National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-22T08:18:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
items: Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
items: Archeolodzy odkryli błękitne pomieszczenie w Pompejach. Cena pigmentu była niewyobrażalna
items: Z autobusu do muzeum. Niezwykła historia monety sprzed 2000 lat
items: Starożytny traktat Archimedesa odnaleziony. Skrywał się pod średniowiecznymi modlitwami
items: Była jedną z najbardziej przerażających istot greckich mitów. Jej los zależał od kaprysu bogów
items: Kogo spotkali Słowianie, gdy weszli na ziemie dzisiejszej Polski? – biała plama, która zaczyna się wypełniać
items: Czy lud spod Ślęży dotarł do Kordoby? Historyk opowiada o zapomnianej migracji sprzed 1500 lat
items: Grecy podczas starożytnych rytuałów pili ten psychodeliczny napój. „Antyczne LSD” przygotowywano ze sporyszu
items: „Księżniczka z Bagicza” zmieniła swój wiek. Wszystko dzięki analizie jej niezwykłej trumny
items: Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum na ponad tysiąc lat. Losy imperium pełne były spektakularnych triumfów i bolesnych upadków
items: Czy znalezisko doktorantki zmienia historię pisma? Tych symboli nikt wcześniej nie widział
items: Plac budowy pełen niespodzianek. Pod ziemią skrywała się starożytna świątynia
items: Aleksander Wielki założył tę metropolię nad Tygrysem. Przez setki lat była zapomniana
items: Archeolodzy odkryli ślad po bojowych słoniach Hannibala. To pierwsze takie znalezisko z Europy
items: Piktowie to jeden z najbardziej tajemniczych ludów w historii. Byli postrachem Rzymian i Wikingów
items: To największa biblioteka w historii świata. Wiedza o bogach, medycynie i magii zachowała się na glinianych tablicach
items: 4600 lat czy więcej? Izotopy węgla kontra mity o Wielkiej Piramidzie w Gizie
items: Cukier jako lekarstwo? Historia dietetyki pełna jest takich paradoksów
items: Jak starożytni Grecy zmierzyli obwód Ziemi bez nowoczesnych technologii?
items: Bałtycki bursztyn, zabytki z Egiptu i Afganistanu w starożytnym grobie. Zaskakujące znalezisko archeologów na Cyprze
items: Archeolodzy odkryli starożytną kultową dzielnicę miasta Nida. Skrywa się pod współczesną metropolią
items: Wszyscy znają jego twierdzenie. Mało kto wie, kim naprawdę był Pitagoras
items: Aniołowie nie byli tacy, jak myślisz. W starożytności budzili przerażenie
items: Dlaczego runęły mury Jerycha? Naukowe wyjaśnienie nie pasuje do wersji z Biblii

Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
type: item
date: 2026-03-22T08:17:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: chrzest
subject: fakty i mity
subject: izrael
subject: jezus chrystus
subject: starożytność
description: Jan Chrzciciel to jedna z najbardziej fascynujących postaci biblijnych. Jego proroctwa, chrzest Jezusa i niezwykła popularność wśród mieszkańców Judei czynią z niego postać, której wpływ wykraczał daleko poza ramy Ewangelii.
encoded: Spis treści: Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Działalność prorocka Jana Chrzciciela i jej wpływ na społeczność Relacje Jana Chrzciciela z Jezusem i znaczenie jego śmierci Dziedzictwo Jana Chrzciciela w tradycji chrześcijańskiej Choć w dzisiejszych czasach Jan Chrzciciel często bywa kojarzony głównie jako ten, który ochrzcił Jezusa, w I wieku naszej ery był postacią niezwykle rozpoznawalną i wpływową w całej Judei. Jego charyzmatyczne nauczanie, radykalny styl życia oraz odważna krytyka władzy przyciągały do niego tłumy ludzi. Zarówno źródła biblijne, jak i historyczne – w tym pisma Flawiusza Józefa – podkreślają jego autorytet i niezależność, która budziła podziw i niepokój ówczesnych elit. Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Postać Jana Chrzciciela pojawia się nie tylko w Ewangeliach, ale także w dziełach historycznych, przede wszystkim w pismach żydowskiego historyka Flawiusza Józefa. W swojej pracy „Dawne dzieje Izraela” Józef Flawiusz opisuje Jana jako postać powszechnie szanowaną i cieszącą się wielką popularnością, która nawoływała do cnotliwego życia i odnowy moralnej. Józef zwraca uwagę na wielki zasięg idei Jana i powody jego egzekucji z rozkazu Heroda Antypasa, który obawiał się wpływu proroka na społeczeństwo. Przekaz Ewangelii i wizerunek proroka na pustyni Według Ewangelii Jan prowadził życie ascety. Mieszkał na pustyni, nosił odzienie z sierści wielbłądziej i żywił się szarańczą oraz dzikim miodem. Jego styl życia nawiązywał do tradycji starotestamentowych proroków, zwłaszcza Eliasza. Proroków w Judei często utożsamiano z osobami nawołującymi do nawrócenia i duchowej przemiany. Ewangelie podkreślają, że Jan był tym, który „przygotowuje drogę Panu”, wzywając do pokuty i chrztu na odpuszczenie grzechów. Dlaczego Jan był bardziej znany niż Jezus? W czasach, gdy działał Jan Chrzciciel, jego popularność była tak wielka, że przyćmiła nawet Jezusa. Świadczy o tym fakt, iż tłumy podążały za Janem, uznając go cza…

Jan-Chrzciciel-cf0da0e.jpg
width: 1992
height: 1500

Groźba sprzed 2000 lat. Była wyryta na starożytnym pocisku do procy
type: item
date: 2026-03-20T10:17:08.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: starożytność
subject: wojna
description: Archeolodzy prowadzący wykopaliska w Izraelu odnaleźli ołowiany pocisk, na którym wyryto napis, który można przetłumaczyć jako „wyciągnij z tego wnioski” lub „dostałeś nauczkę”. Naukowcy twierdzą, że to pierwszy w historii tego typu artefakt.
encoded: Kule z inskrypcją, a w szczególności imieniem osoby, w którą ma trafić taki pocisk, to znany motyw, zwłaszcza w kinie gangsterskim. Przyszła ofiara znajdowała taki przedmiot np. w swoim pokoju i wiedziała, że przesłanie jest proste. „Jesteś naszym celem” lub „ta kula jest przeznaczona dla ciebie”. Była to groźba, która uświadamiała człowiekowi, że jest w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Taki pocisk często jednak był jedynie ostrzeżeniem i miał prowadzić do refleksji, odkupienia lub zadośćuczynienia. Pocisk z groźbą w starożytnym Izraelu Okazuje się jednak, że jest to motyw znany już w czasach starożytnych. Izraelscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w ruinach starożytnego miasta Hippos w północno-wschodnim Izraelu. Stanowisko znajduje się na szczycie u podnóża Wzgórz Golan. Pomiędzy III w. p.n.e. a VII w. n.e. było miastem, najpierw helleńskim, a następnie rzymskim. Badacze odnaleźli tam pocisk do procy, na którym znajdowała się inskrypcja „ΜΑΘΟΥ”, którą można przetłumaczyć jako „wyciągnij wnioski”. „Przedmiot został odnaleziony za pomocą wykrywacza metalu na terenie Nekropolii Południowej, w pobliżu koryta potoku Sussita, gdzie przebiegała starożytna droga” – napisali autorzy w pracy, która została opublikowana na łamach czasopisma „Palestine Exploration Quarterly”. Naukowcy twierdzą, że pocisk najprawdopodobniej został wystrzelony przez greckich obrońców miasta w kierunku atakujących żołnierzy wroga. – Tę wcześniej niepotwierdzoną inskrypcję można interpretować jako groźbę skierowaną wobec wroga. Znalezisko dołącza do grupy 69 ołowianych pocisków do procy znalezionych na terenie Hippos. Chociaż niektóre z nich są ozdobione skorpionem lub piorunem, znaleziony ostatnio pocisk, jest pierwszym z taką inskrypcją – podkreślają badacze. – To przykład sarkastycznego humoru obrońców miasta, którzy chcieli dać nauczkę swoim wrogom – powiedział Michael Eisenberg, archeolog z Uniwersytetu w Hajfie. Archeolodzy uważają, że osoba, która wystrzeliła pocisk, najprawdopodobniej zn…

pocisk-z-procy-b5a3d7c.jpg
width: 2835
height: 1071

Archeolodzy odkryli błękitne pomieszczenie w Pompejach. Cena pigmentu była niewyobrażalna
type: item
date: 2026-03-13T11:19:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: barwnik
subject: pompeje
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
description: Ile kosztował luksus w antyku? Naukowcy wycenili błękitny barwnik ze ścian nowo odkrytego sanktuarium w Pompejach. Zużyto tam niemal 5 kg rzadkiego pigmentu. Była to równowartość nawet 1300 bochenków chleba! W jakim celu użyto tak drogiego barwnika?
encoded: Pompeje we Włoszech są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych na świecie. Rokrocznie odwiedzają je tłumy turystów – nie jest to dziwne zważywszy na to, że można obejrzeć tak świetnie zachowane relikty miasta rzymskiego sprzed 2 tysięcy lat. To, że przetrwało do dziś zawdzięczamy erupcji wulkanu, która pokryła je popiołami i w ten sposób zakonserwowała. Od wielu lat trwają wykopaliska w Pompejach. Niedawno archeolodzy natknęli się na zagadkowe błękitne pomieszczenie. Nie garderoba, ale kaplica W Pompejach odkryto wiele bogatych willi. Składały się z wielu pomieszczeń i były obsługiwane przez niewolników. W jednym z kompleksów znaleziono niedawno pokój, który niemal w całości był pomalowany na niebiesko. Jego powierzchnia wynosiła około 9 metrów kwadratowych, czyli tyle, ile sypialnia w bloku. Zdaniem archeologów było to niewielkie sanktuarium domowe. Prawie każda ściana była pokryta intensywnym błękitem. A to był jeden z najdroższych pigmentów w historii ludzkości. Błękit egipski. Co o nim wiemy? Dlaczego błękit był tak drogi? W starożytności niebieskie pigmenty były znacznie rzadsze niż inne kolory. Błękit egipski był pierwszym syntetycznym barwnikiem w historii, a jego wytworzenie wymagało zaawansowanej technologii i ogromnej energii – składniki wypalano w temperaturze 850–950°C. Nazwa „błękit egipski” odnosi się do historycznego pochodzenia tej technologii, a niekoniecznie do miejsca wytworzenia konkretnej partii barwnika. Większość składników do wykonania pigmentu wykorzystanego w Pompejach pochodziła z okolic tego miasta. Pigment powstawał z piasku krzemionkowego, węglanu wapnia, minerałów miedzi oraz topnika alkalicznego. Badania próbek potwierdziły obecność krzemianu wapniowo-miedziowego oraz domieszek kwarcu i wollastonitu. Barwnik trafiał do rzymskich handlarzy w postaci małych kulek, które artyści musieli godzinami ucierać na proszek przed nałożeniem na mokry tynk. Wynik badania. Kilogramy luksusu na ścianach Głównym celem naukowców było os…

SacrarioSala-Celeste-Regio-IX-2-1200x801-c99f48b.jpg
width: 1200
height: 801

Z autobusu do muzeum. Niezwykła historia monety sprzed 2000 lat
type: item
date: 2026-03-12T10:22:09.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: monety
subject: muzeum
subject: pieniądze
subject: starożytność
subject: wielka brytania
description: Nie w muzeum, nie na wykopaliskach, lecz w autobusie zaczęła się ta niezwykła archeologiczna historia. Jedna z monet, które trafiały do rozliczenia po kursach w Leeds, okazała się znacznie starsza, niż ktokolwiek mógł przypuszczać. Przez lata znajdowała się wśród dziecięcych skarbów. Teraz poznaliśmy prawdę na jej temat.
encoded: Powojenna Wielka Brytania. Kraj w latach 50. targany jest kryzysami, ale życie toczy się dalej. Wówczas James Edwards pracował w Leeds jako główny kasjer w miejskim transporcie. Każdego dnia przez jego ręce przechodziły tysiące monet z autobusów i tramwajów. Liczył je, segregował i pakował. Czasem w stercie pensów trafiały się „odrzuty”. Były to monety fałszywe lub zagraniczne, których nie dało się wpłacić do banku. James nie wyrzucał ich jednak do kosza. Zabierał je do domu dla swojego wnuka, Petera. Dla małego chłopca te metalowe krążki były jak okna na inny świat. Peter trzymał je w małej, drewnianej kasetce przez ponad siedem dekad. – Dla mnie były to skarby – wspomina po latach Peter Edwards. Detektyw na tropie Kartaginy Peter Edwards, dziś 77-letni mężczyzna, postanowił w końcu odkryć prawdę na temat jednej z monet, która szczególnie przykuwała jego uwagę. Przeprowadził skrupulatne badania, które przyniosły zaskakujące rezultaty. Okazało się, że moneta nie jest pamiątką z wakacji, ale antycznym artefaktem. Została wybita przez Kartagińczyków w mieście Kadyks. Miało to miejsce w I wieku przed naszą erą. Peter był zdumiony jej wiekiem i pochodzeniem. – Moneta zawsze mnie fascynowała, bo trudno było rozszyfrować, skąd pochodzi – przyznaje Edwards. Postanowił, że tak cenny przedmiot nie może dłużej leżeć w prywatnej szufladzie. Skontaktował się z Leeds Museums and Galleries, aby przekazać znalezisko badaczom. Twarz boga i marketing starożytnych Co właściwie widać na tym maleńkim kawałku metalu? Na jednej stronie widnieje twarz boga Melkarta – boga opiekuna fenickiego Tyru. Oddawano mu cześć podczas święta przebudzenia, przypadającego prawdopodobnie na początek wiosny. Melkart nosi charakterystyczne nakrycie głowy z lwiej skóry. Dzięki temu przypomina greckiego herosa Heraklesa. Nie był to przypadek, lecz sprytny zabieg starożytnych rzemieślników. W tamtym czasie fenickie monety często wykorzystywały grecką symbolikę. Miały dzięki temu wydawać się bardziej atrakcyj…

IMG5348-d9a321d.jpeg
width: 4032
height: 3024

Starożytny traktat Archimedesa odnaleziony. Skrywał się pod średniowiecznymi modlitwami
type: item
date: 2026-03-11T08:28:47.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: francja
subject: grecja
subject: matematyka
subject: pergamin
subject: starożytność
description: Średniowieczny recykling nie zdołał całkowicie wymazać geniuszu starożytności. Po latach poszukiwań odnaleziono jedną z trzech brakujących kart słynnego dzieła starożytnego matematyka, Archimedesa, ale pokrytą chrześcijańskimi modlitwami. Nowe metody badawcze pomogą ujawnić kolejne fragmenty starożytnego dzieła.
encoded: Archimedes z Syrakuz był jednym z największych umysłów antyku. Jego traktaty przetrwały wieki, ale w postaci kopii. Ale nawet te dokumenty nie zawsze były traktowane z należytym im szacunkiem. Ta historia dotyczy jednego z nich. Niełatwe losy starożytnych ksiąg Archimedes żył w III wieku p.n.e. Jednak jego dzieła zachowały się tylko dzięki skrybom, którzy kopiowali je w kolejnych wiekach. Zachowały się w tzw. palimpseście Archimedesa, który powstał w X wieku w Konstantynopolu, czyli dzisiejszym Stambule. W nim zawarte są dzieła starożytnego matematyka, w tym słynne „O ciałach pływających”. To właśnie w nim zawarte jest prawo Archimedesa, określające siłę wyporu jako ciężar cieczy wypartej przez ciało. Według legendy Archimedes w czasie kąpieli w wannie zauważył, że ilość wody wypływającej z wanny odpowiadała objętości ciała zanurzanego w wodzie. Wówczas miał z niej wyskoczyć z okrzykiem Eureka!, czyli „znalazłem”. A czym jest „palimpsest”? W ten sposób określa się manuskrypt powstały na wcześniej już zapisanych pergaminach. W średniowieczu pergamin, wykonany ze skóry zwierzęcej, był towarem luksusowym. Gdy mnisi potrzebowali miejsca na nowe teksty modlitewne, po prostu zeskrobywali stare teksty. Taki los spotkał też kopię dzieł Archimedesa. Zaginiona strona starożytnego dzieła Na początku XX wieku badacz Johan Ludvig Heiberg uwiecznił palimpsest Archimedesa na fotografiach. Był to ostatni moment, kiedy świat widział księgę w całości. Potem losy rękopisu stały się burzliwe. W 1996 roku francuskie Ministerstwo Kultury pozwoliło na sprzedaż manuskryptu prywatnemu kolekcjonerowi. Zanim jednak cenny zabytek trafił do Walters Art Museum w Baltimore, przeszedł przez wiele rąk. W trakcie tych wędrówek trzy strony gdzieś przepadły. Przez lata naukowcy mogli badać te konkretne fragmenty palimpsestu tylko analizując czarno-białe zdjęcia Heiberga z początku XX wieku. Brakujące strony stały się celem poszukiwań historyków. Co skrywa odkryta pergaminowa stronica? Sytuacja zmienił…

archimedes-41ea539.png
width: 1800
height: 1200

Była jedną z najbardziej przerażających istot greckich mitów. Jej los zależał od kaprysu bogów
type: item
date: 2026-03-08T12:05:04.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: grecja
subject: meduzy
subject: mity
subject: starożytność
description: Meduza to jedna z najbardziej fascynujących postaci mitologii greckiej – istota, która od wieków inspiruje artystów, pisarzy i badaczy kultury. Jej wizerunek, łączący piękno i grozę oraz zdolność zamieniania spojrzeniem w kamień sprawiają, że Meduza pozostaje symbolem zarówno niebezpieczeństwa, jak i mocy.
encoded: Spis treści: Meduza, Gorgony i ich rola w mitologii greckiej Włosy Meduzy i inne przerażające cechy Tragiczny koniec Meduzy Meduza w sztuce i kulturze – od starożytności po współczesność Meduza jako archetyp i interpretacje feministyczne Meduza to postać o wyjątkowym statusie w mitologii greckiej. Z trzech sióstr Gorgon – Euryale, Steno i Meduzy – tylko ona była śmiertelna, co czyniło ją wyjątkową w świecie mitów. Przez rzymskiego poetę, Owidiusza była opisywana jako początkowo piękna kobieta, która została ukarana za zbezczeszczenie świątyni Ateny. Bogini zamieniła jej piękne włosy w węże. Jej spojrzenie mogło zamieniać ludzi w kamień. To właśnie te cechy sprawiły, że Meduza stała się postacią symboliczną – ostrzegającą przed niebezpieczeństwem, ale też reprezentującą kobiecą siłę i autonomię. Meduza, Gorgony i ich rola w mitologii greckiej Gorgony, w tym Meduza, pełniły w mitologii greckiej wiele funkcji – od potworów odstraszających, przez symbole śmierci, po elementy kultu religijnego. Gorgony mitologia opisuje jako istoty o wężowych włosach, czasami skrzydlate, które mogły paraliżować swoim spojrzeniem. Ich genealogia jest niejednoznaczna: Hezjod i Apollodor uznają je za córki Forkisa i Keto, natomiast Hyginus wskazuje na Gorgonę i Keto jako rodziców. Rola Meduzy w mitologii greckiej nie ograniczała się do funkcji groźnej postaci. Jej głowa stała się symbolem ochronnym (tzw. Gorgoneion) i pojawiała się na tarczach, amuletach oraz fasadach budowli. Symbolika Meduzy wykraczała poza mit i pełniła funkcję praktyczną w świecie starożytnej Grecji – odstraszając wrogów i zapewniając bezpieczeństwo. Włosy Meduzy i inne przerażające cechy Najbardziej charakterystycznym elementem wyglądu Meduzy były jej włosy – zamienione w żywe węże. Stały się one symbolem grozy, a jednocześnie jej niepowtarzalnej mocy. Spojrzenie Meduzy mogło zmienić człowieka w kamień, co w sztuce i literaturze interpretowano zarówno jako metaforę paraliżu strachem, jak i alegorię władzy nad życiem i …

CaravaggioMeduza-ff54e02.jpeg
width: 1583
height: 1200

Kogo spotkali Słowianie, gdy weszli na ziemie dzisiejszej Polski? – biała plama, która zaczyna się wypełniać
type: item
date: 2026-03-06T06:57:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: barbarzyńcy
subject: migracje
subject: słowianie
subject: starożytność
description: Słowianie na ziemiach polskich pojawiają się dopiero w VI wieku – notują ich dwaj historycy, bizantyński Prokopiusz i gocki Jordanes. Czy kogoś zastali nad Wisłą i Odrą? – opowiada historyk dr Michael-Morys Twarowski w naszym podcaście.
encoded: Pochodzenie Słowian wywołuje wiele emocji nie tylko wśród archeologów, genetyków czy historyków, ale też pasjonatów dziejów naszego kraju. O swojej perspektywie dotyczącej zasiedlenia Polski przez Słowian opowiada dr Michael Morys-Twarowski. Polska w I tysiącleciu. Biała plama? Domeną archeologów są dzieje aż do pojawienia się pisma. W przypadku Polski cezurą jest przyjęcie chrztu w 966 roku. Jednak – zdaniem dr. Michaela Morysa-Twarowskiego – całkiem sporo można powiedzieć o tym, co działo się nad Wisłą i Odrą przed tym momentem, na podstawie źródeł historycznych, ale zewnętrznych. O tym opowiada w naszym podcaście. Dr Morys-Twarowski poznał ten temat dogłębnie, przygotowując książkę pt. „Barbarica. Tysiąc lat zapomnianej historii ziem polskich”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Skąd przybyli Słowianie? Jednym z pytań, które dr Morys-Twarowski zadaje sobie w książce, jest pochodzenie Słowian. Do tej pory w nauce są promowane dwie koncepcje: autochtoniczna i allochtoniczna. Pierwsza zakłada, że Słowianie nie musieli migrować do Polski, bo w jej granicach „byli od zawsze”. Druga zakłada, że przybyli ze wschodu w VI wieku i niedawne badania genetyczne silnie ją wspierają. W ocenie historyka te dwie koncepcje „pod wieloma względami się uzupełniają”. Jak to możliwe? Według niego południe Polski mogło być w dużej mierze wyludnione – do czego przyczyniły się m.in. krwawe najazdy Hunów. W ostatnim czasie archeologom udało się odkryć w Małopolsce koronny dowód obecności Hunów – pochówek dwóch dzieci – Huna i autochtona. Z kolei na północy przetrwać miały skupiska ludności germańskiej, które napotkali migrujący Słowianie. Dr Morys-Twarowski zadaje kluczowe pytanie: co oznaczało być Słowianinem i wskazuje na… język. Słowianie, którzy napotkali potomków Wandalów czy Lugiów na Kujawach czy w Wielkopolsce, mogli nie tylko walczyć ze sobą, ale też współpracować. „Autochtoni, należący do innych ludów czy mówiący innymi językami, stawali się Słowianami” – opisu…

miniatura-1-eea0a1f.png
width: 1280
height: 720

Czy lud spod Ślęży dotarł do Kordoby? Historyk opowiada o zapomnianej migracji sprzed 1500 lat
type: item
date: 2026-03-04T12:21:35.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: barbarzyńcy
subject: dolny śląsk
subject: hiszpania
subject: starożytność
description: Silingowie, germańskie plemię, które zamieszkiwało tereny Dolnego Śląska, ruszyło wraz z innymi barbarzyńskimi plemionami na zachód. Osiedli w rejonie dzisiejszej Kordoby w Hiszpanii – opowiada w podcaście National Geographic Polska dr Michael Morys-Twarowski.
encoded: Często uważa się, że historycy zajmujący się dziejami Polski, swoją pracę rozpoczynają od momentu powstania państwa Piastów w drugiej połowie X wieku. Okazuje się, że źródła pisane – choć dość szczątkowe – oświetlają też wcześniejsze stulecia w I tysiącleciu n.e. Czy na ich podstawie wiemy, kto i jak żył nad Wisłą? Historyk na tropie zapomnianych ludów Informacje historyczne na temat ludów, które zamieszkiwały dzisiejszą Polskę przed powstaniem Polski zebrał dr Michael Morys-Twarowski w książce pt. „Barbarica. Tysiąc lat zapomnianej historii ziem polskich”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Znak Horyzont. Kluczowymi informacjami na temat swoich ustaleń dzieli się w naszym podcaście. Dr Morys-Twarowski ukończył prawo i amerykanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, na tej samej uczelni obronił doktorat z historii. Jest popularyzatorem historii, współpracował z licznymi tygodnikami i wiodącymi polskimi portalami. Tajemnica jednego ludu spod Ślęży Jak opowiada w podcaście dr Morys-Twarowski, najważniejszym wandalskim plemieniem, które opuściło obszar Dolnego Śląska pod wpływem inwazji Hunów na początku V wieku, byli Silingowie. – Przypuszcza się, że z racji nazwy zamieszkiwali gdzieś w okolicach góry Ślęży – opowiada historyk. Silingowie wdarli się z innymi ludami na teren Cesarstwa Rzymskiego. Wiadomo, że plądrowali kilka lat Galię, a w 409 roku przekroczyli Pireneje. Silingowie zajęli prowincję Hispania Baetica ze stolicą w Kordobie. Z Hiszpanii do Italii – dalsza wędrówka Silingów Rzymianie wynajęli Wizygotów do wytępienia Silingów. Pojmali ich króla Fredbala i zdziesiątkowali to wandalskie plemię. Chociaż zapewne nieliczni ocaleli z tego pogromu. W połowie V wieku w północnej Afryce powstało państwo Wandalów. Stamtąd lud ten wyprawiał się do Europy. – Wandalowie zdobyli Rzym w 455 roku i nie jest to ryzykowna hipoteza, że wśród tych starszych żołnierzy wandalskich mógł się znaleźć jakiś Siling, który brał udział w wędrówce ludów kilka dekad wcześniej – mówi dr…

ng-miniatura-7-e3fb93f.png
width: 1280
height: 720

Grecy podczas starożytnych rytuałów pili ten psychodeliczny napój. „Antyczne LSD” przygotowywano ze sporyszu
type: item
date: 2026-03-04T07:40:42.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: grecja
subject: lsd
subject: napoje
subject: religie
subject: starożytność
description: W samym sercu starożytnej Grecji, w cieniu świątyni Eleusis, tysiące pielgrzymów zbierało się co roku na misteriach eleuzyjskich – jednym z najciekawszych religijnych rytuałów antycznego świata. Zanim przekroczono progi świątyni Demeter, każdy przechodził wielodniowy post i oczyszczenie. Wszyscy czekali na kulminacyjny moment: wspólne wypicie kykeonu. Wyglądał niepozornie – ot, woda z jęczmieniem i miętą – ale jego działanie zapierało dech.
encoded: Wyobraź sobie starożytną grecką noc, podczas której filozofowie, artyści i władcy zjeżdżali się do niewielkiego miasteczka Eleusis. Każdy z nich wiedział, że za chwilę przeżyje coś, co odmieni jego postrzeganie świata. Czekał ich rytuał misteriów eleuzyjskich (według niektórych źródeł odprawianych przez niemal 2000 lat), których centrum stanowił tajemniczy napój kykeon, mający prowadzić ku mistycznym wizjom. Współcześnie bywa nazywanym „antycznym LSD”, który przyrządzały miejscowe kapłanki. Czym był „magiczny napój” i kto go przyrządzał? Kapłanki z Eleusis były strażniczkami jednej z największych tajemnic starożytności. To one, w noc poprzedzającą kulminację misteriów, szykowały „magiczny napój” dla setek inicjowanych. Według zachowanych przekazów kykeon składał się z wody, jęczmienia i mięty, lecz coraz więcej naukowców podejrzewa, że w tej mieszance kryło się coś więcej – sporysz, czyli grzyb wywołujący potężne zmiany świadomości. Podczas misteriów uczestnicy po długim poście spożywali kykeon. Wielu z nich opisywało potem wizje światła, spotkania z boginią Demeter i poczucie całkowitego odrodzenia. Tajemnicza receptura była przekazywana ustnie, a za złamanie milczenia groziła kara śmierci – to tylko podsycało aurę sekretnych rytuałów. Sporysz – trujący grzyb czy psychodeliczny klucz do świadomości? Przez wieki ten sekret antyku był przykryty pyłem dziejów. Dopiero współczesne badania rzucają nowe światło na tajemnicę kapłanek z Eleusis. Sporysz (Claviceps purpurea) pasożytuje na zbożach, a spożycie jego surowej postaci może prowadzić do zatrucia, halucynacji, a nawet śmierci. Jednak, jak udowodnili naukowcy z Uniwesytetu w Atenach, po odpowiednim przetworzeniu – czyli gotowaniu w ługu przez kilka godzin – toksyczność znika, a pozostają substancje psychoaktywne pokrewne LSD: LSA oraz izo-LSA. Kapłanki mogły więc posiadać niezwykłą wiedzę botaniczno-chemiczną, pozwalającą przekształcić trujący grzyb w „napój bogów”, umożliwiający uczestnikom wejście w mistyczny kont…

FABRIC-KOLAZ-32-80-0eecf38.jpg
width: 2700
height: 1800

„Księżniczka z Bagicza” zmieniła swój wiek. Wszystko dzięki analizie jej niezwykłej trumny
type: item
date: 2026-03-03T10:22:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: polska
subject: pomorze
subject: starożytność
description: Niezwykła historia starożytnej, pomorskiej „księżniczki z Bagicza” to opowieść o archeologicznym śledztwie, które rozegrało się na przestrzeni ponad stu lat. Dzięki najnowszym technologiom naukowcy odkryli wreszcie kiedy zmarła, a tajemnica przez cały czas kryła się w jej specyficznej trumnie.
encoded: Tajemnicza kobieta z Pomorza Zachodniego mogła zostać pochowana niemal 2000 lat temu. To zmienia nasze wyobrażenie o starożytności na polskich ziemiach i kończy trwającą ponad 100 lat archeologiczną dyskusję. Jak odkryto pochówek „księżniczki z Bagicza” i co znaleziono w trumnie? Wszystko zaczęło się pod koniec XIX wieku, gdy silne sztormy dręczące Pomorze Zachodnie i erozja klifu ujawniły w Bagiczu niezwykły pochówek. Z osuwiska wystawała masywna, dębowa kłoda, która okazała się trumną. W jej wnętrzu spoczywał dobrze zachowany szkielet kobiety. Przypadkowe odkrycie szybko przyciągnęło uwagę ówczesnych archeologów. Grób wyróżniało nie tylko bogactwo wyposażenia, ale też niezwykły sposób pochówku – trumna była wykonana z jednego pnia dębu, z wiekiem dopasowanym z tej samej kłody. Początkowe badania prowadzono w czasach, w których archeologia dopiero raczkowała i skupiały się one na elementach najprostszych do analizy: przedmiotach znalezionych przy zmarłej. Były to brązowe zapinki, bransolety, kolia ze szklanych paciorków, drewniany stołeczek czy fragmenty bydlęcej skóry i wełnianej odzieży – wszystko to wskazywało na to, że pochowana kobieta była osobą o wysokim statusie społecznym, być może elitą kultury wielbarskiej związanej z Gotami. Stąd przyjęto nazywać ją „księżniczką”. Wyjątkowo dobrze zachowany pochówek Wyjątkowość tego pochówku polegała nie tylko na liczbie i jakości zabytków, ale też na znakomitym stanie zachowania materiałów organicznych. To rzadkość w polskiej archeologii – drewno, tkaniny i skóra przetrwały niemal 2000 lat. Pozwoliło to nie tylko określić, jak wyglądały elementy ubioru, ale też rzuciło światło na rytuały pogrzebowe i codzienność elity ówczesnych społeczności Pomorza Zachodniego. Problemy z ustaleniem wieku – koniec długiej dyskusji Przez dziesięciolecia naukowcy spierali się, kiedy dokładnie zmarła „księżniczka z Bagicza”. Pierwsze szacunki opierały się na stylistyce wyposażenia grobowego i wskazywały na II wiek n.e. W 2018 roku przepr…

FABRIC-KOLAZ-32-79-3f78152.jpg
width: 2700
height: 1800

Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum na ponad tysiąc lat. Losy imperium pełne były spektakularnych triumfów i bolesnych upadków
type: item
date: 2026-03-01T13:27:58.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: bizancjum
subject: średniowiecze
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
description: Bizancjum trwało przez ponad tysiąc lat. Potężne imperium było swoistym paradoksem – w swej dojrzałej fazie mówiło po grecku, modliło się w obrządku chrześcijańskim, a kulturowo chyliło się ku Bliskiemu Wschodowi. Jednak do ostatniego dnia istnienia czerpało legitymizację z rzymskiego prawa, rzymskiej administracji i rzymskiej idei uniwersalnego imperium. Przyjrzyjmy się nieco bliżej dziejom potężnego państwa.
encoded: Spis treści: Konstantynopol i trwały podział Złoty wiek Justyniana Kryzys VII wieku i początek systemu temowego Macedońskie odrodzenie Katastrofalny rok 1204 Jak upadł kolos? W powszechnej i historycznej świadomości, termin „Bizancjum” funkcjonuje jako synonim wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego, która przetrwała upadek zachodu. Należy jednak podkreślić, że nazwa ta została nadana dopiero przez XIX-wiecznych historyków, nie przez samych twórców tej cywilizacji. Mieszkańcy imperium, od jego zarania w IV wieku aż po tragiczny finał w XV wieku, niezmiennie określali się mianem Rzymian, a swoje państwo dumnie nazywali Cesarstwem Rzymskim. Konstantynopol i trwały podział Bizancjum zostało wzniesione na ryzykownej decyzji cesarza Konstantyna Wielkiego o przeniesieniu stolicy imperium z Rzymu nad Bosfor. W 324 roku, po pokonaniu Licyniusza i zjednoczeniu cesarstwa Konstantyn dostrzegł, że demograficzny, gospodarczy i militarny środek ciężkości imperium przesunął się na wschód. Bizancjum, starożytne greckie miasto zlokalizowane na strategicznym cyplu kontrolującym kluczowe szlaki handlowe, zostało wybrane na „Nowy Rzym”. Oficjalna dedykacja miasta nastąpiła 11 maja 330 roku. Konstantynopol był czymś więcej niż tylko nową rezydencją władcy. Stanowił coś w rodzaju deklaracji politycznej. Miasto zaprojektowano z rozmachem godnym starego Rzymu – z senatem, forami i hipodromem – ale z chrześcijańskim duchem, który miał zdefiniować przyszłość imperium. W 395 roku, po śmierci Teodozjusza I Wielkiego, nastąpił ostateczny i trwały podział na Cesarstwo Zachodniorzymskie i Wschodniorzymskie. Nękany problemami gospodarczymi i presją migracyjną zachód upadł w 476 roku pod ciosami Odoakra. Wschód nie tylko przetrwał i obronił swoje granice, ale także ciągłość administracyjną i prawną, co stało się bazą dla przyszłej ekspansji. Złoty wiek Justyniana Wraz z panowaniem Justyniana I Wielkiego nastał najambitniejszy, a przy tym także najbardziej kontrowersyjny okres w dziejach wczesnego Ce…

bizancjum-6c901f3.jpg
width: 1800
height: 1200

Czy znalezisko doktorantki zmienia historię pisma? Tych symboli nikt wcześniej nie widział
type: item
date: 2026-02-16T07:04:22.000Z
creator: Anna Thorpe
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: historia
subject: pismo
subject: starożytność
description: Najstarszy alfabet na świecie może pochodzić z Syrii – taką hipotezę wysunęli archeolodzy, analizując tajemnicze znaki wyryte na glinianych cylindrach sprzed 4400 lat. Znalezisko może całkowicie zmienić dotychczasową chronologię rozwoju pisma.
encoded: Spis treści Dlaczego Umm el-Marra jest tak ważne? Co odkryto w grobowcu? Czy to naprawdę alfabet? Jak zmienia się historia pisma? Podczas wykopalisk w Syrii archeolodzy natrafili na rzadkie znalezisko: wczesny system pisma. Ten zapis stawia przed badaczami nowe wyzwanie – ponowne przeanalizowanie osi czasu, na której pojawiały się symbole alfabetu. Wyryte na „etykiecie” dołączonej do daru imię sprzed 4 400 lat może zmienić historię alfabetu. Zespół archeologów z Johns Hopkins University oraz Uniwersytetu w Amsterdamie prowadził prace w grobowcu na terenie kompleksu sepulkralnego w Umm el-Marra, na północy Syrii. Tam badacze natknęli się na zestaw glinianych cylindrów naciętych znakami. Eksperci niedawno potwierdzili, że najprawdopodobniej jest to pismo alfabetyczne. Oznaczałoby to przesunięcie najwcześniejszego znanego dowodu istnienia takiego systemu o pół tysiąclecia wstecz. Dlaczego Umm el-Marra jest tak ważne? Umm el-Marra było jednym z najstarszych miast starożytnego Bliskiego Wschodu. Leżało strategicznie na skrzyżowaniu głównych szlaków handlowych między Mezopotamią a Aleppo. Archeolog Glenn Schwartz i konsultant ds. dziedzictwa kulturowego Hans H. Curvers rozpoczęli wykopaliska w tym miejscu w 1994 roku. Celem było zrozumienie rozwoju zachodniosyryjskich społeczeństw, co wciąż jest słabo zbadanym obszarem. Na początku lat 2000. odkryli elitarną nekropolię z wczesnej epoki brązu, położoną wysoko ponad resztą stanowiska. Składała się z 10 grobowców z suszonej cegły oraz grobów. Było to wyjątkowe znalezisko w regionie. – Nie ma innego przykładu całej kolekcji grobów osób o wysokim statusie, budowanych przez kolejne stulecia – mówi Schwartz. – To bardzo nietypowe, by elitarne grobowce zachowały się w dobrym stanie, bo zwykle są plądrowane przez rabusiów. Co odkryto w grobowcu? W 2004 roku, podczas badań lepiej zachowanego grobowca, zespół odkrył sześć szkieletów. Znaleziono też zestaw przedmiotów świadczących o wysokim statusie ekonomicznym pochowanych. Wśród ni…

2026-01-28-105611-Is-this-the-worlds-oldest-alphabet--National-Geographic-i-jeszcze-1-strona---3750bf9.png
width: 1259
height: 839

Plac budowy pełen niespodzianek. Pod ziemią skrywała się starożytna świątynia
type: item
date: 2026-02-12T13:00:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: miasta
subject: niemcy
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Naczynia z motywami węży i kadzielnice odkryli archeolodzy pod współczesną zabudową Ratyzbony. Okazało się, że były to ślady po świątyni sprzed dwóch tysięcy lat. Czczono w niej jednego z najbardziej zagadkowych bogów starożytności. Co o niej wiemy?
encoded: Ratyzbona to miasto położone w dzisiejszej Bawarii. W 79 roku na terenie dzisiejszej dzielnicy Kumpfmühl Rzymianie wznieśli kasztel, będący punktem obserwacyjny nad ujściami rzek Naab i Regen. Składał się z fortyfikacji otoczonych fosą i palisadą. Stacjonujący w tym forcie legioniści rzymscy oddawali cześć różnym bogom. Teraz archeolodzy mają dowód, że wśród nich był Mitra. Świątynie poświęcone temu bogowi odkryto m.in. w Rzymie, w Brytanii, a także nad Renem, Dunajem i Eufratem. Tajemnice boga żołnierzy Kim był Mitra i dlaczego budowano mu świątynie? To bóg pochodzenia orientalnego, który stał się niezwykle popularny wśród rzymskich żołnierzy. Jego kult był owiany tajemnicą i dostępny tylko dla wtajemniczonych osób. Świątynie Mitry często znajdowały się pod ziemią lub przypominały jaskinie, co miało nawiązywać do mitycznych czynów boga. Kult ten ostatecznie przegrał z chrześcijaństwem w IV i V wieku. Mieszkaniówka w miejscu sanktuarium Jest zasadą, że w miejscu nowych inwestycji w miastach archeolodzy prowadzą nadzór. Zaglądają w łyżki koparek i pod łopaty robotników, czy aby nie wykopują one jakichś artefaktów. Takie prawdopodobieństwo rośnie w przypadku ośrodków o dawnej metryce – a tak było w przypadku inwestycji w Ratyzbonie. W czasie kopania fundamentów pod nowe budynki mieszkalne natrafiono na starożytne relikty. Podczas prac w 2023 roku znaleziska wydawały się typowe, a ich interpretacja była utrudniona, ponieważ wykopaliska prowadzono etapami wśród ciasnej zabudowy. Dopiero późniejsza, drobiazgowa ocena naukowa przeprowadzona przez dr. Stefana Reutera pozwoliła połączyć wszystkie elementy w jedną całość i zidentyfikować budowlę jako świątynię Mitry. Drewniane ściany i wężowe naczynia Po świętym przybytku nie zachowało się wiele. Budowla była wykonana z drewna. Archeologom udało się jednak znaleźć kamień wotywny, choć czas zatarł na nim napisy. Odkryto też fragmenty wotywnych blaszek i okucia ołtarzyka, znane z innych rzymskich świątyń. Najważniejszym dowode…

ein-mithras-heiligtum-aus-roemischer-zeit-mithraeum-bild-1-a6a6b64.jpg
width: 1490
height: 1118

Aleksander Wielki założył tę metropolię nad Tygrysem. Przez setki lat była zapomniana
type: item
date: 2026-02-12T10:45:32.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: aleksander wielki
subject: archeologia
subject: irak
subject: mezopotamia
subject: miasta
subject: starożytność
description: Aleksandria nad Tygrysem była jednym z najbardziej ambitnych projektów Aleksandra Wielkiego. Powstała w strategicznym miejscu, gdzie morze łączyło się z systemami rzecznymi Mezopotamii. Przez wieki jej lokalizacja budziła wątpliwości. Teraz badacze potwierdzili istnienie miasta. Skala inwestycji robi wrażenie.
encoded: Aleksander Wielki przeżył zaledwie 32 lata. Ale jego dokonania imponują. Jego ambicją było podbicie całego znanego świata. W ostatnich latach życia dotarł aż do Indii. Zmęczona armia nie chciała już maszerować dalej. Żołnierze przeszli ze swoim wodzem około 18 tys. km! W wielu miejscach na swojej drodze władca ten zakładał miasta, które nazywano jego imieniem lub przemianowywano na Aleksandrię. Po wielu latach badań brytyjsko-niemiecki zespół badaczy ogłosił, że zlokalizował kolejną Aleksandrię – znajduje się w dzisiejszym Iraku. Aleksandria nad Tygrysem. Dzieje miasta Starożytna Aleksandria nad Tygrysem (później znana jako Charax Spasinou) znajduje się w dzisiejszym południowym Iraku. Współcześnie miejsce to jest znane pod nazwą Dżebel Chajber. Miasto leży w dolnej Mezopotamii, około 50 kilometrów od współczesnej Basry. Znajduje się zaledwie 15 kilometrów od granicy z Iranem, co przez lata utrudniało dostęp do ruin. Ze względu na bliskość granicy, w latach 80. XX wieku obszar ten był kluczowym polem bitwy podczas wojny iracko-irańskiej, a w samych ruinach stacjonowało wówczas wojsko. W momencie założenia miasto znajdowało się zaledwie około 2 kilometrów od brzegu Zatoki Perskiej, co czyniło je idealnym węzłem łączącym otwarte morze z systemami rzecznymi wewnątrz lądu. Obecnie ruiny są w większości zniwelowane. Jednak wyróżniają się zachowanymi murami obronnymi o długości wielu kilometrów, które miejscami wciąż wznoszą się na wysokość ośmiu metrów. Jak doszło do odkrycia? Zarysy miasta były od starożytności widoczne na powierzchni ziemi. W latach 60. XX w. archeolog dr John Hansman zidentyfikował stanowisko archeologiczne Dżebel Chajber na podstawie zdjęć lotniczych wykonanych przez Royal Air Force. Wtedy miejsce trafiło do literatury naukowej. Dr Hansman zauważył, że układ murów i topografia terenu odpowiadają opisom rzymskiego pisarza Pliniusza Starszego, który szczegółowo opisał mezopotamską Aleksandrię w I wieku n.e. Dopiero w 2013 roku brytyjski zespół archeolo…

alex-ff2d358.jpg
width: 1688
height: 1125

Archeolodzy odkryli ślad po bojowych słoniach Hannibala. To pierwsze takie znalezisko z Europy
type: item
date: 2026-02-11T11:31:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: hiszpania
subject: słonie
subject: starożytność
description: Archeolodzy w Hiszpanii odkryli dowód na obecność słoni wśród wojsk Kartaginy na Półwyspie Iberyjskim. Mała kostka słonia to pierwszy taki fizyczny ślad tych zwierząt z czasów wojen punickich w Europie. Znalezisko rzuca nowe światło na historię, którą dotąd znaliśmy głównie z tekstów literackich i ze sztuki.
encoded: Słonie od zawsze budziły podziw swoją potęgą i inteligencją. Są to największe i najcięższe zwierzęta lądowe, jakie żyją dziś na naszej planecie. Ich budowa jest wyjątkowa: mają ogromne głowy, wielkie uszy i niezwykle chwytne trąby. W przeszłości ich krewni, czyli mamuty, zamieszkiwały niemal całą Europę i Amerykę. Jednak po ich wyginięciu słonie stały się dla Europejczyków zwierzętami egzotycznymi. Zaginione czołgi starożytności Ze względu na ogromną siłę, człowiek szybko zapragnął wykorzystać słonie do swoich celów. W starożytności pełniły rolę podobną do dzisiejszych czołgów. Ich zadaniem było przełamywanie linii wroga i sianie paniki wśród konnicy. Pierwsze relacje o szkoleniu słoni do walki pochodzą z Indii sprzed tysięcy lat. Aleksander Wielki spotkał je podczas swoich podbojów, co wywarło na jego żołnierzach piorunujące wrażenie. Wkrótce potem władcy helleńscy zaczęli masowo włączać te zwierzęta do swoich armii. Kartagińczycy nauczyli się ich obsługi podczas walk na Sycylii w III wieku przed naszą erą. To właśnie tam narodziła się legenda słoni bojowych Kartaginy. Sensacyjne odkrycie pod gruzami Kordoby W 2020 roku, podczas rutynowych prac archeologicznych w Kordobie, naukowcy natrafili na coś, co przykuło ich uwagę, chociaż wyglądało niepozornie. Swoje wnioski na ten temat opublikowali właśnie na łamach czasopisma „Journal of Archaeological Science: Reports”. Badania prowadzono na wzgórzu Colina de los Quemados. Znaleziono tam ślady osadnictwa od epoki brązu aż po czasy islamskie. W warstwie odpowiadającej końcowi epoki żelaza odkryto pozostałości dzielnicy rzemieślniczej. Znajdowały się tam piece, ulice i domy z cegły mułowej. Pod ścianą jednego z zawalonych domów badacze dostrzegli mały, niemal sześcienny przedmiot, który okazał się być kością nadgarstka słonia o długości około dziesięciu centymetrów. Choć była lekko uszkodzona, archeolodzy zdołali ją poskładać z odnalezionych fragmentów. Obok kości leżało dwanaście kamiennych kul używanych w starożytnej br…

HannibaltraverseleRhoneHenriMotte1878-83406d4.jpg
width: 8915
height: 5840

Piktowie to jeden z najbardziej tajemniczych ludów w historii. Byli postrachem Rzymian i Wikingów
type: item
date: 2026-02-09T11:01:00.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: historia
subject: ludzie
subject: średniowiecze
subject: starożytność
subject: Travel
subject: wielka brytania
description: Piktowie, znani jako waleczny i wytatuowany lud, skutecznie opierali się potędze Rzymu i najazdom wikingów. Ich pochodzenie przez wieki pozostawało zagadką. Nowe badania genetyczne wreszcie przynoszą odpowiedzi.
encoded: W tym artykule: Skąd pochodzili Piktowie? Jak żyli Piktowie Co zostawili po sobie Piktowie? Piktowie zamieszkiwali tereny dzisiejszej Szkocji, w starożytności zwanej Kaledonią, od około I do X w. naszej ery. Osiedlali się też na wyspach w tym regionie, takich jak Orkady. Przez wzgląd na tatuaże nazywa się ich „pomalowanymi ludźmi”. Posługiwali się językiem piktyjskim, wywodzącym się z języków celtyckich. Opisywani byli jako niscy, brodaci mężczyźni o krępej budowie ciała. Na południu sąsiadowali z Brytami, z którymi częściowo się wymieszali. Historyków od dawna intryguje, skąd wzięli się Piktowie. Do niedawna przypisywano im dalekie pochodzenie. Wśród najbardziej prawdopodobnych regionów wymieniano między innymi północne wybrzeże Morza Egejskiego i Europę Wschodnią. Jednak już wiadomo, że to nieprawda. Skąd pochodzili Piktowie? Międzynarodowy zespół naukowców przebadał osiem ludzkich szkieletów pochowanych na dwóch piktyjskich cmentarzach w Lundin Links i w Balintore. Autorzy artykułu opublikowanego na łamach czasopisma naukowego „PLOS Genetics” wyodrębnili ze szczątków genomy, aby sprawdzić, w jakim stopniu Piktowie byli spokrewnieni z innymi kręgami kulturowymi w Wielkiej Brytanii. Pierwszy król Anglii: Egbert, Alfred czy Athelstan? Historia brytyjskiej monarchii ma 1200 lat Jest wielu kandydatów do tytułu pierwszego króla Anglii. Wśród nich wyróżnia się jeden człowiek. Oto historia, która doprowadziła do koronacji króla Athelstana. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kto-byl-pierwszym-krolem-anglii-to-zalezy-jak-zdefiniujemy-anglie-i-krola-fot-georgemiller381-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-7edebf6.jpg" width="938" height="528" alt="Kto był pierwszym królem Anglii? To zależy, jak zdefiniujemy Anglię i króla (fot. Georgemiller381, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Kto był pierwszym królem Anglii? To zależy, jak zdefiniujemy Anglię i króla (fot. Georgemiller381, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> – Lundin Links jest…

pitkowie-ee1fc72.png
width: 2160
height: 1440

To największa biblioteka w historii świata. Wiedza o bogach, medycynie i magii zachowała się na glinianych tablicach
type: item
date: 2026-02-08T10:30:50.000Z
creator: Michela Piccin
subject: Historia
subject: biblioteka
subject: historia
subject: mezopotamia
subject: pismo
subject: starożytność
description: Był postrachem Bliskiego Wschodu, mistrzem wojny i królewskiej propagandy. Kazał rzeźbić sceny krwawych bitew i polowań na lwy, a jego armie paliły całe miasta. A jednak największą ambicją Aszurbanipala nie było podbijanie kolejnych ziem, lecz gromadzenie wiedzy. Gdy w połowie XIX wieku archeolodzy odkopali w ruinach Niniwy tysiące glinianych tabliczek z jego imieniem, świat dowiedział się, że jeden z najokrutniejszych władców starożytności był zarazem twórcą pierwszej wielkiej biblioteki w dziejach.
encoded: Spis treści: Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? W poszukiwaniu Niniwy Jak powstała biblioteka Aszurbanipala i jak rozwijano zbiory wiedzy w Niniwie Dziedzictwo biblioteki Aszurbanipala – wiedza, która przetrwała upadek imperium Odkrycie biblioteki Aszurbanipala – sensacja, która zmieniła historię świata Odkrycie z 1850 roku, kiedy w Niniwie natrafiono na olbrzymią bibliotekę króla Aszurbanipala, wypełnioną glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem klinowym, rzuciło nowe światło na źródła starożytnej wiedzy oraz skomplikowane relacje imperium asyryjskiego z sąsiadami. Aszurbanipal, najpotężniejszy władca nowoasyryjskiego imperium w połowie VII wieku p.n.e., słynął z bezwzględnej skuteczności militarnej. Był także legendarnym łowcą lwów. A przy tym… bibliotekarzem. „Pałac Aszurbanipala, Króla Wszechświata, Króla Asyrii” – głosi inskrypcja oznaczająca królewską własność na jednej z ponad 30 tysięcy glinianych tabliczek i fragmentów, pochodzących z imponującej biblioteki, którą władca utrzymywał w swojej stolicy, Niniwie (na terenie dzisiejszego północnego Iraku). Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? XIX-wieczne odkrycie tej kolekcji przez brytyjskich archeologów okazało się przełomem w badaniach nad Asyrią. Wcześniej źródła dotyczące Aszurbanipala były niezwykle skąpe i w praktyce sprowadzały się do pojedynczej wzmianki w Biblii oraz często fantazyjnych opisów jego życia w późniejszych tekstach klasycznych. Dzięki glinianym tabliczkom – w które skrybowie wciskali trzcinowymi rylcami znaki pisma klinowego (w kształcie „klina”) – nagle z niezwykłą wyrazistością odsłoniły się wierzenia, liturgia, medycyna, polityka i dyplomacja świata asyryjskiego. Wśród artefaktów przewiezionych do Londynu znalazł się także fragment najstarszego znanego długiego utworu literackiego – Eposu o Gilgameszu. To właśnie on zawiera m.in. opowieść o Wielkim Potopie, znaną również z Biblii. Dla uczonych XIX wieku było to wydarzenie wstrząsające i sensacyjne. W poszukiwaniu Ni…

2026-01-22-111759-The-greatest-library-in-the-world-was-built-by-this-ruthless-king--National-Geo-5e16b06.png
width: 1290
height: 872

4600 lat czy więcej? Izotopy węgla kontra mity o Wielkiej Piramidzie w Gizie
type: item
date: 2026-02-05T08:51:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: piramidy
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Wielka Piramida w Gizie od wieków rozpala wyobraźnię, ale jej dokładny wiek długo pozostawał w sferze domysłów. Zamiast ufać legendom i amatorom, współcześni naukowcy stosują precyzyjne metody fizykochemiczne. Kluczowa do poznania prawdy była… zawartość pudełka po cygarach.
encoded: Egiptolodzy ustalali daty powstania piramid na podstawie list królów i inskrypcji. Przyjmowano, że faraon Cheops (Chufu) panował około 2600 lat p.n.e. Te obliczenia zabrały badaczom trochę czasu, bo starożytni Egipcjanie nie znali kalendarza liczonego od jednego punktu w historii. Mierzyli czas latami panowania władców i regularnymi spisami bydła. Można to porównać do liczenia czasu kolejnymi kadencjami współczesnych prezydentów. Namacalne i fizyczne dowody na wiek piramidy Cheopsa Przez lata brakowało nam jednak bezpośrednich dokumentów z samego placu budowy. Sytuacja zmieniła się drastycznie w 2011 roku w Wadi al-Dzarf nad Morzem Czerwonym. Archeolodzy odkryli tam najstarsze papirusy świata, w tym dziennik nadzorcy o imieniu Merer. Opisał on transport bloków wapienia z kamieniołomów w Tura do „stawu Cheopsa” pod samą piramidę. Merer wspomniał o trzynastym spisie bydła za Cheopsa. Dzięki temu wiemy, że budowa trwała blisko trzy dekady i zakończyła się pod koniec panowania tego władcy. Śledztwo dotyczące zaprawy. Metoda radiowęglowa C14 Jak sprawdzić wiek kamiennej konstrukcji sprzed tysiącleci, jakimi są piramidy? W ich ścianach jest sporo materii organicznej, a tą można przebadać metodą radiowęglową i uzyskać przybliżony wiek obiektu. Naukowcy wykorzystali „brudy” pozostawione w zaprawie murarskiej. W tej twardej masie spajającej bloki przypadkowo zachowały się fragmenty węgla drzewnego i drewna. Były to resztki z ognisk służących do wyprażania gipsu. W 1984 roku przeprowadzono pierwsze duże badania metodą C14, mierząc rozpad izotopu węgla. Co ciekawe, projekt sfinansowała fundacja mistyka Edgara Cayce’a, który wierzył, że piramida ma ponad 12 tysięcy lat. Wyniki badania z 1984 roku były sensacyjne, ale nie po myśli amatorów archeologii. Z odczytów wynikało, że piramida może być starsza o około 370 lata, niż sądzili historycy, ale wciąż miała tysiące lat mniej niż w teoriach alternatywnych. Drugie badanie z 1995 roku, oparte na około 50 próbkach, również „postarzy…

chufu-2d54453.jpg
width: 5472
height: 3648

Cukier jako lekarstwo? Historia dietetyki pełna jest takich paradoksów
type: item
date: 2026-02-04T07:00:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Lifestyle
subject: cukier
subject: jedzenie
subject: średniowiecze
subject: starożytność
subject: żywność
description: Kiedyś cukier uznawano za lekarstwo na kaszel, a soczysty melon budził grozę wśród lekarzy, którzy postrzegali go jako produkt wyjątkowo szkodliwy. Dziś liczymy każdą kalorię i obawiamy się „trucizn” ukrytych w przetworzonej żywności. Historia pokazuje jednak, że zalecenia dietetyczne na przestrzeni wieków zmieniały się radykalnie.
encoded: Dietetyka narodziła się około V wieku p.n.e. i była jednym z trzech filarów medycyny, obok chirurgii i farmakologii. Jej początki wiążą się z traktatami Hipokratesa, który postrzegał jedzenie jako klucz do utrzymania równowagi organizmu. Historyk Bruno Laurioux wydał właśnie nakładem francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) książkę „Une histoire de la diététique. D’Hippocrate au Nutri-Score” („Historia dietetyki. Od Hipokratesa do Nutri-Score”). Zabiera w niej czytelników w kulinarną podróż przez tysiąclecia, pokazując, jak zmieniały się poglądy na temat tego, co uznawano za zdrowe, a co za szkodliwe. – Konkretnym celem starożytnej dietetyki, koncepcji, która przetrwała przez wieki, było utrzymanie ciała w zdrowiu poprzez profilaktykę, a także leczenie chorób w ramach procesu terapeutycznego – mówi Laurioux w wywiadzie dla CNRS. Cukier w naszym menu Laurioux przybliża czytelnikom jeden z częściej dyskutowanych ostatnio składników diety. Mowa o cukrze, który trafił na europejskiej stoły z Indii, gdzie trzcina cukrowa była uprawiana od wieków, i odegrał złożoną rolę w historii dietetyki. Cukier importowano ze Wschodu już od XII wieku. W tamtych czasach uważano go zarówno za żywność, jak i lekarstwo, przepisywane między innymi na kaszel. Co ciekawe, już w XVII wieku zaczęto go potępiać za „czerń ukrytą pod bielą”. Dziś cukier bywa nazywany „trucizną”, której należy bezwzględnie unikać — co pokazuje, jak bardzo zmieniła się narracja wokół tego samego produktu. Szkodliwe owoce? Melon budził lęk lekarzy Laurioux przytacza także zaskakujący przykład dotyczący owoców. – Do XVIII wieku melony, cenione w regionie śródziemnomorskim, uważano za szkodliwe, jeśli spożywano je zbyt zimne i wilgotne, a przez to trudne do strawienia. Dominowała rada, by jeść je na pusty żołądek lub na początku posiłku, w towarzystwie substancji równoważących, takich jak sól czy mocne wino. Z dzisiejszej perspektywy brzmi to egzotycznie, ale wpisywało się w ówczesną teorię humoralną. „M…

cukier-76d952f.png
width: 1575
height: 1050

Jak starożytni Grecy zmierzyli obwód Ziemi bez nowoczesnych technologii?
type: item
date: 2026-01-31T11:21:03.000Z
creator: Paulina Rowińska
subject: Historia
subject: Nauka
subject: geografia
subject: starożytność
subject: ziemia
description: Obwód Ziemi można było poznać już ponad 2000 lat temu – i to bez zaawansowanych technologii. Grecki uczony Eratostenes dokonał tego przy pomocy prostych narzędzi i logicznego myślenia. Jego metoda była zaskakująco dokładna. Dziś Eratostenesa uznaje się go za twórcę geodezji. Oto jak dokonał, wydawać by się mogło, czegoś niemożliwego.
encoded: Spis treści: Czym zasłynął Eratostenes? Jak Grek obliczył obwód Ziemi? Pizza wyjaśnia wszystko Zagadka greckich stadionów Metoda naukowo bez zarzutu Urodzony w 276 r. p.n.e. w starogreckiej Cyrenie (dzisiejsza Libia) Eratostenes był uznanym matematykiem, geografem, poetą, astronomem i teoretykiem muzyki. W pewnym momencie przeniósł się do Egiptu, żeby objąć szefostwo Biblioteki Aleksandryjskiej, jednej z najbardziej znanych bibliotek w historii. Czym zasłynął Eratostenes? Uczony był pierwszą znaną nam osobą, która w naukowy sposób obliczyła obwód Ziemi, i to ze zdumiewającą dokładnością. Do naszych czasów nie zachowało się niestety jego dzieło „O pomiarze Ziemi”, w którym zawarł wyniki obliczeń, ale kilka stuleci później (nie wiemy dokładnie kiedy) streścił je grecki astronom Kleomedes. Jak Grek obliczył obwód Ziemi? Eratostenes uważał, że Ziemia jest kulą. Wiedział, że w dzień letniego przesilenia, najdłuższy dzień roku na półkuli północnej, słońce świeci bezpośrednio na zwrotnik Raka, rozświetlając wnętrza nawet najgłębszych studni. Wiedząc, że w południe czasu miejscowego – czyli w takim momencie dnia, kiedy słońce znajduje się najwyżej na niebie – głęboką studnię w Syene (dzisiejszym egipskim Asuanie) rozświetlało padające prosto z góry światło słońca, Eratostenes postanowił poznać pozycję słońca o tej samej porze w Aleksandrii. Tak się złożyło, że oba miasta leżały na tym samym południku, więc południe czasu miejscowego przypadało w nich równocześnie. Aby znaleźć kąt, pod jakim promienie słoneczne padają na Ziemię, Eratostenes zmierzył ten pomiędzy pionowym słupem nazywanym gnomonem a linią łączącą wierzchołek słupa z końcem jego cienia. Okazało się, że wynosi on 7,2 stopnia. Podobny gnomon znajdujący się w Syene nie rzucał żadnego cienia, a więc tam mierzony kąt był równy zero. Pizza wyjaśnia wszystko A teraz wyobraźmy sobie, że zabieramy się za wycięcie kawałka pizzy. Wszyscy wiedzą, że najlepsza część to chrupiąca skórka (prawda?), a im większy kąt w środku …

eratostenes-529bf49.png
width: 1800
height: 1200

Bałtycki bursztyn, zabytki z Egiptu i Afganistanu w starożytnym grobie. Zaskakujące znalezisko archeologów na Cyprze
type: item
date: 2026-01-29T06:56:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: cypr
subject: handel
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
description: W jednym z cypryjskich grobowców z epoki brązu odnaleziono bursztynowe ozdoby. Badacze przypuszczają, że surowiec ten pochodził z rejonu Bałtyku – być może nawet z terenów dzisiejszej Polski. To nie tylko fascynujące znalezisko, ale też możliwy dowód na istnienie złożonych szlaków handlowych już ponad 3 tysiące lat temu.
encoded: Ta opowieść dotyczy Hala Sultan Tekke, czyli starożytnego miasta portowego położone na Cyprze. Prężnie rozwijało się w późnej epoce brązu, od około 1650 do 1150 roku p.n.e. Ośrodek ten zajmował obszar co najmniej 25 hektarów i stanowił w tamtym czasie kluczowe centrum gospodarcze oraz kulturowe regionu. Jego potęga i bogactwo opierały się na masowej produkcji oraz międzynarodowym handlu miedzią. Obecnie prace badawcze archeologów skupiają się na położonym poza miastem cmentarzu, gdzie odnaleziono luksusowe grobowce elit z XIV wieku p.n.e. Zdradziły one sporo intrygujących informacji o tamtych czasach. Podziemne archiwa starożytnej elity Departament Starożytności Cypru opublikował właśnie informacje na temat wykopalisk przeprowadzonych w Hala Sultan Tekke przez zespół profesora Petera M. Fischera. Wykopaliska przyniosły przełomowe odkrycia. Badacze natrafili na dwa grobowce komorowe z XIV wieku p.n.e. Choć ich dachy zawaliły się wieki temu, paradoksalnie pomogło to chronić ich wnętrza. Zawalisko szczelnie zamknęło komory przed dostępem rabusiów. Obok grobowców odnaleziono też starożytną studnię. Okazało się, że woda w niej była zbyt słona do picia. Prawdopodobnie to właśnie wysokie zasolenie zmusiło mieszkańców do zaprzestania czerpania z niej wody. Indie, Afganistan, Bałtyk – przedmioty z krańców świata. To, co zwróciło uwagę archeologów, to wyposażenie grobowców. Znaleziono w nich przedmioty z niemal całego znanego wówczas świata. Wśród artefaktów były: pieczołowicie wykonana lokalna ceramika, narzędzia oraz ozdoby osobiste, wyroby z alabastru (trawertynu) sprowadzone z Egiptu, lapis lazuli z Afganistanu, karneol z Indii, paciorki i skarabeusz wykonane z bursztynu z regionu bałtyckiego. Te egzotyczne przedmioty trafiały na Cypr dzięki złożonym szlakom handlowym, często przy udziale pośredników, takich jak Mykeńczycy czy mieszkańcy Mezopotamii. Jeśli chodzi o bursztyn, to mógł on trafić na Cypr nawet z regionu obecnej Polski. W połowie II tysiąclecia p.n.e. duże ilo…

cypr-de53498.png
width: 1688
height: 1125

Archeolodzy odkryli starożytną kultową dzielnicę miasta Nida. Skrywa się pod współczesną metropolią
type: item
date: 2026-01-27T12:20:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: niemcy
subject: religie
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Podczas budowy szkoły we Frankfurcie odkryto ruiny, które cofnęły archeologów w czasie o blisko 2000 lat. W starożytnym mieście Nida natrafiono na dzielnicę świątynną. Badacze znaleźli setki artefaktów, a nawet ślady rytualnych ofiar z ludzi. To odkrycie może zmienić sposób, w jaki postrzegamy rzymską obecność w Germanii.
encoded: Podczas budowy nowej Römerstadtschule archeolodzy badali teren o powierzchni ponad 4,5 tysiąca metrów kwadratowych. Znajdowały się na nim relikty Nidy – niezwykłej osady na mapie rzymskiego świata. Powstała jako baza wojskowa około 70 roku n.e., ale szybko stała się tętniącym życiem centrum gospodarczym i kulturowym. Można pokusić się na stwierdzenie, że był rzymski odpowiednik dzisiejszego Nowego Jorku na dzikim pograniczu Germanii. Odkrycie bezprecedensowe Lokalizacja rzymskiego miasta Nida była znana badaczom już od dziesięcioleci dzięki wcześniejszym pracom archeologicznym. Prawdziwym novum jest jednak odkrycie ogromnej dzielnicy kultowej. Według badaczy wyjątkowość odkrycia polega na tym, że w starożytnej Nidzie to kompleks świątynny, a nie typowe forum, stanowił centrum rzymskiej metropolii. – Centralna dzielnica kultowa Nidy stanowi odkrycie archeologiczne o niemal bezprecedensowym znaczeniu w Europie – komentuje dr Ina Hartwig, komisarz miasta Frankfurt ds. kultury i nauki. Entuzjazmu nie kryje również Marcus Gwechenberger, radny ds. planowania i mieszkalnictwa. – Nowo odkryta dzielnica kultowa rzymskiego miasta Nida należy do najważniejszych odkryć archeologicznych we Frankfurcie w ostatnich latach – ocenił. Wykopaliska w tym miejscu prowadzili naukowcy z Muzeum Archeologicznego we Frankfurcie, Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie i Uniwersytetu w Bazylei. Jak wyglądała dzielnica kultowa? W ramach tego kwartału miasta zlokalizowano jedenaście kamiennych budowli wzniesionych w kilku fazach. Układ budynków jest bardzo nietypowy i nie ma odpowiedników w germańskich ani galijskich prowincjach Cesarstwa Rzymskiego. Wiemy, że te konstrukcje były piękne, bo zebrano ponad 5000 fragmentów malowanego tynku ściennego, wraz z brązowymi okuciami z drzwi i okien. Jamy pełne darów dla bogów Ciekawostką jest też odkrycie 70 szybów i 10 płytszych jam, do których wrzucano przedmioty w czasie rytuałów. Znaleziono w nich liczne naczynia ceramiczne oraz duże ilości szczątków ro…

dzielnica-087fd24.jpg
width: 1575
height: 1050

Wszyscy znają jego twierdzenie. Mało kto wie, kim naprawdę był Pitagoras
type: item
date: 2026-01-24T11:56:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: filozofia
subject: grecja
subject: matematyka
subject: starożytność
description: Pitagoras z Samos był greckim filozofem, który dokonał ważnych odkryć w matematyce, astronomii i teorii muzyki. Jednak twierdzenie określane jego imieniem było znane Babilończykom już tysiąc lat wcześniej. Natomiast Pitagoras mógł być pierwszym, który je udowodnił.
encoded: Spis treści: Wszechstronne wykształcenie Pitagorasa Spotkanie z Talesem z Miletu Pitagorejczycy Między filozofią a matematyką i muzyką Czy twierdzenie Pitagorasa faktycznie zostało opracowane przez niego? Informacje o życiu Pitagorasa są raczej skromne. Urodził się prawdopodobnie w 572 lub 570 p.n.e. na greckiej wyspie Samos znajdującej się u brzegów Azji Mniejszej. Wyspa była ważnym ośrodkiem kultury i sztuki okresu starożytnego. Według mitologii na Samos miała narodzić się Hera. Stamtąd pochodzili też filozof Epikur oraz astronom Arystarch, który jako pierwszy zaproponował, że to nie Ziemia jest w centrum naszego układu planetarnego, lecz Słońce. Wszechstronne wykształcenie Pitagorasa Pitagoras miałby być synem rytownika Mnesarchosa i rodowitej mieszkanki Samos Pythais. Ale nie wszystkie przekazy są w tej kwestii zgodne. Według niektórych Mnesarchos był kupcem pochodzącym z Tyru i wsławił się przywiezieniem na Samos zboża w czasie klęski głodu. W dowód wdzięczności nadano mu obywatelstwo Samos. Jako dziecko Pitagoras spędził wczesne lata na Samos, ale dużo podróżował z ojcem. Istnieją relacje o powrocie Mnesarchosa do Tyru z Pitagorasem, gdzie chłopiec miał pobierać nauki u Chaldejczyków i uczonych z Syrii. Prawdopodobnie odwiedził też Italię. Najprawdopodobniej miał dwóch braci, choć niektóre źródła mówią o trzech. Był dobrze wykształcony – uczył się gry na lirze, poezji oraz recytacji Homera. Wśród jego nauczycieli było trzech filozofów, którzy wywarli na niego wpływ jako na młodego człowieka. Najważniejszy był zapewne Pherekydes, często opisywany jako nauczyciel Pitagorasa. Spotkanie z Talesem z Miletu Kolejnym człowiekiem, który wywarł wpływ na Pitagorasa był Tales z Miletu, którego Pitagoras odwiedził mając od 18 do 20 lat. Tales był już wtedy starym człowiekiem i choć wywarł na Pitagorasie duże wrażenie, zapewne niewiele go uczył. Zachęcił jednak Pitagorasa do zainteresowania się matematyką i astronomią oraz doradził mu podróż do Egiptu, by pogłębić wiedzę. …

Pitagoras--01801a1.jpg
width: 2813
height: 1875

Aniołowie nie byli tacy, jak myślisz. W starożytności budzili przerażenie
type: item
date: 2026-01-11T12:46:20.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: objawienia
subject: religie
subject: starożytność
subject: wiara
description: W starożytności aniołowie wcale nie przypominali słodkich, bożonarodzeniowych postaci. Często budzili strach, mieli ogniste skrzydła i nadprzyrodzone moce.
encoded: Spis treści: Posłańcy, wojownicy i ogniste istoty Niebiańskie istoty budzące grozę Skrybowie i Czuwający – mitologia i mistyka Hierarchie i przemiana wyobrażeń Daleko im było do pulchnych, rumianych cherubinków znanych ze sztuki renesansu. To były ogniste istoty, które budziły lęk. Dziś aniołowie należą do najbardziej kojących postaci religijnych w zbiorowej wyobraźni. To świetliste, skrzydlate byty, które spokojnie unoszą się nad szopkami bożonarodzeniowymi i śpiewają radośnie. Ich obecność w historii Narodzenia Pańskiego jest zresztą kluczowa dla biegu wydarzeń. W Ewangelii według św. Łukasza anioł Gabriel zapowiada narodziny Jana Chrzciciela jego ojcu Zachariaszowi. Zwiastuje też cudowne narodzenie Jezusa jego matce, Maryi. To aniołowie ogłaszają pasterzom pod nocnym niebem dobrą nowinę wielkiej radości. Co najważniejsze, to anioł przychodzi do Józefa we śnie. Wyjaśnia mu naturę ciąży narzeczonej, która w innych okolicznościach byłaby skandalem. Potem poleca mu uciec z dzieckiem do Egiptu, by uniknąć gniewu Heroda. Bez anielskiej interwencji Jezus nie dożyłby dorosłości. Jednak aniołowie w świecie starożytnym byli znacznie dziwniejsi i bardziej zróżnicowani. Często też byli dużo bardziej onieśmielający, niż sugeruje opowieść bożonarodzeniowa i współczesne przedstawienia. Nawet Gabriel, anioł kojarzony ze świętami, miał w sobie coś surowego. Posłańcy, wojownicy i ogniste istoty Słowo „anioł” (greckie angelos, będące tłumaczeniem hebrajskiego malak) oznacza posłańca. To trafny opis tego, co najwcześniejsze anioły w Biblii robią najczęściej. Przekazują wiadomości od Boga i nagle ingerują w ludzkie sprawy. W Księdze Rodzaju przybywa trzech anielskich gości, aby zapowiedzieć narodziny Izaaka. Inni później wyprowadzają Lota z miasta Sodomy, skazanej na zagładę. Christy Cobb z University of Denver, mówi, że w Biblii aniołowie strzegą Ogrodu Eden, przynoszą wiadomość Abrahamowi, stoją u boku Pana w Niebie, przekazują wieści o cudownych narodzinach, a nawet walczą z Szata…

GettyImages-2228161777-a510470.jpg
width: 6240
height: 4160

Dlaczego runęły mury Jerycha? Naukowe wyjaśnienie nie pasuje do wersji z Biblii
type: item
date: 2026-01-10T11:15:00.000Z
creator: Parissa DJangi
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: historia
subject: izrael
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Upadek starożytnego Jerycha od wieków intrygował badaczy. Najnowsze odkrycia archeologiczne rzucają światło na to, co naprawdę mogło doprowadzić do zniszczenia miasta znanego z Biblii.
encoded: Spis treści: Najstarsze ślady osadnictwa w Jerychu Co na temat zniszczenia mówi Biblia? Co odkryli archeolodzy w Tell es-Sultan? Trzęsienie ziemi, ogień czy armia egipska? Odbudowa Jerycha i jego trwałość w historii W ciągu stuleci wykopalisk powstało kilka teorii na temat tego, co naprawdę doprowadziło do upadku jednego z najstarszych miast świata. Upadek Jerycha to jedna z najbardziej znanych historii biblijnych. Według Starego Testamentu Izraelici — grupa Hebrajczyków, którą Mojżesz wyprowadził z Egiptu — zdobyli miasto w spektakularny sposób. Z polecenia Boga okrążyli Jerycho, zadęli w rogi, a przy odrobinie boskiej pomocy dźwięk miał być tak potężny, że powalił ciężkie mury miasta. Opowieść ta podkreślała potęgę Boga i miała dowodzić, że Izraelici są jego wybranym ludem. Jerycho nie było jednak wyłącznie miastem z Biblii. Współczesne Jerycho wciąż istnieje na palestyńskim Zachodnim Brzegu i często uznaje się je za jedno z najstarszych miast na świecie. Ruiny starożytnego Jerycha leżą tuż poza rozległym centrum nowoczesnego miasta. Dziś są częścią wpisanego na listę UNESCO stanowiska archeologicznego Tell es-Sultan. Najstarsze ślady osadnictwa w Jerychu Archeolodzy prowadzą wykopaliska w Tell es-Sultan od ponad wieku. Dzięki temu coraz lepiej rozumieją, jak daleko sięgają korzenie Jerycha. Oto, co ustalono na temat zniszczenia jednego z najstarszych miast świata — i na ile biblijna historia jest zgodna z faktami. Ludzie mieszkają w Jerychu od 10 000 lat. Osada, położona w Dolinie Jordanu, leży na zachód od rzeki Jordan. Jej pierwsi mieszkańcy uczestniczyli w rewolucji rolniczej w tzw. Żyznym Półksiężycu. Przechodzili od łowiectwa i zbieractwa do rolnictwa oraz stałych osiedli. Jerycho miało system murów — być może w celu obrony — oraz kamienną wieżę, której funkcja wciąż pozostaje zagadką. W neolicie i we wczesnej epoce brązu miasto przechodziło okresy zniszczeń i opuszczenia. Znaleziska wskazują jednak, że niemal zawsze było odbudowywane. Archeolodzy ustalili t…

2026-01-07-110730-Is-there-archaeological-evidence-for-the-Biblical-fall-of-Jericho--National-Ge-114934b.png
width: 1288
height: 861