National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-01T13:58:24.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
items: Starożytna cywilizacja Kusz – potęga zapomniana przez świat
items: Niezwykłe odkrycie w nubijskim grobie. „Najstarszy dowód”
items: Tak wyglądała rodzina królewska w Sudanie tysiąc lat temu. Powstały rekonstrukcje szat
items: Dźwięczący głaz z Sudanu. Tak brzmi unikatowy artefakt z gdańskiego muzeum
items: Eye-tracking w badaniach średniowiecznych malowideł w Sudanie. Unikatowe badania polskiego archeologa
items: Setki lat temu kolor niebieski królował w tym sudańskim mieście. Unikatowe badania Polaków
items: Ta zgubna używka dotarła do Sudanu na początku XVI w. Polscy archeolodzy odkryli jej ślady
items: Sudańskie znalezisko badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego w TOP 10 odkryć archeologicznych 2023 roku
items: Średniowieczni mnisi w Sudanie byli syci i zdrowi. Życie świeckich nie było tak kolorowe
items: Unikatowe odkrycie w Sudanie z czasów średniowiecza. Chrześcijański tatuaż na stopie sprzed 1300 lat
items: W Sudanie odkryto zaskakujące malowidła. Przedstawiają świętą rodzinę i nubijskiego króla
items: Trzech Sudańczyków za kradzież straci ręce. W tych krajach wciąż stosuje się niehumanitarne kary
items: Polska badaczka udokumentowała 1000-letnie malowidło młodego Jezusa, które odnaleziono w Sudanie
items: Kiedy po raz pierwszy ludzie udomowili bydło? Odpowiedź na to pytanie znaleźli polscy naukowcy
items: Sudan wprowadza przełomowe prawo i delegalizuje obrzezanie kobiet. „Podważa ich godność”
items: Piramid jest tu więcej niż w Egipcie. Mało kto o tym wie, bo... Sudan to tajemnica
items: Odszedł ostatni nosorożec biały północny. Tego gatunku nie uda się ocalić
items: Sudańczycy desperacko uciekają przed głodem. Pomaga im Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej
items: Klęska głodu w Sudanie Płd. Polacy uruchomili centrum pomocy, ale potrzebują wsparcia
items: Trzeba reagować natychmiast! Polska odpowiedź na kryzys humanitarny w Sudanie Południowym
items: Odczarowany Kusz
items: Sudan Południowy: kraj, który umiera z pragnienia
items: Afryka nie taka dzika
items: Południowy Sudan - kruchy pokój

Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
type: item
date: 2025-12-01T14:09:36.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: egipt
subject: grób
subject: sudan
description: Zespół złożony z polskich archeologów dokonał wyjątkowego odkrycia na wschodnioafrykańskiej pustyni. Znalezisko ujawnia wcześniej nieznane praktyki pogrzebowe kultury Kerma. Analiza zawartości grobu przybliża nas do czasów starożytnego ludu.
encoded: Spis treści: Polscy naukowcy w Sudanie Gdzie prowadzone były wykopaliska? Jak wygląda odnaleziony szkielet? O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Królestwo Kerma powstało w XXV w. p.n.e. i przetrwało do około 1500 r. p.n.e., kiedy zostało ostatecznie podbite przez egipskie wojska faraona Totmesa I. Było najstarszym, w pełni rozwiniętym państwem Nubii i to ono wyznaczyło kierunek rozwoju tego regionu przez ponad tysiąc lat. Centrum królestwa stanowiło miasto Kerma, którego pozostałości należą dziś do najciekawszych stanowisk archeologicznych górnego Nilu. Do naszych czasów zachowało się ponad 30 000 starożytnych grobów oraz monumentalna świątynia Western Deffufa, będąca centralnym punktem ruin dawnego miasta. Polscy naukowcy w Sudanie Pomimo dotychczasowych licznych znalezisk, prace prowadzone na sudańskiej pustyni Bajuda wciąż przynoszą nowe, zaskakujące odkrycia. Nie inaczej było w przypadku najnowszych badań polskich archeologów. Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Archeologicznego w Gdańsku natrafili na wyjątkową formę pochówku, która rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o praktykach pogrzebowych tego regionu. Badacze podkreślają, że odkrycie to ma charakter absolutnie unikatowy. Gdzie prowadzone były wykopaliska? Pustynia Bajuda, na której odnaleziono unikatowy grób, dopiero od początku XXI wieku zaczęła stawać się atrakcyjnym obszarem badań archeologicznych. Przez lata słaba infrastruktura oraz niestabilna sytuacja polityczna Sudanu sprawiały, że naukowcy chętniej prowadzili wykopaliska w górnej Nubii, położonej bliżej granicy z Egiptem. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2017 roku, kiedy rejon Wielkiego Zakola Nilu zaczął przyciągać coraz więcej ekspedycji archeologicznych. W tym samym roku polscy badacze zainaugurowali projekt „Społeczności prehistoryczne pustyni Bajuda w Sudanie – nowe granice Królestwa Kerma”. W ramach badań odkryto 448 now…

shutterstock1162372888-5428205.jpg
width: 4000
height: 1824

Starożytna cywilizacja Kusz – potęga zapomniana przez świat
type: item
date: 2025-06-09T07:58:46.000Z
creator: Zeinab Badawi
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: starożytność
subject: sudan
description: Na pustyni w Sudanie znajdują się ślady starożytnej potęgi. Kuszyci zostali niemal całkowicie wymazani z globalnej pamięci. Dziś archeolodzy i lokalni badacze walczą o ich miejsce w historii. Zobacz, co już wiemy.
encoded: Spis treści: Kolonizatorzy kontra rdzenne cywilizacje Sudan nieznany Kim byli Kuszyci? Sudan – starożytność na wyciągnięcie ręki Pierwsze Królestwo Kusz – Kerma (około 2500–1450 p.n.e.) Zaawansowana architektura i technologia Kermy Kusz było starożytnym królestwem na terenach dzisiejszego północnego Sudanu. Chociaż trwało trzy tysiące lat, wielu ludzi nigdy o nim nie słyszało. Kolonizatorzy kontra rdzenne cywilizacje Czołowa sudańska archeolożka doktor Shadia Taha twierdzi, że historię starożytnego Sudanu zaciemnili egiptocentryczni uczeni. Większość archeologów pracujących w Sudanie to egiptolodzy uważający starożytny Sudan za kolonię lub „odnogę” kultury egipskiej. Ich zdaniem Sudan zawsze kopiował Egipt i był tylko „odbiorcą pochodzącej stamtąd wiedzy”. Doktor Taha uważa, że „oba kraje wywierały na siebie wzajemnie wpływ […] starożytny Sudan był zaawansowaną cywilizacją, [która w swojej najdawniejszej formie] poprzedzała starożytną Grecję i Rzym, […] ale nigdy nie zdobył uznania, na jakie zasługuje”. Wykształcony w Stanach Zjednoczonych archeolog George Reisner uosabiał egiptocentryzm, o którym mówi doktor Taha. Kiedy w 1918 roku zobaczył niektóre z ruin starożytnego Sudanu, napisał: „Autochtoniczna rasa negroidalna nigdy nie rozwinęła ani handlu, ani żadnego przemysłu wartego wzmianki, a swoją pozycję kulturową zawdzięczała egipskim imigrantom oraz importowi egipskiej cywilizacji”. Zaczęto podważać takie poglądy, kiedy w latach sześćdziesiątych XX wieku ruszyła w Egipcie budowa Wysokiej Tamy Asuańskiej. Konieczne było przesiedlenie kilkudziesięciu tysięcy ludzi zarówno w południowym Egipcie, jak i w północnym Sudanie. To wywołało obawy, że nieodkryte dziedzictwo Sudanu przepadnie na zawsze, i obudziło zainteresowanie jego starożytną przeszłością. Sudan nieznany Chociaż od tamtej pory poczyniono postępy, Sudan to olbrzymi kraj, wciąż jeszcze niewystarczająco przebadany, w którym wiele pozostaje do odkrycia. Ze względu na morderczy upał panujący na sudańskiej pust…

kusz-853969c.jpg
width: 3897
height: 2598

Niezwykłe odkrycie w nubijskim grobie. „Najstarszy dowód”
type: item
date: 2025-04-17T08:03:26.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: starożytność
subject: sudan
description: Najnowsza analiza starożytnych szkieletów z nubijskiego cmentarzyska w Sudanie wykazała, że tamtejsze kobiety już 4000 lat temu używały pasów zakładanych na czoło do dźwigania ciężarów.
encoded: Spis treści: Odkrycie na cmentarzysku sprzed 4000 lat Nubijska kobieta żadnej pracy się nie bała Kobiety z wyższych klas dźwigały większe ciężary Warto na wstępie zaznaczyć, że pasy te nie doczekały się jeszcze oficjalnego tłumaczenia w języku polskim. Ich nazwa w języku nahuatl, bo to w Meksyku przede wszystkim znane były te przedmioty, to mecapalli, po hiszpańsku línea de tump, a po angielsku tumpline. W dosłownym tłumaczeniu „tump” oznacza ładunek, a „line” linę. Dla potrzeby artykułu pas ten będzie nazywany pasem nośnym. Odkrycie na cmentarzysku sprzed 4000 lat Była to lina przepasana przez czoło i przymocowana do swego rodzaju plecaka. W ten sposób ciężar skupiał się na kręgosłupie, a nie na ramionach, jak w przypadku standardowych plecaków, które znamy współcześnie. Osoba dźwigająca ładunek z pasem nośnym pochylała się do przodu, pozwalając plecom pomóc podeprzeć ładunek. Pasy te wykorzystywane były m.in. przez rdzennych mieszkańców Meksyku do przenoszenia ciężkich ładunków, takich jak drewno na opał czy ziemia do budowy. Współcześnie bywają wykorzystywane także przez tragarzy w Nepalu. Zespół archeologów z Holandii, Austrii i Stanów Zjednoczonych przeprowadził badania 30 szczątków ludzkich, które wykopano na cmentarzysku Abu Fatima w Sudanie. Szkielety należały do 14 kobiet i 16 mężczyzn. Na czaszkach płci żeńskiej badacze zidentyfikowali wyraźne ślady stosowania właśnie pasów nośnych, podczas gdy nie zaobserwowano takich śladów na kościach męskich. Według badaczy sugeruje to, że kobiety były przede wszystkim odpowiedzialne za przenoszenie ciężkich towarów, a także dźwiganie dzieci. Co ciekawe, praktyka ta jest kontynuowana w różnych kulturach afrykańskich do dziś. Nubijska kobieta żadnej pracy się nie bała – Używanie pasów przez nubijskie kobiety do noszenia koszy z dziećmi można interpretować jako tradycyjną nubijską technikę przenoszenia ciężarów. Ani Egipcjanki, ani kobiety lewantyńskie nie są przedstawiane z takimi pasami nośnymi – napisali autorzy w art…

kobieta-nubia-05d71e7.png
width: 900
height: 600

Tak wyglądała rodzina królewska w Sudanie tysiąc lat temu. Powstały rekonstrukcje szat
type: item
date: 2024-10-02T09:30:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Lifestyle
subject: afryka
subject: archeologia
subject: chrześcijaństwo
subject: kościoły
subject: moda
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
subject: sztuka
description: Na podstawie malowideł z średniowiecznej katedry w Faras w Sudanie projektantki wspólnie z archeologami zrekonstruowali królewskie stroje. – Gdy po raz pierwszy ujrzałam modeli ubranych w zrekonstruowane przez nas stroje, miałam ciarki na całym ciele – mówi National Geographic Polska dr hab. Dobrochna Zielińska.
encoded: Spis treści: Katedra z Faras – złoty los w archeologii Poznać średniowieczną Nubię. Ale jak? Projektanci i archeolodzy. Moda wkracza do świata nauki Chrześcijaństwo z importu. Skąd się wzięło w Afryce już 1500 lat temu? Kilka dekad temu było głośno o polskich wykopaliskach w Faras w Sudanie. Odkrycie malowideł wewnątrz nubijskiej katedry sprzed tysiąca lat uznaje się czasem za jedno z największych odkryć polskiej archeologii. Dokonał jego prof. Kazimierz Michałowski – założyciel Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Katedra z Faras – złoty los w archeologii Znalezisko miało miejsce w nietypowych okolicznościach. Michałowski na początku lat 60. odpowiedział na apel UNESCO o pomoc w ratowaniu zabytków zagrożonych zalaniem wodami Nilu w związku z budową Wielkiej Tamy Asuańskiej. Wybrał miasto Faras, jedną ze stolic średniowiecznego królestwa Makurii, które istniało na terenach południowego Egiptu i północnego Sudanu pomiędzy VI a XIV wiekiem. Dziś to miejsce jest zatopione. Już w czasie pierwszej kampanii wykopaliskowej Polacy odkryli nubijską katedrę. Jej ściany były ozdobione ponad 120 malowidłami, z czego ponad 60 można podziwiać dziś w Muzeum Narodowym w Warszawie. Odkrycie szybko stało się światową sensacją. „Prasa światowa uznała, że Polacy wygrali największy los w owej »loterii« nubijskiej” – wspominał prof. Michałowski. Poznać średniowieczną Nubię. Ale jak? Archeolodzy ubolewają nad tym, że do dzisiaj zachowało się niewiele źródeł pisanych na temat średniowiecznej Nubii. Było to jednym z powodów rozpoczęcia przez badaczy pod kierunkiem dr. Karela Innemée z Wydziału Archeologii UW projektu badania ikonografii. Przedsięwzięcie sfinansowano ze środków Narodowego Centrum Nauki i unijnego grantu w ramach działania „Marii Skłodowskiej-Curie”. Naukowcy między innymi przeanalizowali stroje widoczne na malowidłach naściennych pochodzących z katedry w Faras. – Podobnie jak dziś, szaty i dekoracyjne elementy stroju należały do niewerbalnego systemu komunikacji, w któ…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/10/King2fresk1squarePaulinaMatusiakEddyWenting-a7dc53d.jpg
width: 4724
height: 4724

Dźwięczący głaz z Sudanu. Tak brzmi unikatowy artefakt z gdańskiego muzeum
type: item
date: 2024-07-08T09:39:05.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: archeologia
subject: gdańsk
subject: muzeum
subject: muzyka
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: sudan
subject: Wolny czas
description: Ten głaz waży 1,5 tony i jest absolutnie niezwykły. Na jego powierzchni znajdują się liczne zagłębienia różnej wielkości. To sudański instrument muzyczny sprzed tysięcy lat. Znajduje się w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku. Posłuchajcie, jak brzmi.
encoded: W tym artykule: Litofon z Sudanu uratowany przez gdańskich archeologów „Monstrualna pieczarka” to pradziejowy instrument Głaz z Sudanu celem szczegółowych analiz Instrumenty muzyczne kojarzą się nam z delikatną konstrukcją i wysublimowanym brzmieniem. Tymczasem już w pradziejach ludzie byli muzykalni i stosowali zdecydowanie bardziej proste źródła dźwięku. Litofon z Sudanu uratowany przez gdańskich archeologów Wśród najstarszych na świecie instrumentów muzycznych są litofony. Litofony (z greckiego λιϑος – skała, φωνή – dźwięk) są dźwięczącymi kamieniami. We współczesnej nomenklaturze należą do grupy instrumentów perkusyjnych samobrzmiących. A dźwięk powstaje dzięki uderzaniu kamieniem o większy głaz. To na taki instrument natknęli się gdańscy archeolodzy w 2006 roku na sudańskiej prowincji – w pobliżu wsi Shibebeet, w rejonie IV katarakty Nilu. Badacze przeszłości z Muzeum Archeologicznego w Gdańsku wzięli udział w międzynarodowej akcji ratowania dziedzictwa. Rejon ten został zalany przez wody sztucznego jeziora po wzniesieniu olbrzymiej zapory wodnej. Jak wspominają badacze, wielki głaz przyciągał wzrok z daleka. Spoczywał na szczycie wypiętrzenia skalnego, zlokalizowanego wzdłuż doliny Nilu. „Monstrualna pieczarka” to pradziejowy instrument – W blasku słońca przypominał monstrualną pieczarkę. Był to duży, nieregularny blok, jaśniejszy od okolicznych ciemnoszarych skałek, należących do grupy granitoidów. Głaz nie leżał bezpośrednio na podłożu. Osadzony był na nieco większym kamieniu o podobnym kształcie. Późniejsze badania muzykologiczne pokazały, że miało to duże znaczenie: dolny kamień pełnił rolę pudła rezonansowego, pozwalał uzyskać lepszy dźwięk – wyjaśniają badacze. View oEmbed on the source website Zdaniem badaczy stanowisko archeologiczne, na którym znajdował się litofon było ważnym miejscem spotkań lokalnej ludności. Według wielu badaczy pełniło kilka funkcji: sakralną. Było to miejsce ceremonii, na przykład obrzędów przejścia (inicjacja i wyjście za mąż) …

dzwieczacy-glaz-z-sudanu-tak-brzmi-unikatowy-artefakt-z-gdanskiego-muzeum-976d9a7.png
width: 1200
height: 630

Eye-tracking w badaniach średniowiecznych malowideł w Sudanie. Unikatowe badania polskiego archeologa
type: item
date: 2024-04-12T11:41:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: chrześcijaństwo
subject: dzieła sztuki
subject: kościoły
subject: sudan
subject: Wolny czas
subject: wzrok
subject: zabytki
description: Unikatową wśród polskich archeologów metodę eye-trackingu, czyli okulografię, wykorzystał polski naukowiec do badania postrzegania średniowiecznych religijnych malowideł w Sudanie.
encoded: W tym artykule: Eye-tracking w Sudanie Miejsce badań: Stara Dongola Wyniki badań: kto i gdzie patrzy? Eye-tracking (zwany inaczej okulografią), jest metodą badawczą umożliwiającą śledzenie ruchów oczu i wnioskowanie na tej podstawie o pracy uwagi wzrokowej. Taka metoda rzadko kojarzona jest z historią i archeologią. Tymczasem postanowił ją wykorzystać swoich badaniach dr Tomasz Michalik z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej (CAŚ) UW. Eye-tracking w Sudanie – Aby lepiej zrozumieć to, w jaki sposób kultura może wpływać na postrzeganie zabytków, przeprowadziliśmy badania eye-trackingowe w Starej Dongoli w Sudanie. Zaprosiliśmy do niego przedstawicieli kultur zachodnich – między innymi Niemców, Amerykanów, Hiszpanów – oraz lokalnych mieszkańców – opowiada National Geographic Polska dr Michalik. Według badacza było to pierwsze tego typu badanie w Sudanie przeprowadzone na stanowisku archeologicznym. Jego zdaniem eye-tracking jest cennym źródłem informacji o tym, jak wzrokowo poznajemy zabytki archeologiczne. Zadaniem ochotników było przyjrzenie się 17 malowidłom z XI–XIII wieku odkrytym na stanowisku. W ten sposób naukowiec chciał lepiej zrozumieć sposoby patrzenia na malowidła. Wyniki mają też posłużyć do zbudowania w przyszłości projektów edukacyjnych dotyczących malowideł, które byłyby dostosowane do potrzeb danej społeczności. – Pomimo tego, że wzrok jest jednym z głównych zmysłów dzięki, któremu poznajemy przeszłość, eye-tracking w archeologii jest wciąż rzadko stosowaną metodą. A w badaniach nad różnicami kulturowymi w postrzeganiu dziedzictwa archeologicznego Sudanu wręcz unikatową – zaznacza badacz. Dzięki okulografii możliwe było jest poznanie tego na co, w jakiej kolejności i jak długo patrzyła dana osoba na malowidle. Tym samym naukowiec dowiedział się, które obszary w szczególności wzbudziły zainteresowanie danej osoby, a które zostały pominięte. Miejsce badań: Stara Dongola Miejsce badań dr. Michalika nie było przypadkowe. Stara Dongola w przeszłości pełn…

eye-tracking-w-badaniach-sredniowiecznych-malowidel-w-sudanie-unikatowe-badania-polskiego-archeologa-ec7a1a9.jpg
width: 3646
height: 2048

Setki lat temu kolor niebieski królował w tym sudańskim mieście. Unikatowe badania Polaków
type: item
date: 2024-01-25T14:58:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: archeologia
subject: barwnik
subject: kolory
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
subject: ubrania
subject: Wolny czas
description: Kilkaset lat temu niebieski był jednym z bardziej popularnych kolorów ubrań mieszkańców Starej Dongoli w dzisiejszym Sudanie. Ta barwa miała chronić przed złem.
encoded: W tym artykule: Tkaniny Starej Dongoli pod lupą Niebieski – nie tylko ładny, ale i praktyczny Estetyka – kluczowa sprawa Badanie średniowiecznych królestw Sudanu. Polacy w czołówce Współczesna Stara Dongola w Prowincji Północnej w Sudanie to ruiny wielkiego miasta Tungul. To tam Polacy prowadzą badania archeologiczne już od 60 lat. Nasi eksperci mogą pochwalić się licznymi, ciekawymi znaleziskami: fortyfikacjami cytadeli, ruinami katedr i kościołów, malowidłami, a nawet pałacu królewskiego. Teraz przyjrzeli się ubraniom sprzed kilkuset lat, aby lepiej poznać ówczesną modę. Tkaniny Starej Dongoli pod lupą Interdyscyplinarny zespół z Uniwersytetu Warszawskiego poddał badaniom siedemnaście fragmentów tkanin pochodzących z XVI–XVIII wieku. Większość z nich pozyskano z cmentarzysk. – Archeolodzy prowadzący badania w Afryce często mierzą się z brakiem źródeł pisanych. Dominowała tam bowiem tradycja ustnego przekazu informacji. Codzienne życie mieszkańców Starej Dongoli – w tym lokalną produkcję tekstylną i barwiarstwo – można poznać, badając kulturę materialną społeczności – wyjaśnia dr Magdalena Woźniak z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej im. Kazimierza Michałowskiego (CAŚ) UW w komunikacie uczelni. Dlatego analiza zabytkowych tkanin była w zasadzie jedynym rozwiązaniem, aby poznać ówczesną modę. Eksperci stwierdzili, że stosowano zarówno barwniki roślinne, jak i zwierzęce. Bardzo popularny był kolor niebieski. Bawełna – eksportowana nawet z Indii – była barwiona dopiero po dostarczeniu do Egiptu. Niebieski – nie tylko ładny, ale i praktyczny – Badania, które teraz prowadzimy, wskazują, że niebieski był ważnym kolorem. W Dolinie Nilu ma on długą historię, sięgającą starożytności. Być może uważano, że chroni przed złem – opowiada dr Woźniak. – Zdarzało się nawet, że ubrania z bawełny niebarwionej były łatane tkaninami barwionymi na niebiesko, co oznacza, że ten materiał był w Dongoli stale dostępny i istotny dla mieszkańców – dodaje badaczka. Oprócz bawełny chętnie u…

setki-lat-temu-kolor-niebieski-krolowal-w-tym-sudanskim-miescie-unikatowe-badania-polakow-3a817ce.png
width: 1200
height: 630

Ta zgubna używka dotarła do Sudanu na początku XVI w. Polscy archeolodzy odkryli jej ślady
type: item
date: 2023-12-19T14:01:51.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
subject: używki
subject: Wolny czas
description: Najstarsze znane nasiona tytoniu w północno-wschodniej Afryce odkryli archeolodzy pracujący w ramach misji Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Do Sudanu trafiły w połowie XVII wieku za pośrednictwem Imperium Osmańskiego.
encoded: W tym artykule: Mikroślady w archeologii Najwcześniejsze archeobotaniczne dowody na występowanie tytoniu w Sudanie Fajki sprzed kilkuset lat Fajki w Sudanie były importowane i wyrabiane lokalne Tytoń pochodzi z Ameryki Współczesna Stara Dongola w Prowincji Północnej w Sudanie to ruiny wielkiego miasta Tungul. Polacy prowadzą tam badania archeologiczne od 1964 roku. Mogą pochwalić się licznymi, ciekawymi znaleziskami. Wśród nich jest odkrycie fortyfikacji cytadeli, ruin katedr i kościołów, a nawet pałacu królewskiego. Prace badawcze skoncentrowane są na czasach, gdy miasto było stolicą chrześcijańskiego królestwa Makurii (IV–XV wiek). Najnowsze znaleziska dotyczą już okresu dominacji muzułmanów, bo XVI wieku. Mikroślady w archeologii Współczesna archeologia to nie tylko wykopaliska i odsłanianie wielkich powierzchni. Naukowcy zwracają uwagę na wszelkie, nawet najmniejsze ślady odkrywane pod ziemią. Ziemia jest przesiewana, a czasem nawet flotowana, czyli płukana w poszukiwaniu szczątków roślin. Tak też było w tym przypadku. Od 2018 r. międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem dr. hab. Artura Obłuskiego z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego systematycznie pobierał próbki archeobotaniczne z obszaru cytadeli w Starej Dongolii. Następnie przeanalizowano je w laboratorium Uniwersytetu w Tybindze w Niemczech i porównano ze współczesnymi nasionami znajdującymi się w kolekcji referencyjnej. Swoje spostrzeżenia eksperci z Niemiec, Polski i Sudanu opublikowali właśnie na łamach czasopisma naukowego „Journal of Archaeological Science: Reports”. Najwcześniejsze archeobotaniczne dowody na występowanie tytoniu w Sudanie W próbkach zidentyfikowano łącznie ponad 800 wysuszonych i zwęglonych nasion i owoców. Pozostałości dzikich roślin stanowiły 49 proc., a rośliny uprawne 51 proc. Wśród nich było zidentyfikowano dwadzieścia nasion tytoniu (Nicotiana tabacum L.). Udało się też określić ich wiek na lata 1664–1760. – Badania te potwierdzają hipotezę, że…

ta-zgubna-uzywka-dotarla-do-sudanu-na-poczatku-xvi-w-archeolodzy-odkryli-jej-slady-7079d93.png
width: 1194
height: 789

Sudańskie znalezisko badaczy z Uniwersytetu Warszawskiego w TOP 10 odkryć archeologicznych 2023 roku
type: item
date: 2023-12-05T10:45:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: chrześcijaństwo
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
subject: sztuka
subject: Wolny czas
description: Odkrycie średniowiecznych malowideł w Starej Dongoli w Sudanie przez archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego znalazło się wśród dziesięciu najważniejszych odkryć 2023 roku. Listę przygotował prestiżowy magazyn „Archeology”.
encoded: W tym artykule: Prestiżowy ranking „Archaeology” Unikatowe malowidła z XIII w. ze Starej Dongoli Nie tylko postaci – zagadkowe napisy Badanie średniowiecznych królestw Sudanu – polska specjalność Malowidła odkopała ekspedycja Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej (CAŚ) Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Artura Obłuskiego. – Wyróżnienie dla najnowszego odkrycia na tym stanowisku cieszy, tym bardziej że przypomina o bogatym dziedzictwie kulturowym Sudanu od połowy kwietnia rozdartego wojną domową – przekazało CAŚ UW. Prestiżowy ranking „Archaeology” Co roku redaktorzy magazynu „Archaeology” publikują w grudniowym wydaniu zestawienie dziesięciu najważniejszych znalezisk mijającego roku. Są to odkrycia istotne dla nauki, a zarazem ciekawe dla szerokiego grona odbiorców. „Archaeology” to topowy magazyn w tej dziedzinie. Jest wydawany przez Archaeological Institute of America od ponad 70 lat. Obecność w tym rankingu to więc prawdziwa gratka dla badaczy przeszłości. Unikatowe malowidła z XIII w. ze Starej Dongoli Odkrycia dokonano podczas badania pozostałości domów z epoki Funj (XVI-XIX w. n.e.). Ku zaskoczeniu badaczy, dr. Lorenzo de Lellisa i dr. Macieja Wyżgoła, pod podłogą jednego z domów znajdował się otwór. Prowadził do niewielkiego pomieszczenia, którego ściany ozdobiono unikatowymi przedstawieniami. Powstały w okresie średniowiecza. Jak przekazali naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego, malowidła ukazują Matkę Boską, Chrystusa, a także scenę prezentującą króla nubijskiego, Chrystusa i archanioła Michała. – Nie jest to jednak typowe przedstawienie protekcji władcy nubijskiego przez świętych i archaniołów. Król kłania się zasiadającemu na obłokach Chrystusowi, całując jego dłoń. Władcę wspiera archanioł Michał, którego rozłożone skrzydła otaczają opieką zarówno króla, jak i samego Chrystusa. Scena taka nie ma analogii w malarstwie nubijskim – zaznaczają eksperci. Oznacza to, że nie ma drugiego takiego przedstawienia. Z kolei Matka Boska, ukazana w dostoj…

sudanskie-znalezisko-badaczy-z-uniwersytetu-warszawskiego-w-top-ten-odkryc-archeologicznych-2023-roku-ff4b979.jpg
width: 960
height: 640

Średniowieczni mnisi w Sudanie byli syci i zdrowi. Życie świeckich nie było tak kolorowe
type: item
date: 2023-11-08T07:58:09.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: diety
subject: mnisi
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
subject: Wolny czas
description: Świeże owoce i warzywa, sporo mięsa – to składniki diety, z której korzystali średniowieczni, chrześcijańscy mnisi w Sudanie. Duchownym żyło się lepiej, niż osobom świeckim mieszkającym w okolicy, mimo że powinni prowadzić ascetyczny tryb życia.
encoded: W tym artykule: Międzynarodowe badania rzucają światło na życie w Ghazali Mnisi mieli lepiej Choroby i mobilność mnichów oraz świeckich Polskie odkrycia w Sudanie Takie ustalenia płyną z Ghazali. Jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych kompleksów monastycznych w Sudanie. Położony jest w regionie Wadi Abu Dom na pustyni Bayuda, około 20 km od współczesnego miasta Karima. W latach 2012–2018 polsko-sudańska ekspedycja archeologiczna z CAŚ UW, pod kierunkiem prof. UW Artura Obłuskiego badała ten średniowieczny klasztor chrześcijański z VII–XIII w. oraz cztery cmentarzyska. Teraz naukowcy podzielili się wynikami analiz szczątków i kości zmarłych. Międzynarodowe badania rzucają światło na życie w Ghazali Badania w Ghazali są międzynarodowe i interdyscyplinarne. Na przykład dr Joanna Ciesielska z Wydziału Orientalistycznego UW wspólnie z ekspertami Instytutu Maxa Plancka wykonywała analizy izotopowe. Przeprowadzono też badania DNA szczątków kilku mnichów zmarłych w Ghazali. Głównym autorem tych badań był dr Robert Stark. Takie metody umożliwiły poznanie pochodzenia, diety, chorób, zarówno mnichów jak i świeckich mieszkańców średniowiecznej Ghazali. Mnisi mieli lepiej Okazało się, że dieta mnichów żyjących w VII–XI wieku była dużo bardziej zróżnicowana niż w świeckiej populacji. – Świecka populacja w głównej mierze spożywała tanie produkty. Jej dieta oparta była o proso i sorgo – tanie, łatwe w uprawie zboża odporne na warunki klimatyczne. W przypadku mnichów można zaobserwować dużo większe zróżnicowanie diety i znaczny udział innych roślin: pszenicy, owoców, warzyw – opisała w rozmowie z serwisem Nauka w Polsce dr Ciesielska. Badania izotopowe wykazały, że mnisi częściej spożywali mięso niż osoby świeckie. – Średniowieczne chrześcijaństwo rzekomo kładło nacisk na ascetyczny tryb życia. Wydaje się, że mnisi to grupa, która szczególnie powinna się do tych ograniczeń stosować. A można wnioskować, że spożywali je w dość dużych ilościach i regularnie, nie tylko o…

sredniowieczni-mnisi-w-sudanie-byli-syci-i-zdrowi-zycie-swieckich-nie-bylo-tak-kolorowe-2b68c22.jpg
width: 5634
height: 3753

Unikatowe odkrycie w Sudanie z czasów średniowiecza. Chrześcijański tatuaż na stopie sprzed 1300 lat
type: item
date: 2023-10-23T13:41:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: antropologia
subject: archeologia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: cmentarze
subject: odkrycia archeologiczne
subject: sudan
subject: tatuaże
subject: Wolny czas
description: Złożony 1300 lat temu na cmentarzu w Ghazali w Sudanie zmarły miał tatuaż tworzący monogram imienia Chrystusa. To dopiero drugi znany przypadek tatuowania ciała pochodzący ze średniowiecznej Nubii.
encoded: W tym artykule: Średniowieczny cmentarz Niezwykły tatuaż ze średniowiecznej Nubii Tatuaż w miejscu, w którym Chrystus miał wbity gwóźdź Kompleks monastyczny w Ghazali Do odkrycia doszło w ramach badań Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej (CAŚ) UW. W Ghazali znajduje się jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych kompleksów monastycznych w Sudanie. Położony jest w regionie Wadi Abu Dom na pustyni Bayuda, około 20 km od współczesnego miasta Karima. Średniowieczny cmentarz W latach 2012–2018 polsko-sudańska ekspedycja archeologiczna z CAŚ UW, pod kierunkiem prof. UW Artura Obłuskiego badała ten średniowieczny klasztor chrześcijański z VII–XIII w. oraz cztery cmentarzyska. Znajdują się tam setki grobów. Bioarcheolog dr Robert J. Stark i jego współpracownicy z CAŚ UW pracują nad odtworzeniem warunków życia pochowanych tam osób. Jeden z grobów dostarczył bardzo ciekawych i zaskakujących informacji Niezwykły tatuaż ze średniowiecznej Nubii Eksperci dostrzegli, że jeden ze zmarłych miał na prawej stopie tatuaż. Przedstawia chrystogram oraz greckie litery „alfa” i „omega”. Chrystogram to symbol łączący greckie litery „chi" i „rho”, tworzące monogram imienia Chrystusa. Symbolem Chrystusa są też litery alfa i omega, pierwsza i ostatnia w alfabecie greckim. Nawiązują do tego, że dla chrześcijan Bóg jest początkiem i końcem. – To było spore zaskoczenie, gdy nagle podczas dokumentowania kolekcji z Ghazali zobaczyłam coś, co wydało mi się tatuażem. Początkowo nie byłam przekonana, ale kiedy obrazy zostały komputerowo przetworzone, tatuaż stał się wyraźnie widoczny. To rozwiało początkowe wątpliwości – opowiada Kari A. Guilbault, która prowadziła te badania w związku z przygotowywaną pracą doktorską. Tatuaż w miejscu, w którym Chrystus miał wbity gwóźdź Naukowcy uważają, że lokalizacja tatuażu na prawej stopie może nie być przypadkowa. To tam Jezus mógł mieć wbity gwóźdź podczas ukrzyżowania – uważają Stark i Guilbault. Zmarły był zatem chrześcijaninem, ale nie jest jasne, cz…

tatuaz-1ef6e01.png
width: 1200
height: 630

W Sudanie odkryto zaskakujące malowidła. Przedstawiają świętą rodzinę i nubijskiego króla
type: item
date: 2023-04-12T08:00:13.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: chrześcijaństwo
subject: Edukacja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
subject: sudan
description: Polscy archeolodzy odkryli chrześcijańskie malowidła w Starej Dongoli. Znajdowały się w nieznanych wcześniej pomieszczeniach z cegły suszonej.
encoded: W tym artykule: Naukowcy odkryli nieznany wcześniej zespół pomieszczeń Malowidła nie są typowe dla obrazów chrześcijańskich z tego okresu Malowidła przedstawiają króla Dawida Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego prowadzili prace archeologiczne w Starej Dongoli. To stanowisko archeologiczne, które znajduje się w Sudanie, na wschodnim brzegu Nilu. Dawniej była to stolica zjednoczonego chrześcijańskiego królestwa Makurii. Badaczom udało się odnaleźć nieznane wcześniej pomieszczenia, których wnętrza pokrywały nietypowe malowidła chrześcijańskie. Obrazy przedstawiają Maryję, Jezusa i archanioła Michała, ale również jednego z królów nubijskich. Naukowcy odkryli nieznany wcześniej zespół pomieszczeń Badania prowadzone były w ramach projektu Starting Grant „UMMA – Urban Metamorphosis of the community of a Medieval African capital city”. Kierował nimi dr hab. Artur Obłuski z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. W oświadczeniu poinformowano, że archeolodzy dr Lorenzo de Lellis i dr Maciej Wyżgoł niespodziewanie odkryli zespół pomieszczeń z cegły suszonej, którego wnętrza pokrywały wyjątkowe obrazy. Badacze natrafili na komnaty w trakcie przeszukiwania domów z czasów po upadku królestwa Makurii, czyli okresu XVI–XIX wieku n.e. Pod podłogą jednego z domów znajdowała się wnęka, która prowadziła do niewielkiej komnaty, której ściany zdobiły chrześcijańskie malunki. – Nie jest to typowe przedstawienie protekcji władcy nubijskiego przez świętych i archaniołów – stwierdzili naukowcy w komunikacie przesłanym Polskiej Agencji Prasowej. – Król kłania się zasiadającemu na obłokach Chrystusowi, całując jego dłoń. Władcę wspiera archanioł Michał, którego rozłożone skrzydła otaczają opieką zarówno króla, jak i samego Chrystusa – zwracają uwagę badacze. Malowidła nie są typowe dla obrazów chrześcijańskich z tego okresu Zespół przekazał, że tak przedstawiona scena nie ma analogii w malarstwie nubijskim. – Dynamizm i intymna bliskość króla i świętych postaci kontrastuje z hieratycznośc…

scena-z-krolem-dawidem-663834f.jpg
width: 750
height: 420

Trzech Sudańczyków za kradzież straci ręce. W tych krajach wciąż stosuje się niehumanitarne kary
type: item
date: 2023-02-15T08:00:51.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: islam
subject: konflikty
subject: muzułmanie
subject: śmierć
subject: Społeczeństwo
subject: sudan
description: Ukamienowanie, amputacje rąk, a nawet kara śmierci. Na świecie wciąż są kraje, które stosują publiczne egzekucje oraz niehumanitarne, okrutne i poniżające wyroki. W Sudanie właśnie skazano trzech młodych mężczyzn za kradzież. Zostaną pozbawieni rąk.
encoded: W tym artykule: Sytuacja polityczna w Sudanie jest coraz bardziej napięta Mężczyźni otrzymali karę amputacji ręki Czym jest prawo szariatu? W których krajach obowiązuje kara śmierci? Trzech młodych mężczyzn w Sudanie usłyszało ostatnio szokujący wyrok sądu. Oprócz kary więzienia i grzywny mają stracić ręce. Wszystko dlatego, że ukradli butlę z gazem w Omdurmanie. To pierwszy taki wyrok od prawie dziesięciu lat. Organizacje broniące praw człowieka biją na alarm i ostrzegają, że kraj znowu wraca na drogę reżimu i ekstremizmu politycznego. Sytuacja polityczna w Sudanie jest coraz bardziej napięta W 2019 roku w Sudanie doszło do masowych protestów, które ostatecznie doprowadziły do upadku sudańskiego prezydenta Omara al-Baszira. Opozycja zapowiadała wówczas głębokie zmiany wewnętrzne, a eksperci mieli nadzieję, że to krok ku demokratyzacji kraju. Dyktator utrzymywał władze przez 30 lat, a system autorytarny utrzymywał się głównie dzięki rozwinięciu aparatu bezpieczeństwa. Nowe władze zapowiadały liberalizację prawa, zmniejszenie m.in. kontroli sfery obyczajowej i reformę polityki szariatu. Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce, by go torturowano? Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie. Jednak wszystko wskazuje na to, że Sudan wciąż narusza prawa międzynarodowe i nie zapewnia oskarżonym sprawiedliwych procesów. W ubiegłym roku 20-letnia Sudanka została skazana na karę śmierci przez ukamienowanie za cudzołóstwo. Media informowały wówczas, że kobiecie odmówiono nawet konsultacji z prawnikiem. Mężczyźni otrzymali karę amputacji ręki Tym razem skazani zostali trzej mężczyźni. Żaden z nich nie miał nawet skończonych 30 lat. Władze Sudanu przekazały, że zostali już przetransportowani do więzienia w północnym Chartumie, tym samym, w którym przebywa Umar al-Baszir. Młodzi Sudańczycy będą tam, aż wyrok zostanie wykonany. Na razie jednak nie wiadomo, kiedy to się stanie. Afrykańskie Centrum…

protesty-w-sudanie-e21d281.jpg
width: 1024
height: 683

Polska badaczka udokumentowała 1000-letnie malowidło młodego Jezusa, które odnaleziono w Sudanie
type: item
date: 2022-08-30T13:43:26.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: chrześcijaństwo
subject: Edukacja
subject: jezus chrystus
subject: Kultura
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Społeczeństwo
subject: sudan
subject: sudan południowy
description: Malowidła zostały odnalezione w ruinach sudańskiego kościoła Lagia el Ga’ab, gdzie prowadzone były ostatnio wykopaliska. Niektóre z nich przedstawiały m.in. młodego Jezusa Chrystusa i jego matkę Maryję.
encoded: W tym artykule: W kościele znajdowało się malowidło przedstawiające młodego Chrystusa Kompozycja jest wyjątkowa i rzadko spotykana w sztuce nubijskiej Oprócz Jezusa i jego matki na malowidle znajdują się dwaj archaniołowie Międzynarodowa grupa archeologów w 2021 roku prowadziła wykopaliska w ruinach kościoła Lagia el Ga’ab. To obiekt sprzed tysiąca lat, który znajduje się w Sudanie, na południowy zachód od III katarakty, na zachodnim brzegu Nilu. W tym czasie prof. Yahia Fadi Tahir z Uniwersytetu w Chartumie wraz z dr Hamadem Mohamedem Hamdeenem z Uniwersytetu Doliny Nilu odkryli górną partię świątyni. Jednak w zespole nie było ekspertów, którzy rozpoznaliby wnętrze i znaleziska. W 2022 r. do zespołu naukowców dołączyły konserwatorka sztuki Ewa Parandowska i dr Magdalena Łaptaś z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Miały zająć się identyfikacją i dokumentacją odnalezionych malowideł. W kościele znajdowało się malowidło przedstawiające młodego Chrystusa Archeolodzy poinformowali, że odnaleziony kościół był niewielki. Miał 16 metrów długości i trzy nawy: główną i dwie boczne. Świątynia zbudowana była z suszonej cegły mułowej, a warstwę zewnętrzną obudowano cegłą paloną. Badacze podają, że mimo dużych zniszczeń, na ścianach zachowały się greckie inskrypcje oraz malowidła, którymi miała zająć się dr Magdalena Łaptaś. Badaczka z UKSW zidentyfikowała jeden z najlepiej zachowanych obrazów jako popiersie Chrystusa Emmanuela. Emmanuel w języku hebrajskim oznacza „Bóg z nami”. Jest to ikonograficzny sposób przedstawienia Jezusa w wieku dziecięcym. Nazwa pochodzi z Biblii z proroctwa Izajasza (Iz 7,14). Prorok miał przewidzieć narodziny Mesjasza. Eksperci uważają, że ten typ ikonografii jest charakterystyczny dla wyznań wschodnich i symbolizuje dojrzałość duchową. Dr Łaptaś twierdzi, że w tle Chrystusa jest postać, której górna partia się nie zachowała. Uczona uważa, że jest to najprawdopodobniej Maryja. Kompozycja jest wyjątkowa i rzadko spo…

wizerunek-mlodego-jezusa-e3c1633.jpg
width: 741
height: 486

Kiedy po raz pierwszy ludzie udomowili bydło? Odpowiedź na to pytanie znaleźli polscy naukowcy
type: item
date: 2022-05-19T08:39:00.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: bliski wschód
subject: Edukacja
subject: krowy
subject: Społeczeństwo
subject: ssaki
subject: sudan
subject: Travel
subject: zwierzęta
description: Polscy naukowcy odkryli, że ludzkość po raz pierwszy udomowiła bydło ok. 10 000 lat temu. Pierwszy przypadek domestykacji miał miejsce w regionie Środkowego Nilu.
encoded: W tym artykule: Do pierwszego udomowienia bydła doszło prawdopodobnie nawet 3000 lat wcześniej Naukowcy zastanawiają się, skąd udomowione bydło wzięło się w Afryce tak wcześnie Badacze odnaleźli kości pierwszych udomowionych krów Dotychczas uważano, że po raz pierwszy człowiek udomowił krowę ok. 7000 lat temu. Bydło miało przybyć do wschodniej Afryki z obszarów dzisiejszej Turcji i Iraku. Wszystko wskazuje na to, że najnowsze odkrycie polskich naukowców może obalić tę tezę. Do pierwszego udomowienia bydła doszło prawdopodobnie nawet 3000 lat wcześniej Zespół badaczy z Polskiej Akademii Nauków prowadził ostatnio wykopaliska w rejonie Basenu Letti, w Dolinie Środkowego Nilu. To obszar, który położony jest w dzisiejszym Sudanie. Uczeni odnaleźli tam kości, które wstępnie datują na VII–VIII wiek p.n.e. Jedne z najrzadszych krów na świecie urodziły się we Wrocławiu. Poznajcie bantengi jawajskie We wrocławskim ZOO pojawili się nowi mieszkańcy. Prima i Assam to bantengi jawajskie. W ubiegłym roku ich populacja spadła o 70 proc. Bydło pochodzi od wymarłego tura. Do tej pory naukowcy sądzili, że zostało udomowione po raz pierwszy na Bliskim Wschodzie. Polscy uczeni są przekonani jednak, że ich odkrycie jest dowodem na domestykację lokalną, która wydarzyła się nawet 3 tysiące lat wcześniej – w Afryce. – Ślady ludzi, którzy zamieszkiwali ten rejon, są zdecydowanie starsze i sięgają nawet VIII tysiąclecia p.n.e. Nimi zajmowaliśmy się w czasie najnowszych badań – powiedział w rozmowie z portalem Nauka w Polsce dr Piotr Osypiński, profesor Polskiej Akademii Nauk. Naukowcy zastanawiają się, skąd udomowione bydło wzięło się w Afryce tak wcześnie Najważniejsze pytanie brzmi: skąd pochodziło bydło, które udomowili pasterze z regionu Środkowego Nilu? Naukowcy przypominają, że już wcześniej pojawiały się tezy o tym, że w wyniku zmian klimatu i suszy we wschodniej Saharze dochodziło do częstszych interakcji pomiędzy ludźmi a turami. Były to jednak tylko hipotezy, niepoparte rzetelnymi d…

kosci-krow-30ed084.jpeg
width: 750
height: 420

Sudan wprowadza przełomowe prawo i delegalizuje obrzezanie kobiet. „Podważa ich godność”
type: item
date: 2021-02-15T10:35:46.000Z
creator: Katarzyna Grzelak
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: sudan
subject: Travel
description: Trzy lata więzienia albo grzywna – to kara, jaka czeka osoby, które naruszą nowe prawo zakazujące okaleczania żeńskich narządów płciowych. O ratyfikowaniu nowej ustawy delegalizującej rytualne obrzezanie kobiet poinformowało ministerstwo sprawiedliwości w Sudanie.
encoded: W tym artykule: Prawo kontra tradycja Ku lepszemu? Ministerstwo sprawiedliwości w Sudanie podało, że rząd kraju przyjął ustawę zakazującą powszechnej praktyki okaleczania żeńskich narządów płciowych, przyznając tym samym słuszność ruchom działającym na rzecz praw kobiet. Rada Suwerenności – tymczasowy organ rządzący w Sudanie – przyjęła zestaw obszernych poprawek do krajowego kodeksu karnego w czwartek. Wśród poprawek znalazł się zapis o penalizacji obrzezania kobiet, które w Sudanie jest głęboko zakorzenioną w tradycji praktyką. Każdy, kto zostanie uznany za winnego przeprowadzenia zdelegalizowanej procedury, zostanie skazany na trzy lata więzienia – wynika z zapisów, do których dotarła agencja Associated Press. Wykonawcom „zabiegów” może też grozić kara grzywny, a placówki medyczne, które będą podejmować się tego typu zleceń, mogą zostać zamknięte. Projekt ustawy został zatwierdzony przez rząd przejściowy, który doszedł do władzy w zeszłym roku po obaleniu długoletniego autokraty Omara al-Baszira. Premier i szef Rady Suwerenności – Abdalla Hamdok – uznał tę decyzję za „ważny krok w reformowaniu wymiaru sprawiedliwości”. Z kolei ministerstwo sprawiedliwości w oświadczeniu zaznaczyło, że okaleczanie żeńskich narządów płciowych „podważa godność kobiet”. Ratyfikacja nowego prawa to sukces tamtejszych obrońców praw kobiet, którzy od ponad 10 lat apelowali o wprowadzenie zakazu. To też symboliczne zwycięstwo dla przywódców technokratycznych tego kraju, którzy walczą o przyspieszenie zmian demokratycznych i odrzucenie spuścizny al-Bashira. Prawo kontra tradycja Badania przeprowadzone w Sudanie w 2014 roku i wspierane przez ONZ wykazały, że 87 proc. sudańskich kobiet i dziewcząt w wieku od 15 do 49 lat zostało poddanych obrzezaniu. Większość kobiet poddaje się ekstremalnej formie rytuału – zwanej infibulacją, która polega na usunięciu i zmianie położenia warg sromowych i łechtaczki, oraz zwężeniu otworu pochwy. „Zabieg” często wykonywany jest bez znieczulenia i w warunkac…

9-na-10-kobiet-powyzej-14-roku-zycia-zostalo-poddanych-okaleczeniu-photo-by-mahmoud-hjaj-anadolu-agency-via-getty-images-456dc59.jpeg
width: 1024
height: 683

Piramid jest tu więcej niż w Egipcie. Mało kto o tym wie, bo... Sudan to tajemnica
type: item
date: 2020-12-28T09:48:02.000Z
creator: Anna Jaklewicz
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: archeologia
subject: Lifestyle
subject: piramidy
subject: Sport
subject: sudan
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Oglądając starożytne piramidy, czuję się jak w filmie o Indianie Jonesie. Później zanurzam się w aromaty i dźwięki współczesnego Sudanu - pisze Anna Jaklewicz, która w tajemniczym kraju spędziła długie miesiące.
encoded: Na twarzy maska dla ochrony przed pyłem. Na głowie latarka do oświetlenia pod ziemnego korytarza. W dłoni szpachelka i pędzel. Tak uzbrojona ruszam codziennie do pracy. Warstwa po warstwie usuwam piasek z zasypanego tunelu, wzbijając w powietrze drobiny kurzu. Z pomocą miejscowych mężczyzn odkopałam już głęboki na 3 m szyb i początek podziemnego korytarza biegnącego stąd do komory grobowej. Jest duszno i gorąco. Za to na zewnątrz zimno i wieje. Kilka dni temu rozpętała się hawa – zimny wiatr, który w Sudanie najczęściej pojawia się w pierwszych miesiącach roku. Dokładnie w tym samym czasie, kiedy do Sudanu przyjeżdżamy my, czyli misja archeologiczna od kilkunastu lat badająca cmentarzysko w Az-Zumie. W tym sezonie zbadamy w sumie dwa z trzydziestu tumulusów (kurhanów), jakie znajdują się w Az-Zumie. Ich część naziemną – wysokie na kilka metrów nasypy z kamieni i piasku – dobrze widać na powierzchni. Na podstawie znalezisk kierownik misji, dr Mahmoud El-Tayeb, Sudańczyk od lat mieszkający w Polsce, datuje je na IV–VI w. n. Dawni podróżnicy sądzili mylnie, że tutejsze kurhany to pozostałości dużo starszych piramid. I nie ma się co dziwić, bo tych w Sudanie jest więcej niż w Egipcie – łącznie ponad 200. Część piramid znajduje się w pobliżu naszego stanowiska. W piątek, dzień wolny od pracy, odwiedzamy oddaloną o 10 km nekropolę królewską w El-Kurru. Tutaj, i w pobliskim Nuri, chowano nubijskich władców, którzy podbili Egipt i panowali nad nim jako XXV dynastia w VII i VI w. p.n.e. Oglądamy piramidy i mastaby, a konserwatorzy z zaprzyjaźnionej amerykańskiej misji pokazują nam podziemia, oświetlając latarniami kolejne fragmenty ścian. A kiedy z ciemności wyłaniają się postaci bogów, faraonów i hieroglifczne teksty z księgi umarłych, czuję się jak bohaterka flmu o Indianie Jonesie – moim idolu z dzieciństwa. Najliczniejsza i najsłynniejsza w Sudanie grupa piramid znajduje się w Meroe, ponad 200 km na północ od Chartumu. Jedziemy tam już po zakończeniu naszych prac wykopal…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/76a982da4ad1a5fae8e281d9abb47fa6175e7555-7ab5df2.jpeg
width: 5200
height: 3677

Odszedł ostatni nosorożec biały północny. Tego gatunku nie uda się ocalić
type: item
date: 2018-03-20T08:20:00.000Z
creator: redakcjang
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: czechy
subject: demokratyczna republika konga
subject: kenia
subject: sudan
subject: uganda
description: Nigdy nie zobaczymy już żywego nosorożca białego północnego. Sudan, ostatni samiec, miał 45 lat.
encoded: 45-letni Sudan cierpiał od dawna z powodu zakażenia, które wdało mu się w nogę. Dyrekcja rezerwatu Ol Pejeta w Kenii, gdzie przebywał, zdecydowała się na eutanazję. - Był ambasadorem swojego gatunku i zostanie zapamiętany za to ile zrobił by podnieść świadomość zagrożeń, przed którymi stoją nie tylko nosorożce, ale tysiące innych gatunków w obliczu wyginięcia z powodu działalności człowieka - powiedział agencji AP dyrektor rezerwatu Richard Vigne. Nosorożec biały północny był jednym z dwóch podgatunków Ceratotherium simum. Ze względu na różnice w budowie niektórzy uznawali go zresztą za osobny gatunek Ceratotherium simum cotton. Ich nieszczęście polegało na tym, że zamieszkiwały tereny niespokojne politycznie. W Sudanie, Demokratycznej Republice Konga, Republice Środkowoafrykańskiej czy Ugandzie siedlisk było dla nich coraz mniej, a te, które wciąż dawały zwierzętom schronienie, budziły zainteresowanie kłusowników. Z Sudana pobrano materiał genetyczny w nadziej, że dzięki nowoczesnej biotechnologii w przyszłości może uda się przywrócić gatunek do życia Z pewnością nosorożec pozostanie symbolem tego jak mocne ludzkość powinna mieć wyrzuty sumienia. Źródło: AP

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ea31a01c411fba8aa6aebe8455c1322d39200739-a4ec0cd.jpeg
width: 2500
height: 1664

Sudańczycy desperacko uciekają przed głodem. Pomaga im Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej
type: item
date: 2017-06-20T13:21:52.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: afryka
subject: głód
subject: pcpm
subject: sudan
description: Narażeni na ostrzelanie w ogarniętym wewnętrznym konfliktem kraju, przedzierają się przez busz, żywią się liśćmi dzikich roślin, albo nie jedzą w ogóle. Wojna domowa oraz głód spowodowały, że na uchodźstwie znalazło się dwa miliony mieszkańców Sudanu Południowego. Zdesperowani Sudańczycy w poszukiwaniu bezpieczeństwa i jedzenia uciekają do sąsiednich państw, głównie na południe – do Ugandy.
encoded: – Szpital w Koboko, oraz dwa mniejsze ośrodki zdrowia w Oraba i Kuluba w Ugandzie, przy granicy z Demokratyczną Republiką Konga to pierwsze miejsca, do których po wykańczającej wędrówce, w stanie skrajnego niedożywienia trafiają uciekinierzy z Sudanu Południowego – mówi ekspert ds. pomocy humanitarnej, prezes PCPM – Wojciech Wilk. – W najtrudniejszej sytuacji są kobiety i ich – często rodzone w buszu, podczas ucieczki – niemowlęta. To one – osłabione wielomiesięcznym głodem, a także ranni – w pierwszej kolejności potrzebują pomocy medycznej, żeby przeżyć. Otrzymują ją właśnie w ugandyjskich klinikach, gdzie dociera pomoc z Polski. W odpowiedzi na kryzys humanitarny Fundacja PCPM kupuje do ośrodków zdrowia w Ugandzie leki oraz środki opatrunkowe, przede wszystkim jednak zatrudnia lekarzy, położne i pielęgniarki na kontrakty długoterminowe. – Wojna w Sudanie Południowym jest konfliktem, który może trwać dziesięciolecia, dlatego też na uciekinierów z tego kraju powinniśmy patrzeć jak na ludzi, którzy muszą zbudować sobie nowe życie na uchodźstwie – podkreśla Wojciech Wilk. – Uganda jest pozytywnym przykładem takiego podejścia – władze kraju dają Sudańczykom ziemie i możliwość uprawiania roli. Dzięki temu szybko integrują się oni z lokalną społecznością i mogą godnie zarabiać na swoje utrzymanie do momentu, kiedy będą mogli wrócić do swojej ojczyzny – dodaje. Na świecie jest ponad 65 milionów ludzi, którzy musieli opuścić swoje domy i szukać bezpieczeństwa z dala od swojego miejsca zamieszkania. Aż 5,5 miliona uciekło z Syrii, ponad milion z nich osiedliło się w Libanie, gdzie od 2012 roku Fundacja PCPM dopłaca uchodźcom do czynszu, zapewnia opiekę medyczną i edukację. W Sudanie Południowym PCPM prowadzi Centrum Dożywiania w Gordhim. Działania w całości finansowane są ze środków prywatnych darczyńców z Polski. Wesprzyj działania PCPM w Sudanie Południowym i Ugandzie: Przelej dowolną kwotę na konto Fundacji (mBank): 18 1140 1010 0000 5228 6800 1001 z dopiskiem: Sudan Poł…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2abff95c9cf57d712a346e652193d8855e6a8742-34e29ec.jpeg
width: 1080
height: 809

Klęska głodu w Sudanie Płd. Polacy uruchomili centrum pomocy, ale potrzebują wsparcia
type: item
date: 2017-04-12T08:43:24.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: głód
subject: pcpm
subject: pomoc
subject: sudan
description: To państwo jest niepodległe od zaledwie czterech lat. Najmłodszy kraj świata zmaga się z katastrofą humanitarną. Przeczytaj i dowiedz się jak możesz pomóc pomagającym tam Polakom.
encoded: - Apelujemy o pomoc, bo tylko dzięki Waszemu wsparciu mogliśmy uruchomić Centrum Dożywiania PCPM w Sudanie Południowym - pisze w komunikacie biuro prasowe Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej. Już pierwszy miesiąc działania Centrum pokazał jak bardzo jest ono ważne - przyjęło setki pacjentów. - Sytuacja w Płd. Sudanie jest rzeczywiście tragiczna - ocenia dr Wojciech Wilk, prezes Fundacji PCPM i ekspert od rozwiązywania kryzysów humanitarnych - Zakładaliśmy, że nasze Centrum Dożywiania będzie pomagać głównie głodującym dzieciom, ale nie możemy bez pomocy zostawić ich rodziców, którzy umierają z głodu. Dlatego nasi lekarze pomagają Sudańczykom w każdym wieku. Najmłodszy pacjent Centrum ma 6 miesięcy, najstarszy 70 lat. Jeżeli chcesz pomóc - możesz to zrobić wchodząc na stronę poświęconą akcji pomocy w Sudanie Południowym.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bfdb85806af58b0e99139107f490fb6b0ee9f6ef-a17260f.png
width: 1028
height: 706

Trzeba reagować natychmiast! Polska odpowiedź na kryzys humanitarny w Sudanie Południowym
type: item
date: 2017-03-13T11:16:06.000Z
creator: redakcja
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: kryzys
subject: pcpm
subject: sudan
description: Sytuacja jest dramatyczna. Postępujący głód w Sudanie Południowym zabija kolejne dzieci. Polacy z Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej otworzyli na miejscu Centrum Dożywiania oraz organizują finansową adopcję rodzin na odległość.
encoded: W krytycznej sytuacji jest nawet kilkaset tysięcy osób. – Dostajemy informacje z miasta Aweil, że jest tam wiele dzieci porzuconych przez rodziców z powodu głodu, które żebrzą i kradną, by mieć na jedzenie – relacjonuje dr Wojciech Wilk, prezes Fundacji PCPM - Jeśli uda im się ukraść pieniądze natychmiast je połykają, by nie można było udowodnić im kradzieży. Dzieci następnie piją roztwór z mydła, aby pieniądze odzyskać i kupić jedzenie – dodaje Wilk. Fundacja zdecydowała się na błyskawiczne działanie by pomóc głodującym. - Kupujemy w Sudanie Płd. dwie tony specjalistycznej żywności, która w ciągu kilku tygodni trafi do tamtejszego Centrum Dożywiania - zapowiada dr Wojciech Wilk. - Głodujące dzieci skorzystają z najbardziej skutecznych środków leczenia niedożywienia - wysokobiałkowych posiłków złożonych z mąki, mleka w proszku, oleju, cukru i herbatników o dużej kaloryczności. - wyjaśnia ekspert pomocy humanitarnej. Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej przygotowuje właśnie otwarcie nowego oddziału szpitalnego, zajmującego się dożywianiem uzupełniającym dla najbardziej potrzebujących dzieci w miejscowości Gordhim, w powiecie Aweil East. Leczenie chorych będzie polegało na podaniu im specjalnych wysokobiałkowych posiłków, które pozwolą zatrzymać wyniszczenie organizmu i w ciągu dwóch tygodni wyprowadzą dzieci ze stanu zagrożenia śmiercią głodową. - Prowadzenie tego centrum będzie kosztowało ponad 80 tys. zł. Ta kwota uratuje przed śmiercią ponad 1200 dzieci - wylicza Kamil Ewertowski, specjalista pomocy humanitarnej z PCPM, który odpowiada za misje w Afryce. PCPM przygotowało także program adopcji na odległość. Pozwala on na regularne wsparcie afrykańskich rodzin przez pół roku. Miesięczny koszt utrzymania jednej rodziny to zaledwie 300 zł. Chcesz pomóc? Tu znajdziesz więcej informacji.

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/28f91bda596106484be2d78e3835f339b8b24644-eb2d6b1.jpeg
width: 1401
height: 932

Odczarowany Kusz
type: item
date: 2013-12-03T08:30:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: sudan
description: Dzięki zdjęciom z latawca i obrazom anomalii pola magnetycznego polscy archeolodzy zmieniają historię Sudanu
encoded: – Czy może być coś lepszego niż odkrycie zaginionego miasta? – pyta dr hab. Bogdan Żurawski z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN, patrząc na obraz anomalii geomagnetycznych z sudańskiej wioski Sonijat. To właśnie dzięki pomiarom wykonanym za pomocą magnetometru protonowego polskim archeologom na początku marca udało się zlokalizować największy pałac królewski w dolinie środkowego Nilu. Mierząca 5 tys. m2 budowla to prawdopodobnie tylko fragment ogromnego miasta, z czasów kiedy Nubia była mocarstwem, a jej władcy rządzili całym Egiptem. Georadary i magnetometry to dziś podstawowe narzędzia archeologów. Pozwalają znaleźć ukryte w ziemi obiekty – nie tylko metalowe, ale też gliniane i z cegły mułowej, dawniej podstawowego budulca w dolinie Nilu. Niestety polskie misje nie zawsze na nie stać, a w ogarniętym gorączką złota Sudanie obowiązują na nie wysokie cła. Z konieczności wciąż zastępują je zwykłe aparaty, ale podwieszane na latawcach. – Tą starą metodą, wprowadzoną do archeologii jeszcze przed I wojną światową, fotografujemy stanowiska archeologiczne. Cienie na zdjęciu zdradzają zabudowania niewidoczne w terenie – wyjaśnia dr Żurawski. – Do Sonijatu pierwszy raz przyjechałem na początku lat 90. jako członek kanadyjskiej misji archeologicznej. Wtedy nie potrzebowałem żadnego sprzętu. Kiedy spytałem okolicznych mieszkańców, czy są tu jakieś stare budynki, najpierw pokazali mi swoje domy, a potem zaprowadzili na pustynię i wskazali sterczące z ziemi pozostałości starożytnych budowli. Jak się okazało, były to fundamenty kuszyckiej świątyni na obrzeżach wioski leżącej naprzeciw ujścia koryta ogromnej wyschniętej rzeki. Dziś stoi tu tylko kilka domów, ale dawniej prowadził tędy karawanowy szlak do wnętrza Afryki. Starożytne teksty i zawarte w nich dane topograficzne sugerowały, że współczesny region Tergis to pozostałość po kuszyckim mieście Tergebe, później zwanym Tergedus. Jeśli wierzyć steli faraona XXVI dynastii Psametyka II znalezionej w Tanisie, …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/8058adf3841bad2f882fb6e0ae2f462fcb118fac-ecd6044.jpeg
width: 1357
height: 879

Sudan Południowy: kraj, który umiera z pragnienia
type: item
date: 2013-07-18T05:00:00.000Z
creator: Marcin Dzierżanowski
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: afryka
subject: echo
subject: lekarze bez granic
subject: onz
subject: polska akcja humanitarna
subject: pomoc humanitarna
subject: śmierć
subject: sudan
subject: sudan południowy
subject: woda
description: Dziennikarze Travelera towarzyszyli pracownikom Polskiej Akcji Humanitarnej w Sudanie Południowym.
encoded: W tym milionowym mieście-wiosce kilka utwardzonych dróg krzyżuje się ze sobą w całkowicie przypadkowy sposób. Można odnieść wrażenie, że do tego asfaltowego szkieletu jakiś pijany urbanista poprzyklejał bezładne osiedla. Naprzeciwko pałacu prezydenckiego pasą się kozy (nazwała „pałac” jest umowna, jak wszystko w tym kraju). Pomiędzy blaszanymi kontenerami i glinianymi tukulami, czyli krytymi słomą chatami z gliny, co jakiś czas wyrastają murowane budynki organizacji humanitarnych, ambasad i hoteli dla cudzoziemców. Pośród architektonicznego chaosu te „luksusowe” gmachy są jak latarnie morskie. Dosłownie – gdyż ulice nie mają tu nazw, a dzięki nielicznym ceglanym budynkom łatwiej się zorientować w pozbawionym jakiegokolwiek planu i kształtu mieście. Ale też w przenośni – dla mieszkańców stanowią bowiem namiastkę lepszego świata, widomy znak, że można żyć inaczej. I że o najmłodszym i najbiedniejszym kraju na kuli ziemskiej nie wszyscy jeszcze zapomnieli. Czerpanie wody ze studni to zajęcie kobiet i dzieci. (Fot. Tomasz Woźny) Według danych ECHO, agencji pomocy humanitarnej Unii Europejskiej, na 10 mln mieszkańców Sudanu Południowego ponad 3 mln potrzebuje natychmiastowej pomocy humanitarnej. 70 proc. ludności to analfabeci, prawie połowa nie ma dostępu do wody pitnej. Dwa lata temu, gdy kraj uzyskał niepodległość, oddzielając się po półwiecznej wojnie domowej od muzułmańskiej Północy, wydawało się, że teraz już będzie tylko lepiej. Niestety państwo pogrążyło się w odmęcie walk plemiennych. Niektórzy mówią, że jest mniej bezpiecznie niż w czasach zależności od Chartumu. Ale Dżuba to i tak kraina mlekiem i miodem płynąca, gdy porównać ją z Jonglei. To najbiedniejszy stan kraju, praktycznie pozbawiony jakiejkolwiek infrastruktury. W dodatku w trakcie trwającej tu ponad sześć miesięcy pory deszczowej całkowicie odcięte jest od reszty kraju. Przez okrągły rok brakuje pitnej wody. Według międzynarodowych standardów jedna studnia powinna przypadać maksymalnie na 500 osób. T…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/b9cb47d7a7b3ceab7204253728d765b654e830db-86cb481.jpeg
width: 2734
height: 1822

Afryka nie taka dzika
type: item
date: 2013-05-29T10:00:00.000Z
creator: Maciej Nikodemski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: homo sapiens
subject: sudan
description: To nie chłodny europejski klimat, ale warunki, które panowały w Afryce, sprzyjały ewolucji naszych zachowań społecznych – twierdzi dr Marta Osypińska, kierowniczka polskiej ekspedycji archeologicznej, która w północnym Sudanie odkryła najstarsze domostwa współczesnego człowieka.
encoded: Jeszcze do niedawna rejon Affad uchodził za nudny, płaski kawałek pustyni. W lutym 2013 r. ekipa polskich archeologów pod kierunkiem dr Marty Osypińskiej (powyżej na terenie objętym badaniami) z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Poznaniu odkryła tam jednak ślady obozowiska sprzed co najmniej 70 tys. lat. Podczas gdy Europę zamieszkiwał jeszcze neandertalczyk, w dolinie Nilu człowiek posiadał już wiedzę i zdolności znacznie wykraczające poza doraźną egzystencję. Budował trwałe schronienia, planował rozmieszczenie poszczególnych partii obozowiska i tworzył zapasy pożywienia. Jego łupem padały słonie, hipopotamy, bawoły, koczkodany i duże gryzonie. Polował na mokradłach i pośród drzew. Obóz natomiast organizował zgodnie z logiką współczesnych siedzib: miejsca przeznaczone na czynności powodujące higieniczny dyskomfort, tj. oprawianie mięsa, lokował „po zawietrznej” stronie. – Wszystko wskazuje na to, że aby przeżyć w różnym środowisku, na sawannie, suchych i wilgotnych terenach, człowiek musiał stać się elastyczny i wykształcić umiejętności przystosowawcze – wyjaśnia dr Osypińska. – Najprawdopodobniej 60 tys. lat temu Homo sapiens opuszczał już Afrykę z kulturowym bagażem, który umożliwił mu swobodną egzystencję w chłodniejszym klimacie. dr Marta Osypińska (Fot. Piotr Osypiński)

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/13332e682a7970876908c7ea54764b67e9270d20-e6668cd.jpeg
width: 1008
height: 637

Południowy Sudan - kruchy pokój
type: item
date: 2011-01-14T12:24:00.000Z
creator: Matthew Teague
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: sudan
subject: wojna domowa
description: Pewnego dnia przed kilku laty, zanim wojna domowa rozpętała się na dobre, Logocho stanął u wejścia do chaty z trawy, zerkając do środka. Nagle z wnętrza wyskoczył ojciec, złapał Logocho i przy pomocy starszego chłopaka przydusił go do ziemi.
encoded: Dziwny był ten Logocho. Na ramionach i piersi ojca falował plemienny bliznowy tatuaż. Jego twarz i czoło przecinały – niczym znaki alfabetu Morse’a – kropki i kreski oznajmiające potencjalnym złodziejom bydła, Dinkom czy Nuerom, że on – Murle – będzie bronił swych stad dzidą, nożem, pięściami i zębami. Tymczasem syn nie wykazywał zainteresowania tradycją. Kiedy inne dzieci, w tym jego brat, przechodziły wczesny u Murle rytuał inicjacji, Logocho uciekł i skrył się w trawie. Teraz jego ciało, gładkie jak u cielaka, drżało i wyginało się na nagiej ziemi. Nie mia ło żadnych znaków świadczących, że jest Murle. Co gorsza, 9-letniego Logocho nie obchodziło też bydło. Kucał wprawdzie, żeby ssać krowie wymiona, ale dla niego były one tylko źródłem mleka. Niezliczone pokolenia Murle i rywalizujących z nimi plemion południowego Sudanu żyły przy krowach. Nadawali im imiona, zakładali ozdoby, spali obok nich. Śpiewali o nich pieśni, czcili je tańcem. Mężczyźni płacili krowami za żony, które dawały dzieci, które mogły doglądać więcej krów. – Jaki jest twój cel? – zapytał ojciec. Podczas gdy mężczyźni i bydło wędrowali za wodą, Logocho wolał zostawać w domu z babką. Stara kobieta ryła rowki w twardej ziemi i sadziła sorgo, fasolę, kukurydzę, a nawet dynie. W chudych latach mężczyźni skwapliwie korzystali z jej pomocy. Logocho pomagał babce sadzić rośliny, pielęgnować kiełki i zbierać plony. Ona broniła go przed ojcem. – Jesteś wyjątkowy – mawiała. Teraz jednak nie mogła mu pomóc. Ojciec i ten drugi chłopak przydusili go do ziemi. – Naa? – płakał Logocho. Dlaczego? Zrozumiał, gdy zobaczył „specjalistę”. Mężczyzna przyklęknął i sięgnął po coś, co wyglądało jak cienki metalowy pilnik. Rozwarł szczęki chłopca i wetknął ostrze między dwa dolne środkowe zęby. Sprowadził przyrząd w dół po same dziąsła i przekręcił go szarpnięciem ramienia. Trzask! Siekacz pękł, a usta jęczącego Logocho wypełniła krew. Specjalista przestawił ostrze i – trzask! – zmiażdżył drugi ze środkowych zębów. – Tera…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/5d39f4e8d5a2fa0b155bdf223aa4369c80967886-d6acadd.jpeg
width: 550
height: 367