National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-11T14:02:16.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: W lodzie Antarktydy uwięziony jest gwiezdny pył. Właśnie ujawnił historię naszej podróży przez kosmos
items: Jesteśmy świadkami śmierci jednej z największych gwiazd? Astronomowie zauważyli nietypowe sygnały
items: Światło sprzed 13 miliardów lat. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odkrywa supernową z początków Wszechświata
items: 10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
items: Astronomowie dostrzegli w kosmosie idealnie kulistą bańkę. To pozostałość po supernowej
items: Zobaczymy na własne oczy eksplozję gwiazdy. T Coronae Borealis może wybuchnąć w każdej chwili
items: Betelgeza wcale nie musi znajdować się na krawędzi wybuchu. Z tą gwiazdą dzieje się coś zupełnie innego
items: Życie we Wszechświecie potrzebuje do istnienia… gigantycznych czarnych dziur. Bez nich nie byłoby człowieka
items: Największą eksplozję kosmiczną, jaką zaobserwowano, mogła spowodować antymateria zderzająca się z materią
items: Kosmiczna fontanna wyrzuca w przestrzeń międzygalaktyczną materię o masie 50 mln Słońc. Skąd się wzięła?
items: To był najsilniejszy rozbłysk gamma, jaki dotarł do nas z dalekiego kosmosu. Wiadomo już, co go wywołało
items: Teleskopy Hubble’a i Webba zmierzyły tempo rozszerzania się Wszechświata. I mamy problem
items: SETI opracowała nową technikę poszukiwania kosmitów. Dzieli Wszechświat na elipsoidalne „jajka”
items: UY Scuti to czerwony nadolbrzym. Przy tej gwieździe nasze Słońce wyglądałoby jak okruszek
items: Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy
items: Co może przeciąć gwiazdę na pół? To „ostrze relatywistyczne” – sugeruje nowa koncepcja naukowców
items: Naukowcy zaobserwowali rzadki fenomen – krzyż Einsteina. Czyli wzmocniony i powielony obraz odległej supernowej
items: „Powracająca supernowa” może pomóc rozwiązać jedną z zagadek kosmosu: jak szybko rozszerza się Wszechświat?
items: Teleskop Webba zrobił niesamowite zdjęcie gwiazdy tuż przed wybuchem. Wygląda jak płatek śniegu
items: Zarejestrowano gigantyczny rozbłysk promieniowania gamma. Jest rekordowy!
items: Wybuch supernowej to kosmiczna katastrofa na ogromną skalę. Ale można ją przewidzieć – twierdzą naukowcy
items: Czy 1000 lat temu Kościół ukrywał wybuch supernowej? Odpowiedź może kryć się w bizantyjskiej monecie...
items: Spektakularne zdjęcie kosmosu powstało dzięki australijskiemu superkomputerowi. Co dokładnie przedstawia?
items: Tajemniczy kamień znaleziony w Egipcie powstał w efekcie wybuchu supernowej. To pierwszy taki ślad odkryty na Ziemi!
items: Tajemniczy kosmiczny pierścień może być pierwszą pozostałością po supernowej odkrytą w przestrzeni międzygalaktycznej

W lodzie Antarktydy uwięziony jest gwiezdny pył. Właśnie ujawnił historię naszej podróży przez kosmos
type: item
date: 2026-05-11T13:45:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: Gwiazdy
subject: supernowa
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: Głęboko pod powierzchnią lądolodu Antarktydy naukowcy natrafili na ślady materii pochodzącej z potężnych wybuchów supernowych. Analiza rzadkiego izotopu żelaza-60 uwięzionego w rdzeniach lodowych pozwoliła zrekonstruować trasę Układu Słonecznego przez międzygwiezdne obłoki pyłu. Okazuje się, że nasza kosmiczna podróż trwa już od co najmniej 80 tysięcy lat, a my właśnie wchodzimy w jej najbardziej „zakurzony” etap.
encoded: Ziemia – a wraz z nią cały Układ Słoneczny – nie spoczywa w bezruchu. Wręcz przeciwnie! Uczestniczymy w gigantycznym, powolnym walcu wokół jądra Drogi Mlecznej, przecinając po drodze regiony o różnej gęstości materii. Choć przestrzeń międzygwiazdowa wydaje nam się pustką, jest ona wypełniona gazem i pyłem – pozostałościami po gwiazdach, które dawno przestały istnieć. Do niedawna odtworzenie przebytej przez nas drogi wydawało się niemożliwe, jednak zespół fizyków jądrowych pod kierownictwem dr. Dominika Kolla z Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf (HZDR) odnalazł brakujące ogniwa w najmniej spodziewanym miejscu: w zamarzniętym archiwum Antarktydy. Autograf gwiazd zamknięty pod lodem Lądolód antarktyczny to pionowa kapsuła czasu, która od 35 milionów lat warstwa po warstwie rejestruje skład ziemskiej atmosfery. W 2019 roku zespół Kolla dokonał sensacyjnego odkrycia w świeżym śniegu, odnajdując śladowe ilości izotopu żelaza 60Fe. Teraz, dzięki próbkom pobranym w ramach projektu EPICA (European Project for Ice Coring in Antarctica), naukowcy cofnęli się w czasie, badając lód sprzed 40 do 81 tysięcy lat. Czym jest żelazo-60? Izotop 60Fe jest wyjątkowy z kilku powodów. Kluczowe jest jego kosmiczne pochodzenie – powstaje niemal wyłącznie podczas eksplozji supernowych. Na Ziemi nie istnieją naturalne procesy zdolne do wytworzenia go w znaczących ilościach. Kolejną cechą jest czas jego połowicznego rozpadu. To prawdziwy zegar radiometryczny, bo wynosi on około 2,6 mln lat. Co to oznacza? Jakiekolwiek żelazo-60, które mogło znajdować się na Ziemi w momencie jej powstania 4,5 miliarda lat temu, dawno już zniknęło. Cała reszta jest przybyszami z kosmosu. Każdy atom 60Fe znaleziony w lodzie musi pochodzić z zewnątrz – jest dosłownym pyłem z innych gwiazd, który spadł na naszą planetę. Podróżujemy przez Lokalny Obłok Międzygwiazdowy Układ Słoneczny dryfuje obecnie przez obejmujący około 30 lat świetlnych region nazywany Lokalnym Obłokiem Międzygwiazdowym (LIC). Jest to rzadka str…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-11T130556.567-1efe356.jpg
width: 2700
height: 1800

Jesteśmy świadkami śmierci jednej z największych gwiazd? Astronomowie zauważyli nietypowe sygnały
type: item
date: 2026-02-25T07:51:54.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: galaktyki
subject: gwiazda
subject: supernowa
description: Gwiazda WOH G64, która jest 1500 razy większa od naszego Słońca, w ostatnich latach zaczęła się gwałtownie zmieniać. Autorzy najnowszego badania twierdzą, że to ciało niebieskie ewoluowało w fazę żółtego hiperolbrzyma, co przybliża je do „śmierci”.
encoded: Ewolucję gwiazdy można porównać do ludzkiego życia. Tak samo jak noworodek, który przychodzi na świat, gwiazda rodzi się w obłoku gazu i zaczyna „oddychać” dzięki fuzji jądrowej. Następnie przez większość życia to ciało niebieskie pozostaje stabilne, równoważąc ciśnienie promieniowania siłą grawitacji. Zaczyna umierać, gdy paliwo wodorowe się wyczerpuje, podobnie jak człowieka opuszczają siły witalne. Różnica jest taka, że u ludzi długość życia zależy od biologii i środowiska, a u gwiazd niemal wszystko determinuje masa – im jest większa, tym szybciej ciało niebieskie umiera. Czym jest śmierć gwiazdy? Jednak w wymiarze ziemskim śmierć jest najczęściej postrzegana jako zjawisko nagłe, w przypadku gwiazd jest to proces trwający miliardy lat, często znacznie przekraczający istnienie naszej planety. Ponadto koniec takiego ciała niebieskiego to początek życia innych obiektów we Wszechświecie. W pewnym uproszeniu można powiedzieć, że kresem masywnej gwiazdy jest eksplozja supernowej. To jedno z najpotężniejszych zjawisk w całym kosmosie. Podczas wybuchu powstają ciężkie pierwiastki, m.in. żelazo, złoto, czy uran, które później tworzą planety i nowe życie. To właśnie z materii po dawnych supernowych powstała Ziemia. Najnowsze badanie opublikowane właśnie na łamach czasopisma naukowego „Nature Astronomy” wykazało, że możemy być świadkami umierania jednej z największych znanych nam gwiazd. Chodzi o WOH G64. To czerwony hiperolbrzym znajdujący się w Wielkim Obłoku Magellana w odległości około 168 tys. lat świetlnych od Układu Słonecznego. Jego promień jest o ok. 1540 razy większy niż promień Słońca, czyli ma nieco ponad miliard kilometrów. Gdyby umieścić tego kolosa w centrum naszego układu gwiezdnego, sięgałby po orbitę Jowisza. „Czerwone nadolbrzymy to chłodne, masywne gwiazdy, które znajdują się w końcowej, krótkotrwałej i niestabilnej fazie ewolucji, tuż przed eksplozją jako supernowe. Jednak ich los wciąż pozostaje niejasny” – napisali we wstępie swojej pracy badacze z G…

umierajaca-gwiazda-0e15a18.jpg
width: 5000
height: 3125

Światło sprzed 13 miliardów lat. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odkrywa supernową z początków Wszechświata
type: item
date: 2025-12-12T07:52:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: odkrycia
subject: supernowa
subject: teleskop
subject: wszechświat
description: JWST bada początki Wszechświata i pierwsze obiekty, jakie pojawiły się po Wielkim Wybuchu. Do katalogu odkrytych przez niego gwiazd, galaktyk i pierwotnych czarnych dziur, właśnie udało się dołączyć najstarszą supernową. Eksplozja miała miejsce zaledwie 730 milionów lat po narodzinach Wszechświata.
encoded: W pierwszy dzień świąt, 25 grudnia 2025 roku, miną równo cztery lata od wyniesienia w przestrzeń Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST). To „kosmiczne oko ludzkości” obserwuje Wszechświat w podczerwieni, dzięki czemu może badać najwcześniejsze obiekty, jakie pojawiły się po Wielkim Wybuchu. Odkrył galaktyki z pierwszych kilkuset milionów lat po Wielkim Wybuchu, dziesiątki bardzo wczesnych czarnych dziur i aktywnych jąder galaktyk, całkowicie zmieniając obraz najwcześniejszej fazy formowania się Wszechświata. Do tego pokaźnego katalogu możemy teraz dołączyć najstarszą zaobserwowaną supernową, czyli eksplozję starej i masywnej gwiazdy. Podczas tego kosmicznego wydarzenia gwiazda na krótko rozjaśnia się o miliardy razy, a jej materia jest wyrzucana w przestrzeń kosmiczną. Rozbłysk z początków Wszechświata Supernowej towarzyszył potężny rozbłysk promieniowania gamma (GRB), świadczący o zniszczeniu masywnej gwiazdy i prawdopodobnie o narodzinach czarnej dziury o masie gwiazdowej. – W ciągu ostatniego półwiecza udało się zarejestrować zaledwie kilka rozbłysków gamma pochodzących z pierwszego miliarda lat istnienia Wszechświata. Właśnie dlatego to najnowsze zdarzenie jest tak bardzo ekscytujące — powiedział Andrew Levan z Uniwersytetu Radboud w Holandii oraz Uniwersytetu w Warwick w Wielkiej Brytanii. Pierwszym krokiem do odkrycia rozbłysku, a co za tym idzie – supernowej, były dane z francusko-chińskiego satelity SVOM. 14 marca tego roku wykrył on błysk promieniowania gamma. Po 90 minutach to samo zdarzenie, lecz w zakresie rentgenowskim, zarejestrowało kosmiczne obserwatorium Swift. Jedenaście godzin później Nordycki Teleskop Optyczny na La Palmie dostrzegł słaby blask poświaty rozbłysku, powstający, gdy materia wyrzucona przez umierającą gwiazdę zderza się z otaczającym gazem. Cztery godziny później Bardzo Duży Teleskop (VLT) w Chile potwierdził przesunięcie ku czerwieni równe 7,3 — potwierdzające, że obserwujemy wydarzenie sprzed 13 miliardów lat! Możliwości Kosmicz…

najstarsza-supernowa-08922c5.jpg
width: 2000
height: 1775

10 mln lat temu w Ziemię uderzyło promieniowanie z eksplozji supernowej? Naukowcy mają dowody
type: item
date: 2025-09-29T12:29:53.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: geologia
subject: gwiazda
subject: supernowa
subject: ziemia
description: Na północ od równika, pięć kilometrów pod powierzchnią Pacyfiku, odnaleziono znaczne ilości radioaktywnego berylu. Taka forma berylu powstaje wyłącznie wtedy, gdy promienie kosmiczne zderzają się z atmosferą Ziemi. Badacze sądzą, że może to być ślad po eksplozji supernowej.
encoded: Spis treści: Supernowa i radioaktywny beryl Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Dwie supernowe Jesteśmy częścią kosmosu, co oznacza m.in., że zjawiska kosmiczne mają nieustanny wpływ na nas i naszą planetę. Nawet odległe w przestrzeni i czasie zdarzenia, wpływają na nasze kosmiczne podwórko. Jedna z hipotez głosi nawet, że Słońce, a wraz z nim nasz układ planetarny, wyłoniły się z obłoku molekularnego dzięki impulsowi pochodzącemu z supernowej – eksplodującej w ostatniej fazie życia masywnej gwiazdy. Supernowa i radioaktywny beryl Do takich eksplozji dochodzi regularnie. Obecnie naukowcy rozważają, czy właśnie przypadkiem nie znaleźli dowodu na to, że 10 milionów lat temu dotarł do nas potężny strumień promieni kosmicznych z supernowej. W lutym tego roku w prestiżowym magazynie „Nature” ukazał się artykuł opisujący odkrycie w pacyficznych skałach radioaktywnego berylu. Był to jeden z wyników badania skorupy ferromanganowej w rejonie środkowego i północnego Pacyfiku. Najcenniejsze próbki zostały pobrane przez statek badawczy RV Sonne na podwyższeniu Magellana mniej więcej na północ od równika. Analizy wykryły anomalię w postaci znacznego wzrostu koncentracji izotopu berylu – berylu-10 - w skorupach ferromanganowych na dnie Pacyfiku, w osadach datowanych na późny miocen (ok. 9–11,5 miliona lat temu), z maksimum przypadającym na około 10,1 miliona lat temu. Wzrost ten jest niemal dwukrotnie większy w porównaniu z oczekiwanymi wartościami. Już wówczas pojawiły się spekulacje na temat pochodzenia tego izotopu. Beryl-10 powstaje wysoko w atmosferze, gdy promienie kosmiczne rozbijają atomy tlenu i azotu. Po pewnym czasie przyłącza się do aerozoli i wraz z opadami atmosferycznymi spada na powierzchnię, gromadząc się w osadach oraz skorupach Fe-Mn na dnie oceanicznym. Innymi słowy wiemy, że jego pojawienie się musi się wiązać z promieniowaniem kosmicznym. Pochodzenie ziemskie lub kosmiczne Pierwotny artykuł wyliczał kilka możliwości powstania zgromadzonego na dnie izotopu ber…

supernowa-ziemia-43a3ba8.jpg
width: 7000
height: 3459

Astronomowie dostrzegli w kosmosie idealnie kulistą bańkę. To pozostałość po supernowej
type: item
date: 2025-05-20T11:06:58.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: obserwacje
subject: supernowa
description: Znajduje się w Drodze Mlecznej i nosi imię Teleios, czyli „doskonałość”. Jest sferyczną bańką materiałów wyrzuconych przez potężną supernową. A choć kosmos pełen jest okręgów i sfer różnego rodzaju, to w przypadku tego konkretnego obiektu trudno odnaleźć jego genezę.
encoded: Spis treści: Sfera idealna Gdzie jest Teleios? Ewolucja sfery Symetria doskonała Australian Square Kilometre Array Pathfinder (ASKAP) to nowoczesny radioteleskop, będący częścią Obserwatorium Radiowego Murchison w zachodniej Australii. ASKAP jest jednym z najbardziej zaawansowanych radioteleskopów na świecie i pozwala przeszukiwać ogromne obszary nieba z wysoką czułością. Wszystko dzięki 36 parabolicznym antenom o średnicy 12 metrów każda. Dzięki nim bada formowanie się galaktyk i ich ewolucję, tworzy mapy neutralnego wodoru w komosie i wykrywa tzw. szybkie rozbłyski radiowe. Dane zebrane dzięki temu niezwykłemu radioteleskopowi pozwoliły australijskim badaczom odnaleźć coś, co sami określili mianem idealnej kulistej bańki. Sfera idealna – Wiemy mniej więcej, co to jest. To kula rozszerzającego się materiału wyrzuconego przez eksplodującą gwiazdę, pozostałość po supernowej. Jednak to, jak powstała, jest większą zagadką – twierdzą badacze z międzynarodowego zespołu kierowanego przez astrofizyka profesora Miroslava Filipovicia z Western Sydney University w Australii. To właśnie Filipowić nadał obiektowi nazwę Teleios, od starożytnego greckiego słowa oznaczającego „doskonałość”. Dodajmy, że Telois nie był pierwszą tajemniczą sferą odkrytą dzięki możliwościom ASKAP. W ramach badania Evolutionary Map of the Universe (EMU) radioteleskop pozwolił odkryć w komosie mnóstwo osobliwych kręgów różnego rodzaju. Niektóre z nich, w odległościach międzygalaktycznych, były trudne do rozgryzienia, jak słynne Odd Radio Circles (ORCS). Mowa o obserwacjach radiowych przypominających okrągłe pierścienie lub mgławice bez wyraźnego centrum, które nie mają odpowiedników w świetle widzialnym, podczerwonym czy rentgenowskim. Teleios znajduje się w Drodze Mlecznej, w związku z czym ma inną genezę niż znalezione w głębokim kosmosie ORCS-y. Ale – co ciekawe – mimo że jest bliżej, nie można dokładnie określić, jak daleko się znajduje. A to okazuje się znaczącą przeszkodą w zrozumieniu jego pochod…

teleios-idealna-kula-e74cb95.jpg
width: 1024
height: 415

Zobaczymy na własne oczy eksplozję gwiazdy. T Coronae Borealis może wybuchnąć w każdej chwili
type: item
date: 2025-03-27T10:45:00.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: eksplozja
subject: obserwacje
subject: supernowa
description: Historyczne wydarzenie coraz bliżej. Będzie to eksplozja gwiazdy T Coronae Borealis, która zdarza się raz na 80 lat. Da się ją obserwować gołym okiem.
encoded: W tym artykule: Czym się różni nowa od supernowej Światło już zmierza w naszą stronę Co wydarzy się w systemie T Coronae Borealis? O tym, że stosunkowo niedaleko Ziemi dojdzie do eksplozji gwiazdy, pisaliśmy już w marcu 2024 r. Jasność układu podwójnego T Coronae Borealis (T CrB) nieznacznie się wówczas zmieniła. Dla astronomów był to znak, że jedna z gwiazd układu znajduje się na granicy wybuchu. Wówczas przewidywano, że dojdzie do niego do września 2024roku. Na portalu spaceweather.com pojawiły się nowe szacunki dotyczące daty eksplozji. – Nasze najlepsze estymacje pokazują, że wybuch jest już bliski „teraz” – mówi Bradley Schaefer, emerytowany profesor astronomii Uniwersytetu Stanowego Luizjany. Czym się różni nowa od supernowej Eksplozja T Coronae Borealis zdarza się tylko raz na około 80 lat. Gwiazda przez kilka dni będzie widoczna z Ziemi gołym okiem. Pojawi się na niebie między Herkulesem a Wolarzem, w gwiazdozbiorze Korony Północnej. Ta niewielka konstelacja gwiazd tworzy charakterystyczny łuk w kształcie diademu. Przygotowując się do obserwacji T CrB, warto już wcześniej zwrócić uwagę na ten fragment nieba. Wówczas łatwiej będzie dostrzec różnicę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/taka-okazja-zdarza-sie-raz-na-80-lat-w-tym-roku-wybuchnie-nowa-ktora-bedzie-mozna-obserwowac-golym-okiem-5077edd.jpg" width="1280" height="996" alt="Taka okazja zdarza się raz na 80 lat. W tym roku wybuchnie nowa, którą będzie można obserwować gołym okiem" title="Taka okazja zdarza się raz na 80 lat. W tym roku wybuchnie nowa, którą będzie można obserwować gołym okiem" /> T Coronae Borealis to tak naprawdę dwie gwiazdy: biały karzeł i czerwony olbrzym. Jedna z nich regularnie się rozświetla. To tzw. nowa powrotna. Różni się zasadniczo od supernowej, która jest wydarzeniem jednorazowym. Supernowa to spektakularna śmierć gwiazdy, którą rozsadza erupcja. Nowa powrotna następuje w regularnych odstępach czasu. T CrB ostatni raz wybuchła w 194…

t-coronae-borealis-23c02ba.jpg
width: 896
height: 457

Betelgeza wcale nie musi znajdować się na krawędzi wybuchu. Z tą gwiazdą dzieje się coś zupełnie innego
type: item
date: 2024-10-23T12:00:15.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: supernowa
description: Nowe badanie aktywności Betelgezy – jednej z najjaśniejszych gwiazd na niebie i najlepszej kandydatki na supernową – sugerują, że okresowe pulsowanie obiektu jest prawdopodobnie spowodowane przez niewidoczną gwiazdę towarzyszącą. Ewentualnie przez obiekt podobny do gwiazdy. Naukowcy określili tego towarzysza mianem „Betelkumpla” lub, bardziej formalnie, Alpha Orionis B.
encoded: Spis treści: Tajemnicze zmiany jasności Betelgezy Bliżej nieznany Betelkumpel Pulsowanie Betelgezy Znajdująca się w konstelacji Oriona Betelgeza (Betelgeuse) to jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie. Znana jest też jako Alpha Orionis. Gwiazda jest odległa od nas o około 640 lat świetlnych. Jest tzw. czerwonym nadolbrzymem, co oznacza, że jest znacznie większa i jaśniejsza od Słońca, ale jednocześnie dość chłodna. Jej średnica jest około 1 000 razy większa od średnicy Słońca, a jej masa wynosi od 10 do 20 mas Słońca. Przy czym średnica Słońca wynosi około 1,39 miliona kilometrów, a jego masa około 1,989 x 1030 kilogramów (czyli około 330 000 razy więcej niż masa Ziemi). Betelgeza jest w bardzo zaawansowanym stadium życia. Ocenia się, że w niedalekiej przyszłości (astronomicznie rzecz biorąc) stanie się supernową. Rokowania są różne, od najbliższych kilkudziesięciu lat aż po 100 tysięcy lat. To wydarzenie będzie widoczne nawet w ciągu dnia na Ziemi. Tajemnicze zmiany jasności Betelgezy Już w 2019 roku zauważono, że Betelgeza znacząco przygasła, co wywołało spekulacje na temat jej potencjalnej eksplozji. Sugerowano nawet, że gwiazda może być otoczona przez tzw. sferę Dysona. Jest to hipotetyczna megastruktura zbudowana przez bardzo zaawansowaną cywilizację. Tego typu sferyczna struktura, składającą się z ogromnej liczby satelitów lub paneli słonecznych, absorbowałaby energię gwiazdy i przetwarzały ją na użyteczną energię do zasilania tej cywilizacji. Jednak, jak się okazało, zaobserwowane przygasanie było tylko chwilową zmianą spowodowaną pyłem wyrzuconym przez gwiazdę. Teraz jednak naukowcy uważają, że za nieregularnymi zmianami jasności Betelgezy może stać gwiazda towarzysząca. Bliżej nieznany Betelkumpel Nowe badanie przeprowadzone przez ekspertów z Centrum Astrofizyki Obliczeniowej (CCA) Flatiron Institute wykorzystało modele komputerowe do symulacji aktywności Betelgezy. Z analiz wynika, że okresowe pulsowanie obiektu jest prawdopodobnie spowodowane przez niewi…

Betelgeza-towarzysz-cbdec85.png
width: 1200
height: 630

Życie we Wszechświecie potrzebuje do istnienia… gigantycznych czarnych dziur. Bez nich nie byłoby człowieka
type: item
date: 2024-08-27T12:30:21.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: supernowa
subject: Wolny czas
subject: życie
description: W kosmosie bez wątpienia istnieje życie. Stanowimy jego najlepszy, choć na razie jedyny pewny dowód. Biorąc pod uwagę nasze pochodzenie, możemy śmiało powiedzieć, że narodziny i przetrwanie życia wymagają pewnej specyficznej i trwałej mieszanki warunków środowiskowych. Jeden zaskakujący czynnik przyczyniający się do tej idealnej układanki to gigantyczne czarne dziury.
encoded: W tym artykule: Cegiełki życia Gwiezdny człowiek Życie niemożliwe bez czarnych dziur? Jak powstało życie? Co było czynnikiem zapalnym powodującym, że materia nieożywiona stała się żywa? W tym roku mija dokładnie sto lat od wydania książki Aleksandra I. Oparina „Pochodzenie życia". A chociaż w tym czasie zgromadziliśmy ogromną ilość nowych danych, wcale nie przybliżyliśmy się do znalezienia odpowiedzi na pytanie, skąd się wzięło życie. Wiemy całkiem dobrze, co było później, sporo też wiemy o tym, co było przedtem. Jednak sam proces powstania życia ciągle stanowi niewiadomą. W dodatku w narodziny i podtrzymanie życie zaangażowany jest cały wielki kosmos. Zdaniem naukowców, do podtrzymania życiodajnych warunków konieczne są nawet monstrualne obiekty kojarzące się raczej z ostatecznym końcem. Czyli supermasywne czarne dziury. Cegiełki życia Życie wymaga określonej kombinacji pierwiastków: wodoru, azotu, węgla, tlenu, fosforu i siarki. Szczególnie ważny jest wodór. Krąży po Wszechświecie od pierwszych minut po tzw. Wielkiego Wybuchu. Stanowi około 75% masy oraz 90% liczby atomów we Wszechświecie. Jest to najpowszechniejszy pierwiastek, który dominuje zarówno w gwiazdach, jak i w ośrodkach międzygwiazdowych. Pozostałe pierwiastki życiotwórcze pochodzą wyłącznie z procesów fuzji wewnątrz gwiazd. Galaktyki potrzebują kilku pokoleń gwiazd, zanim możliwe będzie powstanie układu planetarnego podobnego do naszego. Jak podkreślał wielki popularyzator nauki Carl Sagan: azot w naszym DNA, wapń w naszych zębach, żelazo we krwi, a nawet węgiel w szarlotkach powstały we wnętrzach zapadających się gwiazd. Jesteśmy dosłownie zbudowani z materiału, który kiedyś był częścią gwiazd. Gwiezdny człowiek Trzeba jednak pamiętać, że formowanie się gwiazd w galaktyce może przebiegać różnorodnie. Zdarza się, że proces fuzji nuklearnej zachodzi zbyt szybko, a pokolenia gwiazd przychodzą i odchodzą w mgnieniu kosmicznego oka. Jedną z rzeczy, która może zahamować ten rodzaj niekontrolowanego formowa…

zycie-we-wszechswiecie-potrzebuje-do-istnienia-gigantycznych-czarnych-dziur-bez-nich-nie-byloby-czlowieka-8d3b534.jpg
width: 1000
height: 703

Największą eksplozję kosmiczną, jaką zaobserwowano, mogła spowodować antymateria zderzająca się z materią
type: item
date: 2024-07-26T13:21:44.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: kosmos
subject: supernowa
subject: Wolny czas
subject: wybuch
description: Najsilniejszy wybuch w kosmosie, jaki udało się zarejestrować, to rozbłysk gamma znany jako GRB221009A. Dotarł do Ziemi dwa lata temu. Od tej pory naukowcy próbowali wyjaśnić, co było jego przyczyną. Właśnie wpadli na zaskakujące rozwiązanie tej zagadki. Może być nim antymateria anihilująca po zetknięciu z materią.
encoded: W tym artykule: Sekrety rozbłysków gamma Rozbłysk o nietypowej właściwości Zagadki dżetów: materia i antymateria Na Ziemi promieniowanie gamma powstaje na skutek wybuchów jądrowych. Jest to wysokoenergetyczne promieniowanie jonizujące, groźne dla wszystkich żywych organizmów. Miało swój udział w śmiertelnym żniwie, jakie zebrały bomby atomowe zrzucone pod koniec II wojny światowej na Hiroszimę i Nagasaki. Dopiero to złamało opór Japonii i zakończyło wojnę na Pacyfiku. Jednak promieniowanie gamma powstaje również w kosmosie. Jego źródłem są supernowe i hipernowe, gigantyczne eksplozje związane z ostatnimi stadiami życia bardzo masywnych gwiazd. Gdy do nich dochodzi, powstają rozbłyski gamma (gamma-ray burst, GRB). To przepotężne zjawiska: w kilka sekund uwalniają tyle energii, ile gwiazda taka jak Słońce produkuje przez 10 mld lat. W październiku 2022 r. zarejestrowano rekordowy rozbłysk gamma. Został oznaczony jako GRB221009A. Jego źródło znajdowało się ok. 2 mld lat świetlnych od Ziemi. Jak powstał ten rozbłysk? Aż do dzisiaj naukowcy nie znali odpowiedzi na to pytanie. W kwietniu tego roku pojawiły się tylko pierwsze przesłanki sugerujące, że był efektem supernowej. Zagadkowe okazało się to, że nie była ona wcale ekstremalnie jasna. Sekrety rozbłysków gamma Supernowa to wybuch, w którym gwiazda odrzuca swoje zewnętrzne warstwy. Jej jądro zapada się i może zamienić się w wirującą czarną dziurę. Opadająca na nią materia tworzy dżety – dwa strumienie wystrzeliwujące prostymi liniami z dwóch biegunów czarnej dziury. Poruszają się z prędkością bliską prędkości światła. Dostrzegamy rozbłysk gamma, gdy jeden z dżetów skierowany jest dokładnie w stronę Ziemi. Rejestrując różne rodzaje promieniowania, naukowcy starają się pozyskać jak najwięcej informacji o jego źródle. Np. szczegółowo analizują widma rejestrowanego światła. Kiedy materia oddziałuje ze światłem, energia może być absorbowana lub oddawana na określone sposoby. W wyniki interakcji pewne kolory (czyli energie)…

najwieksza-eksplozje-kosmiczna-jaka-zaobserwowano-mogla-spowodowac-antymateria-zderzajaca-sie-z-materia-307021b.jpg
width: 2880
height: 1620

Kosmiczna fontanna wyrzuca w przestrzeń międzygalaktyczną materię o masie 50 mln Słońc. Skąd się wzięła?
type: item
date: 2024-04-23T11:00:03.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: supernowa
subject: Wolny czas
description: Gdyby można było przelecieć z jednego jej końca na drugi z prędkością światła, zajęłoby to 20 tys. lat. Tak duża jest odkryta właśnie kosmiczna fontanna. Czyli strumień materii wyrzucany ze środka galaktyki.
encoded: W tym artykule: Jak szybko z galaktyki ucieka materia? Co wchodzi w skład kosmicznej fontanny? Materiał do tworzenia się nowych światów Gdzie znajduje się galaktyka z fontanną? Galaktyki nie są stałym skupiskami gwiazd. Mogą ewoluować i to bardzo gwałtownie. To właśnie dzieje się ze zgrupowaniem gwiazd w gwiazdozbiorze Warkocza Bereniki. Naukowcy odkryli, że tamtejsza galaktyka oznaczona jako NGC 4283 przechodzi burzliwe i niezwykłe przemiany. Jak szybko z galaktyki ucieka materia? Astronomowie korzystający z Bardzo Dużego Teleskopu (Very Large Telescope – VLT) w Chile ustalili, że ze środku NGC 4283 wystrzeliwuje potężna kosmiczna fontanna. Czyli strumień materii wyrzucany daleko w przestrzeń międzygalaktyczną. Ma aż 20 tys. lat świetlnych długości. Prędkość tego gazowego dżeta urywa głowę. Wynosi ona ponad milion kilometrów na godzinę. Jak policzył portal space.com, to 450 razy szybciej niż maksymalna prędkość myśliwca F-16. Co wchodzi w skład kosmicznej fontanny? Z czego składa się potężny kosmiczny strumień? By odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy skorzystali ze spektrografu MUSE, instrumentu wchodzącego w skład VLT. Odkryli, że fontanna wyrzuca w kosmos ogromne ilości wodoru, ale także ciężkich pierwiastków. – Wykryliśmy tlen, azot, siarkę i wiele innych – mówi dr Adam Watts z The University of Western Australia. Watts jest głównym autorem pracy, która ukazała się w czasopiśmie „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. Tego materiału trafiającego do ośrodka międzygwiazdowego i przestrzeni międzygalaktycznej jest w przypadku galaktyki NGC 4283 bardzo dużo. Fontanna wyrzuca materię o masie odpowiadającej 50 mln Słońc. O jej fizyce i właściwościach nie wiadomo dużo więcej. Tego rodzaju wyrzuty materii są bowiem bardzo trudne do wykrycia. Tajemniczy kosmiczny pierścień może być pierwszą pozostałością po supernowej odkrytą w przestrzeni międzygalaktycznej W pobliżu Wielkiego Obłoku Magellana zaobserwowano elegancki, idealnie okrągły kosmiczny pierścień em…

kosmiczna-fontanna-wyrzuca-w-przestrzen-miedzygalaktyczna-materie-o-masie-50-mln-slonc-skad-sie-wziela-bbf9b2d.png
width: 1134
height: 1036

To był najsilniejszy rozbłysk gamma, jaki dotarł do nas z dalekiego kosmosu. Wiadomo już, co go wywołało
type: item
date: 2024-04-12T09:12:59.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: supernowa
subject: wymieranie gatunków
subject: ziemia
description: W 2022 roku naukowcy zarejestrowali najsilniejszy rozbłysk gamma w historii pomiarów. Teraz okazuje się, że to zdarzenie było skutkiem tajemniczej eksplozji.
encoded: W tym artykule: Tajemniczy wybuch supernowej Zakłócenia w atmosferze Dane z satelity Zagrożona ozonosfera? Anomalię na skalę planetarną badacze wykryli 9 października 2022 roku. Tamtego dnia wiele satelitów krążących w pobliżu Ziemi zarejestrowało niezwykle jasny i wyjątkowo długi rozbłysk gamma (ang. gamma-ray burst, GRB). Rozbłyski gamma to nagłe wzrosty natężenia promieniowania gamma, pojawiające się w jakiejś części nieba. Obserwuje się je dość często, średnio raz na dobę. Jednak GRB z 2022 roku był absolutnie wyjątkowy. – Mierzymy rozbłyski gamma od lat 60. XX w. Ten był najmocniejszy – powiedział Pietro Ubertini z Narodowego Instytutu Astrofizyki w Rzymie. Oszacowano, że tak silne rozbłyski docierają do Ziemi raz na 10 tys. lat. Co oznacza, że prawdopodobnie nic takiego nie zdarzyło się aż od początków ludzkiej cywilizacji i powstawania pierwszych miast w okresie rewolucji agrarnej. Drugi rozbłysk gamma w kolejności okazał się aż dziesięć razy słabszy. Zderzenie dwóch gwiazd neutronowych mogłoby zmieść życie z powierzchni Ziemi. Jakie jest ryzyko? Naukowcy oszacowali, jakie skutki miałaby kilonowa dla planety typu ziemskiego. Jak się okazało, wszystko zależałoby od tego, w jakiej odległości glob znajdowałby się od miejsca eksplozji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zderzenie-dwoch-gwiazd-neutronowych-mogloby-zmiesc-zycie-z-powierzchni-ziemi-jakie-jest-ryzyko-ryc-eso-l-calcada-m-kornmesser-2e2f4eb.jpg" width="938" height="468" alt="Zderzenie dwóch gwiazd neutronowych mogłoby zmieść życie z powierzchni Ziemi. Jakie jest ryzyko? (ryc. ESO/L. Calçada/M. Kornmesser)" title="Zderzenie dwóch gwiazd neutronowych mogłoby zmieść życie z powierzchni Ziemi. Jakie jest ryzyko? (ryc. ESO/L. Calçada/M. Kornmesser)" /> Rozbłysk z 2022 roku – formalnie oznaczony jako GRB 221009A – doczekał się własnego przezwiska. Naukowcy mówią o nim jako o BOAT – od angielskich słów Brightest Of All Time, czyli najjaśniejszy od początku czasu. Taj…

to-byl-najsilniejszy-rozblysk-gamma-jaki-dotarl-do-nas-z-dalekiego-kosmosu-wiadomo-juz-co-go-wywolalo-ryc-aaron-m-geller-northwestern-ciera-it-research-computing-and-data-services-5201e1e.jpg
width: 2500
height: 1406

Teleskopy Hubble’a i Webba zmierzyły tempo rozszerzania się Wszechświata. I mamy problem
type: item
date: 2024-03-12T12:05:25.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: kosmiczny teleskop hubble'a
subject: kosmos
subject: supernowa
subject: teleskop
subject: Wolny czas
description: Potwierdziło się, że Teleskop Hubble’a to znakomite urządzenie badawcze. Dzięki niemu udało się policzyć tzw. stałą Hubble’a – wielkość opisującą tempo rozszerzania się Wszechświata. Korzystając z Teleskopu Webba, właśnie uzyskano ten sam wynik. To jednak oznacza ból głowy dla astrofizyków.
encoded: W tym artykule: Jak policzyć tempo rozszerzania się Wszechświata? Różne tempa rozszerzania się Wszechświata Nie rozumiemy Wszechświata? Ile lat ma Wszechświat? Na to pytanie przybliżoną odpowiedź znamy dopiero od niedawna. Zanim w 1990 r. prom Discovery wyniósł na orbitę Teleskop Hubble’a, naukowcy mogli korzystać tylko z naziemnych teleskopów. Szacowali wtedy, że kosmos ma między 10 a 20 mld lat. Dzięki Teleskopowi Hubble’a wszystko się zmieniło. Wynik udało się uściślić, dochodząc do obecnego konsensusu: Wszechświat ma 13,8 mld lat. Astronomów czekała jednak niespodzianka. Okazało się, że kosmos nie tylko się rozszerza, ale rozszerza się coraz szybciej. Odkrycie to zostało nagrodzone Noblem z fizyki w 2011 r. Jednym z naukowców uhonorowanych wówczas nagrodą był amerykański astrofizyk Adam Riess. W najnowszym numerze czasopisma „The Astrophysical Journal Letters” ukazał się nowy artykuł zespołu prof. Riessa. Astronomowie użyli Teleskopu Webba, by potwierdzić starsze obserwacje Hubble’a i wyliczoną na ich podstawie stałą. Na pozór wszystko się zgadzało. Dzięki ultranowoczesnemu Webbowi uzyskano taki sam wynik, jak z użyciem Hubble’a. Tempo rozszerzania się Wszechświata wynosi ok. 73 km na sekundę na megaparsek. Niestety, to jeden z tych przypadków w nauce, kiedy potwierdzenie starszych obliczeń nowszymi rodzi poważny kłopot. Jak policzyć tempo rozszerzania się Wszechświata? Do policzenia, jak szybko powiększa się kosmos, służą dwa rodzaje metod. Obserwacje Hubble’a i Webba stosowane są w pierwszej z nich. To metoda wykorzystująca tzw. drabinę odległości. Astronomowie mierzą kilkoma sposobami odległość do różnych obiektów w kosmosie. Są to cefeidy, czyli gwiazdy zmienne pulsujące, albo supernowe. Najpierw oblicza się dystans do cefeid w Drodze Mlecznej, potem położonych dalej – np. w galaktyce Andromedy, później zaś jeszcze dalej, w najbardziej odległych galaktykach. Jednak istnieje jeszcze inny sposób wyznaczenia stałej Hubble’a. Polega on na ustaleniu, jaka powinna…

teleskopy-hubble-a-i-webba-zmierzyly-tempo-rozszerzania-sie-wszechswiata-wynik-jest-taki-sam-ale-to-oznacza-problem-df28c45.jpg
width: 1280
height: 1288

SETI opracowała nową technikę poszukiwania kosmitów. Dzieli Wszechświat na elipsoidalne „jajka”
type: item
date: 2024-02-15T08:03:15.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: cywilizacja
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: obserwacje
subject: supernowa
description: SETI ogłosiła, że stworzyła nową metodę tropienia śladów pozaziemskich cywilizacji. Pozwala ona skupić się tylko na wybranych regionach kosmosu. A nie – jak dotychczas – przeczesywać całą przestrzeń kosmiczną w poszukiwaniu tzw. technosygnatur.
encoded: W tym artykule: Jak myślą kosmici Podejście geometryczne Czy znaleziono technosygnatury? W lutym 1987 roku do Ziemi dotarło światła i neutrina ze źródła odległego o 168 tys. lat świetlnych. Była nim supernowa – potężny wybuch ginącej gwiazdy – w Wielkim Obłoku Magellana. Została nazwana formalnie SN 1978A. Ta supernowa była pierwszą, którą astronomowie mogli badać za pomocą nowoczesnych instrumentów badawczych. Co ten kosmiczny wybuch ma wspólnego z poszukiwaniem pozaziemskich cywilizacji? Instytut SETI, zajmujący się poszukiwaniem sygnałów pochodzących od potencjalnych obcych form życia, uważa, że zdarzenia takie jak SN 1978A mogą być niezwykle przydatne w przeczesywaniu danych napływających z kosmosu. I że dzięki nim mamy większą szansę wpaść na ślad innej cywilizacji technicznej. Jak myślą kosmici Supernowa to zdarzenie o zasięgu galaktycznym. Jeśli zobaczyliśmy ją z Ziemi, mogły ją dostrzec również inne cywilizacje z naszej Galaktyki albo z galaktyk sąsiadujących. SETI przyjęło założenie, że w takim wypadku kosmici zdecydowaliby się zgrać wysyłane przez siebie sygnały z supernową. Oczywiście pod warunkiem, że mieliby ochotę się ujawnić. Innymi słowy: zdaniem SETI bardziej prawdopodobne jest, że tzw. technosygnatur należy poszukiwać w szeroko rozumianych okolicach supernowych niż w innych miejscach kosmosu. Technosygnatury są śladami działania obcej cywilizacji technologicznej. View oEmbed on the source website Podejście to zostało nazwane Elipsoida SETI (ang. SETI Elipsoid). Na czym w uproszczeniu polega ta metoda, pokazano na animacji udostępnionej przez instytut. Widać na niej, że w momencie, gdy światło supernowej dociera do Ziemi – i tym samym dowiadujemy się o niej – warty przeszukania staje się obszar o kształcie elipsoidy, czyli nieco rozciągniętego jajka, między Ziemią a supernową. Z tego obszaru mogą napływać technosygnatury od cywilizacji, które dostrzegły supernową jeszcze przed nami. Podejście geometryczne Dlaczego zdaniem SETI taka technika może być…

seti-opracowala-nowa-technike-poszukiwania-kosmitow-dzieli-wszechswiat-na-elipsoidalne-jajka-ryc-zayna-sheikh-a06a4c1.jpg
width: 1024
height: 415

UY Scuti to czerwony nadolbrzym. Przy tej gwieździe nasze Słońce wyglądałoby jak okruszek
type: item
date: 2023-12-26T08:55:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: supernowa
description: Objęcie umysłem ogromu ciał niebieskich ociera się o abstrakcję. Wystarczy powiedzieć, że Słońce jest 109 razy większe od Ziemi. Prawdziwy gigant, prawda? Otóż nie. Istnieje wiele znanych obiektów wielokrotnie większych od centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Jednym z nich jest UY Scuti. Co wiemy o tym obiekcie? Poniżej wymieniamy najważniejsze fakty o czerwonym nadolbrzymie, przy którym nasza planeta wydaje się być mała niczym ziarnko piasku przy dużym fragmencie piaskowca.
encoded: W tym artykule: Czym jest UY Scuti? UY Scuti – cechy charakterystyczne UY Scuti nie jest największą znaną gwiazdą UY Scuti a inne giganty UY Scuti – odległość od ziemi i ewentualne zagrożenia UY Scuti – ciekawostki Naukowcy są zdania, że Wszechświat nie ma granic, ale czy jest nieskończony? Być może nigdy nie poznamy odpowiedzi na to pytanie. Łatwo jednak dojść do wniosku, że ludzki umysł nie jest w stanie objąć ogromu przestrzeni kosmicznej. Bo jak wielki musi być Wszechświat, skoro jednej z największych znanych gwiazd, która w skali kosmicznej nie jest tak bardzo oddalona od Ziemi, nie można zobaczyć nieuzbrojonym okiem? Czym jest UY Scuti? UY Scuti to jasny czerwony nadolbrzym w gwiazdozbiorze Tarczy. Gwiazda często bywa określana mianem hiperolbrzyma, co jest ewidentnym błędem. Mimo ogromnych rozmiarów, UY Scuti nie może być klasyfikowana w tej kategorii gwiazd. Wynika to z faktu, że badania nie ujawniły obecności widma ciężkich pierwiastków, jak choćby neonu i tlenu, które mogłyby dowieść niestabilności atmosfery i szybkiej utraty masy. W spektrum gwiazdy wykryto jedynie obecność tlenku krzemu, wody i węgla. Na klasyfikację gwiazdy wpływa także fakt, że na diagramie Hertzsprunga-Russella znajduje się poniżej regionu hiperolbrzymów. Po raz pierwszy skatalogowali ją w 1860 roku niemieccy astronomowie z Uniwersytetu Bonn, w trakcie tworzenia katalogu Bonner Durchmusterung. Obiekt otrzymał wówczas nazwę BD-12 5055. BD to akronim utworzony od nazwy atlasu, z kolei oznaczenie liczbowe wskazywało na odkrytą gwiazdę zlokalizowaną między 12. a 13. stopniem rektascensji. Późniejsze obserwacje ujawniły, że obiekt jest gwiazdą zmienną (o okresie 688 dni). W związku z tym, nazwę zmieniono na UY Scuti, zgodnie z międzynarodowymi standardami. Litery UY oznaczają 34. ciało niebieskie tego typu, które zostało odkryte w danej konstelacji. Scuti wskazuje natomiast na sam gwiazdozbiór, w tym przypadku – na gwiazdozbiór Tarczy (Scuti to dopełniacz łacińskiego słowa Scutum). UY Scut…

uy-scuti-co-wiemy-o-czerwonym-nadolbrzymie-ryc-shutterstock-96fa3fe.jpg
width: 1000
height: 667

Wybuch supernowej to spektakularna kosmiczna katastrofa. Tak umierają masywne gwiazdy
type: item
date: 2023-12-21T12:53:22.000Z
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: Edukacja
subject: fizyka
subject: gwiazda
subject: kosmos
subject: supernowa
description: Życie masywnej gwiazdy kończy wybuch supernowej. W jego wyniku powstawały pierwiastki cięższe od żelaza. To znaczy, że każdy z nas ma coś w sobie z gwiazdy supernowej.
encoded: W tym artykule: Co to jest supernowa Wybuch gwiazdy Ile trwa śmierć gwiazdy Białe karły mogą stać się supernowymi Pozostałości po supernowej Ciekawostki o supernowych Niektóre gwiazdy zachowują się tak, jakby lepiej było się wypalić, niż powoli zniknąć. Kończą swoje życie w ogromnych wybuchach zwanych supernowymi. Co to jest supernowa Podczas wybuchu supernowej materia zostaje wyrzucona w przestrzeń z prędkością od około 15 do 40 tys. kilometrów na sekundę. Te eksplozje odpowiedzialne są za większość materii innej niż wodór i hel we Wszechświecie. W tym niektóre z pierwiastków, takie jak żelazo i wapń, z których składa się nasza planeta, a nawet my sami. Pierwiastki ciężkie powstają jedynie w supernowych, więc każdy z nas nosi w sobie resztki tych dalekich wybuchów. Dzięki nim kosmiczne obłoki pyłu i gazu międzygwiezdnego są wzbogacane o dodatkowe pierwiastki i następuje dalsze zróżnicowanie w przestrzeni międzygwiezdnej. Pojawia się też fala uderzeniowa, która ściska chmury gazu, ułatwiając powstawanie nowych gwiazd. To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego Astronomowie zaobserwowali największą kosmiczną eksplozję, jaką kiedykolwiek zarejestrowano. Co ją wywołało? To nie supernowa, ale są pewne teorie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-najwieksza-kosmiczna-eksplozja-jaka-widzielismy-kula-ognia-sto-razy-wieksza-od-ukladu-slonecznego-e8a5caa.jpg" width="938" height="528" alt="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" title="To największa kosmiczna eksplozja, jaką widzieliśmy. Kula ognia sto razy większa od Układu Słonecznego" /> Jednak tylko wybrane gwiazdy staną się supernowymi. Wiele ostygnie w późniejszym stadium życia, przekształcając się w białe, a później czarne karły. Wybuch gwiazdy Masywne gwiazdy, wiele razy większe od naszego Słońca, mogą zakończyć życie jako supernowe. Dzieje się tak, gdy…

wybuch-supernowej-to-spektakularna-kosmiczna-katastrofa-tak-umieraja-masywne-gwiazdy-ryc-shutterstock-75b50f2.jpg
width: 1000
height: 667

Co może przeciąć gwiazdę na pół? To „ostrze relatywistyczne” – sugeruje nowa koncepcja naukowców
type: item
date: 2023-10-20T12:42:17.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: gwiazda neutronowa
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: supernowa
description: To jedna z bardziej intrygujących teorii astronomicznych, jakie ostatnio się pojawiły. Według niej gwiazda może zostać rozcięta przez „ostrze relatywistyczne”. Czyli niezwykle silną wiązkę promieniowania, której kształt nadało ekstremalne pole magnetyczne.
encoded: W tym artykule: Ultragęste gwiazdy neutronowe Jak umiera gwiazda? Ostrza relatywistyczne We wrześniu 2023 r. w serwisie preprintów naukowych arXiv.org pojawiła się praca dwóch naukowców z Centrum Kosmologii i Fizyki Cząstek Uniwersytetu Nowojorskiego. Autorzy – Marcus DuPoint i Andrew MacFayden – zatytułowali swój tekst bardzo krótko: „Gwiazdy przepołowione przez relatywistyczne ostrza”. Pod tym chwytliwym tytułem znajduje się oryginalna hipoteza dotycząca magnetarów. Czyli szybko obracających się gwiazd neutronowych, które są źródłem niezwykle silnego pola magnetycznego. Zdaniem badaczy w pewnych okolicznościach magnetary mogą zostać rozcięte przez wiązkę promieniowania. Całe zdarzenie zaś z kolei może być początkiem jednej z najsilniejszych eksplozji, do jakich dochodzi w kosmosie. Ultragęste gwiazdy neutronowe Badacze interesowali się rozbłyskami gamma (gamma-ray bursts, GRB). To nagłe wzrosty natężenia promieniowania gamma, które pojawiają się co jakiś czas w pewnym punkcie nieba. Od dawna interesują badaczy, ponieważ stanowią najsilniejsze źródła promieniowania elektromagnetycznego we Wszechświecie. Tak wyglądałby kosmos, gdybyśmy potrafili dostrzec promieniowanie gamma. Niezwykła animacja Wszechświat pełen rozbłyskujących na fioletowo fajerwerków. Tak wygląda niebo na animacji przygotowanej przez NASA. W widowiskowy sposób pokazuje ona kosmiczne źródła promieniowania gamma. Astrofizycy przypuszczają, że w ich powstawanie zamieszane są czarne dziury albo magnetary. A do rozbłysku gamma może dochodzić, gdy w ich pobliżu znajdzie się gwiazda, która zostanie rozerwana przez potężną siłę grawitacji. Niekiedy jednak zdarza się, że rozbłyski gamma znikają bardzo powoli. To właśnie naprowadziło DuPointa i MacFaydena na ich teorię. Ich zdaniem w powstanie tego typu GBR zamieszane są magnetary. Czyli wirujące gwiazdy neutronowe o gigantycznym polu magnetycznym. Jak umiera gwiazda? Gwiazda neutronowa powstaje, gdy jądro masywnej gwiazdy zapada się grawitacyjnie, a jej ze…

co-moze-przeciac-gwiazde-na-pol-to-ostrze-relatywistyczne-sugeruje-nowa-koncepcja-naukowcow-ryc-nasa-s-goddard-space-flight-center-3c22f92.jpg
width: 1920
height: 1080

Naukowcy zaobserwowali rzadki fenomen – krzyż Einsteina. Czyli wzmocniony i powielony obraz odległej supernowej
type: item
date: 2023-06-19T12:28:48.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: obserwacje
subject: supernowa
description: Astronomom udało się uchwycić wyjątkową supernową typu Ia. Jej obraz pojawia się na niebie aż cztery razy i układa się w kształt krzyża. To tzw. krzyż Einsteina.
encoded: W tym artykule: Jak powstaje krzyż Einsteina? Masywna galaktyka w połowie drogi Badania odległego kosmosu W sierpniu 2022 roku astronomowie z Uniwersytetu Sztokholmskiego skanowali niebo z pomocą Zwicky Transient Telescope. To obserwatorium służy do poszukiwania nowych, interesujących dla nauki źródeł światła na niebie. 4 sierpnia badaczom udało się wypatrzyć coś niezwykłego: blask odległej supernowej typu Ia. Została ona nazwana SN Zwicky. By ją dokładniej zbadać, naukowcy skorzystali z pracującego w Chile Very Large Telescope. Na koniec jeszcze bardziej przybliżyli obraz supernowej dzięki trzeciemu urządzeniu – Keck Telescope, który działa na szczycie Manua Kea na Hajawach. I wtedy właśnie to zobaczyli nie jeden, ale aż cztery obrazy supernowej. Czyli rzadki fenomen zwany krzyżem Einsteina. Jak powstaje krzyż Einsteina? Zjawisko to nazywa się imieniem twórcy ogólnej teorii względności, ponieważ jest efektem przewidzianego przez Einsteina uginania czasoprzestrzeni przez grawitację. A dokładniej – zniekształcania drogi, po której biegnie światło od źródła do obserwatora, przez grawitację znajdującego się pomiędzy nimi obiektu o bardzo dużej masie. Kiedy np. między galaktyką a Ziemią znajduje się inna galaktyka, światło odleglejszej galaktyki może zostać ugięte przez bliższą, a jej obraz zniekształcony. View oEmbed on the source website Co dzieje się z obrazem źródła świetlnego, zależy od tego, jak silne jest grawitacyjne zniekształcenie czasoprzestrzeni i gdzie dokładnie ono jest. W zależności od tego, soczewkowanie grawitacyjne może dać różne efekty. W 2022 roku naukowcy zaobserwowali np. pierścień Einsteina, oddalony od Ziemi o 12 mld lat świetlnych. Był to obraz odległej galaktyki, który po drodze na Ziemię trafił na zakrzywienie czasoprzestrzeni. „Rozlało” go ono w jasną obręcz. Masywna galaktyka w połowie drogi W przypadku najnowszego odkrycia efekt końcowy był nieco inny. Pomiędzy supernową SN Zwicky a Ziemią znajduje się masywna galaktyka. Jest położona w poł…

naukowcy-zaobserwowali-rzadki-fenomen-krzyz-einsteina-czyli-wzmocniony-i-powielony-obraz-odleglej-supernowej-fot-observatory-caltech-palomar-zoom-in-joel-johansson-030c583.jpg
width: 768
height: 549

„Powracająca supernowa” może pomóc rozwiązać jedną z zagadek kosmosu: jak szybko rozszerza się Wszechświat?
type: item
date: 2023-05-19T12:09:36.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: galaktyki
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: supernowa
subject: wszechświat
description: Ten kosmiczny wybuch naukowcy obserwowali aż pięć razy. Czasami kosmos płatał im figle i obraz supernowej był zwielokrotniony – tak jakby nie była to jedna eksplozja, ale kilka. Dzięki tej „powracającej supernowej” badaczom udało się dokładnie oszacować tempo rozszerzania się Wszechświata.
encoded: W tym artykule: Jak szybko rozszerza się Wszechświat? Świece standardowe i mikrofalowe promieniowanie tła Nowa wartość stałej Hubble’a Tę dziwną eksplozję po raz pierwszy zauważono w 2014 r. Za pomocą kosmicznego Teleskopu Hubble’a supernową zaobserwował Patrick Kelly, fizyk i astronom pracujący wówczas na Uniwersytecie Kalifornijskim. Na zdjęciu zrobionym z pomocą Hubble’a Kelly zobaczył coś niezwykłego: aż cztery obrazy tego samego wybuchu. Dziwaczny efekt był rezultatem tzw. soczewkowania grawitacyjnego. Supernowa znajdowała się w galaktyce odległej od Ziemi o 9,3 mld lat świetlnych. Jednak między nią a Ziemią jest jeszcze jedna galaktyka. Dzieli ją od nas 5 mld lat świetlnych. Gdy światło supernowej dotarło do bliższej nam galaktyki, zostało ugięte w jej polu grawitacyjnym. Obraz supernowej został zaś zwielokrotniony. Dokładne obliczenia pozwoliły postawić naukowcom hipotezę, że dziwna supernowa pojawi się na niebie jeszcze raz, rok później. W 2015 roku faktycznie tak się stało: tę samą supernową astronomowie zaobserwowali po raz piąty. Jak szybko rozszerza się Wszechświat? Eksplozja odkryta przez Kelly’ego została nazwana supernową Refsdala. Nazwa pochodzi od nazwiska norweskiego astrofizyka, Sjura Refsdala. Refsdal badał soczewkowanie grawitacyjne. W 1964 r. jako pierwszy wpadł na pomysł, że można je wykorzystać do pomiaru wielkości stałej Hubble’a. Wybuch supernowej to kosmiczna katastrofa na ogromną skalę. Ale można ją przewidzieć – twierdzą naukowcy Supernową – jeden z najsilniejszych wybuchów we Wszechświecie – można przewidzieć. Jak to zrobić? Zdaniem astronomów z Japonii istnieją znaki zapowiadające eksplozję czerwonego nadolb... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wybuch-supernowej-to-kosmiczna-katastrofa-na-ogromna-skale-ale-mozna-ja-przewidziec-twierdza-naukowcy-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-667b4d4.jpg" width="938" height="605" alt="Wybuch supernowej to kosmiczna katastrofa na ogromną …

powracajaca-supernowa-moze-pomoc-rozwiazac-jedna-z-zagadek-kosmosu-jak-szybko-rozszerza-sie-wszechswiat-fot-nasa-esa-p-kelly-a878f4c.jpg
width: 1030
height: 580

Teleskop Webba zrobił niesamowite zdjęcie gwiazdy tuż przed wybuchem. Wygląda jak płatek śniegu
type: item
date: 2023-03-15T13:46:01.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: gwiazda
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: obserwacje
subject: supernowa
description: Naukowcy sfotografowali bardzo rzadką gwiazdę. Jest masywna, wyjątkowo jasna i znajduje się na końcu swojego cyklu życiowego. Dzięki zdjęciu zrobionemu przez Kosmiczny Teleskop Webba udało się zobaczyć, jak wygląda gwiazda tuż przed wybuchem jako supernowa.
encoded: W tym artykule: Gwiazda, która wyrzuca materię Gwiazda jak płatek śniegu Zagadka nadmiarowego pyłu Piętnaście tysięcy lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Strzelca, znajduje się bardzo nietypowa gwiazda. To tzw. gwiazda Wolfa-Rayeta. Takie słońca są bardzo masywne i wyjątkowo jasne. A także bardzo gorące. Temperatura ich powierzchni może sięgać 50 tys. st. C. Po raz pierwszy gwiazdy Wolfa-Rayeta zostały zaobserwowane w drugiej połowie XIX wieku. Dotychczas astronomowie w naszej Galaktyce wypatrzyli tylko kilkaset takich obiektów. Gwiazdy Wolfa-Rayeta bywają uważane za ostatnie stadium rozwoju masywnych słońc. Jeśli gwiazda ma odpowiednio dużą masę, pod koniec swojego istnienia może wybuchnąć jako supernowa. Wcześniej często staje się niestabilna i się rozszerza. Potem dochodzi do jej rozerwania i wyrzucenia części zewnętrznych części gwiazdy w kosmiczną przestrzeń. Gwiazda, która wyrzuca materię Gwiazda Wolfa-Rayeta, którą sfotografowano z pomocą Teleskopu Webba, została nazwana WR 124. Ma ona masę wynosząca 30 mas Słońca. Znajduje się właśnie na etapie „chudnięcia”. Z zewnętrznych warstw jej atmosfery wydostaje się wiatr gwiazdowy – silny strumień cząstek. View oEmbed on the source website Wiatr gwiazdowy powoduje, że od gwiazdy odrywają się obłoki materii. Są one wyrzucane w przestrzeń kosmiczną. Gwiazda traci przez to swoją masę. Szacuje się, że WR 142 straciła już materię o masie równej dziesięciu masom Słońca. Czym dalej od gwiazdy, tym robi się zimniej. Materia, oddalając się, stygnie. Wokół WR 124 znajduje się – doskonale uwidoczniona na zdjęciu – mgławica M1-67. Zrobiona w podczerwieni fotografia pokazuje kłębiaste chmury pyłu otaczające gwiazdę. Przeświecają przez nie inne słońca znajdujące się w tle. Gwiazda jak płatek śniegu Teleskop Webba przyzwyczaił już nas do robienia zdjęć, które są niezwykle szczegółowe. To samo można powiedzieć o obecnie pokazanej fotografii. Gwiazda w środku wygląda jak płatek śniegu. Otaczająca WR 124 mgławica składa się z r…

teleskop-webba-zrobil-niesamowite-zdjecie-gwiazdy-tuz-przed-wybuchem-wyglada-jak-platek-sniegu-fot-nasa-esa-csa-stsci-webb-ero-production-team2-4776a77.jpg
width: 1333
height: 1017

Zarejestrowano gigantyczny rozbłysk promieniowania gamma. Jest rekordowy!
type: item
date: 2022-10-12T12:03:00.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: promieniowanie
subject: supernowa
description: Trzy dni temu obserwatoria na całym świecie zarejestrowały nadzwyczaj silny rozbłysk gamma. Najprawdopodobniej jest to najjaśniejsze zjawisko tego typu, jakie dotychczas udało się wykryć.
encoded: W tym artykule: Jak silny może być rozbłysk gamma? Jak daleko od Ziemi znajdują się źródła GRB? Co było źródłem rozbłysku gamma? Satelity wojskowe Vela, należące do Stanów Zjednoczonych, były wysłane na orbitę w latach 60. XX wieku. Ich celem była obserwacja aktywności nuklearnej Związku Radzieckiego. A konkretnie – pilnowanie, czy ZSRR przestrzega podpisanego w 1963 r. Układu o zakazie prób broni nuklearnej w atmosferze, w przestrzeni kosmicznej i pod wodą. W 1967 r. Vela 4 i Vela 3 zarejestrowały nietypowy wzrost natężenia promieniowania gamma. Nie wyglądało, by był spowodowany wybuchem nuklearnym. Dane trafiły na biurka naukowców z Naukowego Laboratorium Los Alamos. Wkrótce na orbitę posłano kolejne satelity z lepszym sprzętem. Naukowcy nadal rejestrowali silne rozbłyski gamma. Zbierając dane o czasach ich obserwacji, ustalili, że ich źródło musi znajdować się nie tylko poza Ziemią, ale też poza Układem Słonecznym. Wybuch supernowej to kosmiczna katastrofa na ogromną skalę. Ale można ją przewidzieć – twierdzą naukowcy Supernową – jeden z najsilniejszych wybuchów we Wszechświecie – można przewidzieć. Jak to zrobić? Zdaniem astronomów z Japonii istnieją znaki zapowiadające eksplozję czerwonego nadolb... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wybuch-supernowej-to-kosmiczna-katastrofa-na-ogromna-skale-ale-mozna-ja-przewidziec-twierdza-naukowcy-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-667b4d4.jpg" width="938" height="605" alt="Wybuch supernowej to kosmiczna katastrofa na ogromną skalę. Ale można ją przewidzieć – twierdzą naukowcy (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" title="Wybuch supernowej to kosmiczna katastrofa na ogromną skalę. Ale można ją przewidzieć – twierdzą naukowcy (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" /> W 1973 r. ukazała się pierwsza praca naukowa o czymś, co dzisiaj znamy jako rozbłyski promieniowania gamma (ang. gamma-ray burst, GRB). To o tyle istotna data, że …

zarejestrowano-gigantyczny-rozblysk-promieniowania-gamma-jest-rekordowy-fot-getty-images-7e62149.jpg
width: 1963
height: 1527

Wybuch supernowej to kosmiczna katastrofa na ogromną skalę. Ale można ją przewidzieć – twierdzą naukowcy
type: item
date: 2022-09-19T13:23:29.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: gwiazda
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: supernowa
description: Supernową – jeden z najsilniejszych wybuchów we Wszechświecie – można przewidzieć. Jak to zrobić? Zdaniem astronomów z Japonii istnieją znaki zapowiadające eksplozję czerwonego nadolbrzyma, widoczne setki dni wcześniej.
encoded: W tym artykule: Czy wybuch supernowej może zagrozić Ziemi? Czy supernową da się przewidzieć? Jak przewidzieć supernową? Czy Betelgeza wybuchnie? Supernowe to jedne z najbardziej spektakularnych wybuchów w kosmosie. Kiedy gwiazda umiera, czyli kiedy wypala się paliwo podtrzymujące zachodzące w jej wnętrzu reakcje termojądrowe, jej jądro zapada się. W rezultacie tzw. kolapsu może powstać gwiazda neutronowa lub czarna dziura. Zewnętrzne warstwy materii odrywają się natomiast od gwiazdy w niezwykle silnym wybuchu. Taki wybuch to właśnie supernowa. Wybuch supernowej wyrzuca gwiezdną materię w przestrzeń, tworząc spektakularną mgławicę. Pozostałość po eksplozji, bardzo jasny obiekt, jest widoczny na niebie przez kilka tygodni lub miesięcy. Czy wybuch supernowej może zagrozić Ziemi? Z supernową najprawdopodobniej wiąże się jedno z najbardziej gwałtownych zjawisk we Wszechświecie, czyli rozbłysk gamma. W 1998 r. zarejestrowano półminutowy rozbłysk po wybuchu supernowej SN 1998bw. Był to pierwszy dowód wskazujący na to, że rozbłysk powiązany jest z supernową. Czy 1000 lat temu Kościół ukrywał wybuch supernowej? Odpowiedź może kryć się w bizantyjskiej monecie... Prawie 1000 lat temu chińscy oraz arabscy astronomowie zaobserwowali wybuch supernowej. To jedna z niewielu supernowych, które eksplodowały w Drodze Mlecznej. Jej jasność miała być czterokro... Pojedynczy rozbłysk uwalnia gigantyczne ilości energii. Szacuje się, że może być jej tyle, ile wytworzyłyby miliardy Słońc jednocześnie. Siła rozbłysków powoduje, że naukowcy obawiają się wpływu supernowych na życie na Ziemi. Wiele zależałoby od tego, jak daleko od nas znajdowałaby się supernowa. A także – czy o wybuchu wiedzielibyśmy wcześniej. Czy supernową da się przewidzieć? Poszukiwaniem prekursorów supernowej – czyli znaków wskazujących, że jakaś gwiazda we Wszechświecie znajduje się na krawędzi eksplozji – zajęli się naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego. Pracę na ten temat zgłosili do czasopisma naukowego „High Energy Ast…

wybuch-supernowej-to-kosmiczna-katastrofa-na-ogromna-skale-ale-mozna-ja-przewidziec-twierdza-naukowcy-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-0b0cbe1.jpg
width: 1024
height: 660

Czy 1000 lat temu Kościół ukrywał wybuch supernowej? Odpowiedź może kryć się w bizantyjskiej monecie...
type: item
date: 2022-09-15T13:18:35.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: astronomia
subject: Edukacja
subject: Gwiazdy
subject: kościoły
subject: Kultura
subject: supernowa
description: Prawie 1000 lat temu chińscy oraz arabscy astronomowie zaobserwowali wybuch supernowej. To jedna z niewielu supernowych, które eksplodowały w Drodze Mlecznej. Jej jasność miała być czterokrotnie większa niż Wenus. Gwiazda była doskonale widoczna przez całą dobę przez 23 dni. Nowe badania sugerują, że w Europie to wydarzenie skrzętnie ukrywał Kościół.
encoded: W tym artykule: Czym była supernowa SN 1054? Odkrycia naukowe stały w sprzeczności z nauczaniem Kościoła Czy na bizantyjskiej monecie wybito zjawisko, które tuszował Kościół? Mistyfikacja czy nadinterpretacja? Prawdopodobnie w lipcu 1054 roku na niebie zaobserwowano obiekt tak jasny, że pozostawał widoczny aż do 1056 roku. To zdarzenie zostało udokumentowane w chińskiej astronomii, a informacje o wybuchu supernowej SN 1054 pojawiają się w średniowiecznych japońskich i arabskich dokumentach. Niestety, źródeł wspominających to wydarzenie jest niewiele, a niektóre z nich naukowcy podają w wątpliwość. Co więcej, w Europie nie odnotowano żadnej wzmianki o SN 1054, a przynajmniej nigdy w oczywisty sposób. Dlaczego? Czym była supernowa SN 1054? W najnowszych badaniach, które zostały opublikowane na łamach czasopisma „European Journal of Science and Theology”, badacze postanowili dowieść, że ówcześni Europejczycy nie przeszli obok tego wydarzenia obojętnie. Dowodem na to ma być rzadka bizantyjska moneta. Supernowa SN 1054 znajdowała się w odległości 6300–6500 lat świetlnych od Ziemi. Jej wybuch był bardzo dobrze widoczny na niebie przez całą dobę przez 23 dni, a w nocy przez 653 dni. Uważa się, że eksplozja mogła pozostawić po sobie Mgławicę Kraba, która znajduje się w gwiazdozbiorze Byka. Pierwszy raz zaobserwowano ją w 1731 r., a dokonał tego John Bevis. Odkrycia naukowe stały w sprzeczności z nauczaniem Kościoła Autorzy badań sugerują, że przez lata Kościół w Europie mógł ukrywać informację o wybuchu supernowej. Dlaczego? Powodów może być kilka. Po pierwsze, odkrycia naukowe często stały w sprzeczności z nauczaniem Kościoła. Biblia naucza bowiem, że to Bóg stworzył Wszechświat. Dziś już wiemy, że stworzenie świata nie mogło zależeć od decyzji ad hoc, aby „stała się światłość”. Było długotrwałym i skomplikowanym procesem, który swój początek miał w Wielkim Wybuchu. Jednak 1000 lat temu ludzie jeszcze o tym nie wiedzieli… Po drugie, wybuch supernowej SN 1054 zbiegł się z w…

bizantyjska-moneta-22075ab.webp
width: 667
height: 375

Spektakularne zdjęcie kosmosu powstało dzięki australijskiemu superkomputerowi. Co dokładnie przedstawia?
type: item
date: 2022-08-10T13:01:18.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: astronomia
subject: komputery
subject: kosmos
subject: superkomputer
subject: supernowa
subject: Technologia
subject: zdjęcia
description: Australijscy naukowcy rozpoczęli uruchamianie najnowszego superkomputera Setonix. W pierwszej fazie przesłali do niego dane zebrane przez radioteleskop ASKAP, a po ich przetworzeniu otrzymali spektakularne zdjęcie. Przedstawia pozostałość po supernowej odległą od Ziemi o 10–15 tys. lat świetlnych.
encoded: W tym artykule: Fotografia z supekomputera Co to jest pozostałość po supernowej? Nocne niebo na obudowie Setonix to najnowszy australijski superkomputer znajdujący się w Pawsey Supercomputing Research Centre, ośrodku naukowym w Perth. Pawsey Centre został założony przez australijską agencję kosmiczną CSIRO i kilka tamtejszych uniwersytetów. Do swojej pracy instytucje te potrzebują bardzo szybkich i bardzo wydajnych superkomputerów, które są w stanie opracowywać gigantyczne ilości danych dostarczanych przez najnowocześniejsze urządzenia badawcze. Ośrodek w Perth wzbogacił się ostatnio nowy superkomputer. Nazwano go Setonix – od łacińskiej nazwy kuoki krótkoogonowej (Setonix brachyurus). Ten ssak należący do rodziny kangurowatych, wielkości domowego kota, jest jednym z ulubionych zwierząt Australijczyków. Fotografia z supekomputera By przetestować możliwości nowego komputera, naukowcy postanowili przesłać do niego dane zgromadzone przez radioteleskop ASKAP. W jego skład wchodzi 36 anten, które razem obserwują wybrany fragment nieba. Uzyskane przez radioteleskop dane nie są jednak gotową fotografią odległego zakątka Wszechświata. By taka powstała, informacje muszą wpierw trafić do odpowiednio mocnego superkomputera i zostać przetworzone przez jego oprogramowanie. Jeśli proces się powiedzie, możemy podziwiać zapierające dech w piersiach zdjęcia kosmicznych obiektów, nieraz odległych od Układu Słonecznego o tysiące lat świetlnych. Dwóch naukowców CSIRO, Wasim Raja i Pascal Jahan Elahi, opisało w portalu „The Conversation” efekt pierwszych 24 godzin pracy Setoniksa. Jest nim piękna fotografia tzw. pozostałości po supernowej (ang. supernova remnant, SNR) oznaczonej przez astronomów jako G261.9+5.5. Mamy pierwsze zdjęcie zrobione przez Teleskop Webba. Jest niezwykle szczegółowe W nocy z 11 na 12 lipca (polskiego czasu) NASA pokazała pierwsze pełnokolorowe zdjęcie zrobione przez Teleskop Webba. Historyczna fotografia przedstawia gromadę galaktyk SMACS 0723 – taką, j... Co to…

supernowa-setonix-c58dccb.png
width: 2010
height: 1332

Tajemniczy kamień znaleziony w Egipcie powstał w efekcie wybuchu supernowej. To pierwszy taki ślad odkryty na Ziemi!
type: item
date: 2022-05-17T14:16:12.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: chemia
subject: Gwiazdy
subject: kosmos
subject: meteoryty
subject: pierwiastki
subject: supernowa
description: Grupa uczonych z Uniwersytetu w Johannesburgu od lat bada dziwny kamień znaleziony na pustyni w Egipcie. Teraz przedstawia zaskakujące wyniki swojego naukowego śledztwa. Skała powstała w rezultacie spektakularnego wybuchu gwiazdy, czyli supernowej Ia.
encoded: W tym artykule: Kamień, który ma własne imię Skąd wziął się kamień znaleziony w Egipcie? Przybysz spoza Układu Słonecznego? Jak powstała Hypatia? Supernowa to gigantyczna eksplozja, która kończy życie gwiazdy. W potężnej fali uderzeniowej wybuch wyrzuca w przestrzeń kosmiczną wielkie ilości węgla, azotu, żelaza, wapnia i innych pierwiastków powstałych w rezultacie reakcji termojądrowych wewnątrz gwiazdy. To właśnie z tych chemicznych cegiełek, powstałych w dawnych supernowych, zbudowana jest Ziemia i my sami. Supernowe są rzadkie i fascynują naukowców. Ci znają ich różne rodzaje. Jednym z nich jest supernowa typu Ia, która – jak się szacuje – zdarza się najwyżej raz lub dwa razy na galaktykę na stulecie. Jest jednak głównym źródłem żelaza, jakie istnieje we Wszechświecie. Wszelkie stalowe przedmioty, jakie mamy wokół siebie, nie istniałyby, gdyby nie supernowa typu Ia. Astronomowie właśnie odkryli najjaśniejszą supernowę, jaką kiedykolwiek widziano Jaśniejsza i większa niż jakakolwiek inna znana supernowa została odkryta przez naukowców z Centrum Astrofizyki przy współpracy ze Smithsońskim Obserwatorium Astrofizycznym na Harvardzie. Grupa naukowców z Republiki Południowej Afryki uważa, że znalazła na Ziemi pierwszą namacalną pozostałość po supernowej Ia. To kamień odkryty kilkadziesiąt lat temu w Egipcie. Fascynujące naukowe śledztwo, które ma wspierać tę hipotezę, zostało opisane w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „Icarus”. Kamień, który ma własne imię W 1996 r. na pustyni zwanej Wielkim Morzem Piasku (znajdującej się na terytorium Egiptu i Libii) geolog Aly Barakat znalazł dziwnie wyglądający kamień. Znalezisko zostało nazwane Hypatią, na cześć Hypatii, aleksandryjskiej filozofki i matematyczki, żyjącej w VI i V w. n.e. Kosmiczny wybuch wystrzelił gwiazdę w podróż przez Drogę Mleczną. Pędzi 900 000 km/h Nietypowy biały karzeł pędzi przez galaktykę Drogi Mlecznej z prędkością 900 000 km/h. Przez długi czas niezwykłe tempo gwiazdy było dla astronomów za…

tajemniczy-kamien-znaleziony-w-egipcie-powstal-w-efekcie-wybuchu-supernowej-to-pierwszy-taki-slad-odkryty-na-ziemi-fot-romano-serra-86af388.jpeg
width: 2048
height: 1534

Tajemniczy kosmiczny pierścień może być pierwszą pozostałością po supernowej odkrytą w przestrzeni międzygalaktycznej
type: item
date: 2022-03-31T11:26:50.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: czarna dziura
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: supernowa
subject: Wolny czas
description: W pobliżu Wielkiego Obłoku Magellana zaobserwowano elegancki, idealnie okrągły kosmiczny pierścień emitujący fale radiowe. Naukowcy są zdania, że może być to pozostałość po wybuchu samotnej gwiazdy, która kiedyś znajdowała się między galaktykami.
encoded: W tym artykule: Co odkryto w Wielkim Obłoku Magellana? Czy J0624–6948 to kolejny dziwny krąg radiowy? Kosmiczny pierścień to pierwsza pozostałość po supernowej w przestrzeni międzygalaktycznej Wbrew temu, co widzimy na rozgwieżdżonym niebie, kosmos składa się głównie z pustych obszarów. Materia skupiona jest w galaktykach, które dzielą od siebie gigantyczne odległości. Między nimi znajduje się przestrzeń międzygalaktyczna, w której – jak sądzono do niedawna – nie ma zupełnie nic. Ten pogląd stopniowo jednak się zmienia. Wiadomo już, że w przestrzeni międzygwiezdnej poruszają się tzw. planety swobodne. Są to globy niezwiązane grawitacyjnie z żadną gwiazdą. W lipcu tego roku międzynarodowy zespół naukowców, w którego składzie byli również Polacy, poinformował o odkryciu czterech kandydatek na planety tego typu. Skoro między układami planetarnymi krążą samotne planety, nie ma powodu, by między galaktykami nie było samotnych gwiazd. Naukowcy po raz pierwszy odkryli coś, co może być pozostałością po śmierci takiej gwiazdy. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie naukowym „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. Co odkryto w Wielkim Obłoku Magellana? Wielki Obłok Magellana to tzw. galaktyka satelitarna, czyli galaktyka znajdująca się w pobliżu innej, większej galaktyki. Jest nieregularna i wraz z sąsiadką – Małym Obłokiem Magellana – orbituje dookoła Drogi Mlecznej. Odebrano tajemniczy sygnał radiowy z Proxima Centauri Donoszący o wydarzeniu serwis Scientific American przekonuje o znaczeniu tego odkrycia właśnie ze względu na częstotliwość. Zdaniem SA, na częstotliwości 982.002 MHz zazwyczaj nie wyłapuj... W okolicy Wielkiego Obłoku Magellana naukowcy odkryli dziwne zjawisko. To idealnie okrągły kosmiczny pierścień fal radiowych. Obiekt został nazwany J0624–6948. Początkowo badacze sądzili, że napotkali jeszcze jeden przypadek tzw. dziwnych kręgów radiowych (ORC). Dziwne kręgi radiowe to pierścienie słabego promieniowania radiowego, najczęściej otaczające gal…

ksmiczny-pierscien-8ba168b.jpeg
width: 1024
height: 415