Nagły upadek cywilizacji Majów to jedna z największych zagadek historii. Co tak naprawdę doprowadziło do ich zniknięcia?
Upadek cywilizacji Majów od lat tłumaczono katastrofalną suszą. Najnowsze badania naukowców rzucają jednak nowe światło na tę teorię. W jednym z regionów Gwatemali klimat był stabilny, a mimo to miasta się wyludniły. Naukowcy podejrzewają, że przyczyna mogła leżeć zupełnie gdzie indziej.
Majowie należeli do rdzennych ludów zamieszkujących głównie półwysep Jukatan, zachodni Honduras, Gwatemalę i Belize. Na tym terenie powstały liczne państwa-miasta. Wiele z ośrodków tej cywilizacja stanowi dziś atrakcje turystyczne. Są to budowle znane z takich miejsc jak Tikal, Copan, Chichen Itza czy Palenque. Powstały tam na przykład schodkowe piramidy. Najnowsze analiz dotyczą południowo-zachodniej części nizin Majów na terenie Gwatemali. Ukazują one w nieznanym świetle kres tych społeczności. Upadek cywilizacji Majów Między 750 a 900 rokiem n.e. populacja Majów mieszkająca na nizinach obecnej Gwatemali doświadczyła poważnego spadku. Naukowcy wiązali ten fakt z mającymi wówczas miejsce epizodami intensywnej suszy. To „klimatyczne” wyjaśnienie stało się dominujące w archeologii. Ale czy słusznie? Amerykańsko-kanadyjski zespół badaczy opublikował właśnie na ten temat artykuł naukowy na łamach „Biogeosciences”. Ukazuje on upadek Majów w inny sposób. Odpowiedź kryjąca się wiele metrów pod ziemią Archeolodzy i badacze przeszłości poszukują odpowiedzi na swoje pytania nie tylko w czasie wykopalisk. Czasem muszą dostać się wiele metrów pod ziemię i to nie z pomocą łopaty. Badanie, które kwestionuje dominującą teorię o upadku Majów spowodowanym suszą, zostało przeprowadzone metodami paleoekologicznymi i geochemicznymi. Naukowcy pobrali rdzenie osadów z dna jeziora Laguna Itzan w Gwatemali. Osady te (czyli muł i błoto) gromadziły się przez około 3300 lat. Zbadano rdzenie o łącznej długości 5,7 metra. Próbki te były pobierane w odstępach zapewniających rozdzielczość czasową około 50–100 lat. Z osadów wyizolowano cząsteczki chemiczne pochodzące z ludzkich odchodów, a ich stężenie było dobrym wskaźnikiem gęstości zaludnienia w okolicy jeziora. Zmierzono też wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, które powstają przy spalaniu materii organicznej. Wskazują one na częstotliwość i intensywność używania ognia do wypalania lasów pod uprawy. Zbadano też izotopy węgla, które pokazują, jak intensywna była uprawa kukurydzy. Co „mówi” środowisko naturalne? Jak widać naukowcy byli w stanie pozyskać sporo informacji. Po ich dokładnej analizie ustalili co następuje: chociaż odnotowano obecność markerów wskazujących na spadek populacji i zmniejszenie skali rolnictwa, to nie znaleziono dowodów na lokalną suszę w zapisie izotopów wodoru. Wahania klimatu były w tym miejscu znacznie mniejsze niż w innych regionach Majów. To sugeruje, że spadek populacji w południowo-zachodniej części nizin Majów nie był bezpośrednio spowodowany przez lokalną suszę. – Upadek cywilizacji Majów nie jest mechanicznym skutkiem jednolitej katastrofy klimatycznej, lecz złożonym zjawiskiem, w którym klimat, organizacja społeczna, sieci ekonomiczne i dynamika polityczna są ze sobą powiązane. Czynniki społeczno-polityczne i ekonomiczne odegrały decydującą rolę – mówi dr Benjamin Gwinneth z Uniwersytetu Montrealskiego, który jest jednym z autorów publikacji. Jak wyjaśnia, odpowiedź tkwi w współzależności społeczeństw Majów. – Miasta nie żyły w próżni, tworzyły złożoną sieć handlu, sojuszy polityczne i zależności gospodarcze, a gdy susze nawiedzały centralne niziny, mogły wywołać serię kaskadowych kryzysów: wojny między miastami o zasoby, upadek dynastii królewskich, masowe migracje, zakłócenia szlaków handlowych itd. itd. – wylicza naukowiec. Do tego zjawiska doszło 1100-1000 lat temu. Co ciekawe populacja w rejonie Itzan osiągnęła swoje lokalne maksimum tuż przed swoim upadkiem. Źródło: Biogeosciences Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ganges wysycha w bezprecedensowym tempie. Jaka będzie przyszłość świętej rzeki?
Ganges to święta rzeka hinduizmu, od której zależne są miliony mieszkańców Indii. I zarazem temat rzeka. Duże emocje wzbudza jej ogromne zanieczyszczenie, za które odpowiadają trafiające do nurtu tysiące ton odpadów przemysłowych czy niedopalone ciała zmarłych. Największa rzeka płynąca w Indiach ma też jednak inny problem: wysycha w bezprecedensowym tempie, co przeraża lokalną ludność.
Od Gangesu zależy przetrwanie niemal 600 milionów ludzi w Indiach i krajach sąsiednich. W dolinie położonej wzdłuż 2500-kilometrowej rzeki od stanu wody uzależnione jest życie nie tylko ludzi – to najgęściej zaludnione dorzecze na świecie – ale także całej fauny i flory. Doświadcza ona obecnie najgorszego okresu suszy od 1300 lat, a naukowcy z Uniwersytetu Arizony i IIT Gandhinagar udowodnili, że przyczyną tego stanu rzeczy jest działalność człowieka. Tak źle jeszcze nie było Badania na temat Gangesu zostały opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Naukowcy najpierw zrekonstruowali przepływ rzeki przez ostatnie 1300 lat. Pracy było sporo, bo na tapet wzięli okres od 700 do 2020 roku n.e. W oszacowaniu jej przebiegu pomogły im słoje starych drzew. Następnie porównali dane z udokumentowanymi historycznie suszami czy klęskami głodu w Indiach. Okazało się, że wysychanie rzeki z lat 1991–2020 jest zdecydowanie bardziej intensywne niż wszystkie dotychczasowe. Susza jest o 76% gorsza niż ta z XVI wieku, czyli do tej pory największa w historii pomiarów. Nie chodzi tylko o skalę suszy, ale także o częstość jej występowania i długość trwania. Bardziej suche okresy zdarzały się zawsze, ale nigdy jeszcze nie były tak dotkliwe. Jaki jest powód wysychania Gangesu? Wysychanie świętej rzeki zdaniem naukowców ma podłoże antropogeniczne, czyli spowodowane jest przez człowieka. Głównym powodem jest między innymi ocieplenie Oceanu Indyjskiego i zanieczyszczenie aerozolami – kropelkami cieczy z drobnymi cząstkami stałymi pochodzącymi z setek okolicznych fabryk, pojazdów czy elektrowni. Te hamują monsunowe opady deszczu, od których zależny jest region. – Ostatnie susze wykraczają poza zakres zmienności klimatu ostatniego tysiąclecia. Nasze odkrycia podkreślają pilną potrzebę głębszego zbadania interakcji między czynnikami kontrolującymi opady monsunowe w okresie letnim – ostrzegają autorzy badania. Jak zapobiec wysychaniu rzeki? Badacze apelują, by korzystając z ich badań, tworzyć bardziej wiarygodne modele klimatyczne. Obecne nie przewidywały bowiem skali suszy, z jaką mamy dziś do czynienia. Według nich uwzględnienie regionalnego wpływu działalności człowieka umożliwi skuteczniejszą walkę z żywiołem. W dolinie Gangesu jest to szczególnie ważne, bo od stanu rzeki zależą miliony istnień. To źródło wody pitnej, ale wód z Gangesu korzysta także rolnictwo i przemysł. Naukowcy zalecają jak najszybsze wdrożenia nowych, lepiej zaadaptowanych strategii zarządzania w celu złagodzenia niedoborów wody. Jeśli to się nie wydarzy, dolina Gangesu może się wkrótce bardzo zmienić. Źródło: PNAS, WWF Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Susza w Polsce – ogromne wyzwanie przyszłości
Susza w Polsce ujawnia się nie tylko w pustych korytach rzek – to także wysychające torfowiska, ginące stawy, spadająca wilgotność lasów i coraz częstsze pożary. To problem rozciągnięty w czasie i przestrzeni, wymagający działań tu i teraz. Poznaj złożone fazy tego problemu, jego przyczyny oraz skuteczne metody przeciwdziałania.
Spis treści: Fazy suszy w Polsce Przyczyny suszy w Polsce – czynniki naturalne i antropogeniczne Skutki suszy w Polsce – gospodarka, środowisko, życie codzienne Jak walczyć z suszą? Rozwiązania dla Polski Susza to długotrwały okres, w którym ilość opadów jest znacznie niższa od średniej wieloletniej, co prowadzi do zaburzenia bilansu wodnego w glebie, rzekach, jeziorach i wodach podziemnych. Choć często mówi się o „typach” suszy, w praktyce można je traktować jako następujące po sobie fazy tego samego zjawiska. Fazy suszy w Polsce Każdy z nich charakteryzuje się innymi objawami i skutkami, ale wszystkie łączy wspólny mechanizm – długotrwały deficyt wody w środowisku. Susza atmosferyczna (meteorologiczna) Susza atmosferyczna to pierwszy etap procesu, w którym spadek opadów poniżej średniej wieloletniej utrzymuje się przez dłuższy czas. Brak deszczu, śniegu i innych opadów atmosferycznych w odpowiednich porach roku powoduje szybkie wysychanie powierzchni terenu i utrudnia gromadzenie wody w glebie. Jest to moment, w którym problem dopiero się zaczyna, a jego skutki nie są jeszcze w pełni odczuwalne w gospodarce czy środowisku. W Polsce susza meteorologiczna często pojawia się wiosną, kiedy długie okresy bezopadowe nakładają się na wzrost temperatury, co przyspiesza parowanie. Susza glebowa (rolnicza) Susza glebowa, nazywana także rolniczą, występuje, gdy gleba traci zdolność do zatrzymywania wilgoci w ilości wystarczającej dla rozwoju roślin. W efekcie uprawy zaczynają więdnąć, spada tempo wzrostu i pogarsza się jakość plonów. Ten etap suszy szczególnie dotyka rolnictwo, ponieważ niedobór wody w glebie często występuje w okresach kluczowych dla wzrostu zbóż, owoców czy warzyw. Susza hydrologiczna Susza hydrologiczna to faza, w której poziom wód w rzekach, jeziorach i zbiornikach retencyjnych spada poniżej wartości średnich wieloletnich. Pojawia się ona z opóźnieniem w stosunku do suszy atmosferycznej i glebowej, ponieważ najpierw brak opadów wysusza glebę, a dopiero później prowadzi do obniżenia zasobów wodnych. Konsekwencje tego etapu są rozległe: w gospodarce wodnej pojawiają się trudności z zaopatrzeniem mieszkańców i przemysłu w wodę, w środowisku następuje degradacja ekosystemów wodnych i wymieranie organizmów zależnych od stałego dopływu wody, w energetyce ograniczona ilość wody zmniejsza wydajność elektrowni wodnych i procesów chłodzenia w elektrowniach konwencjonalnych, rolnictwo odczuwa problem poprzez mniejsze możliwości nawadniania pól. Susza hydrogeologiczna Susza hydrogeologiczna to ostatnia faza procesu, która wiąże się z niedoborem wody w podziemnych zasobach. Jest to szczególnie niebezpieczne, ponieważ zasoby te odbudowują się bardzo wolno, często przez wiele lat. Obniżenie poziomu wód gruntowych utrudnia korzystanie z przydomowych studni, zmniejsza wydajność ujęć wodociągowych i wpływa na zdrowie lasów, które czerpią wodę z głębszych warstw gleby. Ten etap suszy jest trudny do odwrócenia i może utrzymywać się nawet po ustąpieniu problemu w warstwach powierzchniowych. Przyczyny suszy w Polsce – czynniki naturalne i antropogeniczne Przyczyny suszy w Polsce są złożone i wynikają z interakcji czynników naturalnych oraz działań człowieka. Nie wszystkie przyczyny można wyeliminować poprzez rozsądne gospodarowanie i działania prewencyjne. W niektórych aspektach startujemy z nienajlepszej pozycji. Według danych GUS średnia ilość odnawialnych zasobów wody słodkiej przypadająca na mieszkańca Polski to ok. 1600 m³ rocznie, co klasyfikuje nas na 24. miejscu w Unii Europejskiej. Nie bez znaczenia są też znaczne zmiany klimatyczne: coraz cieplejsze zimy z mniejszą ilością śniegu powodują mniejsze wiosenne zasilenie wodą rzek i wód gruntowych. W połączeniu z intensywną urbanizacją, melioracjami i degradacją terenów podmokłych, ryzyko wystąpienia długotrwałej suszy w Polsce rośnie z roku na rok. Czynniki naturalne Zmiany klimatyczne – globalne ocieplenie powoduje zmiany w cyrkulacji atmosferycznej, prowadząc do częstszych fal upałów i dłuższych okresów bezopadowych. Sezonowość opadów – w Polsce występuje ryzyko gwałtownych opadów w okresie letnim, co przy wydłużających się okresach suszy wiosennej utrudnia roślinom prawidłowy rozwój. Geologia i hydrologia – w niektórych regionach gleby mają niską pojemność wodną (np. gleby piaszczyste), a wody podziemne znajdują się głęboko. Czynniki antropogeniczne Urbanizacja – uszczelnianie powierzchni (beton, asfalt) ogranicza wsiąkanie wody opadowej i przyspiesza jej odpływ. Melioracje odwadniające – historyczne przekształcenia rzek i osuszanie mokradeł zmniejszyły zdolność do „naturalnego” magazynowania wody. Intensywne rolnictwo – uprawy wymagające dużych ilości wody i brak systemów retencyjnych zwiększają presję na zasoby wodne. Wycinka lasów – redukcja powierzchni leśnych osłabia naturalną retencję krajobrazową. Wszystkie te czynniki wzajemnie się potęgują, powodując, że susza w Polsce staje się coraz bardziej dotkliwa i długotrwała. Skutki suszy w Polsce – gospodarka, środowisko, życie codzienne Susza w Polsce wpływa nie tylko na rolnictwo, lecz także na ekosystemy i codzienne życie mieszkańców. Jej konsekwencje obejmują zarówno spadki plonów, jak i degradację środowiska naturalnego, straty finansowe oraz rosnące ryzyko pożarów. W efekcie coraz częściej odczuwamy ją także w domach – poprzez ograniczenia w zużyciu wody czy wyższe koszty utrzymania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/az-2-miliardy-ludzi-na-swiecie-nie-maja-dostepu-do-czystej-wody-pitnej-przybywa-obszarow-zagrozonych-susza-fot-wassilios-aswestopoulos-nurphoto-via-getty-images-2e067cc.jpg" width="938" height="627" alt="Aż 2 miliardy ludzi na świecie nie mają dostępu do czystej wody pitnej. Przybywa obszarów zagrożonych suszą (fot. Wassilios Aswestopoulos/NurPhoto via Getty Images)" title="Aż 2 miliardy ludzi na świecie nie mają dostępu do czystej wody pitnej. Przybywa obszarów zagrożonych suszą (fot. Wassilios Aswestopoulos/NurPhoto via Getty Images)" /> Skutki gospodarcze Susza w Polsce prowadzi do strat w rolnictwie, które są szacowane na setki milionów złotych rocznie. Spadek plonów zbóż, rzepaku, warzyw i owoców skutkuje wzrostem cen żywności. Przemysł energetyczny odczuwa suszę poprzez ograniczenia w chłodzeniu elektrowni oraz mniejszą produkcję w hydroelektrowniach. Skutki środowiskowe Obniżenie poziomu wód osłabia kondycję lasów, łąk i terenów podmokłych, ograniczając różnorodność biologiczną. Giną gatunki wodne, a w glebie spada aktywność mikroorganizmów odpowiedzialnych za obieg składników odżywczych, co prowadzi do degradacji ekosystemów. Susza znacząco też zwiększa ryzyko pożarów, a zjawisko to charakteryzuje się, niestety, narastającą skalą. Ww 2024 roku w Polsce odnotowano 5 431 pożarów lasów, czyli o 810 więcej niż rok wcześniej (4621 w 2023 roku). Skutki dla życia codziennego W niektórych gminach w okresach suszy wprowadza się ograniczenia w korzystaniu z wody do celów innych niż bytowe (np. podlewanie ogrodów, napełnianie basenów). Pogorszenie jakości wody pitnej wymaga dodatkowego uzdatniania, co podnosi koszty dla mieszkańców. Jak walczyć z suszą? Rozwiązania dla Polski Skuteczna walka z suszą w Polsce wymaga kompleksowych działań na wielu płaszczyznach — od inwestycji infrastrukturalnych, przez zmiany w rolnictwie, aż po edukację społeczną. Kluczowe jest zwiększanie retencji wody poprzez budowę małych zbiorników retencyjnych i stawów, a także odtwarzanie mokradeł i naturalnych rozlewisk rzek. Renaturyzacja cieków wodnych pomaga spowolnić odpływ wody, co pozwala lepiej magazynować ją w terenie. W rolnictwie coraz większe znaczenie zyskują technologie precyzyjnego nawadniania, takie jak systemy kroplowe, które optymalizują zużycie wody. Dobór gatunków i odmian roślin odpornych na suszę oraz utrzymywanie międzyplonów i zadrzewień śródpolnych poprawia odporność upraw na niedobory wilgoci. W miastach warto promować innowacyjne rozwiązania gospodarki wodnej, takie jak zielone dachy, ogrody deszczowe czy nawierzchnie przepuszczalne, które poprawiają infiltrację opadów. Systemy odzysku wody deszczowej w budynkach mieszkalnych i przemysłowych mogą znacznie ograniczyć zużycie wody pitnej. Równie ważna jest edukacja i zmiana nawyków społecznych. Kampanie promujące oszczędzanie wody oraz programy szkolne, w których poruszana jest tematyka obiegu wody i skutki suszy, pomagają budować świadomość i odpowiedzialność. Długofalowo sukces będzie możliwy tylko dzięki ścisłej współpracy rządu, samorządów, biznesu i społeczeństwa. Tylko takie zintegrowane podejście pozwoli skutecznie ograniczyć skutki suszy i przygotować Polskę na wyzwania związane ze zmianami klimatu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Rekordowo niski stan Wisły. Hydrolog wskazuje często pomijaną przyczynę
Niski stan Wisły niepokoi nie tylko warszawskich spacerowiczów, ale mieszkańców całej Polski. W wielu rzekach poziomy wody spadły do absolutnego minimum. Hydrolog Piotr Bednarek tłumaczy powody tego stanu i wyjaśnia, czy grozi nam pustynnienie.
W poniedziałek na stacji pomiarowej Warszawa-Bulwary stan Wisły spadł do 9 cm. To niechlubny rekord w historii pomiarów. Niski stan rzek obserwuje się nie tylko na Mazowszu, ale i w całej Polsce. Przyczyną może być działalność człowieka – i to bardziej bezpośrednią, niż by się wydawało. Przyczyna niskiego stanu wody w Wiśle – Powodem tak niskiego stanu wody jest przede wszystkim szybko postępująca erozja wgłębna, czyli pogłębianie się koryta Wisły – przekazał PAP Piotr Bednarek, hydrolog i doktorant w Zakładzie Hydrologii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, a także prezes fundacji Wolne Rzeki. Erozji winna jest głównie postępująca regulacja rzek i funkcjonowanie kopalni piasku. Powyżej Warszawy działają takie dwie i zatrzymują one materiał niesiony przez rzekę. Za sytuację na Wiśle odpowiedzialna jest także susza. Przyczyniły się do niej nierównomierne rozłożone opady. Chociaż deszczu było całkiem dużo, to większość wody spadła latem – przez to wyparowała, zanim zdążyła zasilić rzeki. Do prawidłowego funkcjonowania rzek konieczne są obfite opady śniegu zimą, które stają się rzadkością. Czym grozi brak wody w rzekach? Na niskim stanie Wisły cierpi w szczególności elektrociepłownia Siekierki – jest ona odpowiedzialna za ogrzanie 55 procent budynków w stolicy. Kompleks wykorzystuje wodę czerpaną z Wisły do chłodzenia swoich urządzeń. Przez jej brak pojawiają się problemy z funkcjonowaniem instalacji grzewczych. To tylko wierzchołek góry lodowej: takich placówek jest w Polsce o wiele więcej. Niski stan rzek to więc nie tylko problem z punktu widzenia ekosystemu, ale także związanej wodą infrastruktury. Jak zapobiegać wysychaniu rzek? – Do prostych i tanich rozwiązań, które powinny zostać wdrożone „na wczoraj”, należy przede wszystkim zaprzestanie regulacji i pogłębiania rzek – mówi Piotr Bednarek. Według hydrologa wspierające rzeki renaturyzacje mogłyby obejmować np. zasypywanie rowów melioracyjnych, których w Polsce jest kilkukrotnie więcej niż samych rzek. – To naprawdę bardzo proste rzeczy do zrobienia i nie ma uzasadnienia dla tego, że nie są wdrażane – dodaje ekspert. Czy grozi nam pustynnienie? Chociaż nie powinno zabraknąć wody do wzrostu drzew – a tego rodzaju brakiem jest pustynnienie – niektóre niskie stany rzek mogą prowadzić do wymarcia wielu ekosystemów. Może czekać nas zniknięcie ryb, małży czy niektórych płazów. Poziom wody poniżej minimum okresowego występuje obecnie na 14 stacjach hydrologicznych na rzekach: Warcie, Kaczawie, Moszczenicy, Budzówce, Żylicy, Nysie Kłodzkiej, Kwisie, Pilicy, Prądniku, Skawicy i Krasnej. W wielu rzekach jesteśmy 1–2 cm od najniższych stanów w historii pomiarów. Według Bednarka jest realna szansa na to, że rzeki w Polsce mogą wyschnąć całkowicie – zwłaszcza jeśli nic się nie zmieni. Jednak Wisła – ze względu na swoje rozmiary i dostojność – będzie ostatnią z nich. Obyśmy nigdy nie musieli tego oglądać. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Susza hydrologiczna w Polsce: niski stan rzek, zanik jezior. Ekolodzy biją na alarm
Na warszawskim odcinku Wisły zanotowano rekordowo niski poziom wody. Stan rzeki Narwi osiągnął za to głębokość zera wodowskazowego. Wody brakuje również m.in. w Warcie, Noteci i Pilicy. Susza hydrologiczna trawi polskie cieki, a stacje badawcze biją kolejne niechlubne rekordy pomiarowe.
Spis treści: Jak susza klimatyczna wpływa na stan polskich rzek? Szkodliwa działalność człowieka Jakie są ekologiczne skutki suszy hydrologicznej w Polsce? Efekty suszy klimatycznej dostrzec można w kolejnych medialnych komunikatach. W ostatnim czasie doszło chociażby do pożaru połaci terenu Biebrzańskiego Parku Narodowego. Wzrost temperatury dotyka również rolników, których plony są obecnie dramatycznie zagrożone. Warto jednak pamiętać, że wszystkie te zdarzenia – wraz z obniżeniem stanu wód w polskich zbiornikach – nie są jedynie konsekwencją działania natury. Człowiek w niektórych momentach jest w stanie przeciwdziałać suszy, hamując jej destrukcyjny charakter. Jak susza klimatyczna wpływa na stan polskich rzek? Susza to przede wszystkim skutek wzrostu temperatur powietrza. Od 2014 roku średnia temperatura wzrosła o prawie jeden stopień Celsjusza. W porównaniu z ubiegłym stuleciem wzrost ten wynosi już około dwóch stopni. Wyższe temperatury powodują zwiększenie potencjalnego parowania wody, co prowadzi do utraty zasobów z lustra rzeki, roślin przybrzeżnych i terenów wilgotnych. Opady, mimo że przez wiele lat pozostają na podobnym poziomie, nie są w stanie uzupełniać parujących zasobów wodnych. Główna przyczyna to zmiana charakteru letnich deszczy, które stały się gwałtowne i krótkotrwałe. Choć suma opadów rocznych pozostaje niezmieniona, ich chwilowość i nieregularność nie sprzyja systematycznemu odbudowywaniu poziomu wód. W wielu przypadkach dochodzi wręcz do efektu odwrotnego – intensywnych, krótkich ulew powodujących lokalne zalania. Oprócz opadów deszczu, rzeka tracą kolejne źródło zasilania w wodę – topniejącą pokrywę śnieżną. Wraz z ociepleniem polskich zim, pokrywa śnieżna utrzymuje się zdecydowanie krócej lub w niektórych miejscach w ogóle nie występuje. Taka sytuacja prowadzi do zbyt wczesnego zasilania rzek wodą roztopową. Spływ do ujścia następuje jeszcze przed rozpoczęciem lata, pozbywając się zasobów koniecznych do przetrwania upalnej pory roku. Pokrywa śnieżna przestaje pełnić funkcję naturalnego bufora hydrologicznego, który w przeszłości zapewniał stopniowe nawadnianie rzek i gleb w odpowiednim tempie. Szkodliwa działalność człowieka Dramatyczny stan polskich rzek to nie tylko efekt zmieniającej się sytuacji klimatycznej. Przyczynia się do tego również człowiek prowadzący działalność szkodliwą dla hydrologii. Jednym z takich działań jest wzmożona eksploatacja wód powierzchniowych i gruntowych. Człowiek pobiera zbyt dużo wody z jej naturalnego obiegu, tworząc trwały deficyt wodny. Średni dzienny pobór wody przez Warszawę wynosi ok. 350 000 m³ – to prawie objętość 100 olimpijskich basenów dziennie. Wzmożone wydobycie wód gruntowych przyczyniło się do cofnięcia linii brzegowej mazurskiego jeziora Świętajno o 15 metrów. W przypadku wód gruntowych konieczne jest również regularne uzupełnianie ich poziomu. Niestety, w większości polskich miast występuje kanalizacja burzowa, która wodę pochodzącą z odpadów przenosi bezpośrednio do miejskich rzek. W ten sposób zasoby nie są magazynowane na czas potencjalnej suszy. Wprowadzenie zielono-błękitnej infrastruktury (mechanizmy retencyjne gromadzące wodę i opóźniające spływ wód opadowych) mogłoby pomóc w miejskim zasilaniu wód gruntowych – niezbędnych do przeciwdziałania suszy hydrologicznej. Człowiek eksploatuje nie tylko wodne zasoby polskich rzek. W niektórych miejscach dochodzi do wydobycia piasku i żwiru z rzecznego dna, co automatycznie obniża lustro wodne. W rzekach występuje szybszy spadek poziomu rzek przy suszy oraz ograniczone zasilanie przyrzecznych gruntów. Do sytuacji takiej doszło np. w Włocławku, gdzie obniżenie poziomu wody doprowadziło do lokalnych susz. Jakie są ekologiczne skutki suszy hydrologicznej w Polsce? Susza hydrologiczna, z która obecnie mamy do czynienia w Polsce, powoduje szereg skutków ekologicznych dla środowiska. Wymienić można: śmierć organizmów wodnych – wraz z wysychaniem rzek ubywa miejsc do życia dla wielu organizmów. Powstają przyduchy – stan, w którym w wodzie jest zbyt mało tlenu, by organizmy wodne mogły przetrwać; utratę siedlisk mokradłowych i łąk zalewowych – susza powoduje zanik terenów podmokłych, które są siedliskiem wielu gatunków zwierząt i roślin; zanikanie połączeń między wodami – niska woda powoduje, że rzeki i jeziora tracą połączenia z dopływami, starorzeczami i stawami, co prowadzi do ograniczania migracji ryb i płazów; wzrost temperatury i pogorszenie jakości wody – prowadzi do zakwitu szkodliwych glonów i sinic. Źródła: PAP, TVN24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ekologiczny trawnik to nowy trend. Zamiast przystrzyżonej trawy – koniczyna, polne kwiaty lub mech
Idealnie wypielęgnowana trawa to wysoki koszt, także dla środowiska. Pojawiają się więc alternatywy. Jak wygląda ekologiczny trawnik?
W tym artykule: Łąka kwietna zamiast trawnika Ekologiczny trawnik z koniczyny Mniej koszenia to lepszy klimat Jeśli wyszukasz hasztag #cloverlawns na TikToku, zostaniesz zalany zdjęciami i filmami. Często towarzyszą im wyjaśnienia, jak siać i dbać o koniczynę. Taki ekologiczny trawnik oznacza mniejsze zużycie wody i mniej prac ogrodowych. A co za tym idzie – mniejsze zużycie energii i ślad węglowy właściciela domu. Angelina Murphy z Los Angeles, która prowadzi popularny profil na TikToku, opublikowała kilka takich filmów. Zgromadziły łącznie ponad 41 milionów wyświetleń. – Nasz trawnik umierał. Nie chcieliśmy zużywać wody, ponieważ mamy suszę. Zależy nam na zrównoważonych rozwiązaniach – wyjaśnia Murphy. To część nowego trendu właścicieli domów i architektów krajobrazu, poszukujących odpornych na suszę i niewymagających konserwacji alternatyw dla klasycznej trawy. A te nowe, ekologiczne trawniki są bardzo różnorodne. W ich skład wchodzą m.in.: koniczyna, trawa turzycowa, mech, łąkowe kwiaty, rozchodnik. Łąka kwietna zamiast trawnika 250-letni trawnik Back Lawn w King’s College, podobnie jak większość innych trawników na Uniwersytecie Cambridge, był kiedyś pokryty nieskazitelną, dobrze utrzymaną zieloną trawą. Dziś jego połacie są zarośnięte chwastami i dzikimi kwiatami, a także roją się od owadów. Nie wynika to z lenistwa, ale raczej z eksperymentu. Naukowcy z King’s College rozpoczęli go w 2019 r., aby zobaczyć, jakie korzyści może przynieść niepielęgnowany trawnik. View oEmbed on the source website Naukowcy zasiali ponad 50 gatunków roślin na około 40 procent powierzchni trawnika (ok. 6200 m kw.). Po czterech latach zespół badaczy odkrył, że ich łąka tętni życiem. Żyje na niej 3,6 razy więcej roślin i owadów niż na tych częściach trawnika, które wciąż były pielęgnowane. Co więcej, obecnie rośnie tam cztery razy więcej zagrożonych gatunków roślin niż przed eksperymentem. – To ekscytujące i budujące, że wystarczy wysiać stosunkowo niewiele nasion, by zobaczyć takie zmiany w całym ekosystemie – mówi Cicely Marshall z King’s College. Jej badania nad trawnikiem zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „Ecological Solutions and Evidence” w maju 2023 r . Badania Marshall wpisują się w rosnący trend. Popularność ruchu „No Mow May” stale rośnie, odkąd rozpoczął się w Wielkiej Brytanii w 2019 roku. Powstrzymywanie się od koszenia trawników wiosną to sposób na ratowanie zapylaczy. Od tego czasu pojawiły się bardziej ekologiczne pomysły, takie jak zbieranie deszczówki czy właśnie trawniki z koniczyny. Ekologiczny trawnik z koniczyny – Ponieważ ekstremalne zjawiska pogodowe nasilają się, ludzie zaczynają zdawać sobie sprawę, że musimy zrobić coś inaczej, aby uratować nasz styl życia. Ten trend prawdopodobnie będzie się utrzymywał i nasilał wraz z pojawieniem się nowej generacji, która intensywnie korzysta z mediów – wyjaśnia Sharon Jae Hall, profesor w School of Life Sciences na Uniwersytecie Stanowym w Arizonie. Trawniki z koniczyny są nie tylko bardziej interesujące wizualnie niż przeciętny wypielęgnowany trawnik. Nie wymagają koszenia, ponieważ są niskie. Dominująca na nich koniczyna biała słynie ze swej odporności na trudne warunki. Podczas eksperymentów wyrosła nawet na odpowiedniku marsjańskiej gleby. Ale to nie koniec korzyści. Koniczyna biała jest głównym źródłem nektaru dla zapylaczy, w tym pszczół i trzmieli. Gdy naukowcy w Wielkiej Brytanii przeanalizowali dane z kilku dziesięcioleci, okazało się, że jedna trzecia całego nektaru dostarczanego zapylaczom pochodziła z tej rośliny. W miastach było to nawet 66 proc. Koniczyna ma również wyjątkowo korzystne właściwości ekologiczne. Nasyca glebę dobroczynnymi bakteriami z grupy Rhizobium. Pomagają one roślinom pobierać azot z powietrza i wydzielać go do gleby. To oznacza, że koniczyna wytwarza własny nawóz. Trawniki z turzycą, mchem czy rozchodnikiem mają podobne zalety. Wymagają mniej koszenia i podlewania. Są to również gatunki roślin, które zachowują się jak gąbki podczas ulewnych deszczy. Dlatego są szczególnie przydatne w okolicach podatnych na powodzie. Mniej koszenia to lepszy klimat Ekologiczny trawnik przed domem to z pewnością dobry pomysł. Oszczędzamy nie tylko wodę, ale i pieniądze wydawane na nawozy czy środki chwastobójcze. Jednak prawdziwe wyzwanie to zieleń miejska, zajmująca ogromne tereny. Tu wciąż jest wiele do zrobienia. Gigantyczne badanie zidentyfikowało główną siłę, która napędza obecnie ewolucję na Ziemi. Są nią ludzie Naukowcy przeprowadzili ogromną analizę koniczyny rosnącej na całym świecie. Okazało się, że wszędzie roślina podlega identycznej presji selekcyjnej. Na globalną skalę wywierają ją lu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gigantyczne-badanie-zidentyfikowalo-glowna-sile-ktora-napedza-obecnie-ewolucje-na-ziemi-sa-nia-ludzie-fot-getty-images-75e7868.jpeg" width="724" height="483" alt="Gigantyczne badanie zidentyfikowało główną siłę, która napędza obecnie ewolucję na Ziemi. Są nią ludzie (fot. Getty Images)" title="Gigantyczne badanie zidentyfikowało główną siłę, która napędza obecnie ewolucję na Ziemi. Są nią ludzie (fot. Getty Images)" /> Pierwszy krok to zastąpienie klasycznych trawników łąkami kwietnymi i koniczyną. Takie rozwiązanie sprzyja pochłanianiu CO2 i oczyszczaniu powietrza z zanieczyszczeń. Druga kwestia to koszenie. Wyższe rośliny zatrzymują więcej wilgoci i odbijają więcej promieniowania słonecznego. Niekoszony trawnik lepiej znosi susze i zmniejsza efekt miejskiej wyspy ciepła. Jedno z badań wykazało, że gdyby miasta zwiększyły zieloną pokrywę terenów o 10 procent, mogłyby obniżyć średnią temperaturę o jeden stopień Celsjusza. Źródło: National Geographic
Aż 2 miliardy ludzi na świecie nie mają dostępu do czystej wody pitnej. Przybywa obszarów zagrożonych suszą
Do 2030 r. wszyscy mieszkańcy Ziemi mieli mieć dostęp do czystej wody i urządzeń sanitarnych. Niestety, raport ONZ pokazuje, że wciąż daleko nam do osiągnięcia tego celu.
W tym artykule: Susza zabija ludzi przede wszystkim w Afryce Polska też jest zagrożona niedoborem wody Co to jest ślad wodny? Dzisiaj rozpoczyna się Konferencja Wodna Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ). To pierwsze takie wydarzenie od 46 lat. Przygotowany przed konferencją raport nie napawa optymizmem. Aż 2 miliardy ludzi nadal nie mają dostępu do bezpiecznej wody pitnej w swoim domu. Jedna trzecia ludności świata nie ma w domu możliwości umycia rąk. Przy obecnym tempie zmian do 2030 roku 1,6 miliarda ludzi nadal będzie pozbawionych dostępu do czystej wody. Woda pokrywa aż 70 proc. powierzchni Ziemi. Jednak woda słodka to tylko 2,5% globalnych zasobów H2O. A do picia nadaje się tylko niewielka część słodkiej wody. Gdyby cała ziemska woda została wlana do wiadra, tylko mała jej kropla odpowiadałaby globalnym zasobom wody pitnej. Susza zabija ludzi przede wszystkim w Afryce Kryzys wodny jest najbardziej dotkliwy w krajach o niskich dochodach. Przykładowo, aż 70% populacji Afryki subsaharyjskiej nie ma dostępu do bezpiecznej wody pitnej. Tylko w zeszłym roku z powodu suszy w Somalii mogły umrzeć nawet 43 tys. osób. Czy czeka nas megasusza? Deficyt wody to problem bardzo aktualny, ale nie nowy Minionej zimy śniegu brakowało w wielu regionach Europy, a dawno niewidziany we Wrocławiu pojawił się na chwilę dopiero na początku kalendarzowej wiosny, ostatniego dnia marca. – Jeśli się nie zajmiemy szybko tym problemem, z pewnością nastąpi globalny kryzys – ostrzega Richard Connor, główny redaktor raportu wodnego ONZ i UNESCO. Jego zdaniem wiele krajów np. w Afryce nie ma dostępu do wody z przyczyn ekonomicznych. Nie stać ich na budowę bezpiecznych studni i instalacji wodociągowo-kanalizacyjnych. Osobna kwestia to fizyczny niedobór wody. Występuje on na pustyniach, ale też m.in. w północnych Indiach i na Bliskim Wschodzie. Coraz więcej obszarów jest zagrożonych suszą. Ma to bezpośredni związek z katastrofą klimatyczną. Jeśli globalne temperatury wzrosną o ponad 1,5 st. C w porównaniu z okresem sprzed rewolucji przemysłowej, w wielu częściach świata ryzyko ekstremalnej suszy rolniczej wzrośnie dwukrotnie. Dostęp do wody może też sprzyjać konfliktom. Według raportu 153 kraje na świecie dzielą się dostępem do prawie 900 rzek, jezior i systemów wodonośnych. Ponad połowa z nich ma podpisane umowy transgraniczne. Zdaniem ONZ niezbędna jest tu ścisła współpraca i lepsza ochrona zasobów H2O. – Dostęp do wody powinien być prawem, a nie towarem – podkreślają eksperci organizacji. Polska też jest zagrożona niedoborem wody Zdaniem uczonych także nasz kraj zaczyna pustynnieć. Według danych UNESCO Polska ma jeden z najniższych wskaźników dostępności wody w Europie. Korzystamy głównie z wód powierzchniowych, a te są coraz bardziej skażone. Tylko 1 proc. polskich wód powierzchniowych ma najwyższą, pierwszą klasę czystości. I tyko z nich sieci wodociągowe mogą czerpać bezpośrednio. Połowa Polaków regularnie korzysta ze studni, choć badania wykazały, że aż 80 proc. z nich zawiera wodę niezdatną do picia. Problem pogłębiają odczuwalne w Polsce zmiany klimatyczne. Zimą spada coraz mniej śniegu, który jeszcze kilkanaście lat temu był magazynem wody, uwalnianej na wiosnę, gdy była najbardziej potrzebna roślinom. Co to jest ślad wodny? Globalne problemy z wodą pitną sprawiły, że naukowcy zaczęli dokładnie obliczać jej zużycie. Tak powstał wskaźnik zwany „water footprint”. Można to przetłumaczyć jako bilans lub ślad wodny. Dzięki niemu można np. wyliczyć, że każda kropla kawy, którą pijemy z filiżanki, wymaga zużycia ponad tysiąca kropel wody podczas uprawy kawowca. Pitna woda na wagę złota – w tych miastach może jej zabraknąć [GALERIA] Problem z zasobami tego, jak się okazuje, najcenniejszego surowca nie dotyczy tylko miast ubogiego południa. Pitnej wody może za chwilę zabraknąć nawet w wysokorozwiniętych miastach Europy c... kubek herbaty – 30 litrów wody (20 dużych butelek) kromka chleba – 40 litrów jabłko – 70 litrów kostka cukru – 75 litrów filiżanka kawy – 140 litrów jajko – 200 litrów (przeciętna wanna) kilogram ziemniaków – 900 litrów mały orzech kokosowy – 2500 litrów (niewielki basen ogrodowy) kilogram mięsa drobiowego – 3900 litrów kilogram wołowiny – 15500 litrów (średniej wielkości cysterna) Źródła: Nature, ONZ, archiwum NG.
Co zrobiliśmy z naszym źródłem życia? Film „Rzeka” już w kinach
„Rzeka” to niezwykła opowieść o relacji człowieka z naturą. Film dokumentalny w reżyserii Jennifer Podeem zabiera nas do świata, w którym możemy na własne oczy zobaczyć, jak kluczowe są rzeki dla naszej planety. Niestety, ludzkość od lat próbuje zniszczyć to źródło życia.
W tym artykule: Film „Rzeka” to niezwykła opowieść o spotkaniu człowieka z naturą Ludzie z rzek uczynili swoich poddanych Polska premiera odbędzie się już 10 lutego tego roku Woda pojawiła się na Ziemi już kilka miliardów lat temu i od tego czasu jest twórcą życia na naszej planecie. Ponad 70% globu jest pokryte wodą, a szczególnie miejsce w hydrosferze zajmują rzeki. Są niczym żyły i tętnice Ziemi, które umożliwiają wszystkim istotom przetrwanie. „Rzeka” w reżyserii Jennifer Podeem to zachwycająca audiowizualna opowieść o spotkaniu człowieka z naturą. Film „Rzeka” to niezwykła opowieść o spotkaniu człowieka z naturą Film dokumentalny zabiera nas w podróż przez 39 krajów świata. Z lotu ptaka możemy podziwiać wspaniały świat przyrody i płynąć z nurtem dużych i małych oraz spokojnych i nieprzewidywalnych rzek. Tej przygodzie towarzyszy muzyka Australijskiej Orkiestry Kameralnej, która wykonuje dzieła m.in. Bacha, Johnny’ego Greenwooda oraz Radiohead. Postrzeganie rzek zmieniało się w ciągu tysięcy lat istnienia naszego gatunku. Dawniej ludzie czcili je niczym bogów oraz doceniali ich znaczenie. To właśnie nad rzekami powstawały pierwsze osady, a ludzie w sposób racjonalny korzystali z naturalnych zasobów Ziemi. Tam, gdzie płynęła rzeka, powstawała cywilizacja. Widać to nawet współcześnie. Woda płynie przez wszystkie największe miasta świata i to właśnie dzięki niej ludzie byli w stanie się rozwijać. Ludzie z rzek uczynili swoich poddanych Tam, gdzie ziemia była jałowa, ludzie uczynili ją zdatną do uprawiania. To właśnie dzięki rzekom ludzie dostarczyli wodę w regiony, które przez lata były niezdatne do życia. Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? Największe rzeki w Polsce nie są tak imponujące, jak światowi giganci. W tej kategorii, niepodzielnie rządzi Nil, który osiąga 6853 km, a tuż za nim plasuje się Amazonka, mierząca 6437 km... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksze-rzeki-w-polsce-jak-jest-najdluzsza-a-jaka-najglebsza-polska-rzeka-fot-getty-images-2108e73.jpg" width="938" height="629" alt="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" title="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" /> Jednak z czasem ludzkość postanowiła zawłaszczyć sobie rzeki. Z dawnego boga uczyniliśmy swojego poddanego. Zaczęliśmy budować tamy i ingerować w ten płynny świat. Niestety, tam gdzie jedni się bogacą, tracą inni. Twórcy filmu pokazują symboliczne, a jednak prawdziwe, zdjęcia wyschniętych, a czasem zatrutych rzek. W niektórych regionach wraz z wodą płyną odpady. Ingerencja w naturalne zasoby sprawia, że coraz więcej regionów na świecie zmaga się z suszą. Zaburzając cykl hydrologiczny, doprowadzamy do powolnej, lecz wciąż przyspieszającej zagłady. Polska premiera odbędzie się już 10 lutego tego roku „Rzeka” rozpoczyna się od cytatu wiersza W.H. Audena „Tysiące ludzi żyło bez miłości, ale żaden nie przeżył bez wody”. Ta refleksja towarzyszy nam w każdej minucie filmu, ale twórcy chcieli, żeby została z nami na długo po końcowych napisach. Nie można bowiem zapomnieć o tym, że nasze działania dzisiaj będą miały wpływ na przyszłe pokolenia. Tego, co raz utracimy, możemy już nigdy nie odzyskać. Naukowcy się tego nie spodziewali. Pod antarktycznym lądolodem odkryto rzekę o długości 460 km Rzeka płynie pod powierzchnią lądolodu w zachodniej części Antarktydy. Naukowcy twierdzą, że w jej obecność przyspiesza topnienie pokrywy lodowej. „Rzekę” tworzyli wybitni ludzie kina. Oprócz znakomitego scenariusza napisanego przez Jennifer Peedom i Roberta Macfarlane’a, mamy również głos lektora, którego użyczył Willem Dafoe. To właśnie amerykański aktor z rozwagą i spokojem prowadzi nas swoją narracją przez całą poruszającą i zapierającą dech w piersiach historię. Nic dziwnego zatem, że film zdobył już dwie nagrody AACTA za najlepszą muzykę oryginalną w filmie i najlepszy film dokumentalny w 2021 roku. Polska premiera filmu odbędzie się 10 lutego 2023 roku. „Rzeka” bierze również udział w 20. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity, który odbędzie się 12–21 maja 2023 roku. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
To dlatego wielkie imperium Hetytów upadło. Naukowcy w końcu odkryli przyczynę
Imperium Hetytów było potężnym państwem, które swoją siłę opierało na niezwykle silnej i dobrze uzbrojonej armii. Upadło około 1200 p.n.e., a dotychczas uważano, że stało się to pod naporem Ludów Morza. Nowe badania wykazały, że przyczyna mogła być zupełnie inna.
W tym artykule: Hetyci stworzyli jedno z największych imperium w czasach starożytnych Co spowodowało upadek państwa Hetytów? Badacze podejrzewają, że susza mogła być gwoździem do trumny Hetytów Hetyci byli starożytnym ludem indoeuropejskim, który od 2000 r. p.n.e. zamieszkiwał terytorium Anatolii, w dzisiejszej Turcji. Plemiona hetyckie przybyły tam prawdopodobnie ze swoich rdzennych obszarów, czyli z regionów na północ od Kaukazu. Wykopaliska archeologiczne wykazały, że koczownicy, którzy dotarli do historycznej krainy Hatti, wyparły zamieszkujący tam lud. Doszło wówczas do akulturacji, a Hetyci, którzy sami nazywali się Nesytami, przyswoili wierzenia i język ludów Hatti. Hetyci stworzyli jedno z największych imperium w czasach starożytnych Hetyci w Anatolii zaczęli tworzyć małe autonomiczne miasta-państwa. Jednym z nich była Kussara. To małe miasteczko było zarządzane przez księcia Anittę, który posiadał dużą armię licząca ponad 1200 wojowników i 40 rydwanów. Ze starożytnych zapisów historycznych wynika, że władca jako pierwszy próbował podporządkować sobie wszystkie hetyckie miasta. Udało mu się zdobyć wpływy w Nesie i podbić większą część centralnej Anatolii. Dopiero około połowy XVII wieku p.n.e. udało się scentralizować i zjednoczyć państwo hetyckie. Dokonał tego Labarna, wódz który został pierwszym królem Hetytów. Panował w latach 1680–1650 p.n.e. W następnych dziesięcioleciach Hetyci stworzyli ogromne imperium, które kontrolowało już nie tylko Anatolię, ale również północną Mezopotamię, Syrię i Palestynę. Swoją siłę opierali na niezwykle dużej, bardzo dobrze uzbrojonej i świetnie zorganizowanej armii. Co spowodowało upadek państwa Hetytów? Dotychczas uważano, że kres tego potężnego państwa nastąpił ok. 1200 r. p.n.e. Historycy uważali, że doszło wówczas do destabilizacji politycznej pod naporem przybyszów zwanych Ludem Morza, czyli m.in. Frygów i Protoormian pochodzących z Bałkanów. Ponadto wciąż pozostawał nierozwiązany spór z Asyryjczykami. Migracja nacierająca od strony południowych wybrzeży Morza Śródziemnego doprowadziła do przerwania szlaków handlowych. W państwie zapanował chaos, który ostatecznie przyniósł klęskę głodu i wewnętrznych konfliktów. Dlaczego Hunowie zaatakowali Cesarstwo Rzymskie? Nie chodziło o zdobycie złota i bogactwa Hunowie przeszli do historii jako „bicz boży” nad rzymskim imperium. Dlaczego zaatakowali największe imperium ówczesnych czasów? Naukowcy znaleźli odpowiedź. Najnowsze badania rzucają jednak nowe światło na upadek tego wielkiego imperium. Naukowcy z Temple University w Filadelfii przeprowadzili izotopową analizę pierścieni w pniach jałowców, które występują we współczesnej Anatolii. Niektóre z nich mają kilka tysięcy lat, a więc są „naocznymi” świadkami obecności Hetytów na tych ziemiach. Badacze podejrzewają, że susza mogła być gwoździem do trumny Hetytów Drzewa są bardzo cennym źródłem informacji dla naukowców, którzy badają zmieniający się klimat. Każda warstwa wnętrza łodygi dostarcza danych dotyczących wieku rośliny, a także pogody, jaka panowała w poszczególnych latach. Na tej podstawie uczeni odkryli, że między 1198 a 1196 r. p.n.e. w Anatolii panowała wielka susza, która mogła w dużym stopniu negatywnie wpłynąć na rolnictwo i dostęp do wody pitnej. – Tak wielka susza w Anatolii, która zbiega się w czasie z upadkiem imperium hetyckiego, może świadczyć o wrażliwości dawnych społeczności na niespodziewane i wieloletnie ekstrema klimatyczne. Takie wydarzenia mogą sprawić, że ludzie nie są w stanie poradzić sobie z nową rzeczywistością i dochodzi do katastrof humanitarnych. To pokazuje tylko, że kryzys klimatyczny może mieć dramatyczne skutki – twierdzą autorzy w artykule, który został opublikowany w czasopiśmie naukowym „Nature”. Autorzy zwracają uwagę na to, że sytuacja polityczna, ekonomiczna i społeczna u schyłku imperium Hetytów była już bardzo napięta ok. 1200 r. p.n.e. Naukowcy przyznają, że wciąż pozostaje wiele pytań, na które nie ma odpowiedzi. Jednak susza mogła w znacznym stopniu przyczynić się do klęski głodu, wybuchu epidemii różnych chorób oraz skłonić ludzi do buntu i działań wojennych. Źródło: Nature Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Angkor Wat – historia, ciekawostki oraz kto i dlaczego zbudował tę olbrzymią świątynię w Kambodży?
Angkor Wat to świątynny kompleks w Kambodży, który jest największym zabytkiem religijnym na Ziemi. Zostało zbudowane przez króla Suryavarmana II na początku XII wieku i przez lata była stolicą Khmerów. Święte miasto Angkor Wat jest symbolem kraju, widnieje nawet na jego fladze. Jak to się stało, że wzniosło się na wyżyny, a potem upadło. Gdzie zniknęła tamtejsza cywilizacja i dlaczego?
W tym artykule: Angkor Wat to symbol dawnego imperium Khmerów Dlaczego imperium Angkoru upadło? Jak przez lata rozwijało się Angkor Wat? Codzienne życie w Angkor Wat Jaki wpływ miała religia na imperium Khmerów? Imperium Angkoru zmagało się z wieloma problemami Niezwykła sztuka inżynierska Khmerów „Nieprawdopodobnie przemyślany system” Strategiczne rolnictwo w państwie Khmerów Początek końca wielkiego królestwa Angkor przez lata zmagał się z dotkliwymi suszami Katastrofa klimatyczna doprowadziła ostatecznie do upadku imperium Khmerów Z powietrza wygląda to jak halucynacja – wiekowa świątynia Angkor Wat pojawia się i znika. Najpierw jest to zaledwie plama umbry na leśnej okrywie północnej Kambodży. Pod nami rozciąga się zaginione miasto Angkor, dziś w ruinie, zaludnione głównie przez wieśniaków uprawiających ryż. Skupiska domów khmerskich, pnące się wysoko w górę na długich cienkich palach – żeby przetrwać monsunowe powodzie – znaczą krajobraz pomiędzy Tonle Sap, „wielkim jeziorem” południowo-wschodniej Azji, i wzgórzami Kulen. Angkor Wat to symbol dawnego imperium Khmerów Gdy Donald Cooney sprowadza leciutki samolot ku wierzchołkom drzew, moim oczom ukazuje się wspaniała świątynia. Odbudowana w latach 40. ubiegłego stulecia XII-wieczna Bântéay Sâmre, poświęcona hinduistycznemu bogu Wisznu, to wspomnienie średniowiecznego imperium Khmerów. Świątynia jest zamknięta w kwadracie podwójnych murów. Kiedyś wokół mogła biec fosa, symbol oceanów otaczających górę Meru, mityczne domostwo hinduistycznych bogów. Bântéay Sâmre jest tylko jednym z ponad tysiąca przybytków kultu wzniesionych przez Khmerów w mieście Angkor podczas gorączki budowania, którego skala i poziom ambicji dorównują piramidom Egiptu. Minęliśmy świątynię, a ja wykręcam szyję, by spojrzeć na nią jeszcze raz. Zniknęła w lesie. Angkor to miejsce upadku, jednego z największych królestw w dziejach. Imperium Khmerów istniało od IX do XV w. i panowało nad szeroką połacią Azji Południowo-Wschodniej od Birmy (Myanmaru) na zachodzie po Wietnam na wschodzie. W stołecznym Angkorze na obszarze większym od współczesnego Paryża mieszkało aż 750 tysięcy ludzi. Był to najrozleglejszy zurbanizowany kompleks świata przedindustrialnego. Pod koniec XVI w., gdy portugalscy misjonarze dotarli do przypominających kształtem lotos wież Angkor Wat, najwymyślniejszej ze świątyń miasta i zarazem największego na świecie religijnego monumentu, olśniewająca niegdyś stolica imperium dogorywała. Dlaczego imperium Angkoru upadło? Uczeni sporządzili długą listę domniemanych przyczyn, obejmującą najazdy, zmianę wierzeń religijnych i zwrot ku handlowi morskiemu, który okazał się wyrokiem na miasto położone w głębi lądu. To w głównej mierze zgadywanki: na ościeżach świątynnych wrót i na wolno stojących stelach zachowało się ok. 1300 inskrypcji, ale nie ma tam nic, co wyjaśniałoby powody upadku królestwa. Przez 8 stuleci leżała ukryta na dnie rzeki. Niedługo będzie można ją obejrzeć Naukowcy ustalili wiek łodzi odkrytej w pustym korycie rzeki koło Angkor Wat w Kambodży – informuje serwis internetowy Star Tribune. Niedawne wykopaliska, związane nie ze świątyniami, lecz infrastrukturą, która umożliwiała funkcjonowanie tak ogromnego miasta, podpowiadają nową teorię. Śmiała myśl, która przekształciła zlepek drobnych terytoriów lennych w imperium, przesądziła, jak się wydaje, również o końcu Angkoru. Ta cywilizacja nauczyła się poskramiać sezonowe powodzie, a potem podupadła, gdy przestała panować nad wodą, najważniejszym ze swoich zasobów. Jak przez lata rozwijało się Angkor Wat? Ciekawa relacja z pierwszej ręki pozwala wyobrazić sobie miasto w zenicie rozwoju. Pod koniec XIII w. chiński dyplomata Zhou Daguan spędził tam blisko rok. Mieszkał skromnie, jako gość rodziny z klasy średniej, w której jadło się ryż łyżkami z kokosowych skorupek i piło wino z miodu, liści lub ryżu. Opisuje makabryczne praktyki (zaniechane na krótko przed jego pobytem) pobierania żółci od żywych dawców, by przyrządzać napój zapewniający odwagę i waleczność. W ramach uroczystości religijnych urządzano pokazy sztucznych ogni i walki odyńców. Największe widowiska odbywały się, gdy król raczył się pokazać poddanym. W monarszych pochodach uczestniczyły słonie i konie ze złotymi ozdobami oraz setki kobiet z pałacu, przystrojonych w kwiaty. Codzienne życie w Angkor Wat Rytm codziennego życia jest też utrwalony w rzeźbach, które przetrwały stulecia powolnego niszczenia i, w mniej odległych czasach, wojnę. Płaskorzeźby na fasadach świątyń pokazują codzienne sceny, na przykład dwóch mężczyzn pochylonych nad grą planszową, kobietę rodzącą w cienistym pawilonie. Oddają też hołd światu ducha zamieszkanemu przez takie istoty jak apsary – ponętne niebiańskie tancerki służące jako posłańcy pomiędzy ludźmi i bogami. Płaskorzeźby odsłaniają wszakże i problemy tego raju. Wśród wizji ziemskiej harmonii i najwyższego oświecenia przewijają się sceny wojenne. Na jednym z reliefów wojownicy sąsiedniego królestwa Czampy wypełniają okręt na jeziorze Tonle Sap od dziobu po rufę. Scena została uwieczniona w kamieniu oczywiście dlatego, że Khmerzy tę bitwę wygrali. Chociaż w tym starciu zwycięstwo było po stronie Angkoru, miasto rozdzierały konflikty, czyniące je mniej odpornym na ataki Czampy ze wschodu i potężnego królestwa Ajutthajaa z zachodu. Królowie khmerscy mieli po kilka żon, co gmatwało linię sukcesji i niosło nieustanne intrygi, ponieważ książęta rywalizowali o władzę. – Przez wieki to było jak wojna dwóch róż o angielski tron. Państwo Khmerów często było niestabilne – mówi Roland Fletcher, archeolog z uniwersytetu w Sydney, współkierujący przedsięwzięciem naukowym pod nazwą Projekt Wielkiego Angkoru. Jaki wpływ miała religia na imperium Khmerów? Religia była bardzo ważna w codziennym życiu mieszkańców Angkoru. Antropolodzy nazywają takie miasta regal-ritual city. Tamtejsi królowie mieli się za hinduistycznych władców świata i wznosili świątynie dla samych siebie. Gdy jednak w XIII i XIV w. hinduizm stopniowo oddawał pole buddyzmowi theravada z jego zasadami równości społecznej, elita Angkoru mogła poczuć się zagrożona. – To była religia wywrotowa, tak jak chrześcijaństwo było wywrotowe dla cesarstwa rzymskiego – mówi Fletcher. – I niezmiernie trudno byłoby powstrzymać jej szerzenie się. W poszukiwaniu dawnych cywilizacji. W tych miejscach odkryjesz duchy przeszłości Po starożytnych cywilizacjach została już tylko historia. Jednak dzięki kolejnym odkryciom archeologicznym i naukowcom, ta jest wciąż żywa. Na świecie wciąż są miejsca, które pamiętaj.. Taka religijna zmiana mogła niszczycielsko podkopywać władzę królewską. Regal-ritual city prowadziło gospodarkę bez pieniądza, opierając się na daninach i opodatkowaniu. Rzeczywistą walutą królestwa był ryż, podstawa pożywienia przymusowych robotników budujących świątynie i wielu tysięcy ludzi, którzy je obsługiwali. Inskrypcja w kompleksie Ta Prôhm podaje, że w tej jednej świątyni służyło 12 640 osób. Była tam też adnotacja, że przeszło 66 tys. rolników produkowało prawie trzy tysiące ton ryżu rocznie, by nakarmić to mrowie kapłanów, tancerek i robotników świątynnych. Jeśli dodać do tego tylko trzy wielkie świątynie – Preăh Khăn i jeszcze większe kompleksy Angkor Wat oraz Bayoăn, to rzesza niezbędnych do pracy chłopów rozrasta się do 300 tys. To według szacunków niemal połowa ludności Wielkiego Angkoru. Nowa, egalitarna religia, taka jak buddyzm theravada, mogła prowadzić do buntu. Lub też, być może, dwór królewski po prostu odwrócił się od Angkoru. Kolejni władcy zazwyczaj wznosili nowe kompleksy świątynne, pozwalając, by starsze chyliły się ku upadkowi. To upodobanie do budowania od nowa za każdym razem, gdy zmieniała się władza, mogło okazać się zgubne dla miasta, gdy zaczął rozkwitać handel morski pomiędzy Azją Południowo- Wschodnią i Chinami. Być może zwykły ekonomiczny interes sprawił, że przed wiekiem XVI ośrodek władzy Khmerów przeniósł się w miejsce bliższe rzeki Mekong, niedaleko dzisiejszej stolicy Kambodży Phnom Penh, skąd łatwiejszy był dostęp do Morza Południowochińskiego. Imperium Angkoru zmagało się z wieloma problemami Ekonomiczne i religijne zamieszanie mogły przyśpieszyć upadek Angkoru, ale jego władcy zostali zaskoczeni przez inne jeszcze przeciwieństwo losu. Angkor stało się średniowieczną potęgą dzięki rozbudowanemu systemowi kanałów i zbiorników, który pozwalał gromadzić cenną wodę w miesiącach posuchy i pozbywać się jej nadmiaru w sezonie deszczowym. Moce, na które miasto nie miało wpływu, sprawiły, że ta doskonale wyregulowana machina zacięła się. Jedno z najświętszych miejsc Angkoru leży wysoko na wzgórzach Kulen w strefie górnego biegu rzek Puok i Siem Réab. W cieniu poskręcanych figowców, w przejrzystej wodzie leniwego strumienia widać rzędy, jeden obok drugiego, guzów o średnicy ok. 15 centymetrów, wyciętych w piaskowcu koryta. To spłukane i zwietrzałe już lingamy, cylindryczne rzeźby kamienne przedstawiające istotę hinduistycznego boga Sziwy. Lingamy wiodą jak droga do innej rzeźby w korycie rzecznym – kwadratu o boku metra, z grubą obwódką i wąskim wlotem. To joni, symbol hinduistycznego źródła życia. Wyżsi kapłani z Angkoru przychodzili tu dziękować bogom za zapewnianie królestwu jego sił witalnych. Po krótkim spacerze w górę potoku dociera się do naturalnego mostu z piaskowca, który użyczył temu świętemu miejscu nazwy – Kbal Spean w języku Khmerów znaczy „przyczółek”. Woda wpada przez szczelinę, rozpryskując się na przyległej ścianie skalnej, gdzie Wisznu ze skrzyżowanymi nogami medytuje ponad wzburzonym oceanem. Z jego pępka wyrasta kwiat lotosu, z którego rodzi się Brahma. Na wzgórzach Kulen bogowie czerpią nieustanną przyjemność z zażywania płynącej wody. Niezwykła sztuka inżynierska Khmerów Umiejąc wykorzystać monsunowe wody spływające ze wzgórz Kulen, Angkor i jego władcy mieli się świetnie. Od epoki Dżajawarmana II, który położył podwaliny królestwa na początku IX w., rozrost imperium opierał się na rekordowych zbiorach ryżu. W południowej Azji prawdopodobnie tylko stare, sławne ze swoich zbiorników miasta Anuradhapura i Polonnaruwa na Sri Lance mogły się równać z Angorem zdolnością gwarantowania stałego dopływu wody. Tę niezawodność zapewniała wielka liczba dzieł sztuki inżynierskiej, wśród których był rezerwuar zwany Barajem Zachodnim, długości 8 km i szerokości 2,5 km. Aby tysiąc lat temu zbudować ten trzeci, najbardziej skomplikowany zbiornik w Angkorze, potrzeba było nie mniej niż 200 tys. khmerskich robotników do przerzucenia 11 mln m3 ziemi. Uformowano z niej wały niemal stumetrowej szerokości wysokie na trzy piętra. Do dziś prostokątny rezerwuar, czyli baraj, jest zasilany wodą skierowaną do niego z rzeki Siem Réab. Pierwszym uczonym, który zdał sobie sprawę ze skali urządzeń wodnych w Angkorze, był Bervnard-Philippe Groslier, archeolog z Francuskiej Szkoły Dalekiego Wschodu (EFEO). W przełomowym raporcie z roku 1979 przedstawił obraz Angkoru jako „hydropolis”. Wielkie baraje służyły dwóm celom: symbolizowały pierwotne morze z hinduistycznej kosmogonii i nawadniały pola ryżowe. „Nieprawdopodobnie przemyślany system” Kiedy architekt i archeolog Christophe Pottier w roku 1992 ponownie otwierał stację badawczą EFEO w Angkorze, najwyższy priorytet miało wspomaganie Kambodży w odbudowie zniszczonych i splądrowanych świątyń. Pottiera ciągnęło jednak w dżunglę za murami świątyń. Całymi miesiącami przemierzał południową część Wielkiego Angkoru pieszo lub na motocyklu, nanosząc na mapę ukryte w dżungli domy i kaplice, które stały kiedyś w pobliżu sztucznych stawów nazywanych basenami. Naukowców zdumiała ambicja inżynierów z Angkoru. – Zdaliśmy sobie sprawę, że cały krajobraz Wielkiego Angkoru jest sztuczny – mówi Fletcher. Przez kilka stuleci zespoły robotników budowały setki kilometrów kanałów i grobli. Wykorzystując naturalne, niewielkie różnice nachylenia terenu, system ten przejmował wodę z rzek Puok, Rôluos oraz Siem Réab i kierował ją do barajów. W letnie miesiące monsunowe kanały przelewowe odprowadzały nadmiar wody. Po ustaniu opadów w październiku lub listopadzie kanały rozprowadzały wodę zmagazynowaną. Baraje stabilizowały wody gruntowe. Na polach otaczających zbiorniki parowanie powierzchniowe powodowało podciąganie wód gruntowych, z czego korzystały uprawy. – To nieprawdopodobnie przemyślny system – mówi Fletcher. Strategiczne rolnictwo w państwie Khmerów Większą część ryżu uprawiano w królestwie w polderach, które w innym przypadku byłyby zależne od deszczów monsunowych oraz okresowych wezbrań i „stanów niskich” na równinie zalewowej jeziora Tonle Sap. Irygacja pomagała powiększać zbiory. Jak mówi Fletcher, system pozwalał też uniknąć głodu, gdy w porze deszczowej było za mało wody. Oprócz tego możliwość kierowania przepływem wody i stawiania jej tamy oznaczała ochronę przed powodziami. Gdy inne królestwa Azji Południowo-Wschodniej zmagały się z okresowymi nadmiarami lub niedostatkami wody, dodaje Fletcher, melioracje Angkoru musiały stanowić „niezmiernie cenny atut strategiczny”. Toteż Fletcher zdumiał się, gdy jego ekipa wykopała znaczny fragment infrastruktury wodnej Angkoru, jedno z niezwykłych świadectw fachowości, i stwierdziła, że to dzieło zostało najwyraźniej zniszczone przez jego twórców. Idealnie spasowane kamienne bloki uformowane zostały z laterytu – gąbczastej, czerwonawej, bo żelazistej ziemi, która pod działaniem powietrza twardnieje. Gdy Fletcher i Pottier kilka lat temu po raz pierwszy natknęli się na fragment tej konstrukcji, myśleli, że to szczątek małych wrót wodnych. Początek końca wielkiego królestwa – Okazało się, że mamy do czynienia z prawdziwym monstrum – mówi. Bloki to pozostałość progu przepływowego w zboczu tamy, która mogła mieć długość boiska piłkarskiego. Pod koniec IX w., w czasie rozkwitu Angkoru, budowniczowie wykopali długi kanał, który zmienił bieg rzeki Siem Réab, kierując ją na południe, do nowo stworzonego zbiornika Baraj Wschodni, prawie tak wielkiego, jak powstały później Baraj Zachodni. Tama na rzece zmieniła kierunek nurtu, by woda zasilała kanał. Część tej potężnej struktury mogła też jednak funkcjonować jako kanał odprowadzający wodę w okresach monsunowych wezbrań. Wysoka woda przez obniżenie w tamie spływała wtedy do starego koryta. Ruiny progu przepływowego są najważniejszym świadectwem heroicznej walki toczonej przez pokolenia khmerskich inżynierów, zmagających się z coraz bardziej skomplikowanym i coraz mniej sterowalnym systemem wodnym. – Życie trawili pewnie na naprawach – mówi Fletcher. Część z bloków tamy leży bezładnie. Brakuje dużych partii wymurowań. – Najlogiczniejsze jest wyjaśnienie, że tama puściła – twierdzi Fletcher. Być może zmyła ją nadzwyczaj potężna powódź, z gatunku tych zdarzających się raz na 100 albo nawet i 500 lat. A potem Khmerzy rozebrali większość murów, które pozostały, żeby odzyskać bloki do innych celów. Co spowodowało upadek cywilizacji Majów? Tę przyczynę znamy dziś aż za dobrze… Naukowcy dokonali skrupulatnej analizy 800 lat istnienia cywilizacji Majów. Okazało się, że początek końca nastąpił wraz z olbrzymią suszą, która ogarnęła ich ziemie. Jakakolwiek niesprawność systemu wodnego czyniła Angkor nieodpornym na zjawiska naturalne, których żaden inżynier tamtego czasu nie mógł przewidzieć. Od XIV w. Europa przechodziła przez kilka stuleci nieprzewidywalnej pogody z ostrymi zimami i chłodem w lato. Informacje o tym, co działo się w innych częściach świata w tym czasie zwanym małą epoką lodową, były skąpe. Obecnie pojawiają się dane mówiące, iż południowo-wschodnia Azja też doświadczyła wtedy klimatycznych zaburzeń. Angkor przez lata zmagał się z dotkliwymi suszami Zbitka ich cieniutkich słojów pokazała, że przetrwały okresy następujących rok po roku susz od 1362 do 1392 i od 1415 do 1440 roku. W tych latach monsun był słaby, opóźniony lub zawiódł całkowicie. Kiedy indziej w region uderzały monsuny o niezwykłej sile. Dla chwiejącego się królestwa pogodowe ekstrema mogły być ciosem ostatecznym. Już kilkadziesiąt lat wcześniej infrastruktura wodna nie była w pełni sprawna, sądząc z tego, że Baraj Zachodni nie był używany. – Nie wiemy, dlaczego system pracował poniżej przepustowości. Ale oznacza to, że Angkor nie miał nic w odwodzie. Miasto było zagrożone suszą bardziej niż kiedykolwiek w swojej historii – mówi Penny. Przedłużające się i dotkliwe susze, przerywane gwałtownymi ulewami, zdaniem Fletchera „mogły zrujnować system wodny”. Jednak miejsce to nie stało się pustynią – zaznacza Penny. Ludzie na równinie zalewowej Tonle Sap, na południe od głównych świątyń, byli chronieni przed najgorszym. Tonle Sap jest zasilane przez rzekę Mekong, której źródła w polach lodowych Tybetu były raczej odporne na skutki zaburzeń monsunowych. Jednak khmerscy inżynierowie, przy całej swojej biegłości, nie mogli złagodzić spiekoty na północy, kierując wody Tonle Sap wbrew ukształtowaniu terenu, grawitacja była ich jedyną pompą. Katastrofa klimatyczna doprowadziła ostatecznie do upadku imperium Khmerów Do klimatycznego chaosu trzeba dodać wichry politycznych i religijnych przemian. – Świat wokół się zmieniał. Przekształcało się społeczeństwo. Byłoby dziwne, gdyby Angkor się temu oparło – mówi Fletcher. Imperium Khmerów nie było pierwszą cywilizacją obaloną przez katastrofę klimatyczną. Wieki wcześniej po drugiej stronie globu podobna utrata równowagi środowiskowej ciężko doświadczyła miasta-państwa Majów w Meksyku i Ameryce Środkowej. Wielu naukowców jest obecnie przekonanych, że Majowie przepadli na skutek przeludnienia i degradacji środowiska po serii trzech okresów morderczej suszy w IX stuleciu. – W gruncie rzeczy to samo zdarzyło się w Angkorze – mówi Coe, który w latach 50. jako pierwszy dostrzegł podobieństwa pomiędzy cywilizacjami Khmerów i Majów. Współczesne społeczeństwa być może powinny przygotować się do podobnych wyzwań. Według Buckleya najbardziej prawdopodobną przyczyną katastrofalnych suszy w Angkorze był silny i nieustępliwy prąd El Nino, podgrzewający wody powierzchniowe środkowego i wschodniego, tropikalnego Pacyfiku. Naukowcy spierają się, czy spowodowana przez człowieka zmiana klimatyczna może prowadzić do intensywniejszych El Nino, ale słoje wietnamskich drzew pokazują, że nawet naturalne wahania na Pacyfiku potrafią wywołać katastrofę. Upadek Angkoru to otrzeźwiająca lekcja na temat granic ludzkiej pomysłowości. Khmerzy przekształcili swój świat. Ich system wodny był zdumiewająco sprawny. Tamtejsi inżynierowie potrafili utrzymać to szczytowe osiągnięcie cywilizacji w działaniu przez sześć wieków. Aż w końcu pokonała ich większa siła.
Przerażający raport organizacji humanitarnej Oxfam: „18 milionów ludzi czeka śmierć z głodu”
Z niedawno opublikowanego raportu organizacji Oxfam wynika, że aż 10 państw jest dotkniętych głodem zagrażającym życiu. Wszystko za sprawą pogłębiającego się kryzysu klimatycznego na świecie.
W tym artykule: 18 milionów osób jest na skraju śmierci głodowej Zmiany klimatyczne najbardziej odczuwają kraje, które od lat dotknięte są kryzysami Za głód odpowiedzialność powinny wziąć państwa, które są współodpowiedzialne za zmiany klimatyczne Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych około 828 milionów ludzi na świecie głoduje lub jest poważnie niedożywionych. Jednak ponad 345 milionów osób doświadczyło tak dużego braku pożywienia, który zagraża życiu. Według najnowszych badań organizacji humanitarnej Oxfam najgorzej sytuacja wygląda w Afganistanie, Burkina Faso, Dżibuti, Gwatemali, Hiti, Kenii, na Madagaskarze, Nigrze, Somalii i Zimbabwe. To państwa, które w ostatnim czasie najmocniej odczuły skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych. 18 milionów osób jest na skraju śmierci głodowej Według raportu Oxfam, aż 48 milionów osób w wyżej wymienionych krajach cierpi z powodu głodu, a 18 milionów jest na skraju śmierci głodowej. To ponad dwukrotny wzrost liczny głodujących osób w porównaniu z 2016 rokiem. Autorzy badania podkreślają, że obecny kryzys spowodowany jest w dużej mierze zmianą klimatu i globalnym ociepleniem. Naukowcy już od wielu lat ostrzegają, że zmiany klimatu pogłębiają degradację gleb, co ma olbrzymi wpływ na produkcję żywności. Niebezpieczne zjawiska klimatyczne, takie jak susze, upały, huragany i powodzie w dużym stopniu destabilizują rolnictwo oraz lokalne i światowe rynki rolne. Dla krajów zamożnych oznacza to ograniczenie podaży niektórych produktów. Natomiast w regionach, które są dotknięte długotrwałym kryzysem humanitarnym – śmierć. Zmiany klimatyczne najbardziej odczuwają kraje, które od lat dotknięte są kryzysami – Od dawna mówiliśmy o tym, że zmiany klimatyczne są tykającą bombą. Tylko że ta zdążyła już wybuchnąć na naszych oczach. Ekstremalne zjawiska pogodowe są aż 5-krotnie częstsze niż jeszcze 50 lat temu. Są również dużo bardziej zabójcze – mówi Gabriela Bucher, dyrektor wykonawcza Oxfam w rozmowie z brytyjskim dziennikiem The Guardian. Najnowszy raport IPCC – zmiany klimatu mają katastrofalne konsekwencje nie tylko dla planety, ale również dla życia i zdrowia ludzi Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu opublikował najnowszy raport. Mówi on wprost: globalne ocieplenie ma niezwykle negatywne konsekwencje dla naszego środowiska, a nawet dla ludzkiego zdr... Autorzy raportu podkreślają, że w 10 krajach, które zostały poddane analizie, zmiany klimatyczne wobec trwających konfliktów, kryzysów gospodarczych i pogłębiających się nierówności są gwoździem do trumny. Eksperci twierdzą, że katastrofa klimatyczna jest na tyle przytłaczająca, że ludzie biedniejsi nie są w stanie sobie poradzić z namnażającymi się problemami. A problem głodu z każdym miesiącem się nasila. Za głód odpowiedzialność powinny wziąć państwa, które są współodpowiedzialne za zmiany klimatyczne Przedstawiciele Oxfam zwracają uwagę na to, że zawsze tam, gdzie ktoś cierpi, ktoś inny zyskuje. Największe kraje, które są najbardziej odpowiedzialne za zanieczyszczanie środowiska, bogacą się w zatrważającym tempie. To m.in.: Chiny, Stany Zjednoczone, Indie, Rosja, Japonia, Niemcy, Iran. Według autorów przemysł naftowy i gazowy generuje dziennie 2,8 mld dolarów. Eksperci organizacji Oxfam wyliczyli, że dochód z 18 dni mógłby pokryć w całości kwotę potrzebną do walki z kryzysem humanitarnym w 2022 roku. Według naukowców coraz większa emisja gazów cieplarnianych jest jednym z kluczowych powodów postępujących zmian klimatu. Twórcy raportu apelują, że kraje odpowiedzialne za zanieczyszczanie planety powinny jak najszybciej przekazać pieniądze ONZ na pomoc dla zagrożonych państw. – Przywódcy krajów, które są odpowiedzialne za zanieczyszczenia, muszą również spełnić swoje obietnice dotyczące ograniczenia emisji gazów cieplarnianych – podkreśla Gabriela Bucher. Większość zagrożonych głodem krajów, o których mówi raport, znajduje się w Afryce. Somalia zmaga się obecnie z najgorszą suszą w historii. Szacuje się, że nawet 1 milion osób uciekło z kraju. W Kenii również z powodu suszy zginęło 2,5 miliona zwierząt hodowlanych. W Nigrze z kolei produkcja zbóż spadła aż o 40%. Źródło: Oxfam.
Susza we Włoszech odsłoniła 450-kilogramową bombę z czasów II wojny światowej. Ewakuowano 3 tys. osób
Europa już od wielu tygodni zmaga się z niezwykle dotkliwą suszą. Katastrofa klimatyczna przyczynia się między innymi do wysychania rzek, z których wyłaniają się przedmioty niekiedy zapomniane przez historię.
W tym artykule: Rzeka Pad odsłoniła bombę z czasów II wojny światowej Ekstremalne zjawiska pogodowe są coraz bardziej intensywne Co możemy zrobić, żeby powstrzymać skutki globalnego ocieplenia? We Włoszech tak dramatycznej sytuacji nie było od 70 lat. W ubiegłym miesiącu Europejska Agencja Kosmiczna opublikowała zdjęcia satelitarne, na których można zobaczyć skalę problemu na przykładzie rzeki Pad. Najdłuższa rzeka kraju była prawie całkowicie wyschnięta. Eksperci od dłuższego czasu alarmują, że są to skutki globalnego ocieplenia, a susza może spowodować miliardowe straty dla rolnictwa i zagrażać ujęciom wody pitnej. Rzeka Pad odsłoniła bombę z czasów II wojny światowej Tym razem jednak susza spowodowała potencjalnie większe, bezpośrednie zagrożenie dla ludzi. Rzeka Pad odsłoniła bowiem 450-kilogramową bombę z czasów II wojny światowej. 25 lipca odnaleźli ją rybacy nieopodal wsi Borgo Virgilio. W niedziele 7 sierpnia saperzy przetransportowali bombę do kamieniołomu oddalonego 45 km od wioski w gminie Medole i doprowadzili do kontrolowanego wybuchu. Przed operacją z okolicy ewakuowano 3 tys. osób. Francesco Aporti, burmistrz Borgo Virgilio ocenił, że akcja detonacyjna nie należała do najłatwiejszych, ponieważ trzeba było przekonać wszystkich mieszkańców do ewakuacji, a na początku nie każdy był chętny. Ostatecznie udało się ewakuację przeprowadzić, choć – jak przyznał Aporti – gdyby nawet jedna osoba odmówiła, akcja byłaby wstrzymana. Eksperci ocenili, że prawie półtonowa bomba została wyprodukowana w Stanach Zjednoczonych. Zawierała 240 kg materiału wybuchowego. Susza odsłoniła podwodną „wioskę duchów” w Hiszpanii. Co można w niej zobaczyć? Wioska Aceredo została zalana 30 lat temu. Na jej miejscu utworzono zbiornik wodny na zaporze. Od kilku tygodni przyjeżdżają tam ciekawscy z Hiszpanii i Portugalii. Dlaczego? Z kolei w ubiegłym miesiącu inna włoska rzeka odsłoniła swoją tajemnicę. W Tybrze poziom wody zmniejszył się do tego stopnia, że ujawnił ruiny Mostu Nerona. Konstrukcji, którą zniszczono jeszcze w starożytności. Ekstremalne zjawiska pogodowe są coraz bardziej intensywne Od kilku lat ekstremalne zjawiska pogodowe, m.in. susze, upały i pożary bardzo się nasiliły. Od dłuższego czasu słychać o kolejnych niechlubnych rekordach, które powinno się traktować jak ostrzeżenie i sygnał alarmowy. Naukowcy przyznają, że to niezaprzeczalny dowód na postępujące zmiany klimatu, a będzie jeszcze gorzej. Uczeni jasno dali to do zrozumienia w tegorocznym obszernym raporcie IPCC. Naukowcy dokonali skrupulatnej analizy sytuacji na naszej planecie. Badania są oparte na pracy setek ekspertów z całego świata. Badacze stwierdzili, że to działalność człowieka jest przyczyną obecnego stanu rzeczy. Nie znaczy to jednak, że już nic nie możemy zrobić i „jesteśmy straceni”. Możemy, ale to zależy przede wszystkim od światowych przywódców, którzy powinni wdrażać w życie zalecenia ekologów. Co możemy zrobić, żeby powstrzymać skutki globalnego ocieplenia? Co ciekawe, w jednym z raportów IPCC mogliśmy przeczytać, że skutki zmian klimatu nie dotyczą tylko ekosystemów, planety i rolnictwa. Globalne ocieplenie jest niebezpieczeństwem również dla zdrowia psychicznego ludzi na całym świecie. António Manuel de Oliveira Guterres, sekretarz generalny ONZ nazwał nawet ten raport „atlasem ludzkiego cierpienia”. Najnowszy raport IPCC – zmiany klimatu mają katastrofalne konsekwencje nie tylko dla planety, ale również dla życia i zdrowia ludzi Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu opublikował najnowszy raport. Mówi on wprost: globalne ocieplenie ma niezwykle negatywne konsekwencje dla naszego środowiska, a nawet dla ludzkiego zdr... Państwa na całym świecie powinny skupić się przede wszystkim na jednym z najważniejszych celów, czyli osiągnięciu Porozumienia Paryskiego i ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5 °C względem epoki przedprzemysłowej w celu ograniczenia ryzyka i szkód wywołanych przez zmianę klimatu. Wiąże się to między innymi ze zmniejszeniem emisji gazów cieplarnianych aż o 40%, zmianami nawyków dotyczących transportu oraz polityki energetycznej. Źródło: Reuters Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zbieranie deszczówki: jak zbierać i korzystać z wody deszczowej?
Brak śniegu w zimie, niewielka ilość umiarkowanych opadów w lecie, coraz wyższe temperatury i infrastruktura nijak sprzyjająca oszczędzaniu wody. W tym kontekście, zbieranie deszczówki jest rozsądnym posunięciem, które powinien rozważyć każdy.
W tym artykule: Na czym polega system zbierania deszczówki? Czy zbieranie deszczówki jest legalne? Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach naziemnych? Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach podziemnych? Zalety zbierania deszczówki Jak wykorzystać wodę deszczową? Wiele czynników przyczynia się do występowania suszy meteorologicznej, która zaczęła stanowić poważny problem już w połowie lat 90. XX wieku, a od 2015 roku jest zjawiskiem permanentnym i zajmującym coraz większy obszar naszego kraju. Konsekwencje tego zjawiska nie dotyczą jedynie spadku komfortu życia osób, które zamieszkują dotknięte nim tereny. Susza odbija się też na uprawach rolnych, a to pociąga za sobą poważne konsekwencje gospodarcze. Coraz bardziej upalne lata sprawiają, że w niektórych gminach zaczyna brakować wody pitnej. Powtarzające się susze to poważny problem, bo już kilkudniowe upały mogą wywołać deficyt wody. To jeden z najbardziej widocznych efektów zachodzących zmian klimatycznych, ale nie można nie wspomnieć, że problem brakującej wody jest też rezultatem nierozsądnego gospodarowania dostępnymi zasobami. Nie, nie chodzi o to, że w imię oszczędzania wody należy zaniedbywać higienę osobistą, ale w czasach, w których zasoby wodne w Polsce są niemal tak samo skąpe, jak w północnej części Afryki, używanie jej do nawadniania trawnika lub podlewania ogródka jest autentycznym marnotrawstwem. Dla pełnej jasności, nie zachęcamy do otaczania swoich domów pustynnym krajobrazem, a do zbierania wody deszczowej, która wyśmienicie nadaje się m.in. do podlewania roślin ogrodowych. Na czym polega system zbierania deszczówki? Zbieranie deszczówki to nic innego, jak gromadzenie i przechowywanie wód opadowych. Każdy dom jednorodzinny jest wyposażony w częściową instalację umożliwiającą jej gromadzenie. Mowa o rynnach odprowadzających wodę deszczową. Te wystarczy tylko doprowadzić do odpowiednio pojemnych zbiorników (w dużym uproszczeniu) i gotowe! Cały proces będzie odbywał się praktycznie bez naszego udziału. W ten sposób marnujesz najwięcej wody. 10 złych nawyków Nie zakręcasz kranu podczas szczotkowania zębów? Zanim nalejesz wody do szklanki czekasz aż „zejdzie” ciepła? Niedobrze, a jest tego znacznie więcej. Oszczędzanie wody to nie tylko spos.. Chcąc gromadzić deszczówkę, warto zwrócić uwagę na pojemność zbiornika, do którego będzie zbierana i w którym będziemy ją przechowywać. Niektóre legitymują się pojemnością 200 lub 300 litrów, ale nie brakuje też zbiorników o pojemności przekraczającej 1000 litrów. Przed dokonaniem wyboru konkretnego wariantu, należy dokładnie przeanalizować swoje potrzeby. Musimy bowiem pamiętać, że woda opadowa nie jest w żaden sposób zabezpieczona przed rozwojem bakterii i innych mikroorganizmów. Jeżeli zatem będzie przechowywana zbyt długo, po pewnym czasie nie będzie nadawała się do użycia. Czy zbieranie deszczówki jest legalne? Tak, ale właściwe pytanie powinno dotyczyć formalności, których trzeba dopełnić, żeby móc legalnie zbierać wody opadowe. W tym przypadku, nie da się udzielić jasnej odpowiedzi, bo obowiązujące przepisy prawne nie są jednoznaczne w tym temacie i nie dotyczy to wyłącznie prawa budowlanego, ale także wodnego. Z najprostszą sytuacją mamy do czynienia w przypadku korzystania ze zbiorników naziemnych, których instalacja nie wymaga zgłoszenia prac ani uzyskania stosownych pozwoleń. Sprawa komplikuje się w przypadku zbiorników podziemnych. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane nie wyszczególnia podziemnych zbiorników na wody opadowe i roztopowe jako obiekty, które można budować/instalować na zgłoszenie. Wskazuje natomiast na „zbiorniki bezodpływowe na nieczystości ciekłe o pojemności do 10 m³”, jednak Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne nie kwalifikuje wód opadowych i roztopowych jako ścieki. Niejasne są też regulacje dotyczące dotyczące konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Mając to wszystko na uwadze, przed rozpoczęciem takiej inwestycji warto udać się po poradę do urzędu właściwego dla miejsca jej planowanego wykonania (do starostwa powiatowego lub urzędu miejskiego). Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach naziemnych? Jak łapać deszczówkę? Zacznijmy od najprostszej metody, która przewiduje korzystanie ze zbiorników naziemnych. Markety budowlane mają w swojej ofercie naprawdę szeroki wybór beczek z tworzyw sztucznych i metalu, a należy podkreślić, że z łatwością kupimy także zbiorniki typowo ozdobne, np. kamienne lub gliniane. Jeżeli jednak bardziej niż design cenimy funkcjonalność, do gromadzenia wód opadowych możemy wykorzystać każdą szczelną beczkę. To nie zmiany klimatyczne doprowadziły do suszy na Madagaskarze? Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne na całym świecie. Badacze twierdzą jednak, że susza na Madagaskarze została wywołana innymi czynnikami. Osoby, które „złapaną” deszczówkę zamierzają przewozić w inne miejsce (np. na pole uprawne lub do oddalonego od domu sadu), powinny rozważyć zakup paletopojemnika. Taki zbiornik składa się z okratowania zintegrowanego z paletą i wkładu o pojemności 1000 l. Taką konstrukcję można łatwo umieścić na skrzyni ładunkowej samochodu ciężarowego, oczywiście za pomocą wózka widłowego. Jak gromadzić wodę deszczową w zbiornikach podziemnych? Alternatywą dla zbiorników naziemnych są ich podziemne odpowiedniki. Wykonane z wytrzymałego tworzywa i z wykorzystaniem zaawansowanego procesu technologicznego, wykazują dużą odporność na nacisk. To ważne, bo trzeba pamiętać, że poza ciężarem samej ziemi, zbiornik będzie musiał znieść także nacisk generowany np. przez przejeżdżający lub parkujący nad nim samochód. Oferta rynkowa jest bardzo szeroka, zarówno w kontekście ich pojemności, jak i kształtu. Największe modele mogą zmieścić nawet kilkadziesiąt tysięcy litrów wody! Sam zakup i montaż zbiornika to jeszcze nie wszystko, bo wodę trzeba jeszcze doprowadzić do jego komory. W wariancie naziemnym, prostą instalację można wykonać we własnym zakresie. Wystarczy tylko przebudować rynnę w taki sposób, żeby jej wylot znajdował się tuż nad otworem umieszczonym w górnej części zbiornika. Można też postawić na bardziej zaawansowany system i polecamy rozważenie właśnie tej opcji. W rozbudowanym wariancie, taka instalacja jest wyposażona w pompę, która doprowadzi wodę do miejsca zapotrzebowania, a także w specjalne filtry, które oczyszczają deszczówkę. Trzeba bowiem pamiętać, że woda spływająca z dachu „zbiera” wszelkie nieczystości, które znajdują się na jego poszyciu. A co z osobami mieszkającymi w bloku? Także w tym przypadku możliwe jest łapanie deszczówki, jednak proces ten będzie nieco trudniejszy i zdecydowanie mniej efektywny. Nie jest to jednak duży problem, bo potrzeby w kwestii zaopatrzenia w wodę gospodarstwa domowego zlokalizowanego w bloku są nieco mniejsze. Deszczówkę można „łapać” do wiader ustawionych blisko balustrady. Jeżeli dopisze nam szczęście i krople będą padać pod odpowiednim kątem, uda się zebrać sporo wody. Lepsze rezultaty przyniesie montaż pojemnych doniczek bezodpływowych na samej balustradzie. Trzeba jednak pamiętać o ich solidnym zamocowaniu, bo wypełnione wodą, będą sporo ważyć. Na balustradzie można też zamontować krótką rynnę z odprowadzeniem do zbiornika. Zalety zbierania deszczówki Czy zbieranie deszczówki się opłaca? Oczywiście, że tak. Mówimy tu przecież o darmowej wodzie, którą możemy wykorzystać na wiele sposobów. Średnie zużycie wody na jedną osobę to aż 100 litrów dziennie. W sprzyjających warunkach, deszczówka może pokryć znaczną cześć naszego zapotrzebowania, co pozwoli zaoszczędzić naprawdę pokaźną kwotę. Już 5-minutowy deszcz pozwala zebrać ok. 70 litrów wody deszczowej. Susza odsłoniła starożytny Most Nerona na rzece Tyber w Rzymie Od wielu tygodni Włochy zmagają się z poważną suszą. Skutki tej klęski żywiołowej odczuwają wszyscy, a jej skalę pokazuje poziom na rzece Tyber w Rzymie. Oszczędności to niezwykle ważny czynnik, ale do zbierania deszczówki powinny motywować nas przede wszystkim względy ekologiczne. Odprowadzając mniejszą ilość wody wodociągowej z gospodarstwa domowego (np. używanej do podlewania ogrodu), zmniejszamy także odprowadzenie substancji takich jak chlor czy fluor. Zmniejsza się zapotrzebowanie na wodę z wodociągów, więc doprowadzamy do zmniejszenia jej zużycia. Mniej zużytej wody to mniej wody do uzdatnienia i dostarczenia, a to oznacza, że redukcji ulega także ilość energii zużywanej w tych procesach. Dla gospodarstw domowych, zgromadzona deszczówka stanowi solidne źródło „alternatywnej” wody. W okresach suszy, w wielu gminach wprowadzane są ograniczenia w kwestii korzystania z wody wodociągowej. Dysponując zbiornikami wypełnionymi deszczówką, możemy uchronić roślinność ogrodową przed uschnięciem, a w przypadku poważnego kryzysu, woda deszczowa doskonale sprawdzi się w wielu domowych zastosowaniach. Jak wykorzystać wodę deszczową? Skoro o zastosowaniach mowa, wiele osób kojarzy wykorzystanie deszczówki z nawadnianiem trawnika i podlewaniem ogródka. To trafne skojarzenie, bo woda opadowa idealnie nadaje się do tego celu. Ma lekko kwaśny odczyn i w przeciwieństwie do wody wodociągowej nie zawiera wapnia i magnezu. To sprawia, że rośliny naprawdę ją „lubią”, a my możemy używać jej do ich podlewania bez żadnych obaw. Inne zastosowania deszczówki? Mycie auta, rowerów, mebli ogrodowych i przydomowego tarasu. Jeżeli dysponujemy specjalną instalacją, która doprowadzi wodę opadową do domu i przefiltruje ją, nada się do zasilenia pralki i zmywarki oraz do spłukiwania toalety. Deszczówkę można wykorzystać na wiele sposobów i łatwiej wymienić zastosowania, w których taka woda nie sprawdzi się. Te ograniczają się właściwie tylko do jej picia i przygotowywania na niej posiłków. Nie chodzi tu tylko o kwaśny odczyn. Deszczówka teoretycznie jest dość czysta, ale należy zdać sobie sprawę z tego, że w praktyce, jej czystość jest uzależniona przede wszystkim od stanu powietrza. Teoretycznie, odpowiedni proces filtrowania może uzdatnić wodę opadową w stopniu, który umożliwia jej spożycie, ale bez odpowiednich badań, nie możemy być pewni jej stanu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Co spowodowało upadek cywilizacji Majów? Tę przyczynę znamy dziś aż za dobrze…
Naukowcy dokonali skrupulatnej analizy 800 lat istnienia cywilizacji Majów. Okazało się, że początek końca nastąpił wraz z olbrzymią suszą, która ogarnęła ich ziemie.
W tym artykule: Co spowodowało upadek miasta Mayapán? Naukowcy twierdzą, że susza doprowadziła do poważnych konfliktów społecznych i politycznych Czy człowiek może przystosować się do zmian klimatycznych? Od wielu lat naukowcy spierają się o to, co spowodowało upadek cywilizacji Majów. Jedną z powtarzających się hipotez jest susza, która w negatywny sposób wpłynęła na rolnictwo, podstawę majańskiej gospodarki. W najnowszych badaniach, które zostały opublikowana na łamach czasopisma „Nature Communications”, naukowcy sprawdzili, jaki wpływ miały zmiany klimatyczne na konflikty społeczne i polityczne wśród Majów. Co spowodowało upadek miasta Mayapán? Naukowcy postanowili przyjrzeć się mieście Mayapán. Był to jeden z ostatnich największych ośrodków cywilizacji Majów. Położony w obecnym meksykańskim stanie Jukatan, znajdował się ok. 40 km na południowy wschód od miasta Merida i 100 km na zachód od Chichén Itzá. Mayapán było ważnym ośrodkiem politycznym na półwyspie w okresie od ok. 1220 do 1440 r. Dlaczego Majowie wwiercali w zęby drogocenne klejnoty? Naukowcy odkryli, że nie tylko dla wyglądu Przyozdabianie zębów cennymi kamieniami szlachetnymi było powszechną praktyką wśród starożytnych Majów. Najnowsze badania wykazały jednak, że w tej praktyce nie chodziło jedynie o ładn... Odkrycia archeologiczne wykazały, że w XV wieku doszło tam do poważnych walk i miasto zostało znacznie zniszczone. Do tej pory jednak nie było wiadomo, co spowodowało wewnętrzne konflikty, które doprowadziły do upadku Mayapán. Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego przeprowadzili interdyscyplinarne badania, w których wykorzystali dane archeologiczne historyczne i paleoklimatyczne. Naukowcy twierdzą, że susza doprowadziła do poważnych konfliktów społecznych i politycznych Uczeni chcieli zbadać, jak zmiany klimatyczne wpłynęły na ogólne nastroje społeczne w Mayapán i jak zmieniały się relację między ludźmi na skutek szalejącej w regionie suszy. Badacze ustalili, że do największych spięć dochodziło w latach 1400–1450. – Uważamy, że długotrwała susza eskalowała napięcia pomiędzy różnymi frakcjami politycznymi – czytamy w artykule. Starożytna świątynia Majów odkryta w Meksyku. Archeologom pomógł laser Badacze zidentyfikowali 478 starożytnych miejsc ceremonialnych w Meksyku. Udało się to dzięki połączeniu technologii lasera z teleskopem Naukowcy twierdzą jednak, że trudne doświadczenia suszy i wojny domowej spowodowały, że ludność uodporniła się gospodarczo i polityczne, a władza przetrwała w pewnym stopniu jeszcze do początku XVI wieku. Jednak ludność opuściła Mayapán, które po brutalnych walkach nie nadawało się już do zamieszkania. Autorzy podejrzewają, że Majowie przenosili się najczęściej bliżej morza. Czy człowiek może przystosować się do zmian klimatycznych? Autorzy badań twierdzą, że brak wody znacznie wpłynął na rolnictwo i handel. Majowie musieli przystosować swoje dotychczasowe techniki uprawy roli do nowych warunków, co znacznie obciążyło przede wszystkim zwykłych mieszkańców Mayapán. Żywności było coraz mniej, a niektórzy ludzie umierali z głodu lub uciekali z miasta. Piramida Majów zbudowana z wulkanicznej skały. Sensacyjne odkrycie archeologów Naukowcy odkryli, że 1 500 lat temu budowniczowie Majów stworzyli masywną piramidę z wyrzuconej przez wulkan skały. Erupcja wulkanu była tak potężna, że ​​ochłodziła Ziemię. – Nasze odkrycie potwierdza upadek Mayapán, który nastąpił w latach 1441–1461 – podkreślają uczeni. Według nich była to podręcznikowa reakcja człowieka na presję związaną z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. W sytuacji zagrożenia życia uruchamiają się mechanizmy obronne, które często są nieracjonalne i mogą stanowić niebezpieczeństwo dla innych. Naukowcy twierdzą, że przypadek Mayapán pokazuje przystosowanie się człowieka do wobec kryzysu klimatycznego oraz konsekwencje, jakie mogą mieć zjawiska takie jak długotrwała susza. Badania mogą być pewnego rodzaju przestrogą przed sytuacją, którą obserwujemy od wielu lat na świecie. Wiele regionów na Ziemi co roku zmaga się z coraz bardziej dotkliwą suszą, która powoduje olbrzymie straty w różnych sferach naszego życia. Źródło: Nature Communications Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Susza odsłoniła starożytny Most Nerona na rzece Tyber w Rzymie
Od wielu tygodni Włochy zmagają się z poważną suszą. Skutki tej klęski żywiołowej odczuwają wszyscy, a jej skalę pokazuje poziom na rzece Tyber w Rzymie.
W tym artykule: Susza odsłoniła Most Nerona na rzece Tyber Historycy twierdzą, że most powstał za czasów panowania piątego cesarza Rzymu Susze są coraz częstsze i coraz bardziej dotkliwe – nie tylko we Włoszech Tak dużej suszy nie było we Włoszech od 70 lat. Na początku lipca Europejska Agencja Kosmiczna opublikowała zdjęcia satelitarne, na których widać było poziom wody na rzece Pad. To dramatyczny widok, ponieważ ta najdłuższa rzeka kraju niemalże zniknęła z powierzchni Ziemi. Eksperci przyznają, że to skutek zmian klimatycznych. W niektórych regionach wiele tygodni nie padał deszcz, a temperatury były rekordowo wysokie. Susza odsłoniła Most Nerona na rzece Tyber To niezwykle trudna sytuacja dla kraju. Susza jest bowiem zagrożeniem dla dostaw wody pitnej, ale również olbrzymim wyzwaniem dla rolników. Pad to jednak niejedyna włoska rzeka, która zaczęła w ostatnich tygodniach opadać. W rzymskim Tybrze również poziom wody się zmniejszył. Tak bardzo, że odsłonił ruiny Mostu Nerona, który został zniszczony już w starożytności. Susza odsłoniła podwodną „wioskę duchów” w Hiszpanii. Co można w niej zobaczyć? Wioska Aceredo została zalana 30 lat temu. Na jej miejscu utworzono zbiornik wodny na zaporze. Od kilku tygodni przyjeżdżają tam ciekawscy z Hiszpanii i Portugalii. Dlaczego? Mostu nigdy już nie odbudowano, chociaż sam papież Juliusz II miał taki zamiar. Obiekt znajdował się w pobliżu współczesnego mostu ponte Vittorio Emanuele II i łączył Pole Marsowe z drugim brzegiem rzeki. W tym miejscu biegła droga od Janikulum do Wzgórza Watykańskiego. Nie wiadomo dokładnie, kiedy dokładnie zbudowano Most Nerona ani kiedy go zburzono. Dodatkowo historycy nie są pewni, czy nazwa nie została nadana dopiero w średniowieczu. Co ważne, już w tamtym okresie kronikarze opisywali go jako ruinę. Do czasów współczesnych zachowały się zaledwie resztki filarów, które widoczne są w sytuacjach takich, jak ekstremalna susza. Historycy twierdzą, że most powstał za czasów panowania piątego cesarza Rzymu Najbardziej prawdopodobne jest jednak, że most wybudowano za czasów panowania cesarza Nerona (średniowieczna nazwa tego obiektu może być cenną wskazówką, chociaż nie jest to pewne). Panował w latach 54–68. Uchodził za bardzo despotycznego władcę i miał wielu wrogów, również w kręgach arystokratów, patrycjuszy i w Senacie. Zachód USA boryka się z katastrofalną falą upałów, pożarami lasów i suszą Ogromna susza i zmiany klimatyczne sprawiają, że na Zachodzie USA zaczyna brakować wody. Alarmująco niski poziomu zbiorników wodnych w regionie zachodnich stanów USA, w niektórych przypadkac... Niektórzy obwiniali go nawet o pożar Rzymu w 64 roku. Wrogie cesarzowi stronnictwa w Senacie twierdziły, że to on wydał rozkaz podpalenia miasta. Po pożarze Neron miał nakazać zbudować dla siebie wielki pałac. Co ciekawe, starożytny historyk Tacyt napisał, że cesarz, chcąc odciągnąć od siebie podejrzenia, obwinił za pożar rzymskich chrześcijan, co doprowadziło do fali krwawych prześladowań i represji. Fabularyzowaną wersję tych wydarzeń znajdziemy w „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza i jego filmowych adaptacjach. Ostatecznie cesarz popełnił samobójstwo w 68 roku po tym, jak Senat uznał go za wroga publicznego. Miał wtedy 30 lat. Susze są coraz częstsze i coraz bardziej dotkliwe – nie tylko we Włoszech Niektórzy eksperci i historycy zwracają uwagę na to, że bez względu na to, kto wybudował Most Nerona, został on wybudowany w złym miejscu. Postawiono go na terasie zalewowej, przez co konstrukcja została po jakimś czasie częściowo rozebrana i z jej fragmentów utworzono nowy most. Z dotkniętej suszą rzeki Tygrys wyłoniło się starożytne miasto z czasów Imperium Mitanni Ruiny miasta pochodzą sprzed 3400 lat. Archeolodzy wykopali je na stanowisku archeologicznym Kemune po tym, jak poziom wody w zbiorniku w Mosulu zaczął gwałtownie się obniżać. Uczeni dodają również, że przez zmiany klimatyczne ruiny starożytnego mostu będą coraz częściej widoczne w Rzymie. Susze dotykają jednak kraje na całym świecie i są coraz częstsze i coraz bardziej intensywne. Sytuacja we Włoszech jest bardzo zła, ale z katastrofą zmagają się również Portugalia i Hiszpania. Według najnowszych badań tak dramatycznej suszy na Półwyspie Iberyjskim nie było od 1200 lat. Negatywne konsekwencje odczują przede wszystkim przemysł spożywczy i turystyczny.
Woda za 2 dolary. Oto prototypowe urządzenie odzyskujące wodę z pustynnego powietrza
Nierównomierny dostęp do wody to jedna z bolączek całego globu. Zdaniem naukowców pomóc może nowa prosta technologia pozyskiwania wody nawet z bardzo suchego powietrza. Działa tam, gdzie wilgotność spada nawet poniżej 30 proc.
W tym artykule: Co to jest wilgotność powietrza? Woda za 2 dolary Jak odzyskiwać wodę z powietrza? Urządzenie odzyskujące wodę z powietrza – zrób to sam Brak wody stanowi już problem globalny. Szacuje się, że aż 2/3 ludzi na Ziemi ma stałe lub czasowe kłopoty z dostępem do wody. Jednocześnie na całej kuli ziemskiej znajdują się jej bogate rezerwuary. Nie tylko w postaci rzek, jezior, mórz czy oceanów. Źródłem wody może być też obecna na każdej szerokości geograficznej atmosfera. Czy Ziemia jest płaska? 10 dowodów obalających ten mit Przedstawiamy mocne argumenty do dyskusji z pseudonaukowcami, którzy wierzą, że Ziemia jest płaska. Ile wody znajduje się w powietrzu? Naukowcy wyliczyli, że jest to ok. 13 biliardów ton. Inne szacunki mówią o kilkudziesięciu tysiącach kilometrów sześciennych. Stanowi to ułamek całej wody zgromadzonej na Ziemi. Jej ilość przekracza miliard km sześciennych, jednak absolutna większość tego miliarda – 97 proc. – to słona woda oceanów. Co to jest wilgotność powietrza? Biorąc pod uwagę, że gro wody słodkiej jest ciągle uwięzione w lodowcach, rezerwuar wilgoci znajdujący się w powietrzu stanowi bardzo cenny i pożądany zasób. Naukowcy od lat starają się wymyślać sposoby, jak po niego sięgnąć. Powstają różnego rodzaju generatory wody z powietrza – np. wykorzystujące mgłę albo rosę. Jedna dotychczas sprawdzały się one głównie w tych miejscach, gdzie wilgotność powietrza była wysoka. Wilgotność powietrza mierzy zawartość pary wodnej w powietrzu. Dla ponad jednej trzeciej obszarów całej Ziemi średnia roczna wilgotność powietrza wynosi mniej niż 40 proc. Są jednak na Ziemi miejsca, gdzie jest jeszcze niższa. A w niektórych – np. w Dolinie Królów w Egipcie – spada do zera. Woda za 2 dolary Mieszkającym na najsuchszych obszarach Ziemi próbują pomóc naukowcy i inżynierowie z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin. Od kilku lat stawiają sobie za cel opracowywanie urządzeń, które nie tylko będą produkowały wodę w najmniej sprzyjających warunkach (czyli np. na pustyni), ale również będą tanie, łatwe w obsłudze i powszechnie dostępne. W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Nature Communications” ukazała się ich praca, w której opisują wynalezienie żelowej folii pozyskującej wodę nawet z bardzo suchego powietrza. Oszacowali, że koszt wyprodukowania kilograma takiej folii (nazwanej w skrócie SHPFs) nie będzie przekraczał 2 dolarów. Jak odzyskiwać wodę z powietrza? – Chodziło nam o znalezienie takiego rozwiązania, które mogliby wykorzystać ludzie mieszkający w najgorętszych i najsuchszych miejscach na Ziemi – mówi Guihua Yu, inżynier i profesor materiałoznawstwa, jeden z autorów pracy. – Chcieliśmy, by ci, którzy nie mają stałego dostępu do wody pitnej, mogli skorzystać z prostego urządzenia pracującego w warunkach domowych. Zespół Guihua Yu opracował rodzaj porowatej folii. Składa się ona z dwóch głównych składników. Jednym, tworzącym szkielet, jest guma konjac. To popularna substancja używana jako zagęszczacz żywności, oznaczona symbolem E 425 (albo E 425 i). Gumę konjac produkuje się z mąki konjac, pozyskiwanej z rośliny zwanej Dziwidłem Riviera (Amorphophallus konjac). Guma kojac ma właściwości hydrofilowe, czyli przyciąga wodę. Inżynierowie dodali do niej reagującą na ciepło celulozę, która z kolei jest hydrofobowa (czyli odpycha wodę). Chodziło o to, żeby folia po osiągnięciu określonej temperatury uwalniała zebraną ciecz. Co istotne, folia działa nawet tam, gdzie jest bardzo sucho. Przy wilgotności powietrza 15 proc. jeden jej kilogram produkuje 6 litrów wody na dobę. Jeśli wilgotność powietrza jest dwukrotnie większa – 13 litrów. Nowa funkcja Google Earth pozwala cofnąć się do 1984 roku. I zobaczyć, jak zmienił się klimat na Ziemi Google Earth wprowadza nową funkcję Timelapse, dzięki której użytkownicy będą mogli przenieść się w czasie i przekonać się na własne oczy, jak na przestrzeni ostatnich 40 lat zmieni.. Urządzenie odzyskujące wodę z powietrza – zrób to sam Naukowcy podkreślają, że ich prototypowe urządzenie odzyskujące wodę wykorzystuje proste reakcje i jest łatwy w obsłudze. Folia jest giętka i może mieć różne wielkości i kształty, w zależności od potrzeb. By ją zrobić, najpierw ze składników powstaje żel, który następnie umieszcza się w formie. – Tam musi wyschnąć, a potem można go wyjąć i jest już gotowy do użycia – mówi Weixin Guan, doktorant z zespołu Yu. Naukowcy mają nadzieję, że ich prototyp docelowo zamieni się w urządzenie, które będzie można kupić w sklepie, a następnie samemu używać w domu. Źródło: Nature Communications, Live Science
Naukowcy uważają, że w końcu rozwiązali zagadkę Grenlandii. Dlaczego wikingowie opuścili tę wyspę?
Pytanie o to, dlaczego wikingowie opuścili Grenlandię jest przedmiotem sporu wielu historyków. Naukowcy twierdzą, że udało im się w końcu poznać przyczynę tej nagłej decyzji sprzed setek lat.
W tym artykule: Najnowsze badania wykazały, że głównym czynnikiem, który wpłynął na decyzję wikingów była susza Pierwsza osada wikingów na Grenlandii powstała już w 985 roku Trzy lata analizy próbek i osadu z Osiedla Wschodniego Pod koniec roku naukowcy ogłosili, że znaczny wzrost poziomu morza oraz częstsze powodzie przekonały ostatecznie wikingów, że muszą opuścić swoje grenlandzkie wioski i szukać szczęścia na innej wyspie. Prawdopodobnie te czynniki miały wpływ na ich decyzję. Jednak ostatnie badania wykazały, że chodziło o coś jeszcze, być może dużo bardziej znaczącego. Najnowsze badania wykazały, że głównym czynnikiem, który wpłynął na decyzję wikingów była susza Najnowsze badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego "Science Advances". Naukowcy w artykule opisali, że głównym czynnikiem, który zmusił wikingów do opuszczenia Osiedla Wschodniego na Grenlandii, była susza. Okres suchy miał utrzymywać się wówczas przez bardzo długi czas. Drogocenny prezent dla wodza wikingów. W Danii odnaleziono kolczyk z XI wieku Biżuteria prawdopodobnie była prezentem bizantyjskiego Cesarza dla wodza wikingów. Kolczyk może mieć nawet 1000 lat. – Na podstawie badań doszliśmy do wniosku, że susza miała dużo większy wpływ na osadnictwo Normanów niż ochłodzenie i powodzie – przekazali badacze w specjalnym oświadczeniu. Czytamy również, że susza spowodowała na Grenlandii ubytek traw, które potrzebne były między innymi do hodowli zwierząt. Co więcej, analiza izotopowa kości wykazała, że susza zbiegła się również z okresem, w którym grenlandzcy wikingowie zmienili swoją dietę z mięsnej na roślinno-rybną. Pierwsza osada wikingów na Grenlandii powstała już w 985 roku Wikingowie dotarli na Grenlandię już ponad 1000 lat temu. Stało się to przypadkiem. Żeglarze, którzy płynęli na Islandię zboczyli z kursu, prawdopodobnie w wyniku sztormu, i odkryli ten arktyczny ląd. Uznaje się, że Eryk Rudy w 985 roku założył pierwszą osadę na Grenlandii, która została nazwana Osiedlem Wschodnim. Najbardziej odizolowana restauracja z gwiazdkami Michelin przenosi się na Grenlandię. Co można w niej zjeść? Kolacja w KOKS to marzenie niejednego smakosza i podróżnika. Lokal jest znany jako najbardziej odizolowana restauracja na świecie. Niedługo zjedzenie tam będzie jeszcze trudniejsze. Co ciekawe, wioska wcale nie powstała na wschodzie wyspy, lecz na jej południowo-wschodnim krańcu wzdłuż fiordów Tunulliarfik, Igaliku i Sermilik. Według historyków, w okresie największego rozwoju, osadę zamieszkiwało nawet 4000 mieszkańców. Wikingowie grenlandzcy zajmowali się głównie rolnictwem, hodowlą zwierząt, łowiectwem i handlem. Wikingowie zamieszkiwali te ziemie aż do XIV-XV wieku. Potem jednak zaczęli opuszczać wyspę. Na przestrzeni lat pojawiło się wiele teorii, dotyczących końca ich osadnictwa w Arktyce. Niektóre mówią o problemach demograficznych lub czynnikach gospodarczych, a inne o zmianach klimatu. Trzy lata analizy próbek i osadu z Osiedla Wschodniego Badania naukowców trwały trzy lata. W tym czasie badacze analizowali próbki materiału, który zebrali w miejscu, gdzie w przeszłości znajdowało się Osiedle Wschodnie. Chodziło o to, aby stworzyć na tej podstawie rekonstrukcję klimatu, który panował w okresie istnienia osady. Topniejące norweskie lodowce odkrywają skarby pozostawione przez wikingów Przez co najmniej 500 lat lodowiec Lendbreen skrywał tajemnice wikingów. Teraz jego lodowa pokrywa stopniała, a pracujący na miejscu archeolodzy dokonali wielu ciekawych odkryć. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/a3a964c7a227f485f72afc3cd228f21ba9e04f18-6dafc75.jpeg" width="938" height="528" alt="Wśród tysięcy znalezionych artefaktów jest wiele grotów strzał, ale nie brkuje też narzędzi, odzieży czy przedmiotów codziennego użytku (fot. Secrets Of The Ice)" title="Wśród tysięcy znalezionych artefaktów jest wiele grotów strzał, ale nie brkuje też narzędzi, odzieży czy przedmiotów codziennego użytku (fot. Secrets Of The Ice)" /> Badacze zwrócili uwagę, że wcześniejsze analizy skupiały się na próbkach z obszarów, które były zbyt oddalone od wioski wikingów. – Chcieliśmy zbadać, jak klimat się zmieniał w miejscu, w którym istniała osada Normanów – przekazał prof. Raymond Bradley, jeden z autorów odkrycia. Naukowcy doszli do zaskakujących wniosków. Okazało się bowiem, że okres suszy rozpoczął się już ok. 950 r. n.e., czyli kilkadziesiąt lat przed przybyciem pierwszych wikingów. W kolejnych stuleciach było coraz gorzej, a klimat ustabilizował się dopiero w XVI wieku. Uczeni zwracają jednak uwagę na to, że ich odkrycie nie wyklucza poprzednich teorii. Wszystkie czynniki pogodowe mogły mieć ostatecznie wpływ na bardzo złą jakość życia na Grenlandii pomiędzy IX a XV wiekiem. Więcej na temat wikingów i ich podbojów przeczytasz w najnowszym wydaniu miesięcznika „National Geographic Polska", który do sprzedaży trafi 22 września. Zapraszamy do saloników prasowych i kiosków, a także zachęcamy do nabycia naszego magazynu za pośrednictwem strony kultowy.pl. Z kolei kanał National Geographic tej jesieni wyemituje serial „Czas wikingów”, w którym ujawnia, kim naprawdę byli i jak żyli najwięksi wojownicy w historii. Premiera sześcioodcinkowej produkcji odbędzie się 2 października o godz. 22:00. Źródło: Science Advances
Najnowszy raport IPCC – zmiany klimatu mają katastrofalne konsekwencje nie tylko dla planety, ale również dla życia i zdrowia ludzi
Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu opublikował najnowszy raport. Mówi on wprost: globalne ocieplenie ma niezwykle negatywne konsekwencje dla naszego środowiska, a nawet dla ludzkiego zdrowia fizycznego i psychicznego. Dane są przerażające.
W tym artykule: Ostatni dzwonek dla ratowania naszej planety Zmiany klimatu mają negatywny wpływ również na nasze życie i zdrowie Intensywność i częstotliwość ekstremalnych zjawisk pogodowych wzrasta Według raportu jesteśmy bardzo daleko od realizacji Porozumienia Paryskiego To już nie są prognozy, a dowody i fakty Według najnowszego raport IPCC nawet 3,6 miliarda osób na całym świecie odczuwa już skutki zmian klimatu. To między innymi codzienna walka z żywiołami, ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, takimi jak susze, powodzie, rekordowe upały i pożary. Ostatni dzwonek dla ratowania naszej planety Autorzy najnowszego dokumentu zwracają uwagę na to, że konsekwencje kryzysu klimatycznego ponosi cała planeta i jej ekosystemy. Jeżeli nie powstrzymamy obecnej tendencji, wkrótce może okazać się, że jest za późno na działania naprawcze. Dlatego IPCC wskazuje, co musimy zrobić, aby zatrzymać skutki zmian klimatu. W raporcie jest również wzmianka o Polsce. Nowe badania pokazują, że do 2050 roku poziom mórz wzrośnie nawet o 30 centymetrów. Skutki mogą być katastrofalne Według najnowszego raportu, w ciągu następnych trzech dekad znacznie wzrośnie poziom mórz. Naukowcy szacują, że konsekwencją będzie zwiększona ilość niebezpiecznych powodzi. Najnowszy raport IPCC, czyli dokument "Zmiany klimatu 2022: Konsekwencje, adaptacja i zagrożenia", został sporządzony przez 270 naukowców z 67 krajów świata. Został zaprezentowany w poniedziałek, 28 lutego w trakcie wirtualnej konferencji prasowej. Zmiany klimatu mają negatywny wpływ również na nasze życie i zdrowie Eksperci w swojej pracy wskazali rejony Ziemi, które są najbardziej podatne na skutki zmian klimatu. Zamieszkuje je nawet 3,6 miliarda ludzi. Badacze zwracają uwagę, że duża część spośród tych osób żyje w miejscach, w których są całkowicie odcięte od zasobów, które mogłyby im przetrwać katastrofę klimatyczną. Naukowcy w raporcie zwrócili szczególnie uwagę na to, że skutki zmian klimatu to nie tylko zagrożenie dla ekosystemów, planety, infrastruktury, czy rolnictwa. To również niebezpieczeństwo dla zdrowia fizycznego i psychicznego ludzi na całym świecie. Eksperci są przekonani, że mamy coraz mniej czasu. Jeżeli nie zaczniemy działać już dziś, wkrótce okaże się, że jest już za późno. Intensywność i częstotliwość ekstremalnych zjawisk pogodowych wzrasta Najnowsze badania oparte są na ponad 34 tysiącach prac naukowych. Uczeni zwracają uwagę, że coraz większa emisja gazów cieplarnianych jest jednym z kluczowych powodów postępujących zmian klimatu. - Dzisiejszy raport IPCC nazywamy atlasem ludzkiego cierpienia - mówił António Manuel de Oliveira Guterres, sekretarz generalny ONZ. Susza odsłoniła podwodną „wioskę duchów” w Hiszpanii. Co można w niej zobaczyć? Wioska Aceredo została zalana 30 lat temu. Na jej miejscu utworzono zbiornik wodny na zaporze. Od kilku tygodni przyjeżdżają tam ciekawscy z Hiszpanii i Portugalii. Dlaczego? Autorzy pracy przedstawiają dokładne dowody i źródła, które pokazują, jak ekstremalne zjawiska pogodowe stają się coraz częstsze i coraz bardziej intensywne. Eksperci przyznają, że to olbrzymi problem dla ludzkości. Już teraz widać, że w ciągu ostatnich lat dochodziło do zaburzenia produkcji żywności. Uczeni alarmują, że skala problemów klimatycznych, która dotychczas wydawała się duża, za kilka-kilkanaście lat będzie jeszcze większa. Według raportu jesteśmy bardzo daleko od realizacji Porozumienia Paryskiego Porozumienie Paryskie zakłada, że wszystkie kraje do 2020 roku miały przedstawić długoterminowe scenariusze ograniczenia emisji gazów cieplarnianych zgodnie z metodologią przyjętą przez IPCC. Głównym cele jest ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5 st. C względem epoki przedprzemysłowej. W raporcie czytamy, że na razie nie widać skutecznych działań, które doprowadziłyby do osiągnięcia tego celu. Autorzy zgodnie przyznają, że ograniczenie globalnego ocieplenia do 1,5 st. C wiąże się ze zmniejszeniem emisji gazów cieplarnianych o 40%. Fakty są jednak mało optymistyczne. Według naukowców jesteśmy na drodze do tego, aby emisja wzrosła jeszcze o 14% w ciągu najbliższych 10 lat. To już nie są prognozy, a dowody i fakty Naukowcy w najnowszym raporcie zwracają uwagę, że ich dane to nie są prognozy na najbliższe dekady, lecz dowody na to, że katastrofę klimatyczną odczuwamy już teraz. Co więcej, badacze twierdzą, że wzrost intensywności upałów, powodzi, huraganów czy susz obserwujemy już od kilkudziesięciu lat, a skutki odczuwalne są obecnie. NASA zakończyła 6-letnią misję na Grenlandii. Co nowego wiemy o topnieniu lodowców? Nie wszystkie modele klimatyczne uwzględniają jeden z najważniejszych czynników przyspieszających topnienie lodowców, czyli ciepłą wodą oceaniczną. Misja NASA rzuca nowe światło na zmia... Uczeni podkreślają, że z roku na rok odnotowujemy coraz większą liczbę zgonów na skutek różnych kataklizmów. Najgorzej jest w Azji, Afryce i Ameryce Południowej. Badacze zwracają uwagę na to, że ludzkie dramaty mają bardzo duży wpływ na zdrowie psychiczne. Zaobserwowano coraz więcej przypadków osób, które cierpią na zespół stresu pourazowego, który spowodowany jest między innymi utratą życiowego dobytku lub bliskich w wyniku katastrof. W raporcie, który liczy 3675 stron, zwrócono uwagę również na Polskę. Dane mogą budzić niepokój. Według ekspertów, jeżeli poziom emisji gazów cieplarnianych nie zmniejszy się do 2050 roku, w naszym kraju liczba osób, które umierają rocznie na skutek upałów wzrośnie do 3 tysięcy. Dziś to zaledwie tysiąc. Skutki zmian klimatu mają również negatywny wpływ na rolnictwo, które staje się coraz mniej produktywne. Widzimy to od kilku lat. W Polsce susze spowodowały ogromne straty w uprawach, a to przekłada się na dużo niższe zarobki samych rolników. Źródło: IPCC
Susza odsłoniła podwodną „wioskę duchów” w Hiszpanii. Co można w niej zobaczyć?
Wioska Aceredo została zalana 30 lat temu. Na jej miejscu utworzono zbiornik wodny na zaporze. Od kilku tygodni przyjeżdżają tam ciekawscy z Hiszpanii i Portugalii. Dlaczego?
W tym artykule: Podwodna „wioska duchów” Susza w Hiszpanii Opuszczone wsie i miasta w Polsce Anomalie pogodowe od kilku lat są coraz bardziej odczuwalne na całym świecie. Według klimatologów długie susze, powodzie czy ostatnie silne wiatry mogą być następstwem zmian klimatu. Skutki globalnego ocieplenia nierzadko widać gołym okiem – tak jak na granicy hiszpańsko-portugalskiej. Problem wysychających zbiorników wodnych jest już odczuwalny w wielu miejscach na świecie. W 2021 roku po raz pierwszy w historii rzeka Kolorado nie wystarczała, żeby zaspokoić potrzeby lokalnych społeczności. Podwodna „wioska duchów” Przez brak opadów zbiornik wodny Alto Lindoso w hiszpańskiej Galicji niemal całkowicie wysechł. W następstwie tego po 30 latach spod wody wyłoniła się „wioska duchów” Aceredo. Osada została celowo zalana w 1992 r. Dziś zostały po niej dosłownie ruiny, dodatkowo zniszczone przez stojącą wodę. Upiorna sceneria z miejsca zainteresowała podróżnych z Hiszpanii i Portugalii. Na błotnistej ziemi nadal można znaleźć skrzynki z pustymi butelkami po piwie oraz pozostałości zabudowań: części dachów, cegły, belki z drzwi, a nawet zardzewiałe rury z fontanny wody pitnej. Na nagraniach z drona widać też stary samochód. Nie wszyscy podchodzą entuzjastycznie do tego niecodziennego widoku. – Czuję smutek. To tak, jakbym oglądał film. Mam wrażenie, że to nas właśnie czeka przez zmiany klimatu i susze – mówił 65-letni Maximino Perez cytowany przez CNN. Maria del Carmen Yanez, burmistrzyni gminy Lobios tłumaczy, że zbiornik wodny wysechł z powodu braku opadów w ostatnich miesiącach, zwłaszcza w styczniu. Obwinia też portugalskie przedsiębiorstwo energetyczne zarządzające Alto Lindoso o „agresywną eksploatację”. To nie zmiany klimatyczne doprowadziły do suszy na Madagaskarze? Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne na całym świecie. Badacze twierdzą jednak, że susza na Madagaskarze została wywołana innymi czynnikami. Susza w Hiszpanii Z powodu trwającej od dłuższego czasu suszy na początku lutego portugalski rząd nakazał niemal całkowicie wstrzymać zużycie wody do produkcji energii elektrycznej i nawadniania na sześciu zaporach, w tym Alto Lindoso. W rozmowie z agencją Reuterusa rzecznik EPD powiedział, że niski poziom wody w zbiornikach był następstwem braku opadów. Podkreślił też, że zasoby wodne były wykorzystywane w „efektywny” sposób. Z danych Ministerstwa Środowiska wynika, że zbiorniki wodne w Hiszpanii są zapełnione średnio w 44 proc. Przy czym średnia z ostatniej dekady to około 61 proc. Susza potrwa co najmniej przez kilka kolejnych tygodni. Rządzący nie mówią jeszcze o problemie w skali całego kraju. To czy hiszpańskie rezerwuary wodne działają w sposób zrównoważony, od dłuższego czasu budzi kontrowersje. W 2021 r. mieszkańcy kilku wiosek skarżyli się, że zbiorniki były eksploatowane po wcześniejszym kontrolowanym spadku poziomu wody w jednym z jezior na zachodzie Hiszpanii. W Turcji szaleją pożary, a turyści? To zdjęcie przejdzie do historii W Internecie nie brakuje dramatycznych zdjęć pożarów. Jeden z kadrów odbił się szczególnie głośnym echem w mediach społecznościowych. Opuszczone wsie i miasta w Polsce Zapomniana Aceredo została nazwana przez turystów „wioską duchów”. Podobne opuszczone osady można znaleźć w całej Europie. Oczywiście nie wszystkie zalano na potrzeby utworzenia zbiornika wodnego na zaporze. Wiele z nich po prostu się wyludniło. Niektóre wywłaszczono. Przykładem opuszczonych wsi w Polsce są pojedyncze zabudowania w Puszczy Kampinoskiej pod Warszawą. Według legend miejskich w jednej z nich rzeczywiście ma straszyć. Polscy eksploratorzy opuszczonych miast najprawdopodobniej dobrze znają Kłomino niedaleko Bornego Sulinowa, opuszczone w 1992 roku po likwidacji radzieckiego garnizonu wojskowego. Inne takie miejsce to Pstrąże w województwie dolnośląskim, gdzie stacjonowały wojska radzieckie. Źródło: CNN
To był najgorszy rok w historii ludzkości, ale okazuje się, że nie dla pewnej kultury
Trzy lata temu historyk Michael McCormick uznał, że 536 r. n.e. był to najgorszy rok w historii. Najnowsze badania pokazują, że nie dla wszystkich. Kultura Anasazi mogła skorzystać na tragedii reszty świata.
W tym artykule: Najgorszy rok w dziejach Kultura Anasazi Praca zespołowa Na przestrzeni tysiącleci było wiele takich lat, które moglibyśmy określić jako najgorsze dla ludzkości. W XIV wieku w wyniku epidemii czarnej śmierci zginęło nawet 60% ludności Europy. W 1918 pandemia grypy hiszpanki przyczyniła się do nawet 100 milionów zgonów, głównie dorosłych. W 1939 r. wybuchła wojna, podczas której w ciągu 6 lat zginęło ponad 60 milionów ludzi, w tym doszło do Zagłady ok. 6 milionów Żydów (nawet 11 mln łącznie). Oczywiście tragedii ludzkich oraz ofiar nie można porównywać ani ujmować im cierpienia. W 2018 r. historyk z Uniwersytetu Harvarda, Michael McCormick stwierdził, że spośród tych wszystkich okrutnych lat, których doświadczyła ludzkość, najgorszy był rok 536. Jednak nie dla wszystkich… Najgorszy rok w dziejach McCormick uznał, że 536 r. był „początkiem jednego z najgorszych okresów życia, jeśli nie najgorszym rokiem.” W owym roku nad Europą, Bliskim Wschodem i częścią Azji pojawiła się tajemnicza mgła, która pogrążyła świat w mroku na wiele miesięcy. Słońce było prawie niewidoczne, a średniowieczni kronikarze opisywali, że trudno było odróżnić dzień od nocy. Temperatury gwałtownie spadły. Rozpoczęła się najzimniejsza dekada od 2300 lat, co przyniosło katastrofalne skutki. Pojawiły się susze i nieurodzaj, w Chinach latem padał śnieg, ludzie zaczęli głodować. W 541 roku dżuma dymienicza dotknęła Cesarstwo Wschodniorzymskie, w tym jego stolice Konstantynopol. Tak zwana dżuma Justyniana rozprzestrzeniała się błyskawicznie, wyniszczając nawet połowę populacji Bizancjum, co również mogło mieć wpływ na jego szybszy upadek. W 2018 roku zespół naukowców odkrył, że w 536 roku na Islandii doszło do olbrzymiej erupcji wulkanu. Popiół i materiał piroklastyczny rozprzestrzeniły się nad półkulą północną. Badacze stawiają również hipotezę, że w podobnym okresie miała miejsce erupcja Ilopango na terenie obecnego Salwadoru, która również przyczyniła się do dalszych katastrofalnych wydarzeń na całej półkuli północnej. W trakcie tego roku i lat kolejnych, wiele osób ucierpiało, ale najnowsze badania pokazują, że żyła wtedy kultura, która mogła skorzystać na tej sytuacji. Kultura Anasazi Najnowsze badania zostały opublikowane w czasopiśmie Antiquity. Archeologiwe i antropologowie z dwóch amerykańskich uniwersytetów odkryli, że pomimo trudnych warunków życia w Ameryce Północnej, starożytna kultura Anasazi, potomkowie Indian Pueblo, mocno się wówczas rozwinęła. Tak przystosowali się do nowych okoliczności, że dobrze prosperowali przez kolejne stulecia. Aby dowiedzieć się jak udało im się to zrobić, badacze wykopali i zbadali skamieniałości z 230 wykopalisk w regionie Wyżyny Kolorado. Zespół naukowców korzystając z metody zwanej datowanie radiowęglowe, przyjrzał się 842 pozostałościom po pożywieniu. Były to między innymi kukurydza, fasola, owoce kaktusów i różnego rodzaju ziarna. Na podstawie badań ilościowych, badacze stwierdzili, że na przełomie VI i VII wieku, starożytni Indianie z kultury Anasazi stawali się coraz lepszymi farmerami. Uprawiali coraz więcej owoców i warzyw. Badacze przyznali, że stali się wręcz ekspertami w dziedzinie uprawy kukurydzy i fasoli. Co więcej, tworzyli innowacyjną jak na tamte czasy infrastrukturę agrarną. Praca zespołowa Naukowcy stwierdzili, że od 536 r. potomkowie Indian Pueblo również cierpieli z powodu wyjątkowo niskich temperatur i suszy. Jednak w ciągu kilku dekad zorganizowali się w większą i bardziej spójną cywilizację. Dzięki temu wspólnie poszukiwali nowych rozwiązań i dzielili się doświadczeniami. Reuven Sinensky, antropolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego wyjaśnia, że ludność ta opracowała wyjątkowe jak na tamte czasy technikę radzenia sobie z pogodą. Rolnicy uprawiali plony w różnych miejscach po to, aby zwiększyć szanse na to, żeby przynajmniej jedna z upraw przetrwała. Zaczęli też pracować w większych zespołach, aby zintensyfikować rolnictwo. -Współpraca na taką skalę nie była wcześniej powszechna, a w kulturze Anasazi stała się normą - mówi Sinensky. Badacze dodają również, że po kilkudziesięciu latach od erupcji wulkanów, zaczęło robić się cieplej i bardziej wilgotno. Stworzyło to doskonale warunki do dalszego rozwoju, dla dobrze zorganizowanej już kultury. Źródło: Antiquity
W zmagającej się z suszami i niedoborami wody pitnej Kalifornii testuje się nowe rozwiązanie: pozyskiwanie wody z...powietrza!
W tym artykule: Cena nie należy do najniższych Od 900 do 8,600 litrów wody dziennie Wiele generatorów wody atmosferycznej działa na zasadzie bardzo zbliżonej do osuszaczy powietrza: powietrze zostaje gwałtownie schłodzone przez specjalne cewki, co prowadzi do jego skroplenia. Tempo, w jakim jest wytwarzana woda zależy od kilku czynników takich jak temperatura powietrza, jego wilgotność, ilości powietrza jaka przepływa przez urządzenie chłodzące oraz jego potencjału do obniżenia temperatury. Inne, mniej popularne metody wykorzystują różne substancje mające pomóc w wytwarzaniu wody z powietrza takie jak chlorek litu, bromek litu, żel krzemionkowy i inne. Trwają również prace nad urządzeniami zdolnymi do bezpośredniego wytwarzania wody pitnej przy użyciu światła słonecznego. Cena nie należy do najniższych Technologia polegająca na pozyskiwaniu wody z powietrza jest obiecująca, choć nie należy do tanich. Maszyny będące w stanie pozyskiwać wodę z powietrza kosztują od 30.000 do 200.000 dolarów, ale szacuje się, że ceny będą spadać w miarę, jak technologia będzie stawać się coraz bardziej popularna. Jednym z systemów opracowanych w ostatnich latach jest pochodzący z firmy Tsunami Products. System tej firmy jest jednym z tych, które pozyskują wody z zawartej w powietrzu wilgoci. Inne rozwiązania stosowane w tej dziedzinie polegają m.in. na specjalnych siatkach, panelach słonecznych a nawet zwykłych kontenerach transportowych, które zbierają wilgoć z powietrza. Ted Bowman, inżynier–projektant biorący udział produkcji maszyn pozyskujących wodę z powietrza cytuje motto firmy: „Woda z powietrza to nie magia, to nauka!”. Bowman mówi, że urządzenia jego produkowane przez firmę, z którą jest związany, nadają się do użytku w domach, biurach, na farmach. Osuszają powietrze i w ten sposób tworzą wodę, która jest filtrowana, aby nadawała się do picia. Od 900 do 8,600 litrów wody dziennie Technologia, o której mowa, sprawdza się szczególnie dobrze w obszarach gdzie często występują mgły i w zależności od wielkości może produkować od 900 do 8,600 litrów wody dziennie. Największy popyt na innowacyjne maszyny panuje obecnie w Kalifornii. Już jakiś czas temu, mieszkańcy stanu liczącego mniej więcej tyle ludności co Polska, zostali poproszeni przez władze o oszczędzanie wody. Jedna z najbardziej dotkliwych susz w najnowszej historii Kalifornii doprowadziła do wyczerpania zbiorników, co sprawiło, że właściciele domów kupują je, aby we własnych przydomowych ogródkach produkować wodę. Eksperci do których należy hydrolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego, Helen Dahlke, twierdzą, że technologia ta naprawdę ma sens i może być niezwykle przydatna dla indywidualnych właścicieli domów, zwłaszcza na obszarach wiejskich. Niestety nie jest to praktyczne rozwiązanie dla szerszych problemów wodnych występujących w Kalifornii. Czas pokaże, czy technologia przyjmie się na tyle, by dzięki masowej produkcji stała się opłacalna dla większej ilości ludzi. Liczący około 38 mln stan będzie musiał szukać innych rozwiązań, by sprostać stojącym przed nim wyzwaniom. Jednak innowacyjność firm, które się w nim znajdują (pamiętajmy że to tam znajduje się słynna Dolina Krzemowa) i zapał mieszkańców do adaptacji nowoczesnych rozwiązań pozwalają patrzeć na problem z nadzieją. Jeśli Kalifornii uda się przezwyciężyć trudności związane z brakiem wody, będzie to doskonała wiadomość dla wielu innych regionów świata mających podobne problemy.
Zachód USA boryka się z katastrofalną falą upałów, pożarami lasów i suszą
Ogromna susza i zmiany klimatyczne sprawiają, że na Zachodzie USA zaczyna brakować wody. Alarmująco niski poziomu zbiorników wodnych w regionie zachodnich stanów USA, w niektórych przypadkach zbliżonego do rekordowego, sprawia, że znalezienie rozwiązania problemu staje się jeszcze pilniejsze.
W tym artykule: Historyczne zagrożenie Rolnictwo zużywa gigantyczne ilości wody Łatwe rozwiązania nie istnieją Jest jednak nadzieja! Historyczne zagrożenie Zachód Ameryki charakteryzuje się większą zmiennością hydrologiczną - większą liczbą lat w których występują powodzie i susze - niż jakakolwiek inna część kraju, twierdzi Jay Lund, profesor inżynierii lądowej i środowiskowej na Uniwersytecie Kalifornijskim. Około 42% ludności Kalifornii, najbardziej zaludnionego stanu USA, w którym żyje 39,5 miliona ludzi znajduje się obecnie w stanie zagrożenia suszą. W zasadzie każda część stanu z wyjątkiem Południowej Kalifornii i rejonu Zatoki San Francisco jest w dramatycznej sytuacji - powiedział gubernator stanu, Gavin Newsom. A jeśli niektóre z najbardziej znaczących zbiorników w Kalifornii mogą być jakimkolwiek wskaźnikiem obecnego stanu rzeczy, mieszkańcy powinni się martwić. W czerwcu poziom wody w jeziorze Mead, największym zbiorniku w całym kraju, osiągnął historycznie niski poziom - jest to niepokojące, biorąc pod uwagę, że zachód USA jest w dużej mierze uzależniony od wód powierzchniowych. Sąsiadujące z nim jezioro Powell, drugi co do wielkości zbiornik w USA, wykazuje podobne tendencje. „Zmiany klimatyczne zdecydowanie stanowią wyzwanie dla systemu zaopatrywania w wodę" powiedział Berggren. Wzrost liczby ludności jest dodatkowym obciążeniem systemu, w miarę, jak coraz większe ilości wody są przekierowywane do większej liczby gospodarstw domowych. Coraz częściej wszyscy zadają sobie pytanie: jeśli prognozy się sprawdzą, a ostatnie ciepłe i suche trendy utrzymają się w nadchodzących latach, jak ten kluczowy dla gospodarki USA (gdyby Kalifornia była osobnym państwem, byłaby piątą gospodarką świata, większą niż indyjska, brytyjska czy francuska!) rozwiąże swój kryzys wodny? Rolnictwo zużywa gigantyczne ilości wody Już od lat stany i hrabstwa namawiają mieszkańców, a w niektórych przypadkach uchwalają prawa, które wprost zmuszają ich do ochrony zasobów wodnych. Niektóre regiony na wybrzeżu, takie jak Santa Barbara w Kalifornii, instalują zakłady odsalania wody, a inne obszary w głębi lądu, takie jak stan Arizona, monitorują zasoby wód gruntowych, ponieważ główne zbiorniki i rzeka Kolorado nadal odnotowują spadki poziomu wody. Rolnictwo zużywa największą część zasobów wodnych, odpowiadając za 80% konsumpcji wody w USA i za ponad 90% w wielu zachodnich stanach, według Departamentu Rolnictwa USA, i prawdopodobnie byłoby pierwszą ofiarą katastrofy suszy, gdyby zaopatrzenie w wodę na zachodzie USA zostało wystawione na próbę. W graniczącym od wschodu z Nevadą pustynnym i górzystym Utah, nawet do 90% wody używanej w stanie trafia do sektora rolniczego. W Arizonie, duża ilość wody wydobywanej z rzeki Kolorado również jest przeznaczona na potrzeby rolnictwa. Ogólnie rzecz biorąc, między 80% a 90% wody z całego systemu rzeki Kolorado jest wykorzystywane w rolnictwie, powiedział cytowany wcześniej Berggren. W Kalifornii, aż około 80% zużycia wody kierowane jest do nawadniania rolnictwa, które stanowi jednak tylko około 5% gospodarki! „Woda to jest bardzo cenny towar. Jest to bardzo cenna część wielu gospodarek wiejskich," twierdzi Lund. „A jeśli nie masz wody, to w dłuższej perspektywie po prostu nie możesz utrzymać swojego gospodarstwa". Łatwe rozwiązania nie istnieją W przeszłości, gdy zaczynało brakować wody powierzchniowej i wody w zbiornikach, zachodnie stany po prostu pompowały na powierzchnię tyle wód gruntowych. Teraz, po nadużywaniu tego rozwiązania w związku z niemal ciągłymi niedoborami, zasoby zarówno wody powierzchniowej jak i wód gruntowych zaczynają po prostu wysychać. Wyczerpywanie się wód gruntowych na południowym zachodzie USA jest przedmiotem troski od już wielu lat. Jednym z rozwiązań jest instalacja zakładów odsalania wody morskiej. Jednak koszt odsalania około 1 mln litrów wody morskiej waha się od dwóch do trzech tysięcy dolarów, co stanowi dwa lub trzy razy więcej niż koszt następnego najtańszego źródła, którym jest oszczędzanie wody poprzez takie działania jak zakup wody od rolników i ponowne wykorzystanie oczyszczonych ścieków. Poleganie jedynie na zakładach odsalania prawdopodobnie podwoiło by rachunek za wodę w przeciętnym gospodarstwie domowym. Odsalanie wiąże się też z wyzwaniami środowiskowymi. Gdzieś np. trzeba umieścić sól i osady pozostałe po procesie, które nie nadają się do tego, by zwrócić je do morza, ponieważ wtedy, wszystkie dodatkowe osady i minerały zasadniczo zanieczyszczają naturalną wodę morską. Pompowanie wody z wybrzeża do stanów położonych w głębi lądu, które również borykają się z niedoborem wody, takich jak Kolorado, jest też po prostu nieefektywne. Jak twierdzą eksperci, gospodarka wodna i ochrona zasobów wodnych to najprostsze i najskuteczniejsze sposoby na utrzymanie nieprzerwanych dostaw wody na zachodzie USA. Wspomniany Jay Lund z Uniwersytetu Kalifornijskiego przytacza prosty przykład: zużycie wody w miastach Kalifornii wynosi niemal 500 litrów na mieszkańca dziennie, podczas gdy obszary miejskie w Hiszpanii czy Izraelu zużywają jej mniej więcej 95 litrów na mieszkańca dziennie! Jest jednak nadzieja! Nadzieję dają wysiłki na rzecz oszczędzania wody które w ostatnich dekadach przyczyniły się do znacznych postępów. W Kalifornii, miasta takie jak Los Angeles i San Francisco pomimo znacznego wzrostu populacji, zużywają taką samą ilość wody lub mniejszą, jak 30 lat temu. Obecnie zużycie wody na osobę jest o 16% niższe niż w 2013 roku, co sugeruje, że nastąpiła trwała zmiana zachowań Kalifornijczyków od czasu suszy w połowie 2010 roku. „Każdy będzie musiał trochę z siebie dać. Ale jeśli wszyscy się zjednoczymy, możemy faktycznie stworzyć bardziej zrównoważony system rzeczny, który sprosta tych przerażająco niskim poziomom zbiorników" powiedział Berggren, dodając: „Mamy przed sobą wciąż duże wyzwania związane z tą suszą, ale cywilizacja na zachodzie USA przetrwa"!
Polska jest jednym z najuboższych w wodę krajów europejskich. „Pustynnieje na naszych oczach”
W wodzie powstało życie, woda jest najważniejszym komponentem ciała wszystkich organizmów. U dorosłego człowieka woda stanowi ok. 60-75% masy ciała. Bez wody nie ma życia na Ziemi.
Obecnie trwa szóste wielkie wymieranie gatunków. Od 1700 roku utraciliśmy 87% światowych terenów podmokłych. W ciągu ostatnich 50 lat 30% naturalnych ekosystemów wodnych zostało zniszczonych. Spadek liczby kręgowców rzecznych jest dwa razy większy niż lądowych lub oceanicznych. Środowiska wodne, choć zajmują zaledwie 1% powierzchni Ziemi, gromadzą 1/3 wszystkich zwierząt kręgowych i 10% wszystkich gatunków zwierząt. 51% znanych światu gatunków ryb żyje w wodach słodkich, zatem wody śródlądowe są bogatsze w gatunki ryb niż morza i oceany, które zajmują 70% powierzchni Ziemi. Trwa antropocen, czyli epoka nieodwracalnych i na niespotykaną dotąd skalę zmian w środowisku naturalnym, które powoduje najbardziej dominujący gatunek na Ziemi – człowiek. Dotyka nas kryzys klimatyczny, obserwujemy kryzys światowej różnorodności biologicznej. Za kryzysem różnorodności biologicznej i kryzysem klimatycznym idzie krok w krok jeszcze jeden – kryzys związany z dostępnością wód słodkich, a więc i wody pitnej. Wszystkie te trzy zjawiska są ze sobą ściśle związane, występują na skalę globalną i ich sprawcą jest niestety… człowiek. A dokładniej niezrównoważony sposób, w jaki gospodaruje zasobami Ziemi. Problem ten nie dotknie wyłącznie „ptaszków i rybek”, nie jest wyłącznie „problemem ekologów, garstki naukowców lub aktywistów” ale jest pilnym problemem nas wszystkich, który wlecze za sobą widmo wojen o wodę w przyszłości. Zatem - co robimy źle? Spuszczamy wodę z Polski Systemy „nawadniająco – odwadniające” powstały już w starożytności, używali ich do nawadniania pól choćby Egipcjanie. Te tzw. systemy melioracyjne to systemy kanałów łączących się z rzeką, z wbudowanymi w nie zastawkami, pomagającymi spiętrzyć lub spuścić wodę. Powojenna Polska, nękana biedą, musiała jak najszybciej stanąć na nogi, postawiono więc na rozwój rolnictwa. Aby je zintensyfikować trzeba było zwiększyć powierzchnię produkcji rolnej. Na gwałt osuszano więc np. torfowiska, spuszczając z nich wodę właśnie systemami melioracyjnymi. Aby z kolei nawadniać nowo powstałe pola, kopano kolejne kilometry rowów melioracyjnych. Dawniej zimy w Polsce trwały długo i były obfite w opady śniegu, co skutkowało wiosennymi roztopami powodującymi wezbrania, a nawet powodzie. Gospodarka wodna nastawiona była na jak najszybsze pozbycie się nadmiaru wody. Rolnicy trzymali zastawki na rowach ciągle otwarte, rzadko je konserwując lub kopali kolejne rowy odwadniające. Obecnie w Polsce mamy ponad 250 000 km rowów melioracyjnych (dla porównania długość wszystkich rzek w naszym kraju to 150 000 km), z których 90% ma stale otwarte zastawki, a więc stale odprowadza wodę do rzek, zamiast zatrzymywać ją na polach. W tym samym czasie instytucje państwowe masowo prostowały i pogłębiały rzeki, by przyspieszyć spływ wody, w ramach tzw „prac utrzymaniowych”. Tylko w latach 2010-2015 na ponad 20 000 kilometrów bieżących rzek dokonano ich przekopania, wyprostowania i pogłębienia, a roślinność rosnąca w korycie rzek i nad ich brzegami została wycięta. Kiedyś śnieg topniał powoli, szybciej na polach a wolniej w lasach, zasilając zasoby wód gruntowych. Teraz to zjawisko zniknęło. Gdy nie ma śniegu, nie ma powolnego topnienia - straciliśmy jeden z ważniejszych dla zasobów wody w Polsce moment zasilania wód gruntowych. To konsekwencja zmian klimatu, czyli naszego beztroskiego spalania paliw kopalnych, zarówno w Polsce, jak i na świecie. Zgodnie z przewidywaniami naukowców, idziemy w kierunku cieplejszego i bardziej suchego klimatu. Mimo to, dziś nadal pogłębiamy i prostujemy rzeki na masową skalę, a zastawki na polach wciąż pozostają otwarte. Odparowujemy rzeki Aby walczyć z suszą budujemy i chcemy budować coraz więcej tzw. „zbiorników retencyjnych” na rzekach, które powstają poprzez przegrodzenie dużej rzeki zaporą (tamą), tak jak np. zbiornik Włocławek. Robimy to, mówiąc że zbiorniki te będą gromadziły wodę i podnosiły poziom wód gruntowych. Ale czy faktycznie tak się dzieje? Wieloletnie badania naukowe, potwierdzane przez kolejne stanowiska naukowców mówią jasno: takie zbiorniki nie tylko nie są skuteczne w walce z suszą, ale wręcz mogą ją potęgować poniżej zapory. Dlaczego? Taki zbiornik można sobie wyobrazić jako wannę stojącą pośrodku ogrodu, napełnioną wodą i stojącą w słońcu. Taka woda bardzo szybko się nagrzewa. Duża powierzchnia wody to duża powierzchnia parowania, tracimy więc tę wodę odparowując ją ze zbiornika. Ponadto, mimo, że w wannie jest woda, kwiaty naokoło wanny usychają, bo nie ma systemu redystrybucji jej z wanny do roślin. Podobnie jest ze zbiornikami. Woda płynącą wartko w rzece zasila wody gruntowe w dolinie, nie nagrzewa się tak szybko, a straty związane z parowaniem są znikome w porównaniu ze stojącą wodą w zbiorniku. Zatykamy tętnice kraju Rzeki często określa się arteriami kontynentów i nie dzieje się to przypadkiem. Zdrowe, swobodnie płynące i nie przekształcone mocno przez człowieka ekosystemy rzeczne zapewniają nam ludziom szereg usług (zwanych ekosystemowymi) takich jak zapobieganie suszy, łagodzenie skutków powodzi, lokalne ochładzanie i regulację mikroklimatu, dostarczanie wody pitnej i na cele rolnicze czy choćby możliwość połowu ryb i wypoczynku. Ale niestety, niewiele nam ich zostało. Niemal 90% rzek w Polsce jest w złym stanie i wymaga natychmiastowej renaturyzacji, czyli przywracania środowisku stanu możliwie najbardziej zbliżonego do naturalnego. Wśród tych działań naprawczych, nie bez kozery na pierwszym miejscu wymienia się właśnie „odtykanie rzek”, czyli likwidację barier i przywracanie rzekom ciągłości ekologicznej i hydrologicznej. Bariery na rzekach to budowle, które przegradzają rzekę w poprzek i przecinają jej swobodny przepływ. Są to m.in. tamy i zapory (np. zapora Świnna Poręba, zapora w Nidzicy) ale także mniejsze jazy, progi, czy przepusty drogowe. Przegrody stawiane są dla celów hydroenergetyki, poboru wody, żeglugi śródlądowej, a także pod pretekstem ochrony przeciwpowodziowej. Jednak wszystkie bariery, niezależnie od wysokości, zaburzają w bardzo istotny sposób nurt rzek i powodują niekorzystne zmiany w ich korycie i dolinach. Niszczą naturalny charakter rzeki i wpływają negatywnie na organizmy w niej żyjące. Przegrody na rzekach są jedną z głównych przyczyn złego stanu wód oraz wymierania gatunków ryb i innych organizmów związanych z wodami słodkimi. Bariery blokują drogi migracji rybom i innym organizmom. Sama tylko zapora Włocławek odcina od możliwości migracji ponad 60 000 km rzek, czyli 40% długości wszystkich rzek w Polsce od Bałtyku. W ciągu ostatnich 50 lat populacje ryb wędrownych zmalały o ponad 90% w Europie i ponad 70% na świecie przede wszystkich przez bariery na rzekach. To m.in. dzięki wybudowaniu zapory we Włocławku całkowicie wyginął w Polsce jesiotr ostronosy, nasza rodzima ryba osiągająca nawet do 4 m długości i ważące prawie 400 kg! Bariery blokują także transport osadów i rumoszu niesionych przez wodę, co powoduje, że osady te zatrzymują się w zbiorniku zaporowym wypłycając go. Jednocześnie woda przelewająca się przez zaporę uszkadza dno rzeki poniżej, a uszkodzenia te nie mogą być wypełnione rumoszem rzecznym, bo został on w zbiorniku. W efekcie dno rzeki obniża się, co z kolei powoduje obniżenie wód gruntowych, a w konsekwencji suszę poniżej zapory. Budowa przepławek nie rozwiązuje tego problemu, ponieważ: przepławki są projektowane pod konkretne gatunki ryb, a więc nie wszystkie gatunki dadzą radę nimi migrować. Przepławki działają tylko w górę rzeki, a więc ryby chcące spłynąć w dół rzeki zostaną w zbiorniku lub (jeśli zapora ma elektrownię wodną) zostaną zmielone przez turbiny zapory. Przepławki nie rozwiązują problemu zatrzymania transportu rumoszu rzecznego, bo on przepławką nie przejdzie; przez przepławki przepływa znikoma część ryb, np. w ciągu 4 lat przez przepławkę na zaporze we Włocławku przepłynęły 24 łososie (co daje 6 łososi na rok), a naturalnie stada łososi liczą tysiące osobników. Jak bardzo powszechny jest to problem? Najnowsze badania naukowe wskazują, że europejskie rzeki są jednymi z najbardziej „pozatykanych”, pofragmentowanych rzek na świecie z ponad 1,2 mln już istniejących barier, a planowane są kolejne. W Polsce na 150 000 km rzek przypada ponad 77 000 barier. Skutkuje to m.in. pogłębieniem problemu suszy oraz zmniejszaniem się populacji licznych gatunków roślin i zwierząt związanych z naturalnymi ekosystemami rzecznymi. Ponadto, budowa zapór i ich utrzymanie generuje olbrzymie koszty, które się nie zwracają, a czasem wiąże się też z wysiedlaniem lokalnych społeczności i wylesianiem terenów przyległych. Wraz z utratą swobodnie płynących rzek, tracimy ich cenne usługi ekosystemowe oraz szansę na spowolnienie kryzysu klimatycznego. Trujemy wody powierzchniowe Według najnowszych badań, 77% polskich jezior i niemal 90% polskich rzek cechuje zły stan wód. Oprócz przekształceń środowiska, kolejnym powodem takiego stanu rzeczy są napływające do nich ciągle zanieczyszczenia, o różnym charakterze. Zazwyczaj przytacza się tu przykłady zanieczyszczeń ropopochodnych, które są jednymi z najgroźniejszych. Plamy substancji ropopochodnych na wodzie utrudniają wymianę gazową, głównie tlenu miedzy wodą a atmosferą, a blokując i pochłaniając światło słoneczne ograniczają przebieg procesu fotosyntezy i powodują wzrost temperatury wody. Ograniczenie dostępu światła i tlenu prowadzi do zmian w funkcjonowaniu organizmów wodnych, np. niektóre gatunki ryb mogą zmieniać miejsce bytowania. Ograniczenie fotosyntezy wpływa destrukcyjnie na rozwój roślin podwodnych. Związki ropopochodne są także kumulowane w tkankach zwierząt wodnych, co wywołuje zaburzenia metaboliczne i tzw. „bioakumulację”, czyli transportowanie ich wyżej wzdłuż łańcucha troficznego, co z kolei stanowi zagrożenie dla człowieka. Zanieczyszczenia komunalne są ciut mniej szkodliwe, za to dużo częstsze i krótkofalowo powodują wzrost trofii (użyźnienia) zbiornika czy rzeki, co również prowadzi do lokalnego ustępowania bardziej wrażliwych gatunków. Natomiast ich długofalowy wpływ na organizmy wodne jest nieoczywisty i na razie mało poznany. Na przykład farmaceutyki i ich metabolity nie są zatrzymywane w oczyszczalniach ścieków i dostają się do wód, stanowiąc poważne zagrożenie dla zwierząt wodnych. Powodem jest ich stała obecność w ekosystemach słodkowodnych, która dodatkowo z roku na rok wzrasta. Ostatnio dowiedziono, że nawet środowiskowe (czyli takie, które występują ciągle w środowisku) dawki tych leków mogą istotnie wpływać na zachowania ryb, np. czyniąc je mniej reaktywnymi, a więc bardziej podatnymi na ataki ze strony drapieżników (tak działają metabolity leków psychotropowych) lub powodując istotne zaburzenia hormonów płciowych, prowadzące nawet do zmiany płci (takie efekty dają metabolity pochodzące z leków antykoncepcyjnych dla kobiet). Również rolnictwo odgrywa tu niebagatelną rolę. Powszechne stosowanie w dużej ilości nawozów powoduje spływ związków azotu i fosforu do wód, a w konsekwencji zaburzenie równowagi chemicznej skutkującej przeżyźnieniem wody. Dochodzi wtedy do tzw. „zakwitu wód” czyli masowego pojawienia się sinic, które mogą być toksyczne również dla ludzi. Diagnoza: choroba W ostatnich latach poziom wód gruntowych w Polsce obniżył się o dwa metry. Zasoby wodne nie odnawiają się w takim tempie, jak dawniej. Ocieplenie klimatu powoduje wydłużenie okresu wegetacyjnego roślin i zwiększone parowanie, co sprawia, że zapotrzebowanie na wodę jest coraz większe. Tereny podmokłe zostały zniszczone na ogromną skalę, a ich dewastacja trwa nieprzerwanie – każdego miesiąca pojawiają się przykłady regulowanych i zanieczyszczanych rzek. Kontynuowanie przestarzałych rozwiązań hydrotechnicznych sprawia, że większość wody opadowej tracimy bezpowrotnie. Czy możemy sobie pozwolić na tak nierozważne działania? Wśród państw europejskich Polska jest jednym z najuboższych w wodę krajów. Są one prawie 2,7 razy mniejsze niż średnia państw Unii Europejskiej. Skromniejsze od nas zasoby wodny słodkiej (pitnej) mają tylko Czesi, Dania, Cypr i Malta. W latach o niższych sumach opadów mamy do dyspozycji tylko nieco ponad 1100 m3 na osobę, a w latach mokrych 2600 m3. Próg 1700 m3/os jest granicą „stresu wodnego” czyli zagrożenia deficytem wody. Polska pustynnieje na naszych oczach. Zmiany klimatyczne, ingerencja człowieka w naturalny bieg rzek i nadmierne eksploatowanie zasobów wody sprawiają, że susze stają się naszą nową rzeczywistością. Małe rzeki, na skutek suszy i intensywnie prowadzonych prac regulacyjnych zaczynają wysychać i w niedalekiej przyszłości mogą stać się tzw. rzekami okresowymi, czyli tylko przez określony czas będą nieść wodę, pozostałą część roku pozostając wyschnięte. Na dziś mało prawdopodobne jest, aby wielkie rzeki takie jak Wisła czy Odra całkiem przestały płynąć. Jeśli jednak nie podejmiemy natychmiastowych działań, ich poziom może się drastycznie obniżyć, co spowoduje, że wykorzystanie ich wód będzie bardzo ograniczone lub niemożliwe. W związku z tym w niektórych miejscach może nam zabraknąć wody np. do chłodzenia systemów w elektrowniach czy wody pitnej. Już teraz obserwujemy problemy z wodą: gwałtownie wysychają jeziora, rzeki osiągają rekordowo niskie stany wód, a rolnicy notują coraz większe straty w uprawach rolnych. Przede wszystkim dlatego, że jest coraz goręcej. Średnia roczna temperatura w Polsce wzrosła z 7,5°C do ok. 10°C na przestrzeni stu lat. Ostatni rok był najcieplejszym w całej polskiej historii pomiarów, a liczba dni upalnych w ostatnich dekadach wzrosła trzykrotnie. To efekt zmiany klimatu. Gdy temperatura wyraźnie się podwyższa, a ilość opadów nie zmienia się znacząco, wilgotność powietrza spada, a parowanie wzrasta, co w rezultacie prowadzi do utraty wody. Groźba ta jest realna, a my musimy pozostać czujni. Historia pokazuje, że nawet największe wodne ekosystemy mogą wyschnąć. Takim przykładem jest Jezioro Aralskie, które jeszcze ok. 80 lat temu było w pierwszej piątce największych jezior na świecie. W latach 60. stworzono sieć kanałów odwadniających rzeki Syr Darię i Amu Darię, aby wykorzystywać tę wodę do produkcji bawełny i ryżu. Obecnie Jezioro Aralskie zmniejszyło się o ok. 80%. Leczenie potrzebne jak nigdy wcześniej Na wszystkie wymienione wyżej dolegliwości nauka już od dawna ma opracowane sposoby, a najlepszą terapią jest tak naprawdę powrót do korzeni, czyli do przywracania naturalności ekosystemów wodnych wszędzie tam, gdzie się da. Musimy przede wszystkim zmienić nasze gospodarowanie wodą: z nastawionego na szybkie pozbycie się jej na gospodarkę skupiającą się na łapaniu wody tam gdzie spada, czyli retencji krajobrazowej. W skali kraju musimy zacząć renaturyzować jeziora i rzeki, czyli: odtwarzać ich naturalne brzegi i koryta, dzięki czemu spowolnimy spływ wody, czyli więcej jej zatrzymamy i jednocześnie spowolnimy i złagodzimy falę powodziową; usuwać bariery na rzekach wszędzie tam, gdzie nie stanowi to zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi, a może przynieść korzyści takie jak choćby rozwój regionu dzięki przywróceniu ryb wędrownych i rozwojowi turystyki wędkarskiej; pozostawiać zadrzewienia nadrzeczne i śródpolne, które lokalnie schładzają nam mikroklimat i są świetnymi buforami do zatrzymywania spływających do wód zanieczyszczeń; powrócić do wymiennej roli melioracji, czyli nawadniająco – osuszającej: zamykajmy zastawki na rowach melioracyjnych w trakcie suszy i powoli uwalniajmy ją kiedy jest jej nadmiar; E jak edukacja – uczyć o zrównoważonym gospodarowaniu wodą wszystkich i przy każdej okazji, prowadzić kampanie, organizować spotkania z ekspertami, szkolić. Takim przykładem może być Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego, które obecnie realizuje kolejną edycję kampanii informacyjnej #UWażniNaSuszę, w ramach której dzieli się wiedzą badaczy UW, upowszechniając wiedzę na temat gospodarowania wodą w obliczu zmian klimatycznych a także przybliżać skuteczne sposoby działania. Skoro więc znamy receptę, musimy zacząć działać już dziś. Kryzys wodny nie poczeka. Dr Alicja Pawelec - ekspertka w dziedzinie hydrobiologii z Zakładu Hydrobiologii, Instytutu Biologii Funkcjonalnej i Ekologii Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Ekspertka kampanii #UWażniNaSuszę realizowanej przez Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalistka ds. Ekosystemów Wodnych Fundacji WWF Polska. Badaczka zachowań ryb i sposobów ich reagowania na zmiany zachodzące w środowisku. Współzałożycielka i jedna z koordynatorek ruchu społecznego skupiającego naukowców zajmujących się ochroną przyrody z kilkunastu polskich uniwersytetów i instytutów PAN "Nauka dla Przyrody".
„Nie musimy być radykalni, spróbujmy być uważni”. Paweł Młodkowski o cyklu WODA [FOTOGRAF MIESIĄCA]
WODA jest wyrazem mojego zachwytu nad pięknem ziemi. Pięknem nie zawsze naturalnym. Bohaterami zdjęć są też krajobrazy przemysłowe. Barwne, silnie zróżnicowane, przypominające twory nie z tej planety. Piękne, choć nie świadczące o nas najlepiej - mówi Paweł Młodkowski, fotograf miesiąca National Geographic Polska.
Do końca wieku lato wydłuży się do pół roku
Jeżeli nie zatrzymamy zmian klimatycznych, letnie upały na Półkuli Północnej do końca wieku wydłużą się do pół roku, przekonują autorzy nowego badania.
Konsekwencje lata trwającego 6 miesięcy będą olbrzymie. Do życia w gorącu i słońcu dopasować się będą musiały (albo zginą) zwierzęta, ale i większa część ludzkości. Chodzi tu zarówno o skutki takich wydłużonego okresu podwyższonych temperatur dla rolnictwa, jak i dla komfortu codziennego życia. Gdy dorastało pokolenie naszych dziadków, na Półkuli Północnej mieliśmy dość jasno zaznaczone 4 pory roku. Wszystko było przewidywalne i można było planować na przyszłość. Zmiany klimatu, poza wprowadzeniem szalonych ekstremów pogodowych (huragany, susze, ulewy, upały czy mrozy) wprowadziły do naszego życia kompletną nieprzewidywalność. - Lata stają się dłuższe i gorętsze, zimy krótsze i cieplejsze. Wszystko przez globalne ocieplenie. Coraz częściej wpadają mi w ręce raporty o klimatycznych anomaliach, jak „fałszywa wiosna” czy śnieg w maju – zauważa w informacji prasowej Yuping Guan, fizyk i oceanograf z Instytutu Oceanologii Morza Południowochińskiego Chińskiej Akademii Nauk. Naukowiec ten zajmujący się zmianami w funkcjonowaniu oceanów w szerokościach zwrotnikowych, jest jednym z autorów nowego badania opublikowanego w czasopiśmie „Geophysical Research Letters” na temat coraz bardziej nieregularnych cyklów sezonowych (pór roku). Posługując się archiwalnymi danymi klimatycznymi od 1952 roku do 2011 zmierzył zmiany w długości trwania 4 pór roku na Półkuli Północnej. W jego opracowaniu lato definiowane jest przez 25 proc. najwyższych panujących w danym okresie temperatur, zima – odpowiednio 25 proc. najchłodniejszych.Z jego analiz wynika, że lato wydłużyło się średnio w ocenianym okresie z 78 do 95 dni, a zima skróciła się z 76 do 73 dni. Z kolei wiosna i jesień skróciły się odpowiednio ze 124 do 115 dni i z 87 do 82 dni. Zarówno wiosna i lato zaczynają się wcześniej, a jesień i zima później. Największe zmiany w długości pór roku odnotowano w regionie Morza Śródziemnego i Wyżynie Tybetańskiej. Jeżeli te trendy nie zmienią się i ocieplenie klimatu nie zostanie w żaden sposób spowolnione, do końca wieku zima będzie trwała niespełna dwa miesiące. Wiosna i jesień też ulegną znacznemu skróceniu. Guan zwraca uwagę, że wpływ zmian wywołanych długością pór roku już dziś widać na przykładzie okresów migracji ptaków czy kwitnienia roślin. W konsekwencji takiego niedopasowywania się część zwierząt może zacząć pojawiać się np. w obszarach lęgowych, gdy wokół nie będzie jeszcze wystarczająco dużo pożywienia. Nieregularne pory roku będą też siać spustoszenie w rolnictwie, szczególnie częstszymi „fałszywymi wiosnami” czy opóźnionymi przymrozkami, które mogą zniszczyć młode rośliny. Im dłuższy będzie okres wegetacyjny, ludzie dłużej będą narażeni na alergeny w postaci pyłków roślin i przenoszące choroby owady (komary np. będą też mogły też przenosić się bardziej na północ kontynentów).