„W tych górach czas płynie wolniej” – to jeden z największych przyrodniczych skarbów Polski
Sudety to jeden z najbardziej zróżnicowanych i fascynujących łańcuchów górskich w Polsce. Łączą w sobie majestat Karkonoszy, tajemnicze labirynty Gór Stołowych i łagodne krajobrazy Sudetów Wschodnich. To miejsce, gdzie spotykają się malownicze szczyty, widowiskowe wodospady, bogata przyroda i niezwykle ciekawa historia. Dzięki dogodnemu położeniu i gęstej sieci szlaków Sudety są idealnym kierunkiem zarówno dla zapalonych wędrowców, jak i rodzin z dziećmi.
Spis treści: Podział Sudetów Najważniejsze szczyty w Sudetach Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Flora i jej piętrowość Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Sudety to łańcuch górski leżący w południowo-zachodniej Polsce, który rozciąga się wzdłuż granicy z Czechami i częściowo sięga także do Niemiec. Stanowią fragment Masywu Czeskiego. Od północy ogranicza je szerokie Przedgórze Sudeckie, a na wschodzie ich naturalną granicę wyznacza Brama Morawska. Sudety liczą około 300 km długości, a ich najwyższy punkt to Śnieżka (1603 m n.p.m.) w Karkonoszach. Sudety odgrywają istotną rolę w krajobrazie Polski – nie tylko ze względu na wysokości, ale także bogatą historię geologiczną, liczne atrakcje turystyczne oraz zróżnicowaną przyrodę. Dzięki stosunkowo łatwej dostępności i gęstej sieci szlaków przyciągają zarówno doświadczonych turystów górskich, jak i osoby planujące krótsze, rodzinne wycieczki. Podział Sudetów Sudety dzieli się tradycyjnie na trzy główne części: Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe i Sudety Wschodnie. Każda z nich ma swoją specyfikę geologiczną, krajobrazową i turystyczną. Sudety Zachodnie obejmują przede wszystkim Karkonosze, Góry Izerskie oraz Rudawy Janowickie. To właśnie tutaj wznosi się najwyższy szczyt całego pasma – Śnieżka. Region ten wyróżnia się ostrymi grzbietami, kotłami polodowcowymi i licznymi wodospadami. Sudety Środkowe są niższe, ale nie mniej ciekawe. Należą do nich m.in. Góry Stołowe, znane z niezwykłych formacji skalnych przypominających labirynty i skalne miasta, a także Góry Sowie czy Bardzkie. To teren bogaty w zabytki i ślady dawnych kopalń. Sudety Wschodnie rozciągają się między Przełęczą Kłodzką a Bramą Morawską. To tu leżą Góry Opawskie, jedyny fragment Sudetów znajdujący się na Górnym Śląsku, z najwyższym szczytem Biskupią Kopą. Region wyróżnia się łagodniejszymi formami krajobrazu i większym wpływem działalności rolniczej człowieka. Taki podział pozwala lepiej zrozumieć bogactwo Sudetów i docenić różnorodność krajobrazów – od surowych karkonoskich granitów po tajemnicze labirynty Gór Stołowych. Najważniejsze szczyty w Sudetach Choć Sudety nie dorównują wysokością Tatrom, oferują imponującą listę szczytów, które stały się ikonami regionu. Najwyższym z nich jest wspomniana już Śnieżka (1603 m n.p.m.), górująca nad Karpaczem i czeskim Pecem pod Śnieżką. Jej charakterystyczny stożkowaty kształt sprawia, że rozpoznają ją nawet osoby mniej zaznajomione z górami. W Sudetach Zachodnich warto także wspomnieć o Szrenicy (1362 m n.p.m.) w Karkonoszach oraz Wysokim Kamieniu (1058 m n.p.m.) w Górach Izerskich, z którego roztacza się jedna z najpiękniejszych panoram regionu. Sudety Środkowe przyciągają przede wszystkim swoimi unikatowymi formacjami – szczytem Szczeliniec Wielki (919 m n.p.m.), najwyższym w Górach Stołowych, czy Wielką Sową (1015 m n.p.m.) w Górach Sowich, gdzie znajduje się zabytkowa wieża widokowa. W Sudetach Wschodnich najwyższe wzniesienia to Pradziad (1491 m n.p.m.), położony już po stronie czeskiej, oraz Biskupia Kopa (889 m n.p.m.) po stronie polskiej. Dzięki tej różnorodności szczytów Sudety oferują zarówno łatwe spacery po łagodnych zboczach, jak i bardziej wymagające podejścia, nagradzające turystów szerokimi widokami. Najpiękniejsze wodospady w Sudetach Sudety słyną nie tylko z malowniczych szczytów i bogatej przyrody, ale także z widowiskowych wodospadów, które należą do najchętniej odwiedzanych atrakcji regionu. Najwyższym i najbardziej znanym jest Wodospad Kamieńczyka w Karkonoszach, osiągający 27 metrów wysokości. Ciekawostką jest, że właśnie on zdobył uznanie Andrew Adamsona, reżysera „Opowieści z Narnii: Książę Kaspian” i właśnie pod tym wodospadem nakręcono część scen. Jego potężna kaskada spada w wąski wąwóz, tworząc wyjątkowy krajobraz, który przyciąga turystów o każdej porze roku. Mniejszy, ale równie urokliwy, jest Wodospad Szklarki, gdzie woda spływa malowniczo po skalnych progach, tworząc efektowną kaskadę o wysokości nieco ponad 13 metrów. Warto wspomnieć także o Wodospadzie Wilczki w Międzygórzu, dawniej uznawanym za najwyższy w całych Sudetach. Obecnie mierzy 22 metry i nadal zachwyca swoją pionową ścianą oraz otoczeniem pełnym zieleni. Mniej znane, lecz warte odkrycia, są także mniejsze kaskady, takie jak Wodospad Podgórnej w Przesiece czy malownicze wodospady w Górach Stołowych i Bystrzyckich. Każdy z tych wodospadów stanowi nie tylko atrakcję turystyczną, ale również ważny element lokalnych ekosystemów, zapewniając mikroklimat sprzyjający mchom i paprociom oraz schronienie dla wielu gatunków owadów i płazów. To sprawia, że odwiedzając wodospady Sudetów, można podziwiać nie tylko spektakularne krajobrazy, ale też bogactwo życia, jakie one podtrzymują. Flora i jej piętrowość Sudety charakteryzują się wyraźnym piętrowym układem roślinności. W niższych partiach dominują lasy mieszane, w których spotkać można buki, dęby, klony i jesiony. Wyżej zaczynają przeważać bory świerkowe i jodłowe, które odgrywają istotną rolę w gospodarce leśnej regionu. Najwyższe partie Sudetów, szczególnie w Karkonoszach, kryją z kolei roślinność subalpejską i alpejską. Można tu zobaczyć kosodrzewinę, zbiorowiska traworośli i ziołorośli, które stanowią siedlisko wielu rzadkich gatunków. W Sudetach występują również liczne endemity, czyli gatunki unikatowe dla tego regionu. Przykładem jest dzwonek karkonoski, rosnący tylko na ograniczonym obszarze Karkonoszy. Flora Sudetów jest nie tylko piękna, ale i cenna przyrodniczo. To jeden z powodów, dla których utworzono Karkonoski Park Narodowy, Park Narodowy Gór Stołowych oraz Śnieżnicki Park Krajobrazowy, a także liczne rezerwaty przyrody chroniące torfowiska i rzadkie gatunki roślin. Fauna – bogactwo zwierząt w sudeckich lasach Podobnie jak flora, także fauna Sudetów jest bardzo zróżnicowana. W lasach żyją duże ssaki – jelenie, sarny i dziki, a w ostatnich latach coraz częściej obserwuje się także powracające wilki. Na uwagę zasługuje również muflon – gatunek introdukowany z Korsyki, który dobrze zadomowił się w tutejszych górach. Sudety są również ważnym miejscem dla ornitologów. Spotkać tu można m.in. sóweczkę, puchacza czy głuszca, a nad torfowiskami polują błotniaki i myszołowy. Miłośników mniejszych zwierząt zainteresuje z kolei bogactwo owadów – od rzadkich motyli po chronione chrząszcze. Ciekawostką jest fakt, że w górskich potokach Sudetów można spotkać pstrąga potokowego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Odkryj niezwykłe oblicze Karkonoskiego Parku Narodowego
Karkonoski Park Narodowy zachwyca nie tylko turystów, ale i naukowców – od alpejskich muraw po subarktyczne torfowiska i dzikie zwierzęta, które powracają dzięki skutecznej ochronie gatunkowej. Dzięki zróżnicowanym piętrom roślinnym oraz wyjątkowym formom geologicznym park stanowi naturalne laboratorium dla badaczy. Jego malownicze szlaki, wodospady i jeziora polodowcowe przyciągają także pasjonatów przyrody, którzy chcą zobaczyć unikatowe krajobrazy Sudetów.
Spis treści: Powstanie i rozwój Karkonoskiego Parku Narodowego Zwierzęta Karkonoskiego Parku Narodowego Piętra roślinne i gatunki chronione Turystyka na obszarze Karkonoskiego Parku Narodowego Karkonoski Park Narodowy położony jest w województwie dolnośląskim przy granicy z Czechami, obejmuje obecnie powierzchnię 5 951,42 ha, a jego otulina zajmuje dodatkowe 13 093 ha. Tereny te od dawna przyciągały uwagę naukowców i miłośników przyrody ze względu na wyjątkowe walory geologiczne, ukształtowanie terenu oraz bogactwo flory i fauny. Już w 1910 roku w Karkonoszach powołano stanowisko komisarza ochrony przyrody. Kolejnym krokiem milowym było utworzenie straży górskiej w 1927 r., której głównym zadaniem była ochrona tych cennych przyrodniczo terenów. Pierwsze rezerwaty powstały w 1933 roku i obejmowały kotły polodowcowe oraz liczne pomniki przyrody. Powstanie i rozwój Karkonoskiego Parku Narodowego Formalne powstanie Karkonoskiego Parku Narodowego nastąpiło 16 stycznia 1959 roku na mocy rozporządzenia Rady Ministrów, obejmując pierwotnie 5510 ha. Granice parku i zasady jego ochrony zostały szczegółowo określone w zarządzeniu Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 2 marca 1959 roku. Od tego czasu powierzchnia parku była stopniowo powiększana – w 1996 r. o 68 ha, a w 2016 r. o kolejne 371 ha, co pozwoliło objąć ten wyjątkowy ekosystem jeszcze lepszą ochroną. Znaczenie Karkonoskiego Parku Narodowego zostało dodatkowo podkreślone w 1992 roku, kiedy wraz z czeskim Krkonošským národním parkiem został włączony do przygranicznego Rezerwatu Biosfery UNESCO Karkonosze/Krkonoše, obejmującego ponad 60 tys. ha. W 2010 roku obszar parku wraz z otuliną uzyskał status Geoparku Krajowego, co potwierdziło jego wyjątkowe wartości i edukacyjne znaczenie dla regionu. Dzięki tym działaniom Karkonoski Park Narodowy stał się jednym z najważniejszych obszarów chronionych w Polsce, łącząc ochronę przyrody z edukacją ekologiczną i badaniami naukowymi. Zobacz też: Śnieżka z dziurą na wylot? Kontrowersyjny plan tunelu pod górą. Zwierzęta Karkonoskiego Parku Narodowego Karkonoski Park Narodowy to obszar o wyjątkowej różnorodności gatunkowej, wynikającej z połączenia zróżnicowanego klimatu, mozaikowej rzeźby terenu oraz odmiennych pięter roślinnych. W parku występuje około 60 gatunków ssaków, w tym bóbr, sarna , lis oraz aż 16 gatunków nietoperzy. Ciekawostką jest obecność muflona, który został introdukowany z Korsyki na początku XX wieku i od tego czasu zamieszkuje karkonoskie lasy. Historia dużych drapieżników w Karkonoszach jest złożona. Wilki i rysie zostały wytępione przez człowieka, a ich powrót nastąpił dopiero w XXI wieku. Rysie ponownie pojawiły się w 2006 roku, choć ich liczebność była niewielka i od 2018 roku nie obserwuje się ich regularnie. Wilki natomiast, początkowo pojedyncze, zaczęły pojawiać się od 2014 roku, a w ostatnich latach rozmnażają się ponownie w tym rejonie. Ptactwo Karkonoszy jest równie bogate, obejmuje łącznie około 200 gatunków lęgowych i przelotnych. Do najciekawszych należą włochatka, sóweczka, cietrzew, głuszec, drozd obrożny oraz płochacz halny. Obecna fauna Karkonoszy jest efektem działań ochronnych, rewitalizacji siedlisk oraz naturalnej sukcesji lasów. Dzięki temu park pozwala obserwować zarówno gatunki borealne, relikty glacjalne, jak i zwierzęta powracające po długim okresie nieobecności, tworząc unikatowy ekosystem Sudetów. Piętra roślinne i gatunki chronione Karkonoski Park Narodowy charakteryzuje się wyraźnie zróżnicowaną strukturą roślinną, wynikającą ze zmieniającego się wraz z wysokością klimatu oraz różnorodnych warunków siedliskowych. Roślinność gór układa się w klasyczne piętra, typowe dla wszystkich masywów górskich, choć w Karkonoszach ich układ przyjmuje unikatowe formy. Najniższe partie, czyli pogórze, obejmują obszary do około 500 m n.p.m., gdzie dominują pola, łąki oraz fragmenty lasów liściastych. Na uwagę zasługują zachowane u podnóża góry Chojnik grądy i reliktowe subatlantyckie bory sosnowe. Wyższe partie, czyli regiel dolny (500–1000 m n.p.m.) porasta w większości świerczynowa monokultura, choć zachowały się także fragmenty pierwotnych buczyn sudeckich oraz polany o dużej wartości przyrodniczej. Piętro regla górnego (1000–1250 m n.p.m.) zajmują górnoreglowe świerczyny sudeckie, w runie których występują gatunki chronione, takie jak np. paproć podrzeń żebrowiec czy przytulia hercyńska. W piętrze subalpejskim (1250–1450 m n.p.m.) dominują zarośla kosodrzewiny, często z domieszką jarząbu pospolitego i wierzby śląskiej, a w kotłach polodowcowych rozwijają się wyjątkowe ziołorośla i traworośla z wieloma gatunkami endemicznymi, np. modrzykiem górskim czy tojadem sudeckim. Najwyższe piętro alpejskie (powyżej 1450 m n.p.m.) obejmuje fragmentaryczne murawy halne i piargi granitowe. Wyjątkową wartość ma Żyła Bazaltowa w Małym Śnieżnym Kotle, będąca unikatowym siedliskiem licznych reliktów epoki lodowej oraz endemitów (np. skalnica bazaltowa, dzwonek karkonoski – jego wizerunek znajduje się w logo Karkonoskiego Parku Narodowego – jastrzębce czy przytulia sudecka), których obecność nadaje Karkonoszom niepowtarzalny charakter przyrodniczy. Dzięki takiej mozaice siedlisk park umożliwia obserwację roślin rzadkich, chronionych i zagrożonych wyginięciem, czyniąc go jednym z najcenniejszych obszarów przyrodniczych Sudetów. Turystyka na obszarze Karkonoskiego Parku Narodowego Karkonoski Park Narodowy oferuje turystom niezwykle zróżnicowane możliwości spędzania czasu, zarówno latem, jak i zimą. Park dysponuje siecią 112 km szlaków pieszych, a część z nich została udostępniona również rowerzystom, przy czym wstęp na jego teren jest płatny. Zimą turyści mogą korzystać z 17 km nartostrad i dziesięciu wyciągów narciarskich. W wyższe partie Karkonoszy prowadzą dwie kolejki linowe – „Szrenica” i „Kopa” – umożliwiając szybki dostęp do wierzchołków. Szczyt Szrenicy (1362 m n.p.m.) stanowi jeden z głównych punktów widokowych w Karkonoszach. Położony powyżej górnej granicy lasu wierzchołek oferuje panoramy, które zachwycają turystów o każdej porze roku. Znajduje się tu również historyczne schronisko oraz Karkonoska Stacja Meteorologiczna – jedyna w Sudetach stacja w piętrze subalpejskim, służąca badaniom i celom dydaktycznym. Park obfituje w naturalne atrakcje. Niewątpliwie można do nich zaliczyć wodospady Kamieńczyka i Szklarki, które przyciągają zarówno miłośników fotografii, jak i wędrówek krajobrazowych. Równie fascynujące są Śnieżne Kotły, Czarny Kocioł Jagniątkowski i torfowisko Úpy, będące reliktem subarktycznej tundry. Miłośnicy pieszych wędrówek mogą przemierzyć Ścieżkę nad Reglami, czyli niemal 30-kilometrowy szlak przebiegający przez kotły polodowcowe i granicę dwóch pięter roślinnych: regla górnego i piętra subalpejskiego. Obszar KPN kryje także liczne jeziora polodowcowe, w tym Mały Staw z malowniczo położonym schroniskiem Samotnia. Ciekawostką są też unikatowe formacje skalne, takie jak Pielgrzymy, Końskie Łby i Trzy Świnki. Śnieżka, najwyższy szczyt Karkonoszy i Sudetów, stanowi punkt centralny parkowych wędrówek, oferując możliwość obserwacji rzadkich zjawisk meteorologicznych i podziwiania alpejskiej roślinności w specyficznym klimacie wysokogórskim. Dzięki różnorodności krajobrazów, bogactwu przyrodniczemu i dobrze rozwiniętej infrastrukturze turystycznej, Karkonoski Park Narodowy pozostaje jednym z najchętniej odwiedzanych i najlepiej przystosowanych do rekreacji terenów chronionych w Polsce. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Nowa spektakularna atrakcja w Polsce. Podziemna sala ma powierzchnię Stadionu Narodowego
Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie u podnóży Śnieżnika gości już turystów od ponad czterdziestu lat. W 2027 roku dla zwiedzających ma zostać udostępniony kolejny, spektakularny fragment groty – sala Mastodonta. Szacuje się, że w przyszłości nową trasę będzie odwiedzać nawet 100 tysięcy turystów rocznie.
Sala Mastodonta to jedna z najbardziej spektakularnych części Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie. Co ciekawe, część ta została odkryta stosunkowo niedawno, bo w 2012 roku przez wrocławskich grotołazów. Sala Mastodonta stanowi jedną z największych przestrzeni w całej grocie. Jej długość szacuje się na ok. 100 metrów, a wysokość w niektórych miejscach osiąga nawet 30 metrów. Nazwa sali nie jest przypadkowa. Grotołazi, którzy w 2012 r. odkryli tę ogromną komorę, zauważyli, że część stalaktytów i nacieków swoim kształtem przypominała masywne zęby trzonowe mastodonta – prehistorycznego przodka słonia. W ten sposób, początkowe skojarzenie posłużyło za przyszłą nazwę, która jest stosowana do dziś. Co już udało się zrobić w sali Mastodonta? Na podziwianie ogromnej części groty turyści będą musieli jeszcze chwilę zaczekać. W czerwcu 2024 r. rozpoczęto drążenie tuneli mających połączyć istniejącą trasę turystyczną Jaskini Niedźwiedziej z nowo odkrytą Salą Mastodonta. Już teraz wydrążono dwa niezależne odcinki, które w przyszłości posłużą jako tunele komunikacyjne dla turystów. Jeden z nich to mierzący ok. 150 metrów korytarz wejściowy, a drugi – o długości ok. 90 metrów – będzie pełnił funkcję wyjścia z sali. Stworzenie dwóch niezależnych dróg dotarcia usprawni poruszanie się po jaskini i pozwoli większej liczbie turystów podziwiać tę niezwykłą grotę. Ważnym elementem prac budowlanych w jaskini jest dostosowanie wszystkich działań do życia jej naturalnych mieszkańców – nietoperzy. Prace mogą być prowadzone wyłącznie w określonym czasie – od połowy maja do końca października. Zimą grota staje się domem dla nietoperzy, które na kilka miesięcy przechodzą w stan hibernacji. Nieopatrzne obudzenie latającego ssaka mogłoby wytrącić go ze stanu niskiego metabolizmu, co w skrajnych przypadkach mogłoby doprowadzić nawet do śmierci zwierzęcia. Kiedy otwarcie sali? Wszystkie naturalne przeszkody, z którymi muszą zmagać się podziemni budowniczowie, sprawiają, że otwarcie Sali Mastodonta planowane jest dopiero na rok 2027. Dyrektor obiektu, Artur Sawicki, w rozmowie z Eska Wrocław podkreśla: „Napotykamy wciąż na wiele trudności, bo jest to inwestycja nietypowa, ale połowa 2027 roku lub jesień to termin realny”. Do tego czasu jaskinia ma zostać wyposażona w pełną infrastrukturę turystyczną, umożliwiającą zwiedzanie całego odkrytego kompleksu podziemi. Oprócz klasycznych elementów ścieżek turystycznych – takich jak podesty i barierki – niezbędne będzie także specjalne oświetlenie, którego montaż stanowi dodatkowe wyzwanie dla projektantów. Planowane jest również utworzenie punktów widokowych, z których będzie można podziwiać całą, imponującą przestrzeń sali Mastodonta. Co już można oglądać? W oczekiwaniu na otwarcie Sali Mastodonta turyści mogą już teraz zwiedzać udostępnione fragmenty Jaskini Niedźwiedziej. Dla gości przygotowano trasę prowadzącą przez górne piętro jaskini, otwartą w 1983 roku. Malowniczy spacer obfituje w widoki niezwykle bogatej szaty naciekowej – stalaktytów, stalagmitów i stalagnatów – oraz prowadzi przez efektowne sale i korytarze. Przy wejściu można również zobaczyć wybrane znaleziska paleontologiczne. Wśród nich znajdują się m.in. szczątki niedźwiedzia jaskiniowego, od którego jaskinia wzięła swoją nazwę. Ile kosztuje wejście do jaskini? Cennik wejścia do jaskini kształtuje się następująco: bilet normalny – 60 zł, bilet ulgowy – 45 zł. Co ważne, do ceny regularnej należy doliczyć również 15 zł opłaty, jeśli chcemy robić zdjęcia wewnątrz jaskini. Dla turystów jest również przygotowana trasa ekstremalna. Koszt takiego spaceru wynosi 350 zł i odbywa się poza oświetlonymi i przygotowanymi korytarzami – w mniej dostępnych partiach jaskini. Uczestnicy mają do dyspozycji kaski, latarki czołowe i kombinezony ochronne (sprzęt udostępnia organizator). Trasa prowadzi przez węższe korytarze i mniej znane fragmenty jaskini, gdzie można zobaczyć formy krasowe zachowane w stanie nienaruszonym. Źródło: Onet Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Śnieżnicki Park Krajobrazowy jest klejnotem Sudetów. Skrywa wiele atrakcji
Śnieżnicki Park Krajobrazowy cechuje się nie tylko wybitnymi walorami widokowymi, ale także wspaniałą przyrodą. To idealne miejsce dla wszystkich, którzy choć na chwilę chcą oderwać się od zgiełku i odpocząć w miejscu zacisznym i nieobleganym przez turystów. Jakie atrakcje skrywa Śnieżnicki Park Krajobrazowy? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się Śnieżnicki Park Krajobrazowy? Charakterystyka Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Roślinność Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Zwierzęta Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Atrakcje Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego W Polsce mamy wiele parków narodowych i krajobrazowych, które swoimi granicami obejmuje góry. Najpopularniejszym bez wątpienia jest Tatrzański Park Narodowy, jednak należy podkreślić, że pozostałe skrywają nie mniej atrakcji. Udowadnia to choćby Magurski Park Narodowy, ze swoją wspaniałą przyrodą i zabytkami architektury drewnianej, czy „bohater” tego artykułu – Śnieżnicki Park Krajobrazowy. Gdzie znajduje się Śnieżnicki Park Krajobrazowy? W ujęciu administracyjnym Śnieżnicki Park Krajobrazowy znajduje się w południowo-zachodniej części kraju, w województwie dolnośląskim. Rozciąga się na terenie dwóch powiatów: kłodzkiego i ząbkowickiego. W kontekście geograficznym jest zlokalizowany w Sudetach Wschodnich, na wschód od Rowu Górnej Nysy. Swoim zasięgiem obejmuje trzy pasma górskie, tworzące „ścianę” Kotliny Kłodzkiej: Góry Bialskie, Masyw Śnieżnika i Góry Złote. Południową granicę parku i jego otuliny wyznacza wzniesienie Opacza, a północną – obszar Złotego Stoku. Charakterystyka Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Pierwszy polski PK – Suwalski Park Krajobrazowy – powstał w 1976 roku. Śnieżnicki Park Krajobrazowy został powołany 9 listopada 1981 roku. Należy zatem do najstarszych obszarów chronionych w kraju. Władzom województwa wałbrzyskiego przyświecała misja zachowania tamtejszych walorów krajoznawczych i krajobrazowych Sudetów Wschodnich, a także tamtejszej unikatowej przyrody, w tym naturalnych fragmentów Puszczy Sudeckiej. Powierzchnia Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Park swoimi granicami obejmuje obszar o powierzchni 28800 ha. Otulina, czyli strefa ochronna, mierzy 14900 ha. Pod tym względem, ŚPK zajmuje 29. miejsce na liście 125 polskich parków krajobrazowych. Rzeźba terenu w Śnieżnickim Parku Krajobrazowym Maksymalne wzniesienie w parku (szczyt Śnieżnika) wynosi 1425 m n.p.m., natomiast minimalne (w obszarze Mąkolna) – 400 m n.p.m. Mocno urozmaicona rzeźba terenu przekłada się na występowanie różnorodnych, kontrastujących krajobrazów, od nizinnych kotlin śródgórskich, przez doliny rzeczne i góry średnie, aż po subalpejską szczytową partię Śnieżnika. Roślinność Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Dla Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Charakterystyczny jest piętrowy układ roślinności górskiej. Około 60 proc. powierzchni ŚPK porastają lasy, które swoim zasięgiem obejmują niemal wszystkie szczyty Sudetów Wschodnich. Jedynym wyjątkiem jest Śnieżnik, którego kopuła szczytowa wznosi się ponad górną granicą lasu, nad którą rozpościera się piętro halne, porośnięte sztucznie wprowadzoną kosodrzewiną. W piętrze regla dolnego dominują drzewostany świerkowe, ale występują także lasy mieszane z udziałem buków, modrzewi i nielicznych dębów. Piętro regla górnego jest natomiast w całości zdominowane przez bory świerkowe. Rośliny rzadkie i chronione Na terenie Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego występuje wiele gatunków objętych ochroną i kilka roślin, które zachowały tam jedyne znane stanowiska w Sudetach lub województwie dolnośląskim. Do pierwszej grupy zaliczają się między innymi: pióropusznik strusi, wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, dziewięćsił bezłodygowy, podrzeń żebrowiec. Wśród roślin rzadkich należy wymienić gatunki takie jak: wyblin jednolistny, fiołek żółty sudecki, storczyk kukawka. Zwierzęta Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Parkowa fauna cechuje się nie tylko dużym zróżnicowaniem, ale także znaczną liczebnością rzadkich taksonów i gatunków o ograniczonym zasięgu. Na szczególną uwagę zasługują występujące na terenie parku ssaki. Można tam spotkać nie tylko dość pospolite gatunki, takie jak sarna europejska, jeleń, dzik czy lis pospolity, ale także znacznie rzadsze. Do takich należy zaliczyć borsuka europejskiego, gronostaja europejskiego, muflona śródziemnomorskiego czy kozicę północną. Warto wspomnieć, że w Granicach Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego stwierdzono występowanie ok. 100 gatunków ptaków. Cietrzew, bocian czarny, głuszec, dzięcioł trójpalczasty – to tylko niektóre z nich. Atrakcje Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego Jakie atrakcje poza wspaniałą przyrodą ożywioną skrywa Śnieżnicki Park Krajobrazowy? Całkiem sporo. Jedną z nich jest Śnieżnik, czyli najwyższy szczyt Masywu Śnieżnika. Z wierzchołka rozpościera się wspaniała panorama. Przy dobrej pogodzie widać stamtąd Karkonosze, Beskidy i Masyw Ślęzy. Kolejną niewątpliwą atrakcją tego obszaru jest Jaskinia Niedźwiedzia. Mierzy ok. 4,5 km długości, co czyni ją najdłuższym tego typu obiektem w Sudetach. Co jeszcze warto zobaczyć w Śnieżnickim Parku Krajobrazowym? Naszą propozycją jest wodospad Wilczki. Mierzy 22 m wysokości, więc mówimy tu o drugim najwyższym wodospadzie w Sudetach. Powstał na linii uskoku tektonicznego, z którego Wilczka swobodnie wpada do wąskiego wąwozu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy istnieje anomalia grawitacyjna? Karpacz jest miejscem, gdzie przyciąganie podobno działa słabiej
W 1687 roku Isaac Newton opisał zasady rządzące powszechnym ciążeniem. Dwa stulecia później Albert Einstein połączył jego przemyślenia z nową mechaniką. Mogłoby się wydawać, że zjawisko grawitacji nie skrywa żadnych tajemnic. Tymczasem na całym świecie jest wiele miejsc, gdzie ma występować przecząca prawom fizyki anomalia grawitacyjna. Karpacz to jedno z nich. Jaką tajemnicę skrywa miasto w Sudetach Zachodnich?
W tym artykule: Czy istnieją anomalie grawitacyjne? Czym jest anomalia grawitacyjna w Karpaczu? Anomalia grawitacyjna w Karpaczu to jedynie wabik na turystów? Wyjaśniamy anomalię grawitacyjną w Karpaczu Czy istnieje miejsce na Ziemi, gdzie nie ma grawitacji? Oczywiście, że nie, ale podobno są takie, gdzie siła przyciągania działa nieco inaczej. W ten sposób promowane jest między innymi Jezioro Albańskie na Via dei Laghi. Zaburzenie pola grawitacyjnego ma występować także na wyspie Czedżu w Korei Południowej. Podobno nie trzeba jednak opuszczać granic Polski, by przekonać się, że na świecie są zjawiska, o których nie śniło się nawet Newtonowi. Otomin, Góra Żar, Walim, Wałcz – oto kilka przykładów miejsc, gdzie ma występować anomalia grawitacyjna. Karpacz, urokliwe miasteczko w Sudetach Zachodnich, także znajduje się na tej liście. Czy istnieją anomalie grawitacyjne? Naukowcy nie mają wątpliwości, że pole grawitacyjne nie ma identycznego natężenia w każdym punkcie na naszej planecie. Na siłę przyciągania wpływa wiele czynników, między innymi skład skał znajdujących się pod gruntem. Podkreślają jednak, że zmiany, o których mowa, są tak niewielkie, że pozostają dla nas niewyczuwalne. W obrębie obszarów charakteryzujących się słabszym polem grawitacyjnym nie dzieje się absolutnie nic nadzwyczajnego. Jak więc wytłumaczyć fenomen Karpacza? Czym jest anomalia grawitacyjna w Karpaczu? Karpacz to jedna z najpopularniejszych miejscowości turystycznych w Polsce. Nie brakuje tam atrakcji dla miłośników wypoczynku w górach. Jednak należy podkreślić, że na przyjezdnych czeka tam coś więcej niż tylko sudeckie szlaki i XII-wieczna świątynia Wang. Jak informują ustawione przy jednej z ulic tablice, to urokliwe miasteczko jest miejscem występowania anomalii grawitacyjnej. Dziwne miejsca w Polsce – dlaczego są uważane za tajemnicze i nietypowe? Niewyjaśnione historie, tajemnicze zjawiska, mroczny klimat – nie, to nie wprowadzenie do opisu fabuły filmu grozy. Chcąc przeżyć przygodę z dreszczykiem, nie trzeba szukać strasznych tytu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/61751001a4ea3886fd240c4239a3f64aa7fe643a-405f595.jpg" width="889" height="700" alt="Dziwne miejsca w Polsce – dlaczego są uważane za tajemnicze i nietypowe? (fot. Merlin, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" title="Dziwne miejsca w Polsce – dlaczego są uważane za tajemnicze i nietypowe? (fot. Merlin, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" /> Zaburzenie pola grawitacyjnego ma występować na ulicy Strażackiej. Według władz gminy, grawitacja jest tam o 4 proc. mniejsza. W rezultacie okrągłe przedmioty lub pojazdy kołowe toczą się tam wbrew prawom fizyki – pod górę. Jedna z tablic zawiera nawet dokładną instrukcję, która szczegółowo wyjaśnia, jak można to sprawdzić. Wystarczy zatrzymać pojazd, wrzucić bieg jałowy, a po chwili samochód sam zacznie podjeżdżać na niewielkie, choć widoczne gołym okiem wzniesienie drogi. Anomalia grawitacyjna w Karpaczu to jedynie wabik na turystów? Prosty eksperyment udowadnia, że dzieje się dokładnie tak, jak opisano to na tablicy. Pozostawiony na luzie samochód z niezablokowanymi kołami zaczyna wtaczać się, zamiast zjeżdżać. Dla potwierdzenia można położyć na drodze butelkę lub wylać na asfalt odrobinę wody. Efekt będzie dokładnie taki sam. Butelka wtoczy się na wzniesienie, a strumień wody też będzie kierował się ku górze. Wydaje się to nieprawdopodobne. Jak to możliwe? Czy to przez działanie żył wodnych? A może pole grawitacyjne zakłócają występujące pod ziemią złoża ferromagnetyków? Odpowiedź jest prosta, a zarazem inna, niż spodziewa się wiele osób – to nie jest możliwe. Anomalia grawitacyjna w Karpaczu to w rzeczywistości tylko złudzenie optyczne. Mózg obserwatora błędnie interpretuje obraz dostarczany przez zmysł wzroku. Zachowanie pozorów niezwykłości tego miejsca to ciekawy sposób, by zwiększyć zainteresowanie turystów, ale naukowcy są przekonani, że na ulicy Strażackiej nie dzieje się nic niezwykłego. Jak to możliwe, skoro gołym okiem widać, że w droga w tym miejscu wznosi się? Spieszymy z wyjaśnieniem. Wyjaśniamy anomalię grawitacyjną w Karpaczu Biegnąca wzdłuż zbocza szosa wznosi się w kierunku Łomnicy, mimo że wydaje się, że powinna opadać. Ta optyczna iluzja jest zasługą pochylenia drzew i braku punktów orientacyjnych na horyzoncie. Widok w stronę Dzikiego Wodospadu jest zalesiony, ale w przeciwnym kierunku, na zakręcie, pojawia się przestrzeń między drzewami. W polu widzenia pojawiają się fragmenty koron drzew rosnących niżej, ale nad nimi rysuje się otwarta przestrzeń. To w połączeniu z kątem pochylenia drzew rosnących wzdłuż drogi sprawia, że mózg interpretuje ten widok jako wzniesienie. Ciekawostki przyrodnicze. TOP 10 miejsc w Polsce, gdzie natura pokazuje swoje prawdziwe oblicze Natura już nie raz udowodniła, że potrafi zaskoczyć. Poznaj fascynujące miejsca i związane z nimi ciekawostki przyrodnicze, które od lat wzbudzają ogromne zainteresowanie w naszym kraju. Niemożliwe? A jednak. Żeby przekonać się o tym, wystarczy przeanalizować mapę topograficzną i odczytać wartości poziomic. Można też przeprowadzić proste doświadczenie. W tym celu trzeba uzbroić się w dowolne urządzenie nawigacyjne z pomiarem wysokości i wyznaczyć sobie na drodze dwa punkty: jeden u dołu, drugi u góry rzekomego wzniesienia. Podążając w kierunku Dzikiego Wodospadu można się przekonać o niewielkiej różnicy poziomów, ale odwrotnej niż pozorna. Tam, gdzie droga ma się wznosić, w rzeczywistości poziom obniża się i odwrotnie. Zatem o żadnej anomalii nie ma mowy. Nie zmienia to faktu, że efekt optyczny jest naprawdę ciekawy i wprawia w zdumienie. Nie podważa jednak prawa powszechnego ciążenia ani żadnych innych praw fizyki. Po prostu przyroda spłatała nam niezłego psikusa. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gdzie jechać w góry? Najlepsze pomysły na wyjazd dla miłośników górskich wędrówek
Polska jest krajem niezwykle zróżnicowanym, jeśli chodzi o ukształtowanie terenu. Znajdziemy tutaj przepiękne jeziora, majestatyczne parki narodowe, bory i lasy oraz kilka pasm górskich. Miłośnicy pieszych wędrówek znajdą tutaj coś dla siebie praktycznie o każdej porze roku. Jednak wszystko to, co najpiękniejsze, znajduje się na południu kraju. Sprawdźmy zatem, gdzie jechać w góry w Polsce?
W tym artykule: Gdzie jechać w góry w Polsce? Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów Najlepsze trasy górskie w Sudetach Jak wejść na Śnieżkę? Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Polska jest niewątpliwie rajem dla miłośników gór. Znajdziemy tu trzy łańcuchy górskie, w których skład wchodzi aż 46 pasm górskich. To Góry Świętokrzyskie, Sudety oraz Karpaty. Każde z nich charakteryzują inne krajobrazy, ukształtowanie, przyroda oraz poziom trudności tras. W Tatrach nie każdy szlak będzie odpowiedni dla początkujących, a w Bieszczadach zawodowi wspinacze mogą doświadczyć zaledwie spokojnych i sielskich spacerów. Gdzie jechać w góry w Polsce? Gdzie zatem pojechać w polskie góry? Na początku należy odpowiedzieć sobie pytanie, jak dobrze jesteśmy przygotowani do spacerów górskich. Chodzenie po niskich partiach gór, jak i dolinach, zazwyczaj nie jest dużym wyzwaniem. Należy jednak pamiętać, że m.in. w wysokich Tatrach niekiedy może być bardzo niebezpiecznie, szczególnie dla amatorów i osób bez odpowiedniego sprzętu. Praktycznie każdego roku w mediach pojawiają się zdjęcia, na których widać turystów wchodzących na Giewont w klapkach lub japonkach. To błąd, który może kosztować życie lub zdrowie. Góry Świętokrzyskie to najniższe góry w Polsce Góry Świętokrzyskie to idealny kierunek dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę ze wspinaczką lub wędrówkami po górach. Nie znajdziemy tu bardzo wymagających tras, raki nie będą konieczne, a czekany można spokojnie zostawić w domu. To najniższy łańcuch górski w kraju, który znajduje się w południowo-wschodniej Polsce. Położony jest w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Jednak podziwiać tu możemy piękne widoki, zapierającą dech w piersiach naturę oraz niesamowite zabytki Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Badacze rozwiązali zagadkę pierwszych gór na Ziemi. Kiedy i jak powstały? Naukowcy z Uniwersytetu w Aberdeen wiedzą, jak powstały góry na Ziemi. Ich zdaniem kluczową rolę w tym procesie odegrał plankton, czyli drobne organizmy morskie. Najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich jest Łysica, która ma wysokość 614 m n.p.m i znajduje się w paśmie Łysogór. To najwyższe pasmo tych gór, które ma ok. 25 km długości. Góry Świętokrzyskie to obok Sudetów, to jeden z najstarszych łańcuchów górskich w Europie. Zostały wypiętrzone w kambrze ok. 500 milionów lat temu. Droga na Łysicę jest pełna malowniczych krajobrazów To właśnie Łysica powinna być pierwszym punktem podróży w Góry Świętokrzyskie. Najlepiej dotrzeć do miejscowości Święta Katarzyna, z której można wyruszyć czerwonym szlakiem w kierunku szczytu. Szlak jest pełen zjawiskowych widoków. Po drodze znajduje się klasztor Sióstr Bernardynek, ukryta w lesie kapliczka Janikowskich, na której znajdziemy wyryty przez Stefana Żeromskiego napis oraz źródełko i kapliczka św. Franciszka. Idąc na szczyt, można poczuć się jak w wehikule czasu. Cała trasa zajmuje nieco ponad godzinę. Na szczycie znajduje się duży drewniany podest, a z góry podziwiać możemy krajobraz Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Z Łysicy można ruszyć dalej czerwonym szlakiem w stronę szczytu Agata. Co ciekawe, dawne mapy i przewodniki podawały, że to właśnie ten szczyt jest najwyższym punktem Gór Świętokrzyskich. Różnica w wysokości jest jednak minimalna. Agata ma dokładnie 613,96 m n.p.m. Góry Świętokrzyskie mają w sumie 19 pasm górskich. Największe z nich to: Łysogóry – najwyższy szczyt: Łysica (614 m n.p.m.) Pasmo Jeleniowskie – najwyższy szczyt: Szczytniak (554 m n.p.m.) Pasmo Masłowskie – najwyższy szczyt: Klonówka (473 m n.p.m.) Pasmo Klonowskie – najwyższy szczyt: Barcza (465 m n.p.m.) Pasmo Oblęgorskie – najwyższy szczyt: Siniewska Góra (449 m n.p.m.) Pasmo Cisowskie – najwyższy szczyt: Włochy (427 m n.p.m.) Najlepsze trasy górskie w Sudetach Sudety to łańcuch górski, który położony jest w południowo-zachodniej Polsce i północnych Czechach. To najwyższe góry naszego sąsiada ze stolicą w Pradze. Może nie dorównują wielkością niedalekim Karpatom, ale zachwycają przede wszystkim swoją cudowną naturą, dziewiczymi zakątkami, pięknymi lasami oraz niesamowitymi trasami. Najwyższym szczytem Sudetów i pasma górskiego Karkonosze jest Śnieżka. Jego wielkość bezwzględna wynosi 1603 m n.p.m. Znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, nad Kotliną Jeleniogórską. Na Śnieżkę najłatwiej jest dostać się z Karpacza. Początkujący wspinacze mogą skorzystać z kolejki krzesełkowej, która zawiezie nas na Kopę, czyli szczyt Karkonoszy, który znajduje się poniżej Śnieżki. Z Kopy trasa na Śnieżkę wynosi 2,5 km. To ok. godzina wędrówki. Jak wejść na Śnieżkę? Bardziej zaawansowanych wspinaczy zainteresują raczej szlaki, których jest kilka. Najtrudniejszy jest szlak czarny. To wejście, które zaczyna się w Karpaczu przy dolnej bazie wyciągu na Małą Kopę przez Biały Jar. Jest to najkrótsza droga, ale podejście jest bardzo stromę i widoczność zazwyczaj w wielu miejscach ograniczona. Łatwiejszym szlakiem jest szlak czerwony. prowadzi spod parkingu pod hotelem Orlinek przez Dolinę Łomniczki. To trasa, podczas której doświadczymy wspaniałych widoków na Karkonosze. Podejście nie jest bardzo trudne, ale znajdują się tam bardziej wymagające odcinki. Niezwykle urokliwe będą również szlaki żółty i niebieski, które rozpoczynają się od ulicy Na Śnieżkę. Na początku trasy przywita nas piękna i majestatyczna Świątynia Wang. Co jeszcze zobaczyć w Sudetach? Równie ciekawym pasmem górskim w Sudetach są Góry Sowie. Znajdują się na terenie województwa dolnośląskiego. Najwyższy szczyt, czyli Wielka Sowa, ma zaledwie 1015 m n.p.m. Jednak to, co przyciąga turystów, to niezwykłe trasy wśród pól, przełęczy i lasów. Co więcej, w porównaniu z innymi polskim szczytami, na szlaku nie spotkamy tak wielu turystów. To idealne miejsce na wyciszenie i medytację w towarzystwie matki natury. Na szczycie Wielkiej Sowy znajduje się wieża widokowa, która pochodzi z 1906 roku. Ma 25 metrów wysokości. Co ciekawe, patronem murowanej budowli miał zostać kanclerz Otto von Bismarck. Z góry turyści mogą podziwiać największe szczyty Karkonoszy. Wieża czynna jest codziennie tylko w okresie od maja do końca października oraz w zimowe weekendy. Karpaty to łańcuch górski dla wymagających miłośników gór Karpaty to jeden z największych łańcuchów górskich w Europie. Znajduje się na terytorium aż ośmiu krajów: Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Serbii. Najwyższym szczytem jest Gerlach, który położony jest na wysokości 2655 m n.p.m. Znajduje się w Słowacji i jest jednocześnie największym szczytem Tatr. Z kolei najwyższym szczytem Karpat w Polsce są Rysy (położone na granicy Polski i Słowacji), które mają 2499 m n.p.m. Najpopularniejszym miejscem w Tatrach jest Zakopane. Chociaż to miasto jest oblegane przez turystów z całej Polski i wśród miłośników gór nie cieszy się najlepszą sławą, jest to dobra baza wypadowa w wysokie Tatry. Ze stolicy Podhala można dotrzeć na wiele szczytów, m.in. Giewont przez Dolinę Strążyską, Kasprowy Wiech czy Świnicę. Ponadto Morskie Oko (położone na wysokości 1395 m n.p.m.) jest dobrym punktem startowym do zdobycia Rysów. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Góry dobre na wszystko Masz problem do rozwiązania, idź w góry, poradziła mi kiedyś bardzo dobra znajoma. I miała rację. Od tamtej pory odwiedzam je regularnie, oczywiście nie tylko po to, by poradzić sobie z kłopotami czy oczyścić i uporządkować myśli, ale bardziej by obcować z naturą i jej absolutnym pięknem. Góry są nieokiełznane, tajemnicze i pełne niespodzianek. Zaskakujące i nieprzewidywalne. Nigdy nie wiem, co się wyłoni za kolejnym zakrętem lub podejściem. Bo nawet jeżeli krajobraz jest mi znany, to chociażby wiszące nisko chmury, zmiana pogody, pory dnia lub światło potrafią go zaczarować i całkowicie odmienić. Trudno też przecenić zalety wędrowania, to chyba najbardziej naturalna z aktywności. Nie tylko poprawia się nasza kondycja, poziom szczęścia za sprawą endorfin, ale też siła woli. Motywujemy się z każdym krokiem, żeby wejść wyżej i zajść dalej. A potem nagradzamy się, odpoczywając na górskich łąkach, skalnych półkach lub zamawiając pyszne dania w schroniskach, bo przy okazji spalamy mnóstwo kalorii. Zaczynamy smakować życie, rytm natury, jej nieposkromioną witalność i energię, a jednocześnie jesteśmy otoczeni ciszą i w nas samych pojawia się spokój. Niedawno wróciłam z austriackich Alp, doliny Zillertal, i to, co mnie tam zachwyciło poza widokami, to mijani na szlaku seniorzy z kijkami i plecakami, którzy w taki właśnie sposób spędzają wolny czas. W Europie mamy mnóstwo wspaniałych szlaków trekkingowych i w tym wydaniu Travelera głównie na nich się skupiamy, ale wędrować można wszędzie i zawsze, bo dzięki temu będziemy w doskonałej formie na lata. Agnieszka Franus redaktor naczelna
Sudety nie gorsze niż Karpaty! Sprawdź, dlaczego warto tu przyjechać
Przygotowaliśmy dziesięć sudeckich propozycji. Od szlaków, po karczmy! Bo jak na żurek to... najlepiej tutaj.
Jest tu naprawdę bardzo tajemniczo i przede wszystkim niezwykle pięknie. Wędrując można cieszyć się ciszą, słonecznymi łąkami i widokiem samotnych wiosek. Przy krętych jak precle drogach stoją domki ze szpiczastymi dachami. Krajobraz wygląda, jakby jakaś wielka ręka rozrzuciła po okolicy, na pozór przypadkowo, te drewniane budyneczki.... Są tu górskie szlaki, rzadko spotykana fauna i flora i najprawdziwszy, oryginalny żurek. Zobaczcie, co czeka w Sudetach: 1. Muflony Sprowadzono je w Sudety ze Słowacji. 2. Wodospad Wodospad Kamieńczyk znajdziemy w Karkonoskim Parku Narodowym. 3. Szlaki rowerowe Jest ich wiele. Można przemieszczać się ze wschodu na zachód, od Międzylesia do Polanicy Zdrój, ciesząc się ciszą, słonecznymi łąkami i widokiem samotnych wiosek. 4. Urocze schroniska Pięknie położone, w kotle Małego Stawu schronisko Samotnia to własność Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. 5. Relaks Do Kudowy Zdrój warto przyjechać choćby dla... wizyty w SPA. Przespacerować się promenadą. 6. Góry inne niż wszystkie Odwiedziny w Szczelińcu Wielki w Górach Stołowych. Tak charakterystyczne miejsce, że nie sposób pomylić go z innym. 7. Rzadkie gatunki Zobacz salamandrę plamistą. W Polsce występuje jedynie w Karpatach i właśnie w Sudetach. Salamandra uznana za gatunek zagrożony, wpisana jest do tzw. Czerwonej Księgi, czyli rejestru gatunków zwierząt i roślin narażonych na wyginięcie. 8. Trekking Obowiązkowy punkt większości wycieczek? Wejście na Śnieżkę. Na wierzchołku znajduje się charakterystyczny budynek obserwatorium meteorologicznego. 9. Wspinaczka Sudety, to nie tylko górskie szlaki, to również wiele miejsc, gdzie można uprawiać wspinaczkę. Warto spróbować swoich sił i zapisać się choćby na weekendowe ABC wspinaczki, jeśli nie na kurs skałkowy. 10. I w końcu... Spróbujemy tu tradycyjnej kuchni regionalnej. Może żurek z jajkiem podawany w bochenku chleba?
Sudety: 5 powodów, by pojechać w masyw Śnieżnika
Cała Kotlina Kłodzka jest fascynującym miejscem. Warto poznać także jej południowo-wschodnią część – z masywem Śnieżnika (1424 m) i mało znanymi Górami Bialskimi.
1. Po pierwsze sam Śnieżnik Rzadko kiedy na szczycie góry jest tak wiele do oglądania, poza widokami oczywiście. Na jego rozległym i płaskim wierzchołku znajdują się pozostałości po kamiennej wieży widokowej cesarza Wilhelma. Budowla miała 33 metry wysokości, została uroczyście otwarta w 1899 roku. Każdego lata wchodziło na nią około 5 tys. osób zafascynowanych górami. Przylegała do niej niższa wieża, tzw. schodowa. Całość przetrwała do 1973 roku, kiedy to budynki były już w tak złym stanie, że zostały wysadzone w powietrze. Pod szczytem Śnieżnika, po czeskiej stronie, znajdują się źródła Morawy. Rzeka ta wpada do Dunajca, który uchodzi do Morza Czarnego. W tym roku, ze względu na suszę, ze źródełka wypływa niewiele wody. Co ciekawe w okolicach Śnieżnika są źródła jeszcze dwóch innych rzek, a wszystkie kierują się do innego morza – Nysa Kłodzka do Bałtyku, a Cicha Orlica do Morza Północnego. Po czeskiej stronie widać także ślady po dużym schronisku – domu Lichtensteinów. Po wybudowaniu wieży szczyt odwiedzało tak dużo ludzi, że pojawił się pomysł postawienia domu górskiego. Był to duży drewniany budynek ogrzewany piecami kaflowymi. Został zburzony dwa lata wcześniej niż wieże. Dzisiaj została po nim tylko najniższa, kamienna kondygnacja, która właściwie jest zupełną ruiną. W pobliżu dawnego domu Lichtensteinów stoi na postumencie kamienna figura słonia. I to jest największe zaskoczenie Śnieżnika. Skąd wziął się słoń pod sudeckim szczytem? To efekt wyobraźni artystów. Ustawili ją członkowie grupy „Prager Secession” – skupiała ona Niemców współpracujących z Czechami w dziedzinie kultury. W czasach międzywojennych spotykali się najpierw w schronisku na górze Jeszted, a poźniej na Śnieżniku. Słonia przyjęli za swój symbol, a granitową figurę postawili w 1932 roku. 2. Po drugie Jaskinia Niedźwiedzia Jest przyrodniczym fenomenem masywu Śnieżnika i największą jaskinią w Sudetach. I chyba najładniejszą. Na trzech poziomach ma blisko 3 km sal i korytarzy, z których część zdobią kalcytowe nacieki. Są też pozostałości po zwierzętach żyjących w epoce lodowcowej; stąd zresztą wzięła się jej nazwa – od znalezionych tu kości niedźwiedzia jaskiniowego. Jaskinia jest eksplorowana przez speleologów, nadal są odkrywane nowe partie, które z oczywistych względów nie są udostępnione dla turystów. W 2012 roku speleolodzy natrafili na ogromną salę długości ponad 100 metrów i wysokości do 30 metrów. Nazwano ją Salą Mastodonta. Chętnych do zwiedzania jaskini jest tak dużo, zwłaszcza latem i w weekendy, że najlepiej zarezerwować sobie bilety z wyprzedzeniem. 3. Po trzecie Puszcza Jaworowa Rezerwat w Górach Bialskich tak naprawdę nosi nazwę „Rezerwat Puszcza Śnieżnej Białki”. Chroni kawałek lasu przypominający pierwotne puszcze, które kiedyś porastały tutejsze zbocza. Miejsce jest wyjątkowe przez to, że zachowały się tu stare buki i klony jawory, ponadto szlak prowadzi przez polany, na których rosną młode karłowate buki „przystrzyżone” zębami przez jelenie i sarny niczym żywopłoty. Z rezerwatu jest kilka kroków na Rudawiec (1112 m), który jest najwyższym szczytem Gór Bialskich, ciągle dzikich i rzadko odwiedzanych, i zalicza się do Korony Gór Polski. Z Rudawca doskonale widać sylwetkę Śnieżnika. 4. Po czwarte Uniwersytet w Bielicach Bielice są wsią na końcu Polski, a może nawet świata. Dojeżdża się do niej ze Stronia Śląskiego, dalej kończy się droga i zaczynają się Góry Bialskie. Na początku lat 80. przyjechali tam Anna i Zbigniew Majowie, żeby hodować barany. Zbudowali owczarnię, po jakimś czasie tartak, wreszcie przygotowali pokoje dla turystów, którzy coraz chętniej zaglądali do tego spokojnego zakątka. Później pojawił się pomysł organizowania różnych wykładów, koncertów, spotkań. Do „Domu Gościnnego u Majów” przyjeżdżają znani ludzie, żeby opowiedzieć o zawiłościach języka polskiego, naturze czarnych dziur czy dać koncert muzyki irlandzkiej albo szant. W ciągu kilku lat odbyło się blisko 70 spotkań i wykładów, a Uniwersytet w Bielicach przyciąga turystów z całej Polski. Miejsce jest niezwykle gościnne i wyjątkowe, także dlatego, że w dolinie urywa się zasięg telefonów komórkowych. To prawdziwy koniec świata. 5. Po piąte znane uzdrowiska Wschodnia część Kotliny Kłodzkiej też je ma: Lądek Zdrój, Międzygórze, Długopole Zdrój. W Międzygórzu rzeka Wilczka płynie głębokim wąwozem i na uskoku tektonicznym spada 22 metry, tworząc wodospad – najwyższy w Masywie Śnieżnika. W pobliżu znajduje się Ośrodek Narciarski Czarna Góra i stara kopalnia uranu, w której poprowadzono podziemną trasę turystyczno-edukacyjną. Bez obaw o promieniowanie, kopalnia jest stale monitorowana i bezpieczna. W Lądku Zdroju co roku we wrześniu odbywa się Festiwal Górski z przeglądem filmów o szeroko pojętej tematyce górskiej. To najstarsza taka impreza w Polsce.
4 niebanalne miejsca na weekend w Polsce. Tu odpoczniesz od miasta!
Chcesz wyrwać się z miasta i wypocząć w okolicznościach pięknej przyrody? Oto kilka propozycji, które w myśl przysłowia „cudze chwalicie, swego nie znacie” pozwolą ci oderwać się od codzienności i sprawią, że jeszcze bardziej pokochasz Polskę.
Polacy coraz chętniej wybierają wakacje poza granicami naszego kraju. Jednak warto pamiętać, że Polska ma do zaoferowania miejsca, które śmiało mogą konkurować z zagranicznymi kurortami. Dlatego właśnie do naszego kraju przyjeżdża coraz więcej turystów z Europy i całego świata (w 2015 aż 16 milionów!). Są w Polsce miejsca, które zachwycą nas piękną przyrodą, architekturą i bogactwem lokalnej kultury. Dlatego przygotowaliśmy listę miejsc, które idealnie nadają się na weekendowy wyjazd. 1. Bory Tucholskie Bory Tucholskie - jeden z 23 parków narodowych – to kraina zieleni, w której obrębie znajduje się aż 21 jezior. To idealne miejsce na wyciszenie się, odpoczynek od zgiełku i tłumów, doskonałe miejsce na spacery po lasach, obfitujących w sezonie w jagody oraz grzyby. Warto, będąc w tej okolicy, udać się także na spływ kajakowy Brdą. Ta rzeka nie jest regulowana, a jej nurt jest silny. Z tego też powodu trasa takiego spływu jest przeznaczona dla nieco bardziej zaawansowanych miłośników kajaków. Niezapomniane widoki wynagradzają wszelkie ewentualne niedogodności na trasie. - Jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji w Borach Tucholskich jest rezerwat Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego. To inaczej Uroczysko Wierzchlas lub Cisowy Bór. Stanowi ono pozostałość pierwotnej puszczy pomorskiej z najpiękniejszym i największym skupiskiem cisów w całej Europie - ponad 3,5 tys. sztuk – wskazuje Karolina Solis z portalu nocleg.pl. Jak dodaje, miejsce to było dla wybitnego malarza polskiego Leona Wyczółkowskiego natchnieniem do pracy artystycznej. Rezerwat ten nazwał Świętym Gajem i upamiętnił go na ponad stu wspaniałych obrazach. 2. Warmia i Mazury Nie mogło zabraknąć krainy tysiąca jezior, która zaskarbiła sobie miejsce w sercach Polaków. Warmia i Mazury trafiły na listę UNESCO za sprawą przepięknych jezior. Wszyscy wiemy, że odpoczynek nad jeziorem, pływanie na żaglach i wędzona ryba najlepsze są właśnie tam. Ale jakie jeszcze zalety skrywa ta część kraju? Poszukujący wiedzy historycznej powinni odwiedzić Wilczy Szaniec. Kętrzyńskie lasy stały się strategicznym miejscem w najnowszej historii. Tutaj były podejmowane decyzje, które odbiły się na losach Europy. Tu także znajdują się porośnięte lasem ruiny kwatery głównej Adolfa Hitlera. To również miejsce, w którym hrabia Claus Schenk von Stauffenberg dokonał nieudanego zamachu na przywódcę III Rzeszy. 3. Sudety Miłośnicy aktywnego spędzania czasu i górskich wycieczek mogą udać się w okolice Kudowy Zdrój, gdzie spokojny spacer po Parku Zdrojowym i kurację wodami leczniczymi można zamienić w przepiękną wyprawę po Górach Stołowych, w których nie brakuje szlaków turystycznych, na których można dobrać trasę do swoich preferencji. Warte zobaczenia są bez wątpienia Błędne Skały. Unikatowe formacje skalne zapierają dech w piersiach i pozwalają na odpoczynek od miejskiego zgiełku. To miejsce przenosi do innego świata. Trudno się temu dziwić – to tutaj przecież kręcono film „Opowieści z Narni”. Miłośnicy historii, choć nie tylko, świetnie odnajdą się zwiedzając Zamek Czocha, który początkowo służył jako warownia graniczna, na przestrzeni lat przechodził z rąk do rąk. Wielokrotnie też był okradany. Jednak równie ciekawe jest także to, że to właśnie na jego tle rozgrywały się akcje m.in. takich filmów jak „Wiedźmin” czy „Legenda”. To także niezwykle ważny element krajobrazu wielu seriali. 4. Podziemne miasto Wypoczywając w śląskich rejonach i jednocześnie czerpiąc z turystycznych dobrodziejstw regionu, koniecznie trzeba odwiedzić Podziemne Miasto Osówka. Jest to jeden z kilku kompleksów stworzonych przez hitlerowców w ramach podziemnego projektu RIESE. Do dziś nie jest jasne, jaką funkcję miał pełnić ten kompleks. Według badaczy mogło to być podziemne miasto czy fabryka broni. Spekulują oni również, że mogło to być również miejsce tajnych eksperymentów, a także schronienie w razie wojny atomowej. - Jedno jest pewne. Warto odwiedzić to owiane tajemnicą miejsce i stworzyć własną teorię na jego temat – podkreśla Solis. Tekst: Paweł Sadowski Źródło: materiały prasowe portalu nocleg.pl
Wybraliśmy 6 najlepszych szlaków pieszych w Polsce
6. Szlak Doliny Moszczonej: Nurzec–Olendry (Fot. Shutterstock) Biegnie przez Moszczoną Pańską, Sycze, Grabarkę (zdj.), Oksiutycze i Szerszenie. 5. Szlak Mazurski: Ostróda–Piławki (Fot. Wikipedia) Ciągnie się przez Międzylesie, śluzę Mała Ruś, jezioro Puzy, Kaczory, jezioro Faltyjańskie, do stanicy PTTK nad Jeziorem Drwęckim. 4. Grzbietem Karkonoszy : Szrenica–Śnieżka (Fot. Shutterstock) Ze Szklarskiej Poręby na Szrenicę, przez Łabski Szczyt, Śnieżne Kotły, zbocza Wielkiego Szyszaka i Przełęcz Karkonoską. 3. Główny Szlak Beskidzki : Ustroń–Wołosate (Fot. Shutterstock) Najdłuższy szlak w polskich górach, liczy ok. 496 km. Przebiega przez m.in. Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Gorce i Beskid Sądecki. 2. Szlak Puszczy Solskiej: Biłgoraj–Góreck Kościelny (Fot. Wikipedia) Urokliwa trasa wiedzie przez Różnówkę, dalej Kociołki, Edwardów i Księżą Górę. 1. Bieszczadzka Koronka: Wetlina–Pętla Górska (Fot. Shutterstock) Szlak startuje z Wetliny. Idziemy przez Rabią Skałę, Czerteż, Kremenaros i Rawki.
Kolorowe Jeziorka. Rudawy skrzą się wszystkimi kolorami tęczy
W Rudawach Janowickich powiedzenie "podobne jak dwie krople wody" przestaje mieć sens.
Kolorowe Jeziorka w Rudawach Janowickich to dowód na to, że przemysł może sprzyjać pięknu. Wszystko zaczęło się od Christiana Prellera, pruskiego przedsiębiorcy, który w 1773 r. w Szklarskiej Porębie założył największą w kraju wytwórnię kwasu siarkowego niezbędnego m.in. do produkcji prochu strzelniczego. Jednym z podstawowych składników był piryt, który pozyskiwano właśnie z okolicy wsi Wieściszowice. Nazywano go zresztą „złotem głupców”, bo amatorscy zbieracze minerałów brali często pirytowe kryształy za samorodki złota. Po dziesięcioleciach eksploatacji zawartość siarki w tutejszej kopalinie była już jednak niewielka, dlatego wyrobiska ostatecznie porzucono w 1925 r. Z czasem zalała je woda, tworząc sztuczne jeziorka, którym różnorodne minerały nadały bajkowe barwy. Ten efekt niezwykłej kooperacji człowieka i natury oczarował także czytelników Travelera: Kolorowe Jeziorka uznali oni w głosowaniu za jeden z siedmiu nowych cudów Polski. Wędrówkę zaczynamy we wsi Wieściszowice, podążając zielonym szlakiem w kierunku Wielkiej Kopy. Po 15–20 min dochodzimy do Jeziorka Purpurowego. Jego genezę można wyczuć nosem – w powietrzu unosi się intensywny chemiczny zapach będący pamiątką po XVIII-wiecznej kopalni pirytu Nadzieja. Krwistoczerwona barwa wody to wspólne dzieło żelaza i siarki. Nad lustrem wody wznoszą się nagie, wysokie na ponad sto metrów żółtordzawe zbocza. Podczas słynnej powodzi tysiąclecia w 1997 r. Jeziorko Purpurowe zalało część Wieściszowic, co spowodowało zanik akwenu. Na szczęście po jakimś czasie woda tu powróciła. Dzięki staraniom lokalnego biznesmena Wojciecha Nowaka tuż obok wybudowano nawet wygodny parking, miejsce do grillowania i niewielką platformę widokową. W sezonie można tu nawet zjeść pierogi. Oczywiście kolorowe. Wspinający się stromo przez las szlak doprowadza nas po 10 min do Jeziorka Szmaragdowego. Na oko jest jakieś czterokrotnie mniejsze od Purpurowego. Jego woda barwą przypomina krystalicznie czysty ocean, ale tak naprawdę z punktu widzenia chemicznego czysta nie jest – zawiera liczne związki miedzi. Kopalnia, która tu niegdyś istniała, nosiła magiczną nazwę Nowe Szczęście. Ale samo jeziorko cieszyło się szczęściem zmiennym – w latach 50. XX w. nawet je osuszono, planując wznowienie wydobycia pirytu. Nic z tego nie wyszło, a po kilku latach woda wróciła na swoje miejsce. Po jakichś 20 min marszu trafiamy na najwyżej położone, nieco ukryte w zaroślach Jeziorko Zielone powstałe w wyrobisku po kopalni Gustaw. Niestety okresowo wysycha. Trzeba mieć nadzieję, że nie podzieli losu istniejącego niegdyś Jeziorka Żółtego, po którym pozostało jedynie wspomnienie i zagłębienie w ziemi. W połowie XIX-wieku w Wieściszowicach planowano założyć uzdrowisko, wykorzystując wody siarczkowe, jednak wówczas projekt upadł. Dziś administrator jeziorek Wojciech Nowak poważnie się zastanawia, by do tej idei wrócić. – Tym bardziej że z powodzeniem testowaliśmy już lecznicze właściwości wody – tłumaczy. Jego pomysłem jest połączenie kuracji siarkowej z medytacją i jogą, z którymi okolice Kolorowych Jeziorek też mają związek. Zaledwie 6 km od nich na trasie ze Skalnika do Pisarzowic znajduje się bowiem unikatowa na skalę Polski wieś Czarnów zamieszkała przez wyznawców Hare Kryszny. W czasach PRL byli oni w Polsce prześladowani, stąd w latach 80. osiedlili się właśnie tu – w miejscu trudno dostępnym i górzystym. Zbudowali też pierwszą w Polsce hinduistyczną świątynię. Dziś krysznowcy nie muszą się już ukrywać, żyją w zgodzie z chrześcijańskimi sąsiadami, prowadzą agroturystyczne gospodarstwo, propagują wegetarianizm i uprawy ekologiczne. W 2010 r. zorganizowali tu nawet Festiwal Krów. Mimo tych zmian w Rudawach Janowickich człowiek niezmiennie żyje w symbiozie z naturą, a z tej kooperacji wychodzą niezwykłe cuda. I nie chodzi tylko o jeziorka. INFO Kolorowe Jeziorka położone są w Rudawach Janowickich w Sudetach. Jadąc z Wrocławia, należy się kierować drogą nr 5. Pomiędzy Bolkowem a Kamienną Górą dojechać do Marciszowa (można tu też dotrzeć koleją). W Marciszowie trzeba skręcić w lewo na drogę nr 328 i jechać ok. 7 km do wsi Wieściszowice (możliwy też dojazd autobusem PKS). Tu znajdują się już drogowskazy na jeziorka. www.rudawyjanowickie.pl www.marciszow.pl Marcin Dzierżanowski
Hydrozagadka w Sudetach. Dolina Bobru jest dobra na każdą porę
To miejsce cudów, ukrytych skarbów i fantastycznych widoków, do tego ciągle jeszcze niemal dzikie. Można je zwiedzać pieszo, kajakiem, na rowerze lub samochodem, najlepiej jednak wsiąść do pociągu i pojechać po ponadstuletnich torach.
Uwielbiam pociągi. Absolutnie rozumiem pewnego szalonego Anglika, który każdego roku przyjeżdża do Lwówka Śląskiego specjalnie po to, żeby przez godzinę „robić szuflą” w zabytkowej ciuchci, która od święta kursuje do Jeleniej Góry. Na co dzień tę trasę pokonuje nowoczesny szynobus, z klimatyzacją i wielkimi, panoramicznymi oknami. Bo okna są tu najważniejsze. Kolej doliny Bobru wiedzie jedną z najpiękniejszych tras w Polsce. Skład pędzi przez trzy tunele, wiszący nad Jeziorem Pilchowickim most wysokości ponad 130 m (należy do najwyższych w Polsce), czteroprzęsłowy kamienny wiadukt w Pilchowicach i urocze stacyjki. Jedna stoi nad wodą na 400-metrowej żelbetowej półce. Trasa jest krótka, ma zaledwie 32 km, ale powstawała pięć lat. Całość oddano do użytku w 1909 r. Możliwości jest tyle, ile stacji. Do pociągu można wsiąść w Jeleniej Górze albo we Lwówku Śląskim, choć wiele osób jedzie w tę i z powrotem, robiąc krótką przerwę w którymś z tych miast. Ale można, a nawet trzeba wysiąść też po drodze. W zależności od pory roku skład kursuje trzy do pięciu razy dziennie, po spacerze do kolejnego przystanku złapiemy więc następny pociąg. Okolica jest przecudna i pełna tajemnic. Eksploratorzy szukają tu ukrytych w czasie II wojny światowej skarbów, hodowcy gołębi spotykają się na swoim święcie we Wleniu. Legenda mówi, że bywała tu św. Jadwiga Śląska i odcisnęła ślad ręki na kamieniu pod wleńskim zamkiem. Tory biegną przez pewien czas wzdłuż wstążki Bobru. Tuż za Jelenią Górą rzeka tworzy przełomy, z najpiękniejszym i najbardziej znanym w Borowym Jarze. Brzegi w wielu miejscach ozdobione są skałkami i urwiskami o fantazyjnych kształtach. Tuż pod Lwówkiem rozciąga się malownicza Szwajcaria Lwówecka, prawie dwustumetrowy ciąg skalnych baszt i murów. A między tymi dwoma cudami natury: mosty, wiadukty, dwory, pałace i jeziora. Trzecim przystankiem od strony Jeleniej Góry jest stacja Pilchowice Zapora – miejsce, od którego właściwie wszystko się zaczęło. Zanim pociąg się zatrzyma, musi przejechać po moście zawieszonym nad wodą na wysokości ok. 40 m. To jeden z najpiękniejszych etapów podróży. Pociąg staje następnie na malutkiej stacyjce, z której rozpościera się fantastyczna panorama na jezioro i tamę. Pod koniec XIX w. Dolny Śląsk nawiedziła seria powodzi, zapadła więc decyzja o budowie zapory wodnej w Pilchowicach. Na otwarcie w 1912 r. tej największej wówczas inwestycji w kraju przyjechał cesarz Niemiec Wilhelm II Hohenzollern. Budowla do dziś pozostaje najwyższą kamienną zaporą w Polsce. Można ją obejść na piechotę albo pod stacją wypożyczyć łódkę i opłynąć jezioro. Panuje tu niezwykła atmosfera, trudno określić, na czym polega piękno tego surowego krajobrazu, w którym przyroda złączyła się w jedno z potężnymi budowlami hydrotechnicznymi. To właśnie wraz z decyzją o wzniesieniu tamy postanowiono wybudować kolej. Powstawały nasypy, mosty i tunele: 187-metrowy pod Czyżykiem, 154-metrowy pod Dworami i najdłuższy, bo aż 320-metrowy, przebijający Górę Zamkową. Pod koniec wojny Niemcy wysadzili wloty tuneli i ruch kolejowy został przywrócony dopiero po roku. Właściwie tory miały służyć pobliskim kamieniołomom, ale od początku trasa stała się wielką atrakcją turystyczną.
Redakcyjna lista podróżniczych marzeń. A gdyby tak w nowym roku wyruszyć w prawdziwą podróż życia? Jeśli jeszcze nie macie planów na 2018 rok, to w tym numerze Travelera znajdziecie 12 super-podpowiedzi. W przyszłym roku naszym zdaniem najmodniejszymi miejscami będą Zanzibar, Fidżi, Urugwaj i Hawaje, ale też bliższe nam Mołdawia, Islandia czy Sardynia – wyspa, gdzie można poznać sekret długowieczności. Na mojej liście miejsc, do których jeszcze nie dotarłam i chciałabym zostać trochę dłużej, jest Arizona i jej kosmiczne krajobrazy. Mam nadzieję, że po lekturze Travelera natychmiast zarezerwujecie bilety lotnicze i zrealizujecie swoje marzenia. Agnieszka Franus, Redaktor Naczelna SPIS TREŚCI 8 PLANETA TRAVELERA 9 Wieści ze świata 12 Kierunek kultura 15 PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ 16 Tanie podróżowanie Australia za kilka dolarów 18 Patent Travelera Zostań filmowcem 20 ŚWIAT NA PATELNI Liban od kuchni 25 HITY NA 2018 26 Zanzibar Najpiękniejsze plaże świata 32 Korea Igrzyska na rauszu 38 Gwatemala Sztuka z natury 44 Hawaje Dla nudystów i surferów 50 Arizona Jak z westernu 56 Rosja Piłka w grze 62 Islandia Wulkan atrakcji 68 Malta Kulturalna wyspa 72 Mołdawia Ładna inaczej 76 Sardynia Recepta na długowieczność 82 Fidżi Jak żyć szczęśliwie 88 Urugwaj Święta na luzie 96 POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA 96 Pustynia Błędowska Przygoda na polskiej Saharze 102 7 nowych cudów Polski Podziemne miasto na wyspie Wolin 104 Pomysł na weekend Beskid nie taki mały 108 ADVENTURE 108 Warto spróbować Skok na trampolinę! 110 Test Travelera Aparaty fotograficzne dla podróżnika 114 Adventure Czadar, czyli lodowa droga Himalajów 120 Raport specjalny Józef Siemiradzki na tropie wulkanów 128 SWOJĄ DROGĄ Igor Zalewski o Lwowie 130 AKADEMIA FOTO Najlepsze zdjęcia czytelników
"Nie ma tego nigdzie indziej!" Ponad 100 fortyfikacji odkrytych w Sudetach
Dolny Śląsk znany jest z tajemnic i historycznych skarbów. Ostatnio polscy badacze pochwalili się kolejnymi znaleziskami: odkryto ponad 100 fortyfikacji za pomocą zdjęć lidarowych, czyli z użyciem specjalnego urządzenia.
Lidar działa na podobnej zasadzie jak radar, z tym, że zamiast fali dźwiękowej wykorzystuje światło. Urządzenie najczęściej stosowane jest w meteorologii, tym razem jednak przysłużyło się archeologom. Na zdjęciach możecie zobaczyć widoczne obrysy różnych kształtów dawnych fortyfikacji. Naukowcy przez dwa lata przeczesywali lasy odkrywając pozostałości po licznych konfliktach zbrojnych w regionie - od wojen husyckich aż po napoleońskie. - Mamy istny skansen dawnych umocnień, fortyfikacji obrazujący działania armii Husyckiej, Pruskiej, Austriackiej, Rosyjskiej, Francuskiej, Polskiej - mówi Michał Filipowicz, członek zespołu badawczego - Nie ma tego nigdzie indziej. U nas w Sudetach i w Polsce z racji na burzliwą historię posiadamy przykład wszystkich dawnych szkół fortyfikacji. Badania trwały od marca 2014 roku, zakończyły się miesiąc temu. Do tej pory zbadano między innymi okolice Barda, Kamiennej Góry, Mieroszowa, Zgorzelca oraz wzgórza Dalkowskie znajdujące się na Wale Trzebnickim. Na jesieni archeolodzy ruszą w lasy niedaleko Prudnika. - Wykonane przez nas prace sprawiły iż obiekty znalazły się, bądź znajdą się lada moment w ewidencji stanowisk archeologicznych i będą objęte ochroną konserwatorską i jakiekolwiek prace nielegalnie na nich wykonywane, będą karane - tłumaczy Filipowicz. Dodaje, że konieczna jest ochrona przed poszukiwaczami amatorami korzystającymi z detektorów metali. Tak zwany "detektorowcy" zabierają z takich miejsc przedmioty, które pomogłyby dowiedzieć się o czasach budowy fortyfikacji oraz jej przeznaczeniu. W składzie zespołu badaczy znaleźli się: Michał Filipowicz z Uniwersytetu Warszawskiego, dr hab. Grzegorz Podruczny z Collegium Polonicum w Słubicach, mgr Wojciech Grabowski z pracowni archologiczno-konserwatorskiej Argo w Jeleniej Górze, dr Jarosław Lewczuk z pracowni archeologicznej z Zielonej Góry, dr Tomasz Gralak, mgr Piotr Jochymek, Paweł Laska, Włodzimierz Bayer, Adrianna Skrzypczyńska, Sebastian Darowski, Bartosz Łuczak, Marta Markiewicz. Jeżeli chcecie dokładnie poznać terminologię dotyczącą najróżniejszych rodzajów fortyfikacji - zajrzyjcie tutaj. Może się przydać, bo jak przekonuje Filipowicz w Sudetach znajdują się wszystkie ich rodzaje. Zdjęcia wykonano z pomocą Geoportal.gov.pl
Sensacja w grocie: fantastyczne odkrycie Polaków
W maju w Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie odkryto ogromną salę z bajeczną szatą naciekową.
– Gdy zobaczyliśmy ją po raz pierwszy, chcieliśmy klęknąć. Czuliśmy się jak w świątyni wzniesionej ze śnieżnobiałego kalcytu – opowiada Dariusz Data, szef grupy eksploracyjnej utworzonej z Sekcji „Niedźwiedzie” w Kletnie i Sekcji Grotołazów Wrocław. Odkrywcy nazwali miejsce Salą Mastodonta. – W tak ogromnym pomieszczeniu można by prowadzić całą hodowlę tych prehistorycznych trąbowców – śmieje się grotołaz Szymon Kostka. Sala ma ponad 140 m długości, 20 m szerokości i wznosi się na nawet 30 m. – Nikt nie spodziewał się tak olbrzymiej sali w Sudetach. Do tej pory palmę pierwszeństwa dzierżyła Sala Szampańska w Jaskini Niedźwiedziej. Tymczasem w nowo odkrytej pomieścić można by kilka takich komór – przyznaje Marek Markowski, jeden z odkrywców. Badacze zachwycają się pięknem podziemnego królestwa: przestrzenie podobnej klasy spotkać można tylko na południu Europy – mówią. Komnatę wypełnia mnóstwo dziwacznie poskręcanych heliktytów, niesamowite biało-czarne struktury stalaktytów, z kominów w stropie sali wypływają ogromne żyrandole, a ściany zdobią śnieżnobiałe kaskady. Czy turyści będą mieli wstęp do tej podziemnej krainy? – Nowe partie jaskini nie zostały jeszcze zinwentaryzowane – mówi Halina Liberacka, regionalny konserwator przyrody we Wrocławiu. – Trzeba też zastanowić się, czy codzienna penetracja nie zaszkodzi temu miejscu. Na te pytania odpowiedzą naukowcy po badaniach. Liczymy, że odkryte zostaną inne miejsca, z łatwiejszym dostępem. Przeciętny turysta nie jest w stanie dotrzeć do nowej sali – podkreśla. Droga prowadząca do Sali Mastodonta stanowi tor przeszkód nawet dla doświadczonych grotołazów. Nieznane wcześniej korytarze w dolnych partiach jaskini liczą ok. 200 m. Trudności rozpoczynają się już w tzw. Gangu Zdzicha. Tworzą go szczeliny wysokości 11 m. Pod stropem rozciągają się półki, po których trzeba maszerować okrakiem, uważając, by nie spaść. Dalej grotołazi muszą pokonać Studnię Strachu. – Drabinka, po której spuszczaliśmy się w dół, huśtała się nad czarną przepaścią – wspomina Ania Haczek. Po czymś takim następna Studnia Kalafiornik wydała się im już pestką. Całe jej ściany pokryte są polewą naciekową, która tworzy „czekoladowe” kalafiory. Dalej na odkrywców czekała Dzika Plaża, czyli wąski korytarz pokryty misami martwicowymi z krystalicznie czystą wodą. Badacze musieli przycupnąć na wąskich skraweczkach skały, podczas gdy członkowie ekipy kolejno walczyli z Gilotyną. Ten łamiący kości zacisk przeszedł już do legendy. Trzeba go pokonywać, dziwacznie składając ciało. – Gdy człowiek wypełnia całą szczelinę, należy złamać się pod kątem 90 stopni w lewo i wyjąć głowę, gdy nogi są jeszcze w pierwszym zacisku, a środek tułowia już w kolejnym; w trzecim zacisku grotołaz musi zachowywać się jak dżdżownica – opowiada Sebastian Czwor, który jako pierwszy pokonał tę pułapkę. W ostatnim etapie, leżąc na plecach, podkłada się głowę pod wiszącą Gilotynę, czyli nawis kalcytowy przypominający narzędzie kata i tak manewruje w lewo lub w prawo, by wyjść z tych zmagań bez szwanku. Na domiar złego korytarze wyścieła olbrzymia liczba małych nacieków. – Nazywamy je grzybkami – tłumaczy Darek Data. – Są wredne, drą się na nich nasze kombinezony. Ile jeszcze kombinezonów trzeba będzie poświęcić, nie wiadomo. Grotołazi są przekonani, że królowa jaskiń sudeckich kryje kolejne korytarze. – W jednym miejscu komnaty poczuliśmy intensywny przepływ powietrza, za którym będziemy podążać. O istnieniu dalszych partii świadczy też duża liczba nietoperzy – mówi Darek Data.
Słoneczna Dolina w Sudetach nieopodal Lądka Zdroju ma magiczną moc oswajania zimy wierzchem. Przysłowie głosi, że największe szczęście w świecie na końskim leży grzbiecie.
W ostępy z końmi lub psami Najpierw jednak gra wstępna – codzienne zajęcia z koniem i dyżury w stajni, a potem jazda po ośnieżonych trasach, nauka powożenia sań, kuligi z ogniskami i wypady z nartami na okoliczne stoki. Najmocniejszych wrażeń dostarczają jednak rajdy gwiaździste, kiedy w siodle siedzi się po kilka godzin. Można zorganizować nawet kilkudniowy rajd z namiotami. – Zimą konie czują się jeszcze lepiej niż latem i akceptują nawet bardzo niskie temperatury – przekonuje gospodarz Władysław Tomkiewicz. Gorzej z ludźmi. Przy temperaturze – 25OC trudno wytrzymać w siodle dłużej niż kwadrans. Po krótkiej jeździe trzeba ogrzać się przy ognisku, wypić łyk gorącej herbaty. Bez cierpień na dłuższe przejażdżki można się wybierać, gdy temperatura nie jest mniejsza niż – 10OC. Same opady śniegu tylko dodają przygodzie uroku. Jest jak w baśni, jak w Narnii – dodaje gospodyni, pani Bożena. Niewielkie wzrostem, ale z mocnym sercem i charakterem, konie huculskie mają wrodzoną zdolność pokonywania naturalnych przeszkód. W czasie zadymki śnieżnej kładą się i spokojnie oczekują na przejaśnienie, a zanim wejdą na drewnianą kładkę przerzuconą przez potok, sprawdzają ją, uderzając kopytem. Są niezwykle odporne na trudne warunki atmosferyczne, zwłaszcza mróz. Zimowe rajdy konne można zorganizować, wynajmując konie wraz z przewodnikiem- instruktorem w stajni Gładyszów w Beskidzie Niskim i w Regietowie. Łagodne zbocza do 1000 m n.p.m. zapraszają do wędrówki w dzikość bukowych lasów i do spotkania z jeleniem, sarną, wilkiem. Zimą, niepowtarzalny klimat polskiej wsi znajdziemy w pomorskiej Stajni Iskra w Sztumskim Polu, 15 km od Malborka. Wypady w siodle w urzekający spokojem teren to nie tylko obcowanie z oswojonym zwierzem, ale przywilej podpatrywania tych dzikich, które zimą w poszukiwaniu żywności same zbliżają się do domostw. Warto wybrać się na kilkugodzinną przejażdżkę przez głęboki las na Wały Wiślane i nad Stary Nogat. Jeszcze dalej na wschód, na skutym jeziorze Sartai na Litwie, od prawie 200 lat, odbywają się zawody jeździeckie i niezmiennie przyciągają dziesiątki tysięcy widzów. Ski-skiring i skiring, czyli jazdę na nartach za koniem, najlepiej opanowali górale. Ci z Podhala trzymają konie wyłącznie pod skiring, wyścig kumoterek i parady gazdowskie. Z niecierpliwością wyczekują początku sezonu i kolejnych zawodów – a te trwają od połowy stycznia przez sześć tygodni. Małgosi Skupień nikt nie dogoni! Od lat z zapasem wygrywa z kobietami i ze wszystkimi chłopami! Miłośniczka koni z Poronina jest cenionym hodowcą i ma własny pensjonat. Górale górą, niemniej każdy może spróbować swych sił w skiringu. Potrzebne będą zwykłe narty zjazdowe i bardziej niezwykła współpraca z koniem. Ćwiczenia czynią mistrza, czyli rzecz jest dla cierpliwych. Górski Pałacyk w Zakopanem-Kościelisku to adres, pod który powinni zgłosić się ci, co chcą spróbować skiringu, ale także skijoringu, czyli nart za psim zaprzęgiem, snowraftingu – zjazdu pontonami po łagodnym stoku lub spod progu skoczni narciarskiej i hałaśliwego safari na skuterach śnieżnych. Kto nie czytał o psich zaprzęgach w powieściach Jacka Londona, w długie jesienne wieczory powinien nadrobić zaległości – by złapać smak podróży w bezkresnych przestrzeniach dalekiej północy i zrozumieć sens jazdy bez trzymanki w polskich ostępach dzikiej natury. Przed startem psy wpadają w amok. Skaczą, szarpią linami i wyją, a echo niesie ich głosy po lesie. Trzeba mocno przytrzymać sanie, by udało się odpiąć trzymającą je linę. Udało się! Zaprzęg momentalnie nabiera prędkości dochodzącej do 40 km/h, co na leśnych wertepach jest szybkością naprawdę zawrotną – z przejęciem opowiada maszer Krzysztof Nowakowski. – Psy biegną tak 2–3 km, potem przechodzą w kłus, ale nie na długo. Stado kilkunastu jeleni flegmatycznie przekracza drogę przed zaprzęgiem. Psy nie pójdą jednak ich tropem, pobiegną prosto drogą, są tego nauczone. Takie sytuacje będą się powtarzać nie raz. Od lat hodowcy psów ras północnych i towarzyszące im kluby wabią na pokuszenie niezwykłą przygodą. Najlepsze warunki znajdziemy w Bieszczadach, a także w Beskidach, Sudetach, w Pusz-czy Noteckiej, Borach Tucholskich i północno-wschodniej Polsce. Wyprawy maszerskie odbywają się w małych grupach, najczęściej w zaprzęgu jest tylko jedna osoba i maszer-przewodnik. Z czasem można nauczyć się powozić i nie muszę przekonywać, że takie prawo jazdy daje ogromną frajdę. Startujemy wcześnie rano i jazda z przerwami na posiłki trwa przez cały dzień. Przy dobrej pogodzie możemy w weekend pokonać i 100 km. Śnieżny piknik – wieczorem rozbijamy namiot, gotujemy strawę i herbatę ze śniegu. Ciepłe śpiwory dają komfort, a odgłosy lasu i rozmowy psów zapalają światło londonowskiej poniewierki. Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com
To tędy, przez „wrota trzech kultur”, wśród zaskakujących zabytków i zadziwiającej przyrody, wędrowali kupcy niemieccy, czescy i polscy.
Goszczę tu od kilkunastu lat i wciąż odkrywam nowe magiczne zakątki. To Brama Lubawska – obniżenie w łańcuchu Sudetów, między Karkonoszami a Kotliną Kłodzką, przez które przepływa rzeka Bóbr. Tu wolniej płynie czas. Jest czym oddychać i co chłonąć. W tutejszych wioskach i miasteczkach spotykam zawsze przyjaznych, życzliwych ludzi. Lokalni mieszkańcy – sprowadzeni po wojnie na tzw. Ziemie Odzyskane – stanowią swoistą mieszankę repatriantów z centralnej Polski, Beskidów i „zza Buga”. Z uwagą słucham ich fascynujących opowieści. Przez wieki strój Bramy Lubawskiej, z racji przygranicznego położenia, kształtowały trzy kultury – polska, czeska i niemiecka. Często zastanawiam się, czyje są te góry, doliny, wrośnięte w nie wsie i miasteczka? Najbezpieczniej mówić o państwie cysterskim, które istniało na tych ziemiach od XIII wieku. Był to ważny ośrodek artystyczny i kulturalny skupiający najwyższej klasy twórców. W 1810 roku zakon i jego rozległe dobra zsekularyzowały Prusy. Po 160 latach cystersi powrócili – w sile trzech braci. Ich opactwo położone w niewielkim Krzeszowie, światowej klasy perła architektury barokowej, przyciąga nie tylko pielgrzymów. W potężnej bazylice – dziś Sanktuarium Maryjnym Diecezji Legnickiej – ulegam urokom fresków i puszystych rzeźb. Ołtarz główny wypełnia potężny obraz, dzieło Petera Brandla, który – jak się dowiedziałem po cichu – miał kłopoty z otrzymaniem wynagrodzenia. Artysta zemścił się na opacie, lokując w centrum obrazu aniołka z facjatą opata oraz ... gołym tyłeczkiem wycelowanym dokładnie w prezbiteryjny fotel szefa zakonu. Z daleka detalu nie widać, ale bliższa obserwacja nie pozostawia wątpliwości. Warto zajrzeć do mauzoleum – spoczywają tam m.in. książęta śląscy Bolko I i II – fundatorzy zakonu. Stojący obok kościół św. Józefa to prawdziwa galeria fresków. Cykl z życia Świętej Rodziny namalował Michał Willmann, najwybitniejszy śląski malarz baroku. Za murami klasztoru restauracja i hotel „Willmannowa Pokusa”. Nazwa nieprzypadkowa. Legenda głosi, że malując freski, artysta ulegał częstym pokusom i wyskakiwał na jednego do tejże karczmy. Aż przydzielono mu zakonnego anioła stróża. Willmann miał i z tym sobie poradzić – malując na ścianie atrapę swoich nóg zwisających swobodnie z wysokiego rusztowania… Willmann wyskakiwał na gorzałkę, jednak równie dobrze – a nawet lepiej – wyrwać się z miasteczka, żeby podziwiać lubawską przyrodę. Sławą cieszą się szczególnie dwa rezerwaty skalnych osobliwości: „Kruczy Kamień” i „Głazy Krasnoludków”. Krasnoludki są przy tym całkiem spore – mają od 5 do 30 metrów. Jeszcze większe formacje z piaskowca ciosowego znajduję w Żeplicko-Adrspaskim Skalnym Mieście, tuż za czeską granicą. Kilkaset skał o nazwach związanych z ich kształtami: Kochankowie, Starosta i Starościna, Głowa Cukru, Skalny Zamek, Jeż na Żabie i Bliźnięta w Beciku. Największe – wolno stojące baszty – mają po sto metrów. Po skalnych wędrówkach można odpocząć wśród Kolorowych Jeziorek – położonych w Rudawskim Parku Krajobrazowym. Ich purpurowe, błękitne i żółte wody obudzą zmysły. Nazwę zawdzięczają składowi chemicznemu pokopalnianych wyrobisk – do XX w. wydobywano tu piryt, z którego wytwarzano kwas siarkowy. Jednak na spiekoty polecam zanurzyć się w pięknym zalewie Bukówka, jednym z najwyżej położonych w Polsce jezior zaporowych. Można próbować sił z żaglem, kajakiem i z wędką. W wodach zalewu i rzeki Bóbr nie raz czaiłem się na pstrąga, lipienia, szczupaka czy garbatego okonia. Obok jeziora, daleko od szosy, w sąsiedztwie lasu i łąk, Barbara i Kazimierz Jochymek prowadzą 50-hektarowe gospodarstwo, od 1992 roku jako atestowany producent żywności ekologicznej. – Kilkanaście lat temu sprzedaliśmy mieszkanie na Górnym Śląsku, kupiliśmy tu ziemię i to był początek nowego, lepszego życia – wspomina uśmiechnięta pani Basia. Dziś jest to wzorcowy, przyjazny i oryginalny zespół zabudowań agroturystycznych – Brama Ciszy. Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com