National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-14T10:46:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Handel mumiami online. Eksperci ujawniają śmiertelne ryzyko
items: W Dolinie Królów odkryto zagadkowe inskrypcje sprzed 2000 lat. Nie zostawili ich Egipcjanie
items: Tajemnica Czerwonej Piramidy. Czy wokół Dahszur odkryto potężne zapory wodne?
items: Nie przyszli do pracy, bo warzyli piwo. Odkryto 3200-letnią tablicę z wymówkami Egipcjan
items: Miały łuki, sztylety i maczugi. Po 4 tys. lat odkryto sekret egipskich księżniczek
items: Archeolodzy otworzyli 3000-letni grobowiec w Egipcie. Kto został pochowany na zachodnim brzegu Nilu?
items: Złote skarby odkryto w egipskim „Słupsku”. To była duchowa stolica kraju faraonów
items: Co łączy warszawskie metro z najpotężniejszą kobietą Egiptu? Podcast National Geographic Polska
items: To nie była obca kobieta, ale „wielka rodzinka”. Zaskakujące, co łączy Hatszepsut i Tutenchamona
items: Ukradła tron dziecku? Odkryj prawdę o najpotężniejszej kobiecie starożytnego Egiptu
items: Tajemnica trwałości Wielkiej Piramidy. Jak przetrwała 4600 lat? Nowe odkrycia
items: Przez dekady leżały w magazynie. Zobacz wyjątkowe zabytki z grobu Tutanchamona
items: Z wizytą w grobowcu królowej Nefertari. To „Kaplica Sykstyńska starożytności”
items: Antyczni bogowie i wyjątkowa łaźnia. Niezwykłe wyniki badań archeologicznych w centrum Aleksandrii
items: Najstarszy żart świata ma 4 tysiące lat. Starożytni mieszkańcy Mezopotamii cenili prosty humor
items: Delta Nilu odsłania tajemnice. Archeolodzy odkryli granitowy posąg najpotężniejszego faraona Egiptu
items: Grecka literatura w egipskim grobie. Archeolodzy odkryli „Iliadę” w mumii
items: Jedyna taka świątynia w starożytnym Egipcie. Polacy pomogli ją odnaleźć
items: Co było modne, gdy budowano piramidy? Archeolodzy naprawili odważną suknię z koralików sprzed 4500 lat
items: Archeolodzy odkryli nietknięte starożytne trumny w Egipcie. Hieroglify zdradziły, kim były zmarłe
items: Naukowcy cyfrowo „rozwinęli” egipską mumię z Wrocławia. Zmarły miał zaledwie 8 lat
items: Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
items: Sandały Tutanchamona. Obuwie faraona pozwalało mu dosłownie „deptać” po jego wrogach
items: High-tech z epoki przed piramidami. Zaskakujące odkrycie w muzealnym magazynie
items: „Zapach z zaświatów” naprawdę istnieje. Naukowcy odtworzyli aromat starożytnego Egiptu

Handel mumiami online. Eksperci ujawniają śmiertelne ryzyko
type: item
date: 2026-08-14T10:45:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: handel
subject: kości
subject: mumia
subject: pamiątki
subject: starożytny egipt
description: Czy „klątwa mumii” to tylko hollywoodzki wymysł? Nowe badania dowodzą, że kontakt ze zmumifikowanymi szczątkami kupionymi w sieci niesie realne zagrożenie dla życia. To biologiczna bomba zegarowa. W sieci kwitnie handel szczątkami pełnymi arsenu i zabójczych grzybów.
encoded: Fascynacja mumiami sięga kilka wieków wstecz. W Europie popularne było rozwijanie egipskich mumii podczas wystawnych przyjęć. Mumie elektryzują do dziś i wystawy, na których są prezentowane przyciągają rzesze ciekawskich. Ta ciekawość doprowadziła do powstania niebezpiecznego, często nielegalnego rynku kolekcjonerskiego. Dziś każdy, kto posiada odpowiednie fundusze, może nabyć fragment ludzkich zwłok, nie zdając sobie sprawy z ukrytych niebezpieczeństw. Mumia nie tylko online Zespół pod kierownictwem dr Kirsty Squires przeanalizował 128 postów online i aukcji, aby zbadać ryzyko zdrowotne związane z tym procederem. Wnioski opublikowano na łamach „International Journal of Cultural Property”. – Rozwój internetu, a w szczególności mediów społecznościowych, napędził międzynarodowy przemyt i popyt na unikalne zabytki, w tym zmumifikowane ciała ludzi i zwierząt – mówi dr Squires. Badacze wcielili się w rolę obserwatorów na platformach Meta i stronach e-commerce. Udało się ustalić, że najczęściej sprzedawane są dłonie czy stopy, ale również… głowy. Czy to bezpieczne? Niebezpieczna mumia Mumia to nie tylko wyschnięta skóra, to magazyn toksycznych substancji używanych do balsamowania na przestrzeni wieków. W procesach konserwacji stosowano substancje, które dziś uważamy za skrajnie niebezpieczne. Zmumifikowane szczątki mogą zawierać arsen, rtęć i ołów, które zastosowali nowożytni konserwatorzy. Kontakt z takimi szczątkami bez odpowiedniego sprzętu ochronnego może prowadzić do poważnych, przewlekłych zatruć metalami ciężkimi. – Te zakonserwowane szczątki niosą ze sobą ryzyko zdrowotne i biologiczne. Wynika to z toksyczności substancji użytych do balsamowania oraz niewłaściwego przechowywania, które sprzyja rozwojowi bakterii i grzybów. Nasze badania pokazały, że mumie sprzedawane w sieci wykazują oznaki rozkładu biologicznego, a sprzedawcy nie ostrzegają przed zagrożeniami – co świadczy o tym, że albo nie są ich świadomi, albo po prostu je ignorują – przestrzega dr Squires. Ek…

mumia-a4ca4e1.jpg
width: 6267
height: 3985

W Dolinie Królów odkryto zagadkowe inskrypcje sprzed 2000 lat. Nie zostawili ich Egipcjanie
type: item
date: 2026-08-06T11:06:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: dolina królów
subject: handel
subject: indie
subject: starożytny egipt
subject: turystyka
description: Przez stulecia część znaków wyrytych w grobowcach faraonów w Dolinie Królów pozostawała niemal niezauważona. Dopiero szczegółowe badania ujawniły, że niektóre inskrypcje pozostawili przybysze z Indii. To niezwykły ślad dalekich podróży do starożytnego Egiptu i dowód, że słynną nekropolię odwiedzali ludzie spoza świata śródziemnomorskiego.
encoded: Dolina Królów należy dziś do największych atrakcji turystycznych Egiptu. Leży na zachodnim brzegu Nilu, niedaleko współczesnego Luksoru. W skalnych grobowcach złożono tam kilkudziesięciu faraonów. Pierwsze groby wykuto wśród skalnych rozpadlin w połowie II tysiąclecia p.n.e. Zakładano, że w ten sposób będą lepiej chronione przed rabusiami. Większość z nich padła jednak łupem złodziei jeszcze w starożytności. Dolina Królów przyciągała przybyszy już w starożytności Wiemy, że zarówno piramidy, jak i Dolina Królów były celem „turystów” już w starożytności. Zachowały się tam liczne inskrypcje pozostawione w języku greckim, co było naturalną konsekwencją podboju kraju faraonów przez Aleksandra Wielkiego. Również dziś turyści chcą zobaczyć Dolinę Królów. To właśnie tam znajduje się słynny grobowiec Tutanchamona. Jednym ze zwiedzających w ostatnich latach był prof. Ingo Strauch z Uniwersytetu w Lozannie w Szwajcarii. W swojej pracy naukowej specjalizuje się w studiach nad sanskrytem oraz buddyzmem. Dziwne znaki na ścianach grobowców zaskoczyły badacza Podczas oglądania ścian grobowców, pokrytych tysiącami greckich i łacińskich graffiti, Strauch zauważył znaki, które wydały mu się dziwne i niepasujące do alfabetu greckiego. Jako specjalista od indyjskiej epigrafiki rozpoznał w nich cechy pisma z Indii. Kluczem do rozwiązania zagadki była specyficzna litera „n”, typowa dla południowych Indii i języka tamilskiego. Okazało się, że napisy te umykały egiptologom przez stulecia, ponieważ badacze Egiptu nie znają pisma indyjskiego. Prof. Strauch razem z dr Charlotte Schmid zidentyfikowali łącznie około 30 takich inskrypcji, ukrytych w dziesięciu różnych grobowcach. Wynikami analiz podzielili się w lutym na konferencji naukowej w Indiach. Żeglarze i kupcy z Indii docierali do Egiptu regularnie Dzięki ostatnim badaniom wiemy, że między I a IV wiekiem n.e. indyjscy żeglarze regularnie przemierzali morskie szlaki do Egiptu. Szukali złota, przypraw i innych rzadkich towarów. Pierwsze śl…

tajemnicze-znaki-w-Egipcie-285ca88.jpg
width: 2160
height: 1440

Tajemnica Czerwonej Piramidy. Czy wokół Dahszur odkryto potężne zapory wodne?
type: item
date: 2026-07-31T09:18:22.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: egipt
subject: odkrycia archeologiczne
subject: piramidy
subject: starożytny egipt
description: W cieniu wielkich egipskich piramid w Dahszur sprzed ponad 4500 lat odkryto ślady gigantycznych zapór wodnych. Do tej pory uważano, że były to rampy, po których ciągnięto budulec na potrzeby tych wielkich grobowców. Czy nowa interpretacja konstrukcji jest wiarygodna?
encoded: Turyści zwiedzających Kair i okolice z reguły docierają do Gizy, gdzie znajduje się między innymi największa egipska piramida należąca do Cheopsa. Zdecydowanie mniej zatłoczonym i popularnym miejscem jest nekropola położona kilkadziesiąt kilometrów dalej na południe w Dahszur. To tam w czasach IV dynastii Starego Państwa faraon Snofru (ojciec Cheopsa) rozkazał wznieść dwie piramidy – określane przez archeologów jako Łamana i Czerwona. Wokół nich archeolodzy do dziś prowadzą wykopaliska, ale też badania z użyciem technologii nieinwazyjnych. Oto wyniki jednej z analiz. To nie rampy – to potężne zapory Przez lata dwie długie, liniowe struktury na południowy zachód od Czerwonej Piramidy interpretowano jako rampy do transportu kamienia z pobliskich kamieniołomów. Jednak najnowsze badania zespołu trzech ekspertów opublikowane w czasopiśmie „npj Heritage Science” przeczą temu przekonaniu. Analiza obrazów satelitarnych, map cyfrowych i ukształtowania terenu wykazała, że konstrukcje te, o długości 600–700 metrów, mają cechy wskazujące na to, że są to zapory. Konstrukcje są zakotwiczone w zboczach doliny i posiadają trapezoidalne profile, idealne do powstrzymywania naporu wody, a nie do transportu ciężkich bloków pod górę. Inżynieryjny majstersztyk. Tama o kształcie zygzaka Naukowcy zwracają uwagę na zachodnią część domniemanej zapory, która posiada unikatowy, zygzakowaty kształt. Zidentyfikowali go jako tzw. przelew typu „duckbill” (kaczy dziób). Kluczową funkcją „kaczego dzioba” jest zapobieganie niekontrolowanemu przelaniu się wody przez koronę zapory, co jest najczęstszą przyczyną pękania i niszczenia tam ziemnych i kamiennych. „W starożytnym Egipcie nie odnotowano dotychczas żadnego pewnie zidentyfikowanego przelewu typu kaczy dziób. W związku z tym, ewentualna identyfikacja trójkątnej geometrii przelewu na strukturze wstępnie datowanej na okres Starego Państwa może reprezentować unikatowe i wyjątkowo wczesne wystąpienie tego typu konfiguracji hydraulicznej” – podkreślaj…

czerwona-piramida-0a6b5c5.jpg
width: 3846
height: 2676

Nie przyszli do pracy, bo warzyli piwo. Odkryto 3200-letnią tablicę z wymówkami Egipcjan
type: item
date: 2026-07-24T10:11:38.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Historia
subject: historia egiptu
subject: praca
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Odkryty w Egipcie rejestr nieobecności pokazuje, że problemy z pojawieniem się w pracy nie są wynalazkiem naszych czasów. Starożytni robotnicy znajdowali wiele kreatywnych sposobów na usprawiedliwienie swojej absencji.
encoded: Spis treści: Egipska tabliczka dokumentująca nieobecności w pracy Jakie wymówki od pracy stosowano w starożytności? Współczesne badania pokazują, że ponad 1/3 pracowników przynajmniej raz w swojej karierze posłużyła się wymówką, by nie stawić się w pracy. Najczęściej są to symulowane choroby, fikcyjne powody wcześniejszego wyjścia z biura czy unikanie obowiązków pod pretekstem nagłych problemów rodzinnych lub wizyt lekarskich. Okazuje się jednak, że skłonność do takich praktyk wcale nie jest wynalazkiem naszych czasów. Jak radzono sobie z tym w starożytności? Egipska tabliczka dokumentująca nieobecności w pracy W 1823 roku na stanowisku archeologicznym Deir el-Medina w Luksorze w Egipcie odkryto niezwykły ostrakon, czyli wapienną tabliczkę, która – jak tłumaczyła egiptolog Jennifer Babcock – zazwyczaj „służyła jako notatnik do spisywania prywatnych listów, rejestrów zakupów czy kopii dzieł literackich”. Tym razem jednak fragment datowany na około 1250 r. p.n.e. ujawnił coś znacznie bardziej osobistego – codzienne życie i zwyczaje robotników pracujących przy monumentalnych projektach Ramzesa II. Na tej niepozornej skorupie zapisano świadectwo realiów sprzed 3200 lat, które rzuca światło na ludzi stojących za budową starożytnej cywilizacji. Ostrakon, zapisany nowoegipskim pismem hieratycznym w czerwieni i czerni, zawiera listę 40 pracowników. Przy każdym imieniu odnotowano dni nieobecności oznaczone porami roku i numerami (np. „4. miesiąc zimy, dzień 24”), a także różne przyczyny niepojawienia się w pracy – od chorób po obowiązki rodzinne. Jakie wymówki od pracy stosowano w starożytności? W ciągu 280 dni odnotowanych na 3200-letnim ostrakonie pracownik o imieniu Pennub wielokrotnie opuszczał pracę z powodu choroby matki. Inni mieli swoje własne kłopoty zdrowotne – Huynefer często „cierpiał na oko”, a Seba kurował się po ukąszeniu przez skorpiona. Kilku robotników wzięło natomiast wolne, by zabalsamować ciała zmarłych krewnych, co w tamtych czasach było postrzegane jak…

starozytni-Egipcjanie-3eda045.jpg
width: 5531
height: 3921

Miały łuki, sztylety i maczugi. Po 4 tys. lat odkryto sekret egipskich księżniczek
type: item
date: 2026-07-18T08:45:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: antropologia
subject: archeologia
subject: egipcjanie
subject: faraoni
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Przez dekady sądzono, że broń w grobach egipskich księżniczek miała jedynie symboliczne znaczenie. Najnowsze badania kości z Egiptu pokazują jednak, że te kobiety były biegłymi łuczniczkami. A ich ciała noszą ślady intensywnego treningu i przebytych kontuzji. Poznaj historię wojowniczych córek faraona.
encoded: Nekropolia w Dahszur od tysiącleci stanowiła miejsce spoczynku egipskich władców. To tutaj piramidy rozkazał wznieść ojciec słynnego Cheopsa – Snofru. Ale to w tej okolicy znajdują się też mniejsze grobowce, w których spoczęła egipska elita. Pod koniec XIX wieku Jacques de Morgan odkrył nienaruszone komory grobowe króla Hora i kilku księżniczek z okresu Średniego Państwa (ok. 2055 do 1650 r. p.n.e.). Przez ponad sto lat odnalezione wówczas szczątki pozostawały zapomniane. Przechowywano je w drewnianych skrzyniach w piwnicach Muzeum Egipskiego w Kairze, które pozostaje teraz w cieniu niedawno otwartego Wielkiego Muzeum Egipskiego. W 2020 roku ruszył nowy projekt badawczy, w ramach którego przeanalizowano kości. Rezultaty przerosły oczekiwania ekspertów. Opublikowano je na łamach „Frontiers in Environmental Archaeology”. Zagadka królewskiego oręża Największą zagadką grobowców w Dahszur była obecność broni w pochówkach kobiet. Przy księżniczkach o imionach Ita, Khenmet czy Itaweret znaleziono łuki, strzały i kunsztownie wykonane sztylety – przedmioty tradycyjnie kojarzone z mężczyznami. Przez dekady naukowcy spierali się, czy te przedmioty pełniły funkcję wyłącznie symboliczną. Nie mumie, ale kości „przemówiły” Eksperci przyjrzeli się sześciu szkieletom. Cztery z sześciu były siostrami, córkami faraona Amenemhata II, pochowanymi w identycznych podziemnych grobowcach. Wszystkie kobiety zostały zmumifikowane, ale do dzisiaj przetrwały tylko ich szkielety – tkanki miękkie obróciły się w proch, a ich czaszki zaginęły. Pozostałe kości były jednak w dobrym stanie, co pozwoliło archeologom oszacować czas zgonu, wzrost i płeć osób, a także odkryć ślady chorób lub urazów. Wojowniczy egipski dwór – Księżniczka Ita była młodą kobietą w wieku od 28 do 34 lat, o silnych przyczepach mięśni górnych partii ciała, co sugeruje, że regularnie posługiwała się bronią, taką jak maczugi czy sztylety – mówi współautorka badania dr Zeinab Hashesh z Uniwersytetu w Beni Suef. – Księżniczka Khenm…

ArchersMETDT259178-9e40838.jpg
width: 2000
height: 1600

Archeolodzy otworzyli 3000-letni grobowiec w Egipcie. Kto został pochowany na zachodnim brzegu Nilu?
type: item
date: 2026-07-15T13:51:52.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: egipt
subject: faraoni
subject: grobowce
subject: luksor
subject: nil
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Holenderscy archeolodzy dokonali kolejnego odkrycia w pobliżu Luksoru. Niedaleko Doliny Królów światło dzienne ujrzał 3000-letni grobowiec z czasów egipskiego Złotego Wieku. Choć najnowsze znalezisko nie dotyczy faraona, nie można bagatelizować jego historycznej wartości.
encoded: Egipska Dolina Królów to jedna z najbardziej imponujących nekropolii na świecie. Każdego roku ponad milion turystów podąża w kierunku źródła Nilu, aż do Luksoru, by tam podziwiać kompleks kilkudziesięciu grobowców, w których przez setki lat chowani byli władcy Egiptu. Tamtejszy region stale zapewnia archeologom kolejne niespodzianki, na które uczeni natrafiają podczas wykopalisk. Do takiego odkrycia doszło niedawno w Szejk Abd el-Kurna – części nekropolii tebańskiej ulokowanej na zachodnim brzegu Nilu, gdzie grzebano egipskich dostojników. Co udało się znaleźć? Za najnowsze odkrycie odpowiada holenderska misja archeologiczna z Uniwersytetu w Lejdzie. Badacze podczas swoich prac natrafili na ślady nieznanego wcześniej grobowca o charakterystycznym kształcie. Układ pochówku odpowiada temu, jaki stosowany był w prywatnych grobowcach w okresie Nowego Państwa (ok. 1550–1070 p.n.e.). W tym właśnie czasie Egiptem rządzili słynni faraonowie, tacy jak Hatszepsut, Tutanchamon i Ramzes II, pod których rządami imperium przeżywało swój złoty wiek. Styl artystyczny inskrypcji znalezionych wewnątrz grobowca oraz kształt wykutej w skale kaplicy (przypominający odwróconą literę „T”) pozwalają specjalistom sądzić, że do powstania pochówku doszło w okresie Ramessydów. Przypada on m.in. na rządy słynnego Ramzesa II Wielkiego – jednego z najpotężniejszych i najdłużej panujących władców w historii starożytnego Egiptu. Do kogo należy grobowiec? Choć czas pochówku przypada na okres potęgi Egiptu, wewnątrz nie spoczął nikt z rodziny królewskiej. Archeolodzy odnaleźli tam jednak inskrypcje z imieniem „Paser” oraz malowidła przedstawiające tego mężczyznę, oddającego cześć różnym bóstwom w kapliczkach, a także siedzącego wraz z żoną przed stołem ofiarnym. Do tej pory badacze nie określili jeszcze dokładnej funkcji, jaką Paser pełnił w państwie. Jego imię może budzić skojarzenia ze słynnym egipskim wezyrem o tym samym imieniu, który żył za czasów XIX dynastii (czyli dokładnie wtedy, gdy powstał…

FABRIC-KOLAZ-32-31-f2f10d2.jpg
width: 2813
height: 1875

Złote skarby odkryto w egipskim „Słupsku”. To była duchowa stolica kraju faraonów
type: item
date: 2026-06-03T10:12:11.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: skarby
subject: starożytny egipt
subject: złoto
description: Złote kolczyki, naczynia na pigment do makijażu i rzadki obsydian – to tylko część skarbu odkrytego przy starożytnym pochówku w Heliopolis – jednym z najważniejszych egipskich miast. Najnowsze znaleziska pozwalają nam lepiej zrozumieć, jak wyglądały przygotowania do podróży w zaświaty.
encoded: Heliopolis położone jest na dzisiejszych północno-wschodnich przedmieściach Kairu. Egipcjanie określali ten teren mianem Junu, co oznacza „Miasto słupa”, dlatego to stanowisko archeologiczne bywa żartobliwie określane przez egiptologów jako „Słupsk”. Grecka nazwa Heliopolis („Miasto Słońca”) jest późniejsza i została nadana przez Greków. Heliopolis było jednym z najważniejszych centrów religijnych kraju faraonów. To tutaj powstała najstarsza świątynia ku czci boga-słońce Re-Horachty około 2600 lat p.n.e. Miasto słynęło z monumentalnej architektury, w tym licznych obelisków, z których do dziś na miejscu zachował się jedynie obelisk faraona Senusereta I. Na nekropolii należącej do tego miasta egipscy archeolodzy dokonali ważnego odkrycia. Nekropola w Heliopolis Informacje na temat nekropolii w Heliopolis są ograniczone, ponieważ większość terenu starożytnego miasta jest obecnie przykryta przez przedmieścia Kairu (Matarija i Tell Hisn), co utrudnia systematyczne badania archeologiczne. Większość wiedzy o tym ośrodku pochodzi ze źródeł pisanych, a nie z wykopalisk. Szczęście uśmiechnęło się do egipskiej misji archeologicznej działającej pod egidą Najwyższej Rady Starożytności. Ekipa ogłosiła odkrycie unikatowego depozytu towarzyszącego grobowcowi wykonanemu z cegieł mułowych, w którym spoczywały szczątki ludzkie. To jednak precyzyjne prace pod samym pochówkiem przyniosły najważniejszy rezultat. Natrafiono na niemal kompletny zestaw wyposażenia grobowego, który przetrwał w bardzo dobrym stanie. Znalezisko to jest o tyle istotne, że stanowi pierwszy tak pełny zbiór darów pogrzebowych odkryty w tym konkretnym sektorze nekropolii. Starożytna toaletka Wśród odnalezionych przedmiotów szczególną uwagę zwracają akcesoria związane z pielęgnacją urody, które miały służyć zmarłemu w życiu pozagrobowym. Archeolodzy wydobyli miedziane lustro oraz dwa alabastrowe naczynia na czernidło do oczu, które wciąż posiadają pokrywki i zawierają pozostałości substancji kosmetycznej. Wyjątkowym…

helio-dc30669.jpg
width: 1575
height: 1050

Co łączy warszawskie metro z najpotężniejszą kobietą Egiptu? Podcast National Geographic Polska
type: item
date: 2026-05-29T12:21:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: egipt
subject: faraoni
subject: historia egiptu
subject: starożytny egipt
description: Monumentalne tarasy, które zdają się wyrastać wprost z potężnego klifu Deir el-Bahari, od wieków budzą zachwyt architektów z całego świata. Jak powstała jedna z najbardziej awangardowych budowli starożytności? W najnowszym odcinku wideocastu redakcji „National Geographic Polska” Szymon Zdziebłowski rozmawia z dr Anastasiią Stupko-Lubczynską z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Ekspertka zdradza, jak Egipcjanie postrzegali „egzotyczny świat”, dlaczego odbudowa świątyni przypomina układanie gigantycznych puzzli i co łączy ten starożytny cud z... budową warszawskiego metra.
encoded: Gdy patrzy się na świątynię Hatszepsut z dystansu, trudno uwierzyć, że projekt ten powstał w XV wieku p.n.e. Jej proste, geometryczne linie i trójpoziomowa struktura przypominają raczej XX-wieczny modernizm niż tradycyjne, ciężkie egipskie pylonowe budowle. To architektoniczny majstersztyk, który – jak wyjaśnia dr Anastasiia Stupko-Lubczynska – stanowił spójną całość z ukrytym po drugiej stronie pasma górskiego grobowcem w Dolinie Królów. Aby połączyć sferę żywych z podziemnym światem zmarłych, starożytni budowniczowie musieli dokonać tytanicznej pracy i precyzyjnie „wycelować” osie obu tych gigantycznych kompleksów. Jednak to, co widzimy dzisiaj na powierzchni, to w dużej mierze efekt trwającej od ponad 60 lat pracy polskich specjalistów, którzy musieli zmierzyć się z potężnymi siłami natury. Inżynier od warszawskiego metra na ratunek faraonowi Odbudowa trzeciego tarasu świątyni Hatszepsut, który przez dekady był całkowicie zamknięty dla zwiedzających, oraz niedawne otwarcie najświętszego sanktuarium Amona, wymagały czegoś więcej niż tylko wiedzy egiptologicznej. Prace w Deir el-Bahari to skomplikowana gra logistyczna, w której bezpieczeństwo zależy od stabilności potężnych, skalnych masywów. Jak zdradza dr Stupko-Lubczynska, zanim konserwatorzy i archeolodzy mogą w ogóle podejść do zniszczonej ściany, do akcji musi wkroczyć sztab specjalistów o bardzo współczesnych specjalizacjach. – Konserwatorzy nie wejdą na ścianę, dopóki nie zostaną przeprowadzone wykopaliska u fundamentów, żeby sprawdzić, czy konstrukcja jest stabilna. Jest zaangażowany w to konstruktor – nasz konstruktor, który odpowiada za podziemną infrastrukturę Warszawy i budował też metro warszawskie, pracuje z nami w świątyni – wyjaśnia wiceszefowa misji. Dopiero gdy specjaliści od podziemnych tuneli dadzą zielone światło, rozpoczyna się żmudna praca dopasowywania dekorowanych bloków. Większość z nich wciąż leży w lapidariach (magazynach), czekając na swoją kolej. Wyprawa do krainy Punt. Jak starożytni…

1-4d62267.png
width: 3000
height: 2000

To nie była obca kobieta, ale „wielka rodzinka”. Zaskakujące, co łączy Hatszepsut i Tutenchamona
type: item
date: 2026-05-27T11:48:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: egipcjanie
subject: faraon tutanchamon
subject: faraoni
subject: historia egiptu
subject: starożytny egipt
description: Gdzie na osi czasu umieścić Hatszepsut i czy królowa Egiptu mogła znać budowniczego piramidy Cheopsa? W najnowszym odcinku wideocastu redakcji National Geographic Polska dr Anastasiia Stupko-Lubczynska zabiera nas w podróż do czasów 18. dynastii. Egiptolożka z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW zdradza mało znane fakty: skąd Hatszepsut czerpała wzorce, by legalnie sięgnąć po koronę oraz jak nowoczesna technologia zmienia pracę polskich badaczy w Deir el-Bahari.
encoded: Spis treści: Sobekneferu, czyli tajemnica sprzed 300 lat, która zainspirowała Hatszepsut Od czarnego mazaka do grafiki komputerowej. Rewolucja na egipskich rusztowaniach Dlaczego oko naukowca wciąż wygrywa z cyfrowym aparatem? Posłuchaj całej rozmowy o sławnej królowej Egiptu Kiedy myślimy o starożytnym Egipcie, najczęściej przed oczami stają nam monumentalne piramidy w Gizie, złota maska Tutenchamona lub dramatyczne losy Kleopatry. Gdzie w tym panteonie znajduje się Hatszepsut? Żyła około 1500 lat przed naszą erą, co oznacza, że od legendarnego Cheopsa dzielił ją potężny dystans czasowy, ale z Tutenchamonem łączyły znacznie bliższe więzy. Jak wyjaśnia dr Anastasiia Stupko-Lubczynska, oboje należeli do tej samej 18. dynastii – Hatszepsut to jej wczesny okres, a Tutenchamon późny. Byli więc, genealogicznie rzecz ujmując, jedną wielką „rodzinką”. Sobekneferu, czyli tajemnica sprzed 300 lat, która zainspirowała Hatszepsut Hatszepsut nie była jednak odosobnionym wybrykiem natury w historii Egiptu. Sięgając po pełnię władzy faraońskiej, doskonale wiedziała, co robi – miała bowiem genialny wzorzec z przeszłości. Choć kobiety-faraonowie to zjawisko niezwykle rzadkie, Hatszepsut miała na kim się wzorować. Około trzy wieki przed nią Egiptem rządziła Sobekneferu (Sobeknofru), ostatnia władczyni z 12. dynastii. Gdy jej mąż zmarł, nie pozostawiając męskiego potomka, przejęła ster państwa i przywdziała królewski ubiór. Hatszepsut lub jej doradcy odpowiedzialni za wizerunek publiczny i marketing polityczny skierowany do mas, doskonale znali tę historię i świadomie do niej nawiązywali. Podobieństwa widać nawet w oficjalnej tytulaturze. – Jej imię królewskie [Sobekneferu] to było Sobek-Ka-Ra i zdaje się, że to nie przypadek, że w przypadku Hatszepsut imię królewskie to Maat-Ka-Ra. Słyszymy podobieństwa – zauważa dr Stupko-Lubczynska. Co więcej, Sobekneferu budowała swoją legitymację na silnym eksponowaniu więzi ze swoim ojcem, Amenemhatem III, przedstawiając się jako jego prawowita…

2-856a765.png
width: 3000
height: 2000

Ukradła tron dziecku? Odkryj prawdę o najpotężniejszej kobiecie starożytnego Egiptu
type: item
date: 2026-05-25T14:22:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: faraoni
subject: historia egiptu
subject: starożytny egipt
description: Jak córka i żona władców starożytnego Egiptu zdołała przejąć pełnię władzy i ogłosić się królem? W najnowszym odcinku podcastu redakcji „National Geographic Polska” Szymon Zdziebłowski rozmawia z dr Anastasiią Stupko-Lubczynską z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Wybitna archeolożka, która od ponad 20 lat bada monumentalną świątynię Hatszepsut, obala mity o „złej macosze” i zdradza, jak wyglądała praca starożytnych mistrzów dłuta oraz jakie sekrety wciąż kryją się pod posadzkami Deir el-Bahari.
encoded: Choć historia starożytnego Egiptu kojarzy nam się głównie z potężnymi władcami, historia zna przypadki kobiet, które sięgnęły po najwyższe szczyty władzy. Najsłynniejszą z nich jest bez wątpienia Hatszepsut. Przez lata narosło wokół niej wiele mitów – portretowano ją jako bezwzględną uzurpatorkę, która podstępem odebrała tron swojemu małoletniemu pasierbowi, Totmesowi III. Rzeczywistość była jednak znacznie bardziej skomplikowana i fascynująca, a kluczem do jej zrozumienia są m.in. ściany jej niezwykłej świątyni grobowej. Macocha, która ukradła tron? Droga Hatszepsut do władzy Hatszepsut nie była pierwszą kobietą na egipskim tronie, choć – jak przyznaje dr Anastasiia Stupko-Lubczyńska – takie władczynie „można policzyć na palcach jednej ręki”. Pochodząca z XVIII dynastii księżniczka została wychowana do tradycyjnej roli – żony faraona i matki kolejnego następcy. Gdy jej mąż i przyrodni brat, Totmes II, zmarł, jedynym męskim potomkiem był malutki Totmes III – syn pomniejszej żony władcy. Hatszepsut naturalnie została jego regentką. Wokół siódmego roku regencji doszło jednak do przełomu. Hatszepsut przyjęła pełną tytulaturę królewską i ogłosiła się faraonem. Co ważne, wcale nie skazała pasierba na zapomnienie. – W świątyni w Deir el-Bahari oni są przedstawiani jako dwójka władców, z tym że on zawsze jest z tyłu. Tak jest we wszystkich jej zabytkach (...). Niezupełnie go tak „wykolegowała” – podkreśla dr Stupko-Lubczyńska. Zamiast brutalnego przewrotu mieliśmy do czynienia z genialnym manewrem politycznym i utrzymaniem stabilności państwa przy poparciu wpływowych urzędników. Starożytny „plac budowy” pod lupą polskich badaczy Polskie misje archeologiczne i konserwatorskie pracują w Deir el-Bahari od 1961 roku. Choć budowa świątyni trwała około 15 lat, proces jej rekonstrukcji z tysięcy rozrzuconych bloków trwa już ponad wiek. Słynne powiedzenie tamtejszych konserwatorów głosi: „Ra egipskim bogiem słońca, rekonstrukcja trwa bez końca”. Dr Stupko-Lubczyńska przez lata bad…

3-b635c2f.png
width: 3000
height: 2000

Tajemnica trwałości Wielkiej Piramidy. Jak przetrwała 4600 lat? Nowe odkrycia
type: item
date: 2026-05-22T06:45:35.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: odkrycia archeologiczne
subject: piramidy
subject: starożytny egipt
description: Naukowcy umieśclili wewnątrz piramidy Cheopsa aż 37 czujników. Takie badania wewnątrz najsłynniejszego grobowca starożytnego świata nie zdarzają się często. Wnioski płynące z analiz pokazują kunszt faraońskich architektów. To dzięki niemu budowla ta przetrwała 4600 lat.
encoded: Piramida Cheopsa, która powstała około 4600 lat temu, jest często uznawana za szczytowe osiągnięcie architektoniczne starożytnego Egiptu. Składa się z kilku milionów bloków – głównie wapiennych. Mimo że wygląda z zewnątrz na uszkodzoną, to jej rdzeń w zasadniczej części pozostał niemal nienaruszony. Zniszczeniu uległa tylko zewnętrzna okładzina. To dlatego dziś widoczne są kamienne schodki, ale kilka tysięcy lat temu jej powierzchnia była gładka i wspięcie się na szczyt nie było możliwe. Wielka Piramida. Zagadka trwałości Międzynarodowy zespół badaczy, w którym pierwsze skrzypce grali Egipcjanie, postanowił sprawdzić, jak to możliwe, że piramida Cheopsa przetrwała do dziś – co spowodowało, że jej struktura jest tak trwała? Nie byłoby to możliwe bez wykonania pomiarów wewnątrz grobowca. Władze egipskie bardzo rzadko zgadzają się na tego typu badania, w obawie przed uszkodzeniem bezcennego zabytku. Odpowiedzią okazało się badania z wykorzystaniem analizy spektralnej szumu otoczenia (metoda HVSR). Jest to metoda nieinwazyjna, czyli nie jest związana z ingerencją w materię zabytkową. Badacze rozmieścili 37 punktów pomiarowych wewnątrz komór piramidy, w przejściach oraz na okolicznym gruncie. Były to czujniki, które rejestrowały naturalne wibracje. Zagadka częstotliwości. Dlaczego piramida nie wpada w rezonans? Kluczowym odkryciem jest fakt, że Wielka Piramida posiada uśrednioną częstotliwość drgań własnych na poziomie około 2,3 Hz. Świadczy to o tym, że masa piramidy jest rozłożona w sposób niezwykle spójny, co zapewnia solidną sztywność i odporność na skręcanie podczas wstrząsów. Wartość ta znacząco różni się od częstotliwości drgań otaczającego ją gruntu, która wynosi około 0,6 Hz. Ta różnica jest zbawienna dla monumentu – zapobiega ona zjawisku rezonansu, który podczas trzęsienia ziemi mógłby wielokrotnie wzmocnić drgania i doprowadzić do katastrofy. Mówiąc prościej, grunt i piramida „wibrują w innym rytmie” niż otoczenie, co rozprasza energię sejsmiczną, zamiast ją …

piramida-7019871.jpg
width: 1575
height: 1050

Przez dekady leżały w magazynie. Zobacz wyjątkowe zabytki z grobu Tutanchamona
type: item
date: 2026-05-21T11:15:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: faraon tutanchamon
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny egipt
description: Odkrycie grobowca Tutanchamona jest jednym z najważniejszych wydarzeń w historii archeologii. Kojarzymy je z przepiękną złotą maską i bezcenną biżuterią, ale inne zabytki przez ponad wiek leżały zapomniane w drewnianych skrzyniach. Muzeum Luksorskie zaprezentowało właśnie oryginalne, gipsowe pieczęcie, które chroniły spokój władcy przed rabusiami. Czy skutecznie?
encoded: To było jedno z najbardziej spektakularnych odkryć archeologicznych wszech czasów. Zlokalizowanie grobowca Tutanchamona w 1922 roku w Dolinie Królów do dziś wzbudza olbrzymie emocje. Setki skarbów wydobytych z niego można dziś oglądać w Wielkim Muzeum Egipskim w Kairze nieopodal piramid. Grobowiec ten, położony w tebańskiej nekropolii, został ukryty pod gruzami z budowy późniejszego grobu Ramzesa VI, co pozwoliło mu przetrwać w niemal nienaruszonym stanie przez ponad 3200 lat. Nietypowy zabytek z grobowca Tutanchamona Muzeum Luksorskie w Egipcie ogłosiło właśnie, że na ekspozycji można zobaczyć niezwykłe zabytki z grobowca Tutanchamona. Nie jest to jednak spektakularna złota biżuteria czy ekskluzywne meble, ale… odciski w tynku. Po raz pierwszy prezentowany jest ich pokaźny zbiór. Pojedyncza pieczęć eksponowana jest na przykład w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Większość wejść do poszczególnych pomieszczeń grobowca Tutanchamona była chroniona przez zamurowane blokady wykonane z wapienia i pokryte grubą warstwą gipsowego tynku, na którym wielokrotnie odciśnięto oficjalne pieczęcie. Plomby z odciskami pieczęci wykonano z mieszanki kalcytu, gliny, piasku, włókien roślinnych i gipsu. System ten służył nie tylko jako fizyczna bariera, ale także jako mechanizm weryfikacji – każde pęknięcie gipsu świadczyło o próbie włamania. Howard Carter i pierwsze momenty odkrycia W momencie spektakularnego odkrycia grobowca KV62 w listopadzie 1922 roku, Howard Carter napotkał tynki blokujące wejścia do kolejnych komór, które nosiły wyraźne ślady oficjalnych pieczęci nekropolii tebańskiej oraz kartusze Tutanchamona. „Ogromnie podniecony, niemalże w gorączce, zacząłem przyglądać się odciskom pieczęci na drzwiach, próbując w ten sposób ustalić imię właściciela grobu. Nic jednak nie mogłem z nich wyczytać. Te, które odcyfrowałem, przedstawiały szakala i dziewięciu jeńców – bo było znaną pieczęcią nekropolii królewskiej” – relacjonował Howard Carter. Dopiero po kilku tygodniach i …

pieczec-0b6df71.jpg
width: 1688
height: 1125

Z wizytą w grobowcu królowej Nefertari. To „Kaplica Sykstyńska starożytności”
type: item
date: 2026-05-10T10:18:34.000Z
creator: Tomasz Bonek
subject: Historia
subject: egipt
subject: grobowce
subject: królowa
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Zszedłem po schodach. Uderzyła mnie feeria barw: egipskiego błękitu, zieleni, cynobru i ochry, bieli i czerni. Nefertari została przez małżonka obdarowana wspaniałym prezentem „ostatecznym”: grobowcem, nazywanym dziś niekiedy „Kaplicą Sykstyńską starożytności” – i nie ma w tym krzty przesady.
encoded: Do Doliny Królowych nie wchodzi się dziś ceremonialnie, tak jak nie wchodziło się do niej przed wiekami. Po prostu schodzi się z asfaltu w pył podnoszony przez wiatr i przeciska przez szpaler straganów z egipskościami. Kiedy już uda się zignorować i minąć nachalnych handlarzy, można wreszcie spokojnie przystanąć i rozejrzeć się po wadi. Grobowiec Nefertari, oznaczony symbolem QV66, znajduje się w głównym ramieniu doliny. Wąskie schody prowadzą w dół, w chłód wapienia. Ernesto Schiaparelli, dyrektor Muzeum Egipskiego w Turynie, odkrył to miejsce 18 listopada 1904 roku. W dolnej komorze zalegały tony gruzu, świadectwo nie tylko działalności starożytnych rabusiów, lecz także późniejszych bezradnych prób zabezpieczania tego miejsca. „To jedna z najpiękniej dekorowanych komór, jakie kiedykolwiek widziałem” – zanotował Schiaparelli dość sucho, enigmatycznie jak na odkrycie, które miało później wejść do kanonu egiptologii. Zagrożony grobowiec królowej Przez dziesięciolecia grobowiec był zamknięty. Już w latach pięćdziesiątych XX wieku, gdy inspektorzy Służby Starożytności spostrzegli, że polichromie pod wpływem wody i wykwitów solnych zaczynają odpadać ze ścian płatami, zdecydowali, by go zabezpieczyć przed dalszym niszczeniem. Prace konserwatorskie przeprowadzono dopiero w latach 1988–1992 w ramach wspólnego programu Egipskiej Służby Starożytności i prywatnego Getty Conservation Institute z Los Angeles. Czwartego listopada 1995 roku grobowiec uroczyście otwarto dla publiczności, ale szybko znów go zamknięto ze względu na zagrożenie wilgocią, a następnie za „jedyne” trzy tysiące dolarów sporadycznie go otwierano, i to tylko dla nielicznych wybranych grup. Wyjątkowa wizyta w grobowcu W październiku 2024 roku władze egipskie ogłosiły, że QV66 znów jest dostępny dla wszystkich, ale za dodatkową opłatą, tym razem rozsądną dla przeciętnego turysty. Moja przepustka zapewniała mi wejście także do niego. Nie mogłem więc nie skorzystać z tej okazji, jak się zresztą okazało – wyjątk…

nefertari-b01bb1d.jpg
width: 6240
height: 4160

Antyczni bogowie i wyjątkowa łaźnia. Niezwykłe wyniki badań archeologicznych w centrum Aleksandrii
type: item
date: 2026-05-05T11:20:54.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: aleksandria
subject: archeologia
subject: miasta
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Posągi greckich bogów, piękne mozaiki, unikatowa łaźnia – to tylko kilka odkryć dokonanych właśnie przez archeologów w samym centrum Aleksandrii w Egipcie. Miasto to skrywa pod współczesną zabudową relikty po jednym z najważniejszych ośrodków śródziemnomorza w czasach starożytnych.
encoded: Współczesna Aleksandria jest tętniącą życiem śródziemnomorską metropolią, w której mieszka około 6 mln osób. Gęsta zabudowa utrudnia badanie odległej przeszłości tego miasta. Każde prace budowlane ujawniają pod ziemią relikty sprzed setek, a nawet tysięcy lat. Ostatnio egipska misja archeologiczna, afiliowana przy Najwyższej Radzie Starożytności, przeprowadziła badania ratunkowe w dzielnicy Moharam Bek, położonej w samym centrum miasta. Unikatowa antyczna łaźnia Jednym z najciekawszych znalezisk jest okrągła w palnie łaźnia publiczna typu tholoi, pochodząca z późnego okresu ptolemejskiego, a więc końca I wieku p.n.e. Tego rodzaju koliste konstrukcje należą do rzadkości i stanowią świadectwo wysokiego poziomu greckiej inżynierii oraz dbałości o higienę publiczną w tamtym czasie. Odnalezienie tak specyficznego obiektu usługowego pozwala badaczom lepiej zrozumieć, jak organizowano wspólną przestrzeń w antycznej Aleksandrii. Aleksandria na przestrzeni dziejów Jednym z najważniejszych naukowych rezultatów misji jest udokumentowanie kompletnej sekwencji nawarstwień kulturowych na badanym stanowisku archeologicznym. Prace wykazały, że obszar Moharam Bek był nieprzerwanie zamieszkany przez kilka stuleci – od okresu ptolemejskiego, przez rzymski, aż po czasy bizantyjskie. Dzięki temu naukowcy mogli prześledzić dzieje tego miejsca. Luksus w rzymskim wydaniu Obok obiektów publicznych archeolodzy odsłonili pozostałości luksusowej rzymskiej willi mieszkalnej. Domostwo to wyróżniało się obecnością podłóg mozaikowych, wykonanych w technikach opus tessellatum oraz opus sectile. Różnorodność ta odzwierciedla bogactwo artystycznych szkół działających w Aleksandrii. Willa była również wyposażona w zaawansowane instalacje wodne, w tym niewielki basen kąpielowy ze zintegrowanym systemem zarządzania wodą. Posągi bóstw Archeologom udało się wydobyć w czasie badań bogaty zbiór artefaktów. Wśród nich znajdują się marmurowe posągi bóstw: Bachusa i Asklepiosa, a także bezgłowa statua identyfi…

alex-f7a70ef.jpg
width: 1688
height: 1125

Najstarszy żart świata ma 4 tysiące lat. Starożytni mieszkańcy Mezopotamii cenili prosty humor
type: item
date: 2026-04-30T11:00:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: mezopotamia
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Najstarszy zachowany do naszych czasów dowcip zapisano pismem klinowym w Mezopotamii blisko 4 tysiące lat temu. Choć powstał w zamierzchłej przeszłości, starożytny tekst dotyczy zaskakująco prozaicznego problemu.
encoded: Spis treści: W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Po co nam żarty? Żarty są jedną z ludzkich cech. Bez nich życie byłoby nie do zniesienia. Okazuje się, że towarzyszą ludziom od tysięcy lat. Naukowcy mają na to silnie dowody. W poszukiwaniu najstarszych dowcipów na świecie Ekspert z Wydziału Nauk Humanistycznych, Języków i Nauk Społecznych Uniwersytetu Wolverhampton, dr Paul McDonald postanowił znaleźć najstarszy dowcip na świecie. Wraz z zespołem spędził dwa miesiące przeszukując źródła sprzed setek i tysięcy lat, aby opracować pierwszy tego rodzaju raport na temat najstarszych zarejestrowanych dowcipów na świecie. Powstał w 2008 roku na zlecenie kanału Dave. Oto trzy najstarsze dowcipy świata: Najstarszym dowcipem na świecie jest starożytne sumeryjskie przysłowie z 1900 r. p.n.e. W wolnym tłumaczeniu brzmi ono następująco: „Coś, co nigdy nie miało miejsca od niepamiętnych czasów; młoda kobieta nie puściła bąka na kolanach męża”. Jak należy to rozumieć? W raporcie z badań naukowcy stwierdzili, że ten żart może być starożytnym odpowiednikiem dobrze znanego żartu (chociaż mało wyszukanego i seksistowskiego) aktora Johna Barrymore'a: „Miłość to rozkoszny okres między spotkaniem pięknej dziewczyny a odkryciem, że wygląda jak kaszalot”. Żartowano też w starożytnym Egipcie. Tak brzmi dowcip znad Nilu z 1600 roku p.n.e.: „Jak zabawiać znudzonego faraona? Należy popłynąć łodzią pełną młodych kobiet ubranych jedynie w sieci rybackie w dół Nilu i zachęcić faraona do złowienia ryby.” Ten dowcip dotyczyć miał króla Snofru, czyli ojca słynnego faraona Cheopsa, który wzniósł największą egipską piramidę. Trzeci najstarszy dowcip pochodzi ponownie z Mezopotamii (1200 lat p.n.e.); jest bardziej złożony niż poprzednie i ma formę zagadki. Brzmi następująco: „Trzech woźniców z Adabu było spragnionych: jeden miał wołu, drugi krowę, a trzeci ładunek na wozie. Właściciel wołu odmówił pójścia po wodę, gdyż obawiał się, że jego wół zostanie zjedzony przez lwa; właściciel krowy o…

najstarszy-zart-97fd98a.jpg
width: 5472
height: 4391

Delta Nilu odsłania tajemnice. Archeolodzy odkryli granitowy posąg najpotężniejszego faraona Egiptu
type: item
date: 2026-04-23T11:31:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: faraoni
subject: odkrycia archeologiczne
subject: posągi
subject: starożytny egipt
description: W Egipcie odnaleziono monumentalny posąg faraona Ramzesa II. Tego ważącego kilka ton kolosa odkopano nie wśród piachów pustyni, ale w Delcie Nilu. Był pokryty kilkoma metrami mułu. Jak się tam znalazł?
encoded: Przez wiele lat Delta Nilu była postrzegana przez historyków i archeologów Egiptu jako obszar leżący na obrzeżach głównych wydarzeń starożytnego Egiptu. Jednak w ostatnich dekadach dokonano tam masy ciekawych znalezisk. Na przykład badacze z Polski odkopali tam jedne z najstarszych w Egipcie browarów. Jest to znalezisko z Tell el-Farcha dokonane przez archeologów z UJ i Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Inne misje badają kolejne stanowiska. Najnowsze znalezisko, które właśnie ogłoszono, pochodzi z Tell El-Faraoun w prowincji Sharqiya. I jest całkiem spore. Odkrycie w Tell El-Faraoun Podczas prac prowadzonych przez egipską misję archeologiczną działającą w ramach Najwyższej Rady Starożytności, natrafiono na pozostałości monumentalnej rzeźby. Jest to najprawdopodobniej wizerunek króla Ramzesa II, słynnego władcy okresu Nowego Państwa. Statua jest niekompletna – brakuje jej dolnej części. Wielki faraon, wielki posąg Monumentalny fragment posągu wykonano z granitu – surowca wiązanego w starożytnym Egipcie z faraonami. Był trudny w obróbce i stosunkowo rzadki. Na przykład tylko w niewielkim zakresie użyto go do budowy piramid. W piramidzie Cheopsa wykonano z granitu jedynie jedną komorę, sarkofag oraz zatyczki blokujące korytarz, a resztę z miękkiego wapienia. Nowo odkryty posąg z Tell El-Faraoun mierzy około 2,2 m wysokości. Specjaliści szacują jego wagę na od 5 do 6 ton, co plasuje go wśród najbardziej znaczących obiektów wydobytych w tej części kraju w ostatnich latach. Triada, którą przeniesiono Stylistyka i cechy artystyczne ocalałych partii pozwalają domniemywać, że posąg był pierwotnie elementem triady – grupy rzeźbiarskiej przedstawiającej trzy postacie, co było powszechnym elementem dekoracyjnym w starożytnych świątyniach egipskich. Kluczowym wynikiem prowadzonych badań jest ustalenie, że posąg prawdopodobnie nie powstał w miejscu jego odnalezienia. Wstępne analizy sugerują, że monument został przetransportowany w starożytności z miasta Pi-Ramzes, będącego głó…

ramzes-3165cbc.jpg
width: 1688
height: 1125

Grecka literatura w egipskim grobie. Archeolodzy odkryli „Iliadę” w mumii
type: item
date: 2026-04-21T11:31:32.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Archeolodzy w Egipcie dokonali odkrycia, które zmienia nasze rozumienie starożytnych rytuałów. Wewnątrz mumii z okresu rzymskiego znaleziono fragment „Iliady” Homera. To pierwszy przypadek w historii, gdy tekst grecki literacki stał się częścią procesu balsamowania ciała.
encoded: Oksyrynchos to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Znajduje się około 190 kilometrów na południe od Kairu, w miejscowości Al Bahnasa. Od końca XIX wieku odkryto tam ogromną liczbę papirusów. Największą osobliwością Oksyrynchos jest fakt, że większość z nich znaleziono w starożytnych kopcach śmieci. Pustynny, suchy klimat Egiptu sprawił, że porzucone tysiące lat temu dokumenty nie uległy rozkładowi. Wiele z nich zawierało bezcenne teksty literackie. Jednak najnowsze znalezisko rzuca zupełnie nowe światło na funkcję tych dokumentów. Teraz badacze znaleźli papirus z taką zawartością w miejscu, którego nikt się nie spodziewał. Niezwykły dar w brzuchu mumii Podczas kampanii prowadzonej pod koniec 2025 roku zespół badawczy z Uniwersytetu w Barcelonie dokonał niezwykłego odkrycia. W grobowcu numer 65 odnaleziono mumię z okresu rzymskiego, czyli sprzed około 1600 lat. Wewnątrz brzucha badacze znaleźli papirus, który był częścią rytuału balsamowania. Zagadka greckiego tekstu W styczniu i lutym 2026 roku naukowcy przystąpili do szczegółowej analizy znaleziska. Pracami kierowała konserwatorka Margalida Munar oraz papirolog Leah Mascia. Dołączył do nich profesor Ignasi-Xavier Adiego, dyrektor projektu Oksyrynchos. Badacze odczytali fragmenty tekstu zapisanego po grecku. Okazało się, że papirus zawiera fragment II księgi „Iliady” Homera. Jest to słynny „Katalog okrętów”, który wylicza siły greckie ruszające pod Troję. To jeden z najbardziej ikonicznych tekstów w literaturze zachodniej. Przełom w historii archeologii To odkrycie jest absolutnie wyjątkowe w skali światowej. – Już wcześniej zdarzało się nam trafiać na greckie papirusy, które po zwinięciu i opieczętowaniu stawały się częścią mumii, ale do tej pory zawierały one niemal wyłącznie zaklęcia. I choć od końca XIX stulecia w Oksyrynchos odkopano mnóstwo bezcennej literatury greckiej, to znalezienie dzieła literackiego wykorzystanego jako element pochówku jest wydarzeniem bezprecedensowym – komentu…

iliada-c4c31cf.jpg
width: 1800
height: 1200

Jedyna taka świątynia w starożytnym Egipcie. Polacy pomogli ją odnaleźć
type: item
date: 2026-04-21T07:27:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
subject: świątynie
description: Archeolodzy odkryli unikatową świątynię w północnej części Synaju w Egipcie. Jest to gigantyczny basem wzniesiony na okrągłym planie, który służył do odprawiania rytuałów związanych z wodą. Do znaleziska przyczyniły się analizy Polaków.
encoded: Stanowisko archeologiczne Tell el-Farama nie wygląda dziś imponująco. Jest to płaska pustynia z wystającymi gdzieniegdzie reliktami starożytnej architektury. W jego obrębie działało kilka misji archeologicznych. Pod piachem skrywa się miasto Peluzjum, które było w okresie grecko-rzymskim drugim co do wielkości portem po Aleksandrii. Mieściła się tutaj również twierdza broniąca wschodniej granicy kraju faraonów. To właśnie tutaj najsilniej mieszały się tradycje egipskie, greckie oraz rzymskie. Miasto pod pustynią Miasto zajmowało sporą powierzchnię, nie jest więc możliwe jego kompletne przebadanie w sposób wykopaliskowy. Dlatego pojawili się tam naukowcy ze sprzętem geofizycznym, który umożliwia zajrzenie pod powierzchnię bez wbijania łopaty. W latach 2005–2009 działali tam eksperci pod kierunkiem Tomasza Herbicha z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. W ten sposób uzyskano ogólny obraz dużej części starożytnego miasta – jego rozplanowanie. Wówczas natknięto się też na zagadkową budowlę na planie okręgu. Sześć lat intensywnych poszukiwań Egipska misja archeologiczna z Najwyższej Rady Starożytności (SCA) prowadziła intensywne wykopaliska na tym stanowisku archeologicznym przez sześć lat. Naukowcy skupili się na badaniu pozostałości dawnej metropolii. Głównym celem było lepsze zrozumienie układu urbanistycznego i życia religijnego mieszkańców. Badacze musieli zmierzyć się z trudnymi warunkami terenowymi i skomplikowaną stratygrafią. Jednym z celów badań była okrągła w planie budowla widoczna na zobrazowaniach geofizycznych. Archeolodzy głowili się od lat, czym była. Siedziba rady miejskiej. Czy jest zagadkowa budowla? Pierwsza hipoteza badaczy dotycząca przeznaczenia budowli okazała się błędna. Początkowo sądzono, że okrągły budynek to bouleuterion. Miała to być reprezentacyjna siedziba miejskich władz. Takie budynki były charakterystycznym elementem greckich i rzymskich miast tamtego okresu. Jednak dalsze sezony wykopaliskowe ujawniły znacznie bardziej złożony plan …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/04/66953223115417236412896416288060240453272678n-1b5c6f6.jpg
width: 1600
height: 1200

Co było modne, gdy budowano piramidy? Archeolodzy naprawili odważną suknię z koralików sprzed 4500 lat
type: item
date: 2026-04-13T10:44:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: moda
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny egipt
subject: ubrania
description: Podczas gdy robotnicy w pocie czoła wznosili Wielką Piramidę Cheopsa w Gizie, egipska arystokracja miała nieco inne zajęcia. Nie różniła się wiele od obecnej – kreowała trendy i bawiła się modą. Archeolodzy znaleźli w jednym z grobowców tysiące rozsypanych paciorków, które po latach żmudnej pracy okazały się elementami jednej z najstarszych i najbardziej luksusowych kreacji w historii ludzkości – tzw. beadnet dress. Nie powstydziłyby się jej najlepsze współczesne domy mody, ale jej noszenie wymagało odwagi. I siły.
encoded: Choć lniane sznurki łączące koraliki uległy rozkładowi przez tysiąclecia, ich położenie w grobowcu oraz wizerunki w starożytnej sztuce pozwoliły ekspertom na rekonstrukcję misternej sukni. Okazało się, że składa się ona z blisko 7000 paciorków, tworząc geometryczny, niemal nowoczesny wzór. Z pewnością działała na wyobraźnię. Błękit Nilu i ceramiczny high-tech Głównym materiałem użytym do produkcji sukni był egipski fajans – rodzaj szkliwionej ceramiki wykonanej ze zmielonego kwarcu. Dla Egipcjan nie był to zwykły materiał, bo dzięki domieszce miedzi uzyskiwano barwy niebieską i niebiesko-zieloną, które miały imitować drogocenne kamienie: lapis lazuli i turkus. Kolorystyka ta nie była przypadkowa. Jak wyjaśnia Tom Hardwick, egiptolog z Houston Museum of Natural Science, barwy te symbolizowały Nil oraz wiosnę, co w wierzeniach Egipcjan było bezpośrednio powiązane z ideą zmartwychwstania i odrodzenia w zaświatach. Kreacja ta nie była więc tylko ubiorem, ale potężnym talizmanem mającym zapewnić życie wieczne. Jak starożytne Egipcjanki nosiły suknie typu „beadnet”? Suknia o długości midi posiada charakterystyczny dół ułożony w diamentowy wzór oraz dopasowany gorset z pionowo nawleczonych paciorków. Wykończono ją okrągłym dekoltem oraz obszyciem z muszli ślimaków morskich (dokładnie mitr), które pełniły rolę ozdobnych frędzli. Wbrew pozorom, suknia z siateczki prawdopodobnie nie była noszona bezpośrednio na ciało. Eksperci przypuszczają, że: była nakładana na klasyczną, białą suknię z lnu, mogła być przyszywana bezpośrednio do lnianego materiału, aby utrzymać misterną strukturę koralików, ze względu na kruchość fajansu, mogła być używana wyłącznie podczas wyjątkowych okazji lub stworzona specjalnie jako całun pogrzebowy. Ciekawostka: Janet Johnstone, specjalistka od starożytnego krawiectwa, podczas rekonstrukcji podobnej sukni odkryła, że jest ona zbyt ciężka do regularnego noszenia. Waga tysięcy ceramicznych koralików sprawiała, że kreacja była sztywna i ograniczała ruch…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-13T105833.757-c8b1bbf.jpg
width: 2700
height: 1800

Archeolodzy odkryli nietknięte starożytne trumny w Egipcie. Hieroglify zdradziły, kim były zmarłe
type: item
date: 2026-03-03T12:20:43.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: kobiety
subject: luksor
subject: mumia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny egipt
description: Egipt nie przestaje odsłaniać swoich tajemnic. Archeolodzy natrafili w Luksorze na ciasną skrytkę z trumnami sprzed trzech tysiącleci. Wśród pochowanych znajdowały się kapłanki Amona – jednego z najważniejszych bóstw egipskiego panteonu. Znalezisko jest obecnie poddawane szczegółowym analizom.
encoded: Egipt ciągle obfituje w znaleziska archeologiczne. Trzy tysiące lat trwania cywilizacji faraońskiej pozostawiły trwały ślad w dzisiejszym krajobrazie tego kraju. Wiele z zabytków widocznych jest na powierzchni. Wśród nich są legendarne piramidy w Gizie czy świątynie, takie jak Abu Simbel, wzniesiona przez potężnego Ramzesa II. Jednak wiele artefaktów skrywa się w piaskach pustyni. Ministerstwo Starożytności i Turystyki Egiptu ogłosiło właśnie odkrycie 22 starożytnych trumien w rejonie Luksoru – ulubionego celu podróżników od wielu lat. Obok trumien znaleziono szereg naczyń ceramicznych, w tym zapewne urny kanopskie, w których w czasie procesu mumifikacji umieszczano organy zmarłych. Wiele z nich jest opieczętowanych, więc możliwe będzie wykonanie specjalistycznych analiz fizykochemicznych. Nekropola tebańska pełna niespodzianek Znaleziska dokonano na terenie nekropolii tebańskiej, służącej starożytnemu miastu Luksor. Położona jest po zachodniej stronie Nilu, gdzie znajduje się słynna Dolina Królów czy grobowa świątynia Hatszepsut. Ale w tej okolicy składano do grobów nie tylko faraonów, ale też inne osoby – wiele o wysokim statusie społecznym. Skrytka wykuta w skale, którą właśnie odkryto, położona jest w południowo-zachodniej części nekropolii Asasif. Ciasny grobowiec pełen trumien Egipcjanie byli bardzo praktycznymi ludźmi. Przy wykonywaniu grobowców kierowali się tym, by spełniły swoją funkcję – zabezpieczały mumie przed zbezczeszczeniem. Dlatego wiele z grobowców było ukrytych wśród załomów skalnych. Zdarza się, że archeolodzy odkrywają mumie nietknięte ręką rabusiów, chociaż wiele grobowców nie przetrwało do dziś. W przypadku najnowszego odkrycia wszystko wskazuje, że grobowiec lub skrytka (czasem przenoszono trumny do zbiorowej skrytki po włamaniach) jest nietknięta. Wykopaliska prowadziła misja Najwyższej Rady Starożytności i Fundacji dr. Zahiego Hawassa na rzecz Archeologii i Dziedzictwa. Rozśpiewane kapłanki Amona Kilka z dwudziestu dwóch trumien należy do …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/03/64612051113292275192387912934453646756559481n-03a9247.jpg
width: 1280
height: 963

Naukowcy cyfrowo „rozwinęli” egipską mumię z Wrocławia. Zmarły miał zaledwie 8 lat
type: item
date: 2026-02-23T09:31:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Nauka
subject: mumia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny egipt
subject: wrocław
description: Egipska mumia przechowywana w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu po raz pierwszy została poddana kompleksowym badaniom naukowym. Eksperci „rozwinęli” ją z pomoca tomomografii i radiografii. W ten sposób poznali tajniki starożytnej mumifikacji.
encoded: Zjawisko egiptomanii, czyli fascynacji starożytnościami egipskimi, pojawiło się w Europie z wielką siłą w XIX wieku. Do kraju faraonów przybywało wielu śmiałków, którzy chcieli zobaczyć piramidy i wielkie świątynie. Czasem przywozili coś do domu. Tymi „pamiątkami” bywały nie tylko zabytki archeologiczne, ale nawet mumie. Mumia przybywa do Wrocławia Świadectwem zainteresowania Egiptem jest mumia dziecka, która trafiła do dzisiejszego Wrocławia na początku XX wieku. Do miasta (wówczas Breslau) przywiózł ją w 1914 roku kardynał Adolf Bertram, który w tym samym roku objął tamtejsze biskupstwo. Szczegóły zakupu nie są znane, ale przypuszcza się, że kardynał wszedł w jej posiadanie dzięki znajomości z braćmi Pelizaeus. Wilhelm Pelizaeus był znanym kolekcjonerem i sponsorem wykopalisk w Egipcie. Kardynał Bertram, będący zapalonym kolekcjonerem starożytności, podarował obiekt wrocławskiemu Muzeum Archidiecezjalnemu, gdzie jest przechowywany do dziś. Cyfrowe badanie mumii Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Agaty Kubali z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Marzeny Ożarek-Szilke z Międzynarodowej Fundacji Mummy Research Center z udziałem dr. Wojciecha Ejsmonda i Stanisława Szilke przeprowadził właśnie pierwsze w historii tak kompleksowe badanie wrocławskiej mumii dziecka przechowywanej w Muzeum Archidiecezji. Wyniki opublikowano w artykule w czasopiśmie „Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage”. Naukowcy ujawnili w nim nowe informacje na temat życia i śmierci dziecka sprzed tysięcy lat. Jakie metody zastosowano? To były pierwsze w historii systematyczne i nieinwazyjne badania radiologiczne tej mumii. Radiografię wykonano w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w Lublinie. Wcześniejsza wiedza opierała się głównie na skąpych opisach katalogowych. Oto 6 metod badawczych zastosowanych po raz pierwszy wobec tego obiektu: Tomografia komputerowa (CT). Wykorzystano jeden z najnowocześniejszych skanerów w Polsce, wykonując tysiące przekrojów całego ciała, co pozwoliło n…

The-mummy-of-a-child-from-Wroclaw-during-a-CT-scan.2-3487b88.jpeg
width: 2048
height: 1536

Hieroglify egipskie – czym było zagadkowe pismo starożytnych Egipcjan?
type: item
date: 2026-02-20T10:05:00.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: Historia
subject: Nauka
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: egipt
subject: pismo
subject: starożytny egipt
description: Hieroglify egipskie do dziś są pełne zagadek. Naukowcy spierają się o to, jak powstał ten system zapisu. Wiadomo, że odegrały kluczową rolę w powstaniu słynnej cywilizacji faraonów. A jaki jest ich związek z naszym dzisiejszym alfabetem?
encoded: W tym artykule: Skąd się wzięły hieroglify? Co skrywa literatura egipska? Ile jest rodzajów pisma egipskiego? Związek hieroglifów egipskich z alfabetem Czytanie hieroglifów egipskich. Jak to robić? Zapisz swoje imię pismem hieroglificznym Niewiarygodne początki hieroglifów egipskich. Do czego one służyły? Kto umiał je pisać i czytać? Zapomnienie i ponowne odkrycie znaczenia hieroglifów – jak i kto do tego doszedł? Co wspólnego ma współczesny alfabet z hieroglifami? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się poniżej. Polecamy też artykuł o symbolach egipskich. Skąd się wzięły hieroglify Egipcjanie wierzyli, że mowa pochodzi od bogów. Dla przykładu, w jednej wersji mitu o stworzeniu świata to bóg Ptah nadał mu obraz wyrażany w hieroglifach. Owo pismo hieroglificzne nie tylko opisywało świat, ale było sprawczą magią (heka), zaklęciami mającymi nad nim władzę. Okazuje się, że początki pisma starożytnego Egiptu wyglądały zupełnie inaczej. Jego rozwój nie trwał tak długo, jak w przypadku pisma klinowego na Bliskim Wschodzie. Powstanie pisma egipskiego było prawdopodobnie dość nagłym wynalazkiem. Jednak jego początki do dziś są niejasne. Wiadomo, że działo się to w końcu IV tysiąclecia. Jednak dopiero w czasach III–VI dynastii nastąpił wielki rozwój piśmiennictwa. Trzeba też pamiętać, że hieroglif nie musi się zawsze odnosić do pisma starożytnego Egiptu. Znacznie później swoje hieroglify zaczęli stosować np. Hetyci. W języku potocznym czasami określa się tym mianem nieczytelne pismo. Co zapisywano pismem hieroglificznym w piramidach? formuły ofiarne, apele do żywych, zaklęcia czy też wypowiedzenia. Egipskie mumie przemówiły. Rozwikłano zagadkę śmierci sprzed 2600 lat Koniec stycznia obrodził ciekawymi wydarzeniami dla miłośników historii. Dzięki dociekliwym naukowcom dwie egipskie mumie przemówiły. Jedna dosłownie, własnym głosem poprzez model 3D jej ... Co skrywa literatura egipska? W okresie Średniego Państwa (chodzi zwłaszcza o okres panowania XII dynastii) obserwujem…

hieroglify-0e5ad69.jpg
width: 4000
height: 2667

Sandały Tutanchamona. Obuwie faraona pozwalało mu dosłownie „deptać” po jego wrogach
type: item
date: 2026-02-11T14:29:55.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: buty
subject: egipt
subject: faraon tutanchamon
subject: historia egiptu
subject: starożytny egipt
description: Wraz młodym faraonem Tutanchamonem pochowano tysiące artefaktów. Wśród nich było kilkadziesiąt par obuwia – miłośnicy mody mogą być zazdrośni – ale jedna para sandałów szczególnie przykuwa naszą uwagę. Ich wkładki były ozdobione… wizerunkami wrogów władcy.
encoded: W 1922 roku w grobowcu Tutanchamona odbyły się wykopaliska prowadzone przez brytyjskiego archeologa Howarda Cartera i lokalnych egipskich naukowców. Odnaleźli wtedy wyjątkowe sandały, które dużo mówiły o charakterze faraona. Dzisiaj można oglądać je w muzeum. Historia Egiptu uwieczniona na wkładkach faraona Sandały Tutanchamona wyróżniają się kunsztem wykonania – wykonane są z drewna, zielonej skóry i mienią się kawałkami złotej folii umieszczonej na warstwie białej farby. Tak wyrafinowana technika produkcji była rzadkością nawet wśród elit starożytnego Egiptu. Według archeologów buty mierzą 28,4 centymetrów, co odpowiada współczesnemu, europejskiemu rozmiarowi 45. Najbardziej interesująca jest jednak ich wyjątkowa dekoracja. Co dokładnie przedstawiają dekoracje sandałów? Każdy z butów został ozdobiony wizerunkami dwóch związanych postaci (najpewniej Azjatów Zachodnich i Nubijczyków), oplecionych motywami lotosu i papirusów – symbolami ujarzmionych ludów. Po cztery łuki przy palcach i pięcie oraz pasek w kształcie łuku dopełniają tę symbolikę, tworząc razem tzw. Dziewięć Łuków, czyli zbiorowe określenie wszystkich wrogów Egiptu. Miały one znaczenie magiczne, afirmując władzę faraona jako obrońcy porządku dominującego nad siłami „zła”. Umiejscowienie motywów nie było przypadkowe. Stopy władcy miały bezpośrednio deptać wrogów, materializując jego triumf nad nieprzyjaciółmi. Faraon bez butów chodził W starożytnym Egipcie wyposażenie grobowca miało zapewnić zmarłemu komfort i prestiż w życiu pozagrobowym. Obuwie odgrywało w tym ważną rolę – w zaświatach miało świadczyć o władzy i sukcesach władcy. Faraon miał deptać swoich wrogów nawet po śmierci. Czy jednak Tutanchamon faktycznie nosił te sandały? Przy odkryciu mumii młodego króla okazało się, że miał on na sobie złote obuwie i złote nakładki na palce. Do dziś jednak nie wiadomo, czy dekorowanych sandałów faktycznie używał za życia, czy też wykonano je specjalnie na potrzeby pochówku, aby towarzyszyły mu w zaświatach. …

GettyImages-887388756-00833ba.jpg
width: 5906
height: 3386

High-tech z epoki przed piramidami. Zaskakujące odkrycie w muzealnym magazynie
type: item
date: 2026-02-10T12:24:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: pradzieje
subject: starożytny egipt
description: Niewielki metalowy przedmiot, który przez dekady przeleżał w muzealnym magazynie, okazał się przełomowym odkryciem. Archeolodzy ustalili, że był częścią zaawansowanego narzędzia sprzed około 5300 lat. Znalezisko pochodzi z czasów sprzed pierwszych faraonów. Obiekt zmienia spojrzenie na rozwój technologii w starożytnym Egipcie.
encoded: Do tego znaleziska archeologicznego doszło ponad sto lat temu na cmentarzu w Badari w Górnym Egipcie. W grobie oznaczonym numerem 3932 archeolodzy znaleźli szczątki dorosłego mężczyzny. Obok niego leżał drobny przedmiot z metalu. Miał zaledwie 63 milimetry długości i ważył tyle, co dwa małe spinacze biurowe lub moneta jednogroszowa. Opisano go jako „małe miedziane szydło z owiniętym rzemieniem”. I zapomniano o nim na wiele dekad. Małe wielkie odkrycie Zabytek jest przechowywany w Museum of Archaeology and Anthropology (Muzeum Archeologii i Antropologii) na Uniwersytecie w Cambridge. Niedawno badacze z Uniwersytetu w Newcastle i Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu postanowili przyjrzeć mu się raz jeszcze. Opublikowali swoje wnioski na łamach czasopisma „Ägypten und Levante/Egypt and the Levant”. Ich ustalenie zmienia naszą wiedzę o początkach cywilizacji. Okazało się, że ten niepozorny kawałek metalu to fragment najstarszego zidentyfikowanego do tej wiertła łukowego z Egiptu z metalową końcówką. Pochodzi z okresu predynastycznego, czyli sprzed około 5300 lat. To czas, gdy pierwsi faraonowie nie zasiadali jeszcze na tronach. Dotychczas najlepiej zachowane zestawy wierteł tego typu znane były z czasów Nowego Państwa, czyli z II tysiąclecia p.n.e., gdy władał Tutanchamon czy Hatszepsut. Jak działało pradziejowe narzędzie? Jak działało takie wiertło? Metalowa końcówka stanowiła kluczowy element mechanizmu wiertła łukowego. Działała ona w połączeniu z trzonkiem, wokół którego owijano skórzany rzemień, co pozwalało na wprawienie wiertła w szybki ruch obrotowy za pomocą łuku. Części organiczne takie jak trzonek rzadko zachowują się w zapisie archeologicznym. Tak też było i w tym przypadku. Jednak ślady zużycia na zabytku oraz zachowane na nim resztki rzemienia potwierdzają użycie tego systemu. Nie tylko miedź To jednak nie koniec niespodzianek. Naukowcy zbadali skład chemiczny wiertła z wykorzystaniem przenośnej fluorescencji rentgenowskiej (pXRF). ​​Wykonano je z nietypowego…

DP157617-b5f5201.jpg
width: 3946
height: 2957

„Zapach z zaświatów” naprawdę istnieje. Naukowcy odtworzyli aromat starożytnego Egiptu
type: item
date: 2026-02-05T13:30:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: muzeum
subject: starożytny egipt
subject: zapach
description: Zapach zaświatów w starożytnym Egipcie miał prowadzić zmarłych ku życiu po śmierci. Naukowcy właśnie go odtworzyli. Projekt połączył archeologów, chemików i perfumiarkę. Aromat stał się narzędziem opowiadania historii i wzbudził sporo emocji.
encoded: Na przestrzeni ostatnich dekad zarówno archeologia, jak i muzealnictwo przeszły poważne zmiany. Spektrum metod badawczych znacząco wzrosło, coraz częściej badacze sięgają po cyfrowe narzędzia. Jeśli chodzi o muzea, to ekspozycje stały się bardziej angażujące i multimedialne. Archeolożka Barbara Huber z Instytutu Geonauki Maxa Plancka postanowiła połączyć dwa światy: archeologii i muzealnictwa. Wspólnie z zespołem postanowiła wyekstrahować jeden z zapachów znanych w starożytnym Egipcie. Tak pachniała śmierć w Egipcie Eksperci pobrali próbki z pozostałości substancji organicznych, które przetrwały wewnątrz dwóch egipskich urn kanopskich sprzed 3500 lat. To w tych naczyniach znajdowały się organy wewnętrzne zmumifikowanej kobiety. Była nią Senetnay, wysoko urodzona osoba, która pełniła funkcję mamki faraona Amenhotepa II. Te naczynia pochodzą z grobowca KV 42 w Dolinie Królów. Zabytki te znajdują się obecnie Muzeum Augusta Kestnera w Hanowerze. Naukowcy zbadali resztki substancji, która konserwowała organy. Dzięki czułym metodom analitycznym, w tym chromatografii gazowej sprzężonej z olfaktometrią udało się zidentyfikować konkretne składniki aromatyczne, takie jak żywice, wosk pszczeli i oleje roślinne. Składniki te nie były przypadkowe, lecz stanowiły część wyrafinowanego „przepisu” na balsamowanie. Wykrycie tych substancji potwierdziło, że mumifikacja była procesem niezwykle zaawansowanym pod względem chemicznym. Zaświatowy „perfum” Sama identyfikacja składników to jednak tylko połowa sukcesu. Największym wyzwaniem było przekształcenie suchych danych z komputera w doświadczenie zmysłowe. Do projektu zaproszono profesjonalną perfumiarkę, Carole Calvez, która pracowała ramię w ramię z chemikami i archeologami. Calvez nie dokonała prostej replikacji, ponieważ współczesne składniki różnią się od tych sprzed tysięcy lat. Jej praca była raczej artystyczną i naukową interpretacją, która miała oddać ducha oryginalnego zapachu. – Dane biomolekularne dostarczają istotnych wska…

shutterstock2465753041-5cda9d3.jpg
width: 4032
height: 3024