Archeolodzy odkryli ćwierć tysiąca figurek w starożytnym grobowcu. Miały „pracować” w zaświatach
Blisko ćwierć tysiąca figurek odkryli archeolodzy obok zagadkowego sarkofagu sprzed prawie 3 tysięcy lat. Czy należał do zapomnianego faraona? Do znaleziska doszło w egipskim Tanis w Delcie Nilu. To tam filmowy Indiana Jones miał znaleźć Arkę Przymierza.
Starożytny Egipt uznawany jest za jedną z pierwszych zaawansowanych cywilizacji. 5 tysięcy lat temu powstało tam silnie scentralizowane państwo. Na jego czele stali potężni faraonowie, którzy władali tym krajem przez kilka tysięcy lat. Najnowsze znalezisko archeologiczne z Egiptu związane jest z jego dość późnym okresem – początkiem I tysiąclecia p.n.e. i władaniem obcych, libijskich królów. Grób pełen sług Francuska misja archeologiczna na stanowisku archeologicznym San El-Hagar, czyli w starożytnym Tanis odkryła 225 figurek uszebti. Uszebti to wyjątkowe wyposażenie grobowców. Były to niewielkie figurki wykonane w formie mumii. W języku egipskim słowo szabti oznacza „odpowiadający”. Ale na co? Wygląda, że na prośby boga śmierci Ozyrysa, by ożyć w zaświatach. I tam pracować na rzecz zmarłego, w którego grobowcu został umieszczony. W niektórych grobach uszebti były tylko pojedyncze, ale gdy zmarły był bogaty – mógł sobie pozwolić na ich większą liczbę. Nowe odkrycie w Tanis związane jest z grobowcem faraona Szeszonka III z XXII dynastii. Dlatego ich wielka liczba nie powinna dziwić – zarówno za życia, jak i w zaświatach na rzecz władcy miało pracować wiele osób. Zagadkowy sarkofag Znaleziska dokonała misja kierowana przez prof. Frédérica Payraudeau z Sorbonne Université. Figurki towarzyszyły leżącemu w warstwach mułu, nieozdobionemu granitowemu sarkofagowi. Archeolodzy głowili się, do kogo należał. Dzięki znalezieniu uszebti wyjaśniło się to, bo figurki są inskrybowane. Sprawa jest jednak dość zagmatwana, bo uszebti odkryto w północnej komorze grobowca króla Osorkona II – jednego z wcześniejszych faraonów. – Nie ma pewności, czy król [Szeszonk III – przyp. red.] został pochowany bezpośrednio w grobowcu Osorkona II, czy też jego wyposażenie grobowe zostało tam przeniesione. Wciąż mamy wiele do odkrycia – powiedział prof. Payraudeau. To tym bardziej ciekawe, bo już kilka dekad temu archeolodzy zidentyfikowali grób Szeszonka III w innym miejscu w Tanis. Kolejny etap prac obejmie szczegółowe badanie nowo odkrytych inskrypcji i dalsze odczyszczanie północnej komory grobowca, co może dostarczyć dalszych wskazówek dotyczących okoliczności pochówku Szeszonka III. Sekretarz Generalny Najwyższej Rady Starożytności (SCA), Mohamed Ismail Khaled, określił to odkrycie jako „przełomowy moment dla wykopalisk w Tanis”. W jego ocenie od połowy XX wieku nie dokonano tam żadnego równie istotnego odkrycia. Nieznane grobowce z Tanis Tanis jest obecnie słabo znanych stanowiskiem archeologicznym. Zbiorową wyobraźnię rozpalił film „Poszukiwacze zaginionej Arki” (1981), czyli jedna z części przygód słynnego archeologa Indiany Jonesa. Indy odnalazł tam Arkę Przymierza. Takiego znaleziska tam nigdy nie dokonano. Jednak Tanis jest arcyważnym miejscem na mapie Egiptu. Podczas II wojny światowej archeolodzy odkryli tam kilka niewyrabowanych faraońskich grobowców. Świat o nich nigdy nie usłyszał, w przeciwieństwie do grobowca Tutanchamona. Skarby z Tanis dorównują tym ze słynnej Doliny Królów w Tebach. Można je oglądać w Muzeum Egipskim w Kairze. Źródła: Ahram Online, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
Jak naprawdę Egipcjanie zbudowali piramidy? Teorii było wiele. Najstarsze znane nam źródła pisane dotyczące ich wznoszenia powstały ponad 2000 lat po faraonach. Na szczęście rąbka tajemnicy uchyla nam archeologia.
W tym artykule: Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Z czego zbudowane są piramidy? Na czym polegał proces budowy piramidy? Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Dlaczego budowano piramidy? Ciekawostki o piramidach Wymieniając osiągnięcia starożytnych Egipcjan, w pierwszej kolejności należy wskazać piramidy. Dzieła dawnej architektury imponują do dziś, bo nawet z wykorzystaniem współczesnych technologii budowa takich obiektów byłaby niemałym przedsięwzięciem. W starożytności stanowiła więc wyzwanie niemal niemożliwe do zrealizowania, a jednak mieszkańcy krainy nad Nilem zdołali mu podołać. Piramidy odzwierciedlały zaawansowanie egipskiej cywilizacji, a jednocześnie napędzały jej rozwój. Nie można bowiem nie wspomnieć, że w tym czasie znacząco rozwinęła się wiedza matematyczna, powstawały traktaty medyczne, a rzeźba wkroczyła na nowy poziom. Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Na początku wypada wyjaśnić, kim właściwie byli budowniczowie piramid. Przez długie lata panował pogląd, że do pracy przy wznoszeniu potężnych budowli angażowano niewolników – jeńców wojennych, nisko urodzonych mieszkańców Egiptu i przestępców dla których praca przy piramidach była formą kary za przewinienia. W kulturze masowej utrwalił się obraz nieszczęśników zmuszanych do katorżniczej pracy i nadzorców, którzy nie szczędzili im bata. Prawda jest jednak zupełnie inna. Budowniczowie piramid byli wolnymi ludźmi – robotnikami, którzy za swoją pracę otrzymywali godziwe wynagrodzenie. Władcy dbali o to, by ciężko pracujący mężczyźni mieli siłę do realizacji swoich zadań, toteż na plac budowy dostarczali wysokiej jakości żywność. To nie przesada. Robotnik pracujący przy piramidach jadł lepiej niż przeciętny Egipcjanin, trudniący się inną profesją. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/piramida-cheopsa-zostanie-przeskanowana-kosmicznymi-promieniami-czy-poznamy-prawde-o-tajemniczych-komnatach11350813-4f4d97d.webpPiramidy w Gizie / fot. Ratnakorn Piyasirisorost Budowniczowie pracowali w drużynach/brygadach, z których każda była odpowiedzialna za wznoszenie innego elementu zespołu grobowego. Ci, którzy nie byli zaangażowani w prace budowlane, odpowiadali za wytwarzanie i naprawę narzędzi, organizowanie zaopatrzenia, obsługę kuchni i inne czynności. Wszyscy robotnicy mieszkali w przygotowanej dla nich osadzie, na którą składały się podłużne budynki z cegły mułowej. Także tam obowiązywał podział na klasy. Nadzorcy i inne osoby o wyższej randze zamieszkiwali osobną część kompleksu. Robotnicy o wyższych kwalifikacjach mieli zapewniony lepszy kwaterunek niż ci, którzy realizowali najprostsze zadania. Z czego zbudowane są piramidy? Większość budowli egipskich wznoszono z trzciny, drewna i niewypalanej cegły. Kamień był surowcem trudnym do pozyskania i wymagającym dokładnej i czasochłonnej obróbki, więc mógł służyć wyłącznie do budowy najważniejszych obiektów. Do tej grupy zaliczały się piramidy. Kamień do produkcji bloków był pozyskiwany z różnych miejsc. Podstawą konstrukcji był wapień, który znajdował się najbliżej. Trzeba jednak podkreślić, że niektóre elementy budowli wymagały użycia innego budulca. W niektórych piramidach, wewnętrzną część grobowca wykładano czerwonym granitem, który sprowadzano z Asuanu. Czasami zachodziła też konieczność zastosowania białego wapienia, który był pozyskiwany z kamieniołomu w Tura. Na czym polegał proces budowy piramidy? Budowa piramid rozpoczynała się ceremonią, w trakcie której władca z pomocą kapłanki bogini Seszat napinał sznur w stronę gwiazd. Nie miało to wyłącznie wymiaru symbolicznego. W ten sposób wyznaczana była oś budowli. Początkowo piramidy były zorientowane na linii północ-południe. Dla Egipcjan miało to ogromne znaczenie. W ich wierzeniach, niebo było miejscem, w którym władcy egzystują po śmierci, a gwiazdy były postrzegane jako bogowie. W trakcie budowy jedynie gwiazdy okołobiegunowe nie znikały za linią horyzontu, więc według mieszkańców Egiptu były one nieśmiertelne. Gdy wzrosło znaczenie kultu solarnego, zespoły otaczające piramidy zaczęły być orientowane na linii wschód-zachód. Początkowo kamienne bloki przygotowywano przy pomocy miedzianych narzędzi, a z czasem zaczęto używać bardziej wytrzymałego brązu. Żelazo pojawiło się w Egipcie w schyłkowej fazie istnienia imperium faraonów. Dłuta, które służyły do odłupywania fragmentów kamienia, miały kształt walca z zaostrzoną końcówką. W przeciwległą uderzano drewnianym młotkiem. Do przygotowania równych powierzchni i poziomowania służył trójkątny instrument z przymocowanym do wierzchołka sznurkiem zaopatrzonym w pion. Podobne narzędzia, ale bez pionu, pozwalały wyznaczać i wygładzać pozostałe ściany. Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Transport kamiennych bloków i wnoszenie ich na kolejne poziomy budowli był najtrudniejszym etapem prac. Kamienie ciągnięto siłą ludzkich mięśni, ale do pracy było zaprzęgane także bydło. W celu ułatwienia pracy i zwiększenia efektywności transportu, najpierw przygotowywano drogę z pokruszonego wapienia, glinianej zaprawy i drewnianych belek wzmacniających konstrukcję. Dowodzi tego fragment traktu odkryty przy piramidzie Senusereta w Liszt. Bloki umieszczano na drewnianych saniach, a w celu zmniejszenia tarcia, pod płozy lano wodę. Tak bloki docierały na miejsce. Jak trafiały na kolejne poziomy piramidy? Na ten temat powstało wiele hipotez, ale najbardziej prawdopodobna zakładała, że robotnicy budowali w tym celu specjalne rampy. Najprawdopodobniej tak właśnie było. Dowodzi tego znalezisko odkryte na stanowisku Hatnub. W kamieniołomie położonym w pobliżu miasta al-Minja odkryto pozostałości rampy, która najprawdopodobniej służyła do wciągania kamieni. Po obu stronach konstrukcji znajdowały się schody i szerokie otwory, w których najprawdopodobniej umieszczano drewniane pale. Liny były owijane wokół pali, a zaparci o stopnie robotnicy po prostu wciągali blok na górę. Dlaczego budowano piramidy? Po co Egipcjanie podejmowali się tak trudnych i czasochłonnych przedsięwzięć? Rzymski historyk Pliniusz nazwał piramidy „bezużyteczną i głupią manifestacją bogactwa”. O ile okazały grobowiec rzeczywiście mógł podkreślać majestat pochowanego w nim władcy, to należy podkreślić, że nadrzędny cel był inny. Egipcjanie wierzyli, że faraonowie po fizycznej śmierci wiodą wieczną egzystencję w niebie i stają się jedną z boskich gwiazd. Pochyły kształt mógł więc być czymś w rodzaju symbolicznej drabiny lub schodów prowadzących do niebios. Ciekawostki o piramidach Powyżej wymieniliśmy najważniejsze informacje na temat budowy piramid. Na koniec zostawiliśmy kilka zaskakujących ciekawostek dotyczących tych niezwykłych obiektów. Piramida Chufu (Cheopsa), która pierwotnie mierzyła niemal 147 metrów, przez niemal cztery tysiące była najwyższym dziełem rąk ludzkich. Wyżej wzniosła się dopiero katedra w Lincoln. Piramida Dżesera i otaczające ją kaplice i dziedzińce to pierwsze kamienne budowle w Egipcie. Zespół grobowy Dżesera zajmował niemal 15 ha. Zdaniem wielu archeologów, ten obszar był równy powierzchni ówczesnego dużego miasta. W dziejach krainy nad Nilem, jej władcy wznieśli ok. 100 piramid. Zewnętrzną okładzinę piramidy Chafra wykonano z białego wapienia. Kamień zachował się jedynie w szczytowej partii budowli. Wynika to z faktu, że w XII stuleciu Saladyn rozkazał zdjąć kamień, który posłużył do budowy murów Kairu. Gdyby nie to, piramida najprawdopodobniej do dziś byłaby idealnie gładka. Żeby przyspieszyć proces budowy, Egipcjanie wykonywali wnętrze piramid z niezbyt starannie obrobionych bloków. Do budowy piramidy Chufu (Cheopsa) użyto 2,3 miliona kamiennych bloków. Badacze szacują, że budowla waży ok. 6 milionów ton. Budowa piramid była na tyle dużym przedsięwzięciem, że władcy Egiptu musieli organizować gospodarstwa rolne, których jedynym zadaniem było zapewnianie dostaw żywności na place budowy. Jak wynika z zapisów Herodota, w pewnym momencie budowy piramidy faraonowi Chufu zabrakło środków do kontynuowania prac. Miał wtedy wysłać swoją córkę do... domu publicznego. Oczywiście należy podkreślić, że podanie greckiego historyka trzeba rozpatrywać w kategoriach legendy. Więcej o tym, jak naprawdę powstawały piramidy, przeczytacie w grudniowym wydaniu National Geographic Polska. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Narkotyki w starożytnym Egipcie i Mezopotamii? Archeolodzy mają koronny dowód
Nowe badania przenoszą nas w czasie o ponad 2500 lat. Odkryto dowód na to, że elity starożytnego Egiptu i Mezopotamii regularnie używały opium. Był to stały element ich życia. Prawdę ujawniło alabastrowe naczynko.
Substancje odurzające są tak stare jak nasza cywilizacja. Z zapisów pozostawionych przez skrybów z Egiptu czy Mezopotamii wiemy, że korzystano z nich nie tylko w medycynie, ale także w sferze duchowej lub rytualnej. Zdecydowanie mniej mamy „twardych” dowodów w postaci specjalistycznych analiz. I nic w tym dziwnego, bo pozostałości substancji organicznych w naczyniach czy na innych obiektach po tysiącach lat zachowują się słabo. Archeologia magazynowa Najnowsza analiza to dowód na to, że badacze przeszłości wcale nie muszą ciągle prowadzić wykopalisk. Wystarczy sięgnąć do milionów zabytków złożonych w przepastnych magazynach. Tak było w tym przypadku. Eksperci z Yale Peabody Museum i Uniwersytetu Yale opublikowali właśnie na łamach „Journal of Eastern Mediterranean Archaeology and Heritage Studie” wyniki analiz naczynka alabastrowego. Pochodzi ono z kolekcji babilońskiej wspomnianego muzeum. Niestety nie jest znane miejsce jego znalezienia. Ciemny ślad opowiada historię W środku naczynia badacze zauważyli ciemnobrązową substancję. Przez dekady historycy zakładali, że takie naczynia zawierały perfumy lub maści. Teraz naukowcy z Yale Ancient Pharmacology Program wykorzystali zaawansowaną technologię chemiczną, aby zbadać ten ślad. Odkryto noskapinę, morfinę, tebainę i papawerynę. Są to diagnostyczne biomarkery, które nie pozostawiają wątpliwości: maź były opium. Jest to substancja psychoaktywna, którą uzyskuje się z wysuszonego soku niedojrzałych makówek maku lekarskiego (Papaver somniferum). To odkrycie nie jest przypadkiem odosobnionym. Wnioski te pokrywają się z wcześniejszymi dowodami znalezionymi w grobowcu kupieckiej rodziny w Sedment w Egipcie. Tamte naczynia pochodziły z okresu Nowego Państwa, czyli są ponad 1000 lat wcześniejsze (XVI–XI w. p.n.e.). Co wiemy o naczynku? Na alabastrowym naczyniu, które poddano analizie, znajduje się inskrypcja w czterech starożytnych językach – akadyjskim, elamickim, perskim i egipskim. Jest ona poświęcona Kserksesowi I, który rządził Imperium Achemenidów w latach 486–465 p.n.e. Imperium, którego centrum stanowiła Persja, w okresie świetności obejmowało Egipt, a także Mezopotamię, Lewant, Anatolię oraz część wschodniej Arabii i Azji Środkowej. Drugi napis na naczyniu zapisano pismem demotycznym – uproszczoną formą pisma starożytnego Egiptu. Jak zauważyli naukowcy, nienaruszone egzemplarze starożytnych egipskich naczyń alabastrowych z inskrypcjami są wyjątkowo rzadkie i prawdopodobnie ich liczba w kolekcjach na całym świecie wynosi mniej niż 10. Naczynko mogło być podarkiem dla achemenidzkich władz w Persji. Ciekawe, czy Egipcjanie wysłali je wypełnione substancją odurzającą? Na to pytanie zapewne nigdy nie uzyskamy odpowiedzi. – Możliwe, że naczynia te były łatwo rozpoznawalnymi kulturowymi wyznacznikami używania opium w starożytności, tak jak dziś fajki wodne są łączone z paleniem sziszy. Analiza zawartości dzbanów z grobowca Tutanchamona pozwoliłaby na dokładniejsze wyjaśnienie roli opium w tych starożytnych społeczeństwach – powiedział dr Andrew J. Koh, naukowiec z Yale Peabody Museum, główny autor analizy. Tutanchamon na haju? Te odkrycia rzucają nowe światło na najsłynniejszy skarb Egiptu: grobowiec faraona Tutanchamona (XIV w. p.n.e.). Howard Carter, który go odkrył, znalazł ogromną liczbę alabastrowych naczynek. Większość z nich również zawierała lepką ciemnobrązową substancję. W 1933 roku chemik Alfred Lucas zbadał te pozostałości. Nie zdołał ich zidentyfikować, ale stwierdził, że w większości nie były to perfumy ani maści. Autorzy nowego artykułu sugerują, że naczynka wypełniało opium. – Nasze odkrycia, w połączeniu z wcześniejszymi badaniami, wskazują, że używanie opium w starożytnych kulturach egipskich i na okolicznych terenach nie było czymś przypadkowym lub sporadycznym. Stanowiło, do pewnego stopnia, stały element życia codziennego – kończy dr Koh. Źródło: Journal of Eastern Mediterranean Archaeology and Heritage Studies Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ważne odkrycie w piramidzie w Gizie. Czy to zakamuflowane wejście do grobowca?
Archeolodzy mają dowód na istnienie potencjalnego sekretnego wejścia do piramidy Menkaurego – syna słynnego faraona Cheopsa. Jego grobowiec znajduje się nieopodal Wielkiej Piramidy w Gizie.
Teren płaskowyżu Giza na obrzeżach stolicy Egiptu, Kairu jest od kilku stuleci wielką atrakcją, która ściąga rzesze ciekawskich. To tam, oprócz Wielkiej Piramidy, znajduje się legendarny kamienny Sfinks, czyli olbrzymia postać lwa z ludzką głową wykuta w ostańcu skalnym. Najbardziej zjawiskowe są trzy piramidy – Cheopsa, jego syna – Chefren i potomka tego ostatniego – Menkaurego. W tej ostatniej międzynarodowy zespół naukowców dokonał intrygującego odkrycia. A na początku listopada władze egipskie otworzyły w tej okolicy po latach oczekiwania Wielkie Muzeum Egipskie, w którym prezentowane są najcenniejsze zabytki cywilizacji faraońskiej. Dwie puste przestrzenie Piramida Menkaurego ma „zaledwie” około 60 m wysokości (Cheopsa – pierwotnie ponad 140 m). Jednak wykonano ją częściowo z bardzo cennego budulca – granitowych bloków sprowadzanych z dalekiej odległości. Taka granitowa okładzina zdobi do pewnej wysokości zewnętrzne ściany tego grobowca. Zarówno na północnej i wschodniej ścianie piramidy w jednym miejscu granitowe bloki są świetnie obrobione. Jednak jedyne znane wejście prowadzi do cielska piramidy od północy – do większości egipskich piramid tunele wiodą od tej ściany. Naukowców intrygował powód perfekcyjnego obrobienia fragmentu wschodniego lica piramidy. Postawiono hipotezę: znajduje się za nim zakamuflowane drugie wejście. Wyniki analiz, które udowodniły to przypuszczenie, opublikował właśnie międzynarodowy zespół naukowców i opublikował na łamach czasopisma „NDT & E International” w ramach projektu badawczego ScanPyramids. Wiele metod – jeden wynik Naukowcy, badając hipotezę drugiego wejścia w piramidzie Menkaurego, zastosowali zintegrowane podejście, wykorzystując trzy nieinwazyjne (nieniszczące) metody. Były to: tomografia elektrooporowa (ERT), georadar (GPR), badania ultradźwiękowe (UST). Wszystkie te narzędzia wykryły anomalie za wschodnią ścianą piramidy. Kluczowym elementem było połączenie wyników. W ten sposób uzyskano jeden, szczegółowy, kompozytowy obraz, który jest bardziej czytelny niż dane z każdej metody osobno. Czym są anomalie? Dzięki temu zintegrowanemu podejściu udało się zlokalizować dwie główne, nieznane wcześniej anomalie bezpośrednio za wypolerowanymi blokami granitowymi na wschodniej ścianie piramidy. To pierwszy przypadek wykrycia anomalii strukturalnych o wschodniej stronie tego grobowca. Naukowcy, analizując symulacje numeryczne, stwierdzili, że najprawdopodobniej anomalie reprezentują puste przestrzenie wypełnione powietrzem, które rozpoczynają się tuż za zewnętrzną okładziną piramidy. Jedna wnęka ma wymiary 1,5 m × 1,0 m a druga 0,9 m × 0,7 m (to wymiary przekroju poprzecznego), ale nie wiadomo, jak głęboko ciągną się one w głąb piramidy. Zagadką pozostaje ich długość. W ostatnich latach naukowcy namierzyli anomalie w piramidzie Cheopsa. W jednym przypadku wwiercili się i zajrzeli do środka z pomocą miniaturowej kamerki. Ich oczom ukazało się puste, przesklepione pomieszczenie. Nie było w nim jednak skarbów. Pełniło zapewne praktyczną funkcję – jego zadaniem było odciążanie tunelu wejściowego do Wielkiej Piramidy. Źródło: NDT & E International Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Polacy tłumnie odwiedzają Egipt. Ambasador tego kraju wskazuje nowy powód do takiej wyprawy
Polska zajmuje piąte miejsce wśród krajów europejskich generujących ruch turystyczny do Egiptu. Całkowita liczba polskich urlopowiczów wynosi obecnie nieco poniżej 1 miliona rocznie – powiedział National Geographic Polska ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary. Czy nowo otwarte Wielkie Muzeum Egipskie będzie dodatkowym magnesem?
Egipt od lat znajduje się w czołówce krajów, do których Polacy wybierają się na urlopy. Turyści doceniają zarówno korzystną pogodę przez cały rok, jak i piękne plaże czy rafy koralowe. Istotnym magnesem jest też dziedzictwo historyczne w postaci zabytków z ery faraońskiej. Na początku listopada odbyło się oficjalne otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego obok słynnych piramid w Gizie. Z tej okazji ambasada Egiptu w Polsce zorganizowała w Warszawie wydarzenie inaugurujące tę inwestycję. Wielkie marzenie przekute w rzeczywistość – Trzy dekady temu Wielkie Muzeum Egipskie było tylko marzeniem – powiedział ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary. Podkreślił, że instytucja ta jest arcydziełem nowoczesnej architektury i inżynierii, zlokalizowanym jako pomost między ponadczasowymi piramidami w Gizie a stolicą, Kairem. – Historia kryjąca się za murami muzeum sięga tysięcy lat. Każda galeria i każdy korytarz oferuje wyjątkową i wyrafinowaną podróż przez różne czasy – dodał ambasador. – Przez stulecia budownictwo było jednym z niezatartych atrybutów starożytnej cywilizacji egipskiej. I rzeczywiście, przetrwało próbę czasu, pokonując w ten sposób przeciwników rozwoju. Kierując się tą wieczną mądrością przodków, Egipt niósł to samo ponadczasowe przesłanie: budować, a nie niszczyć – podkreślił ambasador. Wskazał na to, że w muzeum można zobaczyć kolosalne posągi faraonów, ale też kompletne wyposażenie grobowca Tutanchamona. O tej postaci mówił w czasie uroczystości archeolog prof. Sławomir Rzepka z Wydziału Archeologii UW Stwierdził, że Tutanchamon „jest supergwiazdą nowo otwartego Wielkiego Muzeum Egipskiego”, mimo pewnego paradoksu: jego miejsce ostatniego spoczynku jest najmniejszym królewskim grobowcem w Dolinie Królów. Polacy w Egipcie Ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary odniósł się też do relacji polsko-egipskich. Zauważył, że polscy archeolodzy odegrali i nadal odgrywają ważną rolę w pracach wykopaliskowych w Egipcie. Dodał, że aktywność badaczy przeszłości bez wątpienia położyła „solidny fundament”, na którym wzajemne stosunki egipsko-polskie ewoluowały przez lata. Ale kluczową kwestią stosunków dwustronnych naszych krajów jest turystyka. – W tym roku mogę powiedzieć, że całkowita liczba polskich turystów [odwiedzających Egipt – przyp. red.] wynosi obecnie nieco poniżej 1 miliona turystów rocznie – przekazał National Geographic Polska ambasador ElAnsary. Dodał, że Polska zajmuje piąte miejsce wśród krajów europejskich generujących ruch turystyczny do Egiptu. – Polacy uwielbiają pogodę w Kairze. Głównymi destynacjami są Szarm el-Szejk, Nuwejba i Marsa Alam – powiedział. Teraz – jak podkreślił ambasador – Egipt chciałby zachęcić Polaków również do wizyty w nowo otwartym Wielkim Muzeum Egipskim. A „jego drzwi są otwarte dla Polaków w każdej chwili”. Polska oczami Egipcjanina Ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary objął placówkę nieco ponad rok temu. Zapytaliśmy dyplomatę o to, co go najbardziej zaskoczyło w naszym kraju. – Nie powiedziałbym, że to zaskoczenie, ale jedną rzeczą, która naprawdę przykuła moją uwagę, jest poczucie tożsamości narodowej, które mają Polacy. Wydaje się, że Egipt i Polska podzielają ten sam pogląd – zauważył. W jego ocenie poczucie tożsamości narodowej jest bardzo ważne. – To jedyna rzecz, która może utrzymać kraj razem, i to jest coś, co naprawdę zrobiło na mnie wrażenie i co podziwiam, że Polacy są tak dumni z siebie i tak dumni ze swojego kraju – zaznaczył. Ambasador powiedział, że Polska w jego ocenie jest krajem, któremu udało się przekształcić w bardzo krótkim czasie i jest to dla Egiptu niezawodny partner. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wielkie Muzeum Egipskie zachwyca. „To uczta dla konesera”. Co robi największe wrażenie?
To nie kolejna galeria pełna nudnych gablot. Wielkie Muzeum Egipskie to monumentalna opowieść o cywilizacji faraonów. Jak mówią nasze rozmówczynie „nie sposób zobaczyć wszystkiego za jednym razem”, a całość „robi olbrzymie wrażenie”. Oficjalne i pełne otwarcie tego niezwykłego obiektu – na początku listopada.
Wielkie Muzeum Egipskie ma powierzchnię pół miliona metrów kwadratowych, czyli bliską 70 boisk do piłki nożnej. To jedno z największych na świecie muzeów właśnie otwarto, po dwudziestu latach prac budowlanych. Tyle samo czasu potrzebowali starożytni Egipcjanie na wznoszenie piramid. Zebraliśmy pierwsze wrażenia dotyczące muzeum. Oficjalna ceremonia otwarcia tego obiektu muzealnego potrwa aż trzy dni i rozpocznie się 1 listopada. Ale uwaga: będzie to wydarzenie zamknięte dla ruchu turystycznego, w którym wezmą tylko zaproszeni goście. Oczekuje się udziału przywódców z kilkudziesięciu państw. Turyści będą mogli wejść do muzeum 4 listopada, czyli we wtorek. Koszt biletu dla obcokrajowców to 1450 funtów egipskich, czyli około 110 zł dla dorosłych, a dla dzieci – ok. 60 złotych. Wielkie Muzeum Egipskie – „uczta dla konesera” Wielkie Muzeum Egipskie zostało częściowo otwarte na przełomie 2023 i 2024 roku. Co o nim sądzą pierwsi zwiedzający? – Muzeum robi ogromne wrażenie rozmiarami budynku i jego architekturą. Zarówno obelisk stojący przed muzeum, posąg Ramzesa II witający wchodzących do środka, jak i wszystkie obiekty prezentowane na klatce schodowej początkowo wydają się małe w stosunku do muzeum. Ogrom całego założenia dociera do nas nagle, kiedy staniemy obok nich i jesteśmy w stanie obiektywnie ocenić ich wielkość – powiedziała National Geographic Polska dr hab. Agnieszka Mączyńska, archeolog z Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, ekspertka w dziedzinie Egiptu predynastycznego. Spore wrażenie zrobiła też na niej lokalizacja muzeum – niedaleko świetnie widocznych piramid w Gizie. – Otwarte dotychczas galerie zachwycają obiektami, ale także układem. Wszystko, co najpiękniejsze i najważniejsze jest umieszczone w gablotach i nie potrzebuje żadnej dodatkowej oprawy. A multimedia nie są nachalne i stanowią uzupełnienie całości. Okazało się, że 4 godziny zwiedzania to za mało i z pewnością jeszcze tam wrócę. Jako muzealnik jestem zachwycona – dodała dr hab. Mączyńska. „Starannie zaprojektowane” Zachwytu nie kryje również dr Aleksandra Hallmann, egiptolog z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. – Monumentalna architektura, starannie zaprojektowane oświetlenie oraz widok na piramidy tworzą wyjątkową atmosferę. Zachwyca atrium z kolosem Ramzesa II i ekspozycja rzeźb rozmieszczonych na monumentalnych schodach – powiedziała. Według niej multimedialne prezentacje i cyfrowe rekonstrukcje pozwalają zrozumieć kontekst i funkcję eksponatów, w tym wielu obiektów nigdy wcześniej niepokazywanych. – To uczta dla konesera, który chce tam wracać gdyż nie sposób zobaczyć wszystkiego za jednym razem – podkreśliła. Co wiemy o Wielkim Muzeum Egipskim? Muzeum zaprojektowała irlandzka firma Heneghan Peng Architects. Z szacunków „Financial Times” wynika, że koszt budowy wyniósł ponad 1 miliard dolarów. Inwestycje częściowo sfinansowano z japońskich pożyczek, funduszy rządowych i dochodów z zagranicznych wystaw prezentujących egipskie artefakty. Wewnątrz można zobaczyć niezwykłe skarby starożytnego Egiptu. Wśród najciekawszych są: Niemal kompletna kolekcja artefaktów z grobowca Tutanchamona, licząca ponad 5000 obiektów Dwa statki faraona Cheopsa. Jeden z nich jeszcze nigdy nie był prezentowany publicznie Złote figury kilkaset lat starsze od piramid odkryte przez polską ekspedycję w Tell el-Farcha w Delcie Nilu Muzeum jest zorientowane na pięciu głównych osiach rozciągających się w stronę piramid, podczas gdy szósta oś przedstawia ścieżkę chronologiczną. Prowadzi ona przez tzw. wielką klatkę schodową i stopniowo wznosi się od holu wejściowego do sal wystaw stałych. Autorzy przewodnika „Lonely Planet” opisali Wielkie Muzeum Egipskie, jako największy na świecie kompleks muzealno-archeologiczny poświęcony jednej cywilizacji. Źródła: DW, SIS, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Sprzeczne informacje z Egiptu. Czy słynnemu grobowcowi Tutanchamona grozi zawalenie?
Słynnemu miejscu pochówku faraona Tutanchamona w Dolinie Królów grozi zawalenie. Niezbędna jest jego renowacja i wzmocnienie – wynika z badań naukowych. Tymczasem egipskie władze uspokajają: grobowiec jest stale monitorowany i znajduje się w dobrym stanie.
Grobowiec Tutanchamona jest, obok piramidy Cheopsa czy świątyni w Abu Simbel, jednym z najsłynniejszych zabytków faraońskiego Egiptu. Zbiorową wyobraźnię rozpala niezwykła historia odkrycia tego zabytku przez archeologa Howarda Cartera w listopadzie 1922 roku. Grobowiec należał co prawda do mało znanego króla, który władał wyjątkowo krótko, jednak miejsce jego ostatniego spoczynku było niemal nietknięte przez rabusiów. W środku znajdowały się setki bezcennych zabytków. Grobowiec na wieczność? Grobowiec Tutanchamona znajduje się w Dolinie Królów. Jest to miejsce, gdzie kilka tysięcy lat temu wykuto grobowce dla kilkudziesięciu faraonów egipskich. Znajdują się one pod ziemią i nie są widoczne tak jak wcześniejsze piramidy. Być może grobowce zaczęto wykuwać w skalnym podłożu, żeby nie rzucały się w oczy i nie kusiły rabusiów. Dzięki temu zmumifikowane ciała władców miały zachować się na wieczność. Niestety większość grobowców wyrabowano już w starożytności. A teraz na horyzoncie pojawiło się kolejne zagrożenie – brak stabilności geologicznej. Czy grobowiec Tutanchamona się wali? Egipski badacz, prof. Sayed Hemeda – szef Wydziału Konserwacji Architektury Uniwersytetu Kairskiego w Egipcie – opublikował w tym roku na łamach „npj Heritage Science” alarmujący artykuł. Wynika z niego, że stan grobowca Tutanchamona jest niepokojący. Do analiz wykorzystał m.in. trójwymiarowe modelowanie numeryczne, czyli jedno z nowoczesnych narzędzi cyfrowej archeologii. „Obecność poważnych pęknięć w stropach przedsionka i komory grobowej wokół głównego uskoku umożliwia przesiąkanie wody deszczowej, zagrażając integralności strukturalnej grobowca i jego wewnętrznym malowidłom ściennym” – pisze prof. Hemeda. W jego ocenie grobowiec Tutanchamona jest jednym z najgorzej zachowanych w Dolinie Królów. Do jego złego stanu przyczyniają się również tzw. powodzie błyskawiczne. Ekspert wskazuje, że problemem jest skała, w której wydrążono grobowiec, a mianowicie łupek, który nie jest zbyt wytrzymały. Inne grobowce wykonano w nieco bardziej stabilnym wapieniu. „Szczegółowa analiza grobowca Tutanchamona (KV62) dowiodła, że ten bardzo ważny zabytek prezentuje niskie współczynniki bezpieczeństwa dla stropów w obciążeniu statycznym i sejsmicznym. W związku z tym konieczne jest wdrożenie ukierunkowanego programu wzmocnień i renowacji” – zaznaczył naukowiec. Władze Egiptu: nie ma powodów do obaw Do krążących w mediach informacji na temat złego stanu grobowca odniósł się Mohamed Khaled, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności. Określił je w dzienniku „Ahram Online” jako „całkowicie bezpodstawne” i dodał, że grobowiec jest stabilny, a malowidła w dobrym stanie. Khaled poinformował, że Najwyższa Rada Starożytności przeprowadza rutynowe inspekcje grobowca we współpracy z Getty Conservation Institute (GCI). Jego wnętrze i mikroklimat są stale monitorowane, podobnie jak stabilność geologiczna. Widoczne na ścianach pęknięcia nie są nowe – podaje Khaled – ale pozostały niezmienione od czasu odkrycia grobowca. Jaka jest prawda na temat stanu zachowania słynnego zabytku? Zapewne poznamy ją w przyszłości. Źródła: npj Heritage Science, Ahram Online Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W nowym muzeum zobaczysz skarby Tutanchamona i statki Cheopsa. Jest data otwarcia
Podano datę otwarcia Wielkiego Muzeum Egipskiego. „Zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają” – zadeklarował minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy. Na ekspozycji zobaczymy nie tylko skarby z grobowca Tutanchamona, ale też artefakty odkryte przez polskich archeologów. Otwarcie Muzeum przekładano już wiele razy. Czy tym razem się uda?
Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w sąsiedztwie słynnych piramid w Gizie rozpoczęła się 20 lat temu. Realizacja projektu napotkała na wiele problemów. Brakowało środków, następnie miały miejsce niepokoje społeczne w Egipcie, pandemia COVID-19 i wojna w Gazie. Wszystko to przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. Muzeum już dziś jest częściowo otwarte i można obejrzeć niektóre z ekspozycji. Jednak do tej pory nie nastąpiło oficjalne otwarcie. Miały w nim wziąć udział ważne osobistości z całego świata, ale cieniem na tym położyły się niepokoje na Bliskim Wschodzie, w tym wzajemne ostrzeliwanie się przez Izrael i Iran. 1 listopada – wielkie otwarcie W rozmowie z „The National” minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy zadeklarował, że otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego „zdecydowanie nastąpi 1 listopada”. Jest to czwarta wskazana data oficjalnego otwarcia od 2020 roku. – Obecnie pracujemy nad wieloma szczegółami, które będą z nią [ceremonią – przyp. NG] związane. Mamy nadzieję, że to będzie wspaniały wieczór i jesteśmy przekonani, że zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają – dodał Fathy. W jego ocenie otwarcie muzeum ma być punktem zwrotnym dla sektora turystycznego kraju i przyciągnąć jeszcze większą liczbę zwiedzających. Jak przekazał szef resortu, obecnie muzeum odwiedza od 5000 do 6000 osób dziennie, ale po oficjalnym otwarciu spodziewane jest potrojenie tej liczby. Główne wydarzenia związane z otwarciem nastąpią 1 listopada. Ale również 2 i 3 listopada muzeum odwiedzą dygnitarze i inne osoby ze specjalnymi zaproszeniami, które nie będą mogły przybyć pierwszego dnia. To ważna informacja dla zwykłych turystów – muzeum pozostanie dla nich zamknięte do 4 listopada. Dlaczego warto odwiedzić Wielkie Muzeum Egipskie? Pierwsi zwiedzający tę placówkę muzealną są pod wielkim wrażeniem architektury. Skala tego miejsca jest olbrzymia – już samo wejście w postaci tak zwanej wielkiej klatki schodowej, gdzie znajdują się liczne faraońskie posągi nie pozostawia nikogo obojętnym. Jednak do najciekawszych obiektów w tym muzeum z pewnością należą: Niemal kompletne wyposażenie słynnego grobowca Tutanchamona; Dwa zrekonstruowane statki należące do faraona Cheopsa, twórcy Wielkiej Piramidy. Jeden z nich jeszcze nigdy nie był wystawiony na widok publiczny. Obie jednostki znajdowały się przy południowej ścianie piramidy rozłożone na części. Teraz je złożono i możne je podziwiać w całej okazałości; Złote figury sprzed około 5200 lat odkryte w Delcie Nilu w Tell el-Farcha. Odkryli je archeolodzy działający w ramach misji Muzeum Archeologicznego w Poznaniu i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posążki mają 60 i 30 cm wysokości. Są to najstarsze złote figury znane ze starożytnego Egiptu. W momencie odkrycia były to fragmenty złotej folii. Dzisiejszy stan zabytków zawdzięczamy katorżniczej pracy konserwatorów; 11-metrowy posąg Ramzesa II Wielkiego – jednego z najwybitniejszych władców Egiptu. Za jego panowania powstała słynna skalna świątynia w Abu Simbel. Atrakcją samą w sobie jest też niezwykły gmach muzeum. Zaprojektowała go irlandzka pracownia architektoniczną Heneghan Peng Architects. Fasada nawiązuje kształtem do staroegipskiej architektury, w tym piramid. Źródło: The National, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Największy kompleks świątynny Egiptu powstał na wyspie? Karnak zdradza tajemnice
Karnak, potężny kompleks świątynny w Egipcie, skrywa więcej tajemnic, niż przypuszczaliśmy. Naukowcy odkryli, że miejsce to mogło pierwotnie być wyspą. I to nie byle jaką – symbolicznym miejscem, w którym miał się narodzić świat. Do takich wniosków badacze doszli dzięki... odwiertom.
Karnak jest jednym z największych na świecie kompleksów świątynnych. Zajmuje teren ponad 100 hektarów. Na jego usługach było w czasach panowania Ramzesa II Wielkiego aż 80 tysięcy osób. Starożytni Egipcjanie uznawali Karnak za najważniejsze sanktuarium. Jednak historia tego kompleksu jest daleka od kompletności. Archeolodzy badają Karnak od lat. Spierają się, kiedy powstały pierwsze budowle. Zdaniem niektórych stało się to nawet w czasach poprzedzających pierwszych faraonów, zdaniem innych – dopiero w II tysiącleciu p.n.e. Nowe badania, opublikowane na łamach „Antiquity”, rzucają na tę materię sporo światła. Nie tylko wykopaliska Wykopaliska to nie jest jedyny sposób pozyskiwania informacji na temat dawnych cywilizacji. W ramach najnowszych badań przeprowadzonych przez międzynarodową grupę badaczy, wykonano 61 odwiertów – najgłębsze sięgnęły blisko 12 m głębokości. Na podstawie ich analizy i rdzeni pobranych w okolicy w ramach innych projektów, udało się dojść do bardzo ciekawych wniosków. Zdaniem badaczy są to najbardziej kompleksowe badania Karnaku i jego krajobrazu, jakie do tej pory przeprowadzono. Początki wielkiej świątyni Karnak Budowę świątynnych przybytków w Karnaku rozpoczęto z pewnością w czasach Średniego Państwa (2055–1650 lat p.n.e.), ale większość powstała w czasie największej prosperity cywilizacji faraońskiej w Nowym Państwie (1550–1069 lat p.n.e.), gdy władała na przykład słynna Hatszepsut. Co mówią nowe badania na temat najstarszej fazy istnienia Karnaku? W rdzeniach znajdowały się skorupy naczyń ceramicznych, więc możliwe było określenie wieku nawarstwień. Naukowcy stwierdzili, że około 2500 r. p.n.e. miejsce to nie nadawało się do stałego zamieszkania ze względu na regularne zalewanie przez wartkie wody Nilu. Oznacza to, że najwcześniejsze osadnictwo w Karnaku musiało nastąpić nieco później, ale nadal w czasach Starego Państwa, czyli gdy w północnej części kraju wznoszono piramidy. Świadczą o tym odkryte fragmenty naczyń ceramicznych z okresu od 2300 do 1980 lat p.n.e. Miejsce, w którym wyłonił się świat Eksperci ustalili, że w czasach Starego Państwa miejsce, gdzie dziś jest Karnak było wyspą. Wyspa, na której powstał Karnak, mogła symbolizować prapagórek, znany z egipskich mitach o stworzeniu. – Kuszące jest stwierdzenie, że elity tebańskie wybrały Karnak na miejsce zamieszkania nowej formy boga stwórcy, Ra-Amona, ponieważ pasowało to do kosmogonicznej scenerii wzniesienia wyłaniającego się z otaczającej wody – mówi główny autor badania dr Ben Pennington. Starożytne egipskie teksty z okresu Starego Państwa mówią, że bóg stwórca objawił się jako wzniesienie, wyłaniając się z „jeziora”. Zatem było to idealne miejsce do wzniesienia ważnego centrum religijnego. Jednak z czasem koryta otaczające ją zamuliły się, a główny nurt Nilu oddalił się o kilkaset metrów. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Mierzy tylko 6 cm, a miał chronić królewskie grobowce w Egipcie. Znalezisko sprzed 3400 lat
Był maleńki, a mógł pełnić kluczową rolę wśród wartowników strzegących królewskiej nekropolii. Ten unikatowy kościany gwizdek odkryto w starożytnym mieście Achetaton, które założył faraon-heretyk Echnaton. To pierwszy taki artefakt z czasów starożytnego Egiptu.
Tell el-Amarna jest jednym z najbardziej frapujących stanowisk archeologicznych Egiptu. 3400 lat temu w połowie drogi między tradycyjnymi stolicami Memfis i Tebami, faraon Echnaton rozkazał wzniesienie nowej siedziby od zupełnych podstaw. Miasto istniało zaledwie 25 lat. Potem zostało porzucone. Na jego obrzeżach powstały wykute w skałach grobowce dla rodziny królewskiej. To zapewne z nimi ma związek nowe odkrycie dokonane przez zespół pod kierunkiem prof. Michelle C. Langley z Griffith University w Australii. Gwizdek – pierwsze takie znalezisko W Tell el-Amarna, bo tak obecnie nazywa się stanowisko archeologiczne, archeolodzy prowadzą wykopaliska od wielu dekad. W czasie prac odkryli tysiące przedmiotów – skorup ceramicznych, ale też kości świadczących o diecie starożytnego społeczeństwa. W czasie analizy przedmiotów wykopanych w 2008 roku badacze natknęli się na niepozorną kostkę. Był to paliczek o długości 6,3 cm należący do racicy bydła. Ten był dość nietypowy. Jedynym celowym śladem modyfikacji jest otwór wykonany w jego wnętrzu, na całej jego długości. Eksperci uznali, że musiał być to starożytny gwizdek. Drugiego takiego wykonanego z kości do tej pory w Egipcie ery faraonów nie odkryto. – Gwizdek to bardzo niepozorny artefakt. Kość nie została zmodyfikowana przez człowieka, z wyjątkiem pojedynczego otworu, który został wywiercony przez środek i wzdłuż kości. Ta „prostota” konstrukcji znacznie różni się od wielu bardzo starannie ukształtowanych narzędzi i ozdób wykonanych z kości słoniowej, kości, drewna i innych materiałów – przekazała National Geographic Polska prof. Langley. Zagraj na kości – archeologia eksperymentalna Aby upewnić się, czy faktycznie z pomocą takiego przedmiotu można wykonywać dźwięki, wykonano dwie jego kopie artefaktu. W trakcie testowania odkryto, że grzbietowa powierzchnia proksymalnego kłykcia zapewnia idealną naturalną powierzchnię do oparcia dolnej wargi pod odpowiednim kątem, aby wdmuchiwać powietrze do gwizdka. Okazało się, że wytwarzany ton był wysoki i możliwe było osiągnięcie z jego pomocą donośnego dźwięku. Uzyskany wysoki ton przyczynił się do wykluczenia niektórych hipotez użycia gwizdka. Na przykład jest mało prawdopodobne, aby artefakt ten był używany do imitowania nawoływania ptactwa wodnego, które wymaga niższego tonu. Choć byłby bardziej odpowiedni do imitowania nawoływania ptaków drapieżnych. Do czego służył gwizdek? Zdaniem badaczy instrumentu używali strażnicy, którzy patrolowali okolice placu budowy grobowców rodziny królewskiej faraona Echnatona. Gwizdek znaleziono w tzw. kamiennej osadzie, która znajdowała się nieopodal nich i w której mieszkali robotnicy odpowiedzialni m.in. za ich wykuwanie grobowców. Użycie gwizdka umożliwiało łatwe ostrzeganie sąsiadujących strażników o zagrożeniu lub innych urzędników, gdy należało zwrócić uwagę na określone miejsce. Możliwe jest, że gwizdek służył do przekazywania komend psom stróżującym. Pustynne otoczenie osady kamiennej było idealne dla sygnalizacji, ponieważ wysoki ton gwizdka mógł osiągnąć znaczną głośność. Egipt to nie tylko świątynie i grobowce Dlaczego podobne obiekty nie zostały odkryte do tej pory? – Z uwagi na to, że przedmioty z kości są raczej codziennymi (przyziemnymi) narzędziami, które ludzie wytwarzali i używali. Uważam, że zostały one w dużej mierze odsunięte na bok na rzecz bardziej efektownych wizualnie znalezisk. Ta sytuacja zaczęła się zmieniać w ostatnich latach, ale dopiero zaczynamy odkrywać ten obszar – przekazała National Geographic Polska prof. Michelle C. Langley. Zauważyła, że badacze Egiptu długo zwracali uwagę tylko na grobowce i świątynie, a niewiele uwagi poświęcali zwykłym ludziom. Być może więc w przepastnych magazynach, gdzie zalegają setki tysięcy zabytków znajdziemy jeszcze niejedną perełkę. Źródło: International Journal of Osteoarchaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
W Wielkiej Piramidzie zamontowano nowoczesne urządzenia. Eksperci wyjaśniają, dlaczego
Turyści odwiedzający piramidę Cheopsa często skarżyli się na duchotę i nieprzyjemny zapach. Teraz władze Egiptu postanowiły działać. Nowoczesne urządzenia mają poprawić jakość powietrza w historycznych komorach. Czy nowa technologia sprawdzi się w jednym z najsłynniejszych zabytków świata?
Piramida Cheopsa jest jedynym zachowanym do naszych czasów cudem świata starożytnego. Jest to olbrzymi kamienny grobowiec wzniesiony 4500 lat temu dla faraona Cheopsa. Od setek, a nawet tysięcy lat budowla ta przyciąga uwagę osób wizytujących Egipt. Jej rozmiary i kunszt wykonania opisywali Grecy ponad 2 tysiące lat temu. Wielka Piramida jest też celem niezliczonych badań, chociaż w ostatnich dekadach to głównie obiekt turystyczny. To z taką jej funkcją związane są urządzenia, które niedawno w niej zainstalowano. Duszno i parno. Wizyta w piramidzie Turyści, którzy wchodzą do piramid skarżą się na wiele rzeczy. Oprócz tego, że przeciskanie się przez tunele jest niewygodne, jest też duszno i parno. Problemem związany z dużą liczbą zwiedzających jest też rozwój mikroorganizmów pod wpływem wilgoci, a w konsekwencji rozwój grzybów wewnątrz piramidy. Jakiś czas temu władze egipskie zainstalowały w dwóch tzw. szybach wentylacyjnych (w starożytności nie pełniły takiej roli) piramidy mocne dmuchawy, które miały zaradzić temu problemowi. To jednak nie do końca go rozwiązało. Krystalicznie czyste powietrze w grobowcu? Egipskie media poinformowały właśnie o tym, że w dwóch komorach piramidy Cheopsa zainstalowano urządzenia firmy Sharp, które mają oczyszczać powietrze. Celem jest ochrona delikatnych wewnętrznych komór piramidy, a jednocześnie poprawa komfortu zwiedzania. Producent przekonuje, że instrumenty te usuwają zarodniki pleśni i zmniejszają aktywność wirusów unoszących się w powietrzu w powietrzu. Mają być też odpowiednie do usuwania nieprzyjemnych zapachów. A wszystko dzięki wykorzystaniu technologii Plasma Cluster. Jak wyjaśnia producent, technologia ta generuje dodatnie jony wodoru (H⁺) i ujemne jony tlenu (O₂⁻), które hamują aktywność m.in. wirusów. Starożytne wyzwanie Nowe urządzenia zainstalowano we współpracy z Ministerstwem Turystyki i Starożytności. Szef Najwyższej Rady Starożytności, która podlega temu resortowi, Mohamed Ismail Khaled, opisał oczyszczacze jako kluczowy krok w redukcji wilgotności i oczyszczaniu powietrza w grobowcu. W jego ocenie modernizacja sprawi, że ​​zamknięte przestrzenie stają się zdrowsze i bardziej komfortowe dla zwiedzających. – To nowoczesne rozwiązanie odwiecznego wyzwania – powiedział Khaled cytowany przez portal Egyptian Streets. W ostatnim czasie zamontowano też energooszczędne oświetlenie tuneli i komór piramidy. Planowany jest montaż takich urządzeń w sąsiadujących piramidach należących do Mykerinosa i Chefrena, czyli władców rządzących po faraonie Cheopsie. Źródła: Egyptian Streets, Arab News Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Egipcjanin pozostawił po sobie DNA sprzed 4500 lat. Naukowcy odtworzyli jego twarz
Po raz pierwszy naukowcom udało się zsekwencjonować najstarszy i najlepiej zachowany genom starożytnego Egipcjanina, odkrywając nowe tajemnice z czasów Starego Państwa.
Spis treści: Najstarsze egipskie DNA przetrwało upał, wojnę i tysiące lat Przełomowy genom sprzed 4500 lat rzuca nowe światło na Stare Państwo Odsłonięte starożytne dziedzictwo genetyczne Egipt jako tygiel starożytnych kultur i genów Rekonstrukcja twarzy i potencjalne kontrowersje Życie zapisane w kościach Czy mógł być budowniczym piramid? Zamknięty w ceramicznym naczyniu pogrzebowym, z kolanami podciągniętymi pod brodę, egipski szkielet spoczywał nietknięty przez tysiące lat. W 1902 roku brytyjscy archeolodzy wydobyli go z grobowca wykutego w wapiennym zboczu nekropolii Nuwayrat, ponad 240 kilometrów na południe od Kairu. Gdy faraonowie jego epoki wznosili monumentalne budowle, takie jak Wielka Piramida w Gizie, on – najprawdopodobniej garncarz żyjący między 4500 a 4800 lat temu – pozostawił po sobie zupełnie inny ślad: wyjątkowo dobrze zachowane DNA. Najstarsze egipskie DNA przetrwało upał, wojnę i tysiące lat W niewytłumaczalny sposób szczątki tego konkretnego mężczyzny przetrwały wieki egipskiego skwaru, a także bombardowania Anglii podczas II wojny światowej, gdy znajdowały się w Liverpoolu. Teraz naukowcom udało się zsekwencjonować pierwszy kompletny genom starożytnego Egipcjanina, wykorzystując nienaruszone DNA pozyskane z jego zębów. Badanie, opublikowane latem na łamach czasopisma „Nature”, opisuje najstarsze egipskie DNA, jakie kiedykolwiek odzyskano, datowane radiowęglowo na okres między 2855 a 2570 rokiem p.n.e. To czas przełomu między okresem wczesnodynastycznym a Starym Państwem, gdy władcy Egiptu konsolidowali swoją władzę i zapoczątkowali tzw. erę piramid. – Na świecie istnieją setki, jeśli nie tysiące, starożytnych genomów – mówi Linus Girdland-Flink, archeolog biomolekularny z Uniwersytetu w Aberdeen w Szkocji i współautor publikacji. – Dotychczas udało się pozyskać starożytne DNA od neandertalczyków, denisowian oraz Homo sapiens sprzed 45 tysięcy lat. – Egipt jednak przez długi czas pozostawał białą plamą na mapie ludzkiego dziedzictwa genetycznego – podkreśla. Przełomowy genom sprzed 4500 lat rzuca nowe światło na Stare Państwo Dotychczas najstarsze DNA pozyskane z terenów starożytnego Egiptu pochodziło z trzech mumii znalezionych na nekropolii Abusir el-Melek, datowanych na lata 787–23 p.n.e. Jednak były to jedynie fragmentaryczne sekwencje genetyczne. Nowo odkryty genom jest kompletny i pochodzi od człowieka, który żył około 1500 lat wcześniej niż wspomniane mumie. – Po raz pierwszy mamy możliwość zajrzenia w genetyczne pochodzenie osoby z okresu Starego Państwa – mówi Adeline Morez Jacobs, antropolożka, która przeprowadziła badania w trakcie doktoratu na Liverpool John Moores University. Dzięki zachowanemu materiałowi badaczom udało się również częściowo zrekonstruować wygląd twarzy tego człowieka. Daniel Antoine, kierownik działu Egiptu i Sudanu w British Museum w Londynie oraz recenzent publikacji, nie krył uznania dla pracy zespołu. – Choć badanie dotyczy jednego człowieka, ma ogromne znaczenie, ponieważ starożytne DNA rzadko może przetrwać w dolinie Nilu – zaznacza. Odkrycie to otwiera przed naukowcami możliwość śledzenia genetycznych powiązań między różnymi populacjami żyjącymi w starożytnym Egipcie. Odsłonięte starożytne dziedzictwo genetyczne Dzięki zsekwencjonowaniu DNA naukowcy mogą wreszcie postawić podstawowe pytanie: kim byli przodkowie tego starożytnego Egipcjanina? Choć to zaledwie linia jednego człowieka, jego genom może pomóc historykom zrozumieć, jak przebiegały migracje i mieszanie się populacji w starożytnym Egipcie. Jak mówi Adeline Morez Jacobs, około 80% przodków tego mężczyzny wywodziło się z neolitycznych populacji Afryki Północnej. Pozostałe 20% pochodziło od starożytnych ludów Azji Zachodniej – w tym z Mezopotamii i wschodniej części Żyznego Półksiężyca, obejmujących dzisiejszy Irak, zachodni Iran, część Syrii i południowo-wschodnią Turcję. Naukowcy nie znaleźli śladów pochodzenia wschodnioafrykańskiego ani subsaharyjskiego w genomie osobnika z Nuwayrat. Egipt jako tygiel starożytnych kultur i genów Badacze nie są w stanie dokładnie określić, kiedy doszło do zmieszania tych dwóch linii genetycznych, ale zakładają, że proces ten trwał setki, a nawet tysiące lat – i mógł zachodzić wielokrotnie w przeszłości tej rodziny. Co ważne, dane genetyczne są zgodne z dowodami archeologicznymi, które wskazują, że oprócz wymiany towarów (takich jak zboża czy zwierzęta) oraz kultury (np. systemów pisma czy koła garncarskiego), dochodziło również do realnych migracji i kontaktów między ludźmi z różnych regionów. – To badanie stanowi istotny krok milowy w dziedzinie egipskiej paleogenomiki – komentuje Yehia Gad, nadzorca naukowy laboratorium starożytnego DNA w Narodowym Muzeum Cywilizacji Egipskiej w Kairze, który nie brał udziału w badaniach. Jak podkreśla, nowe ustalenia potwierdzają rolę starożytnego Egiptu jako centrum i kulturowego tygla starożytnego świata. Zespół badawczy, jak zapowiada Linus Girdland-Flink, planuje nawiązać współpracę z egipskimi naukowcami, aby dalej odkrywać przeszłość Egiptu. Z kolei Yehia Gad, który współkieruje krajowym projektem genomowym Egiptu (obejmującym sekwencjonowanie genomów 100 tys. dorosłych Egipcjan i 200 starożytnych mumii), wyraża pełne poparcie dla tej inicjatywy. – Wspólnymi siłami możemy stworzyć pełniejszy obraz tej fascynującej cywilizacji, która stanowi ważny etap w historii ludzkości – podsumowuje. Rekonstrukcja twarzy i potencjalne kontrowersje Oprócz sekwencjonowania genomu mężczyzny z Nuwayrat, naukowcy zaprezentowali także rekonstrukcję jego twarzy, wykonaną przez antropolożkę sądową Caroline Wilkinson. Badaczka, kierująca laboratorium Face Lab na Liverpool John Moores University, wcześniej odtworzyła twarze takich postaci jak Ramzes II czy Arsinoe IV, siostra Kleopatry. Bazując na trójwymiarowym skanie czaszki, Wilkinson odwzorowała jego szczękę, nos i oczy – elementy, które można stosunkowo łatwo odtworzyć na podstawie budowy kości. Uszy i usta są znacznie trudniejsze do przewidzenia. Analiza genetyczna sugerowała, że mężczyzna prawdopodobnie miał brązowe oczy, brązowe włosy i ciemną do czarnej pigmentację skóry, według predykcji narzędzia HirisPlexS. Autorzy podkreślają jednak, że te prognozy obarczone są pewnym marginesem błędu, ze względu na ograniczoną ilość porównawczego materiału genetycznego z epoki. Aby uniknąć spekulacji co do wyglądu, Caroline Wilkinson i jej zespół zdecydowali się na render w odcieniach szarości, bez włosów i koloru skóry. Jak przyznaje, spodziewa się kontrowersji, podobnych do tych, które wywołały wcześniejsze rekonstrukcje starożytnych Egipcjan. Bywały one krytykowane za to, że wyglądały „zbyt europejsko” lub „zbyt afrykańsko”. – Ta twarz to po prostu wizerunek jednego człowieka z przeszłości – zaznacza Wilkinson. – Nie można jej traktować jako reprezentatywnej dla całej ludności Egiptu w tym okresie, tak samo jak ja nie reprezentuję całej populacji Europy dzisiaj. Życie zapisane w kościach Aby lepiej zrozumieć, kim był ten człowiek i jak wyglądało jego życie, naukowcy przyjrzeli się jego szczątkom. Stan uzębienia sugerował, że miał od 44 do 64 lat, najprawdopodobniej bliżej górnej granicy. Szkielet wykazywał objawy zapalenia stawów, zużycia stawów i kręgów, a także przeciążenia mięśni, spowodowanego częstym kucaniem i pochylaniem się. – Patrzył w dół przez większość życia – jak dzisiejsi nastolatkowie w telefony komórkowe – mówi z przymrużeniem oka Joel Irish, bioarcheolog z Liverpool John Moores University i współautor badania. Zespół badawczy doszedł na podstawie tych wskazówek oraz analizy hieroglifów przedstawiających warsztaty rzemieślnicze do wniosku, że mężczyzna był najprawdopodobniej garncarzem, a nie piekarzem, rolnikiem, kamieniarzem czy żołnierzem – choć nie wykluczono, że mógł być tkaczem. Naukowcy spekulują, że jeśli rzeczywiście był garncarzem, jego pochówek w ceramicznym naczyniu mógł mieć symboliczne znaczenie. Zastrzegają jednak, że taki sposób pochówku nie był zarezerwowany wyłącznie dla garncarzy, ani nie był charakterystyczny wyłącznie dla tego okresu czy dla Nuwayrat. Czy mógł być budowniczym piramid? Pozostaje pytanie: czy człowiek z Nuwayrat mógł należeć do grupy, która wznosiła piramidy w Gizie – oddalonej o ponad 160 kilometrów od miejsca jego pochówku? – To czysta spekulacja – odpowiada Linus Girdland-Flink. Dodaje również, że nie powinniśmy wyciągać wniosków na temat budowniczych piramid na podstawie jednego genomu. – Jeśli chcemy odpowiedzieć na pytanie, kto zbudował piramidy – mówi naukowiec – musimy pozyskać genomy samych robotników. Źródło: National Geographic Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Egipska moneta w Mieście Dawida. Zagadkowe odkrycie w Jerozolimie
Archeolodzy w Jerozolimie odnaleźli ponad 2200-letnią monetę, która przedstawiała Berenikę II. Artefakt znajdował się w zabytkowym Mieście Dawida.
Archeolodzy z Izraelskiego Urzędu Starożytności prowadzili wykopaliska w Mieście Dawida. To najstarsza część Jerozolimy, która znajduje się na południe od wzgórza świątynnego. Według Biblii król Dawid w X wieku p.n.e. zdobył Jebus (miasto Jebuzytów) i uczynił je swoją stolicą. Była to polityczna i religijna stolica królestwa Izraela, a później jego syna Salomona. Współcześnie jest to stanowisko archeologiczne, które badane jest od XIX wieku. Złota moneta z Miasta Dawida Podczas najnowszych badań archeolodzy odsłonili złotą monetę z wizerunkiem Bereniki II. Była to królowa Cyreny i hellenistycznego Egiptu z dynastii Ptolemeuszy. Uważana jest za jedną z najsłynniejszych władczyń epoki. Jej pierwszym mężem był Demetriusz, książę macedoński. Kazała go jednak zgładzić, ponieważ próbował przejąć władzę w jej królestwie. Następnie poślubiła Ptolemeusza III Euergetesa, króla Egiptu, stając się królową tego państwa. Dzięki małżeństwu z egipskim królem doszło do zjednoczenia Cyreny z Egiptem, co znacznie wzmocniło państwo Ptolemeuszy. Królowa zmarła ok. 221 r. p.n.e. Została najprawdopodobniej zamordowana z rozkazu własnego syna, Ptolemeusza IV Filopatora, który chciał sprawować rządy samodzielnie. Moneta z wizerunkiem Bereniki II została wybita prawdopodobnie w Aleksandrii ponad 2200 lat temu. Badacze uważają, że mogła być częścią kolekcji monet podarowanych żołnierzom powracającym z III wojny syryjskiej z lat 246–241 p.n.e. Był to konflikt między egipskim Królestwem Ptolemeuszy a syryjskim Imperium Seleucydów. Zakończył się zwycięstwem Ptolemeusza III Euergetesa nad Seleukosem II. Moneta przedstawiała królową Egiptu Berenikę II – To przepiękna moneta. Znaleźliśmy tylko 17 takich monet w ciągu ostatnich 100 lat – powiedział Robert Kool, kierownik działu numizmatyki w Izraelskim Urzędzie Starożytności. Spośród tych siedemnastu monet, ta odkryta w Mieście Dawida, jest pierwszą, którą znaleziono poza Egiptem podczas wykopalisk archeologicznych. Moneta została odkryta na wstępnym etapie wykopalisk, podczas przesiewania gleby. – Przesiewałam ziemię, gdy nagle zobaczyłam coś błyszczącego. Na początku nie mogłam uwierzyć własnym oczom, a potem biegałam podekscytowana po terenie wykopalisk – wspomina odkrycie Rivka Langler, archeolożka prowadząca badania w Jerozolimie. Rewers monety przedstawia Berenikę II, która ma na sobie tiarę, welon i naszyjnik. Z kolei na awersie widnieje róg Amaltei, zwany również rogiem obfitości, dwie gwiazdy, a także inskrypcja „Basileus”, co w kulturze hellenistycznej oznacza władcę. Naukowcy podkreślają, że ten napis wskazuje, że królowa miała bardzo silną pozycję w państwie, równą królowi, i sprawowała samodzielną władzę. – Była królową obszaru znajdującego się obecnie we wschodniej Libii. Gdy poślubiła swojego kuzyna Ptolemeusza III, obszar ten stał się częścią tego dużego, bardzo ważnego i bogatego królestwa hellenistycznego. Kiedy jej mąż, Ptolemeusz III, najechał Syrię, objęła władzę jako regentka Egiptu – wyjaśnił Kool. Skąd egipska moneta wzięła się w Jerozolimie? Archeolog dodał, że królowe z dynastii Ptolemeuszy rzadko pojawiały się na monetach, a jednym ze znanych przykładów jest słynna Kleopatra. – Nasze odkrycie wskazuje, że królowa Berenika II miała wielką władzę lub wpływy polityczne – napisali w oświadczeniu badacze. – Nie wiadomo dokładnie, jak moneta trafiła do Jerozolimy. Do tej pory panował pogląd, że po oblężeniu Pierwszej Świątyni Jerozolima była małym, marginalnym miastem, ubogim w zasoby naturalne – powiedział w Yiftah Shalev, archeolog, który był jednym z kierowników wykopalisk. – Jerozolima zaczynała odradzać już w okresie perskim do 333 r. p.n.e. i umacniać pod rządami Ptolemeuszy – dodał badacz. Prof. Yuval Gadot, archeolog na Uniwersytecie w Tel Awiwie zwrócił uwagę na to, że elity w Jerozolimie prawdopodobnie łączyły więzi z rządzącymi w Egipcie. – Znaleziona tu złota moneta świadczy o tym, że Jerozolima była wówczas ważnym miastem – tłumaczy. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Przypadkowe odkrycie na wystawie: odcisk dłoni rzemieślnika sprzed 4 tys. lat
Brytyjscy egiptolodzy odkryli odcisk dłoni sprzed 4 tys. lat na ofierze grobowej ze starożytnego Egiptu. Na spodzie glinianego przedmiotu, zwanego „domkiem dusz” zachował się wyraźny ślad palców.
Spis treści Przypadkowe znalezisko w muzeum Czym były egipskie „domki dusz”? Odcisk ręki znaleziono na spodzie ceramicznego modelu domu, który miał pełnić funkcję symbolicznego schronienia dla duszy zmarłego. Modele takie były często umieszczane w pochówkach i zawierały także ofiarę w postaci produktów spożywczych, np. chleba. Przypadkowe znalezisko w muzeum „Domek duszy” z odciskiem ręki pochodzi z okresu między 2055 a 1650 rokiem p.n.e. i został znaleziony na stanowisku Deir Rifa, około 280 km na północ od Luksoru. Odcisk dłoni na jego spodzie długo pozostawał niezauważony. Okryto go dopiero teraz, podczas przygotowań do wystawy „Made in Ancient Egypt” w Muzeum Fitzwilliam w Cambridge w Wielkiej Brytanii, planowanej od 3 października 2025 do 12 kwietnia 2026. Według badaczy ślad został najprawdopodobniej pozostawiony przez kogoś, kto przenosił świeży jeszcze model przed jego wypaleniem. Taki bezpośredni ślad ludzkiej obecności jest wyjątkowy. Choć wcześniej odkrywano odciski palców na malowanych powierzchniach, pełna dłoń na egipskiej ceramice to wielka rzadkość. Czym były egipskie „domki dusz”? Domki budowano na szkielecie z drewnianych żerdzi, który następnie oblepiano gliną. Podczas wypalania w wysokiej temperaturze drewniany szkielet ulegał spaleniu, a glina utwardzała się. Egiptolodzy wciąż nie są zgodni, czy domki te miały pełnić funkcję schronienia dla duszy zmarłego, czy były tylko symbolicznym „magazynem” dóbr potrzebnych w zaświatach. Nie wiadomo też, czy są przedstawieniami domów mieszkalnych, czy raczej grobów. Termin „soul house” został ukuty przez brytyjskiego egiptologa Williama Flindersa Petriego (1853–1942). Helen Strudwick, kuratorka nadchodzącej wystawy i egiptolożka, zwróciła uwagę że domki dusz były ustawiane bezpośrednio nad szybami grobowymi. Może to świadczyć o ich funkcji zastępczej wobec droższych kaplic grobowych i używaniu przez osoby mniej zamożne. Naznaczony odciskiem dłoni model ma dwie kondygnacje i rzędy kolumn oraz symboliczne wejście. Jest jednym z nielicznych tak bezpośrednich świadectw pracy starożytnych egipskich rzemieślników. – Nigdy wcześniej nie widziałam tak kompletnego odcisku dłoni na żadnym obiekcie ze starożytnego Egiptu – kwituje Helen Strudwick. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak starożytni Egipcjanie migali się od pracy? Odkryto tablicę z ich wymówkami
Odkrycie z egipskiej osady pokazuje, że 3200 lat temu pracownicy również znajdowali kreatywne sposoby na uniknięcie obowiązków. Od chorób i rodzinnych pogrzebów, po… warzenie piwa – ich usprawiedliwienia zaskakują współczesnych badaczy.
Spis treści: Egipska tabliczka dokumentująca nieobecności w pracy Jakie wymówki od pracy stosowano w starożytności? Współczesne badania pokazują, że ponad 1/3 pracowników przynajmniej raz w swojej karierze posłużyła się wymówką, by nie stawić się w pracy. Najczęściej są to symulowane choroby, fikcyjne powody wcześniejszego wyjścia z biura czy unikanie obowiązków pod pretekstem nagłych problemów rodzinnych lub wizyt lekarskich. Okazuje się jednak, że skłonność do takich praktyk wcale nie jest wynalazkiem naszych czasów. Jak radzono sobie z tym w starożytności? Egipska tabliczka dokumentująca nieobecności w pracy W 1823 roku na stanowisku archeologicznym Deir el-Medina w Luksorze w Egipcie odkryto niezwykły ostrakon, czyli wapienną tabliczkę, która – jak tłumaczyła egiptolog Jennifer Babcock – zazwyczaj „służyła jako notatnik do spisywania prywatnych listów, rejestrów zakupów czy kopii dzieł literackich”. Tym razem jednak fragment datowany na około 1250 r. p.n.e. ujawnił coś znacznie bardziej osobistego – codzienne życie i zwyczaje robotników pracujących przy monumentalnych projektach Ramzesa II. Na tej niepozornej skorupie zapisano świadectwo realiów sprzed 3200 lat, które rzuca światło na ludzi stojących za budową starożytnej cywilizacji. Ostrakon, zapisany nowoegipskim pismem hieratycznym w czerwieni i czerni, zawiera listę 40 pracowników. Przy każdym imieniu odnotowano dni nieobecności oznaczone porami roku i numerami (np. „4. miesiąc zimy, dzień 24”), a także różne przyczyny niepojawienia się w pracy – od chorób po obowiązki rodzinne. Jakie wymówki od pracy stosowano w starożytności? W ciągu 280 dni odnotowanych na 3200-letnim ostrakonie pracownik o imieniu Pennub wielokrotnie opuszczał pracę z powodu choroby matki. Inni mieli swoje własne kłopoty zdrowotne – Huynefer często „cierpiał na oko”, a Seba kurował się po ukąszeniu przez skorpiona. Kilku robotników wzięło natomiast wolne, by zabalsamować ciała zmarłych krewnych, co w tamtych czasach było postrzegane jako nieodzowny rodzinny obowiązek. Jedną z najciekawszych przyczyn absencji było jednak „warzenie piwa”. Choć współcześnie może to brzmieć zaskakująco, w starożytnym Egipcie piwo stanowiło podstawowy napój, uważany za wzmacniający i niemal rytualny. Było ono ściśle związane z kultem bogini Hathor, której święto Tekh – będące rodzajem zbiorowej libacji – miało przypominać mit. Według niego bogini powstrzymała swój gniew wobec ludzkości, upijając się specjalnie przygotowanym piwem. Nic więc dziwnego, że jego warzenie traktowano jako ważną czynność rodzinną i społeczną. Wśród powodów nieobecności pojawiały się również zapisy w rodzaju „krwawienie żony/córki”. Choć może brzmieć to niepokojąco, w rzeczywistości odnosi się do menstruacji. – Mężczyźni byli wtedy potrzebni w domu, by wspierać kobiety w tym okresie. Choć dziś takie usprawiedliwienie nie funkcjonuje w miejscu pracy, pokazuje ono, że już w starożytności ludzie zmagali się z podobnym dylematem: jak pogodzić życie prywatne z obowiązkami zawodowymi – wyjaśniają badacze. Źródła: British Museum, Open Culture, Softworks, My Modern Art Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nowe badania wskazują, że koty udomowili starożytni Egipcjanie. Powód był makabryczny
Badania genetyczne wskazują, że koty domowe pochodzą od dzikich starożytnych kotów północnoafrykańskich. Były specjalnie hodowane w Egipcie, ale nie do łapania myszy. Koty zabijano, mumifikowano i składano w ofierze bogom.
Spis treści Po co Egipcjanie masowo hodowali koty? Inne teorie o pochodzeniu kota Mumifikacja w starożytnym Egipcie powszechnie kojarzona jest z ludźmi. Konserwacja doczesnych szczątków miała umożliwić zmarłym życie pozagrobowe. Jednak liczne wykopaliska dowodzą, że mumifikowano także zwierzęta. Uwagę badaczy zwracają szczególnie tysiące mumii kotów. Nowe badania dowodzą, że hodowla kotów w starożytnym Egipcie była masowa. Po co Egipcjanom było tyle kotów? Przyczyny okazują się makabryczne. Po co Egipcjanie masowo hodowali koty? Dwa nowe artykuły opublikowane w serwisie preprintów bioRxiv rzucają nowe światło na pochodzenie i rozprzestrzenianie się kota domowego (Felis catus). Analizy morfologiczne i genetyczne wskazują na afrykańskie pochodzenie kotów domowych od dzikich kotów nubijskich (Felis lybica). Analiza genetyczna 70 starożytnych szczątków kotów z Europy, Anatolii, Afryki Północnej, Bułgarii i Włoch sugeruje, że obecne koty domowe pochodzą z Afryki Północnej. Ich rozprzestrzenienie po Europie nastąpiło w dwóch falach: pierwsza w I tysiącleciu p.n.e. zaowocowała populacją kotów na Sardynii. A druga, rozleglejsza, dała początek współczesnym europejskim kotom domowym i nastąpiła około 2 tysięcy lat temu. Dużo później koty trafiły do Chin. Co jednak było przyczyną tej populacyjnej eksplozji? Najstarszym genetycznie potwierdzonym kotem domowym jest zmumifikowany osobnik z Egiptu z około 500 roku p.n.e. Naukowcy sugerują, że współczesne koty domowe mogą wywodzić się z praktyk rytualnych starożytnych Egipcjan, którzy masowo mumifikowali koty jako ofiary dla bogów. Szacuje się, że Egipcjanie zmumifikowali nawet 70 milionów zwierząt, z czego znaczna część to koty. „Zapotrzebowanie” na koty do mumifikacji było ogromne, co doprowadziło do ich celowej hodowli na potrzeby religijne. Preferowano oczywiście osobniki łagodniejsze i towarzyskie, co mogło sprzyjać ich udomowieniu i dalszemu rozpowszechnieniu poza Egiptem. Na ofiarę mumifikowano też m.in. ibisy, krokodyle, małpy, lwy, psy, szakale, a nawet ryby. Wiele zwierząt reprezentowało egipskie bóstwa. W przypadku kotów była to ważna bogini Bastet. Przedstawiana była z głową kota i uważana za patronkę nie tylko tych zwierząt, ale i miłości, radości, płodności i muzyki. Bastet początkowo przedstawiano jako lwicę. Z czasem jej wizerunek uległ ewolucji i przybrała postać bliższą kotu domowemu. Inne teorie o pochodzeniu kota Dotychczas udomowienie kota wiązano przede wszystkim z upowszechnieniem rolnictwa i osiadłego trybu życia w epoce neolitu (10 tys. lat temu). Koty miały zbliżyć się do ludzkich siedzib częściowo z własnej woli, częściowo z woli człowieka, który zauważył ich zdolności do polowania na gryzonie i wykorzystał je. Dowodem miały być znaleziska, takie jak pochówek na Cyprze sprzed 9500 lat, zawierający szczątki człowieka i kota. Jednak DNA współczesnych kotów oraz wspomniane dwa nowe badania dowodzą, że koty rozprzestrzeniły się w Europie później, a ich kod genetyczny różni się od neolitycznych znalezisk. Zatem choć relacje między ludźmi a kotami istniały wcześniej, to właśnie praktyki religijne starożytnych Egipcjan miały odegrać kluczową rolę w procesie ich udomowienia. Źródła: bioRxiv (1), bioRxiv (2) Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pierwszy kompletny genom ze starożytnego Egiptu właśnie został odczytany
Naukowcy po raz pierwszy w historii odczytali pełny genom człowieka żyjącego w epoce budowniczych piramid. Jeden ząb, który przetrwał tysiące lat, wystarczył, by na nowo napisać historię Egiptu.
Spis treści: Historia Egiptu zapisana w zębie Kim był pochowany Egipcjanin? Naukowcy osiągnęli kolejny kamień milowy w badaniach nad starożytnym Egiptem. To efekt pierwszego w historii sekwencjonowania kompletnego genomu człowieka żyjącego w epoce budowniczych pierwszych piramid. Badane szczątki pierwotnie odkryto w 1902 roku w miejscowości Nuwayrat położonej na południe od Kairu. Nieboszczyk „czekał” ponad 100 lat na moment, w którym nauka dogoni technologiczne ambicje archeologów. Wreszcie, dzięki postępowi, poznaliśmy genetyczne dziedzictwo człowieka, który żył w okresie przejściowym między Wczesnym Państwem a Starym Państwem Egiptu, a więc około 4500–4800 lat temu. Historia Egiptu zapisana w zębie Z badań opisanych na łamach prestiżowego czasopisma „Nature” dowiadujemy się, że około 80% materiału genetycznego tego człowieka pochodziło od starożytnych mieszkańców Afryki Północnej. Pozostałe 20% genów miało swoje korzenie wśród ludów Bliskiego Wschodu. W większości byli to mieszkańcy terenów dawnej Mezopotamii i dzisiejszego Iraku, Iranu oraz Jordanii. To pierwsze tak jednoznaczne dowody genetyczne na kontakt i mieszanie się populacji między Egiptem a obszarem Żyznego Półksiężyca. Do tej pory takie teorie potwierdzały jedynie znaleziska archeologiczne, w tym ceramika czy narzędzia. Sekwencjonowanie DNA było możliwe dzięki dobrze zachowanemu zębowi, a to jedno z najcenniejszych źródeł materiału genetycznego w ludzkim ciele. Mężczyzna został pochowany w glinianym naczyniu, które znajdowało się wewnątrz grobowca wykutego w skale. Taka nietypowa forma pochówku stworzyła niemal idealne warunki do przetrwania DNA przez tysiące lat, chroniąc je przed upałem i wilgocią. Kim był pochowany Egipcjanin? Dzięki analizie szczątków wiadomo też, że nieboszczyk miał około 160 cm wzrostu i dożył około 60 lat. Jak na ówczesne standardy, taki wiek był rzadkością. Jego kości nosiły ślady intensywnej pracy fizycznej. Prawdopodobnie dużo czasu spędzał w pozycji siedzącej z rękami wysuniętymi do przodu. To sugeruje, że mógł zajmować się garncarstwem. Za jego życia rzemiosło to zyskiwało na znaczeniu dzięki wprowadzeniu koła garncarskiego. Niezwykle uroczysty charakter pochówku wskazuje jednak, że mógł być kimś więcej niż tylko rzemieślnikiem. Być może pochowany to mistrz w swoim fachu. Odkrycie to może stanowić punkt zwrotny w badaniach nad pochodzeniem starożytnych Egipcjan. Przez dekady toczono spór o to, czy początki cywilizacji egipskiej należy przypisywać wyłącznie rdzennej ludności północnoafrykańskiej, czy też była ona wynikiem migracji z Lewantu i Mezopotamii. Dzięki temu pojedynczemu genomowi wiemy dziś, że mieszkańcy starożytnego Egiptu już w III tysiącleciu p.n.e. stanowili złożoną mieszankę genetyczną, co świadczy o intensywnych kontaktach między cywilizacjami. Źródło: Nature Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Latarnia z Faros odkryta na nowo – 22 kolosalne bloki wydobyte z dna morza
Miała 120 m wysokości, a na jej szczycie płonął ogień – latarnia na wyspie Faros w Aleksandrii była cudem świata starożytnego. Badacze właśnie wydobyli z morskich topieli 22 największe bloki, które niegdyś ją tworzyły.
Spis treści: Bloki zatopione w Morzu Śródziemnym Giganty z morskich topieli Cel: cyfrowa rekonstrukcja Latarnia na Faros powstała w Egipcie w III wieku p.n.e. Jej koszt wynosił równowartość 30 ton srebra. Wykonał ją Sostratos z Knidos. Na starożytnych robiła olbrzymie wrażenie – ze względu na swoją wysokość i kunszt wykonania. Dlatego trafiła na listę siedmiu cudów starożytnego świata, obok m.in. piramidy Cheopsa czy wiszących ogrodów Semiramidy. W średniowieczu budowla zupełnie się rozpadła. Większość jej bloków jest zatopiona na wybrzeżu Aleksandrii w Egipcie. Bloki zatopione w Morzu Śródziemnym Dopiero w 1994 roku francuska ekipa pod kierunkiem Jeana-Yves Empereuera z Centrum Studiów Aleksandryjskich (Centre d'Études Alexandrines) rozpoczęła inwentaryzację i wydobycie bloków słynnej latarni. Jej pozostałości znajdują się obok fortu Qajtbeja. Wówczas udało się namierzyć setki bloków i rzeźb. Tylko część wydobyto – niektóre trafiły na teren parku archeologicznego Kom el-Dikka w Aleksandrii. Tam od lat badania prowadzą Polacy. Teraz przyszła pora na kontynuację projektu. W ramach programu „PHAROS” mającego na celu cyfrową rekonstrukcję latarni z wyspy Faros, wydobyto 22 ogromne bloki. Stało się to pod nadzorem naukowym archeolożki i architektki Isabelle Hairy z francuskiego Centre national de la recherche scientifique (CNRS). Giganty z morskich topieli W ostatnim czasie wydobyto największe bloki tworzące latarnię z wyspy Faros. Są to między innymi monumentalne nadproża i ościeżnice o wadze od 70 do 80 ton, ale też kamienny próg czy duże płyty. Badacze natknęli się też na trudne do identyfikacji fragmenty – jest to pylon (wieża o prostokątnej podstawie) w stylu egipskim, wykonany w okresie hellenistycznym. Zagadką jest, czy był on elementem latarni. Cel: cyfrowa rekonstrukcja Po co wyciągać wielkie bloki z wody? Celem tej wyjątkowej i spektakularnej operacji jest zbadanie i zeskanowanie tych elementów architektonicznych, a następnie dodanie ich do kolekcji ponad 100 bloków, które zostały już zdigitalizowane pod wodą w ciągu ostatniej dekady. Po przetworzeniu fotogrametrycznym zeskanowane bloki zostaną przekazane inżynierom-wolontariuszom z La Fondation Dassault Systèmes. Każdy blok zostanie przeanalizowany i wirtualnie ponownie umieszczony na swoim miejscu. Z wykorzystaniem specjalistycznego oprogramowania komputerowego zespół inżynierów przetestuje hipotezy dotyczące budowy i zawalenia się latarni morskiej. W tym celu powstanie „cyfrowy bliźniak” tego zaginionego cudu świata starożytnego. Co prawda wiemy sporo o tej latarni, to jednak nadal są znaki zapytania zarówno dotyczące powodów zniszczenia, jak i zastosowanych rozwiązań architektonicznych. Być może nowy projekt będzie pomocny w rozwiązaniu tych zagadek. Wiadomo, że latarnia przetrwała w całości do VIII wieku. Wówczas doszło do potężnego trzęsienia ziemi w Aleksandrii, które skutkowało licznymi jej uszkodzeniami, w tym zniszczeniem najwyższej kondygnacji. Legła w gruzach w XIV w. Wówczas w tym miejscu powstał fort, który stoi do dzisiaj. Źródło: Dassault Systèmes La Fondation Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Poznaliśmy DNA Egipcjanina z czasów powstania piramid. Skąd pochodził?
Najstarszy genom człowieka z Egiptu dostarczył kluczowych informacji o ruchach ludności w czasach wznoszenia piramid. Naukowcy poznali dietę, pochodzenie i styl życia zmarłego mężczyzny.
Spis treści: Co zdradza DNA sprzed 4,5 tysiąca lat o kontaktach Egiptu z Azją? Zmarły sprzed 4500 lat zaskakuje pochodzeiniem. Tak wyglądał jego profil genetyczny Genetyczny ślad migracji do starożytnego Egiptu Kopalny materiał genetyczny bardzo słabo zachowuje się w Egipcie i w krajach Bliskiego Wschodu. Dla tkanek morderczy okazuje się suchy klimat i duże dawki słońca. Dlatego tak ważna jest najnowsza publikacja naukowców, która ukazała się w „Nature”. Opisano w niej wyniki badań próbek DNA, które są do tej pory najstarsze z terenu Egiptu. Materiał genetyczny niesie wiele cennych informacji na temat pochodzenia i pokrewieństwa. W tym przypadku badaczy ciekawiło, jakie jest pochodzenie starożytnych Egipcjan. Co zdradza DNA sprzed 4,5 tysiąca lat o kontaktach Egiptu z Azją? Naukowcy z Instytutu Francisa Cricka i Uniwersytetu Johna Mooresa w Liverpoolu wyodrębnili i zsekwencjonowali DNA od osoby, która żyła około 4500–4800 lat temu. To wówczas wzniesiono na przykład piramidę Cheopsa. Był to bardzo ciekawy okres w historii Egiptu z wielu powodów. Nie tylko ze względu na wznoszenie monumentalnych grobowców, ale też na istnienie kontaktów handlowych i kulturowych z Żyznym Półksiężycem – obszarem Azji Zachodniej obejmującym między innymi współczesny Irak, Iran i Jordanię. Ale czy te interakcje dotyczyły też ruchów ludnościowych? Na to pytanie dać może analiza DNA zmarłych żyjących tysiące lat temu. Zmarły sprzed 4500 lat zaskakuje pochodzeniem. Tak wyglądał jego profil genetyczny Naukowcy pobrali próbkę z zęba zmarłego złożonego w naczyniu ceramicznym na nekropolii Nuwayrat (niedaleko Beni Hasan) w Egipcie. To około 265 km na południe od Kairu. Do znaleziska grobu doszło ponad 120 lat temu. Potem szczątki przewieziono do Wielkiej Brytanii, gdzie znajdują się do dzisiaj. Zmarły co prawda był pochowany w sposób sugerujący jego wyższy status społeczny, to na kościach widoczne są zwyrodnienia świadczące o wykonywaniu ciężkiej pracy fizycznej. Jest to trudne do wyjaśnienia – może świadczy o tym, że w jakiś sposób dorobił się. Dożył 44-64 lat. Z analizy jego genomu wynika, że 80% jego przodków było spokrewnionych ze starożytnymi ludami Afryki Północnej, a 20% – ze starożytnymi społecznościami Azji Zachodniej, a zwłaszcza w regionie Mezopotamii (dzisiejszego Iraku). Mimo że w jego krwi płynęła domieszk spoza doliny Nilu, to zmarły wychował się w Egipcie. To mówi nam analiza izotopów pozyskanych z zębów. W ten sposób pozyskaliśmy informacje na temat jego diety w dzieciństwie. Była oparta na białku zwierzęcym pochodzenia lądowego oraz roślinach, takich jak pszenica i jęczmień. Była zatem typowa dla Egipcjan aż do końca istnienia tej cywilizacji. Genetyczny ślad migracji do starożytnego Egiptu Jakie jest znaczenie tego ustalenia? Jest to genetyczny dowód na to, że ludzie przenosili się do Egiptu i mieszali się z lokalną populacją w tym czasie, co wcześniej było widoczne tylko w zabytkach. Niestety, nie można na podstawie tej niewielkiej próby wyciągnąć szerszych wniosków. Genom zmarłego nie musi być reprezentatywny dla całej ówczesnej populacji egipskiej. Potrzeba większej liczby sekwencji genomów Egipcjan ze wczesnej fazy jej istnienia. Być może uda się pozyskać więcej danych genetycznych w przyszłości, mimo że szanse są dość niewielkie. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zbrodnia sprzed 3 tysięcy lat: czy Nefertiti wyeliminowała swoją rywalkę?
Królowa Nefertiti, żona Echnatona, przez wieki była symbolem tajemnicy i władzy. Nowe badania grobowców z czasów Amarny rzucają światło na mroczne kulisy jej życia i śmierci kobiet z otoczenia faraona.
Spis treści: Kim naprawdę była Nefertiti i dlaczego budziła postrach? Grobowiec Tutanchamona i zagadka ciał królewskich kobiet Nie Nefertiti, lecz matka Tutanchamona – kim była kobieta z grobowca? Zbrodnia w pałacu faraona – czy Nefertiti zleciła morderstwo rywalki? Królowa Nefertiti była nie tylko żoną faraona Echnatona, lecz także jedną z najbardziej intrygujących postaci starożytnego Egiptu. Jej wizerunek z maczugą w dłoni i okrutna polityka prowadzona wspólnie z mężem w Amarne ukazują kobietę bezwzględną i potężną. Przez niektórych jest uważana za najpiękniejszą kobietę swoich czasów. Tajemnice związane z jej otoczeniem – w tym zagadkowa śmierć młodej kobiety z rodziny królewskiej, odnalezionej w grobowcu Tutanchamona – do dziś wzbudzają emocje i spekulacje. Czy Kija była tylko rywalką o względy faraona, czy kluczową postacią w brutalnej grze o tron? Kim naprawdę była Nefertiti i dlaczego budziła postrach? Nefertiti była żoną Echnatona, faraona rewolucjonisty, który przeprowadził reformę religijną i wprowadził kult Atona, słonecznego dysku. Para zamieszkała w nowej stolicy Amarna (Akhetaton), gdzie rządzili żelazną ręką. Policja (madżoi) tłumiła każdy odruch niezadowolenia, a Amarna była określana mianem krwawego miasta. Badania, o których niedawno pisaliśmy, wskazują, że podczas budowy metropolii zginęły tysiące niewolników. Podobnie jak faraon Echnaton Nefertiti nie była uosobieniem łagodności. Na jednym z zachowanych wizerunków unosi maczugę, aby roztrzaskać głowę klęczącej przed nią niewolnicy. Imię „Nefertiti” oznacza „piękną, która przyszła do nas”. Przypuszcza się, że była cudzoziemką. Być może pochodziła w Azji, skąd miał ją sprowadzić Amenhotep III, ojciec Echnatona. Grobowiec Tutanchamona i zagadka ciał królewskich kobiet Egiptolodzy są raczej zgodni, że początkowo małżeństwo Nefertiti i Echnatona było udane. Jednak już wW połowie swojego 17-letniego panowania faraon zaczął darzyć względami kobietę z haremu imieniem Kija. Dziewczyna została dopuszczona do obrzędów ku czci Atona, zastrzeżonych dotąd wyłącznie dla królewskiej pary. Nagłe i tajemnicze zniknięcie Kii z Amarny wzbudziło spekulacje na temat jej śmierci. Zagadka być może znalazła rozwiązanie 3 tys. lat później. W grobowcu Tutanchamona odkryto m.in. ciała dwóch kobiet, które musiały należeć do rodziny królewskiej z Amarny. Starsza kobieta z długimi brązowymi włosami została zidentyfikowana jako królowa Teje, matka Echnatona. W grobowcu znaleziono miniaturowy sarkofag z jej imieniem i lok włosów. Egipscy radiolodzy Ashraf Selim i Hany Amer przeprowadzili badania tomograficzne mumii i potwierdzili tożsamość kobiety. Nie Nefertiti, lecz matka Tutanchamona – kim była kobieta z grobowca? Młodsza kobieta – z diademem na czole i podwójnie przekłutymi uszami – również musiała należeć do rodziny królewskiej. Prof. Joann Fletcher, egiptolożka z Univeristy of York, sugerowała, że mogą to być szczątki Nefertiti. Wskazywałby na to wiek śmierci młodszej kobiety. Badania tomograficzne wykazały, że zmarła musiała mieć w chwili śmierci między 22 a 40 lat. Ramiona kobiety zostały ułożone w królewskiej pozie, a zaciśnięta pięść wyglądała, jakby wciąż ściskała insygnium władzy. Sceptycy zakwestionowali jednak teorię prof. Fletcher. Ramiona kobiety były za długie i nie pasowały do reszty ciała. Czaszka znalezionej miała zaś osobliwą deformację przypominającą ostrogę, co odkryto wcześniej tylko u jednego przedstawiciela dynastii amarneńskiej – Tutanchamona. Dopiero badania DNA przeprowadzone w 2010 r. potwierdziły, że młodsza kobieta to matka Tutanchamona. Nie była to jednak Nefertiti, jak sądziła prof. Fletcher. Jak się okazało znaleziona w grobowcu młodsza kobieta była córką Amenhotepa III i Teje, a zatem siostrą Echnatona. Zatem tajemnicza Kija wcale nie pochodziła z haremu, a była członkiem królewskiej rodziny. Zbrodnia w pałacu faraona – czy Nefertiti zleciła morderstwo rywalki? Choć nie mamy pewności, kim była Kija, wydaje się pewne, że padła ofiarą zbrodni w pałacu. Mumia miała uszkodzoną górną szczękę Analiza obrazów tomograficznych wykazała, że ofiarę uderzono tępym narzędziem, prawdopodobnie maczugą. Fragmenty kości i zęby ofiary zostały wepchnięte do zatoki przynosowej, a rana została wypełniona żywicą przed procesem balsamowania. Ślady krwotoku wskazują, że kobieta była jeszcze żywa, kiedy została zaatakowana. Na zdjęciach tomograficznych odkryto ranę w okolicy serca. Istnieją różne teorie na temat tego, co się stało. Nefertiti, która walczyła o względy męża z Kiją, mogła nakłonić zabójców do ataku. W 14. roku panowania Echnatona Nefertiti zniknęła z dworu. Być może z powodu zarazy lub z innych powodów. Teje, matka faraona, mogła nakłonić Echnatona do pozbycia się małżonki. W 17. roku panowania Echnatona zmarł, a Tutanchamon został nowym władcą. Dwór opuścił Amarnę, a Tutanchamon przywrócił kult starych bogów i zmienił swoje imię. Horemheb, który został władcą kraju piramid, usunął wszelkie ślady po Echnatonie i jego rodzinie. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Hatszepsut i rytuał „dezaktywacji”. Co naprawdę się wydarzyło z jej wizerunkami?
Wiele z posągów królowej Hatszepsut zostało uszkodzonych już w starożytności. Sądzono, że był to akt zemsty ze strony jej następcy. Jest nowa koncepcja: w ten magiczny sposób je „dezaktywowano”.
Spis treści: Masakra posągów Hatszepsut „Wyłączanie” posągów to normalna sprawa Prześladowania w starożytności Hatszepsut była jedną z niewielu kobiet faraonek, rządzących Egiptem. Pochodziła z rodu królewskiego i była wychowywana na żonę władcy. Żyła około 3500 lat temu, jeszcze przed czasami Tutanchamona. Hatszepsut poślubiła przyrodniego brata Totmesa II. Gdy umarł, sprawowała władzę w imieniu syna swojego męża, Totmesa III, gdyż był on bardzo młody. Jakiś czas po śmierci Hatszepsut część jej wizerunków została uszkodzona. Do dzisiaj badacze dyskutują, dlaczego do tego doszło. Masakra posągów Hatszepsut W latach dwudziestych XX wieku podczas wykopalisk w Deir el-Bahri w Górnym Egipcie znaleziono wiele fragmentarycznych posągów Hatszepsut. Uszkodzenia te tradycyjnie postrzegano jako akt zemsty dokonany przez jej następcę, Totmesa III. Miała być to próba wymazania jej z annałów historii ze względu na uzurpację władzy. Zagadnieniu przyjrzał się doktorant Jun Yi Wong z Uniwersytetu w Toronto. Swoje wnioski opublikował na łamach „Antiquity”. W jego ocenie wiele posągów faraonki przetrwało w stosunkowo dobrym stanie, co podważa tezę, że zniszczenie było motywowane wrogością Totmesa III wobec Hatszepsut. „Wyłączanie” posągów to normalna sprawa Wong przeanalizował niepublikowane notatki terenowe, rysunki, fotografie i korespondencję z wykopalisk z lat 1922–1928. Ponownie ocenił dowody archeologiczne na podstawie tych danych. Wniosek: nie zostały one zniszczone w ramach aktu zemsty. Wizerunki Hatszepsut po śmierci były traktowane w podobny sposób jak wcześniej panujących faraonów. Okazało się, że sprawcą zniszczeń nie był tylko Totmes III, ale późniejsi władcy. View oEmbed on the source website Posagi Hatszepsut używano jako materiał budowlany. Ale wcześniej musiały zostać „dezaktywowane”. Starożytni Egipcjanie wierzyli, że wizerunki miały moc, dlatego należało je w magiczny sposób wyłączyć. Procedura była następująca. Obtłukiwano przedstawienia faraonów w słabych punktach – w rejonie szyi, tali i kolan. – Innymi słowy, takie traktowanie niekoniecznie oznacza wrogość wobec przedstawionej osoby – wskazuje Wong. Praktyka mająca na celu zneutralizowanie wewnętrznej mocy obrazów i była stosowana względem posągów różnych królów w całej historii faraonów. Hatszepsut po śmierci została potraktowana podobnie jak jej poprzednicy. Prześladowania w starożytności Nie wyklucza to jednak możliwości, że przynajmniej część tych zniszczeń miała na celu zniszczenie dziedzictwa Hatszepsut. – W przeciwieństwie do innych władców, Hatszepsut rzeczywiście padła ofiarą prześladowań, a ich szerszych implikacji politycznych nie można przecenić – mówi Wong. – Istnieje jednak miejsce na bardziej zniuansowane zrozumienie działań Totmesa III, które były prawdopodobnie motywowane raczej rytualną koniecznością niż jawną niechęcią – zaznacza naukowiec. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Sekret Egipcjan odtworzony 5 tysięcy lat później. Ma zastosowanie w kryminologii
Egipski błękit lśnił na ścianach świątyń, sarkofagach i rzeźbach faraonów. To nie był zwykły barwnik, to pierwszy znany człowiekowi syntetyczny pigment. Tysiące lat później naukowcy odtworzyli aż dwanaście jego wersji.
Spis treści: Jaki był egipski błękit? Odtworzono kolor nieba Nilu Dwanaście odcieni starożytnego nieba Dla starożytnych Egipcjan błękit miał ogromne znaczenie. Symbolizował niebo, wodę Nilu, życie i boskość. Niedziwne więc, że wykorzystywano go m.in. do zdobienia świątyń. Egipcjanie mogli korzystać z rzadkich minerałów, takich jak lapis lazuli, ale stworzyli własny pigment. Udało im się to już 5 tysięcy lat temu, w czasach IV dynastii. Jaki był egipski błękit? W zależności od warunków wytwarzania kolor przyjmował różne odcienie. W podstawowej formie powstawał z mieszaniny wapnia, miedzi i krzemu, wypalanych w bardzo wysokiej temperaturze. W kolejnych wiekach dodatkowe składniki i detale produkcji zaginęły. Do czasów renesansu wiedza o wytwarzaniu egipskiego błękitu przepadła niemal całkowicie. Barwnik ten, oprócz zalet estetycznych i symboliki, miał też pewne unikatowe cechy. Emitował światło w zakresie bliskiej podczerwieni. Taki pigment mógłby więc być wykorzystywany m.in. w nowoczesnych technologiach przeciwdziałających fałszerstwom lub w analizie odcisków palców. Te właściwości doceniają również archeolodzy i konserwatorzy dzieł sztuki. Pigment może bowiem posłużyć do odnowienia zabytków z niespotykaną wcześniej wiernością. Odtworzono kolor nieba Nilu Naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Waszyngtonu (WSU), we współpracy z Instytutem Konserwacji Smithsonian i Muzeum Historii Naturalnej Carnegie, postanowili spróbować przywrócić egipski błękit. Najpierw badacze zostali poproszeni o przygotowanie pigmentów na muzealną wystawę. – To miała być zabawa, ale temat wzbudził ogromne zainteresowanie. Zaczęliśmy badać wszystko bardzo dokładnie – mówi John McCloy, inżynier materiałowy i główny autor badania opublikowanego na łamach czasopisma „npj Heritage Science”. Zespół skonsultował się z mineralogiem i egiptologiem, a następnie przygotował zestawy składników przypominające te, które mogli znać starożytni Egipcjanie. Użyli m.in. wapnia, miedzi, dwutlenku krzemu i węglanu sodu. Mieszaniny podgrzewano w temperaturze około 1 000 st. Celsjusza przez różne okresy – od jednej do jedenastu godzin – a następnie schładzano w kontrolowany sposób. Dwanaście odcieni starożytnego nieba Efekt? Aż 12 różnych wariantów egipskiego błękitu. Co ważne, wszystkie są zgodne z historycznymi materiałami. Każdy różnił się nieco kolorem i strukturą. Kluczowym czynnikiem okazała się prędkość stygnięcia. Im wolniej próbka stygła, tym głębszy uzyskiwano błękit. Szybsze schładzanie dawało jaśniejsze, zielonkawe lub szare odcienie. Choć odcienie się różniły, wspólnym mianownikiem okazał się cuprorivaite (nie ma polskiej nazwy). To minerał, który nadawał pigmentowi jego charakterystyczny kolor. Cuprorivaite ulegał zamknięciu w bezbarwnych cząsteczkach krzemianów podczas wypalania, tworząc jednolity efekt wizualny. – To było zaskakujące. Nawet jeśli składniki nie były idealnie jednorodne, końcowy efekt wyglądał jak jednolity kolor – podsumowuje McCloy. Źródło: npj Heritage Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Prof. Kazimierz Michałowski, archeolog, celebryta, dyplomata – podkast National Geographic Polska
To dzięki niemu polscy archeolodzy pracują dziś w najbardziej znanych lokalizacjach Egiptu – świątyni Hatszepsut czy w Aleksandrii. Czasem bywa określany polskim Indiana Jonesem, ale zdecydowanie lepiej troszczył się o zabytki – w podcaście National Geographic Polska rozmawiamy o prof. Kazimierzu Michałowskim.
Spis treści: Kim był prof. Kazimierz Michałowski? Nieznane i znane fakty z życia wybitnego archeologa Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Pretekstem do rozmowy jest zbliżająca się premiera filmu dokumentalnego na temat prof. Kazimierza Michałowskiego zatytułowanego „Profesor Michałowski. Droga do Faras”. Jego reżyserem jest Władysław Jurkow, którego gościmy w naszym studio. Władysław Jurkow jest reżyserem, dziennikarzem, autorem filmów dokumentalnych i programów telewizyjnych. Z zamiłowania jest historykiem sztuki i podróżnikiem. Dokumentuje wykopaliska archeologiczne w Egipcie i Sudanie, jest członkiem Stowarzyszenia Filmowców Polskich, laureatem wielu nagród na międzynarodowych festiwalach filmowych. Kim był prof. Kazimierz Michałowski? Prof. Kazimierz Michałowski (1901–1981) był założycielem Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (CAŚ UW). Obecnie instytucja ta nosi jego imię. CAŚ UW od ponad 50 lat prowadzi badania archeologiczne na obszarze basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, a teraz również Zakaukaziu. Dzięki talentom dyplomatycznym, organizacyjnym i naukowym prof. Michałowskiego polscy naukowcy rozpoczęli szeroko zakrojone badania na stanowiskach archeologicznych m.in. w Egipcie, Sudanie, Syrii czy na Cyprze. Jemu zawdzięczamy to, że w Muzeum Narodowym w Warszawie znajduje się spora kolekcja zabytków z Egiptu i z Sudanu. Wiele z tych artefaktów jest unikatowych. Nieznane i znane fakty z życia wybitnego archeologa Młodość prof. Michałowskiego przypadała na okres walki Polski o niepodległość. Jak opowiada Władysław Jurkow, nie od razu zajmował się archeologią. Najpierw studiował filozofię, romanistykę i historię sztuki. Gdy w końcu poznał archeologię, zakochał się w niej bez reszty. Prof. Michałowski był postacią poważaną i lubianą. W czasie wykopalisk w Egipcie przełamywał kolonialne bariery – witał się w robotnikami egipskimi uściskiem dłoni, czego nie robili kierownicy badań z zachodnich krajów. Jak opowiada Jurkow, profesor był typem działacza i nie potrafił nic nie robić. Przykład? W niemieckim obozie jenieckim w czasie II wojny światowej Michałowski utworzył „uniwersytet” i prowadził wykłady z tematyki archeologicznej i egiptologicznej. Gdzie posłuchać podcastu National Geographic Polska? Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. W odcinku wykorzystano zdjęcia z archiwum Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Piramidy w Gizie przechodzą turystyczną rewolucję. Sprawdź, co się zmieniło
Piramidy w Gizie przechodzą gruntowną modernizację. Zmienia się organizacja ruchu, warunki dla zwierząt i sposób zwiedzania. Projekt ma całkowicie odmienić wizerunek tego słynnego miejsca.
Spis treści: Nowe wejście do Piramid w Gizie – co się zmieniło? Elektrykiem pod piramidy Piramidy w Gizie to jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków starożytności. Co roku miliony turystów z całego świata przyjeżdżają w okolice Kairu, żeby zobaczyć piramidę Cheopsa. To jedyny istniejący do dziś cud świata (z pierwszej siódemki). Kto był w Gizie, ten wie, że wizyta na miejscu może wzbudzać różne emocje, również te negatywne. Turyści najczęściej narzekają na natarczywych sprzedawców, złą organizację, tłumy oraz przypadki znęcania się nad zwierzętami. Egipski rząd ruszył już z ambitnym projektem modernizacji słynnego stanowiska archeologicznego. Początki zmian okazały się dość burzliwe. Nowe wejście do Piramid w Gizie – co się zmieniło? Projekt warty 51 milionów dolarów ma na celu uporządkowanie strefy wokół piramid. W planach są m.in. nowe zasady zarządzania ruchem turystycznym i poprawa infrastruktury. Jednym z pierwszych kroków było uruchomienie nowego punktu wejściowego do kompleksu – od strony autostrady Fayoum. Ma on zastąpić dotychczasowe, zatłoczone wejście w pobliżu hotelu Marriott Mena House. Nie obyło się jednak bez oporu. Przewodnicy konni i właściciele wielbłądów, którzy od lat oferowali swoje usługi w okolicy piramid, zablokowali wjazd pojazdów, protestując przeciwko przeniesieniu ich działalności do nowej, wyznaczonej strefy. Jak twierdzą, jest zbyt oddalona od głównego wejścia, co może zmniejszyć ich dochody. W odpowiedzi biznesmen Naguib Sawiris, założyciel Orascom i jeden z liderów projektu, ogłosił, że ci, którzy nie podporządkują się nowym regulacjom, zostaną wykluczeni z działalności na terenie kompleksu. Jak podkreślił, dobro turystów i ochrona dziedzictwa są ważniejsze niż interesy grupy osób, które przez lata szkodziły reputacji miejsca. Elektrykiem pod piramidy W ramach modernizacji wprowadzono również zakaz wjazdu prywatnych pojazdów oraz tradycyjnych autobusów wycieczkowych na teren płaskowyżu. Ich miejsce zajęły przyjazne dla środowiska elektryczne pojazdy. Mimo że to krok w stronę zrównoważonej turystyki, część turystów ma zastrzeżenia. Zdarzały się już przypadki długiego oczekiwania lub konieczności pokonywania trasy pieszo w upale. Firma Orascom zapewnia, że na miejscu działa 45 elektrycznych autobusów kursujących co pięć minut. To nie koniec zmian. Plan obejmuje również renowację wybranych grobowców, uruchomienie nowego centrum dla odwiedzających oraz wprowadzenie systemu biletów online. Jest również szansa, że reorganizacja strefy handlowej doprowadzi do wyeliminowania problemów związanych ze złym traktowaniem zwierząt. Organizacja PETA wielokrotnie alarmowała o przypadkach przemocy wobec koni i wielbłądów. Chodzi tu przede wszystkim o bicie, głodzenie, a nawet porzucanie martwych zwierząt w pobliżu wejścia do kompleksu. – Zwierzęta są dosłownie zajeżdżane na śmierć i porzucane jak śmieci – podkreśla Jason Baker, wiceprezes PETA Asia. Organizacja apeluje do turystów, by nie korzystali z usług przejażdżek na zwierzętach. Wszystkie te zmiany mają przynieść długofalowe korzyści zarówno dla zwiedzających, jak i dla samego dziedzictwa starożytnego Egiptu. Źródło: Euro News Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Rewolucja pod piramidami w Gizie. Pokaz „światło i dźwięk” wzbogacony o VR
To ma być wielka atrakcja dla turystów odwiedzających najsłynniejsze piramidy na Płaskowyżu Giza. Oprócz standardowego pokazu typu „światło i dźwięk” Egipt przygotował prezentacje z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości (VR). Dzięki temu można zobaczyć, jak budowano piramidy.
Spis treści: Wirtualna rzeczywistość – nowa oferta Co obejmuje nowa oferta VR? Płaskowyż Giza pod Kairem jest jedną z największych atrakcji turystycznych na świecie. Co roku przybywają tam miliony zwiedzających z całego świata. Cel: ujrzenie trzech ikonicznych piramid, które powstały 4500 lat temu. Wśród nich jest ta, która wzbudza największe emocje: piramida Cheopsa, nazywana też Wielką Piramidą. To najpotężniejszy grobowiec tego typu wzniesiony w Egipcie. Budowla obrosła wieloma mitami i ciągle skrywa wiele tajemnic. Od wielu lat wieczorową porą w Gizie odbywa się spektakl typu „światło i dźwięk”. W jego trakcie piramidy i inne starożytne grobowce „ożywają”. Teraz władze egipskie postanowiły wzbogacić show o dodatkowy element. Wirtualna rzeczywistość – nowa oferta W standardowym pokazie jego uczestnicy otrzymują zestaw słuchawkowy z odpowiednią wersją językową i spoglądają na płaskowyż. Warto wspomnieć, że dzięki inicjatywie polskiej ambasady w Kairze od 2009 roku można też wysłuchać polskiego lektora. W maju prezes spółki „Światło i dźwięk” Mohamed Abdel Aziz przekazał intrygującą informację: nowe, dodatkowe pokazy w Gizie wykorzystują technologię wirtualnej rzeczywistości (VR). Pierwszy odbył się już kilka dni temu. – Odwiedzający będą mogli odkrywać starożytną egipską cywilizację i historię w interaktywny i wciągający sposób dzięki zaawansowanym zestawom VR – powiedział Abdel Aziz na antenie Extra News TV. – Celem jest zwiększenie atrakcyjności stanowiska archeologicznego i zwiększenie ruchu turystycznego, dzięki zmodernizowanemu doświadczeniu o wysokiej jakości – dodał prezes. Co obejmuje nowa oferta VR? Pokazy wirtualnej rzeczywistości to – jak czytamy na stronie firmy „Światło i dźwięk” – przełomowe połączenie najnowocześniejszej technologii i bogatej narracji historycznej. Na razie dostępności do tej technologii ma być zapewniona tylko w Gizie, ale planowane jest też rozszerzenie tej oferty o kolejne lokalizacje w Egipcie, w tym nawet hotele. Bo użytkownicy będą mieli na sobie specjalne gogle, więc wcale nie muszą znajdować się wśród zabytków. Pokazy dotyczą różnych aspektów cywilizacji egipskiej. Są to: nurkowanie wśród zatopionych podwodnych cudów – ruin i świątyń. Poruszając się po głębinach, śmiałkowie będą mogli przyjrzeć się z bliska zatopionym zabytkom, a towarzyszyć im będzie dwujęzyczna (arabska i angielska) narracja audio wyjaśniająca historyczne i kulturowe znaczenie tych podwodnych skarbów; tajniki mumifikacji. W ramach VR będzie można poznać tajniki balsamowania. To doświadczenie prowadzi odwiedzających przez skomplikowany proces mumifikacji, od wyboru materiałów do balsamowania po duchowe rytuały; odkrycie grobowca Tutanchamona. Gwarantuje dreszczyk emocji związany z jednym z największych odkryć archeologicznych w historii – odkopaniem grobowca króla Tutanchamona przez Howarda Cartera w 1922 roku; jak budowano wielkie piramidy? Ta prezentacja VR przenosi odwiedzających do starożytnej Gizy, gdzie mogą być świadkami procesu budowy monumentalnych piramid krok po kroku. Źródła: Egypt Today, Sound and Light Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.