Najpiękniejsze szlaki w Tatrach. Adam Brzoza poleca 5 ulubionych tatrzańskich tras
Najwyższe polskie góry robią wrażenie o każdej porze roku. W których miejscach szczególnie dobrze wyglądają na zdjęciach? Najpiękniejsze szlaki w Tatrach rekomenduje Adam Brzoza, wielokrotnie nagradzany fotograf związany z „National Geographic Polska".
W tym artykule: Kasprowy Wierch – Kopa Kondracka Morskie Oko Dolina Chochołowska Szpiglasowa Przełęcz i Szpiglasowy Wierch Ciemniak od Doliny Kościeliskiej Na wycieczkę w poszukiwaniu najpiękniejszych szlaków w Tatrach wybieramy się z Adamem Brzozą. Niewielu ludzi w naszym kraju tak dobrze zna polskie góry jak fotograf „National Geographic Polska" z Zakopanego. Choć na swoich zdjęciach Adam Brzoza przybliża nam najdalsze zakątki świata, najlepiej czuje się w fotografii górskiej. Jak sam mówi: „Góry nigdy mi się nie znudzą, ponieważ za każdym razem są inne". Tatry zna jak własną kieszeń i doskonale wie, gdzie i kiedy ustawić się z aparatem, by oddać pełnię uroku najwyższych polskich gór. Oto najpiękniejsze szlaki w Tatrach wybrane i sfotografowane przez Adama Brzozę. Kasprowy Wierch – Kopa Kondracka Czerwony szlak na Kasprowy Wierch od strony Kopy Kondrackiej przebiega na granicy ze Słowacją. Szlak jest urozmaicony widokowo. Można tu oglądać zarówno skały, jak i zieleń. Czasami pojawiają się kozice. Co jednak szczególnie przyciąga wędrowców z aparatami fotograficznymi, to niezapomniany widok na Halę Kondratową – szczególnie urokliwy jesienią, kiedy dosłownie zapiera dech w piersiach. Warto wiedzieć, że na Hali Kondratowej znajduje się schronisko – najmniejsze w Polskich tatrach, choć wciąż bardzo przytulne. – Na Kopie Kondrackiej byłem setki razy. Nigdy nie napotkałem tu takich samych warunków – opowiada Adam Brzoza. Morskie Oko Mimo że Morskie Oko to najbardziej popularne miejsce w polskich Tatrach, nie można mu odmówić urody. Zwłaszcza o wschodzie i po zmierzchu, gdy w kadr nie wchodzą tłumy turystów. Warto wybrać się tu z aparatem jesienią i latem, choć zimowy widok zamarzniętej tafli stawu i ośnieżonych szczytów z oszronionej schroniskowej szyby również robi wrażenie. Morskie Oko jest skute lodem aż przez 5 miesięcy. Pętla spacerowa wokół Morskiego Oka liczy 2,5 km, co daje możliwość długiego spaceru w poszukiwaniu ulubionego kadru tej części Tatr. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Dolina Chochołowska Pierwsza myśl? Słynne krokusy. Ale nie tylko taką – usłaną fioletem – Dolinę Chochołowską warto zapamiętać. Dolina jest stosunkowo łatwo dostępna. Właściwie w porównaniu do wypraw choćby do Pięciu Stawów, wycieczka do Chochołowskiej nie wymaga właściwie żadnego większego przygotowania sportowego. Jest tu sporo do fotografowania. Dolinę porastają lasy świerkowe. Można tu spotkać m.in. niedźwiedzie i świstaki tatrzańskie. Warto wiedzieć, że jest to najdłuższa i największa dolina w Tatrach Zachodnich. Swoją nazwę zawdzięcza pobliskiej wsi Chochołów. Szpiglasowa Przełęcz i Szpiglasowy Wierch Zapraszamy z aparatem w Tatry Wysokie. Przypominająca kształtem siodło Przełęcz Szpiglasowa znajduje się na wysokości 2 110 m n.p.m. Oddzielający przełęcz Szpiglasowy Wierch sięga 2 172 m n.p.m. i wzbija się na granicy polsko-słowackiej. Zarówno przełęcz, jak i szczyt gwarantują niezapomniane widoki. To stąd rozciąga się jedna z najpiękniejszych panoram na Tatry. W zasięgu wzroku są: Rysy, Mięguszowieckie Szczyty, Mnich, grań Orlej Perci. Przełęcz należy omijać zimą, kiedy występuje to duże zagrożenie lawinowe. Niespodzianki w Tatrach. To nie w drodze na Rysy widoki i wrażenia są najlepsze Wejście na „dach Polski” nie było dla mnie aż tak emocjonujące. Za to na Zawracie po raz kolejny zakochałem się w Tatrach. Ciemniak od Doliny Kościeliskiej To najdalej na zachód wysunięty szczyt masywu Czerwonych Wierchów. Wysokością sięga najprawdopodobniej 2 096 m. Ciemniak wznosi się ponad kilkoma dolinami: Kościeliską, Tomanową, Liptowską, Miętusią i Mułową. Dojście do dolin jest dość strome, jednak na fotografach może robić ogromne wrażenie. To tu spektakularnie opadają „Ciemniakowe" urwiska. Pobliska Dolina Kościeliska robi za to duże wrażenie zarówno skąpana letnim słońcem, jak i pokryta nieskończonym białym puchem zimą. Wszystkie zdjęcia wykorzystane w materiale zostały wykonane przez Adama Brzozę. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Co bieganie robi z człowiekiem? Zobacz zdjęcia PRZED i PO [GALERIA]
Przedstawiamy eksperyment fotograficzny "PRZED i PO" - cykl portretów biegaczy, które zostały wykonane przed biegiem i zaraz po przekroczeniu mety. Zdjęcia zrobili: Iwona El Tanbouli-Jabłońska (dyrektor artystyczna National Geographic Polska) i Maciej Jabłoński (f11-studio.pl).
ZOBACZ GALERIĘ ZDJĘĆ PRZED I PO >>> - Jak się czujesz? Miałeś kryzys? Który fragment był najtrudniejszy? - te i inne pytania zadajemy kolejnemu biegaczowi zaraz po przekroczeniu mety. Stają prosto przed obiektywem w naszym prowizorycznym studiu fotograficznym. Właśnie przebiegli 53 kilometry podczas IV Zimowego Ultramaratonu Karkonoskiego im. Tomka Kowalskiego. Z ust bucha para, pot pokrywa skórę, łapczywie chwytają za butelkę z wodą. Na twarzach widać zmęczenie i podekscytowanie. Dzień przed biegiem wyglądali zupełnie inaczej. Wyczuwało się oczekiwanie, ciekawość, niepewność. Teraz, po walce z samym sobą i ciężkimi warunkami na trasie, ukazują swoje emocje. W większości przypadków są po prostu szczęśliwi. Więcej zdjęć można znaleźć na fanpage'u pracowni fotograficznej F11 oraz na naszym instagramowym koncie @natgeopl. Iwona El Tanbouli, Maciej Jabłoński
„Nie musimy być radykalni, spróbujmy być uważni”. Paweł Młodkowski o cyklu WODA [FOTOGRAF MIESIĄCA]
WODA jest wyrazem mojego zachwytu nad pięknem ziemi. Pięknem nie zawsze naturalnym. Bohaterami zdjęć są też krajobrazy przemysłowe. Barwne, silnie zróżnicowane, przypominające twory nie z tej planety. Piękne, choć nie świadczące o nas najlepiej - mówi Paweł Młodkowski, fotograf miesiąca National Geographic Polska.
„Latanie wiąże się z ryzykiem, ale uzależnia”. Paweł Młodkowski fotografuje Polskę z paralotni [STORYTELLERS]
– Mam za sobą doświadczenie dwóch poważnych wypadków. Pierwszy skończył się zniszczeniem sprzętu, w drugim dodatkowo złamałem kręgosłup (...) Jak do tego doszło? W moje myślenie wkradła się rutyna i zbytnia pewność siebie – opowiada Paweł Młodkowski, bohater cyklu Fotograf Miesiąca National Geographic Polska. Z latającym fotografem rozmawiamy o miłości do latania, fotografii i o tym, czy natura poradzi sobie z nami i bez nas.
Latający fotograf, podniebny fotograf, szybujący fotograf – to określenia, jakie najczęściej pojawiają się przy Twoim nazwisku. W końcu wybrałeś dość nietypową drogę fotografa lotniczego, ale zaczynałeś na lądzie. Grand Prix Wielkiego Konkursu Fotograficznego NG zdobyłeś za fotoreportaż „Słoń, niewolnik własnej potęgi”. Fotografujesz jeszcze czasem „na dole”? W trudnym momencie życia podjąłem decyzję, że z wieloletniej pasji fotograficznej uczynię zawód. Ponieważ byłem już pilotem paralotniowym uznałem, że mało popularna fotografia lotnicza (mówimy o roku 2005) jest ciekawą przestrzenią do zagospodarowania. Po kilkunastu latach spędzonych na podniebnych wycieczkach fotograficznych, rzeczywiście zapracowałem sobie na „łatkę” latającego fotografa. Oczywiście fotografuję też chodząc po ziemi. Coraz częściej jednak, chcąc skoncentrować się na przeżywaniu chwili, zamiast na jej uwiecznianiu, posługuję się telefonem lub niezobowiązującym aparatem kompaktowym. Skąd wzięła się Twoja miłość do latania? Myślę, że większość z nas zna uczucie zazdrości towarzyszące obserwacji ptaków swobodnie przemieszczających się w przestworzach. Moim pierwszym, dłuższym niż skok z drzewa, doświadczeniem lotniczym był swobodny (bez silnika) lot na paralotni. Ku własnemu zaskoczeniu uniosłem się już podczas pierwszej próby. Kontakt z ziemią po kilkudziesięciu sekundach lotu na szczęście nie przysporzył mi poważnych obrażeń ciała, a hormony szczęścia poszybowały w górę. Zakochałem się w lataniu. Teraz fotografia lotnicza często kojarzy się z fotografowaniem z drona. Fotograf pozostaje na ziemi, a unosi się sam sprzęt. Opcja zapewne bezpieczniejsza i wygodniejsza. Próbowałeś kiedyś fotografować z drona? Co myślisz o tego typu fotografii? Z czysto technicznego punktu widzenia dron jest doskonalszym narzędziem do fotografowania i filmowania z powietrza niż paralotnia. Właściwie jego przewaga jest oczywista. Są jednak dwa dosyć istotne aspekty przemawiające za paralotnią. Pierwszy to zasięg. Podczas jednego lotu mogę spędzić w powietrzu około 3-4 godzin i pokonać dystans około 100-150 km. W tym czasie jestem w stanie zobaczyć całkiem spory kawałek ziemi. Drugą ważną cechą paralotni jest to, że zabiera mnie w górę. Daje możliwość zbliżenia się do świata ptaków, bezpośredniego doświadczenia przestrzeni. Nasuwa mi się porównanie fotografii z malarstwem, lub druku 3D z rzeźbiarstwem. Mimo że fotografia i druk 3D dają szybsze i doskonalsze efekty, malarstwo i rzeźbiarstwo mają się całkiem nieźle. Jakie emocje towarzyszą Ci, kiedy jesteś w górze? Powiedziałbyś, że dominują te pozytywne, czy to jednak mieszanka różnych wrażeń? Latanie wiąże się z ryzykiem, jego świadomość jest mniej lub bardziej stresująca. W powietrzu bywa turbulentnie. Wtedy napięcie rośnie. Jednak widoki i możliwość swobodnego poruszania się w trzech wymiarach rekompensują wiele. Latanie uzależnia. „Dla takich krajobrazowych niespodzianek latam”. TOP 5 ujęć Pawła Młodkowskiego [STORYTELLERS] - National Geographic Paweł Młodkowski, Fotograf Miesiąca National Geographic Polska, przedstawia najważniejsze fotografie w swojej karierze. W górze sam sobie jesteś sterem i żeglarzem, ale jesteś też w pewnym sensie bezbronny. Czy masz na swoim koncie jakąś niebezpieczną przygodę, po której pomyślałeś, że warto zrobić przerwę od latania? Mam za sobą doświadczenie dwóch poważnych wypadków. Pierwszy skończył się zniszczeniem sprzętu, w drugim dodatkowo złamałem kręgosłup. W obu sytuacjach zbagatelizowałem sygnały, które jasno wskazywały, że lepiej pozostać na ziemi. Jak do tego doszło? W moje myślenie wkradła się rutyna i zbytnia pewność siebie. Jednak po wypadkach możliwie szybko wracałem w powietrze. To chyba jedyna możliwość, żeby nie utrwalić w sobie paraliżującego strachu. Jako mąż i ojciec mam świadomość, że stres związany z lataniem towarzyszy też mojej rodzinie i to jest mocno obciążające. Wielokrotnie rozważałem możliwość rezygnacji z latania. Kilka dni temu wykonałem pierwszy lot po ponad rocznej przerwie. Właściwie myślałem, że już nie będę latał… Mówi się, że z góry widać lepiej, a Ty obserwujesz świat z góry od kilkunastu lat. Powiedz – czy rzeczywiście taka perspektywa pozwala zobaczyć coś więcej, czego z poziomu lądu nie jesteśmy w stanie dostrzec? Więcej, ale też mniej. Na pewno inaczej. Każdy, kto choć trochę poważniej podchodzi do fotografowania wie, że czasami wystarczy przemieścić się o krok lub dwa, przykucnąć lub podnieść aparat nieco nad głowę żeby diametralnie zmienić to, co finalnie zobaczymy na zdjęciu. Perspektywa ma znaczenie. Konkretne obiekty: droga, pole, rzeka, budynek, widziane z powietrza stają się elementami abstrakcyjnej układanki. Kiedy na nie patrzę, koncentruję się na kompozycji obrazu, relacjach między poszczególnymi obiektami, harmonii i rytmie. Wartość dokumentalna schodzi na drugi plan. Często odkrywasz w pozornie znanych krajobrazach niewidoczne wcześniej wzory czy obrazy. Ale czy na przestrzeni lat dostrzegasz też, jak zmienia się nasze naturalne środowisko? Świat się zmienia. Zmiany są mniej lub bardziej dynamiczne, trwałe lub czasowe. Zdarza się, że wracam w to samo miejsce po kilku latach i widzę, że wygląda inaczej. Jednak sensowne wnioski dotyczące przyczyn, dynamiki i kierunku zmian w naszym środowisku można wyciągnąć w oparciu o metodyczne badania. Ja takich nie prowadzę. Z tematem zmian klimatu i ochrony przyrody związana jest też po części Twoja nowa książka „Woda”. W końcu coraz więcej mówi się o tym, że woda pitna staje się towarem deficytowym na świecie. Czy w momencie, kiedy powstawały fotografie do tej książki, myślałeś że zostanie tak odebrana? Fotografie, które prezentuję w książce „WODA” powstawały na przestrzeni kilkunastu lat. Woda - nośnik życia - powszechnie występuje na ziemi. Ma wpływ na procesy erozyjne, szatę roślinną, jest ważną częścią krajobrazu. Jej dostępność uważamy za coś oczywistego. Wystarczy przekręcić kurek i jest. Korzystamy z niej często bezrefleksyjnie. Przykład: na początku pandemii pojawiły się w mediach filmy, na których celebryci i politycy zachęcają do mycia rąk. Odkręcamy kurek z wodą, nawilżamy ręce, aplikujemy mydło, woda cały czas płynie z kranu, następnie 30 sekund dokładnie wcieramy mydło, woda płynie, płuczemy ręce, zakręcamy kurek. Zależy mi, abyśmy byli wrażliwi na świat, który nas otacza. Chcę pokazywać różnorodność i piękno ziemi żeby wzbudzić refleksję na temat środowiska, w którym żyjemy. Gdyby dobre nawyki rozprzestrzeniały się tak szybko, jak koronawirus, świat byłby zupełnie inny. Jak długo trwały prace nad książką? Kiedy powstały pierwsze fotografie i narodził się sam pomysł? Pomysł narodził się w redakcji NG w roku 2015. Zaproponowano mi wydanie albumu we współpracy z Hydropolis - wrocławskim muzeum wody - którego odwiedzenie serdecznie polecam. Temat jednak umarł śmiercią naturalną. Niespełna rok później znajomi założyli Fundację Wspierania Sztuki DIFA i zaproponowali mi wydanie autorskiego albumu. Od razu pomyślałem o WODZIE. Pracowaliśmy wspólnie przez kilka miesięcy angażując wiele czasu i emocji. Zbyt wiele emocji. Praktycznie gotowy projekt trafił na półkę na kolejne 4 lata. W 2020 roku, w tym samym gronie, postanowiliśmy raz jeszcze wejść do tej rzeki. Tym razem z sukcesem, który zawdzięczam wielu wrażliwym i mądrym ludziom. Z perspektywy czasu cieszę się, że w 2016 roku nie wyszło. To była dla mnie bardzo trudna i ważna lekcja. Twoje prace pokazują, że fotografia krajobrazowa może być swoistym narzędziem ochrony środowiska. W końcu pokazujesz ludziom, co mogą stracić, jeśli nie zmienią swoich nawyków i nie zawalczą o naturę. Myślisz, że taka zmiana jest możliwa, że jeszcze możemy ten negatywny trend odwrócić albo zatrzymać? Bardzo bym chciał, żeby kolejne pokolenia odziedziczyły po nas czystą ziemię, bez głodu, wojen i chorób. Jest w nas jednak głęboko zakorzeniona potrzeba podporządkowywania sobie świata i konsumpcji. Ta potrzeba sprawiła, że żyje się nam wygodnie. Ceną, którą płacimy, jest zanieczyszczone powietrze i woda, masowe wymieranie gatunków, przyspieszenie zmian klimatycznych, choroby cywilizacyjne. Przyroda od milionów lat pięknie się reguluje. Poradzi sobie również z nami. Wydaje mi się, że powszechna zmiana myślenia z „mieć” na „być” będzie możliwa jedynie na skutek czegoś znacznie mocniejszego niż obecna pandemia. Od dawna uważam, że nie trzeba lecieć na drugi koniec świata, żeby się zachwycić, zrelaksować i wypocząć. Kilka godzin spędzonych lesie, wśród śpiewu ptaków, czyni cuda. Paweł Młodkowski jest fotografem polskiej edycji National Geographic, a także laureatem wielu prestiżowych nagród. Jego prace były nagradzane i wyróżniane między innymi w konkursach: National Geographic, Sony World Photography Awards, International Photography Awards, Pilsner Urquell International Photography Awards, Pix de la Photographie, Moscow International Photography Awards. Paweł Młodkowski - fotograf miesiąca National Geographic Polska. / Fot.: Małgorzata Telega Więcej: https://www.instagram.com/pawel_mlodkowski/ http://pawelmlodkowski.pl https://www.facebook.com/locolot
„Dla takich krajobrazowych niespodzianek latam”. TOP 5 ujęć Pawła Młodkowskiego [STORYTELLERS]
Paweł Młodkowski, Fotograf Miesiąca National Geographic Polska, przedstawia najważniejsze fotografie w swojej karierze.
Paweł Młodkowski – latający fotograf. „Opowiadam, jak to jest patrzeć na ziemię oczami ptaka” [FOTOGRAF MIESIĄCA]
Dzięki jego fotografiom możemy odkryć otaczający nas świat na nowo. Paweł Młodkowski jest bowiem niezwykłym fotografem krajobrazowym – jego ujęcia powstają w trakcie lotów paralotniowych. Poznajcie kolejnego bohatera cyklu Fotograf Miesiąca National Geographic Polska.
Paweł Młodkowski urodził się w 1975 roku. Jak sam przyznaje – aparat fotograficzny towarzyszył mu praktycznie od dnia narodzin. – Moi rodzice w ramach prezentu ślubnego nabyli lustrzankę Praktica Super TL, która służyła im do dokumentowania życia rodzinnego. Dosyć wcześnie zadałem sobie pytanie: jak to jest, że "pstrykam" i po kilku tygodniach otrzymuję odbitkę? Otwierałem aparat, zdarzyło mi się kilkukrotnie wyciągnąć z kasetki błonę fotograficzną, żeby przekonać się, że nic tam nie ma – wspomina fotograf. – Jednak moją główną pasją były sztuki walki. Ćwiczyłem karate Kyokushin. Po fatalnym wypadku na nartach musiałem zająć się czymś innym. Mama podsunęła mi książkę o fotografowaniu. Miałem 11 lat – mówi. Tak właśnie zaczęła się jego przygoda z fotografowaniem. W pewnym momencie do tej pasji dołączyła kolejna – miłość do latania. Młodkowski postanowił je połączyć, aby podzielić się z bliskimi tym, czego doświadczał szybując w przestworzach. – Kurs paralotniowy ukończyłem jako student. Zakochałem się w lataniu. Aparat fotograficzny wydał mi się najlepszym narzędziem do opowiedzenia, jak to jest patrzeć na ziemię oczami ptaka. Dosyć szybko minęła mi fascynacja typowymi lotniczymi krajobrazami. Poczułem potrzebę pokazania czegoś mniej oczywistego. Zacząłem pracować nad abstrakcyjnymi ujęciami ziemi. Tak powstał, a właściwie powstaje od 16 lat, cykl "Pola z duszą" – opisuje fotograf. View Ediplayer on the source website Autorski projekt „Pola z duszą” Młodkowski zaczął realizować w 2005 roku, a przyświecały mu słowa Roberta Bressona: „Fotografując staraj się pokazać to, czego bez ciebie, nikt by nie zobaczył”. W ramach tego cyklu Paweł Młodkowski fotografuje z lotu ptaka te fragmenty krajobrazu, które wyróżnia szczególna estetyka, harmonia lub ciekawa gra skojarzeń. „Polska jest w 60% pokryta gruntami rolnymi. Okazuje się, że pola i łąki widziane z perspektywy ptaka potrafią zaskoczyć różnorodnością barw, faktur i kształtów. Kolor, kształt, faktura przeważnie tworzą obrazy zupełnie abstrakcyjne. Czasami jednak, są zaskakująco podobne do czegoś lub kogoś, wywołują grę skojarzeń” - tak fotograf opisuje ten projekt na swojej stronie internetowej. Ale to nie jedyny projekt, nad którym pracuje Młodkowski. Wśród jego prac znajdziemy też te należące do projektów zatytułowanych „Estetyka destrukcji”, „Subtelności” czy „Dachy”. Na jego fotografiach pozornie znane krajobrazy przeobrażają się w dzieła sztuki nowoczesnej. W lutym tego roku premierę ma też książka fotograficzna autorstwa Pawła - „Woda”. – To autorska, fotograficzna opowieść latającego człowieka o wodzie i zachwycie nad pięknem naszej planety. Zaczyna się nad morzem, kończy… zimą. Woda z mojego świata nie udziela odpowiedzi. Chciałbym aby skłoniła Państwa do refleksji, zatrzymała na moment i dała odrobinę radości – pisze autor i fotograf. Paweł Młodkowski jest fotografem polskiej edycji National Geographic, a także laureatem wielu prestiżowych nagród. Jego prace były nagradzane i wyróżniane między innymi w konkursach: National Geographic, Sony World Photography Awards, International Photography Awards, Pilsner Urquell International Photography Awards, Pix de la Photographie, Moscow International Photography Awards. Paweł Młodkowski - fotograf miesiąca National Geographic Polska. / Fot.: Małgorzata Telega Więcej: https://www.instagram.com/pawel_mlodkowski/ http://pawelmlodkowski.pl https://www.facebook.com/locolot
Fotograf National Geographic o najważniejszych ujęciach w karierze. TOP 5 Marcina Dobasa [FOTOGRAF MIESIĄCA]
Marcin Dobas, fotograf przyrodniczy i podróżniczy, od kilkunastu lat związany jest z Polską i Amerykańską edycją National Geographic. Specjalnie dla naszych czytelników podjął się arcytrudnego zadania i wybrał pięć zdjęć, które z różnych względów są dla niego najważniejsze. Zobaczcie te wyjątkowe ujęcia i dowiedzcie się, czemu akurat one trafiły do TOP 5.
Bardzo lubię tę fotografię z kilku powodów. Po pierwsze bardziej przypomina grafikę niż zdjęcie, po drugie od opublikowania tej fotografii wiele się zmieniło w mojej karierze fotograficznej. W latach 80. XX w. na jednego mieszkańca Nowej Zelandii przypadało 20 owiec. Dziś jest to już tylko 10 sztuk. Ale i tak na dwóch największych wyspach żyje ponad 42 mln owiec. To dość imponujący wynik. Zdjęcie udało mi się wykonać w zasadzie tylko dlatego, że miałem pod ręką przygotowany aparat. Gdy jechałem samochodem, kątem oka zobaczyłem w lusterku chmurę kurzu. Okazało się, że to wielkie stado owiec gnane przez owczarka. Depnąłem po hamulcach, wyskoczyłem z samochodu i zrobiłem serię zdjęć. Gdy owce mnie zauważyły od razu zmieniły kierunek. Ta fotografia zdobyła nagrody w Wielkim Konkursie Fotograficznym i w Grand Press Photo, co otworzyło mi wiele drzwi. Czytaj też: "Staram się, aby moje zdjęcia nie były tylko ładnym obrazkiem". Marcin Dobas o dzikiej przyrodzie, fotografowaniu i pandemii [WYWIAD] Głuptaki potrafią nurkować do wody z wysokości 30 merów osiągając prędkość 100 km/h, gdy uderzają w taflę wody. Dzięki temu są w stanie łapać ryby na dużo większej głębokości niż większość ptaków. Marzyło mi się sfotografowanie czegoś takiego pod wodą i do tego tematu przymierzałem się przez kilka lat. Próbowałem w różnych miejscach, w zasadzie z zerowym powodzeniem. Albo ptaki były zbyt daleko, aby wykonać zdjęcie, albo przejrzystość wody nie pozwalała na wykonanie dobrej fotografii, albo warunki na morzu były takie, że nie można było nawet pomarzyć o dopłynięciu w rejon skalistego klifu. W tym roku wreszcie udało mi się zrealizować plan. Gdy zanurzyłem się pod wodą moim oczom ukazał się zupełnie inny obraz niż ten, który od zawsze kojarzył mi się z polującymi głuptakami. Przestałem widzieć rozpędzone ptaki i słyszeć charakterystyczny jazgot i okazało się, że ptaki wbijają się w wodę ciągnąc za sobą bąble. Ich pióra oblepione są połyskującym powietrzem a pod wodą do przemieszczania używają zgiętych skrzydeł, którymi machają tak jakby latały. Pod wodą skorzystałem z dwóch podwodnych lamp błyskowych, szerokokątnego obiektywu i zastosowałem krótki czas ekspozycji. Najtrudniejsze było uchwycenie tych szybkich torped i wykonanie zdjęcia z niewielkiej odległości. Zobacz też: "Chcę pokazać, jak wrażliwa i piękna jest nasza Ziemia". Marcin Dobas o prawdziwej wartości fotografii przyrodniczej [WIDEO] Ryś jest jednym z najwspanialszych polskich drapieżników. To tajemnicze zwierzę, zazwyczaj nie wchodzi człowiekowi w paradę i jest bardzo skryte. W Polsce szacuje się, że jest około 200 osobników w dwóch populacjach - bałtyckiej i karpackiej. W ciągu dwóch tygodni, które spędziłem "polując" na te zwierzęta, udało mi się spotkać dzikiego rysia dwa razy. Pierwsze spotkanie było z dużej odległości i korzystałem z długoogniskowego obiektywu, drugie podczas nocy było bardzo bliskie. Udało mi się wykonać kilka zdjęć wykorzystując zdalnie wyzwalaną lampę. Gdy zapadł zmrok a ja zbierałem swój fotograficzny sprzęt, zobaczyłem w świetle czołówki parę oczu wpatrującą się we mnie. Za każdym razem, gdy ryś widział, że na niego patrzę - znikał, aby po chwili pojawić się za moimi plecami. Był szalenie ciekawski, stawał na dwóch łapach aby obwąchać statyw, lub podgryzał mój plecak fotograficzny pozostawiony bez opieki. Ten osobnik pochodzi z programu reintrodukcji rysia „Born to be free” prowadzonego przez specjalistów z Kadzidłowa. Miło patrzeć na ich dobrą robotę i odnoszone sukcesy. Zdjęcie zostało wykonane w sztucznym świetle zmodyfikowanym przez dużą oktę. Lampa zamocowana była na statywie i zdalnie wyzwalana. Z kolei od ustawień aparatu zależało ile światła zastanego „wpuściłem na matrycę”. Skrócenie czasu ekspozycji powoduje, że widzimy mniej zastanego światła i można odizolować obiekt pokazując go na ciemnym tle. Z kolei przysłona reguluje ilość zarejestrowanego światła z lampy błyskowej. Zobacz też: Fotograficzne 'must have' wg Marcina Dobasa. Zobacz co zabiera, kiedy rusza w teren [WIDEO] Wypłynęliśmy rano z grupą uczestników fotowyprawy. Pogoda była wyjątkowo podła. Padał deszcz a mgła ograniczała widoczność do kilkudziesięciu metrów. Mimo słabych warunków ustawiłem w swym aparacie czułość ISO 200, po krótkich testach stwierdziłem, że czas optymalny to 1/30 sekundy. Po przymknięciu przysłony do f/8, ustawieniu stabilizacji obrazu wspomagającej panoramowanie. Zastosowałem ogniskową dającą kąt widzenia odpowiadający obiektywowi 150mm dla małego obrazka i zacząłem śledzić ruch lecących ptaków, wykonując seryjne zdjęcia. Cała sztuka polegała na dopasowaniu prędkości ruchu aparatu do prędkości lotu pelikana. Cały czas starałem się, aby oko było w jednym miejscu na matrycy, tak aby można było pokazać je maksymalnie ostro. Oczywiście jest to trudne w przypadku lecącego i cały czas poruszającego się ptaka, ale jak widać było możliwe do uzyskania. Tło – w zasadzie jednolitą miękką płaszczyznę wody i mgły - mogłem rozmyć, a długi czas pozwalał również na rozmycie ruchu skrzydeł. W pewnym momencie pomyślałem: „Mam to!”. Łeb pelikana powinien wyjść ostry, skrzydła wyszły rozmazane, a czarne lotki pierwszego rzędu ułożyły się tworząc woalkę na „twarzy” pelikana. Wydawać by się mogło, że ptak spoziera na mnie przez rozczapierzone „paluchy”. Po raz kolejny zdjęcie wykonane w inny sposób, troszkę niekonwencjonalny, okazało się być strzałem w dziesiątkę. Osobiście je uwielbiam, oczywiście to rzecz gustu, ale dla mnie ma ono charakter graficzny, artystyczny a przede wszystkim jego wykonanie, dało mi dużo zabawy, jeśli chodzi o pracę z aparatem. A w sumie w fotografii to jest najważniejsze! Zobacz też: Wcale nie praca w terenie. Marcin Dobas o tym, co najważniejsze w pracy fotografa przyrodniczego [FOTOGRAF MIESIĄCA] W marcu zeszłego roku początek pandemii spędzałem w Indiach. Na początku wyjazdu fotografowałem tygrysy, zaś później przeniosłem się do miast, aby korzystać z szaleństwa związanego ze świętem Holi. Któregoś wieczora siedząc na obrzeżach jednego z parków narodowych zwróciłem uwagę na fruwające dookoła mnie świetliki. Fotografia to nie tylko wciskanie spustu migawki, to również zabawa. Zabawa światłem, ekspozycją, kadrami. Powinniśmy w fotografii eksperymentować. Aby zdjęcie przykuło uwagę i zainteresowało odbiorcę, powinno być inne niż wszystkie. ⁠ Zastanawiałem się w jaki sposób pokazać chmary świetlików i padło na długi czas ekspozycji. Najpierw wykonałem kilka zdjęć, żeby dobrać czas ekspozycji, następnie znalazłem odpowiednie miejsce, ustawiłem aparat na statywie i wykonałem zdjęcia, żeby sprawdzić jak będą wyglądały poruszające się świetliki. Czasu ekspozycji nie można jednak wydłużać w nieskończoność, bo wpływa on na ekspozycję całej fotografii. Dlatego zdecydowałem się na wykorzystanie funkcji Live Composite, dzięki której na matrycy przy długim czasie ekspozycji zapisywane są tylko nowe elementy jaśniejsze od tła. Dzięki temu bez względu na czas otwarcia migawki cały obraz nie ulega rozjaśnieniu. Fotografia cyfrowa daje nam tę możliwość, że możemy próbować bez ograniczeń a efekty widzimy natychmiast.⁠ Czytaj też: „Fotografować zacząłem w późnym przedszkolu”. Marcin Dobas – Fotograf Miesiąca National Geographic
"Staram się, aby moje zdjęcia nie były tylko ładnym obrazkiem". Wywiad z Marcinem Dobasem
Myślę, że jako fotografowie przyrody powinniśmy pokazywać wszelkie istotne problemy tak, aby zwiększać świadomość w społeczeństwie. Staram się, aby moje zdjęcia nie tylko były ładnym obrazkiem przyrodniczym – choć to też jest ważne, ale bardzo zależy mi na tym, aby te fotografie pracowały na korzyść fotografowanych przeze mnie zwierząt - mówi Marcin Dobas, fotograf miesiąca National Geographic Polska.
Jako obiekt swojej pracy wybrałeś zwierzęta, a nie ludzi. Czy to była świadoma decyzja, czy raczej „tak się złożyło”? A może uważasz, że praca ze zwierzętami jest łatwiejsza? Marcin Dobas: To chyba kwestia ewolucji mojej fotografii. Gdy zaczynałem fotografować na poważnie, większość moich zdjęć to były krajobrazy, ale im więcej jeździłem w ciekawe miejsca, tym więcej interesujących zwierząt spotykałem. Chyba pierwsze moje zlecenie w pełni poświęcone zwierzętom to było fotografowanie narodzin fok szarych. Było to zlecenie dla WWF Polska, a za jedno ze zdjęć, które tam wykonałem, otrzymałem nagrodę w Grand Press Photo. Wtedy chyba zdałem sobie sprawę z faktu, że fotografowanie zwierząt – zwłaszcza ciekawskich ssaków, które są tobą zainteresowane i niejednokrotnie wchodzą w jakieś interakcje, daje więcej frajdy niż zdjęcie wschodu czy krajobrazu. Z całą pewnością praca ze zwierzętami nie jest łatwiejsza niż fotografia krajobrazu. W zdjęciach zwierząt powinny „zagrać” takie same elementy, jak przy fotografowaniu krajobrazu, ale dodatkowo trzeba jeszcze do tego dodać zwierzaka. Trzeba wyczekać odpowiedni moment, liczyć na jakieś ciekawe wydarzenie zyskać jego zaufanie. Drugim rodzajem mojej ulubionej fotografii jest połączenie dobrego zdjęcia krajobrazowego z fotografią przyrodniczą. Dla mnie doskonałym przykładem jest Stefano Unterthiner i jego fotografie. Niejednokrotnie jest to świetne zdjęcie krajobrazowe na którym jednym z elementów jest właśnie zwierzak. Niektórzy mogą powiedzieć, że praca ze zwierzętami nie budzi takich emocji jak fotografia społeczna. Ale patrząc na przykład na twoje zdjęcie lisa spacerującego po wielkiej „zaspie” styropianu, to jest to obraz bardzo emocjonalny, pokazujący to zderzenie świata ludzi i zwierząt, niekoniecznie pozytywne. Masz w swoim archiwum więcej takich poruszających zdjęć? W żadnym przypadku nie chcę dać się wciągnąć w tego typu porównania. Bo czy więcej emocji budzi fotografia uliczna, fotografia wojenna, fotografia społeczna czy fotografia przyrodnicza? To zupełnie inne dziedziny fotografii i wszystkie tak samo potrzebne. Z jednej strony fotografowie poszukują ładnych estetycznych obrazków. To zrozumiałe. Z drugiej strony mamy możliwość mówić o problemach i pokazywać je szerszemu gronu odbiorcy, ale nie da się wartościować, że problem głodu i ubóstwa jest większy czy mniejszy niż kłusownictwo, czy zanieczyszczenia środowiska. To wszystko nas dotyczy i nad wszystkim powinniśmy się pochylić i zastanowić, co powinniśmy i co możemy zmienić. Mam kilka projektów i liczę na to, że kiedyś ujrzą światło dzienne. Niestety, aby pokazać dany problem trzeba nad nim pracować niejednokrotnie przez kilka lat. Otwarcie mówisz o tym, że fotografia przyrodnicza jest swoistą formą ochrony dzikich zwierząt. Utrwalasz na fotografiach gatunki i krajobrazy, które za kilkanaście, czy kilkadziesiąt lat mogą już nie istnieć. Co w tym kontekście chcesz szczególnie przekazać poprzez swoje prace tym, którzy mogą się z nimi zetknąć? Oczywiście, że może być formą ochrony. Z jednej strony jesteśmy w stanie zainteresować ludzi jakimś tematem czy problemem. Można pokazać fokę szarą tak, aby ludzie zaczęli w niej widzieć piękne zwierzę żyjące w naszym kraju, a nie paskudną bestię wyżerającą rybakom ryby z sieci. Zresztą samo stwierdzenie, że są to ryby należące do rybaków jest już wielką manipulacją. Do rybaków należą one dopiero po wyłowieniu, a wcześniej są po prostu częścią wód morskich. O tym, jak obraz może zmienić postrzeganie świata, każdy z nas chyba doskonale wie. Myślę, że jako fotografowie przyrody powinniśmy pokazywać wszelkie istotne problemy tak, aby zwiększać świadomość w społeczeństwie. Staram się, aby moje zdjęcia nie tylko były ładnym obrazkiem przyrodniczym – choć to też jest ważne, ale bardzo zależy mi na tym, aby te fotografie pracowały na korzyść fotografowanych przeze mnie zwierząt. Bardzo chętnie współpracuję z organizacjami pozarządowymi, a moje zdjęcia wykorzystują takie organizacje, jak WWF czy Client Earth. W jednym z wywiadów powiedziałeś, że nie ma dobrej fotografii przyrodniczej bez podróżowania. Sam odbyłeś kilkadziesiąt, jeśli nie kilkaset podróży w najdalsze zakątki świata. Czy wśród tych wszystkich wypraw jest taka, która szczególnie zapadła ci w pamięć? Każda zapada w pamięć i nie wiem czy łatwo będzie wskazać tę jedyną. Z całą pewnością w moim przypadku najbardziej zapisują się w umyśle wyjazdy, w których dochodzi do jakiejś interakcji ze zwierzakami. Gdzie z cichego obserwatora staję się obiektem zainteresowań ciekawskich i inteligentnych ssaków. Nie ma znaczenia czy to foka szara szturchająca mnie nosem, czy uchatka łapiąca delikatnie zębami mój skafander nurkowy lub kradnąca fajkę mojemu nurkowemu partnerowi. Hitem zeszłego roku było spotkanie z rysiem w Puszczy Piskiej. Mimo, że dziura w plecaku wygląda imponująco, nie był to atak, ale sprawdzanie czym jest mój plecak i jaki jest w „dotyku”. Jeśli jednak miałbym wskazać jakąś jedną wyprawę, to pewnie byłaby to XXX Wyprawa polarna PAN na Spitsbergen. Był to mój pierwszy wyjazd w tak odludne miejsce, podczas którego nie tylko sporo się nauczyłem, ale również poznałem Paula Nicklena i miałem możliwość fotografowania z nim przez długi czas. Był to dla mnie wyjazd przełomowy pod względem tego, jak zacząłem patrzeć na fotografię i jakie mam do niej podejście. Teraz pandemia koronawirusa mocno ograniczyła, jeśli nie całkiem uniemożliwiła podróżowanie. Jak to się odbiło na twojej pracy? Zeszły rok wymagał wielkich zmian. Kalendarz miałem bardzo zapełniony. Pandemia zaczęła się rozkręcać, gdy byłem w Indiach. Stamtąd miałem lecieć od razu na Svalbard, potem bezpośrednio w Alpy, z Alp do Republiki Południowej Afryki. Niestety wylądowałem w dniu, w którym zamknięto przestrzeń powietrzną w Polsce dla samolotów innych niż czarterowe i cały plan się posypał. Kalendarz wymagał przebudowania, zwłaszcza, że byłem w trakcie realizowania dużego zlecenia. Zdecydowałem się na skończenie projektu w obrębie Europy. Zdecydowanie łatwiej jest, jak „przytrzaśnie cię” w Europie, niż na południowym krańcu Afryki. Przy planowaniu pojawiła się masa dodatkowych problemów, kontakty z konsulatami, ambasadami, wczytywanie w przepisy poszczególnych państw, a i tak wszystko mogło zmienić się z dnia na dzień. Na szczęście większość przepisów była niezbyt restrykcyjna i dawała szereg możliwości kontynuowania pracy. Nie rozstrzygałem z czego wynikał brak konsekwencji, tylko starałem się przestrzegać prawa. Przykładowo nie można było wrócić samolotem do kraju, ale spokojnie można było wylądować w Berlinie i wrócić samochodem, nie można było gdzieś polecieć samolotem lecącym z Hiszpanii, ale prawo pozwalało na lot z przesiadką w innym państwie. Mimo wszystko związane jest to z wielkim stresem i tak, jak wspominałem, przepisy zmieniały się z dnia na dzień. Jeden z wyjazdów musiałem odwołać w dniu, w którym miałem zarezerwowany lot. Przebukowałem bilet i wróciłem do domu. Często fotografujesz w trudnych warunkach – pogodowych albo terenowych. Czy to oznacza, że aby fotografować dziką przyrodę trzeba mieć dodatkowe niefotograficzne przygotowanie, np. dobrą kondycję, trening wspinaczkowy? Może niekoniecznie trzeba, ale jest to bardzo pomocne. Jeśli fotografujesz w górach, to na pewno kondycja się przyda, ale każda dodatkowa umiejętność poszerza twoje możliwości fotograficzne. Nurkuję, więc mogę fotografować pod wodą, działam na wysokościach, więc mogę założyć stanowisko i sfotografować coś wisząc na linie, mam patent jachtowego i motorowodnego sternika morskiego, więc mogę gdzieś popłynąć Zodiakiem i sfotografować temat z pontonu. Miejscem bardzo wymagającym, jeśli chodzi o dodatkowe umiejętności, jest Svalbard. Trzeba mieć broń do ochrony przed niedźwiedziem, a więc trzeba umieć się nią posługiwać, tu znów pozwolenie i własna broń, z którą się trenuje jest wielkim ułatwieniem. Zimą schodzą lawiny, więc trzeba mieć pojęcie o ratownictwie i poruszaniu się w trudnym terenie, jeśli środkiem transportu jest skuter śnieżny, trzeba umieć bezpiecznie na nim jeździć. Im więcej umiemy i potrafimy zrobić, tym większe szanse, że sfotografujemy coś w niedostępnym miejscu, zrobimy to bezpiecznie oraz bez niepotrzebnego narażania się. Moim zdaniem to zwiększa znacząco „wartość fotografa”, bo można go wysłać w bardzo dziwne miejsca. Nawet jeśli trzeba będzie to zjedzie na linie ze śmigłowca. W fotografowaniu zwierząt pewnie przydaje się też cierpliwość? Zdarzało ci się godzinami czekać na dobre ujęcie? Oj niejednokrotnie. Mało tego, zdarzało mi się czekać tygodniami bez żadnego efektu. Osobiście jestem z natury dość niecierpliwym człowiekiem i tego typu oczekiwanie na to, aby można było wcisnąć spust migawki, nie jest moją ulubiona formą fotografowania, ale czasami nie ma wyjścia. W zeszłym roku próbowałem sfotografować rysia. Przez ponad tydzień nie było takiej możliwości. Każdy wiedział o swej obecności. Ja wiedziałem, że gdzieś niedaleko jest ryś, ryś z całą pewnością wiedział, że jestem nieopodal i nie miał ochoty dać się zobaczyć. Po ponad tygodniu, gdy było już ciemno i pakowałem sprzęt, kot nagle się pojawił i zaczął obwąchiwać cały mój sprzęt. Próbował gryźć statyw, wygryzł mi dziurę w plecaku fotograficznym. Zasada jest prosta – im więcej czasu na coś poświęcimy, tym większe szanse na sukces. Tylko tak jak mówisz – trzeba być cierpliwym, a wiem, że to akurat nie jest moja mocna strona. Z drugiej strony plus jest taki, że jeśli siedzisz tydzień w terenie można nadrobić zaległości w czytaniu książek. Opowiedz jak w twoim przypadku wygląda praca koncepcyjna. Czy wychodzisz w teren z pierwszym zamysłem, wyobrażeniem tego, co chcesz uchwycić i potem czekasz na idealny moment? Czy raczej idziesz „na plan” bez żadnych założeń, „na żywca”, i obserwujesz co się wydarzy? Nigdy nie jadę w teren bez planowania. Każdy wyjazd jest związany z długimi i żmudnymi przygotowaniami. Co będzie tematem, gdzie i kiedy najlepiej się pojawić, jak zachowuje się dany zwierzak. Na co mogę sobie pozwolić, a czego pod żadnym pozorem nie można robić, aby nie szkodzić zwierzakom, jakiej pogody się spodziewać, gdzie będzie słońce, gdzie będzie księżyc albo droga mleczna. Im więcej czasu poświęcimy przed wyjazdem na przygotowania, tym lepszy efekt uzyskamy w terenie i tym łatwiej będzie nam zrealizować dany materiał. Oczywiście jest cała masa rzeczy, która się zmieni albo rzeczy, których nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Wtedy trzeba improwizować i dopasować się do warunków. To momenty, kiedy fotografowanie jest „na żywca”, tak więc jest trochę tego i tego. Niektórzy amatorzy fotografii dokarmiają dzikie zwierzęta, aby zwabić je w pobliże czatowni i móc je wtedy w spokoju fotografować. Takie praktyki budzą sporo kontrowersji w środowisku, nie tylko fotografów, ale też szerzej – działaczy na rzecz przyrody. Jakie jest twoje zdanie na ten temat? Temat jest długi i raczej na osobną rozmowę, bo myślę, że aby poruszyć ważne kwestie potrzebowalibyśmy co najmniej godzinę. Najważniejsza rzecz to dobro fotografowanych zwierząt i o tym musimy pamiętać, jednak każda skrajność w poglądach jest złem. Zarówno beztroskie dokarmianie, jak i całkowita negacja karmienia. Naukowcy w przypadku wielu gatunków wręcz zalecają dokarmianie, podkreślając choćby sukces na przelotach czy większy sukces lęgowy. W wielu cywilizowanych państwach dokładnie wiadomo, czy i kiedy można wykładać pożywienie, czym można karmić, a fotograficzne czatownie działają w ramach narodowych programów dokarmiania danego gatunku i w oparciu o restrykcyjne przepisy. Zgadzam się z naukowymi publikacjami, które podkreślają, że najważniejsze jest uregulowanie tego tematu. Które zwierzęta można dokarmiać, gdzie, kiedy i czym. Niestety w wielu miejscach, w tym w Polsce, mamy do czynienia z totalną partyzantką, każdy robi co chce, jak chce i czym chce. Mamy więc takie smaczki, że zwierzęta są nęcone karmą dla psów, odpadami z cukierni albo psującymi się odpadami z rzeźni, które w normalnych warunkach należałoby zutylizować. Zresztą prym w wyrzucaniu karmy bez jakiejkolwiek kontroli wiodą koła łowieckie. Tu krótki cytat z Łowca Polskiego – branżowej gazety dla myśliwych: „Nierzadko zdarza się, że dziki na śniadanie pożerają kilogramy drożdżówek, a jelenie ucztują przy hałdach marchwi, która z pewnością nie pochodzi z ekologicznych upraw. W normalnych okolicznościach piekarz z rolnikiem musieliby zapłacić za utylizację niesprzedanego towaru, ale na ich szczęście pojawiają się myśliwi gotowi zabrać wszystko do lasu. Wysypiska z chlebem i marchwią stały się plagą naszych łowisk”. Konkluzja jest taka: przykład powinien płynąć z rozwiniętych państw, w których te kwestie są uregulowane prawnie. Dokarmianie w wielu miejscach jest częścią ochrony przyrody, ale jeśli robimy to bez wiedzy i jakiejkolwiek kontroli to zamiast pomagać, zaczynamy szkodzić. Jak mówiliśmy wcześniej, teraz pandemia nas wszystkich nieco uziemiła, ale czy masz już plany na kolejną wyprawę fotograficzną, w którą ruszysz po rozmrożeniu granic? Jak wspominałem – nie planuję obecnie, bo ciężko przewidzieć kiedy i czy granice zostaną rozmrożone. Na pewno po powrocie do normalności jadę tam, gdzie nie udało mi się pojechać w ubiegłym roku. Gdy granice zostaną otwarte to również czekają mnie wyjazdy na fotowyprawy, które prowadzę. Z ciekawszych to Spitsbergen, Grenlandia, Tonga. Na koniec takie być może typowe pytanie, ale zawsze ciekawe – gdybyś nie został fotografem, to kim byłbyś dzisiaj? Nie wiem, czy taki scenariusz w ogóle byłby możliwy. Podejrzewam, że wsiąkłbym bardziej w ratownictwo, które ze względu na pracę fotograficzną musi być tylko pasją, a nie może być zawodem. Kto wie? Może zamiast ochotnikiem zostałbym zawodowym ratownikiem górskim lub zawodowym strażakiem. Albo jedno i drugie. Prawdę powiedziawszy nigdy nie rozważałem scenariusza zmiany zawodu. Marcin Dobas - specjalizuje się głównie w fotografii podróżniczej krajobrazowej, przyrodniczej oraz podwodnej. Od lat związany z „National Geographic” (zarówno w polskiej, jak i w ogólnoświatowej edycji). Jest laureatem wielu międzynarodowych konkursów fotograficznych: European Wildlife Photographer of the Year, Memorial Maria Luisa, Grand Press Photo czy Wielkiego Konkursu National Geographic. Angażuje się w edukację fotograficzną podczas prowadzenia stacjonarnych kursów oraz dalekich wyjazdów. Autor książki “Fotowyprawy, czyli dziewięć opowieści o fotografii”. web: www.dobas.art.pl insta: www.instagram.com/marcindobas blog: www.dobas.art.pl/blog fb: www.facebook.com/dobas.art
Genialny pelikan. Fotograf National Geographic zdradza, jak powstało to zdjęcie
– Długo zastanawiałem się, w jaki sposób pokazać tego niezwykłego ptaka. Chciałem zrobić to trochę inaczej niż w podręcznikach. W pewnym momencie pomyślałem w końcu „Mam to!” – opowiada Marcin Dobas, fotograf National Geographic Polska.
Pelikan... poczochrany – Są dostojne, piękne i wielkie – tak o pelikanach kędzierzawych opowiada Marcin Dobas, fotograf miesiąca National Geographic Polska. – To niesamowite ptaki, zarówno jeśli chodzi o ich wygląd, jak i o zachowanie. Dowody? Choćby fakt, że w worku pod dziobem mogą zmieścić do 14 litrów wody z rybami! A rozpiętość ich skrzydeł dochodzi prawie do 3 metrów, co sprawia, że pod tym względem należą do ścisłej czołówki. Liczebność tego gatunku niestety ciągle maleje - przez IUCN zostały oznaczonej jako gatunek zagrożony wyginięciem (VU). – To, co w nich urzeka, to trochę „postrzelony" wygląd. Są po prostu poczochrane. Nazwa „kędzierzawy" zobowiązuje! – mówi Dobas. Tylko jak na zdjęciach oddać ich nietypową urodę? – Długo zastanawiałem się, w jaki sposób je pokazać. Staram się tak wykonywać zdjęcia, by pokazać je troszkę inaczej niż w podręcznikach. Zdjęć pelikanów w locie, czy na wodzie jest mnóstwo. Fotografowałem więc z powierzchni wody, próbowałem zrobić zdjęcia „pół na pół”, wykorzystując obudowę podwodną. Stwierdziłem, że warto zrobić zdjęcia tak, aby miały bardziej graficzny i artystyczny charakter. Ile można fotografować ptaka na wodzie – jakkolwiek nie byłby piękny? – opowiada fotograf. Strzał w dziesiątkę Zanim powstało to wyjątkowe ujęcie, Marcin miał za sobą już wiele dni spędzonych w Grecji na fotografowaniu pelikanów. Przed tym konkretnym wyjazdem miał w głowie kilka pomysłów na nowe ujęcia, między innymi na panoramowanie (panning). Warunki okazały się jednak niesprzyjające. Mimo to, udało się upolować niekonwencjonalne ujęcie, które w sieci biło rekordy popularności. W jaki sposób się to udało? Oddajemy głos Marcinowi. „Wypłynęliśmy rano z grupą uczestników fotowyprawy. Pogoda była wyjątkowo podła. Padał deszcz, a mgła ograniczała widoczność do kilkudziesięciu metrów. Z jednej strony to najgorsze, co może być dla fotografa. Jedziemy w odległe miejsce z nadzieją na wykonanie ciekawych zdjęć przy ładnym, plastycznym oświetleniu, a okazuje się, że nic nie widać, ładnego światła nie ma, o złotej godzinie można zapomnieć, a niebo zasnute jest “szarą szmatą”, która niczym gigantyczny softbox rozprasza światło. Rozprasza ale i zabiera". "Wcześnie rano większość osób na łodzi ustawiła czułość w swych aparatach na ISO wyższe niż 6400. W przypadku profesjonalnych korpusów były to nawet czułości powyżej ISO 12800. Wiadomo – wyższa czułość przy słabych warunkach oświetleniowych pozwala na zastosowanie krótkich czasów, dzięki czemu można było zamrozić ruch pelikana w locie. Jednak zawsze ustawienie wysokiej czułości wiąże się ze spadkiem jakości zdjęcia. Pojawia się szum, znikną detale itp. Pomyślałem jednak, że nie ma co mrozić ruchu, skoro warunki są idealne, aby ten ruch właśnie pokazać". "Ustawiłem w swoim aparacie czułość ISO 200, po krótkich testach stwierdziłem, że czas optymalny to 1/30 sekundy. Po przymknięciu przysłony do f/8, ustawieniu stabilizacji obrazu wspomagającej panoramowanie ( stabilizowane są drgania aparatu góra dół) Zastosowałem ogniskową dającą kąt widzenia odpowiadający obiektywowi 150mm dla małego obrazka ( ogniskowa 75mm w moim Olympusie OM-D) i zacząłem śledzić ruch lecących ptaków, wykonując seryjne zdjęcia". "Cała sztuka polegała na dopasowaniu prędkości ruchu aparatu do prędkości lotu pelikana. Cały czas starałem się, aby oko było w jednym miejscu na matrycy tak, aby można było pokazać je maksymalnie ostro. Oczywiście jest to trudne w przypadku lecącego i cały czas poruszającego się ptaka, ale jak widać było możliwe do uzyskania". Marcin Dobas Specjalizuje się głównie w fotografii podróżniczej krajobrazowej, przyrodniczej oraz podwodnej. Od lat związany z „National Geographic” (zarówno w polskiej, jak i w ogólnoświatowej edycji). Jest laureatem wielu międzynarodowych konkursów fotograficznych: European Wildlife Photographer of the Year, Memorial Maria Luisa, Grand Press Photo czy Wielkiego Konkursu National Geographic. Angażuje się w edukację fotograficzną podczas prowadzenia stacjonarnych kursów oraz dalekich wyjazdów. Autor książki “Fotowyprawy, czyli dziewięć opowieści o fotografii”. Więcej na dobas.art.pl
"Chcę pokazać, jak wrażliwa i piękna jest nasza Ziemia". Marcin Dobas o prawdziwej wartości fotografii przyrodniczej [WIDEO]
Zależy mi na tym, aby fotografia nie była jedynie ładnym obrazkiem. Chcę ludziom, którzy z różnych powodów nie mogą wybrać się z zadymionych i zatłoczonych miast, dzieciom znającym tylko swoje wybetonowane podwórka, pokazać jak jeszcze gdzieniegdzie wygląda nasza Ziemia. Jak jest wrażliwa, jak piękna i jak wiele zależy od nas – mówi Marcin Dobas, fotograf National Geographic Polska.
Wcale nie praca w terenie. Marcin Dobas o tym, co najważniejsze w pracy fotografa przyrodniczego [FOTOGRAF MIESIĄCA]
Myli się ten, kto myśli, że fotograf dzikiej przyrody po prostu chwyta aparat i wychodzi z nim do lasu albo w góry. Fotografowanie w terenie to tylko część pracy – mówi Marcin Dobas, fotograf miesiąca National Geographic.
Fotograficzne 'must have' wg Marcina Dobasa. Zobacz co zabiera, kiedy rusza w teren [WIDEO]
Marcin Dobas od kilkunastu lat jest fotografem przyrodniczym, podróżniczym i krajobrazowym. Odwiedził dziesiątki krajów i pracował w przeróżnych, często trudnych warunkach. W wideo nagranym specjalnie dla czytelników National Geographic Polska pokazuje bez czego nie rusza w teren.
Od szarości Wałbrzycha po feerię barw Azji. Fotograficzna droga Marka Arcimowicza [STORYTELLERS]
Marek Arcimowicz od ponad 20 lat jest fotografem National Geographic Polska. Dzięki ciężkiej pracy i talentowi uzyskał opinię fotografa do zadań specjalnych. Ma na swoim koncie wiele ważnych i trudnych wypraw. Jak zaczęła się jego przygoda z fotografią? Kiedy uznał, że tym właśnie chce zajmować się w życiu? I jakie były najważniejsze punkty zwrotne w jego karierze? O tym opowiada w wywiadzie z cyklu Fotograf Miesiąca.
Poruszające fotografie i reportaże. TOP 10 historii z cyklu Fotograf Miesiąca [STORYTELLERS]
W mijającym roku w ramach cyklu Storytellers na internetowych łamach National Geographic Polska mieliśmy przyjemność gościć sześcioro wspaniałych polskich fotografów. Wśród nich znaleźli się Marek Ogień, Adam Brzoza, Mikołaj Nowacki, Iwona El Tanbouli, Marcin Zaborowski i Marek Arcimowicz. Oto zdjęcia i historie, które cieszyły się waszym największym zainteresowaniem. Warto je przypomnieć, bo z pewnością są ponadczasowe!
1. Co bieganie robi z człowiekiem? Zobacz zdjęcia PRZED i PO - Jak się czujesz? Miałeś kryzys? Który fragment był najtrudniejszy? - te i inne pytania zadawano kolejnym biegaczom zaraz po przekroczeniu mety 53-kilometrowego IV Zimowego Ultramaratonu Karkonoskiego im. Tomka Kowalskiego. Przedstawiamy eksperyment fotograficzny "PRZED i PO" - cykl portretów biegaczy, które zostały wykonane przed i zaraz po ukończeniu biegu. Zdjęcia Iwona El Tanbouli-Jabłońska i Maciej Jabłoński. 2. Pięć najbardziej fotogenicznych szlaków w Tatrach wg Adama Brzozy Fotograf marca National Geographic Polska poleca najpiękniejsze tatrzańskie szlaki, na których nadzwyczaj często odbywają się fascynujące spektakle świateł i kolorów, a krajobraz stwarza niemal malarskie warunki. To prawdopodobnie jedna z najpiękniejszych rzeczy, jakie dzisiaj zobaczysz. 4. "Ile Matterhornów mieści się w K2?" Marek Ogień pokazuje zdjęcia Czwartego dnia trekingu dotarliśmy do Concordii. To miejsce, gdzie spotykają się lodowce. W lewo można dojść do bazy pod K2 i Broad Peak, a w prawo w stronę Gasherbumów i w stronę przełęczy Gondogolo. Usiedliśmy na kamieniach pijąc wodę i jedząc ciastka, patrząc na masyw Broad Peak i rozmawiając o K2 – mówi Marek Ogień, fotograf lutego National Geographic i bohater cyklu Storytellers. W wyjątkowej galerii pokazuje wielkość K2 i potęgę gór. 4. Górnicy wśród fal. Jak się pracuje na bałtyckiej platformie wydobywczej? Nieudolnie wciskam się w obszerny kombinezon ratunkowy od elastycznych butów aż po ciasny kaptur. Obok mnie kilku górników morskich – pracowników platformy wydobywczej – ubiera się z widoczną wprawą. Każdy przed wejściem do helikoptera musi być tak ubrany. W razie wypadku na morzu kombinezon ma chronić przed hipotermią i działać wypornościowo - pisze Mikołaj Nowacki. Przedstawiamy fotoreportaż autorstwa fotografa maja. 5. Te zdjęcia pokazują piękno ukryte w mroku. Fotograf National Geographic odkrywa świat kopalni soli w Bochni Album fotograficzny Adama Brzozy "Kopalnia Soli Bochnia. Historia wykuta w soli” to fotograficzna opowieść o ukrytym w podziemnym mroku świecie sztolni, gdzie od pokoleń górnicy wyrobisk solnych. Wydany przez Kopalnie album ilustrują piękne fotografie, które wydobywają życie z tajemniczych korytarzy. 6. Ludzie duchy. Poruszająca opowieść Marka Arcimowicza z serca ośrodka dla albinosów W 2015 roku świat usłyszał o dramacie afrykańskich dzieci dotkniętych albinizmem. Fotograf Marek Arcimowicz razem z Martyną Wojciechowską - ówczesną redaktor naczelną National Geographic Polska - pojechali do ośrodka Buhangija w Tanzanii, gdzie uczą się odrzuceni przez społeczeństwo albinosi. "Te momenty na zawsze pozostaną w mojej pamięci" - mówił potem Arcimowicz. 7. "Te zdjęcia budzą emocje". Marek Ogień o wyprawie na Everest Jesienią 2019 roku wyjechaliśmy na wyprawę na Mount Everest. Trudno jest zamieścić tylko 10 zdjęć spośród tysięcy, które zrobiłem i pokazać urok, magię i ciężar wyprawy. Wyprawa nie zakończyła się happy endem jak poprzednia pod K2. Myślę, że był to dla nas wszystkich emocjonalny cios - mówi Marek Ogień, fotograf lutego i pokazuje najmocniejsze ujęcia z ekspedycji. 8. Jeden dzień z życia mnicha. Fotografie Marcina Zaborowskiego To właśnie w Mjanmie (Birmie) po raz pierwszy Marcin Zaborowski spotyka mnichów. W tym kraju są niemal wszędzie - ich liczbę szacuje się na 300–500 tys. Zaborowski spędza z nimi niemal każdą wolną chwilę. - Obserwowałem ich w trakcie medytacji, porannego spaceru po dary, w trakcie lekcji, sprzątania i innych mniej lub bardziej niezwykłych codziennych czynności. Z tego powstał zapis dokumentalny „A day of monk’s life” - mówi. 9. Tatrzańscy Szerpowie. Nosiče dźwigają na plecach nawet 100 kg Na własnych plecach, bez względu na porę roku, niosą ciężkie ładunki. Ich waga bardzo często przekracza 100 kg. Latem muszą stawić czoła upałom i nagłym burzom, a zimą największym niebezpieczeństwem są zamiecie i lawiny. Ci tatrzańscy szerpowie to Nosiče. Nosiča spotkamy tylko w słowackiej części Tatr. Kim jest? Czym się zajmuje? Dlaczego to robi? Słowackim tragarzom przyjrzała się Iwona El Tanbouli-Jabłońska. 10. Fotografia uliczna: 15 porad Mikołaja Nowackiego. „To zajęcie dla samotnych wilków” Odradzam wychodzenie na fotografowanie w grupie - rozgadanej, wymagającej kompromisów. Fotografia uliczna to zajęcie samotne. Trzeba być gotowym, że wydarzy się coś nieoczekiwanego, że na chwilę pojawi się jakiś zbieg okoliczności, który tylko wy będziecie w stanie dostrzec i tylko wy zarejestrujecie aparatem - mówi Mikołaj Nowacki. Poznaj jego rady.
Ludzie duchy. Poruszająca opowieść Marka Arcimowicza z serca ośrodka dla albinosów [FOTOGRAF MIESIĄCA]
W 2015 roku świat usłyszał o dramacie afrykańskich dzieci dotkniętych albinizmem. Fotograf Marek Arcimowicz razem z Martyną Wojciechowską - ówczesną redaktor naczelną National Geographic Polska - pojechali do ośrodka Buhangija w Tanzanii, gdzie uczą się odrzuceni przez społeczeństwo albinosi. "Te momenty na zawsze pozostaną w mojej pamięci" - mówił potem Arcimowicz.
Marek Arcimowicz to fotograf do „zadań specjalnych", z 25-letnim doświadczeniem. Uczestnik i organizator wypraw wspinaczkowych, eksploracyjnych i naukowych. Z National Geographic Polska związany praktycznie od początku. Jednym z jego najsłynniejszych fotoreportaży jest opowieść o afrykańskich dzieciach cierpiących na bielactwo. To m.in. dzięki fotografiom Arcimowicza świat dowiedział się, jak wygląda ich życie. Zobacz galerię >> – Podczas realizacji materiału o albinosach wielokrotnie sytuacja emocjonalnie przyciskała mnie do ściany – mówił Arcimowicz po powrocie z Tanzanii. Fotografia Marka, która znalazła się na okładce magazynu National Geographic w maju 2015 roku przeszła do historii. Pojawiła się na niej Kabula, którą dziś wielu z nas doskonale kojarzy, jako córkę Martyny Wojciechowskiej. Opowieść o Kabuli obiegła świat dzięki filmowi Martyny Wojciechowskiej oraz okładkowemu materiałowi na łamach National Geographic. Historia dziewczynki, która straciła w wyniku bandyckiego napadu prawe ramię, a potem krok po kroku wracała do normalnego życia, pokonywała traumę, zdobywała wykształcenie stała się osią dokumentu o trudnym losie albinosów w Tanzanii, na których wciąż urządza się polowania. Wynika to z przesądów. Ludzie wierzą, że amulety z ciał albinosów zapewnią im zdrowie i dostatek. – Okładka jednego z numerów National Geographic powstała w bardzo ważnym dla nas i dla niej momencie, kiedy Kabula po latach rozłąki po raz pierwszy spotkała się z rodzicami, z rodzeństwem. Zapamiętam tę chwilę do końca życia. Kiedy siostra Kabuli objęła ją ramieniem od tyłu, wyłaniając się niejako z ciemności jak duch, widziałem ogromne wzruszenie, smutek i powagę w oczach tej siostry, ale i pewną zmianę w odbiorze świata w oczach Kabuli – wspominał Arcimowicz. View oEmbed on the source website – Była to chwila tak podniosła, pełna tak wielkiej energii i delikatności, że nie potrafiłem pohamować łez. Bardzo trudno mi było fotografować, bo nie byłem w stanie kontrolować ostrości ze względu na te łzy – dodaje fotograf. "Zdjęcia powstawały w szkole w Buhangija w Tanzanii, gdzie uczą się odrzuceni przez społeczeństwo albinosi. Aby dostać się do szkoły, dzieci z ośrodka w Buhangija są prowadzone w towarzystwie uzbrojonych strażników. Sam ośrodek jest otoczony betonowym murem zwieńczonym drutem kolczastym. Uzbrojona straż czuwa całą dobę nad bezpieczeństwem wychowanków, na których poza ośrodkiem urządza się polowania. Dla własnego bezpieczeństwa, dzieci z ośrodka w Buhangija żyją więc w swoistym więzieniu" - tak na Instagramie natgeopl Marek Arcimowicz opisuje życie w ośrodku, który odwiedził zaledwie pięć lat temu. W ośrodku przebywają dzieci z albinizmem, ale jest tu też kilkoro dzieci z ciężkimi upośledzeniami - niesłyszące, niewidome. Muszą jednak zadbać o siebie same, np. robiąc pranie. Mieszkają w ciasnych, zaciemnionych barakach, gdzie śpią na piętrowych łózkach. Jednak to jedyne miejsce, gdzie mogą być bezpieczni. Albinizm to genetycznie uwarunkowany problem z produkcją barwnika skóry - melaniny. Gdy jedno z rodziców jest albinosem, prawdopodobieństwo przeniesienia genu na dzieci wynosi 50%, gdy obydwoje mają ten gen, wtedy przypadłość przejdzie na potomstwo ze 100% pewnością. Albinizm to nie tylko bardzo biała skóra, niesie ze sobą też inne uciążliwe skutki, jak wady wzroku, czy wyjątkową wrażliwość na promienie słoneczne. W niektórych wierzeniach afrykańskich, albinosów uważa się za wcielenia duchów zmarłych. Istnieje też przesąd występujący głównie we wschodniej Afryce, że części ciała albinosów mają magiczną moc, która może przynieść szczęście posiadaczowi amuletów czy eliksirów sporządzonych z części ich ciał. Stało się to powodem prześladowań tej społeczności, a także licznych morderstw. View oEmbed on the source website
Fotograf miesiąca: Marek Arcimowicz. "Ten od zadań specjalnych" [STORYTELLERS]
Bohaterem cyklu Fotograf Miesiąca Storytellers jest Marek Arcimowicz - fotograf z 25-letnim stażem, związany z polskim wydaniem National Geographic od początku istnienia pisma.
Nie bez powodu Marek Arcimowicz - fotograf magazynu National Geographic Polska od początku istnienia pisma, czyli od 1999 roku - znany jest jako „fotograf do zadań specjalnych”. Fotografował we wszystkich strefach klimatycznych Ziemi. Z aparatem podróżował przez zaśnieżone pustkowia Spitsbergenu, pustynię Gobi, Papuę, Indie, Mongolię, po szczyty Himalajów. Był wielokrotnym uczestnikiem i organizatorem wypraw wspinaczkowych, eksploracyjnych i badawczych. Zawsze interesowało go to, co egzotyczne, nieznane, odległe. Jest absolwentem Wydziału Architektury i Urbanistyki, Politechniki Wrocławskiej i początkowo jego zainteresowania fotograficzne koncentrowały się właśnie wokół architektury i sztuki użytkowej. W późniejszych latach skupia się głównie na aspektach dynamiki i ruchu w fotografii, co wynika z jego zaangażowania w dalekie wyprawy i w sporty ekstremalne. W 2012 roku w ramach międzynarodowej ekspedycji naukowej do Wenezueli wspiął się na niezdobyty wcześniej szczyt Tramen Tepui. Plonem tej wyprawy było również odkrycie trzech nieznanych dotąd gatunków zwierząt. Od 2014 do 2018 pełnił funkcję fotografa w projekcie „Kobieta na krańcu świata” Martyny Wojciechowskiej. Jego fotoreportaż „Ludzie duchy” ze szkoły w Buhangija w Tanzanii, gdzie uczą się odrzuceni przez społeczeństwo albinosi, można było zobaczyć w wydaniu „National Geographic Polska” oraz podczas wystawy o tym samym tytule. Jego prace były eksponowane na wielu wystawach indywidualnych i zbiorowych, m.in. „Oczami fotografów National Geographic”, publikowano je też na łamach wydawnictw książkowych i prasy. W 2016 roku z rąk prezydenta miasta odebrał tytuł ambasadora Wałbrzycha - obok takich osobowości jak Krzesimir Dębski czy Olga Tokarczuk. Jest twórcą, gospodarzem i współorganizatorem festiwalu fotograficznego “FotoCamp”. Okazjonalnie - wykładowca akademicki. Jak sam mówi, żyje w międzykontynentalnym rozkroku, a w przerwach od pracy, mieszka z rodziną w górach. Przez najbliższe tygodnie Marek Arcimowicz w ramach projektu Fotograf Miesiąca Storytellers przejmie nasze konto @natgeopl na Instagramie. Zapraszamy w tę fotograficzną podróż! Więcej: arcimowicz.com i www.instagram.com/arcimarek
Fotograf Miesiąca: Marcin Zaborowski. "Zabiorę Was do świata, który mnie ukształtował" [STORYTELLERS]
Ten miesiąc należy do Marcina Zaborowskiego - fotografa dokumentalnego, podwójnego laureata Grand Press Photo, od 11 lat związanego z polskim wydaniem National Geographic. Zobaczcie, co fotograf szykuje dla nas w tym miesiącu!
- Przez najbliższe tygodnie zabiorę Was do świata, który ukształtował mnie jako człowieka i fotografa. Podzielę się z Wami projektami ważnymi dla mnie i szczególnie mi bliskimi - zapowiada Marcin Zaborowski, bohater cyklu Fotograf Miesiąca STORYTELLERS. Cykl Fotograf Miesiąca powstał z myślą o profesjonalnych fotografach i wybitnych osobowościach fotograficznych. To przestrzeń, gdzie twórcy dzielą się swoim warsztatem i doświadczeniem, gdzie fotografia staje się pretekstem do mówienia o zjawiskach szerszych. Tak będzie i tym razem! - Zabiorę Was do świata południowo-wschodniej Azji, poznacie historie bohaterów, których miałem przywilej spotkać na swojej drodze. Zobaczycie projekty odłożone na półkę. Przejdziemy przez Wołyń i samotność. Opowiem o etyce pracy i współpracy z bohaterami - mówi Zaborowski. - Nie pominiemy zaskakującego sukcesu (także dla autora) portretów pewnej kampanii, znajdziemy czas także na fotografię komercyjną, z której - jak się okazuje - można mieć dużo frajdy. Na koniec podzielę się z Wami, dlaczego warto uczestniczyć w festiwalach i warsztatach. Marcin Zaborowski jest fotografem dokumentalnym, który z magazynem National Geographic Polska współpracuje od 2009 roku. Jego prace publikowane były w prasie w kraju i za granicą, m.in. w El País, The Guardian, AZ Zeitung, Deutsche Welle, Focus, Magazyn Pismo czy doc!photomagazine oraz na festiwalach w Kambodży "Angkor Photo Festival Workshops" czy Rumunii "Transylvania Photo Festival". Jest podwójnym laureatem Grand Press Photo - w 2014 i 2018 roku, od lat wyróżniany jest także za granicą, m.in. w International Photography Awards (2014-2017), Moscow International Foto Awards (2014-2018), Siena International Photography Awards (2018) czy Prix de la Photographie Paris (2018). Szczególnie bliska Marcinowi jest Azja. Na antenie Polskiego Radia Szczecin relacjonował podróż do Tybetu oraz Indii, gdzie fotografował XIV Dalajlamę. Jest autorem indywidualnych i zbiorowych wystaw fotograficznych "Żywioły / Woda.", „The Monk”, “Tibet”, „The Unregistered” i “Newcomers”. Obecnie pracuje nad długoterminowym projektem dokumentalnym o prześladowanej mniejszości muzułmańskiej z południowej Azji, znanej jako Rohingja. Zdjęcia Zaborowskiego w ramach cyklu Fotograf Miesiąca będzie można śledzić przez najbliższe tygodnie na naszym instagramowym koncie @natgeopl, a wszystkie dodatkowe materiały związane z projektem będą pojawiać się na naszej stronie www.national-geographic.pl/explorerzy w zakładce „STORYTELLERS”. Więcej:@marcin.zaborowski i facebook.com/zaborowskiphotography
Fotografowanie w duecie i sztuka portretowania | PODCAST "FOTOGRAF MIESIĄCA. STORYTELLERS"
Czym jest magiczny "moment między mrugnięciem powiek", jak zaciągnąć przed obiektyw najważniejsze kinowe nazwiska i jak wygląda praca w fotograficznym tandemie? Opowiadają: fotograf miesiąca - Iwona El Tanbouli-Jabłońska i Maciej Jabłoński (F11 studio). Posłuchajcie!
„Nie łudzę się, że zmienię świat. Najbardziej zależy mi na szczerości”. Wywiad z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską [STORYTELLERS]
Dyrektor artystyczna National Geographic Polska, Fotograf Miesiąca w cyklu Storytellers - Iwona El Tanbouli-Jabłońska - opowiada o początkach swojej fotograficznej drogi, najtrudniejszych wyzwaniach, momentach, gdy nie miała siły sięgnąć po aparat i zmianach, jakie dokonały się w podejściu do fotografowania na łamach magazynu z "żółtą ramką".
Joanna Kinowska: Skąd się wziął aparat w Twoim życiu? Czemu nie rzeźbienie, rysowanie, pisanie wierszy? Iwona El Tanbouli-Jabłońska: Na początku, czyli jeszcze w liceum plastycznym, na podstawie zdjęć, które zrobiłam, wykonywałam rysunki albo kolaże. Aparat traktowałam jako jedno z narzędzi obok farb, węgla czy ołówka. Zawsze wolałam rysunek niż malarstwo. I jakoś bardziej ciągnęło mnie do monochromatycznych obrazów. A fotografia wtedy była dla mnie medium czarno-białym. Zamiast malarstwa na Akademii Sztuk Pięknych, wybrałam fotografię. To wszystko jakoś tak naturalnie się działo. Bez przełomowych zwrotów akcji typu: obudziłam się i poczułam, że będę fotografować. JK: Zawsze masz aparat przy sobie? Czy są sytuacje przewidziane, na przykład wyjazd i wtedy aparat w ręce, czy na tak zwany niedzielny spacer, albo sytuacje w domu, też jest aparat gotowy? ITJ: Aparat jest w pobliżu, ale nie zabieram go za każdym razem, kiedy wychodzę z domu. To jest fajne, jak ktoś robi fotografię uliczną czy dokumentalną. Musi być szybki i czujny. Ja raczej wymyślam sobie temat i później go realizuję. Zupełnie inna bajka jest jak wyjeżdżam na zdjęcia. Wtedy aparat zawsze mam blisko siebie. JK: Zdjęcie zaplanowane wcześniej czy reagujesz na to, co przed tobą? Kiedy podnosisz aparat i robisz zdjęcie? ITJ: To jest odruch. Myślę, że intuicja gra tu pierwsze skrzypce i pewnie moja wrażliwość na obraz, światło, ludzi. Nie ma tu żadnej złożonej historii, że nagle coś poczułam, jakiś impuls, który kazał mi się zatrzymać i według bressonowskiej teorii decydującego momentu, nacisnąć spust migawki. Tej czynności nie nazwałabym też potrzebą, bo też nigdy nie czułam, że potrzebuję rejestrować rzeczywistość. JK: Powiedziałaś: „Zdałam sobie sprawę, że fotografując, mogę prowadzić narrację. I mogę to robić bardzo świadomie, i dokładnie tak jak chcę”. O czym najbardziej lubisz opowiadać? A może nie tylko lubisz, ale musisz? ITJ: Tak, to była duża zmiana. Poczułam, że fotografie mogą mieć znaczenie i tak jak ciąg słów w powieści wzbudzać wzruszenie, śmiech, złość, obrzydzenie, niechęć, podniecenie. I w zasadzie, to był moment, kiedy podświadomie, bez wiedzy na ten temat, zaczęłam edytować swoje zdjęcia. Robiłam takie książeczki, ręcznie np. rok z życia córki. Z tektury wycinałam strony, łączyłam je sznurkiem i na każdej tekturce przyklejałam zdjęcia czy wycinki ze stykówek. Coś tam dorysowałam, coś napisałam… Zaczynałam opowiadać. Opowiadać obrazem. JK: W twoim archiwum są czarno-białe portrety, eksperymenty formalne, a wreszcie są zaangażowane i niemal interwencyjne reportaże. Który materiał, mógłby nam najwięcej powiedzieć o tobie, o tym jak patrzysz, co czujesz, to o czym chcesz powiedzieć światu? ITJ: Żaden w całości (śmiech). Raczej każdy po trochu. Zdjęcia powstawały w różnych momentach życia. W projekcie Storytellers Fotograf Miesiąca pokazuję prace z okresu około 15 lat. Robiąc portrety z serii „Nieme Kino” moją fascynacją był świat kina i muzyki filmowej. Interesowałam się niszowymi produkcjami. To, że mogłam fotografować wybitnych twórców było dla mnie spełnieniem. Później do każdego innego projektu podchodziłam z nowym bagażem doświadczeń i też z inną wiedzą na temat fotografii. Albo z inną świadomością. To, że dane zdjęcie wygląda tak, a nie inaczej, to wypadkowa rzeczy, które na mnie zadziałały, które przeżyłam. Na przykład fotoreportaż z Nigru, to najtrudniejszy dla mnie projekt jak do tej pory. Codziennie widziałam cierpienie dzieci. Jestem matką i pewnie ten fakt wpłynął na sposób, w jaki na nie patrzyłam. I to, że jestem kobietą też pewnie miało wpływ. I może nawet to, że przeczytałam książkę Martína Caparrósa „Głód”. I to, że pracując w National Geographic, mam do czynienia z trudnymi tematami. Często o przemocy wobec dzieci, kobiet, zwierząt. Suma przeżyć, widzianych wcześniej obrazów, przeczytanych słów, to wszystko razem rezonuje i uwidacznia się z pewnością w mojej pracy. Fot.(powyżej) Rafał Hamrol, Janusz Schwertner JK: Właśnie, to szalenie mnie interesuje. Ponoć Iksiński już nie chce tego oglądać, przesycił się. Tak mówią od lat wydawcy i nie chcą już żadnych trudnych obrazów. Z drugiej strony, niestety, trudne obrazy przyciągają widza, ale tylko na chwilę. Widz obejrzy i pójdzie dalej, bez reakcji. Jak to jest z trudnymi obrazami w National Geographic? ITJ: W lifestylowym magazynie szczęście sprzeda się lepiej niż cierpienie. Z kolei w tabloidach „im krwawiej, tym ciekawiej”. Iksiński też się zmienia pod wpływem łatwego i nieograniczonego dostępu do informacji i obrazów. Staje się bardziej odporny na patrzenie na nieszczęście. Niestety jest to również zasługa fotografów i dziennikarzy. Wiadomości i zdjęcia pełne są konfliktów i przemocy. Teraz bez żadnego wysiłku, siedząc na kanapie z komputerem na kolanach, możemy zobaczyć jak na ulicy umiera człowiek. Zło przyciąga i przytrzymuje dłużej niż tylko na chwilę. Ikoniczne zdjęcia, to w większości te, ukazujące śmierć albo ból. A jak jest z trudnymi obrazami w National Geographic? To nie jest magazyn newsow i zdjęcie ciała w kałuży krwi na ulicy w Ciudad Juárez raczej się tu nie znajdzie. Znajdzie się natomiast fotoreportaż o tajemniczych morderstwach młodych kobiet w tym najniebezpieczniejszym mieście na świecie. Albo projekt długoterminowy o przeszczepie twarzy młodej Amerykanki. Od momentu, kiedy decyduje się na serię operacji i cały proces leczenia, który trwa parę lat. Są to tematy trudne i też trudne zdjęcia. Pokazanie ich jest dużą odwagą. Redakcji i wydawcy. JK: Dobrze, że to się dzieje. Jeszcze wróćmy do Nigru i twojego najtrudniejszego emocjonalnie materiału. Jak się tam znalazłaś, po co? Wiedziałaś, co zastaniesz? I o czym właściwie mówią te zdjęcia? ITJ: Przygotowywałam się mentalnie do tego wyjazdu około dwa miesiące. Czytałam o Nigrze i sytuacji, jaka tam panuje. Wiedziałam, że spotkam obrazy pełne bólu i cichego cierpienia, niemocy i bezradności. Wyjazd został zorganizowany przez UNICEF Polska, który zadbał też o wszystkie bieżące dane na temat niedożywionych dzieci, nieletnich matek, złych warunków życiowych. Niger to jeden z najbiedniejszych krajów na świecie. Pojechałam tam uzbrojona w te wszystkie informacje i zastałam dokładnie to, na co byłam przygotowana. Pomyślałam nawet w swojej bezczelności, że jestem prawdziwą profesjonalistką. Nie do końca. Nie mogłam przygotować się na płacz i ciche jęki cierpiących kobiet. Na zapach choroby mieszający się z zapachem płynu do dezynfekcji. Na suche i gorące powietrze, które potęgowało to doznanie. Ale najbardziej poruszająca była bliskość, a raczej odległość, w jakiej się znajdowałam od tych wszystkich potrzebujących pomocy ludzi. Bezbronnych, nieświadomych innego życia niż to, które wiodą. Wypełnionego głodem, bólem i wszechobecną biedą. JK: I ty z aparatem… ITJ: Cały czas podczas tej wizyty towarzyszyło mi silne poczucie odpowiedzialności i obowiązku. Odpowiedzialności za dokumentowanie rzeczywistości, w której się znalazłam i którą zobaczyłam. I uważam, że każdy też powinien mieć poczucie obowiązku refleksji nad tym, co znaczy na nią patrzeć. Nad zdolnością przyswojenia tego, co pokazują zdjęcia. Mam cichą nadzieję, że może na chwilę przybliżą jakąś cząstkę tej rzeczywistości ludziom, którzy głodu nigdy nie czuli. JK: Mówisz, że miałaś na miejscu poczucie obowiązku. Chciałaś pokazać coś ważnego widzom. Jest w tym miejscu też chęć zmiany świata? ITJ: Nie łudzę się, że zmienię świat. To jest niemożliwe. Najbardziej zależy mi na szczerości. To mogę – oddać szczerze i najlepiej jak umiem, to na co patrzę. Truizm, wiem, ale aktualny i prawdziwy. JK: Od lat jesteś edytorką zdjęć. Własne prace edytuje się najtrudniej. Masz jakieś wypracowane własne sposoby? ITJ: To jest naprawdę droga przez mękę. Oczywiście, że nie mam. Selekcję z dużego zbioru robię dość sprawnie. Pierwszą lubię zrobić jak najszybciej, w możliwie najkrótszym czasie od wykonania zdjęć. Najlepiej tego samego dnia wieczorem, a najczęściej w nocy. Z drugą selekcją jest trochę więcej zabawy, bo często wracam do tych, które już odrzuciłam. Ten etap też jeszcze idzie sprawnie. Dopiero potem, kiedy już mam zbiór, z którego będę wybierać pod konkretną narrację, to się zaczynają schody. Nagle okazuje się, że tę historię mogę opowiedzieć na dziesięć różnych sposobów, że ta narracja wcale nie musi być liniowa, tylko może iść innym kluczem. Mając tego świadomość, czuję się jak ten osiołek, któremu w żłobie dano. Nie umiem się zdecydować, który sposób edycji będzie lepszy. W końcu dochodzę do momentu, w którym czuję pewien stopień zadowolenia. Nie za duży (śmiech). I nagle zdjęcie z końca przeskakuje na początek. No i masz! Wszystko się zmienia. JK: A jak ze zdjęciami innych ludzi? ITJ: Tego dylematu kompletnie nie mam, kiedy edytuję zdjęcia nie swoje. Też bywają oczywiście poszukiwania i rozmowy, ale jak już razem z twórcą znajdziemy wspólny mianownik, to wszystko ładnie się łączy. I żadne zdjęcie nie przeskakuje z końca na początek. JK: Współpracujesz z mężem. On nie pomaga w edycji? ITJ: Zdjęcia robimy razem, ale edycją zajmuję się ja. Pytam oczywiście Maćka i pokazuję mu wybory, ale zawsze ostateczne zdanie w tym temacie mam ja. I Maciek się z nim zgadza (śmiech). JK: Od około 50 lat bardzo modne jest działanie grup fotograficznych i artystycznych, w ostatnich latach mamy prawdziwą erę kolektywów. Ty pracujesz w duecie z mężem. Opowiedz więcej o tej współpracy i też jak się godzi pracę z domem w takiej sytuacji. ITJ: Temat fotografii w naszym domu po prostu jest. Poznaliśmy się na studiach fotograficznych. Maćka poznawałam między innymi za pośrednictwem zdjęć, które pokazywał na zajęciach czy przeglądach. Podobały mi się, tak jak sam Maciek (śmiech). Nasza łazienka często zmieniała się w ciemnię, a na szybach w oknach suszyły się baryty. To, że w domu rozmawiamy o fotografii, czy o filmach jest dla mnie tak naturalne jak wspólne posiłki przy stole. Fotografujemy w duecie szmat czasu. Zawsze działamy symultanicznie i o dziwo, nie wchodzimy sobie w kadr. Potem wszystkie zdjęcia wrzucamy do jednego wora. Nie robimy oddzielnych folderów - to moje, a to twoje. Zawsze tak było. Nie ma też między nami rywalizacji. Jak Maciek zrobi zdjęcie, które mi się podoba, czuję uznanie, że zauważył coś, obok czego ja przeszłam obojętnie. (Brzmi idealnie, prawda?). Po tylu latach wspólnej pracy poznaliśmy swoje słabe i mocne strony. Praca w duecie z Maćkiem to wiele korzyści, z których często nie zdaję sobie sprawy, bo są tak oczywiste, że o nich zupełnie zapominam. Nieustannie się czegoś od siebie uczymy i nawzajem inspirujemy. Mamy wspólną ciekawość. JK: Brzmi idealnie… Nie ma żadnych kłótni merytorycznych? ITJ: To nie są kłótnie, bo nie obrażamy się później na siebie. To raczej dyskusje i potrafią być bardzo wartkie, a nawet wybuchowe. Ale rzadko się to zdarza. Przeważnie wtedy, gdy jednej stronie brakuje argumentu. Na przykład przy selekcji zdjęć, często robimy ją razem, ja odrzucam jedno, a Maciek mówi, że jest w porządku. Ja na to, że to banał i muszę przekonać go, że to banał, a on mnie, że w porządku. Czasem nie jest łatwo. JK: Działacie wspólnie pod szyldem F11. Maciek robi też filmy. Ciebie nie ciągnie do filmowania? ITJ: F11 - Studio to nasza firma, w której działamy na wielu obszarach. Projektowanie graficzne, publikacje albumowe, identyfikacje wizualne, branding no i oczywiście fotografia, a ostatnio także film. Ostatnio właściwie głównie film i fotografia. Filmowaniem i montażem zajmuje się Maciek. Ja nie potrafię ogarnąć ruszającego się obrazu. Za dużo zmiennych. Pomagam mu natomiast przy budowaniu historii, na etapie powstawania scenariusza. JK: „National Geographic” to nie tylko magazyn, kanał TV, firma, to pojęcie – idea, pewna misja trwająca już od ponad 100 lat. Zmienia się z czasem. Fotografia zajmuje w niej miejsce centralne. Budzi pewne skojarzenia, jest w pewnym sensie „szkoła fotografowania NG”: robiąca ogromne wrażenie kompozycja, zajrzenie w oczy bohaterom i wspaniały kolor. To ciągle aktualne skojarzenia? ITJ: Poniekąd aktualne. Bo fotografie nie mogą pozostawić czytelnika obojętnym. I to się cały czas udaje. Dużo zmienił rozwój technologiczny i fotografia cyfrowa. Sprzęt fotograficzny jest lżejszy i mniejszy. Także dostęp do świata stał się łatwiejszy. Teraz dotrzeć do rdzennych plemion żyjących w Amazonii jest prościej niż chociażby 10-15 lat temu. No i oczywiście sama forma fotoreportażu też się zmienia. Zdjęcia są bardziej spektakularne i zaskakujące. Często w fotoreportażach pojawiają się ujęcia z drona lub z kamery GoPro. „National Geographic” reaguje na te zmiany. Przykładem mogą tu być zdjęcia sępów Charliego Hamiltona Jamesa. Fotograf umieścił kamerkę GoPro we wnętrzu padliny. Nadleciały sępy i powstały zdjęcia, których tradycyjny aparat nigdy by nie uchwycił. Na łamach magazynu publikowane też są projekty nie mające nic wspólnego z fotografią reportażową. Na przykład portrety mieszkańców Pyongyang francuskiego fotografa Stephana Gladieu. To aranżowane portrety tzw. ustawki. Czegoś takiego wcześniej nie było. Cieszę się bardzo na te zmiany, bo dzięki temu w magazynie pojawiają się też projekty dokumentalne i długoterminowe. Jednym z moich ulubionych jest opowieść Eugenii Arbugajewej, ukazujące jej rodzinne strony z zimnej i surowej Arktyki. JK: Och, Arbugajewa jest niesamowita! Mówisz o ułatwieniach, otwarciu na technologię, nowym lepszym świecie. Tymczasem wróćmy do tego momentu robienia zdjęcia. Byłaś w wielu miejscach na świecie, przekraczając własne granice, zapisując to, co widzisz. Byłaś kiedyś w sytuacji, w której nie mogłaś lub nie chciałaś – zrobić zdjęcia? ITJ: Byłam w sytuacji, w której nie mogłam, bo nie byłam w stanie utrzymać aparatu. Fizycznie nie miałam na to siły. To było na Kilimandżaro. Pojechaliśmy tam rejestrować przebieg najwyższego maratonu na świecie. Maciek robił film, ja fotografowałam. To była pionierska impreza. Weszliśmy na szczyt dość szybko (5 dni) i w noc przed maratonem, już po zejściu ze szczytu, zaczęłam mieć objawy choroby wysokościowej. Rano - zero siły. Niemoc. Ból głowy. Płytki oddech. Jakby ktoś spuścił ze mnie powietrze. A tu trzeba raz jeszcze wejść na szczyt z biegaczami. Na start maratonu. Z trudem wygramoliłam się z namiotu. Zobaczyłam, że jestem w absolutnie niesamowitym miejscu – Crater Camp, wypłaszczenie zaledwie 120 m pod szczytem utkane blokami lodowymi o regularnych kształtach sześcianów i prostopadłościanów. I to światło wczesnego poranka. No, po prostu bajka! Tylko fotografować! I co? I nic! Na myśl, że muszę wykonać czynności, żeby dotrzeć do aparatu, jeszcze bardziej opadłam z sił. Zdjęcie ze startu maratonu nie powstało, tak jak i z zapierającego dech w piersiach widoku z Crater Camp. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website JK: Trochę jak w „Sekretnym życiu Waltera Mitty”, zostało Ci oglądanie. Tak sobie rozmawiamy o bywaniu w świecie, o podróżach, fotografowaniu daleko. Stykam się z tym od lat, że przecież w podróży łatwiej być fotografem. Zawsze to coś nowego, innego, jakaś pamiątka będzie, albo egzotyczny projekt. Najtrudniej się fotografuje na własnej ulicy, własne sprawy. Masz taki projekt. I wiem też, że jeszcze walczysz ze sobą, czy go pokazywać… ITJ: Odsłanianie się jest trudne. Przynajmniej dla mnie. Temat, o który pytasz, wymusza to i jeśli nie odkroję kawałka siebie, wiem, że nie zadziała. Gromadzę obrazy i wspomnienia. Przekładam je z jednej szufladki do drugiej. Cały czas jeszcze w sobie. I powoli dojrzewam do większej i moim zdaniem trudnej formy, jaką jest książka fotograficzna. To będzie opowieść o bliskiej mi osobie i śmierci, której miało nie być. To intymne, czułe i drgające uczucia, na przekazanie których szukam sposobu. Chcę, żeby było bardziej o pragnieniu życia niż poczuciu pustki, której wypełnić się nie da. JK: To zupełnie inny charakter opowiadania, prawda? I wymaga czasu, innej energii. Wiem, że to będzie ważna książka. Osobiste projekty przecież też robiłaś wcześniej. Może z osobistych pobudek, przemyśleń, nie o samej sobie, czy najbliższych. Opowiedz proszę o tych zdjęciach. ITJ: Niewątpliwie, to jeden z ważniejszych dla mnie projektów. Zdjęcia przedstawiają portrety par sportowców: olimpijczyka i paraolimpijczyka z tej samej dyscypliny. A historia ich powstania jest dość trudna. Parę lat temu uległam poważnemu wypadkowi. W jednej sekundzie całe życie przeskoczyło na inne tory i powrót do sprawności był wielką niewiadomą. Leżąc w szpitalu i czekając na operację kręgosłupa, złożyłam sobie obietnicę: jeśli operacja się uda i będę mogła chodzić, to zrobię coś dla osób niepełnosprawnych. Nie wiedziałam jeszcze co. Do tematu wróciłam dwa lata po wypadku. Akurat był to rok przed Igrzyskami w Rio i pomyślałam, że to dobry początek. Powstał kalendarz „PARA.Olimpijczycy”. Zdjęcia też pojawiły się na citylightach w dużych miastach, jako kampania sportu paraolimpijskiego - jedyna w kraju. W projekcie pomagało mi sporo osób. Bardzo im jestem wdzięczna. Stworzyliśmy fajny zespół, w którym czuliśmy, że to ważna sprawa, że wspólnie zwracamy uwagę mediów i sponsorów na sportowców niepełnosprawnych. Od początku do końca wymyśliłam ten projekt, nie wiedząc, że stanie się ważnym głosem w tym, jak się okazało trudnym i niechcianym temacie w naszym kraju. Fot. (powyżej) Running Creatives JK: Pamiętam ten projekt. Robił ogromne wrażenie! Brawo! A teraz wyobraź sobie, że masz nieskończone środki, wolną rękę w wyborze tematu i lokalizacji (i nieograniczone wolne od życia codziennego i pracy w redakcji). Dokąd jedziesz i co byś chciała zobaczyć i sfotografować? ITJ: Odpowiem ci dzisiaj, że na tę chwilę ciągnie mnie w miejsca odludne. Na przykład do głębokiej Syberii, gdzie przytulam się do Nieńcow i spędzam z nimi kilka miesięcy. Nie wiem, gdzie będę chciała wyruszyć za rok? Życie jest zmienną, a ja ciągle uczę się reagować na te zmiany. Ale tak ogólnie, to nie ma konkretnego miejsca. Poczucie bycia w drodze jest dla mnie kwintesencją podróży, a w podróży dzieje się dużo rzeczy w nas samych. Otwierają się klapki, które były zamknięte i pojawiają się nowe możliwości. Te fotograficzne też. I jestem przekonana, że gdybym wyruszyła w taką podróż, bez obciążeń i ograniczeń, to przełożyłoby się to na moje patrzenie na świat. JK: Bardzo ci zatem życzę dobrej podróży! Dziękuję za rozmowę.
Czy za pomocą aparatu można zdemaskować artystę? "Nieme kino" - portrety twórców filmowych [STORYTELLERS]
Przed obiektywem Iwony El Tanbouli-Jabłońskiej i Maćka Jabłońskiego stanęli znani reżyserzy, scenarzyści, aktorzy i kompozytorzy. Wszystkie fotografie zostały zrobione analogowo aparatem wielkoformatowym. Dyrektor artystyczna National Geographic Polska, bohaterka cyklu Fotograf miesiąca Storytellers opowiedziała o kulisach pracy nad portretami.
– Tylko nie fotografujcie mnie z tej strony. Wczoraj miałem wyrwany ząb i nie chcę wyglądać jak chomik – powiedział Wim Wenders jak rozstawialiśmy się przed nim z naszym wielkim aparatem. Był spokojny, skupiony i obserwował każdy nasz ruch bardzo uważnie. Wyraźnie było czuć, że wszystko lubi mieć pod kontrolą. – Good job! – powiedział po skończonych zdjęciach i poklepał nas po ramieniu. Poczuliśmy się prawie jak przy odbiorze Oscara. Usłyszeć słowa uznania od takiego twórcy, to nie byle co. Teraz patrząc na te portrety, z perspektywy czasu, zdaję sobie sprawę, że były to przede wszystkim bardzo wartościowe spotkania. Każda osoba, która stanęła przed obiektywem była wyjątkowa i miała do zaoferowania dużo więcej niż mogliśmy sobie wyobrazić. A nie były to przypadkowe osoby. Wybieraliśmy tych twórców, których film, gra aktorska, czy muzyka miały na nas jakiś wpływ. Takie było początkowe założenie projektu i w takim duchu powstały pierwsze portrety. Stąd Lech Majewski siedzący na dnie basenu w kopalni Korfanty w Katowicach, a za nim na ścianach krzyże. A dokładnie kształt krzyży ułożony z terakoty, którą wyłożone były ściany basenu. Zauważyliśmy to będąc w tym obiekcie i od razu wiedzieliśmy, że to będzie sceneria dla Majewskiego, reżysera filmu “Angelus”, którego akcja dzieje się właśnie na Śląsku i opowiada o Janowskiej gminie okultystycznej. W podobnym duchu sfotografowaliśmy Jiriego Menzla (reżyser “Jak obsługiwałem angielskiego króla”), który wcielił się w rolę kelnera. Bardzo był zadowolony z tego pomysłu i nasze spotkanie nie mogło zakończyć się inaczej jak wspólnym czeskim piwem. Ale chyba najbardziej zaskoczyliśmy Rutgera Hauera. Był wtedy w Polsce przy realizacji filmu “Młyn i krzyż”. Uparłam się, że musimy sportretować go z gołębiem. Mieliśmy pół dnia, żeby znaleźć ptaka i przejechać pół Polski. To nawiązanie do sceny z “Blade Runner’a” – jednego z moich ulubionych filmów – gdzie młody wtedy aktor trzyma gołębia w dłoniach. Maciek pędził autem, a ja rozgrzałam telefon do czerwoności. W końcu trafiliśmy do miejscowego hodowcy, który zapytał przepitym głosem – Jaki kolor chcecie? Ale oddacie? – Gołębia wypożyczyliśmy na dwie godziny i oddaliśmy w stanie nienaruszonym. A Rutger wziął drobne stworzenie w swoje duże dłonie i przytulił do twarzy. Nie musieliśmy nic mówić i wyjaśniać. – Chodź maleńki. Nie bój się. Nie jestem androidem. – powiedział – Takiej niespodzianki, tu w Polsce, się nie spodziewałem! – dodał i złowieszczo łypnął okiem w stronę obiektywu. Nasze filmowe portrety są proste, jak z początków fotografii. Symboliczne, bez nadmiaru szczegółów czy detali. Zależało nam na uniwersalności przekazu i sprawdzeniu, czy można fotograficznie choć trochę zdemaskować autora. Oczywiście w dobrym tego słowa znaczeniu. Naszymi bohaterami głównie byli reżyserzy, którzy sami tworzą nową rzeczywistość na potrzeby filmu. Interesowało nas, jak będą reagować. Czy poddadzą się naszej wizji, czy wejdą w swoją rolę? Petr Zelenka, którego mieliśmy przyjemność spotkać dwa razy, miał niełatwe zadanie. Musiał zdjąć buty, skarpety i spodnie. Otulić się kołdrą i “ograć” tę kołdrę, w taki sposób jak czuje. Oczywiście natychmiast domyślił się, że chodzi nam o scenę z jego filmu “Opowieści o zwyczajnym szaleństwie”, gdzie kołdra zaczyna żyć własnym życiem i atakuje głównego bohatera. Petr świetnie wcielił się w rolę bohatera swojego filmu, a my zrobiliśmy zdjęcie o jakie nam chodziło. Były też sytuacje, gdzie słowa stawały się zbędne. Joannę i Krzysztofa Krauze zaprosiliśmy do domu. W salonie, tam gdzie światło najpiękniej wpada przez okno, stał stół. Nic więcej. Joanna wskoczyła na stół a Krzysztof usiadł obok. To było to. Zrobiliśmy cztery zdjęcia i już wiedzieliśmy, że wśród nich mamy właśnie to właściwe. Mimo, że efektu nie mogliśmy zobaczyć od razu. Tak jak teraz na aparatach cyfrowych. Aparat, mimo że duży, bardzo duży, bardziej nam pomagał niż przeszkadzał. Wcale nie przestraszał i nie budował dystansu pomiędzy nami i bohaterem. Czasami nawet miałam wrażenie, że wręcz go skracał. Z dużym zainteresowaniem wszyscy patrzyli ile czynności trzeba wykonać, aby zrobić jedno zdjęcie. Nakrywaliśmy się czarną płachtą, ustawiali łamanie, ostrość, znów pod płachtę, kolejna kontrola ostrości, następnie włożenie kasety, wyciągnięcie szyberka, chwycenie wężyka ze spustem migawki i ten magiczny moment – wszystko zamierało na setne sekundy – pstryk. Potem ponowne włożenie szyberka, wyjęcie kasety i zdjęcie gotowe. Jeszcze tylko wywołać i naświetlić. Niezła gimnastyka. Byliśmy jak w transie. Myślę, że ta cała ceremonia im się podobała. W końcu to były osoby świadome fotografii pewnie bardziej niż my. Nawet przychodziły mi takie myśli, że niektórzy odczuwali zadowolenie z tego pozowania. Ale nigdy nie miałam odwagi o to zapytać. Większość portretów powstała u nas w domu. Nie mamy studia fotograficznego. Mieszkamy na poddaszu i bardzo ładnie wpada światło przez okna połaciowe. Jest takie jedno miejsce w salonie, gdzie o odpowiedniej porze światło jest bardzo miękkie. Często jako tło służył arkusz czarnego papieru. W zasadzie jedynym naszym warunkiem, na którym nam zależało, to było światło dzienne. Od razu informowaliśmy o tym naszych bohaterów. Po zmroku nie fotografujemy. Już na etapie ustawiania aparatu wybieraliśmy kadr docelowy. Później po wywołaniu błony negatywowej tzw. sheetki, naświetlaliśmy stykówkę. Stykówka była spora, 4x5 cala. To nam wystarczało do naszego archiwum. Szaleliśmy z formatem na wystawach. Były to wydruki wielkoformatowe 3x4 m każdy. Zawieszaliśmy te ogromne płachty na budynkach podczas festiwalu filmowego Era Nowe Horyzonty. Dwa razy w Cieszynie, raz we Wrocławiu. Bardzo miło wspominam tamten czas. Tekst i zdjęcia: Iwona El Tanbouli-Jabłońska ZOBACZ PORTRETY "NIEME KINO"
56 sekund, które wywróciły domy i życie Nepalczyków do góry nogami. Reportaż z Nepalu dotkniętego trzęsieniem
Trzęsienie ziemi w Nepalu 25 kwietnia 2015 roku trwało niecałą minutę. Niedługo, ale w głowach Nepalczyków - wieczność. Julia Lachowicz - dziennikarka polskiej edycji National Geographic i Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna magazynu, rok po zdarzeniu dotarły na miejsce katastrofy. Przypomnijmy tekst i zdjęcia bohaterki cyklu Fotograf Miesiąca Storytellers.
Tekst: Julia Lachowicz Zdjęcia : Iwona El Tanbouli-Jabłońska, Maciej Jabłoński, F-11 Studio Godzina 11.55, Katmandu. Rameshwor Maharjan, dla przyjaciół Rama, wyjmuje z kosza rzeczy do prania i wrzuca je do miski. Ostatnio dużo pracował i nie ma już w co się ubrać. Jest przewodnikiem po mieście, a to przeżywa turystyczny boom. Żona Ramy i ich 11-letnia córka są u teściowej. Zaraz po nie pojadę – planuje. Dokładnie w tym czasie Dileep Kumar, nauczyciel w prywatnej podstawówce, stoi na dachu swojego domu, pod zbiornikiem z wodą. Zamyka na chwilę oczy i myśli o tym, że już sześć dni jest tatą. Sherpa Pega też się zamyśla, odpoczywającw namiocie w bazie pod Mount Everestem. Jest w pracy. Urodził się u stóp największej góry świata i jak większość mężczyzn z jego wioski zdecydował się pracować z obcokrajowcami, którzy chcą stanąć na jej szczycie. Sam zresztą też o tym marzy. Przed nim druga próba. Rok temu, gdy po raz pierwszy wybrał się na taką wyprawę, przeszkodziła mu lawina. Zabiła 16 jego znajomych Szerpów. Ale teraz o tym nie myśli. Chce się chwilę zdrzemnąć. Godzina 11.56, Katmandu. Wstrząs. Miska z praniem ląduje na podłodze. Komórki nie działają. Rama nie może dodzwonić się do żony. Wypada z domu i bezmyślnie pędzi na plac Durbar usiany zabytkowymi świątyniami. To tu bawił się jako dziecko z kolegami, to tu modlił się do Śiwy w jego świątyni, to tu oprowadzał turystów, dumny, że takie dziedzictwo przetrwało tysiące lat. Najpiękniejszy plac świata, zapewniał obcokrajowców. Gdy widzi, że właśnie część zabytków zmieniła się w kupy gruzu, a reszta chwieje się niepewnie, jakby za chwilę miała runąć, zaczyna płakać. Z bezsilności. Sekundy po tym, jak kontener z wodą wali się centymetry obok głowy Dileepa, ten zbiega na dół. Widzi żonę klęczącą nad córką. Odruchowo robi to samo. Czuje, jak gruzy spadają mu na głowę. Tradycyjne nepalskie cegły są niewypalane, a więc kruche. Rozsypują się jak babki z piasku. Malutka Mahira nie wydaje z siebie żadnego dźwięku. Śpi chroniona ciałami rodziców. Dileep powoli odrzuca porozbijane cegły i resztki domowych urządzeń. Z pomocą brata Dileepa w końcu wychodzą. Ale Mahira dalej ma zamknięte oczy. Próbują ją dobudzić. Krzyknie dopiero pół godziny później. Ten płacz Dileep pamięta lepiej niż ten po porodzie. Wie, że Mahira sześć dni po przyjściu na świat dostała drugie życie. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website W Himalajach rozlega się wtedy huk. Pega Sherpa najpierw nie wie, co się dzieje. Chce wyjść z namiotu, ale ziemia trzęsie się tak mocno, że nie może utrzymać się na nogach. W tym momencie nie wie jeszcze, że trzęsienie ma magnitudę 7,8. Że przez kolejne dni będą powracać wstrząsy wtórne. Że za niecały miesiąc z jeszcze większą siłą ziemia zatrzęsie się w rejonie Dolakha na wschodzie kraju. I że Nepal nie będzie już nigdy tym samym Nepalem co o 11.55. Powoli wychodzi z namiotu. Patrzy w górę. Widzi ogromną lawinę, która sunie wprost na obóz. Zaczyna biec, jak wszyscy. Ukrywa się pod głazem. Lawina przelatuje mu nad głową. Baza pod Everestem pokrywa się kilkudziesięcioma centymetrami śniegu. Nie widać kolorowych namiotów, flag modlitewnych, leżaków do opalania ani sznurków na pranie. Jest biało i zupełnie cicho. Dopiero kilkadziesiąt sekund po lawinie rozlegają się krzyki. Później okaże się, że w bazie zginęło 21 osób, a ponad 60 odniosło rany. I że z jego klientów wszyscy szczęśliwie się uratowali. 8712 zabitych, 22 493 rannych, 79 tys. zniszczonych budynków. W tym kultowa wieża Darahara, która królowała nad stolicą przez 183 lata, a od niedawna służyła za najlepszy punkt widokowy w mieście. ONZ szacuje, że trzęsienia w 28-milionowym Nepalu dotknęły ponad 8 mln ludzi, zostawiając wielu z nich bez dachu nad głową. Raport Narodowej Komisji ds. Planowania straty związane z ubiegłorocznymi wstrząsami szacuje na mniej więcej 7 mld dolarów, choć nieoficjalnie mówi się nawet o 10 mld, połowie PKB kraju. Stupa Buddhanath to jedna z ikon Katmandu, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. I miejsce, ​do którego pielgrzymują buddyści z całego świata. Szczególnie Tybetańczycy, dla których jest to najważniejsza świątynia poza granicami Tybetu. Podczas trzęsienia odpadł wierzchołek stupy, na którym namalowane były wszechwidzące oczy. Prace nad odbudową zaczęły się kilka miesięcy temu, choć na razie efektów nie widać. Dla biednego państwa te statystyki są bezlitosne, choć byłyby znacznie bardziej przerażające, gdyby nie fakt, że trzęsienie wydarzyło się w sobotę, kiedy szkoły, urzędy i biurowce były zupełnie puste. Że zastało Nepalczyków w dzień, a nie w nocy, kiedy ludzie są najbardziej bezbronni. Że była ładna pogoda, więc wiele osób znalazło się tego dnia na świeżym powietrzu, gdzie podczas trzęsienia jest najbezpieczniej. Nepal od lat ma pod górkę. I to wcale nie z powodu królujących nad nim Himalajów, ale rządzących nim władców. Wciśnięty pomiędzy dwa giganty, Indie i Chiny, walkę wpisał w swoją historię. Pokazują to najlepiej dzieje ostatniego stulecia, kiedy rozgrywała się prawdziwa wojna o tron: królowie nie chcieli ustąpić, zaś społeczeństwo domagało się zmian. Gospodarka coraz bardziej się chwiała. Szczególnie od czasu rządów maoistów w latach 90. Nepal zaczął być wymieniany pośród najbiedniejszych krajów świata. W 2015 r. znalazł się zresztą w niechlubnej trzydziestce państw z najniższym PKB. I coraz mocniej zależał od pomocy rozwojowej z zewnątrz. Największe szanse na to, że wreszcie stanie na nogi, widziano w turystyce. Przynajmniej dopóki 25 kwietnia 2015 r. nie wybiła godzina 11.56. Światowej klasy zabytki w Katmandu z listy UNESCO, górskie wioski w dolinie Lantang, zielone doliny w regionie Dolakha zatrzęsły się, by za chwilę zupełnie zmienić oblicze. Bez prądu, bez wody, bez prywatności. Bez pięknej architektury, drewnianych rzeźbionych okiennic zdobiących świątynie, bez malowanych stup. A co gorsza bez turystów. Właściciele restauracji i hoteli na Thamelu, turystycznej dzielnicy Katmandu, szacują, że obroty spadły im nawet o 70 proc. Co więcej nic nie wskazuje na to, by w tym sezonie miało być lepiej. Część podróżników odwołuje przyjazdy ze strachu przed kolejnymi wstrząsami i lawinami. Inni – bo słyszeli, że tego pięknego Nepalu już nie ma. – Prawda jest taka, że dopóki nie odbudujemy kraju, trudno liczyć na przyjezdnych – mówi Sundar Shresthu, przedsiębiorca, który w trzęsieniu stracił wszystko. Matkę, sklep i budynek, w którym działał hotel. Sundar mieszka w Singati na wschodzie kraju, w rejonie Dolakha. Tylko 180 km od stolicy, ale aż 10 godzin drogi samochodem terenowym. I 20 km od epicentrum drugiego trzęsienia z 12 maja 2015 r. Miasteczko Singati przestało wtedy istnieć. Oficjalne dane podają, że zostało zniszczone w 99 proc., choć ten jeden procent naprawdę trudno tam dostrzec. Sundar i reszta mieszkańców Singati na pomoc w odbudowaniu miasta czekają jak na Godota. Bo ta, choć obiecana wiele miesięcy temu, ciągle nie przychodzi. Pierwsze dni po trzęsieniu to była pełna mobilizacja. Nawet do Singati, mimo zniszczonych dróg i trudnego dostępu, trafiła pomoc humanitarna, głównie od organizacji pozarządowych. Dość szybko pojawiły się więc namioty, jedzenie i czysta woda. Wsparcie do Nepalu napływało z całego kraju, regionu, świata. Premier Indii Narendra Modi w ciągu 15 minut od pierwszego wstrząsu zaoferował pomoc i jeszcze tego samego popołudnia wysłał tam 450-osobową ekipę. Kolejne kraje, organizacje pozarządowe i prywatne osoby zgłaszały chęć działania. Na niebie nad Katmandu jeszcze nigdy nie krążyło tyle samolotów. Do tego stopnia, że jednopasmowe lotnisko nie dawało rady wszystkich przyjmować. Mimo że pracowało non stop, niektóre samoloty były odsyłane z powrotem. Pomocy było dużo, choć nie każda trafiona. – Dostajemy produkty takie jak puszki z tuńczykiem i majonez. One się nam nie przydadzą. Potrzebujemy zboża, soli i cukru – mówił Ram Sharan Mahat, ówczesny minister finansów Nepalu, parę dni po katastrofie. W Kathmandu prace związane z odbudową ruszyły dość sprawnie. Są jednak miejsca, które od roku zostały nie uprzątnięte. Jedynie prowizoryczne ogrodzenie z blachy falistej oddziela użytkową część miasta od zburzonej wieży. – Ponieważ znajomi wiedzieli, że mieszkam w Nepalu, niemal od razu zaczęli nam przesyłać pieniądze. Bez naszych próśb. Chcieli pomóc i ufali, że my te pieniądze sensownie wydamy – opowiada Magdalena Pietruszka-Pandey, Polka, która wyszła za Nepalczyka i od trzech lat mieszka w Katmandu. – Na początku dowiadywaliśmy się, co jest najbardziej potrzebne poszkodowanym, kupowaliśmy i jechaliśmy w teren. Ale po kilku tygodniach zdecydowaliśmy się założyć fundację i mieć pełną transparentność działań. Wszystkie wpłacone pieniądze idą na rzecz odbudowy szkoły w wiosce Dumre i projekt Mała Polska w Nepalu. Zdecydowaliśmy, że konkretna pomoc dla konkretnych ludzi to najlepsze, co możemy Nepalowi dać – dodaje. W Dumre cała wieś, razem z wolontariuszami z Polski i nepalskimi inżynierami, bierze udział w pracach przy szkole. Dzieci uczą się teraz w czymś, co nawet trudno nazwać barakiem. Dwie ławki. Wszystko na ziemi, bez tablicy, bez drzwi. Dwa kroki dalej urwisko. Dyrektor szkoły Mahendra Pandey, który przychodzi prawie codziennie oglądać postępy budowy, komentuje krótko: „mamy szczęście”. Jednak nie wszyscy je mają. W miejscach, gdzie dotarła pomoc, jest światełko nadziei. Ale wiele wsi i miasteczek pozostawionych jest samych sobie. Organizacje pozarządowe wszystkich problemów nie załatwią. A od rządu poszkodowani dostali na razie: kilka kilogramów ryżu, arkusze blachy falistej, namiot na pierwsze tygodnie. Potem 15 tys. rupii nepalskich, czyli ok. 540 zł na rodzinę. Pół roku później 10 tys. rupii (ok. 350 zł) na ciepłe ubrania dla całej rodziny. Tymczasem kilogram ryżu w Nepalu kosztuje 80 rupii, wywrotka piasku nawet do 8 tys. Jak widać, na wiele te pieniądze nie starczają. Statystyki Narodowej Komisji ds. Planowania mówią, że po trzęsieniu w Nepalu liczba ludzi żyjących poniżej granicy ubóstwa (ustalonej wtedy na 1,25 dol. dziennie) wzrosła prawie o milion. Wszyscy są zgodni, że aby odbudować Nepal, potrzeba pomocy na dużo większą skalę. Plany są. Rząd obiecuje na przykład, że zacznie poszkodowanym rodzinom dawać korzystne dwuprocentowe pożyczki na budowanie domów. Mają wynosić 2,5 mln rupii dla mieszkańców doliny Katmandu, półtora dla ludzi z innych rejonów. Niestety pieniędzy tych, 10 miesięcy po trzęsieniu, nadal nie widać. Choć media donoszą, że do rządu Nepalu po kataklizmie wpłynęło ponad 4,5 mld dolarów. Faktycznie ogromne sumy wydają się rozpływać w powietrzu. Shakya Prabin, aktywista CEmSoJ, organizacji działającej na rzecz mniejszości i osób dyskryminowanych w Nepalu, za ten stan rzeczy wini polityków. Trzęsienie ziemi wykorzystali oni do swoich celów i szybko uchwalili budzącą sprzeciwy konstytucję. Proces jej pisania trwał siedem lat i nie zapowiadało się, że szybko się skończy. Konsultacje społeczne w Nepalu, w którym żyje ponad sto grup etnicznych, nie należą do prostych. Każdy chciał, by jego prawa zostały uznane. Chodziło głównie o poprowadzenie granic regionów tak, by nie dzieliły grup etnicznych, uznanie języków mniejszości za oficjalne i swobodę religijną. Jednak po trzęsieniu politycy postanowili wykorzystać możliwość przyśpieszonego trybu uchwalania konstytucji i zrobili to niemal z dnia na dzień. W czerwcu przedstawili gotowy dokument. Tekst faworyzuje interesy głównie grupy rządzącej. Niektórzy na zgłoszenie poprawek mieli dwa dni. – Nowa konstytucja nie bierze pod uwagę potrzeb grup marginalizowanych w Nepalu i spowodowała protesty w całym kraju. To, co się im nie podoba, to m.in. zapis, że język nepalski, którym część społeczeństwa nie mówi, jest jedynym obowiązującym w szkołach i urzędach. To samo z religią. Główną został hinduizm, choć wielu z nas jest innego wyznania. Do tego stopnia, że zabrania się (pod karą więzienia!) spożywania mięsa krów nawet tym, dla których ta nie jest zwierzęciem świętym. Ludzie czują, że władze wykorzystały trzęsienie do swoich celów – tłumaczy Shakya Prabin. Zamiast zajmować się powrotem do normalności, politycy pracowali głównie nad załatwianiem własnych interesów. A kraj ogarnęła fala protestów powodująca chaos. Na granicy indyjsko-nepalskiej mniejszość Madhesi, która walczy o uznanie swoich praw, zaczęła blokować drogę. W konsekwencji gaz, ropa i benzyna, które dotychczas tą drogą trafiały do Nepalu, stały się towarem deficytowym. Od września 2015 r. do lutego 2016 r. ceny poszły w górę kilkakrotnie. – Gdy zaczęliśmy wznosić szkołę w Dumre, oszacowaliśmy koszty na 100 tys. zł. Kryzys paliwowy podniósł je trzykrotnie – opowiada Magdalena Pietruszka-Pandey. Jako drugi powód Shakya Prabin podaje fakt, że większość pomocy skupiła się w Katmandu, choć miasto nie ucierpiało w takim stopniu jak wiele miejsc na prowincji. – Doniesienia, że stolica została zupełnie zrujnowana, nie są prawdziwe. Zniszczenia są znaczne, ale miasto zachowało w dużej części swój charakter. Jednak tu trafiło najwięcej pomocy, bo było to logistycznie najprostsze i najbardziej medialne. Nie trzeba wyjeżdżać daleko, by dostrzec tę różnicę. Wystarczy ruszyć 10 km od Katmandu, np. do Khokany, gdzie sytuacja jest zupełnie inna. W miejscu pięknego kiedyś miasta powstało obozowisko z płacht PCV i blachy falistej, ozdobione wszystkim tym, co udało się wyciągnąć spod gruzów. Kawałkami plastiku, worków, śmieci. A nawet szybami, bo te paradoksalnie często przetrwały, choć żaden z inżynierów nie jest w stanie wytłumaczyć dlaczego. Tymczasowe domy stawiano wszędzie tam, gdzie znaleziono skrawek wolnego miejsca: na parkingach, pomiędzy jezdniami dróg, na polach uprawnych, a nawet na rondach. Z lotu ptaka mienią się teraz srebrem i odcieniami niebieskiego: w takim kolorze najczęściej były płachty. Miały służyć przez kilka dni, tygodni, miesięcy. Pomóc przetrwać najtrudniejsze chwile. Jak się okazało, prawie rok po trzęsieniu nie ubyło ich prawie wcale. Tymczasowy dom służy 23-letniej Sachicie i jej ojcu od roku. Tak jak poletko przed nim, na którym uprawiają warzywa. W takim domostwie z blachy falistej od 10 miesięcy mieszka Man Devi Maharjan. Pomieszczenie ma nie więcej niż 5 m2 powierzchni. Znajduje się pomiędzy główną drogą a kanałem, z którego wszyscy czerpią wodę, choć jej jakość pozostawia wiele do życzenia. To tereny prywatne, za które ona i jej mąż muszą płacić. Mieszka tu osiem osób. Wśród nich babcia. Wskutek trzęsienia ma zranioną nogę, która nie zagoiła się do dziś. Wygląda, jakby bakterie wżarły się w nią tak mocno, że noga nie będzie już nigdy sprawna. Do szpitala nie ma jak dojechać. Na leki pieniędzy brak. Nie ma tu też prądu, wody, okien. Jest kilka koców i naprędce zbudowanych łóżek. No i palenisko przed domem. Gdy nie ma czym palić, jedzą tłuczony ryż, bo taki nie wymaga gotowania. Nie, Man Devi Maharjan nie jest przyzwyczajona do takiego życia. Wcześniej było znacznie lepiej. Prowadzi mnie do swojego domu sprzed trzęsienia, jakieś 300 m dalej. Piękna kamienica z cegły. Na niej naklejka w kolorze czerwonym. Tak oznaczano domy po trzęsieniu. Zielone: nadają się do mieszkania. Czerwone: mieszkać nie wolno. W środku ściany są zupełnie popękane, sufit zapadnięty. Jedynie plakat z piłkarzem wskazuje na to, że kiedyś ktoś tu mieszkał. Pod plakatem stało łóżko jej syna. W rogu naprzeciwko 19 lat wcześniej go rodziła. – Po trzęsieniu nie mieliśmy co jeść. Tradycyjnie zapasy jedzenia trzyma się w Nepalu na parterze. Żeby móc coś włożyć do garnka, trzeba było wyłuskiwać ryż z gruzów ziarenko po ziarenku – opowiada. Teraz mają małe poletko przy kanale i jedzą głównie to, co sami wyhodują: szpinak, ziemniaki, marchewkę. Plus dużo ryżu. I przypraw: kuminu, kurkumy i chili. To nimi pachnie tu powietrze. I pyłem potłuczonych cegieł. Man devi maharjan, tak jak miliony innych Nepalczyków, nie ma szans na to, by wrócić do swojego domu przez kolejne kilka lat. Musi zaprzyjaźnić się z blaszakiem, z chłodem zimą, wilgocią w trakcie monsunu, upałem latem. Przewiduje, że może za 3–4 lata uda im się wybudować coś lepszego. Czy będzie odporne na trzęsienie? Ona kręci głową. Choć rząd stworzył projekty domów, które mają wytrzymać wstrząsy, i nakazuje, by każdy nowy budynek spełniał te normy, nie spotkałam nawet jednej osoby, którą byłoby stać na postawienie czegoś takiego. – Może za kilkanaście lat – wyrokuje Man Devi. Inżynierowie apelują, żeby nie popełniać błędów dziadków. Ci po trzęsieniu w 1934 r. odbudowali Nepal, używając niewypalanych cegieł (a według specjalistów nawet zamoczenie ich w wodzie poprawiałoby ich wytrzymałość), bez fundamentów i odpowiednich wzmocnień. Ale koszt zbudowania odpornego na trzęsienia ziemi domu to nawet 10 mln rupii. Suma dla większości mieszkańców kraju nieosiągalna. Siedmioletnia Monika z przyjaciółką bawią się tym, co pozostało na ulicach po trzęsieniu. Gruzy to dla nich teraz plac zabaw. W tle mama Moniki robi pranie w misce. Za chwilę wykąpie w niej swoją córkę. Jeżeli rząd nie pomoże teraz w wybudowaniu takich domów, tragedia się powtórzy. Naukowcy ostrzegają, że trzęsienia na tych terenach będą się zdarzać coraz częściej. O tragedię sprzed roku obwiniają ulewne deszcze, które wypełniły wodą koryta rzek w Indiach i Bangladeszu. Spowodowało to wzrost nacisku na płyty tektoniczne, którego rezultatem było trzęsienie. Badania opublikowane w magazynie Science wskazują jednak, że nie cała energia skumulowana pod ziemią została uwolniona. Przesunęła się jedynie na zachód od miasta Pokhary, aż do indyjskiego Delhi, i ciągle czeka na ujście. Nie wiadomo też, kiedy ono nastąpi. Do tego zmiany klimatu uruchamiają procesy geologiczne, które do tej pory były uśpione. Co sprawia, że jeszcze trudniej jest takie kataklizmy przewidzieć. Stuk-puk, stuk-puk, stuk-puk. To teraz dźwięk Nepalu. Gdziekolwiek się pojedzie, słychać uderzenia młotków. Efektów pracy jeszcze nie widać, bo ta jest bardzo mozolna. Stuk-puk. Przenoszenie pojedynczych cegieł. Stuk-puk, wykonywanie robót, do których przydałby się dźwig i koparka, a nie kawałek worka i sklecony naprędce kilof. Mimo to Nepalczycy nie tracą zdolności do pozytywnego myślenia. Jest 25 stycznia 2016 r. Katmandu. Rama stoi na placu Durbar w miejscu, gdzie kiedyś stała dziewięciopiętrowa wieża Basantapur z XVIII w. Ikona Nepalu. Rama z tą samą energią co kiedyś opowiada o najwspanialszym placu świata. Nie ma piękniejszego, zapewnia. Dileep bawi się właśnie ze swoją 10-miesięczną córką Mahirą w domu dyrektora szkoły, który pozwolił mu mieszkać u siebie, dopóki nie wybuduje czegoś lepszego dla swojej rodziny. Mahira już raczkuje, zaczyna nawet wstawać. A Sherpa Pega zajada tybetańskie pierożki momo z ostrym sosem obok zburzonej stupy Buddhanath. W tym sezonie zamierza po raz kolejny wybrać się pod, a może wreszcie na Mount Everest. – Skoro dwa lata z rzędu udało mi się przeżyć, teraz też mi się uda – kwituje pytanie, czy się nie boi. Dziewięć miesięcy po trzęsieniu moi rozmówcy pytani o traumę patrzą na mnie ze zdziwieniem. I odpowiadają, że przecież takiego wydarzenia nie da się przewidzieć. Koszmary nocne? Nie mają. Lęki? Nie słyszeli o nich. „To nie trzęsienie ziemi, a budynki zabijają” – powtarzają jak mantrę, która wydaje im się pomagać zrozumieć to, co się stało. Przed trzęsieniem ziemi na plac Durbar w Katmandu codziennie przychodziły tłumy, by podziwiać tutejsze zabytki: Pałac Królewski, strzeżony przez boga-małpę Hanumana, wieża Basantapur, której jak widać na zdjęciu już nie ma; rezydencję żywej bogini kumari czy świątynię Wisznu. W Nepalu znajdują się trzy place Durbar. W Patanie, Bhaktapurze i Katmandu. I wszystkie trzy figurują na liście UNESCO. Pomoc psychologiczna tutaj nie istnieje. – I, ku mojemu zaskoczeniu, nie jest potrzebna. Nepalczycy zupełnie inaczej sobie z takimi wydarzeniami radzą. Tam gdzie nasza psychika się załamuje, oni potrafią żyć, wierząc, że tak właśnie miało być. Pomaga im religia, ale też bardzo bliskie więzi rodzinne – mówi Magdalena Pietruszka-Pandey, która z zawodu jest psycholożką i psychoterapeutką. Jej mąż Sujan Pandey dodaje: my przegadujemy to ze sobą i nie potrzebujemy do tego specjalistów. Ta umiejętność patrzenia pozytywnie na teraźniejszość i nierozpamiętywanie przeszłości daje Nepalowi ogromną siłę. Większą niż jakiekolwiek dotacje i pomoce międzynarodowe. Jednak gdy chodzi się po gruzach sprzed roku, chciałoby się Nepalczykom życzyć, by starczyło im jej także do patrzenia w przyszłość. Zobacz wideo: View Ediplayer on the source website
Fotograf Miesiąca: Iwona El Tanbouli-Jabłońska. „Zrozumiałam, że fotografując, mogę prowadzić narrację” [STORYTELLERS]
Bohaterką naszego cyklu Fotograf Miesiąca Storytellers jest Iwona El Tanbouli-Jabłońska, dyrektor artystyczna National Geographic Polska, podwójna laureatka Grand Front za okładki magazynu. Jak zaczęła się jej przygoda z fotografią? Jakie były punkty zwrotne w jej karierze fotograficznej?
Iwona El Tanbouli-Jabłońska - dyrektor artystyczna National Geographic Polska, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu na wydziale fotografii i komunikacji multimedialnej. Fotografią zajmuje się od ponad 20 lat. Jak sama twierdzi, już w liceum plastycznym fotografowała obiekty, a później na podstawie zdjęć wykonywała rysunki i kolaże. – Wtedy, mając 16-17 lat, fotografię traktowałam bardzo instrumentalnie. To było jedno z narzędzi. Taka składowa w procesie twórczym bardzo naiwnego i młodego twórcy. Chociaż uświadomiło mi to ważną rzecz: zauważyłam, że moje myślenie o obrazie jest monochromatyczne. Między innymi dlatego zdecydowałam się na studia fotograficzne. Wtedy pojęcie fotografii kojarzyło mi się właśnie z czernią i bielą. Pierwsze lata studiów to poszukiwania i dobra zabawa. Nieprzespane noce spędzone w ciemni, eksperymenty, szare palce od odczynników, próby z własnoręcznie zrobioną camerą obscura, dziwne instalacje fotograficzne, których teraz nie jestem w stanie zrozumieć, plenery fotograficzne i czasem zbyt nudne rozmowy o nowinkach technologicznych. To wszystko zadziałało i nagle poczułam, jakbym odkryła nową planetę! Zdałam sobie sprawę, że fotografując, mogę prowadzić narrację. I mogę to robić bardzo świadomie, i dokładnie tak jak chcę. Większość jej pracy koncentruje się głównie na reportażu i długoterminowych projektach, które realizuje w fotograficznym duecie z Maciejem Jabłońskim w F11 Studio, którego są założycielami. – Na studiach wydarzyło się coś jeszcze. Poznałam Maćka i szybko zorientowaliśmy się, że mamy podobną wrażliwość i estetykę. Zaczęliśmy razem realizować projekty i skończyło się na wspólnej magisterskiej pracy dyplomowej. Chyba po raz pierwszy w historii uczelni. Udało nam się przekonać dziekana, że jesteśmy w stanie obronić zdjęcia, które zrobimy razem. Był to cykl fotografii wielkoformatowych “Nieme Kino - portrety twórców filmowych”. Od tamtej pory pracujemy razem, jako duet fotograficzny. Jesteśmy też małżeństwem. Iwona prowadzi warsztaty i przeglądy portfolio, wiele razy wystąpiła w roli jurorki w konkursach fotograficznych. Jest podwójną laureatką Grand Front za okładki National Geographic Polska, wielokrotnie uhonorowana “Best Edit” przez National Geographic Society za najlepsze layouty. – Po studiach rozpoczęłam pracę jako fotoedytor prasowy, potem jako grafik, a obecnie jako dyrektor artystyczna. Cały czas w prasie. Przy każdym z tych zajęć towarzyszyła mi fotografia. Po pierwsze zawodowo, bo robiliśmy z Maćkiem komercyjne portrety. Po drugie, jako hobby i pasja, której dawaliśmy upust podczas naszych podróży. To chyba wtedy podświadomie zaczęłam odczuwać satysfakcję z rejestrowania zastanej rzeczywistości. Bez upiększania, ingerowania, poprawiania. Zaczęły pojawiać się tematy trudniejsze i bardziej zaangażowane społecznie. A największą niespodzianką z jakiej zdałam sobie sprawę, był fakt, że nie potrafię zrobić pojedynczego zdjęcia. I już na etapie zauważenia motywu, który chcę sfotografować, szukam kontynuacji. Kolejne odkrycie to edycja zdjęć! Otworzył się nowy rozdział. To, co wcześniej robiłam intuicyjnie, teraz mogę robić z premedytacją. A sposobów na opowiadanie obrazem jest tyle, ile gwiazd na niebie. Bardzo lubię patrzeć w gwiazdy. ​
"Każdy przechodzi przez fazę złych zdjęć". Mikołaj Nowacki odpowiada na WASZE pytania [STORYTELLERS]
Fotografowanie a RODO, portretowanie w innych kulturach, dobór i konserwacja sprzętu... Na Wasze pytania, zebrane na instagramowym koncie @natgeopl , odpowiada Mikołaj Nowacki - fotograf National Geographic Polska, ambasador Lumix, bohater naszego cyklu Fotograf Miesiąca.
Bardziej wyczekane i przemyślane. Robiąc zdjęcia na ulicy czy podczas reportażu jestem otwarty na to, co nieoczekiwane i gotowy do zrobienia zdjęcia, więc wiele fotografii również robię spontanicznie. Stosuję jedno i drugie podejście - zależnie od sytuacji. Zawsze lubię być blisko, najczęściej z obiektywem o ogniskowej 30 mm lub 40 mm. Lubię patrzeć przez wizjer. Lubię też wchodzić w interakcje z ludźmi, których fotografuję. Jeśli jednak w fotografii ulicznej widzę jakiś ulotny wyraz twarzy człowieka, którego chcę sfotografować np. zadumę, to robię zdjęcie podchodząc blisko, ale jak najbardziej dyskretnie, np. z aparatem wiszącym na szyi i patrząc w odchylony ekran LCD lub naciskam spust migawki aparatu wiszącego na szyi, patrząc w ogóle w inną stronę. Różne kultury różnie reagują na fotografów. Np. robienie zdjęć w Japonii na ulicy jest niezwykle łatwe. Nikt nie zwraca uwagi na fotografującego. Na drugim końcu skali jest dla mnie Maroko, gdzie ludzie często reagowali agresją, zwłaszcza w miastach licznie odwiedzanych przez turystów. Zdarzyło mi się np. że otoczyło mnie na plaży około dziesięciu młodych mężczyzn agresywnie każąc mi kasować zdjęcia. A były to zdjęcia, które zrobiłem pewnemu człowiekowi, przy czym był on odwrócony tyłem i wcale nie stanowił głównego obiektu zdjęcia. To było bardzo stresujące doświadczenie. Z kolei w innych krajach muzułmańskich fotografowało mi się bardzo dobrze i czułem się bardzo bezpiecznie. W Stambule często bywało, że ludzie których fotografowałem podchodzili do mnie i pytali wręcz czy mogę ich zdjęcia wrzucić na Instagram lub też fotografowałem tłum modlących się mężczyzn w meczecie i nikt nie miał do mnie pretensji. Jeśli ktoś nie życzył sobie, aby znaleźć się na zdjęciu, grzecznie prosił mnie, aby mu nie robić zdjęcia lub dawał znać ręką, żeby nie fotografować. Podobnie na muzułmańskim targu - nawet jeden ze sprzedawców zapewnił mnie sam z siebie, że jestem tam bardzo bezpieczny. Ogólną zasadę mam taką, że fotografuję śmiało i z pozytywnym nastawieniem ale jeśli wyczuwam lub widzę, że ktoś sobie zdjęcia nie życzy to mówię "no problem", uśmiecham się i idę dalej. Późno, bo jak miałem 28 lat, ale od razu fotografia bardzo mnie wciągnęła i zacząłem jej poświęcać ogromną ilość czasu i energii. To była: "Szkoła fotografowania National Geographic" Petera Buriana i Roberta Caputo. Od niej zaczęło się moje pragnienie bycia zawodowym fotografem. Czytaj więcej: „Trzeba nauczyć się czytać wyrafinowany obraz, tak jak uczy się języka obcego”. Wywiad z fotografem Mikołajem Nowackim Co najmniej z kilku powodów: jakość matryc w aparatach jest wciąż o wiele lepsza niż w telefonach, np. na wysokich czułościach nic nie przebije aparatu, lubię patrzeć przez wizjer; często są sytuacje, zwłaszcza w pełnym słońcu za plecami, kiedy można zobaczyć wyraźnie fotografowaną scenę tylko przez wizjer, obiektywy i głębia ostrości - nigdy nie uzyska się z maleńkiej matrycy telefonu i wbudowanego obiektywu w telefon takiej plastyki obrazu jak w obiektywach, np. przy dużym otwarciu przysłony, możliwość wymiany obiektywów- dostosowanie ogniskowej do sytuacji. Mam już duże doświadczenie w patrzeniu na fotografie i wiem od razu, przeglądając zdjęcia w wizjerze aparatu (nie na LCD), kiedy zdjęcie mi nie odpowiada. Czasami świadomie robię "rozmazane", czyli nieostre lub poruszone zdjęcie, aby osiągnąć pewien efekt wizualny lub emocjonalny. Jeśli ten efekt jest zbyt mocny lub zbyt słaby to nie przejmuję się tym, tylko robię kolejne zdjęcia danej sytuacji, jeśli jest taka możliwość. Jeśli matryca jest mocno zapylona lub sól osadza się na aparacie, po kontakcie z wodą morską, wtedy oddaję sprzęt do czyszczenia do profesjonalnego serwisu. Jednak staram się czyścić aparat, matrycę i obiektywy na bieżąco aby nie dopuścić do gromadzenia się pyłu czy soli. Zawsze na wyjeździe mam ze sobą gruszkę do przedmuchiwania matrycy i kilka miękkich szmatek przeznaczonych specjalnie do czyszczenia szkieł obiektywów. Codziennie przed zdjęciami przedmuchuję matrycę i czyszczę obiektywy. Jeśli na sprzęcie jest woda, to zaraz po zakończeniu fotografowania wycieram aparat i obiektywy tak dokładnie jak się da. Tak, z praw optyki wynika, że niezależnie od jakości obiektywu najlepszą jakość (ostrość) obrazu otrzymamy na przysłonach f8 i f11. Sam bardzo lubię używać obiektywów Lumix czy Leica o jasności f1,7 lub f1,4 i fotografować, zwłaszcza w kiepskich warunkach oświetleniowych, przy maksymalnie otwartej przysłonie. Jakość tych obiektywów jest tak dobra, że nawet wtedy ostrość jest wyśmienita i z kolei nieostrości w tle dają przyjemny dla oka efekt. Najlepiej kolory oddaje najniższe ISO dostępne w aparacie bez tzw. rozszerzenia, w przypadku aparatów Lumix, których używam to jest 200 ISO. Im wyższe ISO tym jakość techniczna zdjęcia spada - pojawia się ziarno i pogarszają się kolory. Dlatego zwykle staram się używać, jak najniższego ISO w danej sytuacji. Jeśli mam do wyboru np. 1600 lub 800 ISO w słabszym świetle, to wolę otworzyć szerzej przysłonę i zmniejszyć czułość. Zrobiłem niewiarygodną ilość błędów podczas całej swojej 18-to letniej kariery fotograficznej; straciłem mnóstwo sytuacji, których nie umiałem uchwycić lub byłem zbyt wolny. Nie żałuję tego, bo uczę się na błędach. Jeśli tracę zdjęcie, to zastanawiam się, jak to zrobić, aby następnym razem w podobnej sytuacji być w pełni gotowym i zrobić zdjęcie, które mnie zadowoli. Utrzymanie się z tego zawodu. Zdobywanie wystarczającej liczby zleceń, aby przeżyć kolejny rok. Fotografia jako hobby to coś niezwykle pięknego. Jeśli się to robi zawodowo to trzeba myśleć jak biznesmen, być bardzo operatywnym. To trudne połączenie - być dobrym artystą i jednocześnie dobrym biznesmenem. Od warsztatów fotograficznych z Tomaszem Tomaszewskim. Potem, zainspirowany kolejnymi warsztatami, zacząłem fotografować w Stoczni Gdańskiej. Zrobiłem reportaż, który był na tyle dobry, że Martyna Wojciechowska, wtedy redaktor naczelna National Geographic Polska, zgodziła się go opublikować. Fotoreportaż zdobył nawet wewnętrzną nagrodę amerykańskiej redakcji National Geographic - Best Edit, jako najlepszy fotoreportaż na świecie we wszystkich wydaniach magazynu w danym miesiącu. Lubię na zdjęciach miłość, zadumę na twarzy. Właściwie wszystkie emocje, które są autentyczne, nieudawane dobrze wyglądają na zdjęciu. Nawet gniew. W różnych krajach jest różne prawo. Np. Wielka Brytania jest niezwykle liberalna pod tym względem. Jeśli chodzi o Polskę, odsyłam do obszernego komentarza prawnika "RODO a fotografia", który jest dostępny w sieci. Wydaje mi się, że w tej cenie wybrałbym Lumixa FZ300. Absolutnie nie chować aparatu! Każdy na początku (i nie tylko na początku) przechodzi przez fazę złych zdjęć. Co absolutnie nie oznacza, że wszystkie zdjęcia początkujących są złe! Bycia początkującym nie należy się wstydzić. Byle nie zrażać się i uczyć się fotografowania tak, jak uczy się języka obcego. Na pewno pomocne są warsztaty fotograficzne z mistrzami fotografii, oglądanie - studiowanie zdjęć dawnych i współczesnych mistrzów, np. na stronie magnumphotos.com. Tworzyć i uczyć się!
„Lubię myśleć, że rzeka łączy, a nie dzieli”. Odra na zdjęciach Mikołaja Nowackiego [FOTOREPORTAŻ]
Z wodą wiążą się jego najpiękniejsze wspomnienia z dzieciństwa. Mikołaj Nowacki – fotograf National Geographic Polska, ambasador Lumix – mówi, że jego związek z Odrą jest nierozerwalny. „Idąc tym tropem myślałem: a jakie związki z tą rzeką mają inni ludzie?”. Zaczął znów wychodzić nad Odrę, tym razem z aparatem. Dodał do tego pływanie barkami, jachtami, kajakami… Jego fotografowanie związków ludzi z Odrą trwa już dwanaście lat! Przedstawiamy najnowszy fotoreportaż wykonany w 2019 roku.
Odra, 2019 r. Do źródeł Od 2008 r. pracuję nad projektem fotograficznym o Odrze i ludziach w jakiś sposób z nią związanych. Przez te dwanaście lat pływałem po Odrze statkami, barkami, motorówkami, jachtami, kajakiem i wpław. W lipcu zeszłego roku miałem dla odmiany ochotę przejechać się wzdłuż całego biegu rzeki samochodem. Mój wybór miejscowości, w których się zatrzymuję i miejsc, które odwiedzam, był całkowicie subiektywny – dałem sobie w tym zakresie całkowitą wolność. Kiedy docieram do źródła Odry w Czechach, jestem zdruzgotany. Znałem już to miejsce w Górach Odrzańskich w okolicy miasteczka Libavá, pośrodku czeskiego poligonu wojskowego. Byłem tam dwa razy od 2014 roku. Spodziewałem się zobaczyć piękny, mistyczny las świerkowy. Zamiast tego zobaczyłem pojedyncze drzewa sterczące wśród ciągnących się po horyzont gołoborzy. W wyniku globalnego ocieplenia i corocznych susz prawie na całym obszarze poligonu pod Libawą w ciągu kilku lat uschły niemal wszystkie świerki na powierzchni 25 000 hektarów. Z trudem, nie poznając tego miejsca, odnalazłem strumyczek, który jest początkiem rzeki. Droga oświetlona światłami stopu samochodu i pojedyncze drzewa pozostałe po katastrofie ekologicznej. Góry Odrzańskie, Czechy. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Jadę rowerem górskim ze wsi Spálov w górę strumienia. Na szczęście klęska suszy nie dotknęła lasów liściastych, przez które przepływa Odra. Wody jednak jest tak mało, że można swobodnie przechodzić po kamieniach z brzegu na brzeg. – W lecie zawsze było mało wody w Odrze, ale w wyniku susz i tak rok po roku wody ubywa – mówi mi Lubomir Milata, właściciel hotelu Maria Skala we wsi Spálov, który mieszka w tej okolicy od dzieciństwa. Odra w Czechach, w pierwszych kilometrach swojego biegu. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Z Czech ruszam do Raciborza, pierwszego większego polskiego miasta przez które przepływa Odra. Nad rzeką spotykam Waldemara Pudlaka wraz z drapieżnym ptakiem, myszołowcem towarzyskim o imieniu Karol. Pan Waldemar jeździ regularnie nad Odrę z Karolem w samochodzie. Nad rzeką ptak może swobodnie polatać. Z Karolem jest jak z psem, który musi się wybiegać. Tereny przy Odrze za miastem są dla niego idealne, żeby rozprostować skrzydła. Pan Waldemar traktuje swojego myszołowca, tak jak inni ludzie psy czy koty – Karol jest pupilem i przyjacielem. Waldemar Pudlak wraz z myszołowcem Karolem. Odra przed Raciborzem. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. „Lubecki" Ruszam dalej do największego miasta nad Odrą i zarazem mojego miasta rodzinnego – Wrocławia. W stoczni rzecznej Malbo jest remontowany historyczny statek "Lubecki". To bocznokołowiec, napędzają go dwa koła po obu stronach burt. Historia "Lubeckiego" jest bogata. Zbudowany w 1911 r. w Petersburgu holował barki na Wiśle. Był uszkodzony w czasie wojny polsko-bolszewickiej, a po odparciu bolszewików – wyremontowany. Pływał znów po Wiśle, transportując naftę. Po wybuchu drugiej wojny światowej został zatopiony przez załogę, a potem znów wyremontowany, by mógł dalej pracować. W 1977 r. został wyciągnięty na ląd. Obecnie należy do miasta Warszawy, a remont był zrobiony we Wrocławiu. "Lubecki" nareszcie rusza w swój pierwszy rejs po gruntownym remoncie. Towarzyszę kapitanowi Andrzejowi Podgórskiemu w nowoczesnej sterówce statku. Na pokładzie jest wielu specjalistów. Panuje dość nerwowa atmosfera: jak "Lubecki" da sobie radę po remoncie, czy będzie sterowny, jak zadziałają zamontowane na nim różne nowoczesne systemy? – ­Prowadzenie bocznokołowca, jednego ze statków, które zniknęły, kiedy ja się urodziłem i wychowałem ,to przyjemne doświadczenie – mówi kapitan Podgórski. –Pomieszała się historia ze współczesnością. Prowadzenie takiego statku to jak poruszanie się samochodem z poślizgiem kontrolowanym - jest pewna bezwładność. Tak duży statek jak „Lubecki" bardzo też reaguje na boczny wiatr – dodaje kapitan. Jednak prowadzi pewnie, bez cienia niepokoju. Od razu czuję, że statek rytmicznie i stale przechyla się z burty na burtę. Czuję się trochę jak na morzu. Okazuje się, że łopatki kół napędowych nie są jeszcze właściwie ustawione. W kolejnych rejsach próbnych tego kiwania na boki już nie będzie. Kapitan Andrzej Podgórski w sterówce "Lubeckiego". Odra, Wrocław. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. W tym roku, sto lat po ostrzelaniu w czasie wojny polsko-bolszewickiej, "Lubecki" wróci do Warszawy. Będzie płynął Odrą - z Wrocławia do Szczecina. Stamtąd popłynie na Bałtyk i będzie holowany wzdłuż brzegów do Gdańska. Z Gdańska z kolei popłynie w górę biegu Wisły do Warszawy, gdzie będzie statkiem wycieczkowym. Odwiedzam też we Wrocławiu Wyspę Opatowicką. To cudownie dzikie miejsce. Część Wyspy jest porośnięta lasem, część to łąka. Dziki charakter Wyspa zawdzięcza wielu starym, ponadstuletnim drzewom a także zwalonym, porośniętym mchem pniom, które są pożywieniem dla chrząszczy, co wzbogaca bioróżnorodność tego lasu. Na Wyspie Opatowickiej jest też częściowo zarośnięte starorzecze Odry, które w lecie przypomina widoki znane z filmów o Amazonii. To prawdziwa przyrodnicza perła w obrębie granic Wrocławia. Starorzecze Odry na Wyspie Opatowickiej. Wrocław. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Między Polską a Niemcami Ruszam dalej nad Odrę graniczną między Polską a Niemcami. Lubię myśleć, że rzeka nie dzieli, ale łączy oba kraje. Odwiedzam Słubice i Frankfurt po drugiej stronie mostu granicznego – Mostu Przyjaźni. Wielu Polaków czuje się we Frankfurcie jak u siebie w domu, spacerując po nabrzeżu, uprawiając jogging czy grając w piłkę nożną. Wielu Niemców po polskiej stronie robi zakupy, jada w restauracjach. Te dwa miasta - Słubice i Frankfurt, łączy o wiele więcej niż Most Przyjaźni. Zaczepiam Polaka, ojca chłopca grającego w piłkę pod niemiecką częścią mostu. Pytam go, jacy są Niemcy jako sąsiedzi. – Zwyczajni – odpowiada – tacy sami jak my. Chłopiec grający w piłkę pod Mostem Przyjaźni. Frankfurt nad Odrą. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Spacerując po frankfurckim nabrzeżu, moją uwagę zwraca dzwon wiszący na nowoczesnej, lśniącej jak lustro dzwonnicy. To Dzwon Pokoju – pomnik uznania granicy Odra-Nysa. Dzwon ma napis „Friede und Freundschaft mit allen Völkern” (Przyjaźń i pokój ze wszystkimi narodami). Tradycyjnie dzwon bije 1 września w Światowy Dzień Pokoju. Ruszam dalej wzdłuż rzeki. Po drodze mijam jeszcze rozlewiska dolnej Odry - między Krajnikiem Dolnym a niemieckim miastem Schwedt, które ciągną się aż do Szczecina. Słychać piękny klangor żurawi i gęgania gęsi. To raj dla wodnych ptaków. Sprawdzam na mapie i z zazdrością konstatuję, że po niemieckiej stronie jest Park Narodowy Dolnej Odry, u nas natomiast, na terenach niczym nie różniących się od tych po niemieckiej stronie, zaledwie Park Krajobrazowy. Jadąc od źródła rzeki (a także pływając barkami po niej przez ostatnich jedenaście lat), nie mogę się nadziwić, że tyle drzew w dzikich, nadodrzańskich lasach jest bezlitośnie wycinanych, a ochrona wielu tych niezwykle pięknych terenów to zaledwie Natura 2000, gdzie także prowadzi się wycinki. Zdecydowanie takie przyrodnicze skarby zasługują na silniejszą ochronę. Także u nas powinien powstać Park Narodowy Dolnej Odry. Skandalem jest, że ostatni park narodowy utworzono w naszym kraju 19 lat temu. „Już nie rzeka, jeszcze nie morze” W Szczecinie płynę pasażerską motorówką na Wyspę Grodzką. Większość wyspy w centrum miasta zajmują ogródki działkowe, co jest uroczym pomysłem na zagospodarowanie przestrzenne. Snuję się po ścieżkach między ogródkami, podjadam ukradkiem (przyznaję się!) dojrzałe jeżyny. Nad samą Odrą spotykam starszego mężczyznę zarzucającego wędkę. To Fryderyk Franczak, lat 78. Po krótkiej rozmowie zaprasza mnie na swoją działkę. Pijemy piwo, pan Fryderyk opowiada mi o swoim związku z działką i Odrą. – Działka to zdrowie i relaks. Latem jestem tu prawie codziennie, czasem tu śpię. Wkoło jest teren wędkarski, więc jak coś złowię, to robię paprykarz szczeciński albo do octu, do słoika. W Czaplinku pan Fryderyk ma łódź, którą sprowadzi do Szczecina. – Będę ją cumował obok działek i pływał po okolicy zwiedzając dzikie szczecińskie wyspy. Pan Fryderyk Franczak. Wyspa Grodzka, Szczecin. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Ze Szczecina ruszam do wsi Trzebież. Odra kończy swój oficjalny bieg w Roztoce Odrzańskiej na południu Zalewu Szczecińskiego. O 5. rano spotykam się z rybakami łowiącymi na Zalewie tradycyjną metodą – na żaki. To rodzaj sieci na okrągłych obręczach. Wsiadam do niewielkiego kutra bez kabiny. Towarzyszę trzem rybakom, którzy od wielu lat pływają ze sobą, tworząc zgraną drużynę. To Andrzej Kowalik, Ryszard Popakul i Artur Marszał. Wraz z kilkoma innymi załogami wypływamy na Zalew. Rybacy ze wsi Trzebież wypływają na połów na Zalew Szczeciński. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Mija około pół godziny aż dopływamy do pierwszych tyczek oznaczających miejsce zatopienia żaków. Z dużą wprawą, ale też z ogromnym wysiłkiem trzej rybacy wyciągają ciężką sieć i opróżniają ją z ryb. Małe, niewymiarowe rybki wracają do wody, większe do skrzyń. Trafią do sprzedaży w Szczecinie i do okolicznych smażalni. W ciągu siedmiu godzin pływania od jednych żaków do kolejnych mija nas kilka pełnomorskich kontenerowców. Mam poczucie znajdowania się w szczególnym miejscu Odry – to już nie rzeka ale też jeszcze nie morze. Rybacy na Zalewie Szczecińskim wyciągają ciężkie sieci. Od lewej Ryszard Popakul, Artur Marszał, Andrzej Kowalik. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Rzeka świadkiem Następnego dnia ruszam do Świnoujścia. Ujście Świny jest jednym z "wylotów" wód Odry z Zalewu Szczecińskiego do Bałtyku, największym po polskiej stronie. W Świnoujściu jeszcze z plaży widzę ogromny statek transportujący gaz, wpływający ostrożnie między główki falochronów, do portu w ujściu Świny. Sprawa musi być poważna skoro gazowcowi towarzyszy okręt Marynarki Wojennej. Ogromny statek wzbudza ciekawość turystów i spacerowiczów na Falochronie Zachodnim. Następnego dnia ogłoszono, że do Świnoujścia zawitał amerykański gazowiec "Oak Spirit" z dostawą skroplonego gazu dla Polski. Następnego dnia znów udaję się na Falochron Zachodni. Stoi tam Stawa Młyny- charakterystyczny dla Świnoujścia znak nawigacyjny wyglądający jak wiatrak. Obserwuję dyskretnie z aparatem w ręku parę młodych ludzi. Dziewczyna siedzi na kamieniach a chłopak nerwowo obchodzi ją wkoło. Po chwili dziewczyna wstaje i oboje idą kawałek dalej. W pewnej chwili chłopak klęka przed nią i podaje jej pudełeczko z pierścionkiem! Robię zdjęcie i nie mogę uwierzyć, że udaje mi się uchwycić taki moment. Podchodzę do nich i rozmawiamy. Tym chłopakiem był Adam Zapała, a dziewczyna to Zuzanna Pasińska. Adam Zapała: – Nie wiedziałem, jak to powiedzieć i dlatego byłem taki zdenerwowany. Miałem wszystko zapisane na karteczce, ale i tak wszystko zapomniałem. Kiedy już uklęknąłem słowa przyszły same. Kiedy Zuzanna powiedziała "tak" czułem radość. Zuzanna tak opisuje ten moment: – Szliśmy na kolację, a potem mieliśmy iść na imprezę. Ta kolacja skończyła się trochę wcześniej i Adam zaproponował spacer. Nie bardzo mi się chciało iść, bo to było dość daleko. Zapach glonów też mi nie sprzyjał. Ale kiedy doszliśmy pod "Młyn" i Adam klęknął przede mną i się oświadczył, poczułam, że moje wszystkie marzenia się spełniły. Jestem romantyczką, a Adam jest miłością mojego życia. Oświadczyny na Falochronie Zachodnim. Świnoujście, 2019 r. Fot. Mikołaj Nowacki, fotograf National Geographic i ambasador Lumix. Projekt „Odra” w 2019 r. mogłem zrealizować dzięki wsparciu Panasonic Lumix Europe, z aparatem Lumix G90. Mikołaj Nowacki View oEmbed on the source website
Czy fotografowanie to raczej pasja niż zawód? Mikołaj Nowacki o wyzwaniach dzisiejszej fotografii [STORYTELLERS]
O to, jak zmienił się rynek fotograficzny na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat i o wyzwania, przed jakimi stoją dzisiejsi fotografowie - zapytaliśmy Mikołaja Nowackiego, bohatera cyklu Storytellers Fotograf Miesiąca.
Magazyn National Geographic od ponad stu lat pokazuje zjawiska i zmiany, jakim podlega nasz świat. Towarzyszy temu fotografia, a za tą fotografią stoją ludzie. To z myślą o nich powstał cykl STORYTELLERS Fotograf Miesiąca - miejsce dla profesjonalnych fotografów i wybitnych osobowości fotograficznych, w którym mogą podzielić się z nami swoim warsztatem i doświadczeniami zawodowymi. Fotografia staje się tu pretekstem do mówienia o zjawiskach szerszych. Bohaterem tego miesiąca jest Mikołaj Nowacki - fotograf National Geographic Polska, ambasador marki Lumix, laureat takich nagród jak Grand Press Photo czy Sony World Photography Awards. Zapytaliśmy go o wyzwania, przed jakimi stoi dzisiejsza fotografia. Jak przebiegała jego droga fotograficzna? I czy fotografowanie to dziś raczej pasja niż zawód? Zapraszamy do wysłuchania naszej rozmowy. Zobacz wywiad wideo: