7 największych wysp świata – od Grenlandii do Honsiu
Wysp o powierzchni większej niż kilometr kwadratowy jest 22 tysiące. Spośród nich zaledwie połowa jest zamieszkała na stałe. Grenlandia – największa wyspa świata – jest aż 7 razy większa od Polski, a zaledwie 3, 5 razy mniejsza od Australii.
W tym artykule: Największe wyspy świata – Grenlandia Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Największe wyspy świata – Borneo Największe wyspy świata – Madagaskar Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największe wyspy świata – Sumatra Największe wyspy świata – Honsiu Ciekawostki o wyspach W zależności od tego, jakie przyjmiemy kryteria i co uznamy za wyspę, ich liczba może się różnić nawet o kilkaset tysięcy. Niektóre źródła podają, że jest ich około 900 tysięcy, inne – 670 tysięcy, a jeszcze bardziej ostrożne 350 tysięcy. Oto największe wyspy świata: Grenlandia Nowa Gwinea Borneo Madagaskar Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Sumatra Honsiu Największe wyspy świata – Grenlandia Ta autonomiczna duńska wyspa o powierzchni 2 166 tysięcy km2 ma jedną z najniższych gęstości zaludnienia na naszej planecie. Zamieszkuje ją zaledwie 56 tysięcy osób, co daje 0,3 os/km2. Żyją tutaj głównie Inuici, rdzenni mieszkańcy, którzy stanowią ponad 88% całej populacji. Jednak to nie koniec rekordów należących do tej wyspy. Grenlandia, zaraz po Antarktydzie, ma także największą pokrywę lodową, która dochodzi do 3,5 km grubości. Oprócz tego, na niemal całej północno-wschodniej części wyspy, utworzono park narodowy i to nie byle jaki. Ma aż 972 000 km2 powierzchni i jest największym chronionym obszarem na świecie. Stolicą Grenlandii jest Nuuk, jedno z najdalej na północ położonych miast naszej półkuli. Co ciekawe na Grenlandii nie ma dróg łączących poszczególne miejscowości. Dlatego zarówno mieszkańcy, jak i turyści przemieszczają się tam samolotami, łodziami, zaprzęgami psimi lub skuterami. Wyspa jest też jednym z najlepszych miejsc do oglądanie zorzy polarnej. I doświadczenia dnia i nocy polarnych. Największe wyspy świata – Nowa Gwinea Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na naszej planecie. Do tej pory opisano tu ponad 20 tys. gatunków roślin, 800 gatunków koralowców i 600 gatunków ryb. Wyspa znalazła się też na trzecim miejscu pod względem powierzchni zajmowanej przez lasy tropikalne zaraz po Brazylii i Kongo. Nowa Gwinea znajduje się w Melanezji na Oceanie Spokojnym i ma 821,4 tysięcy km2. Wyspa należy do dwóch krajów - Indonezji oraz Papui-Nowej Gwinei (364 tys.km2). Jej naturalnymi bogactwami, poza drewnem, są miedź i złoto. Mieszkańcy wyspy, których jest blisko 15 mln, to w większości Papuasi z blisko 1000 grup etnicznych. Posługują się oni około 850 językami, co czyni Nową Gwineę najbardziej zróżnicowanym językowo miejscem na ziemi. Wciąż większość mieszkańców obu krajów żyje na obszarach wiejskich. Niestety Papua-Nowa Gwinea ma bardzo wysoki wskaźnik przestępczości, co czyni ją jednym z najmniej bezpiecznych krajów świata. Warto się tam jednak wybrać na niezwykle barwny festiwal. To Mount Hagan, na który przybywają grupy etniczne z całej Papui-Nowej Gwinei. Podczas imprezy uczestnicy występują w tradycyjnych strojach, maskach i barwach charakterystycznych dla danej mniejszości. Głównym celem festiwalu jest zaprezentowanie bogactwa lokalnych tradycji tego kraju. Nowa Gwinea oddzieliła się od Australii około 10 tysięcy lat temu. Między innymi dlatego najwyższym szczytem Oceanii/Australii wliczanym do Korony Ziemi jest znajdująca się w części Indonezyjskiej Puncak Jaya (4884 metrów n.p.m.). Największe wyspy świata – Borneo Borneo jest domem jednego z najbardziej niezwykłych stworzeń na naszej planecie. To „ludzie lasu”, jak bywają nazywane orangutany. Te człekokształtne małpy żyją jeszcze tylko na sąsiedniej Sumatrze. Borneo to największa wyspa Archipelagu Malajskiego i Azji, a przez sam jej środek przebiega równik i panuje tu klimat równikowy. Ma 748 tysiące km2 i zamieszkuje ją około 23 mln osób. Jest to jedyna wyspa, która należy aż do trzech krajów; Indonezji (ponad 73%), Malezji (26%) i Sułtanatu Brunei (1%). Dawniej niemalże w całości porastały ją lasy tropikalne, jednak zostały one w ponad 50% wycięte, głównie pod plantacje palmy olejowej. Ocalałe lasy są jednymi z najstarszych na Ziemi, a ich wiek ocenia się na 130 mln lat. Rośnie tu także największy kwiat świata, mięsożerna raflezja, mająca do metra średnicy i nawet 10 kg wagi. Borneo podobnie jak Nowa Gwinea jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych miejsc na świecie. A jego najwyższym punktem jest położony w części malezyjskiej Mount Kinabalu (4095 metrów n.p.m.). Na krańcach świata – 8 najbardziej odizolowanych miejsc na Ziemi Wciąż są na Ziemi regiony, wyspy i miasta, gdzie w odosobnieniu żyje się od pokoleń. Oto najbardziej niedostępne miejsca świata. Największe wyspy świata – Madagaskar Madagaskar jest królestwem lemurów (90%. światowej populacji), kameleonów (50%) i baobabów. Wiele z gatunków to endemity, organizmy nie występujące w żadnym innym miejscu na świecie. Madagaskar ma też bardzo ciekawą historię geologiczną. Jakieś 165 mln lat temu wyspa oddzieliła się najpierw od superkontynentu Gondwany, a potem, jakieś 88 mln lat temu od Indii. To sprawiło, że choć leży zaledwie 400 km od wybrzeży Afryki bliżej jej do Azji. Wyspa ma 587 km2 powierzchni, a zamieszkuje ją około 26, 5 mln ludzi. Rdzenni mieszkańcy nazywani są Malgaszami i są potomkami indonezyjskich osadników, którzy dotarli na wyspę jakieś 2 tysiące lat temu. Największa wyspa Afryki to jeden z najbiedniejszych krajów świata. Być może zmieni to rozwój turystki, wyspa zdobyła miano wschodzącej gwiazdy turystyki. I z roku na rok cieszy się coraz większa popularnością. Największe wyspy świata – Wyspa Baffina, Ziemia Baffina Największa wyspa Kanady i jednocześnie Archipelagu Arktycznego ma 507 tysięcy km2 powierzchni. Częściowo leży za kołem podbiegunowym północnym ponad Zatoką Hudsona. Zamieszkuje ją około 13 tysięcy osób, a jej stolicą jest 7-tysięczne Iqaluit. Skuta lodem i pokryta śniegiem jest rajem dla amatorów zimy i związanych z nią aktywności. Choć warto mieć świadomość, że wieją tu bardzo silne wiatry, a temperatura potrafi spaść do -50 st.C. Mimo arktycznych warunków żyją tu karibu, polarne lisy i niedźwiedzie. To właśnie z Ziemi Baffina wyruszali śmiałkowie chcący przepłynąć Nort West Passage, czyli przejście Północno Zachodnie. Łączy ono Atlantyk z Oceanem Spokojnym. Pierwszym, który tego dokonał był Norweg Roald Amundsena w 1906 roku. Wyspa została nazwana na cześć brytyjskiego żeglarza i kartografa Williama Baffina, choć jej odkrycie przypisuje się innemu żeglarzowi – Martinowi Frobisherowi w 1576 roku. Największe wyspy świata – Sumatra Położona jest w Archipelagu Malajskim i należy w całości do Indonezji. Na powierzchni 443 tysięcy km2 żyje około 50 mln ludzi. Tropikalna Sumatra jest domem dla orangutanów, tygrysów sumatrzańskich (najmniejszego z podgatunków, za to mającego najbardziej pręgowane futro), tapirów i nosorożców sumatrzańskich (również najmniejszych przedstawicieli tego gatunku). Wyspa znana jest też z jednego z największych kataklizmów w dziejach Ziemi. Chodzi o wybuch superwulkanu Toba, co miało miejsce jakieś 74 tysiące lat temu. Wówczas do atmosfery trafiły olbrzymie ilości materiałów piroklastycznych, co doprowadziło do drastycznej zmiany klimatu. Temperatura mogła wówczas spaść nawet o 10 stopni na półkuli północnej. To spowodowało wymarcie wielu gatunków zwierząt. Niektórzy badacze są nawet zdania, że wybuch wywołał epokę lodowcową. Utworzone w kraterze jezioro Toba jest największym powulkanicznym akwenem świata. Ma 1145 km2 powierzchni i głębokość dochodzącą do 500 metrów, co czyni je również jednym z najgłębszych. Na położonej w pierścieniu ognia Sumatrze znajduje się aż 100 wulkanów z czego 15 jest aktywnych. Wiele z nich ma ponad 3 tysiące metrów wysokości. Największe wyspy świata – Honsiu Ta największa z czterech głównych wysp Japonii ma około 1300 km długości i od 50 do 200 km szerokości. Zajmuje 228 tysięcy km2 powierzchni, które zamieszkuje 105 mln ludzi. Stanowi to około 80% populacji Japonii. To daje Honsiu drugą pozycje po indonezyjskiej Jawie, wśród najbardziej zaludnionych wysp świata. Znajdują się na niej takie miasta jak Tokio – największa aglomeracja naszego globu licząca 38 mln ludzi, Osaka, Kioto czy Kobe. Wyspa leży w pierścieniu ognia, czyli aktywnej strefie wulkanicznej, stąd występujące tu relatywnie często silne trzęsienia ziemi. Japonia ma najwięcej aktywnych wulkanów na świecie, około 13%, a na Honsiu jest ich aż 40. Jednym z nich jest święta góra Japonii Fuji. To też jej najwyższy szczyt mający 3776 metrów n.p.m. Ciekawostki o wyspach Łączna powierzchnia wszystkich wysp wynosi prawie 10 mln km2, czyli tyle ile ma Europa, a zamieszkuje je ponad 750 milionów ludzi. Najludniejszym wyspiarskim krajem jest Indonezja, której populacja liczy 273 miliony osób (4 miejsce na świecie). Jednocześnie ma też ona najwięcej zamieszkałych wysp - aż 6000 z 17 508. Największą aglomeracją świata jest położne na wyspie Honsiu Tokio. Zamieszkuje je ponad 38 mln osób. Kontynentem, który ma najwięcej wysp jest Europa, a pierwsze miejsca w światowym rankingu zajmują Szwecja - 267 570, Norwegia - 239 059 i Finlandia - 178 947. Na czwartym miejscu uplasowała się Kanada 52 455, a za nią USA 18 617. Kanada ma aż 3 z 10 największych wysp świata. Są to Wyspa Baffina (195 928 km2), Wyspa Wiktorii (83 897 km2) i Wyspa Ellesmere (75 767km). Łącznie żyje na nich zaledwie 16 tysięcy osób.
Do Polski przyjechali po raz pierwszy i spodobało im się dosłownie wszystko
– Ludzie, architektura, jedzenie, wino, piwo – wymienia na jednym wdechu Miral, nauczyciel i lider grupy Balega z Sumatry Zachodniej. Czasem znikali we Wrocławiu jak kamień w wodę i trudno było ich skompletować na spotkanie na czas. Wystąpili na Brave Festival 2014. Szczególnie rozmiłowali się w naszych potrawach, więc jeśli akurat nie występowali przed publicznością, należało ich poszukać w którejś z wrocławskich knajpek. A czasem można też było spotkać błądzących po uliczkach Starego Miasta. - Wrocław różni się zupełnie od Padang Panjang, gdzie mieszkamy. Tylko pogoda jest tutaj podobna do naszej – mówi Aidi, najstarszy po Miralu w zespole. – Poza tym budynki – choć dawne i piękne – są inne. Macie bardzo dużo kościołów, ale żadnego meczetu. U nas z kolei znajdują się same meczety i tylko jeden kościół – śmieje się Aidi. Wojownicy z Sumatry Zachodniej Zespół z Indonezji przyjechał na 10. Brave Festival, żeby przedstawić tradycję randai. To sztuka charakterystyczna dla Sumatry Zachodniej, łącząca taniec, teatr, opowieść i sztukę walki. Na scenie występuje kilkanaście osób, a spektakl może trwać wiele godzin. Podczas występów w Europie grupa skróciła przedstawienie, wycinając m.in. elementy opowieści (nie byłyby zrozumiałe), a zostawiając te najbardziej widowiskowe – synchroniczne uderzenia w spodnie, które pełnią rolę bębnów, i układy silatu, czyli tamtejszej sztuki walki. Znanych jest wiele opowieści o powstaniu randai, ale żadna nie została spisana. Pokolenia przekazywały sobie historie ustnie. Dzisiaj jest więc kilka stylów randai – uznawane za bardziej tradycyjne i takie, które nasiąknęły współczesnością. Wyróżnia się: randai silat, randai lu ambek, randai simarantang i randai ilau. Balega specjalizuje się w tym pierwszym, w dużej mierze tradycyjnym stylu. Artyści występują pod nazwą Balega od dwóch lat, ale zespół powstał jeszcze wcześniej. Balega oznacza pozostawać w kręgu lub zataczać kręgi (podczas występu artyści często tworzą układ koła). Wszyscy ćwiczą randai na uniwersytecie sztuki w Padang Panjang, gdzie większość studiuje. Tam właśnie pracuje Miral, nauczyciel nie tylko randai, ale też śpiewu i gry na flecie saluang (grał na nim w czasie występu). Nauczycielem, tyle że w podstawówce i liceum, jest także Aidi. Uczy randai i sztuki walki silat, sprzedaje też robione przez siebie instrumenty – tak zarabia na życie. Reszta kończy lub zbliża się do końca studiów i na razie skupia się na nauce. Tajemnica uderzenia Chociaż w Baledze występują sami mężczyźni, to randai mogą obecnie tańczyć również kobiety. Dawniej pozwalano im tylko śpiewać. – To się zmieniło w latach 60. ubiegłego wieku, kiedy zostały dopuszczone do wszystkich elementów tradycji – mówi Miral i dodaje, że członkostwo kobiet w Baledze ogranicza obyczajowość Indonezji. – Dla naszej kultury byłoby to problematyczne, żeby kobieta podróżowała tak daleko w dużej grupie mężczyzn, jaką tworzymy. Ale w przyszłym roku postaramy się przyjechać do Polski z co najmniej pięcioma kobietami. Randai można ćwiczyć od małego, ale dopiero w wieku około 10 lat zaczyna się poważny trening. To dlatego, że wcześniej dziecko nie ma siły uderzać w spodnie. Jednak tajemnica uderzenia tkwi nie tylko w sile. Spodnie uszyte są z grubego i mocnego materiału, często ozdobionego wzorami (dzisiaj nie mają one już takiego znaczenia jak kiedyś). Materiał rozpina się pomiędzy nogawkami, tworząc coś na kształt żagla, przypominającego suknię. Największy efekt daje odpowiednie uderzenie w ten dobrze napięty materiał – wydaje się wówczas, jakby Balega waliła w kotły. Randai odgrywany jest podczas licznych indonezyjskich świąt. Przedstawienia odbywają się również na cześć gości. Nie jest to jednak tradycja, która wymaga oficjalnego stroju czy zachowania. Uczestnicy spektaklu mogą brać w nim udział – w jakim stopniu, zależy tylko od umiejętności. Każdy natomiast może klaskać czy krzyczeć do rytmu nadawanego przez artystów. - Dzisiaj już nas to nie zaskakuje, ale gdy występujemy w Europie czy USA, publiczność siedzi cicho skupiona na spektaklu – mówi Miral. – Dla nas, Indonezyjczyków, jest jasne, że wszyscy mogą wziąć udział w randai. To bardzo hałaśliwa tradycja. Lepiej jednak nie brać udziału w ostatniej części przedstawienia. Artyści nie praktykują jej zawsze, lecz raczej wtedy, gdy wpadną w wyjątkowy trans. Odprawiają wówczas taniec talerzy, rozbijając je na podłodze i dalej tańcząc na ostrych kawałkach. Często dochodzi do zranień. Ten element wyrósł z legendy o tym, że podczas zbiorów, tańcząc z talerzami, ludzie zanosili dary bogom. Później pozostał aspekt rozrywkowy i poczucie, że im więcej artysta zdoła unieść talerzy, tym większy szacunek okazuje gościowi. Po pierwszym spektaklu w czasie 10. Brave Festival publiczność wiedziała już, że w czasie randai można dać się ponieść emocjom. Występ Balegi na wrocławskim Rynku przyciągnął tłum widzów, który zachowywał się jak na uczestników randai przystało. Podobnie było podczas kolejnego występu na scenie.
Cieśnina Malakka oddziela indonezyjską wyspę Sumatra od Półwyspu Malajskiego, na którego czubku tkwi pyszniący się bogactwem Singapur. Na to barwne wodne królestwo składają się setki rzek uchodzących do cieśniny, porośnięte namorzynami bagniste brzegi oraz fantastyczna konstelacja maleńkich wysp, raf i mielizn.
Jego pierwsi mieszkańcy nauczyli się prowadzić życie wodno-lądowe, budując wioski nad wodą i wymyślając odpowiednie łodzie do połowu ryb, handlu oraz... piractwa. Armady morskich rabusiów, zwanych tu lanunami, w lekkich, zwrotnych łodziach ograbiały statki przepływające tą najkrótszą drogą z Indii do Chin, a potem wycofywały się w górę rzek, do ufortyfikowanych wiosek. Łupem padało złoto, klejnoty, proch, opium i niewolnicy, zapędzani potem do budowy sułtanatów, które zdominowały wybrzeża Sumatry i Malajów. Żeglarze opisywali okropności, jakie spotykały ich w cieśninie i na pobliskich wodach. Podczas napadu w XIX w. lanunowie pojmali np. brytyjskiego kapitana Jamesa Rossa. Sądząc, że na statku ukryty jest ładunek srebrnych monet, kazali mu patrzeć, jak jego syn przywiązany do kotwicy opuszczany jest wraz z nią. Potem obcinali kapitanowi palce, kawałek po kawałku. Myślicie, że to już przeszłość? Bynajmniej. Pod koniec XIX w. flota europejskich kolonizatorów opanowała sułtanaty, ale lanunów nigdy nie wytępiono. Ich współcześni spadkobiercy nadal grabią na tych wodach. Dzisiejszemu lanunowi zdobyczy nie brakuje. Tym wąskim przesmykiem co roku płynie 70 tys. statków, przewożących jedną piątą światowych ładunków morskich. Szlak jest trudny do upilnowania, bo przebiega między zwaśnionymi krajami, Malezją i Indonezją. Cieśnina Malakka, mająca ok. 402 km szerokości u swego północnego krańca, zwęża się do mniej więcej 16 km przy południowym, a ponadto jest upstrzona setkami niezamieszkanych, porośniętych namorzynami wysepek, oferujących wszelkim kryminalistom fantastyczne kryjówki. Czy można się zatem dziwić rodzącej się wśród wielu pokusie? Chłopiec z Plaży – jeden z rabusiów, do których dotarłem – zaproponował, że pokaże mi, jak zespół „skaczących wiewiórek” dostaje się na pokład statku. Demonstracja odbędzie się na bezludnej wyspie, gdzie czasem ćwiczył. Na końcu mola, w drewnianym pancungu, czekali na nas dwaj muskularni młodzi mężczyźni, Muhammad i Hakim. Chłopiec z Plaży wyjaśnił, że te łodzie są doskonałe, bo ciężar i kształt pozwalają im przebijać się przez kilwater statku, w przeciwieństwie do lżejszych łodzi z włókna szklanego, które podskakują na falach. Usiedliśmy w łodzi parami. Mnie przypadło miejsce obok Muhammada. Okrągłe policzki i nieskazitelne zęby nadawały mu chłopięcy wygląd, ale zaledwie kilka tygodni wcześniej ten człowiek zakończył dwuletnią odsiadkę za udział w wyprawie na „zakupy”. Słońce świeciło nam w plecy. Hakim wypłynął z portu i ruszył w stronę gęstego lasu, który zdawał się pływać na wodzie – jednej z niezliczonych namorzynowych wysepek cieśniny. To wyglądało jak nieprzebyta masa sękatych korzeni i splątanych gałęzi, ale Hakim znalazł maleńką przecinkę i wprowadził łódź w prawdziwy labirynt. Wśród namorzynów było chłodno. Zanurzaliśmy się w głębokie cienie i wyłanialiśmy z nich, dopóki wodna ścieżka nie doprowadziła nas do kilku domów na palach. – Salem alejkum! – zawołał Hakim. Nie usłyszeliśmy żadnej odpowiedzi. Hakim zgasił silnik. Chłopiec z Plaży chwycił konar i zatrzymał łódź, a Hakim wyjął parang z zakrzywionym ostrzem lśniącym od oleju, dzięki któremu pozostaje ostry jak brzytwa. Szybkimi ciosami odrąbał półmetrowy kawałek korzenia i cisnął go do łodzi. Wypłynęliśmy spomiędzy namorzynów i ruszyliśmy w stronę małej wyspy, oddalonej o jakieś półtora kilometra. Kiedy do niej dotarliśmy, Chłopiec z Plaży zniknął w dżungli porastającej wysepkę, a my pozostaliśmy na brzegu, skąd roztaczał się szeroki widok na kanał żeglugowy. Dziewięć jednostek mozolnie sunęło przez cieśninę. W oddali majaczyła ściana wieżowców Singapuru. – Kilka lat temu było to najlepsze miejsce do rozpoczęcia ataku – powiedział Muhammad. – Teraz za dużo tu patroli. Ale są inne możliwości. Spytałem go, dlaczego zdecydował się na piractwo. – Po części dla pieniędzy – odparł – ale to również frajda, przygoda, coś jak na filmie z Jamesem Bondem. Chłopiec z Plaży wyszedł z dżungli z sześciometrowym bambusowym drągiem, a Hakim wyrąbał z korzenia namorzynu 30-centymetrowy kolec. Następnie przywiązał kolec pod kątem do końca bambusa. - Tak wspinamy się na statek – powiedział Chłopiec z Plaży, sięgając w stronę pobliskiego drzewa, jak gdyby to była burta. – Tekong (sternik) podprowadza pancung do samej rufy – wyjaśniał, unosząc drąg i zaczepiając go o gałąź. Płynnym ruchem chwycił bambus rękami i podciągnął się, unosząc nogi. Potem ścisnął go stopami, wypychając ciało do góry, jak gąsienica. W ciągu kilku sekund dotarł do szczytu i zsunął się w dół po drągu. – W ten sposób pięć „skaczących wiewiórek” może wejść na statek w niecałą minutę. – Podał mi bambus. – Teraz ty spróbuj. Zdjąłem buty i zacząłem go naśladować. Zgrubienia bambusa zapewniały dobry chwyt, a jego sztywność sprawiała, że wspinaczka była łatwiejsza niż po linie. Chłopiec z Plaży powiedział, że aby dostać się na pokład wyższego statku, wiążą ze sobą dwa lub trzy bambusy. Dotarłem na szczyt i zsunąłem się w dół. – Mógłbyś być piratem – powiedział Muhammad. Pozostali wybuchnęli śmiechem. Kiedy zacząłem wkładać buty, poczułem żelazny uścisk na ramieniu i zimne ostrze paranga na karku. – Potem łapiesz pierwszego marynarza, jakiego zobaczysz – warknął mi do ucha Muhammad. – Mów: gdzie są pieniądze. – Serce zaczęło mi łomotać, zanim uświadomiłem sobie, że to tylko demonstracja następnego etapu ataku. – I ten marynarz będzie potulny jak wodny bawół. „Skaczące wiewiórki” to drobni rabusie łupiący marynarzy. Współcześni piraci potrafią jednak działać z rozmachem i zagarnąć na przykład tysiące ton „czarnego złota”, czyli ładunek tankowca. Jak? national geographic zamieszcza coś w rodzaju instrukcji.