Pożary lasów w Świętokrzyskiem. Wielogodzinna walka strażaków z żywiołem w powiecie jędrzejowskim i włoszczowskim
W województwie świętokrzyskim w środę doszło do serii groźnych pożarów lasów i nieużytków, które w krótkim czasie objęły kilkanaście hektarów. Najtrudniejsza sytuacja wystąpiła w powiecie jędrzejowskim, gdzie w akcję gaśniczą zaangażowano lotnictwo, oraz w powiecie włoszczowskim, gdzie ogień bezpośrednio zagrażał zabudowaniom.
Ogień rozprzestrzenił się błyskawicznie, obejmując blisko 13 hektarów lasów i nieużytków w okolicach miejscowości Stawy i Motkowice, co wymusiło mobilizację jednostek straży pożarnej z sąsiednich powiatów. Ze względu na trudne warunki i skalę żywiołu, do gaszenia najpoważniejszego ogniska w gminie Imielno konieczne było wsparcie z powietrza samolotem typu dromader. Choć strażakom udało się powstrzymać dalsze rozprzestrzenianie się płomieni, akcja dogaszania pogorzelisk trwała wiele godzin. Bitwa o lasy w powiecie jędrzejowskim W samym powiecie jędrzejowskim wybuchły dwa duże pożary, które łącznie strawiły 13 hektarów terenu. Największy z nich, obejmujący około 10 hektarów, zlokalizowany był we wsi Stawy w gminie Imielno. Sytuacja była na tyle poważna, że do działań skierowano samolot gaśniczy typu dromader, który wykonał łącznie pięć zrzutów wody na palący się las. Strażaków wspierały jednostki z Pińczowa, Buska-Zdroju, Kielc oraz Chmielnika. Jak poinformował st. kpt. Karol Błaszczyk z Komendy Powiatowej PSP w Jędrzejowie, jednostki te koncentrowały się na zabezpieczaniu obszaru i powstrzymaniu ekspansji płomieni. Drugi pożar w tym regionie, o powierzchni około trzech hektarów drzewostanu i nieużytków rolnych, wybuchł w miejscowości Motkowice. Początkowo istniały uzasadnione obawy o bezpieczeństwo mieszkańców, jednak dzięki sprawnej akcji ratunkowej zagrożenie udało się wyeliminować i nikt nie ucierpiał. Pożar w Łachowie Równolegle strażacy interweniowali w powiecie włoszczowskim, w miejscowości Łachów, gdzie ogień zajął około jednego hektara poszycia leśnego i drzew. Tam walka miała szczególnie dramatyczny przebieg, ponieważ płomienie zagrażały bezpośrednio dwóm domkom letniskowym, które udało się uratować tylko dzięki błyskawicznej reakcji służb. Mimo że wszystkie główne pożary zostały opanowane, konieczne było dokładne i żmudne przelewanie pogorzelisk wodą, by dogasić wszystkie ukryte zarzewia ognia. Działania porządkowe i zabezpieczające trwały do późnego wieczora. Obecna sytuacja hydrologiczna i meteo niestety sprzyja pożarom. Służby pozostają w pełnej gotowości. Źródła: Onet, RMF24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tajemnica templariuszy i zamek rockmanów. Świętokrzyskie to znakomity cel na wycieczkę w letni weekend
Świętokrzyski Park Narodowy z Łysicą i Łysą Górą, zamki w Krzyżtoporze czy Chęcinach oraz starówka w Sandomierzu to tylko nieliczne z najpopularniejszych atrakcji województwa Świętokrzyskiego. Kraina, której stolicą są Kielce, kusi zarówno wielbicieli historii jak i miłośników natury i malowniczych krajobrazów. Tereny te nadal stanowią wyjątkową destynację do spędzenia sierpniowego urlopu z dala od wytyczonych szlaków.
Choć na zamku w Chęcinach czy w opactwie na Świętym Krzyżu (Łysa Góra) doświadczymy ruchu turystycznego, tereny województwa świętokrzyskiego są nadal dość niszowym kierunkiem w naszym kraju. Patrząc na wzrastającą liczbę odwiedzających, możemy się jednak spodziewać, że w przyszłych latach obraz ten ulegnie zmianie – w 2025 roku Świętokrzyski Park Narodowy odwiedziło 300 tysięcy turystów. Dlatego też czym prędzej należy rozejrzeć się za nowymi atrakcjami w krainie leżącej u stóp najstarszych polskich gór, w której historia przeplata się z naturą. Świętokrzyskie zamki – Chęciny i Krzyżtopór to nie wszystko Większości krajoznawców znane są zamki w Chęcinach i Krzyżtoporze. Malowniczo położone ruiny przez wieki stanowiły jedne z najpiękniejszych fortyfikacji w tej części Europy, goszcząc najznamienitsze postacie z historii naszego kraju. Teraz obiekty te stanowią prawdziwą perłę w koronie świętokrzyskiej turystyki, przenosząc odwiedzających do lat panowania szlachty. Wspomniane budowle to jednak nie jedyne pozostałości po spektakularnych zamkach, jakie były wznoszone w poprzednich wiekach na tych terenach. Po niektórych ostało się niewiele: fortyfikacja w Ossolinie przypomina o swoim istnieniu jedynie imponująco położonym mostem arkadowym, zaś z zamku w Konarach przetrwały tylko fragmenty kamiennych murów obwodowych. Swój wyjątkowy wdzięk zachowała za to budowla z Ćmielowa, która po latach perturbacji (w XVIII wieku zamek służył nawet jako lokalny browar) trafiła w ręce prywatnego inwestora deklarującego chęć dbania o ten wyjątkowy zabytek. W tym roku byliśmy świadkami rozpoczęcia nowego rozdziału w historii ćmielowskiej fortyfikacji – zamek stał się domem dla mocnych, rockowych brzmień realizowanych w ramach koncertów projektu Stratocastle. Stworzenie przestrzeni rozrywkowej ma przywrócić sławę obiektowi, który w trakcie potopu szwedzkiego służył jako rezydencja króla Karola X Gustawa. Planując wyjazd w tamte rejony, warto spojrzeć na stronę projektu, by zobaczyć, czy akurat w zamkowych murach nie odbywa się jakiś koncert lub inne wydarzenie kulturalne. Porcelanowe dziedzictwo Skora zatrzymaliśmy się już w Ćmielowie, warto wspomnieć o produkcie, z którego słynie to niewielkie świętokrzyskie miasto. Pod koniec XVIII wieku na terenach tych powstała manufaktura, w kolejnych latach słynąca z wyrobów porcelanowych. Art-décowskie serwisy (np. „Kula” czy „Płaski”), charakterystyczne figurki zwierząt o obłych kształtach czy przede wszystkim innowacyjna różowa porcelana, której unikatową recepturę sporządzono w latach 30., przez lata zyskały niesamowitą popularność w polskich domach. Dziś wyroby ćmielowskiej fabryki nadal stanowią prawdziwy designerski rarytas, na który polują znawcy antyków z całego kraju. Osoby zainteresowane tą formą lokalnego dziedzictwa powinny odwiedzić Żywe Muzeum Porcelany (w 2015 roku wybrane „Cudem Polski” według magazynu National Geographic Polska). Obiekt pozwala turystom wejść do hal produkcyjnych, a nawet zajrzeć do wnętrza dawnego, trzykondygnacyjnego pieca. Odwiedzający mogą tu poznać sekrety powstawania ćmielowskiej porcelany, wziąć udział w warsztatach ceramicznych oraz podziwiać kultowe figurki z lat 50. i 60. XX wieku. Z bogatą ofertą placówki można zapoznać się na stronie internetowej muzeum. Przybysze z Ziemi Świętej w Świętokrzyskiem Turystów powinna również skusić nowo otwarta atrakcja. W Opatowie, do którego najłatwiej dojechać z Kielc lokalnym busem (kursują one maksymalnie co 2 godziny, a podróż zajmuje około 1,5 godziny), powstało właśnie nowoczesne Centrum Historii Templariuszy. Powstanie muzeum nawiązuje do lokalnej legendy opisanej przez Jana Długosza, według której książę Henryk Sandomierski miał w XII wieku sprowadzić templariuszy do Opatowa i przekazać im miasto wraz z okolicznymi wsiami. Ekspozycja łączy w sobie tradycyjne eksponaty (repliki średniowiecznej broni, kusz, toporów) z zaawansowanymi technologiami, takimi jak hologramy czy ekrany dotykowe. Centrum jest otwarte przez 6 dni w tygodniu (od środy do poniedziałku) w godzinach 9:00–17:00 (we wtorki zamknięte), a ceny biletów kształtują się następująco: normalny – 30 zł, ulgowy – 25 zł. Kolejką przez polską Toskanię Sierpień to również idealny czas na odwiedzenie świętokrzyskiego Ponidzia. O terenach położonych nad rzeką Nidą zrobiło się głośno w ostatnich latach za sprawą barwnych porównań do włoskiej Toskanii. Te dumne frazesy mają jednak dużo wspólnego z rzeczywistością – z Grodziska w Stradowie roztacza się przepiękny widok na słynne, pofalowane, geometryczne pola uprawne, ciągnące się aż po horyzont wzgórz. W największych (chociaż ten przymiotnik w tej skali brzmi dość zabawnie) miastach tego regionu – Pińczowie i Busku-Zdroju – zaznamy uzdrowiskowego relaksu w tutejszych tężniach i parkach zdrojowych. Prawdziwą atrakcją jest jednak wąskotorowa Świętokrzyska Kolejka „Ponidzie”, która łączy Jędrzejów i Motkowice. Po tegorocznej modernizacji ciuchcia zyskała nowe wagony, co pozwoli na jednorazowe przewiezienie nawet od 200 do 211 pasażerów. Cała wyprawa trwa blisko 5 godzin (od 10:30 do 15:15) i obejmuje długi postój połączony z rodzinnym piknikiem oraz ogniskiem. Ceny biletów wynoszą 46 zł za bilet normalny oraz 36 zł za ulgowy, a dzieci do lat 3 podróżują bezpłatnie. Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc w wagonach organizatorzy zalecają wcześniejszy zakup biletów drogą internetową. Źródła: Zamkomania.pl, Cmielow.com, National Geographic Polska, RMF24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zniszczono pomnik upamiętniający wizerunek najstarszego wozu na świecie. W Bronocicach ruszyła pilna zbiórka
Waza z Bronocic to jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych w Polsce. Widać na niej najstarsze znane przedstawienie czterokołowego wozu. Pomnik upamiętniający to wyjątkowe znalezisko został zdewastowany, a mieszkańcy pobliskiego stanowiska archeologicznego zbierają środki na jego renowację.
W powszechnej świadomości Polska w pradziejach była obszarem na rubieżach cywilizowanego świata, pokrytym gęstą puszczą. Okazuje się, że wbrew temu stereotypowi nad Wisłą od tysiącleci działo się całkiem sporo. To w Polsce znaleziono najstarszy na świecie bumerang – zlokalizowano go w Jaskini Obłazowej w Małopolsce. Ma około 42 tysięcy lat i jest bardziej wiekowy nawet od tych znanych z terenu Australii. Najstarszy wóz na świecie Innym spektakularnym znaleziskiem są pozostałości po ceramicznym naczyniu z Bronocic w woj. świętokrzyskim. To tak zwana waza z Bronocic, odkryta w latach 70. XX wieku przez zespół archeologów z Instytutu Archeologii i Etnologii oraz Uniwersytetu Stanowego w Nowym Jorku. Na skorupach ceramicznych widać wyryte wyobrażenie pojazdu czterokołowego, przedstawionego w rzucie poziomym, z kołami ukazanymi z profilu. Jest to najstarszy jednoznaczny dowód używania wozu, odkryty dotąd na obszarze Eurazji. Liczy 5500 lat. Tablica upamiętniająca znalezisko W 2003 roku na stanowisku archeologicznym w Bronocicach postawiono kamień z tablicą u upamiętniającą to ważne znalezisko. Jego pomysłodawcą był ówczesny dyrektor Miejsko-Gminnego Centrum Kultury w Działoszycach Paweł Kamiński. Pomnik nie stoi dokładnie w miejscu znaleziska (jednak nadal w granicach pradziejowej osady), ale na szczycie wyniesienia zwanego wzgórzem Baski, ze względu na wspaniałe walory krajobrazowe. Stamtąd jest dobry widok na Dolinę Nidzicy. Oto treść napisu na tablicy: „Praojcom i Archeologom dla upamiętnienia odkrycia w 1975 Wielkiego Osiedla Neolitu i Najstarszych Pojazdów Świata na Wazie z Bronocic z 3500 r. p.n.e. przez IAiE PAN Kraków i State Unv. of New York”. Pomnik celem ataku wandali Pod koniec czerwca wandale rozbili tablicę, co wzburzyło lokalną społeczność. – To była nasza chluba. Mogliśmy pochwalić się czymś, co ma znaczenie na skalę światową. (…) W promocję tego miejsca zaangażowało się wiele osób, a do Bronocic przyjeżdżali ludzie, którym naprawdę zależało na poznaniu tej historii. (…). Dlatego to, co się stało, jest dla nas kompletnie niezrozumiałe. Taki czyn nie mieści się w żadnych kanonach i trudno nawet określić, co kierowało sprawcami – powiedział Radiu Kielce Paweł Kamiński. Mieszkańcy Bronocic nie załamali rąk, tylko zaczęli działać. Ruszyła zbiórka środków na renowację pomnika. „Nie możemy pozwolić, aby tak ważny symbol naszej historii został zapomniany lub pozostawiony w obecnym stanie. Dlatego zwracamy się z ogromną prośbą o pomoc w odbudowie tablicy, tak aby Pomnik Praojcom i Archeologom w Bronocicach znów mógł godnie pełnić swoją rolę i przypominać o dziedzictwie naszej miejscowości” – czytamy w apelu. Jak podano, celem zbiórki jest: wykonanie nowej tablicy, zabezpieczenie miejsca pamięci przed dalszymi zniszczeniami, zachowanie tego wyjątkowego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń. Ranga znaleziska wazy z Bronocic Znaczenie tego odkrycia trudno przecenić. Wazę wykonano 3500 lat p.n.e. „Datowanie zabytku świadczy o tym, że rysunki z Bronocic są najstarszym jednoznacznym dowodem używania wozu, odkrytym dotąd na obszarze Starego Świata” – podaje Muzeum Archeologiczne w Krakowie, gdzie zabytek jest przechowany. Głównym elementem złożonej sceny jest czterokołowy wóz, przedstawiony w rzucie z góry z kołami odłożonymi na boki. Rysunek precyzyjnie ukazuje konstrukcję pojazdu: prostokątną ramę, dwie osie oraz charakterystyczny rozwidlony dyszel, do którego prawdopodobnie zaprzęgano woły. Wewnątrz ramy widnieje zagadkowy krąg (tzw. piąte koło), który interpretuje się jako przewożone naczynie, ładunek lub symbol słońca. Oprócz wozów widoczne są schematyczne przedstawienia drzew, symbolizujące las oraz zygzakowate linie utożsamiane z rzeką lub wodą. Niezwykle ważnym elementem jest szachownica, która według badacza stanowiska prof. Janusza Kruka może przedstawiać układ pól uprawnych lub plan samej osady. Czy to znalezisko oznacza, że idea powstania czterokołowego wozu narodziła się na Wisłą, a nie w Mezopotamii, jak długo sądzono? Tego pewnie nigdy się nie dowiemy, ale kolejne znaleziska archeologiczne mogą rzucić na to zagadnienie światło. Źródła: Zrzutka.pl, Serwis Internetowy Działoszyc, Radio Kielce Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Skarb z Bizancjum w polskiej wsi. Niezwykłe odkrycie w Świętokrzyskim
W Świętokrzyskiej wsi Sobótka doszło do wyjątkowego odkrycia. Okolice Sandomierza ujawniły przed badaczami nietypowy przedmiot – kłódkę, która pochodzi z XII lub XIII stulecia. Średniowieczne znalezisko zachwyca nie tylko swoim wiekiem, ale również oryginalnym, świetnie zachowanym kształtem.
Wojciech Rudziejewski-Rudziewicz, prezes Stowarzyszenia „Szansa” odpowiedzialnego za najnowsze odkrycie, w rozmowie z PAP podkreślał, że Sobótka to jedna z najstarszych wsi w Polsce. Prezes wskazywał, że funkcjonujące tam niegdyś wczesnośredniowieczne targowisko pozwala spodziewać się odnalezienia różnorodnych artefaktów, które przed wiekami były przedmiotem handlu. Na całe szczęście nie mylił się. Elitarny wyrób z Cesarstwa Bizantyjskiego Stowarzyszenie stojące za najnowszym odkryciem podkreśla, że nie mamy do czynienia z przedmiotem przeciętnym o niskiej wartości historycznej. Specjalistom udało się określić, że znaleziony obiekt pełnił funkcję kłódki w XII lub XIII wieku. Dodatkowej wartości odkryciu nadaje jego zoomorficzny kształt. Tego typu urządzenia w formie konia były już wcześniej znajdowane i prezentowane zarówno w muzealnych, jak i prywatnych kolekcjach. Znalezisko z Sobótki przypomina do złudzenia choćby artefakty ze zbiorów Uniwersytetu Harvarda w Cambridge oraz zabytek z prywatnej kolekcji w Niemczech, oferowany przez LOT-ART Gallery. To podobieństwo pozwala na dokładniejsze określenie wieku odkrytej kłódki. Według dr. hab. Marka Florka z delegatury Urzędu Ochrony Zabytków w Sandomierzu przedmiot został wykonany najprawdopodobniej w XII lub XIII wieku na terenie Bizancjum. Skąd egzotyczny przedmiot pojawił się w Polsce? Jedna z najbardziej prawdopodobnych hipotez łączy znalezisko z okresem wypraw krzyżowych, w których uczestniczyło rycerstwo z ziemi sandomierskiej. Historyczne źródła potwierdzają, że do Jerozolimy wyprawiali się tacy możni jak książę Henryk Sandomierski czy Jaksa z Miechowa. Interesującym przykładem jest również Wielisław „Jerozolimczyk”, którego przydomek jednoznacznie wskazuje na odbytą podróż do Ziemi Świętej. To właśnie ci rycerze i pielgrzymi, powracając z odległych krain, przywozili ze sobą unikalne przedmioty o symbolicznym znaczeniu. Ta niewielka kłódka mogła stanowić dla nich cenną, osobistą pamiątkę z zupełnie innego, egzotycznego świata. Obecność artefaktu w Sobótce może sugerować, że któryś z uczestników wielkiej wyprawy osiadł na tych terenach, zabierając ze sobą ten niezwykły przedmiot. Wieś z potężną historią Sobótka to jedna z najstarszych polskich wsi, której nazwa – według wielu przekazów – wywodzi się od pogańskich obrzędów odprawianych podczas letniego przesilenia. Dr hab. Florek twierdzi jednak, że termin „Sobótka” nawiązuje najzwyczajniej do soboty – dnia, w którym odbywały się tamtejsze targi. Tak czy inaczej mówimy o wsi z bardzo bogatą historią, której ślady odnajdywane są wraz z kolejnymi latami. Rudziejewski-Rudziewicz oznajmiał już, że do tej pory udało się odnaleźć m.in. biżuterię, monety z XVI wieku oraz inne przedmioty, które mogły być obiektem handlu. Źródła: Stowarzyszenie Mieszkańców Gminy Annopol "Szansa", Onet Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Hubal do końca wierzył w godność walki mundurowej. Niezłomny oficer nie złożył broni
Hubal nie był jedynie dowódcą partyzanckim. Major, a pośmiertnie pułkownik Henryk Dobrzański ucieleśniał ducha polskiej kawalerii, a oprócz tego był też wybitnym sportowcem o międzynarodowej sławie i człowiekiem, którego bezkompromisowość doprowadziła do konfliktu nie tylko z okupantem, ale także z rodzącymi się strukturami konspiracyjnymi. Można powiedzieć, że łączył etos dziewiętnastowiecznych powstańców z tragicznym heroizmem żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego.
Spis treści: Młodość w Jaśle Szlak legionowy Walka o granice Dobrzański na salonach Europy Walki 1939–1940 Ostatnia walka pod Anielinem Jako jeden z najbardziej znanych oficerów regularnej armii, który nie złożył broni, Henryk „Hubal” Dobrzański stał się wyrzutem sumienia dla tych, którzy skapitulowali. Z kolei dla przyszłych pokoleń partyzantów stanowił największą inspirację. Choć pacyfikacje hubalowskie pozostają bolesną kartą w jego historii, sam major do końca wierzył, że walka mundurowa jest jedynym godnym sposobem reprezentowania Rzeczypospolitej. Młodość w Jaśle Henryk Dobrzański urodził 22 czerwca 1897 roku w Jaśle. Dom, w którym się wychował, od pokoleń był przesiąknięty wartościami patriotycznymi. Rodzina Dobrzańskich pieczętowała się herbem Leliwa, co w ówczesnej Galicji niosło ze sobą konkretne zobowiązania społeczne i moralne. Jego rodzice, Henryk i Maria z hrabiów Lubienieckich, dbali o to, by syn dorastał w atmosferze szacunku do historii Polski i tradycji rycerskiej. Jasło przełomu wieków było miastem, w którym wspomnienia powstań narodowych wciąż były żywe, co ukształtowało w młodym Henryku poczucie obowiązku wobec ojczyzny. Edukacja Dobrzańskiego była typowa dla sfery społecznej, z której się wywodził. Rozpoczął od nauki domowej w ramach czteroklasowej Szkoły Ludowej, by później, po przeprowadzce rodziny do Krakowa, kontynuować edukację w tamtejszych szkołach realnych. Należy jednak wspomnieć, że bardziej niż przedmioty ścisłe i humanistyczne interesowała go kultura fizyczna. W sprawozdaniach szkolnych figurował jako uczeń „uzdolniony”, choć jego ścieżka edukacyjna była przerywana. Ostatecznie zaliczył sześć klas siedmioletniej szkoły realnej. To właśnie w Krakowie, sercu polskiej kultury i kolebce ruchów niepodległościowych, Henryk zetknął się z Polskimi Drużynami Strzeleckimi. Wstąpienie do nich w 1912 roku, w wieku zaledwie 15 lat, było pierwszym krokiem na jego długiej drodze żołnierskiej. Szlak legionowy Gdy wybuchła I wojna światowa, Dobrzański był gotowym do walki siedemnastolatkiem. Nie czekając na formalne wezwania, w grudniu 1914 roku zameldował się na stacji zbornej Legionów Polskich w Krakowie. Został przydzielony do 2. Pułku Ułanów, formacji, która szybko zyskała miano jednej z najbitniejszych w polskim wojsku. Już w kwietniu 1915 roku otrzymał stopień kaprala, co świadczyło o jego szybkich postępach i naturalnych predyspozycjach dowódczych. Służba w Legionach była dla niego doskonałą szkołą kunsztu kawaleryjskiego. Uczestniczył w krwawej bitwie pod Rarańczą, gdzie ułani musieli wykazywać się niezwykłą mobilnością i odwagą w starciu z regularnymi armiami mocarstw zaborczych. Po kryzysie przysięgowym w 1917 roku i buncie polskich oddziałów pod Rarańczą w lutym 1918 roku, Dobrzański znalazł się w grupie żołnierzy internowanych przez Austriaków. Trafił wówczas do obozu na Węgrzech. Należy jednak podkreślić, że ze swoją buntowniczą naturą nie mógł znieść życia w niewoli. Zdołał uciec. Po przedostaniu się do kraju kontynuował walkę. Walka o granice W listopadzie 1918 roku Dobrzański przeszedł do regularnej armii odrodzonej Rzeczypospolitej. W następnym miesiącu włączył się do walki o Lwów w dywizji płk. Władysława Sikorskiego. Dla młodego oficera był to prawdziwy chrzest bojowy, podczas którego musiał wykazać się samodzielnością w dowodzeniu odizolowanymi pododdziałami. Jeszcze większym sprawdzianem okazała się wojna polsko-bolszewicka. Henryk Dobrzański służył wówczas w 2. Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich i brał udział w ofensywie kijowskiej. Na polu bitwy wykazał się ogromną odwagą, za co został czterokrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. Kulminacją uznania dla jego zasług bojowych było nadanie mu w 1921 roku Srebrnego Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari. Wojnę zakończył w stopniu porucznika, pełniąc funkcję adiutanta pułku. Był to czas, kiedy polska kawaleria święciła ostatnie wielkie triumfy. Dobrzański na salonach Europy W latach międzywojennych nie tylko pełnił służbę garnizonową, ale także rozpoczął błyskotliwą karierę sportową. W 1922 roku, już jako rotmistrz, zaczął intensywnie startować w krajowych zawodach hippicznych. Szybko okazało się, że jego talent jeździecki wykracza daleko poza przeciętność. Dwa lata później wszedł w skład reprezentacji Polski, która odniosła historyczny sukces w Nicei, zdobywając po raz pierwszy dla kraju Puchar Narodów. Sam Dobrzański wywalczył wówczas siedem nagród w różnych konkurencjach. W kolejnych latach odnosił sukcesy na wszystkich najważniejszych arenach Europy. W 1925 roku, w Londynie, zajął pierwsze miejsce, zostawiając za sobą najlepszych jeźdźców świata. W swojej sportowej karierze zdobył łącznie 22 złote medale, 3 srebrne i 4 brązowe. Był zawodnikiem rezerwowym polskiej ekipy na Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie w 1928 roku. Jego sukcesy sportowe miały ogromne znaczenie prestiżowe dla młodej Rzeczypospolitej. Należy podkreślić, że dla Dobrzańskiego, sport nie był jedynie formą rozrywki. Trenując i startując w zawodach de facto doskonalił rzemiosło wojenne. Wyrażał przekonanie, że doskonałe opanowanie konia jest kluczem do sukcesu w kawaleryjskim starciu. Służba pokojowa Mimo intensywnej działalności sportowej, Dobrzański piastował ważne funkcje w strukturach Wojska Polskiego. W 1927 roku awansował na stopień majora. Służył kolejno w 18. Pułku Ułanów Pomorskich w Grudziądzu i 20. Pułku Ułanów w Rzeszowie, gdzie dowodził szwadronem. W latach 30. jego kariera zaczęła jednak zwalniać. Choć był doskonałym frontowcem i sportowcem, biurokracja wojskowa nie zawsze była jego mocną stroną. W 1934 roku został odkomenderowany do 2. Pułku Strzelców Konnych w Hrubieszowie na stanowisko kwatermistrza. Funkcja ta, polegająca na zarządzaniu logistyką i finansami jednostki, wydawała się obca naturze zagończyka, jednak Dobrzański wywiązywał się z niej rzetelnie przez dwa lata. Następnie objął to samo stanowisko w 4. Pułku Ułanów w Wilnie. To właśnie w tym okresie, 31 lipca 1939 roku, w atmosferze zbliżającej się wojny, major Henryk Dobrzański został przeniesiony w stan spoczynku. Walki 1939–1940 Gdy wybuchła II wojna światowa, Dobrzański nie zamierzał stać z boku i bezradnie przyglądać się rozwojowi wydarzeń. Już we wrześniu został zmobilizowany jako zastępca dowódcy 110. Rezerwowego Pułku Ułanów. Jednostka ta, pod dowództwem ppłk. Jerzego Dąbrowskiego, brała udział w walkach z sowieckim agresorem w rejonie Grodna i Wołkowyska. Po 17 września i agresji ZSRR sytuacja stała się beznadziejna. Pułkownik Dąbrowski wydał rozkaz rozwiązania pułku, jednak major Dobrzański podjął decyzję, która zaważyła na jego wiecznej sławie. Wraz z grupą ok. 180 ułanów odmówił złożenia broni. Podjął wówczas marsz w kierunku oblężonej Warszawy. Oddział Wydzielony Wojska Polskiego Po drodze, w okolicach Krubina, dotarła do nich wieść o kapitulacji stolicy. Wówczas Dobrzański wygłosił słynne słowa: „Broni nie złożę. Munduru nie zdejmę. Tak mi dopomóż Bóg!”. W gajówce Podgórze w Górach Świętokrzyskich, na początku października 1939 roku, przyjął pseudonim „Hubal” i sformował OWWP – Oddział Wydzielony Wojska Polskiego. Pod wieloma względami była to formacja unikatowa. OWWP nie przypominało klasycznej partyzantki. Oddziałowi bliżej było do regularnej jednostki Wojska Polskiego, operującej w warunkach okupacji. Hubalczycy nosili mundury, przestrzegali regulaminów i zachowywali strukturę wojskową. Major wierzył, że jego oddział jest „nieprzerwanym ciągiem Armii Rzeczypospolitej” i musi dotrwać do wiosennej ofensywy aliantów w 1940 roku, która miała przynieść wolność. Wkrótce oddział rozrósł się do ponad 300 żołnierzy, budząc podziw cywilów i wściekłość Niemców. Konflikt z ZWZ Działalność Hubala szybko stała się problemem dla rodzącego się dowództwa Związku Walki Zbrojnej. Generał Stefan Rowecki „Grot” uważał, że istnienie umundurowanego oddziału w środku okupowanego kraju jest przedwczesne, niepotrzebnie prowokuje Niemców do represji i naraża siatkę konspiracyjną. Do „Hubala” wysłano ppłk. Leopolda Okulickiego z rozkazem rozwiązania oddziału. Do spotkania doszło 13 marca 1940 roku, w Gałkach Krzczonowskich. Dobrzański stanowczo odmówił wykonania rozkazu. Ostatecznie doszło do kompromisu – oddział miał zostać zmniejszony, a przy majorze mieli pozostać jedynie ochotnicy niemogący wrócić do domów. Pacyfikacje hubalowskie Wiosna 1940 roku była czasem najbardziej intensywnych walk OWWP. Niemcy rzucili przeciwko Hubalowi ogromne siły – od 5 do 8 tys. żołnierzy SS i policji. 30 marca 1940 roku pod Huciskiem doszło do największej bitwy, w której hubalczycy pokonali niemiecki batalion policji i wyrwali się z okrążenia. Kolejne starcie nastąpiło 1 kwietnia pod Szałasami. Niestety, sukcesy militarne Hubala miały swoją straszną cenę. Niemcy, w odwecie za pomoc udzielaną oddziałowi, rozpoczęli tzw. pacyfikacje hubalowskie. Między 30 marca a 11 kwietnia 1940 roku zaatakowali kilkadziesiąt wsi, mordując ok. 700 cywilów. Wsie były palone, a mężczyźni rozstrzeliwani w stodołach lub pod ścianami domów. Ostatnia walka pod Anielinem 30 kwietnia 1940 roku, w pobliżu wsi Anielin, oddział liczący ok. 70 żołnierzy został wytropiony przez oddziały Wehrmachtu. Wróg otoczył zagajnik trzema pierścieniami wojsk. Podczas próby przedarcia się przez linię wroga, major Henryk Dobrzański został trafiony serią z karabinu maszynowego MG-34. Wraz z nim zginął jego luzak, kpr. Antoni Kossowski „Ryś”, i, według niektórych relacji, także wierny koń Demon. Miejsce pochówku Henryka Dobrzańskiego jest jedną z największych niewiadomych polskiej historii współczesnej. Niemcy, chcąc uniknąć stworzenia miejsca kultu narodowego, postąpili ze zwłokami majora w sposób wyjątkowo perfidny. Ciało przewieziono do Tomaszowa Mazowieckiego, wystawiono na widok publiczny w koszarach, a następnie pochowano w nieznanym miejscu. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną
Oczy Ziemi to nieoczywista, za to niezwykle interesująca atrakcja województwa świętokrzyskiego. Mówimy tu o miejscu, które łączy w sobie walory historyczne, naukowe i krajobrazowe. Jego fenomen opiera się na unikatowej symbiozie procesów geologicznych zachodzących przed milionami lat, brutalnej historii XX-wiecznej eksploatacji i nowoczesnego zarządzania leśnego, które przekształciło zapomniany kamieniołom w regionalną perłę turystyki. Gdzie znajdują się Oczy Ziemi? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Tajemnica „oczu” Walory Oczu Ziemi Oczy Ziemi jako nowoczesna atrakcja turystyczna Jak dotrzeć do Oczu Ziemi? Turystyka coraz częściej ewoluuje w kierunku poszukiwania miejsc nieoczywistych, a co za tym idzie – niezbyt zatłoczonych. Doskonałą propozycją na jednodniową wycieczkę są Oczy Ziemi. Miejsce to, choć bywa tak opisywane, nie jest rezerwatem geologicznym pod względem formalno-prawnym. Mówimy tu raczej o udostępnionym turystycznie stanowisku. Nic nie szkodzi, bo walory krajobrazowe Oczu Ziemi są ogromne, bez względu na to, jak klasyfikowana jest ta atrakcja. Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Oczy Ziemi znajdują się w północnej części województwa świętokrzyskiego, między Suchedniowem a Skarżyskiem-Kamienną. Pod względem administracyjnym obiekt ten leży w granicach powiatu skarżyskiego, w gminie Suchedniów. W kontekście geograficznym, ta wyjątkowa atrakcja wpisuje się w mezoregion Wyżyny Kieleckiej, będącej częścią Wyżyny Małopolskiej. Teren ten charakteryzuje się specyficzną rzeźbą terenu, ukształtowaną przez ruchy górotwórcze oraz procesy erozyjne, które odsłoniły starożytne warstwy skalne. Pod względem przyrodniczym obiekt znajduje się w otoczeniu Lasów Suchedniowskich, które są częścią dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Dominują tam drzewostany jodłowo-bukowe z domieszką sosny, co nadaje okolicy walory estetyczne typowe dla regla dolnego. Otoczenie z licznymi wzniesieniami i dolinami potoków sprzyja różnorodności biologicznej, a co za tym idzie – także atrakcyjności pieszych wędrówek. Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Miejsce, które dziś zachwyca swoją estetyką, przez dziesięciolecia było polem intensywnej działalności przemysłowej. Oczy Ziemi powstały na obszarze, gdzie wcześniej funkcjonował kamieniołom Gębury. Historia eksploatacji surowca w tym miejscu jest nierozerwalnie związana z rozwojem infrastruktury komunikacyjnej Polski w XX wieku. Wydobycie piaskowca w kamieniołomie Gębury rozpoczęło się na większą skalę prawdopodobnie w okresie międzywojennym, jednak to lata II wojny światowej stanowiły czas najbardziej intensywnej i dramatycznej eksploatacji. Wówczas to niemieckie władze okupacyjne wykorzystywały zasoby kamieniołomu do budowy strategicznych dróg i linii kolejowych. Po zakończeniu działań wojennych, kamieniołom nadal pełnił funkcję źródła surowca skalnego. Piaskowiec z Gębur, ze względu na swoje właściwości techniczne, był idealnym materiałem do tworzenia nasypów kolejowych i podbudowy dróg. Eksploatacja prowadzona była metodami odkrywkowymi, co doprowadziło do powstania głębokiego wyrobiska z wysokimi ścianami skalnymi. Po zaprzestaniu wydobycia, co nastąpiło w drugiej połowie XX wieku, obiekt został pozostawiony naturze. Nowy pomysł na nieczynny kamieniołom W 2019 roku Nadleśnictwo Suchedniów postanowiło uporządkować i zagospodarować ten obszar. W ramach prac wybudowano drewnianą bramę, altanę ze stołami, pomost nad zbiornikiem wodnym oraz wytyczono ścieżki dojściowe. To właśnie wtedy nazwa „Oczy Ziemi”, wcześniej funkcjonująca raczej w obiegu lokalnym i nawiązująca do specyficznych otworów w ścianie skalnej, stała się oficjalną marką turystyczną. Tajemnica „oczu” Ludzki mózg wykazuje skłonność do rozpoznawania znajomych kształtów w przypadkowych strukturach. To właśnie to zjawisko sprawia, że w owalnych otworach w pionowej ścianie skalnej widzimy ludzkie oczy. Te są rezultatem działania naturalnych procesów geologicznych i eksploatacji mechanicznej. Piaskowiec nie jest skałą jednorodną. W toku osadzania piasku powstają w nim strefy o mniejszej odporności mechanicznej. Pod wpływem działania wiatru, wody i zmian temperatury, słabsze partie skały uległy szybszemu wykruszeniu, pozostawiając charakterystyczne zagłębienia, a prace strzałowe i wydobywcze w kamieniołomie odsłoniły przekrój pionowy warstw. Walory Oczu Ziemi Słynne oczy w pionowej skale są największą atrakcją tego miejsca. Największą, ale nie jedyną. Dawny kamieniołom urzeka kontrastem między surowością skalnych ścian a taflą jeziora powstałego na dnie wyrobiska. Zbiornik ten jest efektem przecięcia zwierciadła wód podziemnych w trakcie prac wydobywczych. Woda w jeziorze charakteryzuje się niezwykłą przejrzystością oraz specyficznym, turkusowym odcieniem. Za ten efekt odpowiada fizyka rozpraszania światła i chemia roztworów wodnych. Wody nasycone krzemionką lub drobnymi cząstkami węglanu wapnia selektywnie rozpraszają krótkie fale światła (niebieskie i zielone), pochłaniając jednocześnie fale długie (czerwone). Dodatkowo brak intensywnego falowania oraz osłonięcie zbiornika przez ściany kamieniołomu sprzyja sedymentacji drobnych zawiesin, co potęguje wrażenie krystalicznej czystości. Na brzegach zbiornika i w skalnych szczelinach pojawia się roślinność pionierska. Można tam zaobserwować różne gatunki mchów, porostów i krzewów, które powoli „odzyskują” teren dla natury. Las otaczający wyrobisko stanowi naturalną barierę biologiczną, chroniącą czystość wody i zapewniającą spokój bytującym tam zwierzętom. Oczy Ziemi jako nowoczesna atrakcja turystyczna Obiekt ten jest doskonałym przykładem przemyślanego zagospodarowania terenów leśnych. Na całą infrastrukturę składają się obiekty takie jak: brama wejściowa – wykonana z masywnych bali drewnianych, stanowi wyraźny sygnał początku ścieżki dydaktycznej i turystycznej; wiata turystyczna – duża, zadaszona konstrukcja z ławami i stołami, idealna na odpoczynek nawet podczas niepogody; palenisko – wyznaczone miejsce na ognisko, które pozwala na bezpieczną integrację; pomost i kładka – drewniana konstrukcja wchodząca w głąb zbiornika wodnego, umożliwiająca bliski kontakt z taflą wody bez niszczenia brzegów; oznakowanie – tabliczki kierunkowe oraz tablice informacyjne przybliżające historię „Oczu Ziemi” oraz projektu „Okoliczne Skały”. Projekt „Okoliczne Skały” Interesującą ciekawostką jest projekt turystyczny o nazwie „Suchedniów – Okoliczne Skały”. To forma gry terenowej o prostych zasadach. W czterech wyznaczonych miejscach znajdują się skrzynki z pieczątkami. Turyści zbierają je na specjalnych kartach lub w notesach. Po zebraniu kompletu czterech pieczątek można odebrać pamiątkową odznakę. W skład projektu wchodzą cztery lokalizacje: Oczy Ziemi, Brama Piekielna, Piekło Dalejowskie, Kamień Michniowski. Jak dotrzeć do Oczu Ziemi? Dojazd do Oczu Ziemi i samo dojście na miejsce nie stanowią większego problemu. Żeby dotrzeć na miejsce, trzeba odbyć niezbyt długi spacer leśnymi szlakami. Trasa z Suchedniowa Ścieżka rozpoczyna się na ulicy Szerokiej, gdzie można zostawić samochód na leśnym parkingu. Stamtąd do przejścia pozostaje około 3 km malowniczej, płaskiej drogi leśnej, co zajmie około 45 minut. Szlak zielony (Skarżysko-Wykus) Trasa rozpoczyna się przy stacji kolejowej Suchedniów Północny. Mierzy około 2,5 km. Odbicie od głównego szlaku do kamieniołomu jest wyraźnie oznakowane. Trasa z Mostek Droga mierząca około 4 km prowadzi przez głębokie lasy. To idealna propozycja dla wszystkich, którzy chcą rozkoszować się pięknem natury i absolutną ciszą. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najsłynniejsze drzewo w Polsce i niekoronowany król Puszczy Świętokrzyskiej. Jest jednym z symboli naszego narodu
Dąb Bartek nie jest zwykłym drzewem. To majestatyczny pomnik przyrody, którego spękany pień i potężne konary pamiętają historię sięgającą setek lat wstecz. Nazywany „królem Puszczy Świętokrzyskiej”, jest żywym symbolem narodowej tożsamości, skarbnicą legend, obiektem badań naukowych i celem eskapad turystów z całej Polski.
Spis treści: Symbol województwa świętokrzyskiego Piętno katastrof Dąb Bartek jest krytycznie zagrożony Spotkanie z Bartkiem to doświadczenie jedyne w swoim rodzaju. Jego wiek budzi autentyczny respekt, a ogrom – dosłownie przytłacza. Masywny pień i rozłożyste gałęzie zdają się emanować siłą i stanowią potwierdzenie archetypu dębu jako symbolu mocy. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że pozory mylą. Mimo że ten imponujący dąb szypułkowy (Quercus robur) należy do najpotężniejszych w Polsce, w praktyce okazuje się niezwykle kruchy. Symbol województwa świętokrzyskiego Wspaniały pomnik przyrody rośnie w województwie świętokrzyskim, na terenie leśnictwa Bartków. Monumentalne drzewo wyraźnie wyróżnia się na skarpie rzeki Bobrzy, przy drodze wojewódzkiej nr 750, mimo że w pobliżu znajduje się aleja 200-letnich klonów, jesionów, lip i modrzewi. Wymiary giganta Dość często można spotkać się z opinią, według której Bartek to najwyższy dąb w Polsce. To nieprawda. Choć jest jednym z najsłynniejszych, najstarszych i najgrubszych drzew kraju, nie dzierży rekordu wysokości. Nie zmienia to jednak faktu, że mówimy tu o naprawdę imponującym okazie. Zgodnie z pomiarami wykonanymi w 2013 roku, dąb Bartek mierzy 28,5 metra wysokości. Obwód pnia mierzony przy samej ziemi to aż 13,4 m, natomiast na standardowej wysokości pomiarowej, wynoszącej 1,3 m, osiąga około 9,85 m. W tym miejscu należy wspomnieć, że niektóre źródła wskazują na 10,9 metra (różnica prawdopodobnie wynika z różnych metodologii pomiaru, stosowanych na przestrzeni lat). Rozpiętość korony to 20 na 40 m, natomiast jej okap wynosi 720 metrów sześciennych. Objętość (miąższość) całego drzewa szacuje się na 72 metry sześcienne. Determinacja w zachowaniu dziedzictwa W pierwszej kolejności, w oczy rzuca się potężny pień i rozłożyste gałęzie drzewa. Nie sposób jednak nie zauważyć wyraźnych śladów walki o przetrwanie drzewa. Potężne konary, zbyt ciężkie dla starzejącego się pnia, wspierają się na stalowych podporach. To nowoczesne teleskopowe konstrukcje z gumowymi podkładami, które w 1997 roku zastąpiły stare drewniane stemple. Pierwszą prowizoryczną podporę założono już w 1949 roku, co pokazuje, jak długa jest historia ratowania tego wyjątkowego drzewa. Drzewo pamiętające chrzest Polski? Inna obiegowa opinia głosi, że dąb Bartek to najstarsze drzewo w Polsce. Cóż, to tylko niepotwierdzona faktami legenda. Mimo że przez wiele lat monumentalny pomnik przyrody funkcjonował w powszechnej świadomości jako „tysiąclatek”, najnowsze badania obalają tę tezę. Legenda przypisywała Bartkowi nawet 1200 lat, co było informacją powtarzaną w podręcznikach szkolnych i oficjalnych dokumentach. Kiedy w 1952 roku uznawano go za pomnik przyrody, w orzeczeniu oficjalnie podano właśnie taki wiek. Ta liczba miała ogromną moc symboliczną, ponieważ sugerowała, że drzewo pamięta początki państwa polskiego. Jednak już w 1992 roku pojawiły się poważne wątpliwości w tej kwestii. W publikacji „Najstarsze drzewa Polsce”, Cezary Pacyniak podał wyniki swoich badań, według których wiek dębu wynosił wówczas 654 lata. Z kolei w 2013 roku, Polskie Towarzystwo Leśne wykonało badania, których wyniki pozwoliły określić wiek Bartka na około 670 lat. Skąd te rozbieżności i problemy z ustaleniem dokładnej daty? Odpowiedź kryje się wewnątrz pnia. „Serce” Bartka od dawna jest całkowicie spróchniałe, co uniemożliwia przeprowadzenie analizy słojów (dendrochronologii) i precyzyjne wyliczenie jego wieku. To właśnie ta „wewnętrzna pustka” pozwoliła legendzie o tysiącu lat przetrwać tak długo. Piętno katastrof Upływający czas odcisnął wyraźne piętno na pniu Bartka. Drzewo nosi liczne ślady udokumentowanych katastrof, które dziś są namacalnymi śladami jego historii. W 1905 roku pożar objął pobliskie zabudowania. Ogień dotarł do drzewa i zajął wschodnią część pnia, pozostawiając rozległą martwą tkankę. W 1953, 1984 i 2021 roku potężne wichury odłamały kolejne konary, stopniowo uszczuplając koronę drzewa. W 1991 roku uderzenie pioruna spowodowało pożar jednego z konarów i pozostawiło na pniu charakterystyczną bruzdę, tzw. listwę piorunową. Dąb Bartek jest krytycznie zagrożony Dąb Bartek przetrwał wiele i dzięki wysiłkom opiekujących się nim leśników znajduje się w dość dobrej kondycji. Mimo to, nadal pozostaje „pacjentem w stanie krytycznym”. Jego największym wrogiem jest postępujące od wewnątrz próchnienie. Grubość zdrowej, żywej tkanki pnia w niektórych miejscach nie przekracza 5–20 centymetrów. To sprawia, że cała struktura jest niezwykle osłabiona i podatna na zawalenie pod własnym ciężarem. Lista zagrożeń dla sędziwego drzewa jest długa. Wśród największych, specjaliści wymieniają czynniki takie jak: niestabilność strukturalna – ogromny ciężar niesymetrycznej korony powoduje niebezpieczne przechyły i grozi odłamaniem kolejnych konarów; choroby – drzewo jest osłabione przez brunatną zgniliznę drewna, wywoływaną m.in. przez grzyb żółciak siarkowy; stres środowiskowy – bliskość ruchliwej drogi wojewódzkiej nr 750 powoduje zimą zasolenie gleby, co niszczy korzenie. Dodatkowym problemem są okresy suszy, ponieważ poziom wód gruntowych jest niski, a Bartek jest zdany głównie na wodę opadową. Walka o życie Bartka trwa już ponad 100 lat Pierwsze poważne próby utrzymania wspaniałego pomnika przyrody podjęto w 1920 roku, kiedy to ogromną dziuplę w pniu wypełniono plombą kamienno-cementową. Z perspektywy czasu, to rozwiązanie okazało się szkodliwe. W 1978 roku usunięto ciężką plombę i zastąpiono ją nowoczesnym wypełnieniem z drewna i żywicy epoksydowej, a wnętrze zaimpregnowano środkami grzybobójczymi. Dziś opieka nad Bartkiem to wysoce specjalistyczne przedsięwzięcie, koordynowane przez Lasy Państwowe (Nadleśnictwo Zagnańsk) w ramach kompleksowego projektu „Dąb Bartek. Nasz wspólny znajomy”. Program ten wykorzystuje najnowocześniejsze technologie, takie jak tomografia soniczna do badania wytrzymałości pnia, oraz prowadzi stały monitoring hydrologiczny, entomologiczny i fitopatologiczny. Bartka ma uratować także specjalny system nawadniający, który ma chronić drzewo przed skutkami suszy. Co więcej, naukowcy podjęli próbę zachowania unikatowego materiału genetycznego dębu. Dzięki rozmnażaniu wegetatywnemu udało się wyhodować kilkuset jego potomków, pieszczotliwie nazywanych „Bartusiami”, a w grę wchodzi także klonowanie metodą in vitro. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Średniowieczne grodzisko Wiślan zostało Cudem Polski 2025. To wyjątkowy punkt fotograficzny i nieodkryta atrakcja Ponidzia
Obecnie spokojne i sielankowe Ponidzie było niegdyś świadkiem wyjątkowych wydarzeń historycznych. Zamieszkiwało je wojownicze plemię Wiślan, po których zostało nam niewiele śladów: jednym z nich jest ogromne Grodzisko w Stradowie – największy tego typu obiekt w Polsce. Po wygranej w „Cudach Polski 2025” ma szansę zostać ponownie odkryte przez turystów.
Grodzisko w Stradowie zostało laureatem plebiscytu „Cuda Polski 2025” organizowanym przez „National Geographic Traveler”. Reprezentant Ponidzia zwyciężył w województwie świętokrzyskim i skradł serca głosujących. To wspaniały punkt fotograficzny i miejsce owiane legendą dawnych Słowian. Jak je odwiedzić? Centrum plemienia Wiślan i największy gród wczesnośredniowieczny Grodzisko w Stradowie to największe grodzisko w Polsce, którego początki sięgają VIII–IX wieku. Archeolodzy potwierdzają, że był to centralny ośrodek władzy i administracji plemienia Wiślan, który zamieszkiwały nawet tysiące ludzi. Naukowcy sukcesu grodu upatrują w jego strategicznym położeniu oraz dostępności wody i żyznych gleb. Wały grodziska osiągają do 12 metrów wysokości i nawet 20 metrów szerokości. Z góry rozciąga się imponująca panorama na okoliczne pola Ponidzia – malowniczego regionu województwa świętokrzyskiego – a sam obiekt zachwyca rozmiarem i stanem zachowania unikatowym na skalę całego kraju. Robi kolosalne wrażenie i przenosi w czasy pierwszych Słowian. Z czego składa się grodzisko? Centrum administracyjne Wiślan – czyli plemienia zachodniosłowiańskiego z grupy plemion lechickich, zamieszkującego we wczesnym średniowieczu tereny w dorzeczu górnej Wisły – składa się z głównego grodu (tzw. Zamczyska rozciągającego się na ponad 1,5 ha) oraz trzech rozległych podgrodzi: Barzyńskiego, Mieściska i Walików, które pełniły funkcje mieszkalne i gospodarcze. Cały obszar mierzy razem 25 ha. Według badań na terenie grodziska odnaleziono pozostałości 211 wczesnośredniowiecznych obiektów. Znajdują się tu także cztery cmentarzyska, w tym jedno w obrębie Zamczyska – tam najprawdopodobniej chowano plemienną elitę. Jak odwiedzić Grodzisko w Stradowie? Grodzisko znajduje się w południowej części województwa świętokrzyskiego, w gminie Czarnocin, na wzgórzu Garbu Wodzisławskiego (352 m n.p.m.). Oddalone jest o około 60 km zarówno od Krakowa, jak i od Kielc, więc dla mieszkańców tych miast jest idealnym pomysłem na jednodniową wycieczkę. Na miejscu zmodernizowaną całą infrastrukturę turystyczną: znajdziemy tam parking, nowe ścieżki, specjalne kładki, aleje, schodki czy punkty widokowe, z których wykonać można zachwycające zdjęcia pofałdowanych pól Ponidzia. Przy dobrej pogodzie dostrzeżemy nawet majaczący na horyzoncie zarys Beskidów. Zwiedzanie Grodziska w Stradowie to spotkanie z historią, polskim dziedzictwem i niezwykłą przyrodą województwa świętokrzyskiego. To miejsce zachwyci wszystkich tych, którzy szukają nieoczywistych kierunków podróży. Nic dziwnego, że zostało Cudem Polski! Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska, UJ Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Na brak kuracjuszy nikt tu nie narzeka. Najpiękniejsze uzdrowiska i sanatoria w sercu Polski
To nie tylko uzdrowiska, ale też miejsca, gdzie można odzyskać siły i poczuć się lepiej. Przypominamy popularny reportaż z magazynu Traveler z 2020 roku o świętokrzyskich uzdrowiskach.
Spis treści: Dolina Purpurowa Solec-Zdrój Busko-Zdrój Szydłów Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Busko-Zdrój od lat cieszy się opinią jednego z najważniejszych uzdrowisk w Polsce. Znajduje się tu kilkanaście sanatoriów, a także tężnie solankowe, które przyciągają nie tylko kuracjuszy, ale i osoby szukające relaksu w otoczeniu natury. Wody siarczkowe i mineralne pomagają w leczeniu schorzeń reumatologicznych, dermatologicznych i ortopedycznych. To właśnie tutaj można połączyć leczenie z wypoczynkiem w otoczeniu malowniczych krajobrazów. Dolina Purpurowa Spróbuj, najlepiej smakują prosto z drzewa – pan Stanisław, który uprawą śliwek zajmuje się od wielu lat, nie musiał mnie dwa razy namawiać. Owoc był dojrzały, soczysty i słodki. Pyszny. – To odmiana amers pochodząca z USA. Nie lubi zimna, dlatego gdy dojrzeje, trzeba ją szybko zrywać – dodaje. Chwilę wcześniej zatrzymałam samochód, mijając ciągnące się po horyzont śliwkowe sady pod Szydłowem. Miejscowi nazywają je Purple Valley, czyli Dolina Purpurowa. Rosną tu m.in. odmiany stanley, lepotica, tophit, rana, record i oczywiście węgierka. Wrócę w te rejony w drodze powrotnej do Warszawy, żeby kupić tutejszy rarytas: Szydłowiankę i purpurowe powidła z czekoladą. Na pożegnanie pan Stanisław wręcza mi woreczek owoców. – Będziesz o mnie pamiętała trochę dłużej – śmieje się. Żegnam go i jadę dalej, na południowy skraj województwa świętokrzyskiego, by – jakkolwiek to brzmi – odrobinę naprawić zdrowie. Świętokrzyskie to nie tylko malownicze rozległe doliny, pagórki, które łagodnie pną się w górę i przechodzą w siwe szczyty. To też świetne tereny rekreacyjne do jazdy na rowerze i spacerów. Ale przede wszystkim zagłębie uzdrowisk, sanatoriów, domów zdrojowych i hoteli, które prześcigają się w ofertach zabiegów dla kuracjuszy. Jadę przez Busko-Zdrój do Solca. To dwie miejscowości uzdrowiskowe słynące ze źródeł siarczkowych, których lecznicze właściwości zaczęto wykorzystywać już w XVIII w. Tymczasem postanowiłam na własnej skórze sprawdzić, czy te słynne na całą Europę wody rzeczywiście działają. Solec-Zdrój W kawiarni Pod Wieżyczką w Uzdrowisku Solec-Zdrój, gdzie częstują mnie kawą i tutejszą słodko-słoną solecczanką, dostaję obszerną historyczną broszurę. Okazuje się, że na przełomie XVIII i XIX w. to niewielkie miasteczko przechodziło prawdziwy rozkwit. Najpierw uruchomiono tu warzelnię soli (na bazie miejscowych solanek), która sprowadziła tu w 1815 r. radcę górniczego, niejakiego Beckera. Inżynier miał szukać pokładów soli kamiennej, ale zamiast spodziewanego minerału, znalazł… wodę siarczkową. Bogate właściwości zdrowotne źródeł wypływających pod ciśnieniem na powierzchnię ziemi szybko docenili mieszkańcy. To w efekcie doprowadziło do powstania uzdrowiska, w którym właśnie goszczę. Pierwsze wanny stanęły w budynkach leczniczo-kąpielowych w 1836 r. Wkrótce potem zbudowano Łazienki, domy dla kuracjuszy i pijalnię wód mineralnych. Do zakładu sanatoryjnego przyłączono też 100-hektarowy las iglasty. Uzdrowisko szybko urosło do rangi centrum kulturalnego, gdzie życie towarzyskie kwitło na całego – wystawiano sztuki teatralne, a podczas wieczorków tanecznych przygrywała orkiestra na żywo. I chociaż uzdrowisko bardzo ucierpiało podczas II wojny, dziś w rękach nowych właścicieli Marty i Czesława Sztuków odbudowuje dawną świetność. Kolejne obiekty należące do kompleksu przechodzą gruntowne remonty. Oferta dla kuracjuszy Na brak kuracjuszy, którzy zażywają uzdrawiających kąpieli, nikt tu nie narzeka. – Maksymalne stężenie wody leczniczej, które dopuszczają lekarze, to 150 mg siarkowodoru na litr wody. Nasze źródło, słynny 110-metrowy szyb solecki, z którego bezpośrednio wydobywamy wodę dla gości, ma stężenie 137 mg. Czyli jest idealne – tłumaczy dyrektor obiektu Bogusław Kunat. I dodaje: – W Solcu leczymy narządy ruchu, nadciśnienie, problemy neurologiczne, dermatologiczne. A na wspólnych imprezach integracyjnych, które klimatem nie odbiegają od tych sprzed wojny, także złamane serca. Dosłownie przecznicę dalej rozciągają się dwa okazałe kompleksy hotelowe: Malinowy Raj i Malinowy Zdrój. Słyną z siarczkowych kąpieli, a przy okazji ze sporego zaplecza rehabilitacyjnego. W holu Malinowego Raju spotykam dwie kobiety. – Droga pani, wyjeżdżamy stąd jak nowo narodzone. W naszym codziennym menu mamy masaże lecznicze, baseny mineralne i serie kąpieli siarczkowych oraz borowinowych – opowiada Karolina z Warszawy, jedna z kobiet. – Tym razem przyjechałam z koleżanką z pracy. Prawie siłą oderwałam ją od biurka. Obie mamy kręgosłupy w rozsypce. Stres i siedzący tryb życia robią swoje. Tu się regenerujemy – dodaje. Kąpiel w wodzie siarczkowej Jednorazowa kąpiel w wodzie siarczkowej, która jest wlewana do specjalnej wanny, trwa nie dłużej niż 15 min. Zawarte w wodzie związki siarki są wchłaniane przez skórę i rozprowadzane po całym organizmie. Kąpiele łagodzą zmiany skórne, m.in. łuszczycę czy atopowe zapalenie skóry. Liczba ekspozycji przekłada się na efekt. – Często przyjeżdżają do nas młodzi ludzie, którzy np. dużo biegają lub uprawiają wspinaczkę wysokogórską. Bo kąpiele można też stosować profilaktycznie do skutków nadmiernych przeciążeń układu kostnego. Jeśli pochodne siarki są elementem budulcowym chrząstki, to dostarczając odpowiednią jej dawkę, możemy przeciwdziałać zmianom zwyrodnieniowym – tłumaczy dr n med. Marek Grabski, kierownik Centrum Rehabilitacji w sieci Malinowe Hotele. I dorzuca: – Ponieważ pani regularnie biega, taka kąpiel się pani przyda. Cóż, już po pierwszej próbie moja skóra staje się rzeczywiście aksamitnie gładka jak po peelingu. Jednak żeby kąpiele przyniosły długotrwałe efekty, trzeba by wziąć ich co najmniej kilka. Tym razem nie mam na to czasu. Jadę dalej do oddalonego o 17 km Buska-Zdroju (do którego prowadzi też czerwony szlak turystyczny). Tam czekają mnie kolejne zabiegi. Busko-Zdrój Busko-Zdrój rocznie odwiedza 43 tys. kuracjuszy i turystów. Nic dziwnego, wody siarczkowe odkryto tu wcześniej niż w Solcu-Zdroju. Już w XIII-wiecznych dokumentach stoi, że w Busku występują źródła mineralne o zbawiennych właściwościach dla układu oddechowego i kostnego. Pierwsze kroki kieruję na promenadę Mickiewicza. Łączy ona centrum miasteczka z XIX-wiecznym parkiem zdrojowym zaprojektowanym przez włoskiego architekta Henryka Marconiego. Alejki gęsto porośnięte klonami, kasztanowcami i jesionami prowadzą mnie do serca ogrodu – zabytkowego budynku Łazienek. To jednocześnie główny obiekt najstarszego w mieście Sanatorium Uzdrowiskowego „Marconi” z 1936 r. Rozglądam się dookoła. Cisza, spokój, mijają mnie grupki kuracjuszy, którzy po porannych zabiegach spacerują w parku lub jeżdżą na rowerach. Hotel jak galeria sztuki Wracam parkowymi alejami na promenadę, przy której stoi dostojny budynek luksusowego butikowego Hotelu Bristol. Obiekt łączy cechy nowoczesnego uzdrowiska z salonem odnowy biologicznej. Jego główną część stanowi zabytkowa, starannie odrestaurowana willa z 1896 r. (gdzie przed wojną mieściło się Sanatorium Bristol), do której parę lat temu dobudowano nowoczesną betonowo-szklaną bryłę. Już z daleka widzę przylegającą do fasady cienką linę, a na niej rzeźbę Piramida krzeseł. Wiem, że wyszła spod dłuta Jerzego Kędziory, którego prace znam z Sopotu, Bydgoszczy czy Berlina. To zapowiedź tego, co czeka mnie w hotelowym holu, który przypomina galerię sztuki. Zamiast żyrandolu gości wita olbrzymia szklana instalacja Piąta gwiazda Ludwiki Ogorzelec, polskiej artystki na stałe mieszkającej i tworzącej w Paryżu. Wokoło rzeźby Sylwestra Ambroziaka, ceramika Marka Cecuły, na ścianach obrazy artystów skupionych wokół Łodzi Kaliskiej, a także Antoniego Fałata i Jakuba Ciężkiego. – Dzieła sztuki znajdziemy tu na każdym kroku, w korytarzach, pokojach, gabinetach zabiegowych i spa, w restauracji czy kawiarni. To miejsce oddycha sztuką, bez niej bylibyśmy nijacy – podkreśla Wojciech Tworek, menedżer hotelu. Zabiegi rehabilitacyjne Przyznam jednak, że Bristol skusił mnie głównie… sprzętem rehabilitacyjnym. Mają tu bieżnię antygrawitacyjną opracowaną przez NASA, która odciąża nawet do 80 proc. wagi ciała. Jest idealna dla osób z nadwagą lub z problemami stawowymi. Fizjoterapeutka, która się mną zajmuje, opowiada, że z takiego sprzętu korzystają zawodnicy Barcelony, którzy rehabilitują stopy i stawy skokowe, by przyspieszyć regenerację. Potwierdzam – na tym magicznym urządzeniu czuję się co najmniej o połowę lżejsza, fantastyczne uczucie. Weszłam też na minutę do kriokomory, w której panuje minus 120 stopni. Ta z kolei obkurcza naczynia krwionośne, podnosi wydolność organizmu, ale też działa przeciwzmarszczkowo i wpływa pozytywnie na nastrój – znów potwierdzam. Kolejnym elementem, który wyróżnia Bristol spośród okolicznych uzdrowisk jest basen oczyszczany nanosrebrem. Można w nim pływać bez okularów, a leczniczy efekt kąpieli siarczkowych nie zostaje zachwiany. Oferta kulturalna Ale Busko-Zdrój to nie tylko uzdrowiska i spa. – To też kultura. Od 26 lat organizujemy tu Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Krystyny Jamroz. Zapraszamy najlepszych śpiewaków, pianistów, aktorów – mówi Karolina Kępczyk, dyrektor Buskiego Samorządowego Domu Kultury. Oglądam nowy budynek Buskiej Tężni Kultury w parku Zdrojowym. Nowoczesna drewniana owalna bryła obłożona jest tarniną i ma taras na dachu. – Inhalatorium i szklany dom zdrojowy z pijalnią wód będziemy łączyć z działalnością kulturalną i np. targiem solnym. Zimą planujemy zorganizować lodowisko z wypożyczalnią sprzętu – dodaje Kępczyk. Szydłów Ze Świętokrzyskiego wracam zregenerowana i chyba trochę młodsza. Ale żeby nie być gołosłowną, zajeżdżam jeszcze do średniowiecznego Szydłowa. Do miasta prowadzą XIV-wieczne mury obronne, których częścią jest Brama Krakowska. Pośrodku rynku stoi budynek tutejszego ratusza, który kilka lat temu kupiła Agnieszka Baxter. Dziś prowadzi w nim butik śliwkowy, w którym można kupić lokalne specjały, m.in. Szydłowiankę Śliwkę w Czekoladzie i powidła z pomarańczą. Właśnie po nie tu przyjechałam. – Jeżdżąc po świecie, uświadomiłam sobie, że mój rodzinny Szydłów z całym swoim historyczno-sadowniczym dziedzictwem nie ma znaku firmowego. A przecież to stolica śliwki. Od pokoleń suszy się je tu ręcznie, metodą tradycyjną na tzw. laskach w suszarniach opalanych drewnem liściastym. Postanowiłam to wykorzystać – opowiada Agnieszka. Dwa lata temu zajęła się m.in. produkcją oblanej czekoladą deserową Szydłowianki. – Jest znakomita. Delikatna i w odróżnieniu od podobnych wyrobów dostępnych na rynku nie jest przesłodzona – zachwala Ewa z Szydłowa, którą spotykam w butiku. Kupuję kilka paczek i jadę dalej. Znów mijam Dolinę Purpurową, śliwy uginają się od dojrzałych owoców. Tylko pana Stanisława już nigdzie nie widzę. Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Transport Droga z Warszawy do Buska-Zdroju zajmuje ok. 3 godz. Najlepiej jechać trasą S7. Do Buska kursują pociągi regionalne z Kielc, Częstochowy i Katowic. Działa też transport autobusowy (FlixBus, Polonus itd.). Nocleg Hotel Słoneczny Zdrój Medical SPA & Wellness w Busku-Zdroju to nowoczesne miejsce noclegowe połączone z całą gamą zabiegów pielęgnacyjnych i leczniczych. W ofercie m.in. biomechaniczna stymulacja mięśni idealna w dysfunkcji układu ruchowego. Sanatorium Słowacki w Busku-Zdroju to nie tylko komfortowy hotel, ale też miejsce, gdzie kompleksowo leczy się choroby narządu ruchu, schorzenia reumatologiczne i neurologiczne. Kąpiele lecznicze, masaże, ale też zabiegi z zakresu medycyny estetycznej i kosmetologii plus nocleg w przytulnym pokoju. To wszystko oferuje Dormed Medical SPA w Busku-Zdroju. Zakupy Do Olejarni Zagłoby w Mikułowicach (wsi oddalonej o 3 km od Buska-Zdroju) można wybrać się z dzieciakami i zobaczyć, jak metodą tradycyjną tłoczy się tu oleje. Najpierw ziarna trafiają do gniotownika, potem do prażalnika, a na końcu do prasy tłokowej. Z 7 kg nasion można zrobić nawet 1,5 litra cieczy. O ofercie m.in. oleje: rydzowy, rzepakowy, lniany, makowy, z konopi, musztardowy (z gorczycy). Artykuł był opublikowany w National Geographic Traveler w 2020 roku. Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Agnieszka Michalak – dziennikarka z wieloletnim doświadczeniem, ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Łódzkim oraz Zarządzanie w Kulturze w strukturach UE na PAN. Redaktorka magazynu „National Geographic Traveler”, gdzie publikuje reportaże oraz prowadzi dział kultura. Jest także redaktor prowadzącą w magazynie Polskich Linii Lotniczych LOT – „Kaleidoscope”. Przez wiele lat zajmowała się krytyką teatralną w „Dzienniku Gazecie Prawnej”, pisała o kulturze także do „Teatru”, „Kina”, „Newsweeka” czy „Wprost”. Jako dziennikarka pracowała też w TVP Kultura. Była w jury Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej organizowanego przez MKiDN. Zatem podróżując po świecie, punktami obowiązkowymi na jej trasach są teatry i muzea. Biega i trekkinguje, dlatego najbardziej lubi pisać o wędrówkach w Dolomitach i Bieszczadach. I nie rozstaje się z książkami.
To jedno z najrzadszych zwierząt w Polsce. Skąd wziął się niezwykły kolor jego sierści?
Czarny wilk to niezwykle rzadki okaz w faunie Europy. O ile w Ameryce Północnej występuje powszechnie, to na Starym Kontynencie jest widywany sporadycznie. Tym bardziej cieszy fakt, że to piękne zwierzę coraz częściej jest obserwowane w Polsce. Skąd u wilków wzięło się czarne umaszczenie futra? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czarne wilki w Świętokrzyskiem Ich domem jest Ameryka Północna Czarne umaszczenie jest zasługą genów Jaka przyszłość czeka czarnego wilka? Mogłoby się wydawać, że czarne wilki są przedstawicielami innego gatunku niż występujące w Polsce wilki szare. Nic bardziej mylnego. Okazuje się bowiem, że charakterystyczne umaszczenia jest jedyną cechą morfologiczną, która odróżnia je od pospolitszych krewniaków. Poza inną sierścią, to dobrze znane wilki szare, jedne z największych drapieżników w polskich lasach. Czarne wilki w Świętokrzyskiem W pierwszym kwartale 2025 roku media obiegła sensacyjna informacja. W województwie świętokrzyskim zaobserwowano czarne wilki. Co więcej, niezwykłe drapieżniki uchwyciła jedna z fotopułapek fundacji SAVE Wildlife, monitorująca lasy w okolicach Suchedniowa. Pierwsza rejestracja nastąpiła latem 2024 roku. Udało się wówczas uchwycić jedno zwierzę. Nieco później urządzenie nagrało dwa czarne wilki w towarzystwie szarego osobnika. Leśnicy podkreślają, że drapieżniki o czarnym umaszczeniu były obserwowane w suchedniowskich lasach już kilkanaście lat temu. Skąd zatem ta sensacja? Wynika to z faktu, że dopiero w 2024 roku po raz pierwszy udało się zarejestrować te niezwykłe zwierzęta. Udokumentowany dowód na ich obecność jest ewenementem na skalę europejską. Nie tylko w Suchedniowie? W tym miejscu warto zaznaczyć, że w przeszłości zdarzały się również doniesienia o pojedynczych czarnych osobnikach w innych częściach kraju. Jednak były to incydentalne, niepotwierdzone obserwacje. Póki co województwo świętokrzyskie pozostaje jedynym potwierdzonym miejscem stałej obecności tych zwierząt w Polsce. Ich domem jest Ameryka Północna O ile w Europie wilki o ciemnej sierści są prawdziwą rzadkością (osobniki o umaszczeniu innym niż szare stanowią zaledwie 1% europejskiej populacji), to w innych częściach świata występują liczniej. Domem największej populacji tych zwierząt jest Ameryka Północna. W Stanach Zjednoczonych najwięcej czarnych wilków żyje w Parku Narodowym Yellowstone. Z kolei w kanadyjskiej Arktyce mogą stanowić nawet 62% populacji. Ich występowanie stwierdzono przede wszystkim na obszarach leśnych, gdzie ciemne umaszczenie stanowi lepszy kamuflaż niż białe lub szare, które przeważa u osobników żyjących w tundrze. Czarne umaszczenie jest zasługą genów Mogłoby się wydawać, że skoro w Ameryce Północnej czarny wilk jest zjawiskiem powszechnym, a w Europie – niezwykle rzadkim, to kolor sierści ma bezpośredni związek z szerokością geograficzną, na której żyją te zwierzęta. Nic bardziej mylnego. Ciemne umaszczenie jest dowodem na dużą różnorodność genetyczną tych drapieżników. Jak dowodzą badania, gen odpowiedzialny za czarny kolor sierści pojawił się u psów około 50000 lat temu. Jego przekazanie wilkom nastąpiło najprawdopodobniej kilka tysięcy lat temu, w wyniku krzyżowania się tych drapieżników z psami, które towarzyszyły rdzennym ludom Ameryki. Mutacja genetyczna wpływa nie tylko na umaszczenie Mowa o anomalii związanej z genem K-locus, a dokładnie z jego allelem KB. Wariant ten odpowiada za nadprodukcję melaniny, czyli barwnika decydującego o ciemnym umaszczeniu sierści. Gen odpowiadający za czarną sierść jest dziedziczony w sposób dominujący. Co to oznacza w praktyce? Wilk potrzebuje tylko jednej jego kopii (od jednego z rodziców), aby mieć czarne futro. To właśnie takie osobniki, posiadające zarówno gen czarny, jak i szary, mają największą szansę na przetrwanie. Badania dowiodły bowiem, że homozygoty, czyli zwierzęta posiadające dwie kopie tego genu, mogą być mniej zdrowe, mieć słabszą kondycję i wydawać na świat mniej liczne i słabsze potomstwo. Najprawdopodobniej to właśnie dlatego do tej pory cały gatunek nie zmienił koloru sierści na czarny. Tyle o negatywnych skutkach mutacji genetycznej przejdźmy teraz do pozytywów. Badacze dowiedli, że czarne wilki wykazują o wiele większą odporność na nosówkę – groźną chorobę wirusową, która może prowadzić do śmierci zarówno u wilków, jak i u ich udomowionych krewniaków. Nawet jeżeli zwierzę z czarnym genem zachoruje, ma większą szansę na przeżycie. Zatem, czarne wilki żyjące na obszarach dotkniętych tą chorobą mają znaczącą przewagę nad swoimi szarymi kuzynami. Jaka przyszłość czeka czarnego wilka? Dlaczego czarny wilk jest tak rzadkim zjawiskiem w europejskiej przyrodzie? Najprawdopodobniej jest to rezultatem masowego i długotrwałego wybijania tych zwierząt. W tym miejscu warto przypomnieć, że w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku wilki szare praktycznie zniknęły z polskich lasów. Dopiero działania ochronne, które są prowadzone do dziś, pozwoliły przywrócić te zwierzęta naturze. Czy zatem możemy spodziewać się wzrostu populacji osobników o czarnym umaszczeniu? Zmiana statusu Udokumentowane obserwacje są ogromnym sukcesem, jednak jest za wcześnie, żeby świętować. Przyrodnicy nie mają pewności, czy czarne wilki utrzymają się w świętokrzyskich lasach. W tym miejscu należy wspomnieć o zmianie statusu tych zwierząt w całej Unii Europejskiej. Przez wiele lat wilk szary podlegał ścisłej ochronie na mocy Konwencji Berneńskiej i unijnej Dyrektywy Siedliskowej. Nadrzędnym celem podejmowanych działań ochronnych była odbudowa populacji tych drapieżników i ten rezultat udało się uzyskać. Wzrost liczebności wilków doprowadził jednak do konfliktów z ludźmi, zwłaszcza z rolnikami. To właśnie zaważyło na decyzji o zmniejszeniu zakresu ochrony. W marcu 2025 roku weszła w życie zmiana w Konwencji Berneńskiej przekwalifikowująca wilka szarego z gatunku ściśle chronionego na chroniony. Dzięki temu państwa członkowskie zyskały większą elastyczność w kwestii zarządzania populacjami, w tym możliwość kontrolowanych odstrzałów w sytuacjach konfliktowych. Nie ulega wątpliwości, że doprowadzi to do ograniczenia różnorodności genetycznej tych wspaniałych drapieżników. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ponidzie jak Toskania. Bezkresne pola, małe domki i Tatry na horyzoncie
Ten skrawek regionu świętokrzyskiego stał się mekką fotografów krajobrazu. Ponidzie to oaza spokoju.
Spis treści: Polska Toskania Polowanie na Tatry Rzepak po horyzont Koryto Nidy Ponidzie – informacje praktyczne Jadąc autem, obserwuję krajobraz za oknem: pofalowane pola są żółte od zasianego rzepaku albo zielone od wschodzących zbóż czy też pokryte długimi brązowymi pryzmami. Choć kolor pól zależy od konkretnej pory roku, to wiosną i latem jest na Ponidziu bez wątpienia najpiękniej. Polska Toskania Ponidzie często porównywane jest do Toskanii. Powód? Cóż, wystarczy stanąć na krawędzi jednego z pól w okolicach Małoszowa, albo jeszcze lepiej – w Pamięcicach – i rozglądnąć się dookoła. Jak we Włoszech długie, szerokie pola zwieńczone są tu samotnym domkiem albo niewielkim gospodarstwem. Jeśli weźmie się ze sobą aparat i sfotografuje miejsce tak, by w kadrze zamknąć wyłącznie wybrany fragment krajobrazu – mamy gotową odpowiedź. Dotarłem w okolice Czarnocina. To pierwsze z miejsc, które odwiedziłem na Ponidziu. Samochód zostawiłem na wskazanym przez znajomego fotografa miejscu – tuż na skraju sadu – i kierując się na południe, wzdłuż szpaleru drzew, doszedłem do wysokiej skarpy. Przed oczami, w dole, ukazała mi się droga. Była wąska i kręta, przecinała szachownicę pofalowanych pól. Słońce chyliło się nad horyzontem, co w efekcie nadało krajobrazowi niesamowicie wyrazistej plastyki. Ale estetycznym kluczem były tam rosochate wierzby posadzone na skraju drogi. Muszę przyznać, że jest w nich coś romantycznego. Na Ponidziu stoją sobie wzdłuż rzek i polnych dróg, na miedzach. Tworzą minimalistyczne, wręcz gotowe fotograficzne kadry. Wciąż są ogławiane – zgodnie z tradycją – czyli przycinane w taki sposób, by tworzyły pień na kształt głowy. Polowanie na Tatry Na zdjęcia w okolice Czarnocina najlepiej wybrać się w czasie wyżowej pogody. Przejrzystość powietrza jest największa, a na fotografującego może wówczas czekać nagroda. Tuż za pierwszym planem pól, tuż za drugim – z domami, sadami i pojedynczymi drzewami, wyłania się oryginalne tło w postaci skalistej ściany gór. Wystarczy użyć obiektywu o dłuższej ogniskowej i mamy obraz kompletny – łączący urok miejsca z oddalonymi o 200 km Tatrami. Zresztą Czarnocin to świetna baza wypadowa nie tylko dla fotografowania pofalowanych pól rzepaku czy Tatr. A o jakości i unikatowości tamtejszego krajobrazu niech świadczy fakt, że już w połowie XX w. w Kielcach powstał kolektyw fotografów – Kielecka Szkoła Krajobrazu. Wyspecjalizowali się w specyficznym stylu fotografowania tych ziem: krajobraz, owszem, ale najczęściej z człowiekiem i jego aktywnością w tle. Unikali pokazywania nieba, skupiając się wyłącznie na szachownicach pól, miedzach i samotnych drzewkach owocowych, końskich zaprzęgach ciągnących pług, traktorach. Dziś trudno odtworzyć tamte zdjęcia, bo maleńkich szachownic pól już w zasadzie nie ma. Zostały skomasowane, tworząc kolorystyczne monokultury. Rzepak po horyzont Taką właśnie monokulturę fotografowałem tuż przy obwodnicy Miechowa. Zjechałem na pobocze, rozstawiłem statyw, założyłem aparat. Przede mną rozciągały się kilometrowej długości, szerokie pasy żółtego rzepaku i zielonych zbóż. Niebo było w pięknym błękitnym kolorze urozmaiconym pojedynczymi pierzastymi obłokami. Obraz był wręcz bajeczny. Ponidzie najlepiej poznawać powoli, błądząc – samochodem – po wąskich dróżkach, wypatrując oryginalnych widoków. Mój ulubiony znajduje się niedaleko Głuchowa. Jadąc drogą pomiędzy polami, wjeżdżam na niewielkie wzniesienie, z którego długie, szerokie bruzdy prowadzą wzrok w kierunku pofalowanego pola – a za nim do małego parterowego domku z ceglastym dachem, który sprawia wrażenie, jakby mrugał do mnie jednym z dwóch otworów okien. Nie mniejsze wrażenie robi na mnie, i to za każdym razem, panorama roztaczająca się ze wzgórza niedaleko Stradowa. To słynne wczesnośredniowieczne Grodzisko, mekka fotografów, którzy wiosną chcą upolować klasyczny ponidzki widok: kręta biała dróżka wcinająca się w niewielkie pagórki, zielone pola i białe kwiaty drzewek owocowych. Koryto Nidy Nazwa Ponidzia wywodzi się od rzeki, która go przecina. Poskręcane, nieregulowane koryto Nidy: Białej, Czarnej i łączącej wody obydwu – już po prostu – Nidy, liczne starorzecza pozamieniane na stawy, idealne do plażowania i wędkarstwa, kajakarze na wodzie – to jedynie część uroków tego miejsca. Obszar podzielony jest na trzy parki krajobrazowe i kilka rezerwatów. Ale za pofalowany krajobraz, niewielkie, ale zazwyczaj dość ostro wznoszące się wzgórza – punkty widokowe – odpowiada to, co pod ziemią: gipsy, opoka, twarde skalne wapienie. Dzięki oryginalnej budowie geologicznej dostajemy ów nieckowaty wygląd, ale i świetne wody mineralne do picia i do kąpieli. Ich uzdrowicielska moc każdego roku przyciąga do Buska-Zdroju i Solca-Zdroju tysiące kuracjuszy z całej Europy, którzy powracają tutaj do zdrowia, przywracają blask swej urodzie i poprawiają kondycję. To tutaj znajdują się najsilniejsze w Polsce i jedne z silniejszych w Europie złoża wód siarczkowych. Najlepszą bazą wypadową do fotografowania jest Pińczów. Renesansowe miasteczko chwali się tak samo architekturą z włoskim sznytem, jak i całkowicie zielonym – zadrzewionym, miejskim rynkiem. Knajpki położone nad tutejszym zalewem zawsze kuszą perspektywą letniego wieczoru z obserwacją zachodu słońca – konkurując tym samym z widokami spod kaplicy św. Anny – wzgórza, które wraz z ruinami zamku góruje nad miastem. W chłodniejsze poranki warto tu przyjść dla zdjęć w czasie wschodu słońca. Nad doliną Nidy unoszą się wówczas malownicze mgły. Te nienachalne, nieco oniryczne ponidzkie krajobrazy mogą stanowić jedyny powód, by wybrać się tu na weekend. Ale nie muszą. Odwiedzając chociażby Muzeum Wsi Kieleckiej – skansen i park etnograficzny w Tokarni, można i fotografować, i zanurzyć się w historię regionu. XVIII i XIX-wieczna zabudowa robi wrażenie nie tylko na fotografach. Ponidzie – informacje praktyczne Dojazd Ponidzie – jego serce, czyli Pińczów, znajduje się niedaleko drogi S7 łączącej Kraków z Warszawą. Nocleg Pińczów wydaje się najlepszym miejscem na nocleg. Wszędzie stąd blisko. Świetny jest Hotel nad Starą Nidą (ok. 350 zł za dwójkę), w agroturystyce – ok. 100 zł taniej. Na uroczym zamku w Sobkowie od 300 zł za dwójkę z pełnym wyżywieniem. Jedzenie Restauracja Ponidzie w Busku-Zdroju oferuje nowoczesną kuchnię z lokalnym sznytem. Na świetną kuchnię tajską i wietnamską można się wybrać do Me Thai w Kazimierzy Wielkiej, zaś na rybkę – do Bistro Stawy. Zobacz więcej Most wąskotorówki w Stawach – świetne miejsce na zdjęcia wschodu i zachodu słońca, warto poczekać na płynących kajakarzy. Winnica Złota Wieś – można wpaść na zdjęcia i degustacje. Białe wytrawne solarisy i rieslingi – świetne. Sosna na Szczudłach w Wełczu koło Buska-Zdroju – pomnik przyrody, odsłonięte ponad 3 m korzeni funduje niecodzienny widok. Busko-Zdrój – miasto-sanatorium ze wspaniałym parkiem zdrojowym i zasobami wód leczniczych – w Sanatorium Marconi także do picia. Zalew Gacki – pięknie położony, z czystą wodą i udogodnieniami dla dzieciaków. Źródło: archiwum NG
Udana renaturyzacja delty rzeki Nidy – powrót rzadkich gatunków i lepsza ochrona przed suszą
Od dziesięcioleci meandrująca delta Nidy coraz bardziej obumierała, tracąc swoją faunę i florę. Naprzeciw pogarszaniu się jakości rzecznych wód wyszli naukowcy z Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, którzy podjęli się próby przywrócenia naturalnego stanu rzece. Obecnie możemy podziwiać efekty tych działań, dzięki którym Nida ponownie tętni życiem.
Proces renaturyzacji to szereg przyrodniczych działań mających na celu przywrócenie naturalnych cech rzece, które zostały utracone wskutek działalności człowieka. Przywraca się rzece jej naturalny bieg, odnawiając meandry oraz likwidując sztuczne umocnienia. Rzeka odzyskuje również dawne rozlewiska i tereny zalewowe, które działają jak naturalny magazyn wody. Całość prowadzi do stworzenia odpowiednich warunków dla powrotu ryb, płazów, ptaków wodnych i roślin związanych z terenami podmokłymi. Dlaczego Nida zaczęła obumierać? Nida przez lata meandrowała pośród świętokrzyskich łąk. Tworzyła starorzecza, mokradła i torfowiska, które były domem dla rzadkich gatunków zwierząt (np. traszki czy żółwie błotne). Całość zaczęła obumierać wraz z nasileniem się procesów melioracji i regulacji rzeki prowadzonych przez człowieka. Aby pozyskać więcej terenów rolniczych, odcinano rzeczne zakola oraz prostowano koryto Nidy. Władze PRL w ten sposób prowadziły swoją politykę zwiększenia produkcji rolnej kosztem „nieużytków”. Pobliskie bagna i łąki zalewowe zaczęły więc się osuszać – przeobraziły się w rolnicze pastwiska, przez co przestały być domem dla niektórych płazów, ptaków i owadów. Mogłoby się wydawać, że rozwój rolnictwa na tych terenach doprowadzi do całkowitego przeobrażenia rzeki. Na szczęście przyrodnicy w porę zaczęli zwracać uwagę na ekologiczną destrukcje zapoczątkowaną w latach 70 XX wieku, co skutkowało rozpoczęciem procesu renaturyzacji. Renaturyzacja delty Nidy Sam proces odbudowy delty Nidy składa się z kilku prac mających na celu przywrócenie terenowi jego pierwotnego kształtu. Całe przedsięwzięcie obejmuje około 400 ha w gminach Kije, Pińczów i Imielno (woj. świętokrzyskie). Na działania prowadzone w terenie składają się m.in.: udrożnienie cieków i odtworzenie starorzeczy – odbudowano 12 km cieków i 5 km dawnych zakoli rzeki, dzięki czemu woda może swobodniej krążyć i nie odpływa już tak szybko, jak po regulacjach XX wieku. przywrócenie rozlewisk i mokradeł – odtworzono 10 ha naturalnych rozlewisk – woda ponownie wylewa się w dolinę. odtwarzanie siedlisk i reintrodukcja gatunków – płazy takie jak traszka grzebieniasta i kumak nizinny już się pojawiły. Planowane jest wprowadzenie 150 osobników żółwia błotnego wyposażonych w nadajniki GPS, aby monitorować ich wędrówki. Jakie efekty możemy już dostrzec? Kierownik projektu Piotr Wilk mówi w rozmowie z PAP: „Widzimy gołym okiem, że dzięki naszym działaniom ten teren jest bardziej zielony i odporny na suszę niż inne. Renaturyzacja okazała się realnym wsparciem w retencji”. Wszystko dzięki przywróceniu mokradeł, które magazynują wodę. Ekosystem znów działa jak gąbka – zatrzymuje H2O, co ma znaczenie w walce z kryzysem klimatycznym. Wilk zwraca również uwagę na znaczenie renaturyzacji w przypadku innych polskich rzek. Przy panującej suszy hydrologicznej istotne jest tworzenie jak największej liczby terenów retencyjnych, które mogłyby gromadzić wodę. Należy więc zwiększać potencjał retencyjny poprzez odnawianie starorzeczy wraz ze wszystkimi rozlewiskami rzek. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Cuda Polski 2025 – nominacje z województw świętokrzyskiego i śląskiego
Trwa głosowanie w plebiscycie Cuda Polski 2025. Poniżej przedstawiamy listę rywalizujących o ten zaszczytny tytuł nominowanych miejsc z województw świętokrzyskiego i śląskiego. Plebiscyt, przeprowadzany co roku przez redakcję magazynu „National Geographic Traveler”, to jedno z najważniejszych dorocznych wydarzeń turystycznych, w którym liczy się przede wszystkim głos czytelników i internautów.
Spis treści: Cuda Polski 2025 – nominacje z woj. świętokrzyskiego Cuda Polski 2025 – nominacje z woj. śląskiego Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024 Głosowanie w tegorocznej edycji plebiscytu Cuda Polski już trwa. Podobnie jak w poprzednich latach także teraz zwycięzcę z każdego województwa wyłonią czytelnicy magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu national-geographic.pl. Redakcja wybrała po 3 kandydatów ze wszystkich 16 województw. Głosowanie potrwa do 13 października. Poniżej przedstawiamy kolejną szóstkę nominowanych, z dwóch województw: świętokrzyskiego i śląskiego. Wybierzcie swoich faworytów. Cuda Polski 2025 – nominacje z województwa świętokrzyskiego Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni Ośrodek Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach Grodzisko w Stradowie Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni Park Etnograficzny w Tokarni to żywa rekonstrukcja dawnej wsi z drewnianymi chałupami, młynami i apteką. Miejsce przenosi w czasy XIX i XX wieku, a wszystko wygląda, jakby mieszkańcy opuścili je tylko na chwilę. Obiekty rozmieszczono zgodnie z układem dawnych osad. To gratka dla miłośników folkloru i historii codziennego życia. Ośrodek Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach Położony w delcie Nidy, oferuje kontakt z dziką naturą i historią kolei wąskotorowej. Główną atrakcją ośrodka jest „Nidarium” – olbrzymie akwarium prezentujące życie rzeki. Można tu również jeździć drezynami rowerowymi. Idealne miejsce na spokojny wypoczynek blisko przyrody. Grodzisko w Stradowie To największe grodzisko w Polsce, zamieszkane niegdyś przez tysiące ludzi. Jego wały sięgają 12 metrów, a z góry rozciąga się panorama okolicznych pól. Miejsce owiane historią, idealne na fotograficzne wyprawy. Świetny cel jednodniowej wycieczki z nutą archeologii. Cuda Polski 2025 – nominacje z województwa śląskiego Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu Centrum Koronki Koniakowskiej The Loop – Wielka Pętla Beskidzka Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu To jeden z najciekawszych obiektów industrialnych w Europie – zabytkowa kopalnia i sztolnia licząca 14 km. Zwiedzający mogą przepłynąć łodziami podziemny odcinek trasy, oglądając multimedialne pokazy i historyczne maszyny. Unikatowy jest chodnik wykuty w pokładzie węgla oraz spotkanie ze Skarbnikiem – legendarnym duchem kopalni. To fascynująca podróż w głąb śląskiej historii i ziemi. Centrum Koronki Koniakowskiej Miejsce, gdzie koronczarstwo żyje od ponad 100 lat. Można tu zobaczyć słynne koniakowskie serwety, poznać proces ich powstawania oraz kupić ręcznie wykonane wyroby. Centrum mieści muzeum i sklepik z lokalnymi wytworami. Idealne miejsce, by dotknąć autentycznego dziedzictwa Beskidu Śląskiego. The Loop – Wielka Pętla Beskidzka To długodystansowy szlak pieszy o długości 250 km z przewyższeniem 11 000 m, prowadzący przez najpiękniejsze pasma Beskidów. Można go pokonać w czasie wakacji, korzystając z noclegów w schroniskach. Podstawą ambitnej trasy są szlaki turystyczne Beskidu Śląskiego, Żywieckiego i Małego. Szlak oferuje pieczątki i odznakę dla zdobywców. Wspaniała przygoda dla wytrwałych wędrowców. Decyzja należy do Was. Zapraszamy do głosowania tutaj: Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024 Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Od wczoraj mamy w Polsce nowy, największy od 22 lat rezerwat przyrody
W Świętokrzyskiem właśnie utworzono nowy ogromny rezerwat przyrody. Bliżyńskie Lasy Naturalne to chroniony obszar o powierzchni niemal 3 tysięcy hektarów. Objął bezcenne bory jodłowe, niemal nie przekształcone przez człowieka.
Spis treści Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwat przyrody Bliżyńskie Lasy Naturalne, utworzony 27 maja, to jedno z najważniejszych osiągnięć w dziedzinie ochrony przyrody w Polsce ostatnich dekad. Zajmuje powierzchnię blisko 3 000 hektarów w sercu Puszczy Świętokrzyskiej i stanowi największy rezerwat przyrody utworzony w kraju od ponad 20 lat. Gdzie znajduje się nowy rezerwat i dlaczego jest wyjątkowy? Rezerwat ma powierzchnię dokładnie 2 964,91 ha, znajduje się na terenie gmin Bliżyn, Suchedniów oraz Łączna, w powiecie skarżyskim na terenie zarządzanym przez Nadleśnictwo Suchedniów. Położony jest w obszarze Natura 2000 Lasy Suchedniowskie. Mimo nadania statusu rezerwatu, Bliżyńskie Lasy Naturalne pozostają otwarte dla turystów, można tu też nadal zbierać grzyby. Planowana jest sieć szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Utworzenie go ma kluczowe znaczenie dla ochrony unikatowych ekosystemów leśnych Gór Świętokrzyskich. Dzięki dużej powierzchni rezerwat zapewnia stabilność ekosystemu i skuteczniejszą ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi. Bory jodłowe, nietoperze i wilki – skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych Rezerwat chroni jedne z najbardziej niezwykłych lasów polskich: naturalne bory jodłowe. Te lasy, zachowane w stanie zbliżonym do pierwotnego, stanowią cenne siedlisko dla wielu gatunków roślin i zwierząt, także endemicznych. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmują wyżynne bory jodłowe Abietetum polonicum, które uważane są za endemiczne dla wyżyn południowo-wschodniej Polski. Rośnie tu też modrzew polski, który w tym rejonie występuje w formie naturalnej, niepochodzącej z nasadzeń. Niektóre z tych drzew mają ponad 200 lat i rosną na terenach pokopalnianych, gdzie warunki sprzyjały naturalnej odnowie. Obszar rezerwatu jest siedliskiem rzadkich i reliktowych gatunków. Wśród nich są np. rzadkie gatunki chrząszczy: ponurek Schneidera, zagłębek bruzdkowany, zgniotek szkarłatny. Poza tym można tu znaleźć reliktowe gatunki mchów, grzybów i bezkręgowców, charakterystyczne dla dużych, nieprzekształconych kompleksów leśnych. Żyją i rozmnażają się tu także wilki, a spotkać można i inne rzadkie gatunki ssaków, jak np. orzesznica i nietoperz borowiec leśny. Jak tworzy się rezerwaty przyrody w Polsce? Rezerwaty przyrody ustanawia się na obszarach zachowanych w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Mogą objąć ekosystemy, ostoje i siedliska zwierząt, roślin i grzybów oraz składniki przyrody nieożywionej, które wyróżniają się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi. Wyznaczają je Regionalni Dyrektorzy Ochrony Środowiska. Proces ten odbywa się na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Źródło: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Właśnie tutaj kryje się jeden z cudów Polski. I nikt nie spodziewa się tego, co zobaczy
Wiślica to jedno z najstarszych miejsc w Polsce, a tamtejsze Muzeum Archeologiczne kryje niezwykłą zagadkę. Pod dawną świątynią znajdują się sylwetki sześciu osób. Co symbolizują i jaka jest ich przeszłość?
W tym artykule: Władca na podłodze Chrzest, którego nie było Wiślica – informacje praktyczne Muzeum Archeologiczne w Wiślicy wybrane Cudem Polski 2024 Sześć postaci z twarzami skierowanymi ku niebu. Nabożnie złożone dłonie. Wszyscy zdają się nieznacznie unosić nad ziemią. Modlą się. Łacińska inskrypcja obok głosi: „Ci pragną być podeptani, aby mogli być wzniesieni do gwiazd”. Owo „uniesienie do gwiazd” nawiązuje prawdopodobnie do idei platońskiej, według której dusze ludzkie po śmierci stają się ciałami niebieskimi. I deptani rzeczywiście byli, gdyż wizerunek ten zdobi podłogową posadzkę. To jeden z najcenniejszych zabytków polskiej sztuki romańskiej. Można go oglądać w niedawno otwartym na nowo Muzeum Archeologicznym w Wiślicy. Władca na podłodze Leżąca na ziemi sandomierskiej Wiślica jest jedną z najstarszych miejscowości w Polsce, a pierwsi osadnicy żyli tu już przynajmniej w drugiej połowie IX w. W 1146 r. rządy nad tymi terenami przejął – zgodnie z testamentem ojca, Bolesława Krzywoustego – Henryk Sandomierski. Polecił wznieść w mieście kolegiatę pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, budowla została jednak ukończona dopiero w drugiej poł. XII w., już za panowania Kazimierza Sprawiedliwego. Księcia Henryka pochowano w krypcie wiślickiej świątyni, a około roku 1175 władca polecił pokryć jej posadzkę dekoracją. W wylanym na podłogę gipsie anonimowi twórcy wyryli sylwetki sześciu postaci oraz otaczających je zwierząt i roślin. Wyżłobienia wypełnili zabarwioną na czarno masą gipsową. I tak od blisko 850 lat posadzkę dawnego kościoła zdobią postacie Kazimierza Sprawiedliwego z żoną Heleną Znojemską oraz synami (Bolesławem i Kazimierzem), Henryka Sandomierskiego oraz nieznanej nam osoby duchownej (niektórzy dopatrują się w niej Wincentego Kadłubka). Chrzest, którego nie było Po ponownym otwarciu w 2022 r. muzeum tworzy jeden kompleks – goście zaczynają wycieczkę od pawilonu archeologicznego, w którym znajdują się relikty wczesnoromańskiego kościoła pw. św. Mikołaja z kaplicą grobową z XI w. To jedna z najstarszych świątyń przynależących do tzw. serii kupieckiej, stawianych przy szlaku handlowym łączącym Pragę z Rusią Kijowską. Na wystawie znajduje się też domniemana misa chrzcielna odkryta w 1959 r. Miała ona być dowodem na to, że chrzest przyjmowano tu już ok. 880 r. (jeszcze w obrządku słowiańskim), co by czyniło z Wiślicy najstarsze znane w Polsce miejsce udzielania tego sakramentu. Najnowsze badania wykazały jednak, że kształt „misy” wynika ze źle przeprowadzonej eksploracji stanowiska archeologicznego. Koncepcja została więc obalona. Być może kiedyś zostanie wyjaśniona też tajemnica znajdującej się w zbiorach muzeum romańskiej płaskorzeźby tzw. wisielca. Jest to pochodząca prawdopodobnie z XII w. płyta nagrobna z wizerunkiem anonimowego mężczyzny, przyciągającego uwagę nienaturalnie wydłużoną szyją. To sugerowało, że zmarł on na skutek powieszenia. Trasa zwiedzania wiedzie dalej, do podziemi bazyliki mniejszej postawionej na miejscu dawnych świątyń romańskich – i to właśnie pozostałości tamtych budowli można tu oglądać. Oprócz podłogi z wizerunkami modlących się osób są tu pozostałości ornamentowanej posadzki z II kolegiaty datowane na wiek XIII. Ostatni etap trasy – przejście do sali w tzw. Domu Długosza – pozwala gościom przenieść się do XV w. Z tego stulecia pochodzi gotycka polichromia przedstawiająca zmartwychwstałego Chrystusa oraz kobiety z krzyżem, ale też postać klęczącego mężczyzny, prawdopodobnie samego kronikarza Jana Długosza. Współczesna technologia użyta w muzeum ułatwia uwolnienie wyobraźni. Wzrok przesuwający się po dawnych murach napotyka cyfrowe hologramy i wizualizacje 3D pokazujące, jak wyglądały niegdyś i jak zmieniały się na przestrzeni wieków tutejsze świątynie, a ruchome lunety z aplikacją VR pozwalają się poczuć jak osoba przemierzająca nawy kościołów i uliczki miejscowości setki lat temu. W Wiślicy odległa historia przeplata się z nowoczesnością. Wiślica – informacje praktyczne Dojazd Najlepiej autobusem do Buska-Zdroju, a dalej lokalnymi busami. Nocleg Pensjonat Bajkowy w Busku-Zdroju. Obok parku Zdrojowego. Od 260 zł/2 os. Villa Senso w Busku-Zdroju. Od 160 zł za 2 os. Warto wiedzieć Zwiedzanie wystawy możliwe jest tylko z przewodnikiem po wcześniejszej rezerwacji. Wstęp: 20 zł. Wiślica to ludnościowo najmniejsze miasto w Polsce – liczy sobie 503 mieszkańców. Status miasta odzyskała w 2018 r., po 148 latach. Muzeum Archeologiczne w Wiślicy wybrane Cudem Polski 2024 Przypomnijmy, że Muzeum Archeologiczne w Wiślicy został nagrodzony tytułem „Cudu Polski 2024” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. świętokrzyskiego. Wśród nominowanych znalazły się także Porcelanowy Rynek w Ćmielowie oraz 100-letnia sosna pospolita w Wełeczu. Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024: Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Traveler
Najmniejsze miasto w Polsce po 150 latach odzyskało prawa miejskie. Ilu ma mieszkańców?
Najmniejsze miasto w Polsce, biorąc pod uwagę zarówno liczbę ludności, jak i powierzchnię, ustępuje niejednej wsi. Mimo to może poszczycić się prawami miejskimi. Gdzie się znajduje i ilu dokładnie liczy mieszkańców? Szczegóły w dalszej części artykułu.
W tym artykule: 10 najmniejszych miast w Polsce Najmniejsze miasta w Polsce Najmniejsze miasto w Polsce Najmniejsze miasto świata Największe miasta w Polsce, jak Warszawa, Kraków czy Wrocław, mogą pochwalić się ponad półmilionową ludnością. W przypadku obecnej stolicy mowa nawet o przeszło milionie mieszkańców. Te liczby robią wrażenie szczególnie, gdy porównamy je z miejscowościami posiadającymi prawa miejskie, których populacja nie przekracza 1000 osób. Takich – jak się okazuje – w naszym kraju nie brakuje. 10 najmniejszych miast w Polsce Według obowiązujących przepisów, o nadanie praw miejskich ubiegać się może każda miejscowość, której liczba ludności przekracza 2 tysiące, a ⅔ mieszkańców znalazło zatrudnienie poza sektorem rolnym. Ponadto posiada ona zabudowę miejską, nie zagrodową. Na mapie Polski nie brakuje jednak miast, które zyskały ten status, choć ich populacja znacznie odbiega od powszechnie przyjętych kryteriów. Wpływ na to mają między innymi czynniki historyczne. Warto przypomnieć, że wiele miejscowości straciło prawa miejskie w wyniku carskich represji po powstaniu styczniowym. Dopiero po upływie dekad mogły ponownie cieszyć się z tego, co zostało im odebrane na skutek dekretu wydanego przez władze Imperium Rosyjskiego. Poniżej prezentujemy aktualne zestawienie 10 najmniejszych miast w Polsce (stan na 2024 rok): Opatowiec (308 mieszkańców), Wiślica (444), Ciepielów (732), Inowłódz (735), Koszyce (759), Gielniów (776), Dubiecko (801), Józefów nad Wisłą (803), Kiernozia (806), Turobin (823). Najmniejsze miasta w Polsce Turobin Pierwszą dziesiątkę najmniejszych miast Polski zamyka zlokalizowany w woj. lubelskim Turobin. Prawa miejskie uzyskał w XIV wieku za panowania Władysława Jagiełły. Stracił je w 1870 roku, po powstaniu styczniowym, na skutek wspomnianych chwilę wcześniej carskich represji. Długo wyczekiwany status miasto został mu przywrócony po 154 latach. W 2024 r. Turobin liczył 823 mieszkańców. Kiernozia Kiernozia to miasto położone w woj. łódzkim, które trzykrotnie otrzymywało prawa miejskie. Po raz pierwszy zyskało je w 1523 roku, ale po niespełna 60 latach ponownie zostało zdegradowane do rangi wsi. Następna lokacja miała miejsce w 1784 r., gdy oddalona o niespełna 20 km od Łowicza Kiernozia była prywatnym miastem szlacheckim. Działania podejmowane przez władze rosyjskie w czasach zaborów doprowadziły do tego, że po raz kolejny utraciła status miasta. Od 1 stycznia 2024 r. znowu może poszczycić się prawami miejskimi. Józefów nad Wisłą Józefów nad Wisłą, podobnie jak Turobin i Kiernozia, utracił – uzyskane pod koniec XVII wieku – prawa miejskie na skutek reparacji po klęsce powstania styczniowego. Odzyskał je po niespełna 150 latach, z dniem 1 stycznia 2018 roku. Położone w woj. lubelskim i liczące ponad 800 mieszkańców miasto słynie z wielu interesujących zabytków, które przyciągają okolicznych miłośników historii. Wśród nich warto wymienić m.in. wzniesiony w XVIII wieku przez Potockich pałac czy Kościół Parafialny pw. Bożego Ciała. Dubiecko Dubiecko to malownicza miejscowość położona w województwie podkarpackim, nad rzeką San, w powiecie przemyskim. W 1407 roku miasto, decyzją króla Władysława Jagiełły, uzyskało prawa miejskie, a straciło je w okresie II Rzeczypospolitej. Od 2021 r. Dubiecko ponownie może poszczycić się statusem miasta. W ramach ciekawostki dodajmy, że to właśnie w tej niewielkim miasteczku na Podkarpaciu, w 1735 r., na świat przyszedł jeden z głównych przedstawicieli polskiego oświecenia, Ignacy Krasicki. Gielniów Pierwsze wzmianki o Gielniowie, skąd pochodził błogosławiony Władysław Gielniowczyk, patron Polski i Warszawy, sięgają XV wieku. W 1455 r. ta położona w województwie mazowieckim miejscowość uzyskała prawa miejskie z nadania Kazimierza Jagiellończyka. Pożegnać musiała się z nimi, tak jak inne miasta zaangażowane w powstanie styczniowe, w 1870 r. Swój status Gielniów odzyskał w 2024 r. Dziś liczy 776 mieszkańców. Koszyce W 1374 roku, dzięki staraniom króla Ludwika Węgierskiego, doszło do lokacji Koszyc. Prawa miejskie utraciły w 1869 r. na mocy decyzji władz carskich po powstaniu styczniowym. Ponownie uzyskały je po niemal 150 latach, w 2019 r. Aktualnie są najmniejszym miastem w województwie małopolskim, zamieszkałym przez 753 osoby. Inowłódz Inowłódz czekał przeszło 150 lat, by ponownie móc cieszyć się statusem miasta. Po raz pierwszy prawa miejskie uzyskał w połowie XIV wieku, gdy na polskim tronie zasiadał Kazimierz Wielki. Utracił je, podobnie jak wiele innych miejscowości, w wyniku represji carskich po powstaniu styczniowym, w 1870 r. Inowłódz, ze względu na swoje malownicze położenie oraz historyczne zabytki, stał się miejscem, które przyciąga filmowców i twórców seriali. Kręcono tu m.in. sceny do „Czterech pancernych i psa”, „Pana Wołodyjowskiego” czy „Korony królów”. Ciepielów Ciepielów, mimo że jest niewielką miejscowością na Mazowszu, od momentu uzyskania praw miejskich w 1548 r. odgrywał ważną rolę w historii regionu i był świadkiem wielu pięknych, ale również i tragicznych wydarzeń. 9 września 1939 r., w czasie kampanii wrześniowej, w Ciepielowie miała miejsce masakra polskich jeńców wojennych, dokonana przez wojska niemieckie. Status miasta utracił w 1870 r., by ponownie go odzyskać w 2024 r. Notując przy okazji największy w kraju procentowy spadek ludności spośród wszystkich miast. Wiślica Władysław Łokietek nadał Wiślicy prawa miejskie w 1326 roku. Jeden z głównych ośrodków państwa Wiślan utracił je w drugiej połowie XIX w. na skutek decyzji władz zaboru rosyjskiego. Status miasta odzyskał dopiero 1 stycznia 2018 r., zostając tym samym najmniejszym miastem w Polsce, ale nie na długo. Najmniejsze miasto w Polsce Jakie jest najmniejsze miasto w Polsce? Obecnie tytuł ten piastuje położony w województwie świętokrzyskim Opatowiec (ok. 65 km na południe od Kielc), który w 2019 roku, po ponad 150 latach, odzyskał prawa miejskie. Pierwszej lokacji dokonał w 1271 r. książę Bolesław Wstydliwy. Z powrotem zdegradowany do wsi został w 1869 r. przez władze carskie po klęsce powstania styczniowego. Opatowiec, gdzie Dunajec spotyka się z Wisłą, zamieszkuje – według danych z 2024 roku – jedynie 308 osób. Dla porównania Kozy, czyli największa polska wieś, liczą ponad 12 tysięcy mieszkańców. Dodajmy, że najmniejszym miastem w Polsce pod względem powierzchni jest Stawiszyn (woj. wielkopolskie), który ma zaledwie 1 km kw. Najmniejsze miasto świata Populacja Opatowca wcale nie jest tak mała, jak mogłoby się wydawać. Szczególnie, gdy zestawimy ją z liczbą osób zamieszkujących najmniejsze miasto świata. Wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa chorwacki Hum, bo nim mowa, liczy od 20 do 30 mieszkańców. Hum znajduje się w samym sercu Istrii, największego półwyspu Chorwacji. Mimo niewielkiej liczby mieszkańców, miasto przyciąga turystów swoją unikatową architekturą, niepowtarzalnym klimatem oraz malowniczym położeniem. Źródła: stat.gov.pl; National Geographic Polska. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Jak wyglądało życie w Polsce 6000 lat temu? Zachwycające odkrycie w Sandomierzu
Archeolodzy odnaleźli w Sandomierzu tak zwany długi dom, który pochodził z okresu wczesnego neolitu. To pierwsza taka konstrukcja, jaką odkryto na Wyżynie Sandomierskiej.
Spis treści: Jak wyglądało życie w Polsce w czasach neolitu? Długi dom sprzed 6000 lat Kultura ceramiki wstęgowej rytej Życie na terenach polskich w okresie neolitu skupiało się przede wszystkim wokół rolnictwa i hodowli zwierząt. Ludzie żyli w społecznościach, które zamieszkiwały niewielkie osady. Składały się z kilku tak zwanych długich domów, które były wielorodzinne, budowane z drewna i o prostokątnym planie. W neolitycznej osadzie znajdowało się również charakterystyczne centrum, w którym odbywały się spotkania jej mieszkańców, a także obchody religijne, które związane były najczęściej z porami roku. Jak wyglądało życie w Polsce w czasach neolitu? Osady z młodszej epoki kamienia odkryto w Polsce m.in. na Wyżynie Sandomierskiej, które datowane są na okres od 5300 do 4900 roku p.n.e . I właśnie w tym regionie archeolodzy odnaleźli ostatni długi dom z okresu wczesnego neolitu. Znaleziska dokonano w Sandomierzu-Mokoszynie. Badacze uważają, że konstrukcja ma ok. 6000 lat. Ciekawym zbiegiem okoliczności neolityczny długi dom odkryto podczas ratowniczych badań archeologicznych, które prowadzone były w związku z budową zespołu domów jednorodzinnych. Badania, za które odpowiada pracownia Trzy Epoki z Klimontowa, miały początkowo potwierdzić istnienie osady ludności kultury pucharów lejkowatych, której ślady były już znane w tym miejscu. – Badania rzeczywiście potwierdziły obecność osady, odkrywając duże jamy – piwniczki przeznaczone do przechowywania żywności. Znaleziono w nich fragmenty naczyń glinianych, narzędzia krzemienne, kamienne żarna oraz kości zwierzęce. Zupełnie nieoczekiwanym, a jednocześnie najciekawszym odkryciem były pozostałości starszej o kilka tysięcy lat, bo pochodzącej z wczesnego neolitu osady ludności kultury ceramiki wstęgowej rytej – napisał w oświadczeniu dr hab. Marek Florek, naukowiec z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. Długi dom sprzed 6000 lat Badacz dodaje, że kultura ta jest przypisywana pierwszym rolnikom i hodowcom, którzy przybywali na ziemie obecnej Polski z terenów zakarpackich. Przemieszczali się przede wszystkim przez Bramę Morawską i przełęcze w Bieszczadach. – Ludność ta przynosiła ze sobą nie tylko umiejętność uprawy ziemi i hodowli, ale także znajomość wytwarzania i wypalania naczyń ceramicznych czy umiejętność budowy dużych domów o konstrukcji opartej na słupach wkopywanych w ziemię – dodaje. Sandomierski długi dom oparty był na konstrukcji słupowej i zorientowany był wzdłuż osi północ-południe. Archeolodzy ustalili, że budynek miał ok. 6 metrów szerokości i ponad 20 metrów długości. – Odkrycie długiego domu to pierwsze tego typu znalezisko na Wyżynie Sandomierskiej – zwraca uwagę prof. Florek. – Domy tego typu były znane dotąd z Kujaw, Podkarpacia i Małopolski. To ciekawe odkrycie, które wskazuje, że w okresie wczesnego neolitu istniała w tym miejscu osada z trwałą zabudową, a nie prowizoryczne obozowisko – dodaje badacz. Kultura ceramiki wstęgowej rytej – Najdłuższy znany na ziemiach polskich długi dom z okresu wczesnego neolitu miał długość ponad 40 metrów. Dookoła domu znajdowały się różne jamy, w tym tzw. glinianka [charakterystyczna dla osad neolitycznych – przyp. red.] powstała w wyniku wybieranie lessu do wylepiania ścian, w także jamy o charakterze gospodarczym. W dwóch z nich odkryto wytwory ze szkliwa wulkanicznego (obsydianu), przynoszonego przez pierwszych rolników z terenów zakarpackich (z terenu obecnej Słowacji bądź północnych Węgier) – twierdzi prof. Florek. Odnaleziono ceramikę, zdobioną liniami rytymi i guzami, a także narzędzia z krzemienia czekoladowego i świeciechowskiego. W tym drapacze używane do oczyszczania skór w procesie wyprawiania, wkładki do sierpa, grot strzały, a także kości zwierzęce, fragmenty kamiennych żaren i płyt. Kultura ceramiki wstęgowej rytej to pierwsza w pełni neolityczna kultura na polskich ziemiach. Rozwijała się na terenie Europy Środkowej i Wschodniej od około 5500 do 4500 roku p.n.e . Jej nazwa pochodzi od kulistej formy naczyń z gliny, które zdobione były ornamentem rytym w postaci wstęg spiralnych i innych elementów geometrycznych. Źródło: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Kielcach Delegatura w Sandomierzu. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Polsce odkryto groby wojowników z plemienia Wandalów. W środku znajdowały się wygięte miecze
Archeolodzy odnaleźli groby dwóch wojowników z plemienia Wandalów. Do znaleziska doszło podczas wykopalisk na cmentarzysku we wsi Glinka w powiecie ostrowieckim.
Spis treści: Groby Wandalów w województwie świętokrzyskim Miecze złożone w pochówkach były wygięte Groby Wandalów w Polsce są bardzo rzadkie Co to jest kultura przeworska? O odkryciu poinformował konserwator zabytków w Sandomierzu, który podlega pod Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Kielcach. Badacze odnaleźli pierwszy grób przez przypadek na terenie nieznanego wcześniej stanowiska archeologicznego. We wnętrzu znajdował się miecz, umbo, czyli żelazne wzmocnienie środka tarczy, a także grot oszczepu. Wszystkie elementy wyposażenia wykonane były z żelaza. Odkryto także fragmenty przepalonych naczyń glinianych. Archeolodzy ustalili, że był to pochówek ciałopalny. Groby Wandalów w województwie świętokrzyskim – Na zabytkach są widoczne ślady tzw. patyny ogniowej co jednoznacznie wskazuje, że zanim złożono je w grobie, musiały płonąć razem ze zmarłym na stosie. Przeprowadzona w miejscu odkrycia weryfikacja z użyciem wykrywacza metalu pozwoliła nie tylko na ustalenie miejsca, gdzie znajdował się grób, z którego pochodzą opisane wyżej zabytki, ale również na zlokalizowanie kolejnego – przekazał konserwator. Drugi pochówek to grób ciałopalny jamowy. Oznacza to, że spalone szczątki zmarłego wraz z resztkami z resztkami stosu pogrzebowego i wyposażeniem grobowym złożone były w niewielkiej, płytkiej jamie. – Wyposażenie grobowe było podobne jak w przypadku pierwszego grobu – tłumaczą autorzy odkrycia. Z jednym wyjątkiem. W drugim grobie znajdowały się żelazne nożyce. Miecze złożone w pochówkach były wygięte Ponadto oba miecze, które złożono razem z wojownikami, były pogięte. – Taki zwyczaj był często stosowany przez ludzi kultury przeworskiej i miał charakter rytualny. Pogięcie broni, a więc niejako jej uśmiercenie, powodowało, że zmarły mógł zabrać ją, zgodnie z wierzeniami, ze sobą w zaświaty, aby tam mu służyła, podobnie jak to było na ziemi. Drugim powodem takiego postępowania była obawa, żeby broń nie została skradziona i nie służyła innym. Pogięte miecze stawały się w ten sposób praktycznie bezużyteczne – powiedział PAP dr Marek Florek, archeolog z Urzędu Ochrony Zabytków w Sandomierzu. Analiza wykazała, że były to pochówki przedstawicieli kultury przeworskiej. Ludność ta zamieszkiwała dużą część terenów Polski, w tym tereny między Górami Świętokrzyskimi a Wisłą. – Obecnie najczęściej identyfikowani są z germańskim ludem Wandalów. Na podstawie znalezionych w nich przedmiotów groby należy datować na późny okres rzymski, a więc na IV w. n.e. Miecze i umba tarcz jednoznacznie wskazują, że są to groby wojowników – wyjaśnił konserwator. Groby Wandalów w Polsce są bardzo rzadkie – Odkrycie nieznanego dotychczas cmentarzyska wandalskiego z okresu rzymskiego w Glince jest bardzo istotne, gdyż cmentarzysk takich bądź nawet pojedynczych grobów, zwłaszcza wyposażonych w broń a więc należących do wojowników, z Wyżyny Sandomierskiej, znamy jedynie kilka. Co jest o tyle dziwne, że z racji swych warunków naturalnych była ona terenem bardzo dogodnym do osadnictwa, a na jej peryferiach, w Górach Świętokrzyskich funkcjonował tzw. starożytny świętokrzyski okręg hutniczy, gdzie w piecach-dymarkach na wielką skalę wytapiano żelazo – czytamy w oświadczeniu badaczy. Artefakty, które odnaleziono w grobach maja trafić do Muzeum Zamkowego w Sandomierzu. Co ciekawe, naukowcy uważają, że podobnych grobów na cmentarzysku może być więcej. Badacze zamierzają jeszcze jesienią tego roku zbadać resztę tej nekropolii. – Na razie nie wiemy, jakiej wielkości jest to cmentarzysko. Niektóre z tych cmentarzysk z okresu z rzymskiego liczą po kilkaset grobów. Na znanym cmentarzysku w Chmielowie koło Ostrowca zostało odkrytych i przebadanych ponad 150 grobów. Rzadko kiedy takie groby występują pojedynczo – wyjaśnił dr Florek. Co to jest kultura przeworska? Kultura przeworska to archeologiczna kultura epoki żelaza, która rozwijała się na terenie dzisiejszej Polski i części Czech, Słowacji oraz zachodniej Ukrainy w okresie od III wieku p.n.e. do IV wieku n.e. To jedna z najważniejszych kultur archeologicznych środkowoeuropejskich związanych z plemionami germańskimi. Ludność ta tworzyła zazwyczaj niewielkie osady, które składały się z drewnianych chat i półziemianek. Charakteryzowały je grodziska obronne, szczególnie w miejscach o naturalnych walorach defensywnych. Przedstawiciele kultury przeworskiej najczęściej palili zmarłych przed złożeniem ich do grobu. Prochy zmarłych umieszczano w urnach, a obok składano broń, narzędzia i ozdoby. Plemię to zajmowało się rolnictwem, rzemiosłem i handlem, a także hodowlą zwierząt. Odkrycia archeologiczne potwierdzają, że cechowała ich rozwinięta technologia obróbki żelaza. Źródło: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Kielcach Delegatura w Sandomierzu. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Polski park ponownie wywołał zachwyt zagranicznych mediów. To prawdziwy cud natury
O Polsce znowu zrobiło się głośno w zagranicznych mediach. Tym razem za sprawą jednego z naszych parków narodowych, który znalazł się w zestawieniu wyjątkowych miejsc w Europie na jednodniowy wypad.
W tym artykule: Polski park ponownie doceniony Gdzie jesienią w Europie spędzić urlop? Polska coraz częściej trafia na nagłówki zagranicznych mediów. Turystyczne walory naszego kraju zdążyli docenić już m.in. dziennikarze amerykańskiej stacji CNN, a także popularnych dzienników – „The Sun”, „The Guardian” czy „The Jerusalem Post”. Tym razem o jednym z naszych parków narodowych napisała redakcja portalu euronews.com. Jak się okazuje, nie po raz pierwszy. Polski park ponownie doceniony Euronews.com opublikował listę najlepszych, niekiedy pomijanych, miejsc w Europie na jednodniowy wypad. Kluczem w ich doborze było przede wszystkim bliskie położenie chętnie odwiedzanych przez turystów miast. Ku naszej radości, w zestawieniu nie zabrakło polskiego akcentu. Wśród wyróżnionych znalazł się zlokalizowany zaledwie 40 minut drogi od Krakowa Ojcowski Park Narodowy, gdzie – jak czytamy – rozciągają się zielone lasy, nad którymi górują jurajskie formacje skalne. Portal podkreśla, że na przyjezdnych czeka masa atrakcji. Do dyspozycji odwiedzających OPN jest wiele znakowanych szlaków turystycznych, jaskiń, a nawet ruiny zamku. – To idealne miejsce na relaks i odpoczynek z kilometrami szlaków pieszych i rowerowych – pisze autor, dodając jednocześnie, że Ojcowski Park Narodowy warto odwiedzić wczesną jesień, gdy liście powoli zaczynają opadać, a tamtejsza przyroda odkrywa swoje mniej znane oblicze. – Odwiedź to miejsce jesienią, a zobaczysz spektakularny pokaz złotych i szkarłatnych liści. Co ciekawe, Ojcowski Park Narodowy, który staje się coraz bardziej rozpoznawalny za granicą, nie po raz pierwszy trafił na łamy portalu. Już w zeszłym roku redaktorzy euronews.com pisali o tym niezwykle malowniczym obszarze Polski. Także w kontekście jesiennych wypadów poza miasto. – Miłośnicy przyrody często wybierają się do Zakopanego. To pełne turystów miasto najlepiej zwiedzać podczas wycieczki z minimum jednym noclegiem, ponieważ jest ono oddalone o dwie godziny jazdy samochodem od Krakowa. Jeśli brakuje ci czasu, wybierz położony dużo bliżej Ojcowski Park Narodowy – pisano w 2023 r. Ojcowski Park Narodowy, z charakterystycznym nietoperzem w logo, jest najmniejszym z polskich parków narodowych. Powstał w 1956 r. „w celu zachowania unikatowego w skali Polski i Europy obszaru krasowego z wychodniami skał wapiennych wieku jurajskiego wraz z jego różnorodnością przyrodniczą i kulturową”. Zajmujący powierzchnię ponad 21 km kw. park rocznie odwiedza od 200 do 300 tys. turystów. Te polskie miasta nie schodzą z czołówek. Zachwyca się nimi cały świat Polskie miasta nieustannie zachwycają i przyciągają masę turystów z całego świata. Ich piękno coraz częściej doceniają także zagraniczni dziennikarze, którzy w 2023 roku chętnie odwie... Gdzie jesienią w Europie spędzić urlop? Nie mamy wątpliwości, że przygotowane przez euronews.com zestawienie przypadnie do gustu turystom znad Wisły. I to nie tylko ze względu na wątek Ojcowskiego Parku Narodowego. Na listę trafiły bowiem także miejsce położone blisko naszej granicy. Mowa m.in. o oddalonym zaledwie 3 godziny drogi od Wrocławia Parku Narodowym Czeska Szwajcaria, gdzie kręcono „Opowieści z Narnii”, a Andersen pisał tu swoje „Baśnie” oraz Szwajcarii Saksońskiej, do której ze stolicy Dolnego Śląska dojedziemy w ok. 2,5 godziny. Dodajmy, że portal wyróżnił także popularny w sezonie zimowym austriacki ośrodek narciarski St. Anton am Arlberg, Jezioro Bondhusvatnet w Norwegii oraz włoskie miasto Bolzano, skąd rozpościerają się niezwykłe widoki na Dolomity. Ponadto autorzy zachęcają do podróży najbardziej stromą kolejką Europy, prowadzącą na szczyt Pilatus w Szwajcarii. Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl. Źródła: euronews.com; tvn24.pl; stat.gov.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Ponidzie pozwala złapać drugi oddech. Tu można odnaleźć spokój i balans
Ponidzie jest usytuowane w województwie świętokrzyskim. Jego krajobraz pełen jest pagórków leśnych i łąk zielonych. Można tu przyjechać np. na warsztaty z oddychania.
W tym artykule: Szaniecki Park Krajobrazowy Punkt widokowy w Kikowie Sztuka zwalniania Spacery i uważność Rowerem przez Ponidzie Warsztaty z oddychania Ponidzie – informacje praktyczne Z wyciszoną komórką, porannym milczeniem, medytacją może nie być łatwo. Trzy, cztery, pięć dni, ile wytrzymam? Przyjechałam na Ponidzie potrenować techniki oddechowe wśród łąk, ziół i wapiennych skał. Tyle, że zamiast fitnessu dostałam instrukcję obsługi człowieka opartą na miłości. I akceptacji tego, co we mnie dobre, i tego, co popsute. Szaniecki Park Krajobrazowy Jest w tych okolicach rzadki gatunek muchy, którą przyjeżdżają podglądać turyści i zapaleni przyrodnicy. Entomolodzy mówią na nią „czarny diabeł”. Kolor ma smolisty, odwłok potężny i podłe zwyczaje. Pojawia się na terenie Szanieckiego Parku Krajobrazowego od czerwca do sierpnia, by polować na osy, pszczoły i gąsienice o pięknych przezroczystych skrzydłach. Kiedy rozglądałam się po tym zaciszu, w którym znalazła sobie idealne tereny do patroli zwiadowczych i łowów, widzę ziemię pełną otwartych przestrzeni, harmonii i ciepła. Zróżnicowana krajobrazowo kraina rozkłada się szeroko wśród niewysokich pagórków, jaskiń i malowniczych kamieniołomów. Pachnie młodym deszczem, latem i ziołami. Jakie atrakcje oferują Kielce? Oto, co warto zobaczyć w stolicy Świętokrzyskiego Dlaczego warto odwiedzić Kielce? W tym mieście zabytki przeplatają się z piękną przyrodą. Przedstawiamy najciekawsze atrakcje Kielc. Mucha, z łaciny zwana dostojnie Dasypogon diadema, nie porusza się wcale zgrabnie, właściwie to nawet lata pokracznie. A jednak świetnie sobie tu radzi. Skubana nie boi się słońca i potrafi cierpliwe czekać. Pełen szacun, myślę kierując swoje kroki na oddechowe warsztaty do Michała Godlewskiego. Przyjechałam tutaj, by złapać oddech, odnaleźć spokój i balans, a w głowie zamiast tego lęgną mi się muszyska, jakby chciały mnie odciągnąć od celu, zatrzymać gdzieś po drodze. Punkt widokowy w Kikowie Czasami warto wyłączyć GPS i dać się ponieść, a kiedy ścieżka się rozwidla, intuicyjnie skręcić w tę, która nas zawoła, nawet kiedy wznosi się lekko ku górze. Kurz unosi się nad powierzchnią wiejskiej drogi wciśniętej w pola pszenicy, a kiedy opada, widzę, że jestem tam, gdzie być powinnam. Punkt widokowy w Kikowie zamienia się w sekundę w mój punkt widzenia. W jego zasięgu mieści się wszystko to, co tutaj najpiękniejsze: dolina Wisły, Niecka Solecka, która niesie się aż po wieżę kościoła w Solcu-Zdroju, dookoła drzewa owocowe, uprawy truskawek i ogórków. Rano, kiedy rosa jeszcze przykleja się leniwie do traw, a chłodne powietrze bywa ostre jak brzytwa, dojrzeć stąd można szczyty Tatr, których jeszcze nie zdążyły zasłonić chmury. Na razie nie próbuję docierać tak daleko, nawet wzrokiem. Zatrzymuję się tutaj, na jednym ze wzgórz Garbu Wójczańsko-Pińczowskiego, miejscu, w którym „przyroda się nie spieszy, a za wszystkim nadąża” – jak mogę wyczytać z cytatu umieszczonego na tablicy, którą postawiono przy punkcie widokowym, obok drewnianej ławki. To jedna z pierwszych lekcji, którą dostaję i biorę jak swoją. Sztuka zwalniania To nie przypadek, a jakiś wewnętrzny nakaz kazał mi odnaleźć na mapie Polski Kików, wioskę w Szanieckim Parku Krajobrazowym, by spędzić tam kilka dni, oddychając, zanurzając się w naturze, śpiewając mantry, słuchając bębnów i tańcząc tak, jak właśnie tego chcę i potrzebuję. Ale pierwszego dnia jeszcze tego nie wiem, bo przecież głowa wciąż dojeżdża tu z Krakowa. Jest pomiędzy, tłuką się w niej niewygodne myśli, a ja w tym całym swoim uzbrojeniu czuję się zastygła i niezgrabna. Jeszcze się kontroluję. Bez dzwonków telefonu, miałkich rozmów, kolejnych masek być może stanę się bezbronna. Dlatego wcale nie dziwi mnie lęk, którym nagle się wypełniam, i wizja, że przyjdzie mi się tutaj rozsypać. Bo przecież wcale nie tak łatwo żyć bez robienia wszystkiego za dużo, dla innych, dla jakichś dróg, które sobie obrałam, nie pamiętając dziś nawet, co ma być na ich końcu. – Zwolnij – hamuje mnie Michał Godlewski, założyciel Instytutu Oddechu. I mówi słowa tak mi bliskie. – Nasza zajętość stała się synonimem spełnienia. Kiedy dziś ktoś mówi „nie mam czasu”, to jakby mówił: „jestem kimś ważnym”. Co się zatem stanie, gdybyś jednak miała ten czas, tak jak dostajesz go teraz? – pyta. Z czym i z kim musiałabyś się spotkać? Deszcz pada tutaj inaczej, wyraźniej z każdym kolejnym dniem. I mocniej pachnie po letniej burzy, która rozrywa niebo na kawałki. Czuję się tak, jakbym właśnie odnalazła taki wymiar czasu, który pozwala się dowolnie rozciągać. Zwalniam. Spacery i uważność Dlatego kiedy rano się budzę, dostrzegam rzeczy, których w mieście nie zauważam wcale. Miękkość materaca, otulające ciepło porannego prysznica, zielone korony drzew za oknem, niebo marszczące się niczym akordeon na zmianę pogody. A potem wiatr na policzku i intensywny zapach kawy dobiegający z kuchni. Inaczej czuję dotyk i przytulenie, spacer i zwykłą zupę. Przywracam siebie tu i teraz. I lubię ten rytm, w którym jem, medytuję, biorę 20 tys. oddechów każdego dnia i zanurzam się w naturze. Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski 614 m n.p.m. to niezbyt dużo. Łysicę, czyli najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich można zdobyć w godzinę. Podobnie jak pobliską Łysą Górę, czyli Święty Krzyż. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7dc272c8ecc674e0829adbe1687b9347c03ae01e-70d8f62.png" width="938" height="492" alt="Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski (fot. Polimerek, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" title="Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski (fot. Polimerek, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" /> Wyostrzam się. Przy starym, nieczynnym już kamieniołomie dostrzegam pojedyncze tłuste źdźbła trawy, czuję tęsknotę płaczących wierzb przy figurze Jezusa Frasobliwego z XVII w. stojącej nad wodą. Jest inna niż te mi znane. Patrzę na skręcone pod dziwnym kątem stopy Chrystusa, nienaturalnie duże i mocne nogi. Mijam opuszczony i zrujnowany dwór, który kiedyś należał do rodziny żydowskiej, i kurhan, którego datę powstania trudno oszacować. Czuję, jakbym wracała do siebie, do tego, co mi daje siły, ale też do tego, co mnie gdzieś w tym tak zwanym normalnym świecie zatrzymuje. Zamykam oczy i wyłapuję zapach polnych kwiatów, ciepło i rytm ziemi, słyszę szelest trawy i pozwalam oddechowi rozlać się we mnie jak w naczyniu. Doceniam to, czego nie dostrzegam w byciu codziennym, dojrzewam w oddechu. Rowerem przez Ponidzie Ponidzie pachnie słońcem, miłkiem wiosennym i miętą. Na polach, które wyglądają jak sztruksowe kawałki materiału, spotykam o świcie stado saren. Zaciekawione, może leniwe, nawet nie próbują uciekać. Poszerzam pole widzenia, wyruszam rowerem do Sułkowic, docieram do Konar, a potem skręcam do Topoli. To pierwsza pętla – najpowolniejszy z odcinków w mojej prywatnej historii Tour de Pologne. Jak na zwolnionym obrazie przewijają się drewniane domy i ławki, na których godzinami przesiadują gospodarze. Multiplikują się kury, kwiaty w ogródkach, uprawy fasolki szparagowej, owce, lasy, strumyki, przydrożne kapliczki. Drugą pętle biorę już bardziej zachłannie. Docieram do Stopnicy, zjeżdżam do Solca-Zdroju i jeszcze zaliczam etap w Wiślicy. W sumie jakieś 25 km. Tym drugim odcinkiem przechodzę z wiejskiego podwórka na królewskie salony. Stopnica to niewielka miejscowość, którą król Kazimierz Wielki darzył wyjątkową atencją. Stąd przywileje, obronny zamek i murowany gotycki kościół, który dziś góruje nad okolicą. Kościół znajduje się na odnowionej trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca, ale ja skręcam do Solca-Zdroju. W tym solankowym raju, w którym ciało i duszę kuruje pół Polski, wypijam espresso w Café Artystycznej i zjeżdżam na Wiślicę. Tak docieram do jednego z najmniejszych miast w Polsce. Na co dzień żyje w nim ok. 500 osób skupionych wokół kolegiaty i Domu Długosza. Istnieje teoria, że ziemia wiślicka przyjęła chrzest ok. 880 r. , a więc prawie sto lat przed dokonaniem tego przez Mieszka I. Ale czy ma to teraz jakieś znaczenie? Warsztaty z oddychania Nie ma jednego prawidłowego oddechu – powtarza Michał Godlewski. Bo czy jest jeden prawidłowy typ urody? Oddech może cię pobudzić albo uspokoić, zestroić z ciałem i zintegrować, stać się twoją terapią albo odmładzającym spa. W Kikowie uczymy się, jak oddychać do życia. A przecież nie każdy chce mieć takie samo życie. Ludzie cenią to miejsce od prawie 100 lat! Diabelska moc siarki Ni to wieś, ni miasto. Bez reprezentacyjnego placu i zgiełku kurortów. Ale za to w Solcu-Zdroju mają skarb – najsilniejszą leczniczą wodę siarczkową na świecie! Czasami oddech przywraca do równowagi, czasami zwraca cię do miejsca, w którym chcesz właśnie teraz być. Może to być kajakowy spływ Nidą w leniwy dzień, lot na paralotni albo skok na bungee. To, o czym nie można zapomnieć, to to, że oddech zawsze jest. Za darmo. Jeśli szukasz koła ratunkowego, nie musisz sięgać daleko, właściwie nie musisz sięgać nigdzie. Masz to, choć może jeszcze nie wiesz, jak używać tego świadomie. Tutaj się tego uczę. Ponidzie – informacje praktyczne Warsztaty Warsztaty z treningiem oddechowym odbywają się w Ośrodku Warsztatowym w Kikowie. Znajduje się pomiędzy wsiami Kików i Sułkowice, przy starym kamieniołomie. Jadąc z Warszawy, za Buskiem-Zdrojem w Szczaworyżu (za kościołem) należy skręcić w prawo, w kierunku Zborowa. Adres: Kików 91, woj. świętokrzyskie. Więcej o sesjach i warsztatach: instytutoddechu.com. Jedzenie Na Kulinarnym Szlaku Ponidzia warto spróbować miodu, czosnku wójczańskiego, ale też truskawki faworytki. Tu zjecie też tradycyjną szynkę z Broniny i kiełbasę z Pacanowa. Lokalnym hitem są potrawy o intrygujących nazwach, jak żabieckie gały, blachorze, strojcowskie zawijoki czy wiślickie dzianie. Źródło: archiwum NG.
Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich nie imponuje wysokością. Zalicza się go jednak do Korony Gór Polski
614 m n.p.m. to niezbyt dużo. Łysicę, czyli najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich można zdobyć w godzinę. Podobnie jak pobliską Łysą Górę, czyli Święty Krzyż.
W tym artykule: Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich – Łysica Stefan Żeromski i Łysica Święty Krzyż, czyli Łysa Góra Mumia Wiśniowieckiego Najwyżej położonym punktem województwa świętokrzyskiego jest szczyt Łysicy – 614 m n.p.m. Najniżej zaś – dolina Wisły w gminie Tarłów – 127,5 m n.p.m. Oznacza to, że Łysica to także najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Czyli najstarszych gór w Polsce. Łysogóry to najwyższe, liczące 25 km pasmo Gór Świętokrzyskich (jednych z najstarszych w Europie). Można je umownie podzielić na: część zachodnią, która jest niższa, słabo zalesiona, część wschodnią, wchodzącą w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego. To w tej części znajdują się najwyższe szczyty: Łysica oraz Łysa Góra. Najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich – Łysica Łysica, inaczej Góra Świętej Katarzyny, jest zaliczana do Korony Gór Polski. Jest jej najniższym szczytem. Łysica znajduje się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego niedaleko Kielc. To obszar ochrony ścisłej. Za wstęp do parku obowiązuje opłata. Dojść na Łysicę można czerwonym szlakiem z miejscowości Święta Katarzyna. To tylko 2 km trasy, ale wejście może zająć 1 godz. Po drodze mijamy: klasztor bernardynek, drewnianą kapliczkę z XIX w., liczne pomniki pamięci narodowej (lasy świętokrzyskie były miejscem kryjówki powstańców styczniowych i oddziałów partyzanckich AK), źródełko św. Franciszka, z którego płynie woda mająca – według ludowych legend – moc leczenia oczu. Po drodze drewniane pomosty zamieniają się w wychodnie skalne i twarde kamienie, które mają 500 mln lat. Na zachodnim szczycie Łysicy znajduje się replika krzyża z 1930 r. Najwyższy punkt to wschodni wierzchołek – tzw. Agata, zwana też Skałą Agaty lub Zamczyskiem. Stefan Żeromski i Łysica Przed laty dwaj uczniowie kieleckiego gimnazjum postanowili uczcić swoją górską wycieczkę na Łysicę, podpisując się na białym tynku kapliczki cmentarnej. Czyn godny potępienia? Wręcz przeciwnie. Przynajmniej według przewodników, którzy z entuzjazmem o tym opowiadają. Na murze widnieje blady napis: Stefan Żeromski/ D. 2 Sier. 1882/ Jan Strożecki. Najsłynniejszy literat z Gór Świętokrzyskich nie dość, że nie dostał reprymendy za ten akt wandalizmu, to jeszcze dziś powszechnie mówi się o tym miejscu „kapliczka Żeromskiego”. Całkiem zapominając o leżącym tu fundatorze: Wincentym Fekleriuszu Dysmie Janikowskim. Święty Krzyż, czyli Łysa Góra Łysa Góra (594 m n.p.m.) to drugi najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Na jej szczyt prowadzi m.in. Droga Królewska z Nowej Słupi. Przy wejściu na szlak stoi kamienna figura Emeryka. Legenda głosi, że ów rycerz był równie waleczny co pyszny. Przybył tu przed wiekami, by odwiedzić klasztor. Kiedy dotarł na skraj puszczy, rozległo się bicie dzwonów, chociaż nie był to czas nabożeństwa. Pielgrzym rzekł, że dzwony same biją na jego powitanie, oddając mu cześć. Gdy tylko wypowiedział te słowa, zmienił się w kamienny posąg, pokutując za grzech zarozumiałości. Jeśli ktoś się spodziewa, że Droga Królewska będzie wygodnym wyasfaltowanym chodnikiem, to może się zdziwić. W zasadzie niewiele się różni od ścieżki, którą ponad 600 lat temu król Władysław Jagiełło wspinał się do sanktuarium. Władca chciał pomodlić się do relikwii św. Krzyża przed wydaniem Krzyżakom bitwy w 1410 r. Trzeba się nieźle napocić, by od Nowej Słupi podejść na szczyt. Niewygody rekompensuje żywiczny zapach jodłowego lasu. Ciekawe, czy pobożny, choć świeżo ochrzczony Litwin wiedział, że miejscowi rzadko o tym miejscu mówią Święty Krzyż. Dużo częściej mówili Łysa Góra albo Łysiec. Bo choć to najstarsze święte miejsce w Polsce, z tradycją sięgającą aż XI w., to przecież wcześniej czczono tu słowiańskich bogów. Ślady liczącego 1,5 km długości kamiennego wału, oddzielającego pogańskie sacrum, są widoczne nawet po dziesięciu wiekach. Dzisiaj na szczycie Łyśca wznosi się potężny kościół oblatów. Krótki spacer dzieli mury kościoła twierdzy od pokrytego nagimi głazami gołoborza. Czyli efektu wietrzenia późnokambryjskich piaskowców kwarcytowych. Według legendy to ślady działania diabłów, obrzucających głazami kościół. Dlatego Łysa Góra jest uznawana za nawiedzone miejsce. Mumia Wiśniowieckiego Przewodnicy oprowadzający wycieczki po opactwie na Św. Krzyżu z dumą pokazują zmumifikowane ciało księcia Jeremiego Wiśniowieckiego. Kieruje nimi siła tradycji, a także bezwładu. Już od jakiegoś czasu historycy są zgodni co do tego, że w klasztornej krypcie nie spoczywają zwłoki księcia, tylko kompletnie nieznanej osoby. Zasłużony dla Polski ruski kniaź zmarł niespodzianie w wojskowym obozie w Ukrainie na skutek gorączki i biegunki niewiadomego pochodzenia. Podejrzewano m.in. otrucie. Dlatego przeprowadzono szczegółową sekcję jego zwłok, która niestety niczego nie wyjaśniła. Tak jak ze śmiercią, tak i z pogrzebem księcia wiążą się liczne zagadki. Dlaczego księżna Gryzelda nie pochowała męża w Wiśniczu, choć sobie tego życzył? Dlaczego zalała ciało smołą i wywiozła do Sokala, a po dwóch latach zawiozła aż na Święty Krzyż? Dlaczego syn Michał Korybut – już jako król Polski – nie sprawił ojcu ceremonialnego pogrzebu? I gdzie się podziało ciało księcia? Jedynie na ostatnie pytanie można odpowiedzieć z dużą dozą prawdopodobieństwa. Zostało mianowicie strawione przez pożar, który wybuchł w klasztorze pod koniec XVIII w. Kto jednak i dlaczego postanowił ulokować w kaplicy nowe zwłoki w miejsce spopielonych? Czy stało się to w wyniku błędu, czy było celowym działaniem? O tym, że świętokrzyska mumia nie ma nic wspólnego z wybitnym wodzem, świadczą bezsporne fakty. Badania radiologiczne wykazały, że zmarły miał 50–55 lat (Wiśniowiecki zmarł jako 39-latek). Na zasuszonym ciele nie wykryto żadnego śladu sekcji. Ponadto okazało się, że trumna była otwierana, zwłoki nagie, rozkawałkowane, przykryte przypadkowymi tkaninami, m.in. kawałkiem kobiecego gorsetu. Z grubsza zgadza się jedynie data śmierci, liczona w przybliżeniu do lat kilkudziesięciu. Źródło: archiwum NG.
Cuda Polski 2024 – obiekty ze Świętokrzyskiego i Warmińsko-Mazurskiego nominowane w plebiscycie
Trwa głosowanie w plebiscycie Cuda Polski 2024. Poniżej przedstawiamy listę nominowanych miejsc z województw świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego, które w tym roku rywalizują o ten zaszczytny tytuł.
W tym artykule: Cuda Polski 2024 – nominacje ze Świętokrzyskiego Cuda Polski 2024 – nominacje z Warmińsko-Mazurskiego Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2023 Głosowanie w tegorocznej edycji plebiscytu Cuda Polski oficjalnie rozpoczęte. Podobnie jak w poprzednich latach, także i teraz zwycięzcę z każdego województwa wyłonią czytelnicy magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu national-geographic.pl. Dziś prezentujemy kolejną szóstkę nominowanych, tym razem z województw świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego. Cuda Polski 2024 – nominacje ze Świętokrzyskiego Porcelanowy Rynek w Ćmielowie Muzeum Archeologiczne w Wiślicy Sosna krocząca w Wełeczu ​​​​​​​ Porcelanowy Rynek w Ćmielowie Porcelanowy serwis wzorowany na przedwojennej kolekcji Empire zdobi ćmielowski rynek i służy mieszkańcom do odpoczynku w niezwykłej scenerii, która może kojarzyć się z bajkowym światem Alicji w Krainie Czarów. Uroczyste otwarcie nowego, porcelanowego rynku odbyło się 23 września 2023 roku. Filiżanki zamieniły się w ławki, a wielki imbryk w fontannę, która zajmuje najważniejsze miejsce na rynku. Muzeum Archeologiczne w Wiślicy Wiślica jest najbogatszym zespołem zabytkowym na Ponidziu i jednocześnie kolebką polskiej państwowości. Od czerwca 2022 roku, po czterech latach prac modernizacyjnych, Muzeum Archeologiczne jest dostępne do zwiedzania. Na na turystów czeka unikatowy podziemny szlak łączący najcenniejsze wiślickie skarby. W poznaniu historii Wiślicy pomagają m.in: cyfrowe rekonstrukcje 3D, laserowe hologramy i aplikacja VR. Sosna krocząca w Wełeczu We wsi Wełecz w pobliżu Buska-Zdroju znajduje się prawie stuletnia sosna pospolita z naziemnym systemem korzeniowym. Zadziwiająca sosna zaliczana jest do gatunku sosny zwyczajnej. W rzeczywistości nie jest wcale zwyczajna, bowiem przypomina Enta z tolkienowskich powieści. Pień sosny rozpoczyna się około trzech metrów nad ziemią. Całość utrzymuje się na kilkunastu korzeniach, pod którymi może zmieścić się kilka osób. Cuda Polski 2024 – nominacje z Warmińsko-Mazurskiego Lidzbark Warmiński Mazurska Pętla Rowerowa Kortosfera w Olsztynie Lidzbark Warmiński Jest nazywany Perłą Warmii (do XIX wieku był jej stolicą). Miasto dąży do tego, aby stać się uzdrowiskiem. Goście już dziś mogą korzystać ze źródeł termalnych, zażywać kąpieli w Termach Warmińskich oraz odwiedzać tężnie. W centrum miasta znajduje się średniowieczny zamek, który jest określany jako „Wawel północy” albo „perła gotyku”. Mazurska Pętla Rowerowa Nowy, ustandaryzowany produkt turystyczny wokół Wielkich Jezior Mazurskich. Wytyczono i przygotowano 310 km pętli rowerowej o urozmaiconej nawierzchni – od dróg leśnych przez szutry wśród pól po bezpiecznie wydzielone ścieżki wzdłuż dróg. Pętla została także jednolicie oznakowana oraz wyposażona w tablice informacyjne pokazujące całą trasę oraz najciekawsze atrakcje najbliżej aktualnego przystanku. Kortosfera w Olsztynie Centrum Popularyzacji Nauki i Innowacji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego Kortosfera to jedyne w Polsce interaktywne centrum nauki, którego tematem przewodnim jest rolnictwo oraz środowisko przyrodnicze Warmii i Mazur. Ekspozycję tworzy 140 eksponatów zaaranżowanych w wystawy stałe i wolnostojące, a także trzy wystawy mobilne oraz zestawy edukacyjne. Wystawa stała Kortosfery rozmieszczona jest na pięciu kondygnacjach budynku. Swoich faworytów można wspierać za pośrednictwem strony national-geographic.pl/cuda-polski. Głosowanie potrwa do 5 czerwca, a laureatów tegorocznej edycji wydarzenia poznamy 10 czerwca. Wszystko w Waszych rękach! Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2023 Poniżej przedstawiamy pełną listę zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2023: Dolnośląskie – Miasto Bardo; Kujawsko-pomorskie – Wyspa Młyńska z Młynami Rothera; Lubelskie – Włodawa; Lubuskie – Park Książęcy Zatonie; Łódzkie – Monopolis; Małopolskie – Pustynia Błędowska; Mazowieckie – Park Nauki Torus w Ciechanowie; Opolskie – Twierdza Nysa; Podkarpackie – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce; Podlaskie – Odkrywkowa Kopalnia Kredy w Mielniku; Pomorskie – Zagroda Inicjatyw Twórczych Swołowo; Śląskie – Żelazny Szlak Rowerowy; Świętokrzyskie – Geopark Świętokrzyski; Warmińsko-Mazurskie – Gołdap; Wielkopolskie – Antidotum Airshow Leszno; Zachodniopomorskie – Ogrody Hortulus w Dobrzycy.