Gdzie podróżowała Agatha Christie? Te miejsca inspirowały jej najsłynniejsze powieści
Podróże Agathy Christie, od spokojnych krajobrazów Devonu i ulic Londynu, po egzotyczne brzegi Nilu i starożytną Petrę, stały się fundamentem jej najsłynniejszych powieści kryminalnych. Dziś te same miejsca przyciągają turystów, którzy chcą podążać śladami „królowej zagadek” i odkrywać scenerie znane z jej książek.
Spis treści: Południowy Devon jako miejsce urodzenia Agathy Christie Londyn śladami Agathy Christie i jej bohaterów Egipt Agathy Christie – Nil, Luksor i literackie inspiracje Stambuł i Orient Express śladami pisarki Kapsztad Agathy Christie, czyli podróże i inspiracje w RPA Karaibskie inspiracje powieści Agathy Christie na Barbadosie Petra i sceneria powieści „Spotkanie ze śmiercią” Pięćdziesiąt lat po swojej śmierci w 1976 roku Agatha Christie pozostaje jedną z najważniejszych autorek w historii literatury popularnej. Jej powieści sprzedały się w ponad dwóch miliardach egzemplarzy, a charakterystyczny sposób budowania napięcia i konstruowania intrygi wywarł wpływ na twórców na całym świecie – od literatury azjatyckiej, po współczesne produkcje filmowe. Mniej oczywistym, choć równie istotnym elementem jej biografii, była pasja do podróżowania. Już jako młoda kobieta odwiedziła Egipt, a w 1922 roku wyruszyła w wielomiesięczną podróż obejmującą m.in. Afrykę Południową, Australię i Kanadę. Z czasem wyprawy stały się dla niej nie tylko sposobem poznawania świata, lecz także bezpośrednią inspiracją dla fabuł – egzotyczne krajobrazy, środki transportu i spotkania z ludźmi różnych kultur przenikały do jej książek, nadając im wyjątkową atmosferę. Jak zauważa badaczka twórczości pisarki, dr Michelle Kazmer, zamknięte przestrzenie – takie jak statki czy pociągi – sprzyjały budowaniu napięcia, ponieważ gromadziły w jednym miejscu osoby, które w innych okolicznościach nigdy by się nie spotkały. To właśnie w takich sceneriach rodziły się jedne z najbardziej rozpoznawalnych historii, w tym „Morderstwo w Orient Expressie” czy „Śmierć na Nilu”. Które miejsca na świecie odegrały zatem kluczową rolę w twórczości Agathy Christie? Południowy Devon jako miejsce urodzenia Agathy Christie Południowy Devon, a zwłaszcza Torquay, to przestrzeń nierozerwalnie związana z życiem i wyobraźnią Agathy Christie. To właśnie tutaj pisarka przyszła na świat i przez lata czerpała inspiracje do swoich historii. Jednym z najważniejszych punktów na tej mapie pozostaje Greenway House – jej dawna rezydencja nad rzeką Dart, dziś udostępniona zwiedzającym jako muzeum, w którym zachowały się oryginalne wnętrza, prywatne pamiątki oraz bogaty zbiór pierwszych wydań jej książek. Region można odkrywać także poprzez specjalnie wytyczony szlak Agathy Christie, prowadzący przez miejsca pojawiające się w jej twórczości – od eleganckiego Imperial Hotel, po lokalne muzeum z poświęconą jej galerią. Szczególne wrażenie robi jednak Burgh Island – niewielka wyspa, która w czasie przypływów zostaje odcięta od lądu i stała się inspiracją dla mrocznej scenerii powieści „I nie było już nikogo”. Surowy krajobraz, zmieniający się wraz z rytmem morza, do dziś pozwala poczuć atmosferę napięcia charakterystyczną dla jej książek, a cały region regularnie celebruje tę literacką spuściznę podczas wydarzeń i festiwali poświęconych autorce. Londyn śladami Agathy Christie i jej bohaterów Londyn odegrał istotną rolę w życiu Agathy Christie, będąc nie tylko miejscem jej zamieszkania, lecz także tłem dla wielu literackich intryg. W latach 30. XX wieku autorka posiadała tu kilka nieruchomości, m.in. przy Sheffield Terrace oraz Cresswell Place, a sama stolica stała się naturalnym środowiskiem dla takich postaci jak Herkules Poirot. Dziś miłośnicy jej książek mogą odkrywać miasto poprzez specjalne trasy spacerowe prowadzące przez miejsca związane z jej powieściami i życiem prywatnym. Szczególne znaczenie ma także St Martin’s Theatre na West Endzie, gdzie nieprzerwanie wystawiana jest sztuka „Pułapka na myszy” – najdłużej grany spektakl teatralny na świecie. W czasie II wojny światowej pisarka pracowała jako aptekarka w szpitalu University College Hospital, co pozwoliło jej zdobyć wiedzę o substancjach chemicznych, później wykorzystywaną w fabułach. Mieszkała również w modernistycznym kompleksie Isokon Flats w dzielnicy Belsize Park, który do dziś przyciąga zainteresowanych historią architektury i życia artystycznego Londynu, ukazując mniej znane, lecz równie fascynujące oblicze jej biografii. Egipt Agathy Christie – Nil, Luksor i literackie inspiracje Podróże do Egiptu zajęły wyjątkową rolę w twórczości Agathy Christie. Po pierwszej wizycie na początku XX wieku pisarka wielokrotnie wracała nad Nil, towarzysząc swojemu drugiemu mężowi, archeologowi Maksowi Mallowanowi, podczas prac wykopaliskowych. Szczególne znaczenie miały dla niej Luksor i Asuan – miasta, które stały się tłem jednej z jej najsłynniejszych powieści pt. „Śmierć na Nilu”. Inspiracją dla tej historii był m.in. historyczny parowiec Steamship Sudan, kursujący między tymi miastami do dziś. Egipskie krajobrazy, monumentalne świątynie i atmosfera starożytnych ruin przeniknęły również do innych jej książek, w tym „Zakończeniem jest śmierć”, której akcja osadzona jest w Tebach. Współcześni podróżnicy mogą odwiedzić miejsca znane z tych opowieści, takie jak kompleks świątynny w Karnaku, świątynia Hathor w Denderze czy imponujące Abu Simbel. Sama pisarka często zatrzymywała się w luksusowych hotelach nad Nilem, m.in. w Sofitel Winter Palace Luxor oraz Sofitel Legend Old Cataract Aswan, gdzie – jak się uważa – powstawały fragmenty jej powieści, inspirowane widokiem rzeki i spokojnym rytmem egipskiego życia. Stambuł i Orient Express śladami pisarki Stambuł zajmuje szczególne miejsce w biografii pisarki, przede wszystkim za sprawą legendarnej trasy Orient Express. To właśnie podróże tym luksusowym pociągiem, odbywane zarówno samotnie, jak i u boku Maxa Mallowana, stały się inspiracją dla jednej z jej najbardziej rozpoznawalnych powieści – „Morderstwo w Orient Expressie”. Choć oryginalne połączenie zakończyło działalność w 2009 roku, jego klimat odtwarzany jest dziś przez historyczny skład Venice Simplon-Orient-Express, który przywołuje atmosferę międzywojennej elegancji. W samym Stambule można odwiedzić Sirkeci Railway Station – dawną stację końcową tej trasy, gdzie zachowały się elementy związane z epoką wielkich podróży kolejowych. Tuż obok działa muzeum kolejnictwa prezentujące pamiątki z czasów świetności Orient Expressu. Szczególnym miejscem pozostaje jednak Pera Palace Hotel, w którym pisarka zatrzymywała się podczas swoich pobytów i gdzie – według przekazów – powstawały fragmenty jej powieści. Hotel do dziś podtrzymuje tę tradycję, udostępniając gościom apartament inspirowany jej pobytem, z zachowanymi detalami z epoki, które pozwalają poczuć atmosferę czasów, gdy podróż była częścią literackiej intrygi. Kapsztad Agathy Christie, czyli podróże i inspiracje w RPA Pobyt w Kapsztadzie był jednym z ważniejszych etapów słynnej podróży dookoła świata, którą Agatha Christie odbyła w 1922 roku. Wraz z pierwszym mężem odwiedziła Republikę Południowej Afryki, gdzie – jak podkreślają badacze jej twórczości – zetknęła się m.in. z popularnym już wtedy surfingiem. To właśnie te doświadczenia znalazły odzwierciedlenie w powieści „Mężczyzna w brązowym garniturze”, której część akcji rozgrywa się w tym regionie. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc związanych z jej pobytem jest plaża Muizenberg Beach, znana z łagodnych fal i rzędów kolorowych domków, które do dziś tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Kapsztadu. Pisarka zatrzymała się również w eleganckim Mount Nelson Hotel, słynącym z różowej fasady i widoku na Table Mountain. W czasie pobytu odwiedziła także lokalne instytucje, w tym parlament oraz historyczne winnice regionu Constantia, które do dziś uchodzą za jedne z najstarszych w Republice Południowej Afryki i pozostają ważnym elementem dziedzictwa tego miejsca. Karaibskie inspiracje powieści Agathy Christie na Barbadosie Egzotyczny klimat Barbadosu znalazł z kolei swoje odbicie w powieści „Karaibska tajemnica”. Choć jej bohaterowie często przemierzali Europę i Bliski Wschód, to właśnie panna Marple została wysłana przez autorkę w jedną z nielicznych podróży poza Wielką Brytanię – na fikcyjną wyspę inspirowaną karaibskim krajobrazem. Impulsem do stworzenia tej historii była wizyta Christie na Barbadosie w latach 50., kiedy odkryła zupełnie inny, spokojniejszy rytm życia. Podczas pobytu zatrzymała się w Coral Reef Club, eleganckim, rodzinnym hotelu, który posłużył jako pierwowzór literackiego kurortu znanego z powieści. Do dziś miejsce to zachowuje atmosferę klasycznej brytyjskiej rezydencji przeniesionej w tropikalne realia. Wyspa oferuje również krajobrazy, które mogły inspirować autorkę – od spokojnych plaż, po bardziej dynamiczne zatoki, takie jak Bathsheba Soup Bowl, cenione przez surferów. Barbados pozostaje miejscem, gdzie kontrast między sielankowym wypoczynkiem a subtelnym napięciem fabuły Christie wydaje się szczególnie wyraźny, tworząc scenerię idealną dla kryminalnej intrygi. Petra i sceneria powieści „Rendez-vous ze śmiercią” Monumentalne ruiny Petry, ukryte wśród pustynnych krajobrazów Jordanii, stały się jedną z najbardziej sugestywnych scenerii w twórczości Agathy Christie. Na długo przed tym, jak miejsce to zyskało globalną popularność dzięki kinu, autorka wykorzystała jego wyjątkowy charakter w powieści „Rendez-vous ze śmiercią”. Historia rozgrywa się w trakcie podróży z Jerozolimy do Petry, a samo starożytne miasto przedstawione jest jako przestrzeń pełna napięcia i niepokoju, gdzie surowe krajobrazy potęgują atmosferę zagadki. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów jest Al-Khazneh, czyli słynny Skarbiec Faraona wykuty w skale, do którego prowadzi wąski wąwóz Siq – miejsce, które w powieści nabiera niemal symbolicznego, mrocznego znaczenia. Współcześni podróżnicy mogą podążać trasą bohaterów, odkrywając kolejne części miasta, w tym klasztor Ad-Dajr czy punkt widokowy na Wzgórzu Ofiarnym. Szczególne wrażenie robi wieczorne wydarzenie „Petra by Night”, kiedy starożytne ruiny oświetlane są setkami świec, przywołując atmosferę tajemnicy, którą Christie tak sugestywnie oddała w swojej prozie. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu nie zaznasz spokoju. Ranking najbardziej stresujących miast na świecie
Zatłoczone ulice, nieustanny zgiełk i brak przestrzeni – dla jednych to męcząca codzienność, dla innych esencja wielkiego miasta. Najnowszy ranking pokazuje, które miejsca mogą okazać się podróżniczym wyzwaniem, a gdzie można wreszcie odetchnąć pełną piersią.
Spis treści: Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Wakacje czy krótkie city breaki zazwyczaj kojarzą się z odpoczynkiem i chwilą wytchnienia. Najnowsze badanie pokazuje jednak, że nie każde miejsce sprzyja relaksowi. Eksperci przeanalizowali natężenie ruchu turystycznego, warunki klimatyczne, poziom przestępczości oraz opinie podróżnych, aby wskazać miasta, w których w 2025 roku osiągnięcie spokoju może okazać się wyjątkowo trudne. Ich wnioski mogą zaskoczyć. Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Na pierwszym miejscu wśród najbardziej stresujących miast na świecie znalazł się Paryż. Choć powszechnie uchodzi za „miasto miłości”, w rzeczywistości jego zatłoczone ulice potrafią przytłoczyć. Każdego roku odwiedza go ponad 47,5 mln turystów stłoczonych na zaledwie 105 km², co – jak podkreślili autorzy zestawienia – „sprawia, że gęstość ruchu turystycznego jest dziesięciokrotnie większa niż w Nowym Jorku”. Do tego dochodzą długie kolejki do atrakcji, wzmożony ruch uliczny i wszechobecny pośpiech. Zaraz za francuską metropolią znalazło się Hanoi. Stolica Wietnamu jest pełna życia, ale jej wilgotny klimat bywa dla turystów wyczerpujący. Eksperci określili ją jako „najbardziej nieprzyjemną pod względem warunków atmosferycznych” – wysoka wilgotność powietrza w połączeniu z zatłoczonymi ulicami sprawia, że zwiedzanie staje się fizycznym wyzwaniem, a warunki panujące w mieście utrudniają spokojny wypoczynek. Na trzecim miejscu uplasował się Szanghaj. Co roku przyjeżdża tu około 300 milionów turystów, a w przeliczeniu na kilometr kwadratowy daje to ponad 47 tysięcy osób. Takie natężenie ruchu generuje hałas, presję czasu i wrażenie nieustannego pośpiechu, przez co – jak wynika z recenzji podróżnych – słowo „stres” pojawia się w opisach miasta wyjątkowo często. Czwartą pozycję zajęło Buenos Aires. Choć stolica Argentyny zachwyca kulturą i niepowtarzalną atmosferą, zmaga się z wysokim poziomem przestępczości oraz przeludnieniem. „Piękna, lecz tętniąca życiem” – podsumowali autorzy raportu, dodając, że intensywność miasta potrafi być dla niektórych zbyt duża. Pierwszą piątkę zamknął Stambuł. Orientalne bazary, historyczne zabytki i unikalny klimat miasta są niewątpliwym magnesem, jednak hałas, korki i letnie upały skutecznie wystawiają cierpliwość turystów na próbę, wymagając od nich nie tylko dobrego planowania, lecz także odporności na stres. Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Zupełnie inaczej prezentuje się druga strona zestawienia. Miano najbardziej relaksującego miasta na Ziemi zyskał Dubaj, który – mimo swojego luksusu i nowoczesności – zaskakuje spokojem. Każdego roku odwiedza go 17,1 mln turystów, jednak dzięki rozległej przestrzeni i doskonałej organizacji ruchu nie tworzą się tam tłumy. Dodatkowo, niezwykle niski wskaźnik przestępczości sprawia, że miasto uchodzi za jedno z najbezpieczniejszych na świecie. Drugą pozycję zajęło Monachium, które dowodzi, że także europejskie metropolie mogą być przyjazne i spokojne. Łagodny klimat, wysoki poziom bezpieczeństwa oraz równowaga pomiędzy ruchem turystycznym a codziennym rytmem życia sprawiają, że – jak zauważyli autorzy raportu – „to idealne miejsce na powolny spacer z preclami w dłoni”. Na ostatnim miejscu na podium uplasowało się Melbourne. Niska gęstość turystyki, wynosząca jedynie 1265 osób na kilometr kwadratowy, w połączeniu z suchym klimatem i rozległymi terenami zielonymi sprawiają, że australijskie miasto stało się synonimem wakacyjnego relaksu. Czwarta lokata należy z kolei do minimalistycznego, czystego i niezwykle bezpiecznego Oslo. Niewielkie natężenie turystyki przekłada się tu na wyjątkowy spokój, dzięki czemu norweska stolica jest idealnym miejscem na bezstresowy city break. Piąte miejsce zajęły natomiast Helsinki, które wyróżniają się chłodnym klimatem, uporządkowaną przestrzenią i charakterystyczną skandynawską ciszą. To właśnie ten brak zgiełku sprawia, że – jak podkreślają autorzy raportu – „więcej tu szeptów niż hałasu”, a podróżni mogą naprawdę odetchnąć. Źródła: Daily Mail, News Mobile Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przez 1500 lat były owiane tajemnicą. Słynne podziemia otwarte dla turystów
Stambuł szykuje nową atrakcję turystyczną. Chętnych, by ją zobaczyć z pewnością nie zabraknie, bowiem na ten moment zwiedzający czekali aż piętnaście wieków. Nic więc dziwnego, że oczekiwania są ogromne.
W tym artykule: Hagia Sophia udostępni swoje podziemia Hagii Sophii grozi zawalenie? Turcja to jeden z najchętniej wybieranych kierunków wakacyjnych przez Polaków. Choć najczęściej decydują się oni na typowo turystyczne kurorty, takie jak Side, Kemer czy Kusadasi, dużym zainteresowaniem cieszą się także wycieczki fakultatywne do większych miast. Od lat bezapelacyjnym liderem pozostaje Stambuł, który każdego roku gości miliony podróżnych z całego świata. Niewykluczone, że liczba ta wkrótce znacząco wzrośnie, a wszystko za sprawą nowej, długo oczekiwanej atrakcji. Szczegóły do sprawdzenia poniżej. Hagia Sophia udostępni swoje podziemia „Jeśli świat byłby jednym państwem, to Stambuł byłby jego stolicą” – mawiał Napoleon Bonaparte. Trudno nie zgodzić się z tymi słowami, zwłaszcza gdy spojrzy się na wyjątkową historię i bogactwo kulturowe tego miasta. Turecka metropolia jest prawdziwą skarbnicą zabytków, wśród których szczególne miejsce zajmuje słynna Hagia Sophia. Niebawem wpisany na listę UNESCO meczet zyska nowe oblicze, a turyści będą mieli okazję odkryć to, co dotychczas pozostawało poza ich zasięgiem. Mowa o rozciągających się na kilometr podziemnych tunelach, które nie były użytkowane od 1500 lat. Jak podają tureckie media, prace nad udostępnieniem turystom tajemniczych podziemi potrwają co najmniej rok. W skład kompleksu, oprócz piwnic i korytarzy, wchodzi także trzykomorowy grobowiec. Zdaniem naukowców istnieje duże prawdopodobieństwo, że jest on starszy niż sama świątynia. Profesor Hasan Firat Diker, członek Rady Naukowej Hagii Sophii, w rozmowie z jednym z tureckich dzienników zdradził, że mapowanie podziemnych struktur zakończono pięć lat temu. – To badanie jest niezwykle istotne i cenne w kontekście możliwości zwiedzania istniejących przestrzeni, choćby części z nich. Wszystko, co odkryliśmy, traktujemy z najwyższą ostrożnością pod kierownictwem Muzeum Hagia Sophia. Nasze odkrycia mogą rzucić nowe światło na historię Stambułu – podkreśla prof. Diker. Hagii Sophii grozi zawalenie? Mimo że podziemia Hagii Sophii budzą ogromne zainteresowanie, sama świątynia nie znajduje się w najlepszym stanie. Przewodniczący Tureckiego Związku Historii Sztuki Serif Yasar w 2023 roku otwarcie przyznał, że zabytkowi grozi zawalenie, jeśli nie zostaną podjęte natychmiastowe działania renowacyjne. – Zawali się przy pierwszym trzęsieniu ziemi – ostrzegał. Za jeden z kluczowych problemów uznał zbyt dużą liczbę odwiedzających. Według szacunków, przez świątynię rocznie przewija się nawet 13 mln osób. Aby nieco zmniejszyć ten ruch, od 2024 roku wstęp dla zwiedzających jest płatny, a do ich dyspozycji pozostaje jedynie galeria na piętrze. Parter udostępniono wyłącznie wyznawcom islamu. Hagia Sophia to największy symbol cywilizacji bizantyjskiej. Świątynia została wzniesiona 1500 lat temu na polecenie cesarza Justyniana I Wielkiego jako prawosławna katedra. W 1453 r., po zdobyciu miasta przez Osmanów, przekształcono ją w meczet. W latach 30. minionego wieku, decyzją władz tureckich, została przemianowana na muzeum i trafiła na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 2020 r. prezydent Erdoğan podpisał dekret przekształcający muzeum Hagia Sophia w meczet Ayasofya. Źródła: thecollector.com; sukces.rp.pl; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
W ruinach wczesnochrześcijańskiego kościoła odkryto posąg greckiego boga płodności. Ma ponad 1700 lat
W kościele św. Polieukta w Stambule archeolodzy odnaleźli posąg rzymskiego boga Pana. W mitologii był opiekunem lasów i pól, stróżem pasterzy oraz ich trzód. Z czasem zaczęto utożsamiać go z Faunem oraz uznano go za wcielenie płodności.
W tym artykule: Posążek greckiego boga odnaleziony w ruinach bizantyjskiego kościoła Bóg lasu, pasterzy i płodności Największy kościół w dawnym Konstantynopolu W stambulskiej dzielnicy Saraçhane położony jest park archeologiczny, w którym znajdują się ruiny wczesnochrześcijańskiego bizantyjskiego kościoła. Od wielu miesięcy trwają tam wykopaliska. Naukowcy mają nadzieję dowiedzieć się więcej o czasach świetności dawnego Konstantynopola. To właśnie tutaj zaledwie kilka tygodni temu badacze odkryli, że w podziemiach budynku sakralnego znajdowało się tajemne podziemne przejście. Posążek greckiego boga odnaleziony w ruinach bizantyjskiego kościoła Badania prowadzone są przez Istanbul Metropolitan Municipality. Archeolodzy przekazali, że dokonali kolejnego zadziwiającego odkrycia. Ponad 2,5 metra pod ziemią odnaleziono posąg greckiego boga Pana. Wstępna analiza wykazała, że rzeźba może mieć ponad 1700 lat. Statua zachowała się częściowo. Brakuje jej fragmentu od brzucha w dół oraz całego lewego ramienia. Posążek jest niewielki. Ma zaledwie 20 cm wysokości i 18 cm szerokości. Pan miał być bogiem, który wywodził się z Arkadii. Był bóstwem lasów i pól, a także opiekunem pasterzy i ich trzód. Rzymianie utożsamiali go z Faunem, który w wierzeniach staroitalskich był utożsamiany z płodnością. Artyści przedstawiali go w postaci pół człowieka i pół zwierzęcia, najczęściej kozy. Według mitologii miał przebywać głównie w górach i gajach, często w pobliżu źródeł i w zacisznych miejscach. Bóg lasu, pasterzy i płodności Właśnie dlatego kult Pana dominował głównie na obszarach wiejskich, z dala od zaludnionych centrów miast. Zazwyczaj nie budowano mu dużych świątyń, gdzie ludzie przychodziliby, aby go czcić. Dowody archeologiczne sugerują, że miejscami kultu tego bożka były zazwyczaj jaskinie lub groty. Sekrety wierzeń starożytnych Greków. Szczegóły rytuałów były strzeżone pod karą śmierci Starożytni Grecy wierzyli, że bogowie sprawują pieczę nad całym wszechświatem. Od wierzchołka Olimpu po dno Hadesu. Z czasem jednak wiara ta przybrała bardziej mistyczny i osobisty charakte... W starożytności przypisywano mu dużą aktywność seksualną. Pan miał szczególnie interesować się nimfami, a także młodymi chłopcami i zwierzętami. Jego kult był bardzo powszechny w antycznej Grecji. Z czasem stał się patronem również lekarzy i wieszczy. Co ciekawe, jedną z nielicznych świątyń tego boga wybudowano w Atenach. Naukowcy uważają, że odnaleziony w kościele św. Polieukta posążek pochodził z okresu rzymskiego. Jednak dopiero przyszłe badania pomogą ustalić, kiedy i gdzie rzeźba została stworzona. Fragment statuy zostanie oddana do Muzeum Archeologicznego w Stambule. Badacze mają nadzieję, że podczas kolejnych wykopalisk uda im się odnaleźć brakującą część Pana. Największy kościół w dawnym Konstantynopolu Niewiele wiadomo o historii kościoła św. Polieukta tuż po tym, jak został wybudowany. Powstał prawdopodobnie w latach 524–527 n.e. za czasów panowania Justyniana I. W tym okresie miasto nie nazywało się Stambuł, lecz Konstantynopol. Było stolicą i najważniejszym miastem cesarstwa wschodniorzymskiego. Świątynia powstała na specjalne życzenie Juliany Anicji. To bizantyjska księżniczka i córka cesarza Olibriusza. To właśnie arystokratka angażowała się w ważniejsze projekty architektoniczne miasta i przeznaczała na nie swój olbrzymi majątek. Nowy obiekt sakralny miał zastąpić wcześniejszy kościół, zbudowany przez Atenę Eudokię, żonę Teodozjusza II i prababkę Juliany. W budynku miała być przechowywana czaszka świętego Polieukta. Nowy kościół miał być swoistym symbolem potęgi rodu Juliany. Uważa się, że bogato zdobiona konstrukcja była największym obiektem sakralnym przed wybudowaniem w dzisiejszej stolicy Turcji Hagii Sophii. Przetrwał do XI wieku. Szybko niszczał, żeby w czasach imperium osmańskiego i po upadku Konstantynopola popaść w całkowitą ruinę. Pozostałości wielkiego kościoła odkryto ponownie dopiero w latach 60. ubiegłego wieku. Źródło: Istanbul Metropolitan Municipality
Stambuł – historia miasta, które było stolicą Cesarstwa Bizantyjskiego i Imperium Osmańskiego
To miasto znane było wcześniej jako Bizancjum, Nowy Rzym czy Konstantynopol. Od podboju przez Turków nosi nazwę Stambuł. Historia tej metropolii jest równie fascynująca, jak jego współczesne atrakcje.
W tym artykule: Stambuł – historia osadnictwa Początki Bizancjum Konstantynopol i szczyt rozwoju cesarstwa Upadek Konstantynopola Stambuł jako stolica Imperium Osmańskiego Stambuł zachwyci każdego fana orientu, tajemniczych historii, fascynujących budynków, zakupów i dobrego jedzenia. To również największe miasto Turcji i Europy. Jego populacja liczy nieoficjalnie aż 25 mln osób, czyli niemal jedną czwartą ludności tego kraju. W 2022 roku do Stambułu przyjechało ponad 16 mln turystów, co plasuje go w czołówce najchętniej odwiedzanych miast świata. Stambuł – historia osadnictwa Stambuł szczyci się wyjątkowo strategicznym położeniem. Znajduje się nie tylko na dwóch kontynentach – na granicy Europy i Azji, nad cieśniną Bosfor – ale też blisko Afryki, a więc głównych szlaków handlowych. Zawsze krzyżowały się tu wpływy cywilizacji europejskich oraz imperiów o korzeniach azjatyckich. To sprawiło, że jego historia jest tyleż fascynująca, co burzliwa. Był bowiem łakomym kąskiem dla wielu szukających szczęścia i bogactwa nacji. Pierwsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą już sprzed 6000 lat p.n.e. Jednak dopiero greccy koloniści z Megary, którzy przybyli na te tereny w VII wieku p.n.e. pod wodzą króla Byzasa, założyli tutaj stałą kolonię. Początki Bizancjum Grecy nazwali ją Bizancjum. Podobno o lokalizacji miasta nad Złotym Rogiem zadecydowała delficka wyrocznia. Poradziła ona królowi osiedlić się naprzeciwko „Krainy ślepców”. I tak właśnie o ludziach, którzy nie docenili walorów tego miejsca, pomyślał Byzas. Zobaczył on bowiem naturalną, głęboką zatokę, otoczoną z dwóch stron falującymi wzgórzami doskonałymi do obrony. Drogocenny skarb sprzed 800 lat odkryto w Niemczech. To dowód na współpracę wikingów z Bizancjum Praktykant archeologii w północnych Niemczech odnalazł średniowieczny skarb sprzed 800 lat. Wśród drogocennych przedmiotów znajdowały się bizantyjskie kolczyki, które wskazują, że obsza... Nowa kolonia wkrótce została zniszczona przez Persów i odbudowana przez Spartan. Następnie przeszła w ręce Ateńczyków, których z kolei pobili Spartanie, by ponownie w 390 r p.n.e. wrócić pod zwierzchnictwo Aten. Potem wchłonięta przez Imperium Aleksandra Macedońskiego, po 276 r p.n.e. musiało płacić myto Celtom. Powoli jednak coraz większe wpływy i kontrolę nad miastem zaczęli sprawować Rzymianie. Konstantynopol i szczyt rozwoju cesarstwa Pod koniec II w n.e. cesarz Septymiusz Sewer splądrował Bizancjum i odbudował w stylu rzymskim, otaczając potężnymi murami. Ale prawdziwy rozwój tego ośrodka miał miejsce za panowania Konstantyna Wielkiego. W 330 r ten wybitny cesarz uczynił z Bizancjum stolicę Wschodniego Imperium Rzymskiego, zwanego Cesarstwem Bizantyjskim, którą pozostało przez kolejne 1000 lat. Cesarz nadał miastu nazwę Nowy Rzym, którą po jego śmierci, w 336 roku, zmieniono na Konstantynopol. Konstantyn był pierwszym władcą rzymskim, który przyjął chrześcijaństwo i zezwolił na swobodę jego wyznawania. Zasłynął też jako wielki budowniczy i reformator. To właśnie jemu zawdzięczamy, że niedziela jest dniem wolnym od pracy. Z jego inicjatywy powstała świątynia Hagia Sophia, konsekrowana w 360 roku. Zniszczona podobnie, jak samo miasto, podczas antyrządowej rewolty przeciwko cesarzowi Justynianowi Wielkiemu w 532 roku, w ciągu pięciu kolejnych lat została odbudowana. Okrzyknięto ją wówczas najwspanialszą świątynią chrześcijańskiego świata. Szczyt rozwoju zarówno miasto, jak i cesarstwo osiągnęły za czasów Justyniana. Konstantynopol zamieszkiwało wówczas pół miliona osób. Uchodził za najpiękniejsze i najbogatsze miasto na świecie. I to właśnie jego legendarne bogactwa były przyczyną wielu łupieżczych napaści. Upadek Konstantynopola Jedną z największych okazała się IV krucjata. 12 kwietnia 1204 roku krzyżowcy wdarli się za mury stolicy Bizancjum i rozpoczęli rabunek na niespotykaną wcześniej skalę. Był to szok dla ówczesnej Europy i jej porządku. Chrześcijanie, którzy mieli wyzwolić Jerozolimę spod władzy muzułmanów, złupili stolicę chrześcijańskiego państwa. Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? Aby zaciągnąć się do służby, musieli pokonać niemal cztery tysiące kilometrów dzielące Skandynawię i Konstantynopol. W służbie cesarza spędzali średnio po 20 lat, po czym wracali na ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwardia-wareska-czyli-nieustraszeni-wikingowie-w-sluzbie-biznancjum-co-wiemy-o-tej-formacji-wojskowej-ryc-michael-barachios-scan-by-nypl-wikimedia-commons-public-domain-521e85c.jpg" width="938" height="577" alt="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" title="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" /> Po tej tragedii Konstantynopol już nie zdołał się podnieść. Jego ostateczny upadek nastąpił 29 maja 1453 roku. Tego dnia sułtan Mehmed II Zdobywca wkroczył do miasta po 53-dniowym oblężeniu. Skonstruowana specjalnie w tym celu armata wybiła ogromną dziurę w murach Teodozjusza II i umożliwiła inwazję wojsk osmańskich. Od tej daty rozpoczął się nowy rozdział w historii miasta. Stambuł jako stolica Imperium Osmańskiego Dawny Konstantynopol, już jako Stambuł, został trzecią i ostatnią stolicą Imperium Osmańskiego. Przeszedł gruntowną przemianę kulturową i religijną. Stał się ośrodkiem kultury osmańskiej, a prawosławie ustąpiło miejsca religii islamskiej. Wiele kościołów, w tym Hagia Sophia, zamieniono wówczas na meczety. Zbudowano też nowe świątynie, mające upamiętnić panowanie kolejnych sułtanów. Po upadku Imperium Osmańskiego, w konsekwencji przegrania I wojny światowej, nastąpiła abdykacja Mehmeda VI, ostatniego sułtana. 29 października 1923 roku Mustafa Kemal Atatürk ogłosił utworzenie Republiki Tureckiej i przeniósł stolicę nowego państwa do Ankary. Obecny Stambuł dzieli się na 39 dzielnic, z których najbardziej historyczne to te położone nad Złotym Rogiem.
W podziemiach Stambułu odkryto tajemne przejście. Wybudowano je ponad 1500 lat temu
W ruinach bizantyjskiego kościoła w Stambule archeolodzy odnaleźli tajemne podziemne przejście. Wybudowano je ok. 1500 lat temu.
W tym artykule: Największy kościół w dawnym Konstantynopolu Wykopaliska ujawniły nowe zabytki i artefakty Ruiny kościoła są dziś atrakcją turystyczną Kościół św. Polieukta znajduje się w dzielnicy Saraçhane w stolicy Turcji. Niewiele wiadomo o historii świątyni tuż po jej wybudowaniu. Pewne jest jednak, że w tym okresie nie było Stambułu, lecz Konstantynopol, który był najważniejszym miastem cesarstwa wschodniorzymskiego. Budynek powstał na specjalne życzenie Juliany Anicji, bizantyjskiej księżniczki i córki cesarza Olibriusza. To właśnie arystokratka angażowała się w ważniejsze projekty architektoniczne miasta i przeznaczała na nie swój olbrzymi majątek. Największy kościół w dawnym Konstantynopolu Kościół miał być swoistym symbolem potęgi rodu Juliany. Bogato zdobiony budynek był największym obiektem sakralnym przed wybudowaniem Hagii Sophii. Przetrwał do XI wieku. Szybko niszczał, żeby w czasach imperium osmańskiego i po upadku Konstantynopola zniknąć niemalże całkowicie na kilkaset lat. Pozostałości wielkiego kościoła odkryto ponownie dopiero w latach 60. ubiegłego wieku. W kościele św. Polieukta przeprowadzono ostatnio kolejne wykopaliska archeologiczne. Naukowcy odnaleźli nieznane wcześniej, tajne przejście, które znajdowało się pod ziemią. Ściany wewnętrzne zdobiły płaskorzeźby, kamienne inkrustacje oraz mozaiki. Badacze przyznali, że nie spodziewali się, że jakakolwiek część dawnego kościoła, mogła zostać tak dobrze zachowana. Wykopaliska ujawniły nowe zabytki i artefakty – Odnalezione przejście podziemne jest doskonałym przykładem dawnej architektury bizantyjskiego miasta. To przestrzeń, która przetrwała próbę czasu, konflikty, inwazje i dotkliwe trzęsienia ziemi, które nawiedziły Konstantynopol – mówił w komunikacie dla mediów Mahir Polat, zastępca sekretarza generalnego Istanbul Metropolitan Municipality. – Przez te 1500 lat w Stambule odnotowano dziesiątki wstrząsów, a kraj obecnie zmaga się z potencjalnym ryzykiem trzęsienia. Ta struktura przetrwała to wszystko i to jest naprawdę niezwykłe – dodaje Polat. Turecki urzędnik dodaje, że fundamenty budowli zostały zaprojektowane w innowacyjny sposób jak na tamten okres. – Turcja powinna poznać ten sekret i nabyć tę starożytną, bizantyjską wiedzę – przyznaje Polat. W Turcji odkryto kamienne głowy greckich bogów oraz posąg nieznanego bohatera Podczas wykopalisk w starożytnym mieście Aizanoi archeolodzy odkryli kamienne głowy m.in. Erosa i Dionizosa. Badacze znaleźli również ponad 2-metrowy posąg, który przedstawia legendarnego b... Podczas wykopalisk w ruinach kościoła archeolodzy znaleźli również ponad 680 monet z brązu, kawałki marmuru, ceramikę, lampy naftowe, szklane elementy, a także kilka metalowych artefaktów. Kilka miesięcy temu odkryto tu również starożytny rzymski posąg, który miał ponad 1900 lat. Badacze planują dalsze badania, które mają na celu ustalenie, jaką funkcję miało pełnić podziemne przejście. Ruiny kościoła są dziś atrakcją turystyczną Po tym, jak kościół św. Polieukta popadł w ruinę, niektóre elementy architektoniczne zostały z niego usunięte. Ponownie wykorzystano je do budowy innych obiektów w Konstantynopolu, a także w innych tureckich miastach. Obszar jest dziś stanowiskiem archeologicznym i znajduje się naprzeciwko miejskiego ratusza. Chociaż przestrzeń jest otwarta dla zwiedzających, większość odkrytych zabytków i artefaktów została przeniesiona do Muzeum Archeologicznego w Stambule. Kościół został wybudowany prawdopodobnie w latach 524–527, za panowania Justyniana I Wielkiego. Głównym celem Juliany Anicji było zastąpienie wcześniejszego kościoła, który znajdował się w tym miejscu. Szlachcianka prawdopodobnie chciała w nowej budowli sakralnej przechowywać czaszkę św. Polieukta. Według tradycji chrześcijańskiej był to bogaty rzymski oficer, który zmarł w Melitene za swoją wiarę w Jezusa. Męczennik został zgładzony przez ścięcie. Źródło: IMM Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jeśli planujecie odwiedzić Stambuł, atrakcje z tej listy to jazda obowiązkowa. Poznajcie dawną stolicę Turcji
Jedną z najwspanialszych metropolii świata jest Stambuł. Atrakcje tego miasta w Turcji zachwycą każdego fana orientu, tajemniczych historii, fascynujących budynków, zakupów i dobrego jedzenia.
W tym artykule: Stambuł – atrakcje dawnej stolicy Turcji Wielki Bazar (Kapalıçarşı) Hagia Sophia Topkapi (Topkapı Sarayı) Błękitny Meczet Festiwal Tulipanów Hamam Meczet Sulejmana Wielkiego (Suleymaniye) Wieża Galaty Ulica Istiklal (Istiklal Caddesi) Zatopiona Cysterna (Yerebatan Saray) Hipodrom Tureckie kawiarnie Bazar Egipski Stambuł, zbudowany niczym Rzym na siedmiu wzgórzach, wita nas lasem strzelających w niebo minaretów z ponad 3100 meczetów. Jest ich tu najwięcej w całej Turcji. Szczególnie malowniczo prezentują się one z perspektywy Złotego Rogu, naturalnej zatoki Bosforu, po której pływają statki wycieczkowe i promy. To wyjątkowa arteria komunikacyjna, którą warto wybrać się w niezapomniany turystyczny rejs. Stambuł – atrakcje dawnej stolicy Turcji Po opuszczeniu Złotego Rogu i wpłynięciu na wody cieśniny Bosfor, łączącej Morze Czarne z Morzem Marmara i Śródziemnym, będziemy mieli po jednej stronie Europę, a po drugiej Azję. Ta międzykontynentalna podróż jest jedną z setek atrakcji tego miasta, którego bogata i fascynująca historia liczy ponad osiem tysięcy lat. Dziś Stambuł jest niezwykle gwarną metropolią. Jednak wciąż można tu znaleźć wytchnienie w pięknych ogrodach urządzonych z przepychem restauracji, gdzie, zanurzeni w wygodnych otomanach, odpoczniemy. Ciesząc się towarzystwem wszędobylskich kotów, popijając wyborną, mocną kawę podawaną w tygielkach albo esencjonalną herbatę serwowaną w szklaneczkach o kształcie tulipanów. Stambuł to też królestwo słodyczy, by wymienić choćby najpopularniejsze: chałwy, baklawy czy kolorowe galaretki, zwane lokum. Z całą pewnością miasto kulinarnie rozpieści i zaspokoi każdego. Do wyboru mamy tu aż ponad 23 tysiące restauracji. Wielki Bazar (Kapalıçarşı) Był największym i najstarszym krytym bazarem świata. Powstał z inicjatywy Mehmeda II Zdobywcy w 1461 roku. Sułtan chciał w ten sposób uczynić ze Stambułu handlowe centrum świata, a przy okazji zapewnić finansowanie dla Hagia Sophia. Często obok meczetów organizowano bazary, żeby fundusze wygenerowane dzięki nim wspierały remonty i utrzymanie świątyń. W sercu miasta, czyli w dzielnicy Faith, na powierzchni prawie 40 hektarów mieści się obecnie 4000 sklepów połączonych labiryntem ponad 60 uliczek. Wielki Bazar to prekursor obecnych galerii handlowych. Miejsce jedyne w swoim rodzaju, niczym skarbiec Alibaby, wypełniony towarami i skarbami z całego świata. Podzielony jest na sektory, w których można kupić ceramikę, wyroby ze skóry, dywany, antyki, lampy, tkaniny i przeróżne pamiątki. Ale też zjeść, odpocząć, a nawet pomodlić się w jednym z meczetów. Szczególnie słynna jest złota uliczka, gdzie jubilerzy wystawiają wykonane ze złota i kamieni szlachetnych precjoza. Targowanie się o cenę należy do tutejszych rytuałów, dlatego nie powinniśmy się śpieszyć i spokojnie, pijąc herbatę, prowadzić negocjacje ze sprzedawcami. W 2022 roku Wielki Bazar odwiedziło prawie 40 mln ludzi. Jest otwarty codziennie poza niedzielą od 8.30 do 19.00. Hagia Sophia Jej inna nazwa to Świątynia Mądrości Bożej. Przez tysiąc lat uznawana była za najwspanialszą i największą świątynię chrześcijańskiego świata. Pierwsza jej wersja powstała za czasów Konstantyna Wielkiego, na miejscu pogańskiej świątyni. Jednak uległa zniszczeniu. Swój obecny wygląd zawdzięcza cesarzowi Justynianowi Wielkiemu, któremu udało się wybudować ją w ciągu zaledwie 5 lat, w 537 roku. Prace nad nową świątynią zlecił dwóm wybitnym naukowcom – Antemiuszowi z Tralles i Izydorowi Starszemu z Milletu. Zastosowane tu rozwiązania inżynieryjne przewyższały wszystko co wcześniej zbudowano. Nowa Katedra miała masywną kopułę, marmurowe kolumny i posadzkę. Niemal każdy centymetr jej wnętrza pokrywały wspaniałe mozaiki. Podobno do jej budowy wykorzystano elementy jednego z cudów antycznego świata – świątyni Artemidy w Efezie. W Hagia Sophia odbywały się najważniejsze uroczystości religijne oraz koronacje cesarzy bizantyjskich. Mówi się, że będąc pod wpływem jej piękna, kijowski książę Władysław przyjął chrześcijaństwo. Zaś po zdobyciu Konstantynopola, na jej widok również Mehmed II Zdobywca zszedł z konia, uklęknął i posypał ziemią turban. A potem rozkazał zamienić tę wspaniałą świątynię w meczet. Wówczas do Hagia Sophia dobudowano minarety, a jej sylwetka stała się wzorem dla innych muzułmańskich świątyń. Od 1934 do 2020 r. pełniła rolę muzeum. Obecnie ponownie jest meczetem. Zabytek znajduje się w dzielnicy Sultanahmed i można go zwiedzać za darmo, codziennie od godziny 10.00 do 22.00. Topkapi (Topkapı Sarayı) To swego rodzaju miasto w mieście, otoczone wysokim, potężnym murem. Rozciąga się na powierzchni 700 hektarów, na jednym ze wzgórz z widokiem na Bosfor i Morze Marmara. Była to wspaniała rezydencja sułtanów. Tu przez wieki podejmowano najważniejsze decyzje dotyczące losów Imperium Osmańskiego, knuto intrygi, planowano podboje. Topkapi był sceną wielu historii miłosnych i dramatów. Jego budowę rozpoczęto zaraz po zdobyciu Konstantynopola, a zakończono w 1465 roku. Kolejnych 30 sułtanów przez około 400 lat rozbudowywało go i unowocześniało. Pełnił swoją funkcję do roku 1853, kiedy to sułtan Abdulmecid I przeniósł królewską rezydencję do pałacu Dolmabahçe. Pałac Topkapi składa się czterech dziedzińców, do których prowadziły bramy i setek pomieszczeń o różnym przeznaczeniu, które zamieszkiwało około 4 tys. osób. W najbardziej niedostępnej z jego części znajdował się harem. Była to część przeznaczona dla rodziny sułtana, jego matki, żon, konkubin, dzieci, rodzeństwa i wybranych przedstawicieli dworu. Na czele tego królestwa kobiet stała matka panującego sułtana. A strzegli go pochodzący z Afryki niewolnicy – eunuchowie. Oficjalnie sułtan mógł mieć cztery żony i dowolną liczbę konkubin. Harem składał się z około 300 pokoi, 9 łaźni, 2 meczetów i szpitala. Rozwój tego miejsca zapoczątkowała Hurrem, zwana Roksolaną, ukochana żona sułtana Sulejmana Wspaniałego. To ona nakłoniła męża do budowy nowego haremu właśnie w Topkapi, po tym jak spłonął stary położony w innej części Stambułu. Chciała być bliżej męża i jednocześnie ośrodka władzy. Zastępując Sulejmana podczas prowadzonych przez niego rozlicznych wojen, zapoczątkowała tzw. sułtanat kobiet. Pałac jest obecnie muzeum, które można zwiedzać. Do zobaczenia jest m.in. kuchnia z 12 tys. sztuk porcelany. Zobaczymy tu specjalną, seledynową misę z Chin, która podobno zmieniała kolor, jeżeli podane w niej jedzenie zawierało truciznę. Poza tym Topkapi zawiera rozliczne bogato zdobione pawilony, szkołę, bibliotekę z bogatą kolekcją aż 6 tys. egzemplarzy unikatowych ksiąg, święte relikwie należące do Proroka Mahometa, różne rodzaje broni, przebogaty skarbiec królewski czy kunsztowne szaty monarsze. Żeby obejrzeć wszystkie zgromadzone tu skarby, warto zarezerwować sobie co najmniej pół dnia. Pałac znajduje się w dzielnicy Faith. Latem można go zwiedzać od środy do poniedziałku od 9.00 rano do 18.00, zamknięty jest we wtorek. Bilety wstępu zaczynają się od 33 euro, opcja z haremem – 59 euro. Błękitny Meczet Z założenia miał przyćmić Hagia Sophia. Powstał z inicjatywy sułtana Ahmeda I, który podobno osobiście angażował się w prace budowlane. Powstawał w latach 1609–1616. Prawdopodobnie przez nieporozumienie – architekt Mehmet Aga źle zinterpretował słowa władcy – ozdobiono go aż 6 minaretami. Tyle ich wówczas miała Wielka Świątynia w Mekce. Aby uniknąć skandalu i oskarżeń o nadmierną pychę Ahmed I sfinansował siódmy minaret, który dodano do najważniejszej świątyni islamu. Meczet nazwano błękitnym z powodu barwy dekorujących jego wnętrza niebieskich płytek z motywami roślinnymi. Wyprodukowano je na specjalne zamówienie sułtana w Izniku, ponieważ wszystko w jego meczecie miało być najwspanialsze. Świątynia imponuje kopułą średnicy 22,4 metra, która wznosi się na wysokości 43 metrów. A rozświetla ją aż 260 okien. Meczet można zwiedzać codziennie za darmo, poza wyznaczonym czasem modlitwy. Jak we wszystkich miejscach kultu religijnego, z szacunku trzeba pamiętać o stosownym ubraniu oraz nakryciu głowy i zdjęciu butów. Festiwal Tulipanów Tulipany są narodowymi kwiatami Turcji i samego Stambułu. Były również ukochanym kwiatem sułtanów. Uprawiano je w całym kraju jako symbol potęgi, dobrobytu, bogactwa i prestiżu imperium. Tulipany to częsty motyw w osmańskiej sztuce, wzór na tkaninach oraz ceramice. Przez jakiś czas stanowiły nawet formę waluty, którą płacono za różne towary. Właśnie stąd w XVI wieku dotarły do Holandii, gdzie wywołały tzw. tulipanową gorączkę. Doprowadziła ona nie tylko do powstania wyjątkowych krzyżówek tych kwiatów, ale też kosmicznego wywindowania ich cen, a potem spektakularnych bankructw holenderskich kupców. Od 2006 roku co roku w Stambule organizowany jest Festiwal Tulipanów. Miasto wzbogaca się wówczas o miliony nowych sadzonek. Tulipany kwitną w parkach, na skwerach, przy ulicach, rondach, dosłownie wszędzie, zachwycając swoim wyglądem, kolorami i zapachem zarówno mieszkańców, jak i turystów. Festiwal trwa od 1 do 30 kwietnia. Oprócz tulipanów można wówczas podziwiać także dywany hiacyntów czy żonkili. Hamam Tradycyjna łaźnia turecka to kolejne miejsce i jednocześnie rytuał, z którego słynie Stambuł. Co jednak ciekawe, tutejsze łaźnie parowe były wzorowane na rzymskich. Turcy poznali je, podbijając Konstantynopol, a potem dostosowali do swoich potrzeb i rozprzestrzenili po całym imperium. Większość obecnych hamamów wzorowana jest na tych pochodzących z XV i XVI wieku. Jeden z najsłynniejszych to Cemberlitas Hamam, usytuowany niedaleko Wielkiego Bazaru, zbudowany przez architekta Mimara Sinana w 1584 roku. Kolejny, również jego autorstwa, zwany Łaźnią Roksolany – Ayasofya Hurrem Sultan Hamam – po przebudowie w 2011 roku stał się w pełni nowoczesną łaźnią. Zadaniem hamamu nie jest tylko zachowanie czystości. To rytualna kąpiel oczyszczająca umysł i ciało. Miejsce spotkań towarzyskich, relaksu i wymiany poglądów. Tradycyjna łaźnia podzielona jest zwykle na trzy pomieszczenia. Pierwsze pełni rolę szatni i jest w nim temperatura pokojowa. Drugie, nieco cieplejsze, ma do 38 stopni. W trzecim zaś można się już spocić podczas sesji w temperaturze ok 50 st. C. Wiele hamamów to dzieła sztuki, popis mistrzostwa dawnych budowniczych. Są ozdobione kolumnami, pięknie dekorowane kafelkami z motywem tulipanów i zapewniają intymną atmosferę. Dla kobiet i mężczyzn są oddzielne hamamy. Przez około 20 minut pocimy się, siedząc na marmurowej ławce i opłukując obficie ciało i włosy wodą ze specjalnych miedzianych misek. Możemy też skorzystać z peelingu z użyciem rękawicy (kese), którą energicznie pociera się całe ciało, aby usunąć martwy naskórek. Potem czeka nas kąpiel z mydlinami (köpük). To rodzaj długiej, wąskiej poduszki nasączonej wodą z mydłem i napompowanej powietrzem, którą obsługa przeciąga nad naszymi ciałami. Całą sesję kończymy w chłodnym pokoju, gdzie serwowana jest herbata. W Stambule działa około 60 hamamów. Meczet Sulejmana Wielkiego (Suleymaniye) Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Stambułu. Hołdem dla pamięci jednego z najwybitniejszych władców tego kraju, jakim z pewnością był Sulejman Wspaniały. Za czasów tego najdłużej panującego nad Imperium Osmańskim władcy (1520–1566) budowano szkoły i uniwersytety. Był też hojnym mecenasem artystów oraz naukowców. A przy tym wybitnym wojskowym strategiem. Niemal dwukrotnie powiększył granice swojego imperium, które zasięgiem obejmowało znaczną część Europy, Azji i Afryki. Budowniczym najważniejszych obiektów za czasów Sulejmana był Sinan, jego legendarny architekt, twórca prawie 400 budowli. Meczet Suleymaniye jest jednym z jego najważniejszych dzieł. Zachwyca proporcjami i wznoszącą się na wysokości 53 metrów kopułą. Na jego terenie znajdują się grobowiec sułtana, jego ukochanej córki, Mihrimah Sultan oraz żony, sułtanki Hurrem. Niedaleko znajduje się grobowiec samego architekta. Budowa meczetu trwała osiem lat i zakończyła się w 1557 roku. Niestety, po zniszczeniu przez pożar w 1660 roku świątynia został odrestaurowana w barokowym stylu. Cztery minarety meczetu oznaczają, że Sulejman I był czwartym sułtanem, który rządził Imperium Osmańskim po podbiciu Konstantynopola. Tak jak inne meczety, można go zwiedzać za darmo. Wieża Galaty Kolejny symbol Stambułu. Jej charakterystyczna, owalna, 63-metrowa strzelista sylwetka góruje po drugiej stronie Złotego Rogu w dzielnicy Beyoğlu. Można do niej dotrzeć spacerem przez most Galata. Jej geneza sięga XIV wieku i przez stulecia była najwyższym obiektem tej części Stambułu. Najpierw jako element fortyfikacji obronnych, potem stacjonowali w niej janczarzy. Była więzieniem, stąd też wypatrywano pożarów, które regularnie nawiedzały Stambuł. Odnawiana i burzona kilkanaście razy, dziś jest muzeum. Na jego najwyższym piętrze mieści taras widokowy. Można z niego podziwiać wspaniałą panoramę starej części Stambułu. Z miejscem tym związana jest historia Ahmeda Çelebiego, zwanego tureckim Dedalem. Był pierwszym z ludzi, którzy wzbili się w niebo na skrzydłach wykonanych z ptasich piór. Podobno skoczył z wieży Galata w 1632 roku, przeleciał nad Bosforem i wylądował po azjatyckiej stronie. Za ten czyn został nagrodzony przez sułtana Murda IV workiem złota. Muzeum czynne jest w sezonie letnim od 8.30 do 23.00. Bilet wstępu kosztuje 350 TRY (ok. 75 zł). Teren wokół wieży tętni życiem. To jedno z ulubionych miejsce spotkań i relaksu młodzieży. Ulica Istiklal (Istiklal Caddesi) Po turecku jej nazwa znaczy niepodległość. Jest komercyjnym centrum Stambułu, jego najbardziej reprezentacyjną i jednocześnie zatłoczoną ulicą. Ten 1,5-kilometrowy deptak znajduje się w dzielnicy Beyoglu. Każdego dnia pokonuje go średnio milion osób. Jego charakterystycznym elementem jest kursujący środkiem zabytkowy, czerwony tramwaj, którym dojedziemy do Placu Taksim. Ulicę wypełniają sklepy, restauracje, kawiarnie. Niedaleko stąd do dzielnicy biznesowej z wieżowcami i eleganckich hoteli. Przy pobliskim Parku Macka znajduje się Muzeum Wojskowe z orkiestrą janczarską. Blisko jest też do Muzeum Niewinności Orhana Pamuka, najsłynniejszego tureckiego pisarza, laureata literackiej nagrody Nobla. Wzdłuż ulicy ciągną się XIX-wieczne budynki konsulatów, kościoły, pałace. Pomiędzy ulicami Tepebasi i Istiklal znajduje się kolejne kultowe miejsce. To Asmalimescit, słynna nocna dzielnica rozrywki. Zatopiona Cysterna (Yerebatan Saray) To kolejny, tym razem ukryty pod ziemią, cud bizantyjskiej architektury. Niczym podziemny pałac wsparty na 336 kolumnach, które biegną w 12 rzędach i są wysokie na 9 metrów. Zatopiona Cysterna była rezerwuarem wody dla władców Konstantynopola na wypadek oblężenia lub zatrucia jej źródeł. Jej budowę zapoczątkował Konstantyn Wielki, a skończył cesarz Justynian w VI wieku. Wiele kolumn pochodzi z innych obiektów świata starożytnego, jak chociażby umieszczone w północno-zachodnim rogu tej budowli tajemnicze głowy meduz. Cysterna jest pięknie oświetlona i ma doskonała akustykę. Można tu posłuchać koncertów lub zanurzyć się w świecie ciszy, przerywanej tylko spadającymi z sufitu kropelkami wody. Znajduje się w dzielnicy Faith, obok Hagia Sophia. Można ją zwiedzać codziennie od 9.00 do 19.00. Bilety od 26 euro. Hipodrom Ten położony w sercu starego Konstantynopola owalny tor wyścigowy dla koni i rydwanów służył głównie rozrywce. Powstał z inicjatywy cesarza Septymiusza Sewera, a rozbudował go Konstantyn Wielki. Miał około 450 metrów długości, 130 szerokości i mógł pomieścić ponad 100 tys. widzów. Rywalizowały na nim dwie drużyny – Zielonych i Niebieskich – sponsorowane przez główne partie polityczne. Emocje podczas wyścigów były tak wielkie, że często doprowadzały do zamieszek. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków, hipodrom został zapomniany i służył głównie jako źródło surowca do budowy innych obiektów. Za czasów świetności dekorowały go rozliczne pomniki przedstawiające ówczesnych bogów, herosów i lokalnych bohaterów, m.in. Herkulesa, Romulusa i Remusa. Z obiektów, które ocalały, dziś możemy podziwiać sławny obelisk faraona Totmesa III ze świątyni w Karnaku, wężową kolumnę ze świątyni Apolla w greckich Delfach, Kolumnę Konstantyna VII Porfirogenety oraz Niemiecką Fontannę. Ta ostatnia miała upamiętnić odwiedziny niemieckiego cesarza Wilhelma II w Stambule w 1898 roku. Tureckie kawiarnie Historia kawy nierozerwalnie związana jest z Imperium Osmańskim. To właśnie Turcy po zdobyciu Konstantynopola zaczęli w nim promować nowy, czarny, pochodzący z krajów arabskich napój. I to właśnie w Stambule powstała pierwsza kawiarnia. Choć badacze tego trunku sprzeczają się, czy było to już w 1475 roku, czy może dopiero w 1550. Początkowo kawiarnie były przeznaczone wyłącznie dla mężczyzn, ale kawę piły również kobiety. Podobno mogły się nawet rozwieść, jeżeli maż nie zapewnił im odpowiedniej ilości kawy. W 2013 roku kawa po turecku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Przesądziły o tym wyjątkowe techniki jej przygotowania. Otóż zmieloną drobno kawę wsypuje się do miedzianego garnka zwanego cezve. Zawiera on zimną, przefiltrowaną wodę oraz cukier, jeżeli chcemy, żeby kawa była słodka. Na żadnym innym etapie parzenia nie można już dodać cukru. Taką mieszankę gotuje się na średnim ogniu do wrzenia. Następnie zdejmuje się ją z niego i miesza, po czym ponownie stawia na ogniu. Proces ten powtarza się kilka razy, aż płyn zgęstnieje. Prawdziwa kawa po turecku powinna być gęsta, czarna i aromatyczna. Po zakończeniu parzenia kawę odstawia się na minutę, żeby ostygła, a fusy opadły na dno. Podaje się ja w niewielkich filiżankach i pije małymi łykami w gronie przyjaciół, ucinając sobie pogawędki. Zwykle serwuje się do niej coś słodkiego. Wyjątkowym miejscem, gdzie nie tylko wypijemy kawę, wyśmienitą herbatę, ale też będziemy mieli szanse popodglądać życie mieszkańców jest Anadolu Nargile Çorlulu Ali Paşa Medresesi. To 300-letnia medresa, położona niedaleko Wielkiego Bazaru, zamieniona na miejsce spotkań i odpoczynku w cieniu rozłożystego platana. Panuje tu wyjątkowa atmosfera starego Stambułu spowitego dymem nargili – fajek wodnych, jednej z używek, którą raczą się mieszkańcy miasta. Bazar Egipski Zwany jest też Bazarem Korzennym. To kolejny punkt obowiązkowy dla każdego miłośnika słodyczy, przypraw, kawy, herbaty i dobrego jedzenia. Można tu przebierać wśród setek gatunków serów i rozkoszować się tureckim lokum, słynnymi kolorowymi galaretkami. Są tu orzechy, suszone owoce, zioła i mnóstwo innych produktów z całego świata. Do budowy bazaru przyczyniły się podatki nałożone przez Turków na produkty wytwarzane w Egipcie – stąd jego nazwa. A dochody miały sfinansować budowę meczetu Yeni Cami, zwanego Nowym, choć ukończono go w 1663 roku. Tuż obok znajduje się przystań Eminonu, gdzie możemy wprost z kolorowych statków kupić słynne tureckie bułki z grillowanymi rybami – ikonę stambulskiego street foodu. I popić to sokiem z kolorowych kiszonek. A potem przejść dwupoziomowym mostem Galata. Górna jego część to ulica, a dolna przeznaczona jest na restauracje. Zanim most powstał w XIX wieku, transport na drugą stronę Złotego Rogu odbywał się głównie łodziami. Obecnie to miejsce popularne zarówno wśród wędkarzy, jak i turystów.
Tutaj zjesz być może najlepiej na świecie. Lot z Polski trwa niewiele ponad 2 godziny
Stambuł to miasto nie tylko imponującej historii i zabytków. Największa metropolia Turcji kusi także bogactwem smaków. Nie brakuje opinii, że to właśnie tutaj można znaleźć najlepsze jedzenie na świecie. Zatem co zjeść w Stambule?
W tym artykule: Śniadanie w Stambule Obiad po turecku Co jedzą w Turcji na kolację? Jest jeszcze prawie całkiem ciemno, kiedy budzi mnie głos muezina. Wzywa na pierwszą w ciągu dnia modlitwę. Zamykam oczy, wiedząc, że chwilę jeszcze mogę pospać i nabrać sił, by znów zmierzyć się ze Stambułem. Gdy wstanę, od razu dam się ponieść wirowi tego miasta. Zostawiam za plecami Beyoğlu pełne hipsterskich kawiarni, galerii i drogich sklepów będących turystycznymi pułapkami. Przechodzę przez most Galaty, mijając łowiących ryby wędkarzy. Wchodzę do Kubbe-i Aşk, czyli Kopuły Miłości. Gdyby nie gorące zapewnienia obsługi z mojego hotelu, że dobrze tam karmią, nie zdecydowałbym się na wejście do miejsca, które nazywa się jak podrzędna spelunka dla miłośników sado-maso. Na parterze wisi tam dziwaczna huśtawka i mnóstwo sztucznych kwiatów. Przedzieram się na ostatnie piętro wąskimi schodami. Po drodze mijam akwarium nieczyszczone pewnie od czasów sułtanów i nagle rozumiem, dlaczego to właśnie tu powinienem zjeść pierwszy posiłek dnia. Jestem na dachu budynku, w prowizorycznej sali obudowanej dookoła wielkimi oknami. Widok jest rewelacyjny. Siedzące na barierce mewy hipnotyzują jedzących, najwyraźniej podkradają jedzenie nie tylko kotom. Najlepsze kuchnie świata 2022. Na który miejscu znalazła się kuchnia polska? Po raz kolejny doceniono najlepsze kuchnie świata. TasteAtlas Awards 2022 wyróżniło 99 kuchni narodowych. Pod uwagę brano smak i jakość dań, napojów, a także składników wykorzystywanych... Śniadanie w Stambule Jestem głodny i przygotowany na kulinarną orgię. Na dziesiątki talerzy i talerzyków, misek i miseczek, bo tak nad Bosforem wygląda pierwszy posiłek. Śniadanie to tutaj nie tylko najważniejszy posiłek dnia, to rytuał. Przede mną pojawiają się wspaniałe konfitury, miody i tahina, pasta z sezamu. Do tego sery, wśród których wyróżnia się boski kajmak, słodka i tłusta śmietana zebrana z bawolego mleka. Są też oliwki i inne marynowane warzywa oraz znakomite pomidory i obowiązkowa natka pietruszki. Simit, czyli precle pełne sezamu, i herbata w szklance w kształcie tulipana wieńczą dzieło. Jem, wpatrując się w minarety Süleymaniye Camii, czyli meczetu Sulejmana Wspaniałego – dzieła najważniejszego architekta Stambułu, mistrza Sinana. Człowieka, który dla Stambułu jest tym, kim Bernini dla Rzymu. To on dobudował do Hagii Sophii cztery minarety i wzmocnił ściany tej wielkiej świątyni, tak by trzęsienia ziemi nie były dla niej zagrożeniem. Dzisiejsza panorama miasta nikomu nie zawdzięcza tyle, co jemu. Ściągam buty i odkładam je na półkę przed wejściem do meczetu. Stopy zapadają mi się w miękki dywan. Ogromne wnętrze wsparte na czterech filarach jest przestronne i pełne światła. Między modlitwami jest tu prawie pusto. Obiad po turecku Meczety fundowane przez kolejnych władców Imperium Osmańskiego zawsze miały nieco więcej funkcji niż tylko modlitwa. Razem ze świątyniami stawiano szkoły i łaźnie, a tereny dookoła obsadzano drzewami, by zapewnić ochronę przed upałem i zgiełkiem miasta. Przede mną przemyka uliczny sprzedawca. Na głowie ma wielką tacę, na której ułożone są dziesiątki precli. Idę za nim, zastanawiając się, jakim cudem jest w stanie utrzymać to na głowie. Dostrzegam pod tacą kawałek gąbki, która pozwala mu brać zakręty z prędkością pendolina. Wychodzę z terenu meczetu bocznym wejściem i trafiam na skromny nagrobek Sinana, stojący przy skrzyżowaniu dwóch niepozornych uliczek. Architekt sam wybrał to miejsce. Okolica pełna jest rzemieślników, którzy zajmują się wytwarzaniem tygielków do parzenia kawy. Dym wydobywający się z zakładów gryzie w oczy i miesza się z zapachem kociego moczu. Na dachu budynku obok dostrzegam ogromnego amstafa. Najwyraźniej zamiast na spacer wyprowadza się go na dach. Oprowadzę cię po meczecie – zaczepia mnie przewodnik. Wyjaśniam, że właśnie stamtąd wyszedłem. I podpytuję o miejsca, gdzie jedzą miejscowi. W końcu czas już na obiad. – Idź do Şeyhmuz Kebap przy Medresesi 4a, a na kolację płyń na anatolijski brzeg. Idę pod wskazany adres. Turecka kuchnia potrafi zachwycić. Najprostsze techniki obróbki mięsa, dostęp do świetnych warzyw i owoców oraz do wspaniałych serów sprawiają, że zjeść źle w Stambule jest bardzo trudno. W oczy rzuca mi się wielki piec, z którego co rusz kucharz wyciąga kolejne parujące lahmacun – turecką pizzę z jagnięciną i natką pietruszki. Obok drugi uwija się przy grillu nad ogniem, układając szpadki z kawałkami kurczaka i obok drugie, które przed chwilą okleił mieloną jagnięciną z cynamonem. – To nasz najlepszy kebab – mówi mi kucharz, kiedy staję przy piecu, by z bliska przyglądnąć się pracy kuchni. – Receptura pochodzi z Mardin, ze wschodniej Turcji – wskazuje zdjęcie na ścianie w rozmiarze porządnej fototapety. Tam jest wspaniałe jedzenie. Zamawiam polecany kebab i ajran. Przede mną pojawia się przypieczone żywym ogniem mięso i sałatka z cebuli i natki pietruszki podbitej sumakiem, bliskowschodnią kwaśną niczym cytryna przyprawą. Z łakomstwa zamawiam jeszcze lahmacun. Smakuje wspaniale, kebab też. Zjadam tyle, ile normalnie przez cały dzień. Najlepsza restauracja świata zostanie zamknięta. Co się stało ze słynną Nomą? Noma działała w Kopenhadze przez 20 lat. Restauracja prowadzona przez charyzmatycznego szefa kuchni Renégo Redzepiego rekordowo często otrzymywała tytuł „najlepszej restauracji świata". W.. Co jedzą w Turcji na kolację? Idę w stronę przystani promowej Eminönü. Aby tam dojść, przedzieram się przez uliczki stambulskiej starówki pełne sklepów. Tłum gęstnieje z każdą chwilą. Turcy uwielbiają zakupy. Przychodzą tu całymi rodzinami. Matki ciągną za sobą liczne potomstwo, ojcowie z nudy palą papierosy, odpalając jednego od drugiego. Jest siwo od dymu z okolicznych grilli i tego papierosowego. Na kolację płynę promem do Kadıköyu – po azjatyckiej stronie. Przez całą drogę podglądam spektakl karmienia mew na rufie promu. Rzucanie kawałków precli ptakom, tak by chwyciły je w locie, jest najlepszą zabawą podczas przeprawy. Niegdyś palmę pierwszeństwa w dziedzinie rozrywki dzierżył plac Taksim i jego okolice. Dziś ceny są tam wyższe, bo ruch turystyczny jest spory, dlatego dużo dzieje się po drugiej stronie Bosforu. Centrum Kadıköyu to targ na świeżym powietrzu. Wąskie ulice pełne są kupujących i sprzedających. Nawoływania sprzedawców ryb dzwonią mi w głowie, aromaty przypraw kręcą w nosie. Ale przecież nie przypłynąłem tu na zakupy. Jest żywo i gwarno, a alkohol leje się strumieniami, towarzysząc kolacji. Co z tymi religijnymi zakazami? – zastanawiam się. Kiedy usiądę w meyhane, tradycyjnym barze połączonym z restauracją, przede mną pojawi się zestaw meze i butelka raki, anyżowej wódki. Zanurzając kawałek pieczywa w paście z bakłażana z tahiną, patrzę, jak raki zmienia kolor, gdy kelner dolewa do niej wody. – Mówimy, że to lwie mleko – kelner wyłapuje moje spojrzenie. Meyhane w przeszłości prowadzili głównie Ormianie, dziś również Turcy. – Ale raczej ci, w których życiu religia nie odgrywa pierwszorzędnej roli – wyjaśnia kelner. Dzisiaj jest prawie zupełnie zapomniane. Kiedyś nazywane było miastem tysiąca i jednego kościoła Niegdyś Ani zamieszkiwane było przez 100 tysięcy ludzi. Liczyło ponad 10 tys. domów. Było tu także mnóstwo świątyń. Wracając, zatrzymuję się na przystani. Grupa młodych ludzi gra ludowe tureckie pieśni przearanżowane tak, by brzmiały jak napisany wczoraj turecki pop. Część słuchaczy klaszcze rytmicznie, inni tańczą. Mam już odchodzić, kiedy zauważam, że do jednej z dziewczyn podchodzi chłopak i klęka przed nią, wyciągając przed siebie pudełko z zaręczynowym pierścionkiem. Tłum wiwatuje, a ja dziwię się samemu sobie. Co się ze mną dzieje? Wzruszyły mnie oświadczyny na przystani w ostatnich promieniach zachodzącego słońca. Cóż, na kolację też chyba zjadłem za dużo. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – 26 miejsc w Turcji” (nr 03(06)/2021).
Największe miasta Europy. 10 najludniejszych miast na starym kontynencie
Listy największych i najludniejszych miast w Europie nie do końca się pokrywają. Na czele obu klasyfikacji znalazły się inne miasta. Oto najbardziej aktualny ranking.
W tym artykule: Największe miasta Europy pod względem liczby ludności Największe miasta Europy pod względem powierzchni Stambuł – Najludniejsze miasto Europy Moskwa – Największe miasto Europy Paryż Londyn Sankt Petersburg Berlin Madryt Kijów Rzym Bukareszt W samej tylko Unii Europejskiej jest ponad 800 miast, w których mieszka przynajmniej 50 tys. mieszkańców. Co ciekawe, tylko połowa z 10 najludniejszych miast Europy stanowi część obszaru Unii Europejskiej. Poniżej prezentujemy najbardziej aktualne zestawienia i największe miasta Europy pod względem liczby ludności oraz powierzchni. Największe miasta Europy pod względem liczby ludności Stambuł (Turcja), 15 514 000 mieszkańców Moskwa (Rosja), 13 010 000 mieszkańców Paryż (Francja), 10 858 000 mieszkańców Londyn (Wielka Brytania), 9 950 000 mieszkańców Sankt Petersburg (Rosja), 5 350 000 mieszkańców Berlin (Niemcy), 4 473 000 mieszkańców Madryt (Hiszpania), 3 223 000 mieszkańców Kijów (Ukraina), 2 962 000 mieszkańców Rzym (Włochy), 2 860 000 mieszkańców Bukareszt (Rumunia), 1 823 000 mieszkańców 14. Warszawa (Polska), 1 796 000 mieszkańców Największe miasta Europy pod względem powierzchni Moskwa, 6 154 km2 Paryż, 2 853 km2 Düsseldorf, 2 683 km2 Mediolan, 2 225 km2 Sankt Petersburg, 1 510 km2 Stambuł, 1 471 km2 Berlin, 1 368 km2 Madryt, 1 365 km2 Rzym, 1 145 km2 Barcelona, 1 072 km2 Stambuł – Najludniejsze miasto Europy Stambuł to nie tylko największe miasto Europy. To równocześnie największe miasto, które nie pełni jednocześnie roli stolicy. Uwzględnienie tureckiej metropolii w tym zestawieniu wymaga dodatkowej uwagi. Stambuł tylko częściowo jest położony w Europie. Biznesowa część miasta znajduje się w części europejskiej, a druga połowa, która ma charakter mieszkaniowy, leży już na kontynencie azjatyckim. Moskwa – Największe miasto Europy Stolica Federacji Rosyjskiej wraz z otaczającym miasto obszarem metropolitalnym tworzy ogromną aglomerację. Szacuje się, że żyje tu ponad 20 milionów ludzi. Oto Little Kook, najbardziej bajkowa cukiernia w Europie. To tam mieszkają Alicja i Piotruś Pan Gdzie znajduje się najbardziej bajkowa cukiernia w Europie? To miejsce zachwyca nie tylko dzieci, ale też dorosłych. Co kilka miesięcy lokal zmienia swój fantazyjny wystrój. Paryż Stolica Francji i jedno z największych miast Europy wcale nie jest dzisiaj rekordowo duże. W swojej historii ścisły Paryż był najludniejszy w 1921 roku. Mieszkało tam wówczas 2,9 miliona ludzi. Dziś ta liczba jest niższa o 700 tys. mieszkańców. Tak drastyczna zmiana wynika z faktu, że wielu paryżan przenosiło się w kolejnych dekadach XX wieku na przedmieścia miasta. Londyn Za faktem, że Londyn jest miastem kosmopolitycznym, przemawiają liczby. Aż 36% mieszkańców stolicy Wielkiej Brytanii przyszło na świat w innych krajach. To sprawia, że Londyn jest drugim po Nowym Jorku najbardziej „imigranckim" miastem świata. Około 70% dzieci urodzonych w mieście w 2015 roku miało przynajmniej jednego rodzica imigranta. Sankt Petersburg Miasto otrzymało nazwę na cześć cara Piotra I. Drugie największe miasto Rosji leży nad rzeką Newa, a także nad Zatoką Fińską. Znajduje się tu Łachta Centr, najwyższy budynek Europy. Więcej o najwyższych budynkach świata przeczytasz w naszym artykule. Berlin Obszar metropolitalny, w skład którego wchodzi Berlin, zamieszkuje aż 6 milionów ludzi. Stolica Niemiec jest domem dla przedstawicieli wielu narodowości, które mają wpływ na niepowtarzalny, kosmopolityczny charakter miasta. Berlin jest największym poza Turcją skupiskiem ludności pochodzącej z Turcji. Mieszka tu m.in. ponad 160 tys. Niemców pochodzenia tureckiego, ale także ponad 100 tys. Polek i Polaków. Wszystkie inne główne miasta Niemiec są mniejsze niż Berlin. Jakie są największe miasta Niemiec? – sprawdź tutaj. Madryt Jako stolica Hiszpanii Madryt przyciąga wielu imigrantów z Ameryki Łacińskiej. Najwięcej z nich pochodzi z Wenezueli. Miasto wraz z otaczającymi przedmieściami tworzy ogromny obszar metropolitalny, w którym żyje ponad 6 milionów ludzi. Aglomeracja madrycka to druga największa tego typu metropolia w Unii Europejskiej. O tym, co warto zobaczyć w Madrycie, piszemy tutaj. Karpaty w klimacie etno. Zobacz najciekawsze atrakcje pogranicza polsko-słowackiego Kierunek Karpaty, a właściwie pogranicze polsko-słowackie. To wciąż nieodkryty region, gdzie przenikają się kultury i religie. Jak zaplanować kilkudniową podróż? Kijów Stolicę Ukrainy od wieków wyróżnia niepowtarzalny, wielokulturowy charakter. W wielu dzielnicach miasta można odnaleźć wpływy tatarskie, ormiańskie gruzińskie i żydowskie. Do dziś żyją tu tysiące przybyszy z różnych obszarów byłego Związku Radzieckiego. Dziś Kijów to dumna i bogata stolica Ukrainy. Trwająca od 2014 roku wojna z Rosją nasiliła uczucia patriotyczne wśród kijowian. Obecnie ponad 94% mieszkańców miasta przyznaje się do narodowości ukraińskiej. O tym, czym jest tożsamość ukraińska, można posłuchać w jednym z naszych podcastów. Rzym Aż do czasów średniowiecza Rzym był największym miastem na kontynencie europejskim. Dziś całą aglomerację miejską stolicy Włoch jest zamieszkują prawie 3 miliony ludzi. Niecałe 10% z nich przyszło na świat poza terytorium Włoch. Na terytorium miasta Rzym znajduje się obszar Watykanu – enklawa, a zarazem najmniejsze państwo świata pod względem zarówno terytorium, jak i liczby ludności. Bukareszt Stolica Rumunii zamyka pierwszą dziesiątkę największych miast Europy. Prawie co dziesiąty mieszkaniec Rumunii żyje właśnie w Bukareszcie. Za sprawą komunistycznej architektury z czasów reżimu Nicolae Ceaușescu (tzw. blocuri), gęstość zaludnienia w mieście jest jedna z najwyższych w Europie. Wśród stolic Unii Europejskiej tylko w Paryżu i w Atenach więcej ludzi żyje na jednym metrze kwadratowym. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Zobacz Stambuł rodem z „Incepcji"! Sprawdź, jak Twój umysł zareaguje na te zdjęcia
Turecki artysta stworzył surrealistyczny, wielowymiarowy pejzaż miasta.
Zobacz galerię >>> Projekt fotograficzny tureckiego artysty Aydına Büyüktaşa rzuca wyzwanie naszym zmysłom. Ten surrealistyczny, kilkuwymiarowy pejzaż to efekt wielogodzinnej pracy! Zdjęcia Stambułu zostały wykonane za pomocą drona i złożone w programie komputerowym. Jak to się stało?? Na początku Büyüktaş stworzył obraz 3D miasta, by ustalić odpowiednie pozycje aparatu. Potem, gdy uzyskał zgodę na loty drona, spędził wiele godzin w terenie. Fotografował, oczekiwał na odpowiednią pogodę, innym razem wracał bez zdjęć, ponieważ drona zaatakowały… ptaki. Kiedy zebrał materiał, przeszedł do właściwej obróbki zdjęć w programie komputerowym. Zdjęcia należało pociąć i połączyć, milimetr po milimetrze, tak by uzyskać efekt łagodnych zagięć przestrzeni. – Nad samymi krawędziami pracowałem dwa miesiące – przyznaje artysta. Incepcja Skojarzenia z „Incepcją”, a może z „Interstellar”? Ciepło! Chociaż główną inspiracją była książka XIX-wiecznego pisarza Edwina Abbota - “Flatlandia, czyli kraina płaszczaków”. Praca uznawana jest za wstęp do rozważań nad kwestią wymiarów i ich postrzegania. – Zazwyczaj nie poświęcamy uwagi miejscom, w których żyjemy na co dzień. Artysta może zmienić tę perspektywę. Dzięki niemu dotychczasowe postrzeganie może lec w gruzach – mówi autor projektu "Flatlandia". Tak i Büyüktaş chciał podarować swoim odbiorcom wielowymiarowy punkt widzenia. Dzięki za „Flatlandię”! Poszerza optykę. Więcej o projekcie "Flatland" na Intagramie artysty.
Stambuł to miasto dla marzycieli, ale w tych miejscach rozmarzy się nawet największy realista
Przypadkowy spektakl światła w Hagia Sophia, wizyta w tajemniczej Cysternie Bazyliki i uderzająca intensywność soku z granatów. Ze Stambułu wracam rozmarzona! Do tego z gwarancją na spełnienie kolejnych marzeń.
W tym artykule: Bosfor i zaczarowana dorożka Granat i Grand Bazar Hagia Sophia a sny o potędze Cysterna bazyliki, czyli pałac który zapadł się pod ziemię Stambuł słynie z przeszczepów włosów. Przyjeżdżają tu Arabowie z całego świata spełnić marzenie o bujnej fryzurze. Ja składam krótką wizytę, by przekonać się dlaczego wszyscy znajomi, którzy tu byli, opowiadają o mieście z błyskiem w oku. Bosfor i zaczarowana dorożka Zanim wylądowałam w Stambule, dopytywałam Erdema, znajomego Turka, jak mógłby opisać to miasto, najlepiej jednym słowem. Bez wahania odpowiedział przymiotnikiem - „magiczne”. Miałam się o tym przekonać jeszcze tego wieczora. Pierwsze spotkanie z miastem nie zwiastowało obiecanych czarów – po wyjściu z lotniska powitał mnie ciąg takich samych, pomarańczowych taksówek. Instagramowe ujęcie! Wszystko wydawało się wielkomiejskie, bardzo nowoczesne, jakby nowojorskie, podczas gdy ja - po obietnicy Erdema - spodziewałam się raczej zaczarowanych dorożek. W końcu jedna z tych (nie)zaczarowanych taksówek zabrała mnie nad cieśninę Bosfor w okolice Ortaköy. Było już ciemno, błyszczały tylko światła latarni i neonów, co - ze względu na ukształtowanie terenu - sprawiało wrażenie, jakby wszystko pokrywał różnokolorowy brokat. Bez odrobiny znudzenia gapiłam się na podświetlony Most Bosforski, meczet Ortaköy, pobliskie knajpki i ich bliźniaki odbijające się w wodzie. Mogłabym tak stać kilka godzin, bo to przyjemny dla oka spektakl, do tego hipnotyzowała mnie myśl, że jestem w miejscu, w którym Europa łączy się z Azją. Dopiłam raki (jej cierpki smak raczej sprowadzał mnie na ziemię) i poszłam spać - w przeciwieństwie do Stambułu, w którym życie nocne kwitnie do naprawdę późnych godzin. Gdy się obudziłam, czar nie prysnął. W dziennym świetle miasto dwóch kontynentów wygląda równie zjawiskowo, zwłaszcza podczas rejsu po Bosforze. Wody Morza Czarnego i Morza Marmara mieszają się tu w całkiem przejrzystą, błękitną miksturę. Nad głową unoszą się mewy – nieodłączny element każdego kadru. Przez lewe okno spoglądam na Europę, przez prawe na Azję. Nie wierzę własnym oczom – wszędzie wieże! Po prostu gdzie nie spojrzę, wyrastają minarety. Ten nieprawdopodobny widok uwiarygadniają dopiero statystyki - w Stambule jest 3,5 tysiąca meczetów. Statek mija pałace: najpierw Topkapı, potem Dolmabahçe, Çırağan, w którym mieści się słynny Hotel Kempinski, pałac Beylerbeyı… Popijam te widoki mocną turecką kawą i wróżę sobie z jej piętrowych fusów. Granat i Grand Bazar Już na lądzie. Stoję przed wejściem do Grand Bazaru w świetle południowego słońca. Popijam sok z granatów i pomarańczy, zastanawiając się nad intensywnością jego smaku i urodą chwili. Z tej sielanki wyrywa mnie głos policjanta. Nie do mnie mówi, ale do znajomego, który fotografował okolice, a że przed bazarem stał opancerzony wóz policyjny jest spora szansa, że pojazd znalazł się w kadrze. Policjant wskazuje na telefon i każe usunąć zdjęcia. Nie ma dyskusji. Spotkanie wyostrza moją czujność i zmysły, które za chwilę zostaną wystawione na prawdziwą próbę. Wielki Bazar to ponad 60 uliczek z prawie 4 tys. stoisk pełnych baklaw, przypraw, piramid daktyli, bogato zdobionych naczyń i lamp rodem z Baśni z Tysiąca i Jednej Nocy. Wszystko ułożone w zgrabne kompozycje. Fotograf ma tu ręce pełne roboty - dostrzegam ujęcie za ujęciem. Hagia Sophia a sny o potędze - To naprawdę TA Hagia Sophia? – dopytuję z lekkim rozczarowaniem, gdy oglądam ją z zewnątrz. Ogromna – to fakt, podniszczona i jakby poskładana z przypadkowych kawałków. Tu ktoś dokleił kopułę, ktoś dach, ktoś inny wieżę. Mam wrażenie, że patrzę na tort obudowany muffinkami. (Co za świętokradztwo, mówić tak o jednej z najważniejszych świątyń w dziejach kilku religii!). Przy wejściu, w narteksie, wita mnie mozaika z końca IX wieku: Leon całujący Chrystusa. Nieszczęśnik leży u stóp syna bożego i błaga, by ten w drodze wyjątku pozwolił mu poślubić drugą kobietę. Jest młodsza i piękniejsza od poprzedniej. A więc od wieków nic się nie zmieniło – myślę – a to dobry punkt wyjścia do zwiedzania 1500-letniej świątyni. Już w środku zaczyna pojawiać się zachwyt. Wielkość wnętrza urzeczywistnia sny o potędze budowniczych tej świątyni (ufundował ją Justynian I Wielki w VI wieku, a w 1453 r. po zdobyciu Konstantynopola przez Turków zamieniono ją na meczet). Przeogromną przestrzeń wypełniają promienie światła, padające jak lasery na właściwe miejsca, jakby ktoś reżyserował ten świetlny spektakl. Pokryte złotem mozaiki łapią blask i jeszcze bardziej onieśmielają. Tyle wieków historii patrzy na mnie, gdy stoję malutka po środku nawy! Z tego upływu czasu zdaję sobie sprawę, gdy przewodniczka zwraca uwagę na napisy na ścianie, nieczytelne wydrapanki przypominają gimnazjalne wygłupy w stylu „Sebastian, tu byłem”. Okazuje się, że zostawili je… Wikingowie. A więc nie Sebastian, a raczej Wilhelm albo inny Harald. Przed wyjściem zahaczam o najbardziej znaną kolumnę kościoła (znajduje się na niej stela świętego Grzegorza Cudotwórcy). Kolumna słynie z tego, że w sposób zupełnie magiczny przynosi szczęście. Instrukcja obsługi jest następująca: do otworu w kolumnie należy włożyć kciuk i pozostałymi palcami wykonać pełny obrót o 360°. Jeśli się uda - życzenie się spełni. Oczywiście skorzystałam z okazji. Cysterna bazyliki, czyli pałac który zapadł się pod ziemię Bez dwóch zdań - to najbardziej oryginalna atrakcja turystyczna Stambułu. A było tak: schodzimy po schodach, jest coraz ciemnej i w powietrzu daje się wyczuć wilgoć. Trafiam do podziemnej sali pełnej kolumn. Mam wrażenie, że zaraz wezmę udział w jakimś rytualnym obrzędzie… Przede mną 336 marmurowych kolumn, zanurzonych w niewysokiej wodzie. Stoją w 12 rzędach. Nieliczne podświetlane są z dołu przez delikatne światła. Wyobrażam sobie, jak 15 wieków temu w prawie całkowitych ciemnościach pracowali nad nimi niewolnicy. Pierwotnie pomieszczenie służyło jako sztuczny zbiornik na wodę. Powstało z rozkazu Justyniana I w miejsce zniszczonej bazyliki św. Eliasza. Zgodnie z legendą cesarz miał zarządzić budowę "pałacu, który zapadł się pod ziemię". I właśnie takie wrażenie robi to miejsce, zwane Cysterną Bazyliki, Podziemną Cysterną lub Pałacem Jerebatan. Do tego każda kolumna jest inna, wyjątkowa, wykonana z niezwykłym kunsztem. Po jednej z nich, nazywanej płaczącą, spływa strużka wody, która od wieków żłobi nieprzypadkowe wzory. Inna - z charakterystycznym cokołem przedstawiającym odwróconą głową Meduzy - przynosi szczęście, ale tylko wtedy, gdy przez lewę ramię rzuci się monetę i wypowie marzenie. Grzecznie postępuję zgodnie z instrukcją. W Stambule nie brakuje miejsc, w których można się rozmarzyć. Przyjechałam tu z głową pełną marzeń, wracam z kilkoma nowymi i obietnicą na ich spełnienie! Hanna Gadomska
Była "pamiątką po 900 latach obecności chrześcijan i 500 – muzułmanów". Symbolem czego będzie teraz Hagia Sophia?
Prezydent Turcji Erdoğan podpisał dekret przekształcający muzeum Hagia Sophia w meczet Ayasofya. Przypomnijmy historię tej budowli.
- Kościół Mądrości Bożej w Stambule, mimo że zamieniony w muzeum, ciągle rzuca na kolana - pisała kilka lat temu dziennikarka Travelera, Barbara Żukowska. Hagia Sophia ufundowana przez Justyniana I Wielkiego, powstała 1500 lat temu jako prawosławna katedra. W meczet została przekształcona po podboju osmańskim w 1453 roku. By w 1934 roku stać się muzeum i trafić na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 2020 roku jesteśmy świadkami kolejnej zmiany - decyzją tureckich władz Hagia Sophia zostaje przekształcona w meczet. Do XV w. budowla nie miała ona sobie równych na świecie: ma ponad 30 m średnicy, od marmurowych posadzek dzieli ją 55 m. Dzięki temu w tonącej w półmroku przestrzeni sylwetki zwiedzających wydają się bardzo małe, a budowla jeszcze bardziej monumentalna. Takie było zresztą założenie budowniczych – świątynia miała olśniewać wielkością i świetnością. "Nie wiedzieliśmy, czy jesteśmy na ziemi, czy w niebie, gdyż zaprawdę nie ma takiego miejsca na ziemi, gdzie by było takie piękno" – pisali do księcia kijowskiego Włodzimierza jego posłowie, gdy ponad 10 wieków temu wyszli z nabożeństwa w Hagii Sophii w Konstantynopolu. Nawet sułtan Mehmed II, który po zdobyciu Konstantynopola przez Turków osmańskich zamienił kościół w meczet, pozostawił wiele z oryginalnego wystroju. Jako że islam nie zezwala na przedstawianie ludzkich wizerunków, mozaiki przykryto, ale ich nie zniszczono. Dodano też tarcze z imionami Mahometa, jego następców i wnuków. A także dobudowano minarety, starając się jednak dopasować je tak, żeby nie zepsuły harmonijnej bryły. Po tym jak została zamieniona w muzeum, odsłonięto chrześcijańskie mozaiki. Zwłaszcza jaśniejące złotem Deesis, przedstawienie Chrystusa z Marią i Janem Chrzcicielem, dawało wyobrażenie o tym, na jak wysokim poziomie stała kiedyś ta sztuka. Zaraz obok można było podziwiać wspaniałą kaligrafię z wersetami z Koranu, finezyjne roślinne zdobienia kolumn oraz ogromne żyrandole. Hagia Sophia przez lata była pamiątką po 900 latach obecności chrześcijan i 500 – muzułmanów, a tym samym świadectwem złożonej historii i swego rodzaju kompromisu. Czego symbolem będzie teraz?
Najpopularniejsze miasta świata. Tu się jeździ na city breaki
Od 2009 roku liczba ludzi, którzy korzystają z tak zwanych city breaków wzrosła o 76% na całym świecie. To szybkie wypady do innego miasta – najczęściej w celach turystycznych. Jedna z większych firm zajmujących się elektronicznymi płatnościami (oni widzą gdzie, komu i za co płacisz) przygotowuje listę miejsc, które cieszą się największą popularnością.
Od czterech lat pierwsze miejsce na liście Mastercard's Global Destination Cities Index ma Bangkok. W 2018 roku stolicę Tajlandii odwiedziło na 1 noc przynajmniej 22,78 milionów ludzi, a w kolejnym roku wedle prognoz ten wynik ma się poprawić o 3,34%. Najwięcej gości przyjeżdża z kontynentalnych Chin, Południowej Korei, Indii oraz Wielkiej Brytanii. Wśród najpopularniejszych atrakcji miasta wymienia się Wielki Pałac Królewski, świątynię Wat Arun czy pływający targ Damnoen Saduak. Bardzo wysoko na liście uplasowały się dwa miasta europejskie: Paryż i Londyn. Oba w 2018 przywitały około 19 milionów gości. Łącznie w rankingu Mastercard wymieniono 200 miast, a głównym kryterium była ilość odwiedzających oraz to ile pieniędzy wydają na miejscu. Jedynym miastem, które zanotowało spadek liczby przyjezdnych był Londyn, o około 4%. Miasta Azji Pacyficznej w ciągu dekady zwiększyły u siebie ruch o około 9%, na co z pewnością wpływ miało ożywienie kontaktów z Chinami. W kwestii wydawania pieniędzy przoduje Dubai, gdzie w 2018 goście zostawili 30,82 miliardów dolarów, dziennie zostawiając średnio 553 dolary. Dla porównania w Bongkoku przeciętny gość zostawiał dziennie 184 dolary (20,03 miliarda dolarów rocznie), dlatego pod względem zarobków to miasto znalazło się na 3. miejscu. Drugie przypadło Mekce, która rocznie zarabia na odwiedzających 20,09 miliardów dolarów. Oto lista 10 najpopularniejszych miast 2018 roku pod kątem liczby przyjeżdżających. 10. Antalya, Turcja (12,41 mln) Getty Images 09. Tokio, Japonia (12,93 mln) Getty Images 08. Stambuł, Turcja (13,40 mln) Getty Images 07. Nowy Jork, USA (13,60 mln) Getty Images 06. Kuala Lumpur, Malezja (13,79 mln) Getty Images 05. Singapur (14,67 mln) Getty Images 04. Dubaj, Emiraty Arabskie (15,93 mln) Getty Images 03. Londyn, Wielka Brytania (19,09 mln) Getty Images 02. Paryż, Francja (19,10 mln) Getty Images 01. Bangkok, Tajlandia (22,78 mln) Getty Images
Pitna woda na wagę złota – w tych miastach może jej zabraknąć [GALERIA]
Problem z zasobami tego, jak się okazuje, najcenniejszego surowca nie dotyczy tylko miast ubogiego południa. Pitnej wody może za chwilę zabraknąć nawet w wysokorozwiniętych miastach Europy czy Stanów Zjednoczonych.
Obecnie to Kapsztad ma największe problemy z pitną wodą, ale to zaledwie szczyt góry lodowej jeśli chodzi o problem z zasobami wody w miastach na całym świecie. Nasza planeta nie jest tak obfita w słodką wodę, jak mogłoby się wydawać. To zaledwie 3% wszystkich zasobów wody na świecie. Ponad miliard ludzi na świecie prawie nie ma dostępu do pitnej wody, a 2.7 miliarda naszej populacji nie ma dostępu do wody, łącznie przez ponad miesiąc w skali roku. Badania z 2014 pokazują, że spośród 500 największych miast na świecie, aż 25% z nich ma problemy z dostarczaniem wody mieszkańcom. Jak podaje ONZ zapotrzebowanie na wodę przekroczy nasze zasoby tego surowca o 40% do 2030 roku. Jak to możliwe? Winą należy obarczać przede wszystkim globalne ocieplenie, działalność człowieka i przyrost naturalny, czyli w skrócie – nas samych. Oto 11 miast, które mają największe problemy z pitną wodą: Zobacz galerię>>>
Śladami wielkich pisarzy. Oto 4 miasta, które warto zwiedzać z książką w ręku
Dobra książka to świetny towarzysz podróży. Tym bardziej, jeśli na jej kartach odkrywamy żywy obraz celu naszej wyprawy, odmalowany piórem pisarza.
Poznaj 4 miasta, które warto zwiedzać z książką w ręku >>>
Kociarze, oto film waszego życia! Dokument "KEDI – sekretne życie kotów" trafia do polskich kin
„Podobno koty, tak jak ludzie, wierzą że Bóg istnieje. Psy myślą, że to człowiek jest Bogiem. A koty… Koty wiedza lepiej". Zobaczcie zwiastun filmu, który podbije wasze serca.
Zobacz również: galeria małych-wielkich kotów >>> KEDI – sekretne życie kotów - To prawdziwe arcydzieło, magiczny dokument, a także cudowna historia o tajemnicach i radościach kotów i kochających ich ludzi. Widzowie będą mruczeć i prosić o więcej! - pisał po premierze filmu amerykański krytyk Pete Hammond. Niezwykły koci film podbił serca publiczności oraz krytyków (aż 97% pozytywnych recenzji w popularnym serwisie Rotten Tomatoes!) i stał się prawdziwym przebojem amerykańskich kin, będąc trzecim najlepiej zarabiającym nieanglojęzycznym dokumentem wszech czasów. Stambuł kocim okiem Spryciara, Przylepa, Sułtan, Flirciarz, Bestia, Szajba i Cwaniak to wyjątkowe indywidualności, które będą naszymi przewodnikami po filmowym Stambule. W filmie oglądamy z bliska ich codziennie przygody, długie wędrówki i spotkania z mieszkańcami. Niezależne i wolne zaglądają do sklepów, kawiarni i mieszkań. Nikt nie potrafi oprzeć się ich urokowi. Stambuł to miasto z niezwykłą, sięgającą tysięcy lat historią i zarazem jedyne w swoim rodzaju najprawdziwsze kocie imperium. Koty, mając w nim swoje wyjątkowe, zaszczytne miejsce, są nieodłączną częścią lokalnej społeczności. Żyją na styku dwóch światów – dzikiego i cywilizowanego: nie mają swoich właścicieli, ale każdego dnia towarzyszą mieszkańcom w chwilach smutku i radości. Bywają drapieżne, uparte, zdeterminowane, ale też wdzięczne, radosne i wierne. A tak naprawdę są najważniejszymi mieszkańcami Stambułu – ukrytym skarbem miasta, niestrudzonymi towarzyszami i nieoczywistym lustrem, w którym każdy może się przejrzeć. Wystarczy spojrzeć na świat z ich perspektywy. Zobacz zwiastun "KEDI – sekretne życie kotów" będzie można obejrzeć w czerwcu na specjalnych pokazach w Polsce.Nie przegapcie! View oEmbed on the source website
Murale stają się polskim towarem eksportowym
Dwa polskie murale w azjatyckiej dzielnicy Stambułu. Wszystko za sprawą projektu Fundacji Do Dzieła, która od pięciu lat wyprodukowała już kilkanaście murali w Warszawie a teraz rozwija międzynarodowy projekt Common Experience. Autorzy miejskich „zdobień” to znakomici polscy artyści tworzący w przestrzeni publicznej od dekady – M-City oraz duet Chazme i Sepe. - Praca w przestrzeni publicznej i wymiana doświadczeń między artystami z różnych stron świata to rzecz nieoceniona. Dla nas jednak najważniejsza jest promocja polskich artystów zagranicą - informują działacze organizacji. Polski street art ma bardzo mocną reprezentację, wielkoformatowe prace M-City zdobią już niemal każdy kontynent. Sepe i Chazme niemal od razu po Stambule działali w amerykańskim Richmondm gdzie z kolei jest już słynna praca innego polskiego duetu – Etam Crew –. Kolejne projekty planowane są w Brazylii i Australii.
20 zł za godzinę Internetu? Tyle trzeba zapłacić na niektórych europejskich lotniskach. Wyszukiwarka Skyscanner sprawdziła, jak wygląda sytuacja z dostępem do Wi-Fi na największych portach lotniczych.
Europejscy podróżni są zgodni: 96% z nich uważa, że na lotniskach powinien być zapewniony darmowy dostęp do bezprzewodowego Internetu – wynika z raportu przeprowadzonego przez wyszukiwarkę lotów Skyskanner. - Wiemy, że Wi-Fi na lotniskach to jedna z kwestii, które coraz bardziej interesuje podróżnych. Kiedy chcemy sprawdzić pocztę lub pobrać film na długi lot, niezwykle frustrujące jest, gdy odkrywamy, że dostęp do Internetu jest na lotnisku kosztowny” – skomentowała Magdalena Greloff, Marketing Manager w Skyscanner. Największe polskie lotnisko – Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina w Warszawie – od niedawna spełnia te oczekiwania. Osoby wylatujące z Warszawy, bądź przylatujące do niej, mogą cieszyć się darmowym i nielimitowanym dostępem do bezprzewodowego Internetu na terenie lotniska. Jak jest w innych krajach? Blisko połowa z 50 europejskich portów lotniczych o największym natężeniu ruchu pasażerskiego, które zostały wzięte pod uwagę w badaniu, zapewnia pasażerom dostęp do Internetu. Przodują włoskie i rosyjskie lotniska - w obu krajach wszystkie główne porty lotnicze zapewniają dostęp do darmowego i nielimitowanego Wi-Fi. Mimo, że zdecydowana większość podróżnych chciałaby darmowego Internetu, to nieco ponad 1/3 jest gotowa płacić za taką usługę, ale nie więcej niż 1 euro za godzinę. Na największy szok cenowy muszą przygotować się podróżni lecący do Dusseldorfu oraz Lizbony – godzina dostępu do Wi-Fi kosztuje tam równowartość 21 zł… Mimo to oferują one przynajmniej krótkie okresy darmowego dostępu do Wi-Fi w odróżnieniu do berlińskiego lotniska Tegel czy portu lotniczego Sabiha Gokcen w Stambule. Do czego wykorzystujemy Internet na lotniskach? Ankieta przeprowadzona przez Skyscanner ujawniła, że dla 71% podróżnych dostęp do Internetu na lotnisku jest niezwykle istotny. Dostęp do Wi-Fi najczęściej wykorzystywany jest do przeglądania mediów społecznościowych (10%), sprawdzania poczty elektronicznej (22%) oraz najzwyczajniej w świecie - do zabijania czasu (30%). Najwięcej ankietowanych (33%) wykorzystuje darmowy Internet do kontaktu z rodziną i znajomymi. Na lotniskach nie jesteśmy natomiast zbyt pracowici – jedynie 5% wykorzystuje bezprzewodowy Internet w obowiązkach służbowych. - Mamy nadzieję, że opublikowany przewodnik zmobilizuje zarządzających lotniskami, do wprowadzenia bardziej hojnego dostępu do Wi-Fi – podumowała Greloff. O badaniu Przy sporządzaniu raportu wzięto pod uwagę 50 największych portów lotniczych w Europie pod względem ruchu pasażerskiego wg serwisu www.anna.aero. Zebrane informacje są potwierdzone na dzień 28 sierpnia 2014 r. Autorem zestawienia jest Skyscanner - wiodącą na świecie i najpopularniejszą w Europie bezpłatna wyszukiwarka podróży, pozwalającą na kompleksowe i wiarygodne porównanie cen lotów a także ofert hoteli i wypożyczalni samochodów. Strona Skyscanner wystartowała w 2003 roku i obecnie obsługuje ponad 30 mln unikalnych użytkowników w każdym miesiącu, umożliwiając im odnalezienie w Internecie, a także na urządzeniach mobilnych najlepszych ofert podróży. Więcej informacji na temat przewodnika Skyscanner, opracowanego pod kątem dostępu do Wi-Fi na lotniskach, znaleźć można pod adresem: http://www.skyscanner.pl/wiadomosci/europejczycy-chca-darmowego-internetu-na-lotniskach
Konkurs: Wyślij wirtualną pocztówkę i wygraj podróż marzeń!
Stambuł, Paryż, Singapur - teraz możesz wygrać podróż swoich marzeń!
W lipcowym numerze National Geographic Traveler ogłosiliśmy konkurs, w którym możecie wygrać fantastyczną podróż. Stambuł, Paryż i Singapur czekają na naszych czytelników. Do wygrania dodatkowo prenumeraty Travelera. Oto szczegółowy opis nagród: Weź udział w konkursie, wyślij wirtualną pocztówkę i wygraj podróż marzeń! 4 dniowa wycieczka do Stambułu dla dwóch osób (opis oferty: 3 noclegi w hotelu*** w centrum Starego Miasta; 2-os. pokoje (możliwość 1 dostawki) z łazienkami • wyżywienie: 3 śniadania • przelot • transfer: lotnisko-hotel-lotnisko • przejazd klimatyzowanym minibusem lub autokarem (zależnie od liczby osób) • opieka pilota • ubezpieczenie KL i NW) Stambuł – jedna z najbardziej intrygujących metropolii świata, leżąca na dwóch kontynentach, której zabytkowe dzielnice figurują na liście UNESCO. W przeszłości należał do najbogatszych miast na świecie, tutaj krzyżowały się szlaki handlowe łączące Azję, Europę i Afrykę. Specyficzna atmosfera tajemniczości, egzotyka, gwarne ulice, bazarowy zgiełk i wspaniałe zabytki stały się symbolem Orientu. Intensywny program zwiedzania, relaks na rejsie po Bosforze, poznawanie miasta nocą i bajkowe zakupy na egipskim bazarze – każda minuta tureckiego weekendu wykorzystana na maksa! 4 dniowa wycieczka do Paryża dla dwóch osób (opis oferty: 3 noclegi w hotelu** w centrum Paryża; 2-os. pokoje (możliwość 1 dostawki) z łazienkami • wyżywienie: 3 śniadania • przelot • transfery: lotnisko-hotel-lotnisko • opieka pilota • ubezpieczenie KL i NW) Wizyta w Paryżu, wspaniały pomysł! Doskonała okazja do włączenia się, przynajmniej na kilka dni, w rytm życia miasta artystów, świata mody, galerii i niezliczonych modnych barów i kawiarni. Po intensywnym zwiedzaniu warto skorzystać z propozycji wspólnego wieczoru w renomowanym paryskim kabarecie. Rejs po Sekwanie, podczas którego można podziwiać piękne widoki i romantyczne zakątki, a także miejsca, gdzie tworzyła się historia Europy oraz pamiątki po najsłynniejszych ludziach minionych epok pozwalają wczuć się w niepowtarzalną atmosferę miasta. 7 dniowy pobyt w Singapurze dla dwóch osób (opis oferty: nocleg w hotelu***; 2-os. pokoje z łazienkami • wyżywienie: 6 śniadania • przelot • transfery: lotnisko-hotel-lotnisko • ubezpieczenie KL i NW) Singapur - państwo-miasto w Azji południowo-wschodniej. Jest to jedno z najmniejszych oraz najzamożniejszych państw na świecie. Singapur jest jednym z najważniejszych światowych portów, jak i centrów finansowych. Unikatowa mieszanka kultury malajskiej, chinskiej, hinduskiej i europejskiej, jak i świetna infrastruktura czyni zeń dogodną, bezpieczną i ciekawą bazę wypadową/przystanek na drodze do zwiedzania całego regionu Azji Południowo-Wschodniej. Pomimo małych rozmiarów, Singapur ma do zaoferowanie wiele atrakcji i miejsc wartych zobaczenia. Należy pamiętać, że Singapur to w zasadzie jedno miasto. Jedyne tereny, które można by sklasyfikować jako będące odrębne od struktur miejskich Singapuru to małe wioski na wyspie Pulau Ubin Co trzeba zrobić, by wziąć udział w konkursie? Zasady są proste:
Zmiana na kapitańskim mostku NG Chris Johns, dotychczasowy redaktor naczelny, został dyrektorem merytorycznym Towarzystwa National Geographic. Susan Goldberg, była redaktor prowadząca działu informacji i tekstów, awansowała na pierwszą redaktor naczelną w 126-letniej historii magazynu. Przed nią stanowisko to piastowało dziewięciu mężczyzn. Zadaliśmy Chrisowi i Susan kilka pytań. Chris, z jakich dokonań w ciągu dziewięciu lat pracy na stanowisku redaktora naczelnego jesteś najbardziej dumny?Susan, z czego najbardziej się cieszysz, rozpoczynając nową pracę? Chris Johns: Jestem dumny z tego, że udało nam się zwrócić uwagę społeczeństwa na wiele istotnych problemów. Wspomnijmy choćby nielegalny handel dzikimi zwierzętami i kością słoniową, globalne ocieplenie, małżeństwa nieletnich i inne zagadnienia z dziedziny praw człowieka. Sprawiliśmy, że o tych światowych problemach zaczęto rozmawiać w domach zwykłych ludzi. Susan Goldberg: Przez 35 lat szukałam ciekawych historii, teraz po raz pierwszy mam szansę stanąć po drugiej stronie, kierując takimi poszukiwaczami. Tematy, które zajmują najważniejsze miejsce w magazynie National Geographic, takie jak ochrona środowiska, zmiany klimatu, kultury, innowacje, nauka, są także centralnymi zagadnieniami w światowych dyskusjach dotyczących przyszłości. Trudno mi sobie wyobrazić ważniejsze, bardziej właściwe miejsce, jakie mógłby zajmować magazyn i portal internetowy. Jak widzicie przyszłość National Geographic? CJ: Szukamy nowych, innowacyjnych metod opowiadania, zwłaszcza że pojawiają się coraz lepsze sposoby przekazywania informacji. Zawsze chciałem, żeby nasze historie rezonowały jeszcze długo po publikacji. Obecnie dzięki nowoczesnym narzędziom wiemy, jak nagłośnić najważniejsze sprawy w taki sposób, by wywołać dyskusje na ich temat. SG: Możemy dziś dotrzeć do większej i bardziej zróżnicowanej grupy czytelników niż kiedykolwiek wcześniej. Naszym głównym medium jest magazyn, ale zamierzamy zaznaczyć swoją obecność także na innych platformach – internetowej, mobilnej, filmowej – za pomocą ciekawych i aktualnych informacji. Chcemy opisywać to, o czym ludzie obecnie mówią, za pomocą sugestywnych tekstów i obrazów.Chris, czy masz jakąś radę dla Susan? CJ: Zaakceptuj zmiany. Dużo się teraz dzieje w National Geographic i w świecie mediów. Chyba nie ma lepszego momentu, by zostać redaktor naczelną magazynu. SG: To prawda!
Spis treści: Skaner Eureka! Patenty natury Polska murowana Miedziane złoto: Kopalnie i huty to brudny ciężki przemysł. A jednak kadry z takich miejsc potrafią być naprawdę fascynujące, i to nie tylko wówczas, gdy w grę wchodzi srebro i złoto. Oto obrazy z KGHM. Cuda natury: Miejsca najbardziej zachwycające, dziewicze, z największą obfitością dzikiego życia. Jeśli przetrwały do naszych czasów, to w jakimś sensie dzięki XIX-wiecznej jeszcze idei parku narodowego. Podróż po najcenniejszych światowych parkach to litania zachwytów nad pięknem, jakie potrafi tworzyć przyroda. Żywy kosmos? Czy życie podobne do ziemskiego istnieje gdzieś we wszechświecie? A może wcale nie jest ono jego jedyną możliwą formą? Poszukiwania – życia, a zarazem odpowiedzi na powyższe pytania – trwają. Dookoła świata: Od studni do studni przez pustkowia saudyjskiego dziś Hidżazu, regionu pielgrzymkowych szlaków wiodących do świętych miejsc islamu. Kolejny etap pieszej wędrówki Paula Salopka śladami kolonizacji ziemi przez wyruszającego z Afryki Homo sapiens. Taaaka ryba: Mieszkanka raf koralowych, ale wielka i głośna. Mimo to niegroźna. Co więcej – sama zagrożona. Granik itajara to domator, którego z pieleszy wyrwać może jedynie tarło. Ten miks imponującego wyglądu i łagodności charakteru gatunek może przypłacić swym istnieniem. Afryka obfitości: Choć kontynent kojarzy się z głodem i wielu jego mieszkańców permanentnie nie dojada, Afryka dysponuje wielkimi rezerwami produkcji rolnej. Międzynarodowe koncerny przed kilku laty zwietrzyły w tym interes, na naszych oczach zmieniając afrykańskie rolnictwo. Pytanie tylko, czy na pewno kierunek zmian jest właściwy. Tylko dla prenumeratorów: Ludzie i konie Indianie prerii osiągnęli w hippice taką biegłość, że zdawali się stanowić ze swymi wierzchowcami jedność. Konie, które przyniosły w ich społecznym życiu prawdziwą rewolucję, zawdzięczali białym. Zanim ich świat uległ zagładzie, przez kilka wieków preria była królestwem mustanga.
Mój pierwszy krok w stronę fotografii dokumentalnej to poznanie przed ośmioma laty twórczości Henri Cartiera-Bressona.
Odpowiedniość miejsca i czasu, fotografowanie jako odkrywanie, chwytanie prawdy o życiu, opowieść, która nie kończy się, a trwa poza kadrem za sprawą naszej wyobraźni – to wszystko sprawiło, że teraz, podczas własnych już podróży z aparatem, kieruję się przede wszystkim intuicją i emocjami. Mój pierwszy świadomy krok w stronę fotografii reportażowej to niedawne wyprawy do Indii i Turcji, które – wbrew pozorom – pozwoliły na odarcie moich zdjęć z blichtru łatwej efektowności. W ich trakcie zrozumiałam, że poznawanie świata to poznawanie ludzi, a fotografowanie ludzi to fotografowanie świata. Jadąc do Stambułu, miałam w głowie plan. Ale że zbudowałam go na swoich wyobrażeniach, runął już pierwszego dnia. Pozostało samo miasto. Irytujące hałasem, tłumem i obcością, stresujące swoimi sprzecznościami. Błąkając się uliczkami i zakamarkami metropolii, powoli ją oswajałam. Odchodziłam i wracałam. Zachodziłam to miasto, zamęczyłam je, aż poczułam, że stopniowo się na mnie otwiera. Hałas przestał irytować, tłum przeszkadzać, a obcość i odmienność zaczęły uwodzić. I uwiodły na dobre. Weź udział w 9. edycji Wielkiego Konkursu Fotograficznego Warto wiedzieć: Aneta Ludwig Rocznik 1976, finansistka, po 14 latach pracy zamieniła bankowy uniform na plecak ze sprzętem fotograficznym. W 2012 r. miała pierwszą wystawę zdjęć z cyklu Paris mon amour. Jej Stambuł został wyróżniony w 8. WKF NG.
Droga dla turystów z kurortów, tania dla prawdziwych podróżników.
Czuję się bosko, kiedy wygrzewam kości na śródziemnomorskich plażach. Jest mi błogo, kiedy spaceruję po czarnomorskich polach herbacianych. Nad Morzem Egejskim, pluskając się w malowniczych zatoczkach i zwiedzając pozostałości antycznych miast, znajduję trochę greckiego klimatu. Na płaskowyżach centralnej Anatolii urzekają mnie maleńkie wioski i nowoczesne miasta wyrastające nagle niemal spod ziemi. A południowy wschód fascynuje ze względu na liczne wykopaliska archeologiczne, kurdyjskie wioski i miasta z całkowicie odrębnymi: językiem, obyczajami i przysmakami. Jakby tego było mało, w Turcji można poszusować na nartach (m.in. w Erzurum). Moim ulubionym miesiącem na zwiedzanie Turcji jest maj. Zarówno ze względu na przyjemne temperatury, jak i mnogość imprez. Około 5 maja zarówno w Stambule, jak i miastach rejonu egejskiego czy Anatolii będą celebrowane obchody święta wiosny – Hıdrellez. 19 maja odbywa się Dzień Sportu i Młodzieży. Wtedy wspomina się największego wodza Turcji i pierwszego prezydenta – Atatürka. Tego dnia przypada bowiem rocznica jego urodzin. Z kolei 29 maja w Stambule jest wielkie święto – obchody rocznicy zdobycia Konstantynopola przez Turków w 1453 r. Wydarzenie, które my Europejczycy nazywamy przecież upadkiem. Sposobów na tanie podróżowanie po Turcji jest mnóstwo. Trasę z miasta do miasta można pokonać niedrogimi autobusami, tanimi liniami lotniczymi, a przy tym spać w hostelach, jeść w lokantach, czyli tanich jadłodalniach. A przede wszystkim korzystać z niewiarygodnej wręcz gościnności Turków. Chętnie nas przenocują u siebie i zaoferują podwiezienie. INFO Turcja ■ Leży w Azji, na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie. ■ Stolica: Ankara (3,9 mln mieszkańców). ■ Powierzchnia: 783 tys. km². ■ Ludność: 75 mln mieszkańców. ■ Religia: islam. ■ Języki: turecki, kurdyjski. ■ Waluta: lira 1 TRY= 1,80 zł Warto zobaczyć: Stambuł Piętnastomilionowa metropolia leżąca na dwóch kontynentach. Centrum handlowe, kulturalne i finansowe. Synonim różnorodnej Turcji. Pamukkale Oznacza „bawełniany zamek”. Uzdrowisko z czasów starożytnych. Znane z wapiennych termalnych źródeł. Efez Starożytne miasto, które przenosi nas w antyczne czasy. Tu jest monumentalna Biblioteka Celsusa. Nieopodal znajduje się Meryemana – dom, w którym ostatnie lata życia spędziła Maryja. Ölüdeniz Plaża z błękitną laguną, która w 2006 r. otrzymała tytuł najpiękniejszej na świecie. A położona nieopodal góra Babadağ jest mekką paralotniarzy. Aspendos Doskonale zachowany amfiteatr rzymski na 15 tys. widzów, czynny do dziś. Każdego lata odbywają się spektakle baletowe i operowe. Antiochia Miasto niedaleko granicy z Syrią. Jeden z pierwszych ośrodków chrześcijaństwa. Warto odwiedzić muzeum z imponującą kolekcją mozaik rzymskich i bizantyjskich. Göbekli Tepe Najstarsze miejsce kultu stworzone przez człowieka, datowane na 10 tys. lat p.n.e., kryjące pozostałości prehistorycznego sanktuarium. Nemrut Daği Górę najlepiej zdobyć rankiem, kiedy z mroku wyłaniają się rozsypane na zboczu głowy posągów mitycznych bogów i królów wzniesione przez Antiocha I oraz jego grobowiec kurhan. Mardin Położona nad rzeką Tygrys brama do Mezopotamii. Natrafimy tutaj na kulturowy miks: Turcy, Kurdowie, Arabowie; muzułmanie i chrześcijanie. Safranbolu „Miasto szafranu”, słynęło w czasach osmańskich z uprawy krokusa. Zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Kapadocja Słynie przede wszystkim z form tufowych tworzących niezwykły krajobraz, a także z domów i kościołów wykutych w skałach. Monastyr Sumela Dawny prawosławny klasztor męski Matki Bożej położony na górze Mela, w okolicach miasta Maçka, w prowincji Trabzon. Doğubayazıt Pałac Ishaka Paszy, przykład XVII-wiecznej osmańskiej architektury, budowany przez 99 lat. W pobliżu znajduje się biblijna góra Ararat – najwyższy szczyt Turcji. _____________ Szukasz noclegu w Turcji? Sprawdź ceny w hotelu Bodrum Holiday >>>
Przejechałem ten kraj wzdłuż i wszerz kilka razy i nauczyłem się po nim podróżować. Zasada jest prosta: trzymać się jak najdalej od głównych dróg. Unikać prostych ocen
Prom pluł w niebo kłębami dymu i ciężko dyszał – jak większość promów w Stambule. Ja byłem na drugim roku studiów, a wakacyjny wyjazd do Turcji był moja podróżą życia. Człowiek, o którym chce opowiedzieć, musiał być ode mnie jakieś trzy razy starszy. Siedzieliśmy na dolnym pokładzie w trakcie niezwykłej wyprawy, jaka można odbyć tylko w Stambule: 15-minutowego rejsu z Europy do Azji przez cieśninę Bosfor. Mój sąsiad miał dziurawe buty, pożółkłe od papierosów paznokcie i mały plecaczek z przyczepiona do niego maskotka. Obaj patrzyliśmy w stronę śladu, jednakowo onieśmieleni pięknem pałaców, meczetów i bizantyjskiej świątyni Bożej Mądrości. To on zagadał do mnie pierwszy. Tym sposobem juz w połowie rejsu wiedzieliśmy, ze ja jestem Vito (to jedyna wersja mojego imienia, jaka Turcy są w stanie zapamiętać), a on – Mahmud. Nie znałem wtedy tureckiego, a on angielskiego, nasza rozmowa siła rzeczy musiała dotyczyć spraw najistotniejszych. Powiedziałem mu, jak maja na imię moi tata i mama, a on wyjawił mi imiona swoich. Podałem nazwę miasta, w którym się urodziłem (Ostrów Mazowiecka), a on napisał mi na kartce nazwę swojego (Bursa). Pokazałem mu paszport, a on mi swój dowód, po czym Mahmud wyjął zawinięty w gazetę wielki precel, przełamał go i z uśmiechem oddał mi połowę. Wiatr znad morza Marmara wzmaga apetyt, wiec jedliśmy z przyjemnością, potem konwersowaliśmy jeszcze chwile na migi i uśmiechy, aż jakiś turecki dżentelmen w krawacie i garniturze wziął mnie na stronę i powiedział niezła angielszczyzna: – Uważaj, on jest bezdomny. Może cię okraść. Nie wiedziałem, co mu odpowiedzieć. Nawet nie tłumaczyłem, że ten bezdomny przed chwila oddał mi połowę swojego obiadu. Bąknąłem coś pod nosem i czym prędzej wróciłem do Mahmuda, który dłubał sobie palcem w buzi, bo precel powłaził mu miedzy żeby. Po azjatyckiej stronie Bosforu pożegnaliśmy się jak starzy przyjaciele. Jeszcze nie wiedziałem, że taki stambulski precel nazywa się simit. Że nasz prom, na cześć słynnego muzyka rockowego, nazywa się „Barıs Manço”. Że podróże takimi żółto-biało-czarnymi, kursującymi między Europą a Azją statkami uwielbia pisarz Orhan Pamuk. Ba, nie wiedziałem nawet, że ktoś taki jak Orhan Pamuk istnieje. Ale to wtedy odebrałem najważniejszą lekcję podróżowania po Turcji: trzymaj się jak najdalej od dżentelmenów w garniturach i ich rad. Jak najdalej od hoteli, które mogliby ci polecić; kurortów, do których jeżdżą ze swoimi zonami; jak najdalej od ich drogich restauracji i kłaniających się w pas kelnerów. Jak najdalej od ich łatwych ocen. Od tamtej pory przejechałem Turcję wzdłuż i wszerz kilkanaście razy i kiedy tylko mogę, przebywam jak najdalej od głównych dróg. Tu ludzie nie są rozpuszczeni przez miliony turystów zalewających wybrzeże. Często zapraszają do domów i wymyślają nieistniejące sury Koranu o gościnności i niewypuszczaniu gościa przed (zależnie od sytuacji) pierwszym, drugim, a nawet piątym zachodem słońca tylko po to, bym u nich został jeszcze dzień lub dwa. Kiedyś we wsi Yalim na wschodzie kraju dwóch statecznych panów pobiło się o to, który zaprosi mnie do domu na obiad. Innym razem lokalny sklepikarz o mało nie pobił mnie. Bo się uparłem, że zapłacę za wodę i ciastka, a on chciał mnie ugościć. Kiedy tylko mogę, jeżdżę po Turcji stopem. Raz byłem umówiony ze znajomymi w mieście Sanlı Urfa, gdzie urodził się patriarcha Abraham. Kierowca tira, który mnie zabrał, porozmawiał z kolegami i – mimo moich protestów – kawalkada pięciu ciężarówek nadłożyła prawie 200 km, żeby tylko dowieźć mnie na miejsce. Boje się myśleć, jaki miało to wpływ na dziurę ozonowa. Ale tacy właśnie są Turcy: gościnni do szaleństwa. Dziś wiedziałbym już, co odpowiedzieć panu w garniturze, który mnie straszył Mahmudem. Najpierw kazałbym mu spadać na bambus. A potem doradził, by poluzował nieco krawat i lepiej poznał swój własny kraj. Jeśli nie stopem, to autobusem, pociągiem, samochodem albo tania linia lotnicza. Warto. Turcja to być może najgościnniejszy kraj na świecie. 3 sposoby na tanią Turcję 1. Korzystaj z gościny. Ale nie przekonuj Turków do wieprzowiny. Nawet ci niereligijni są pewni, ze świnią to zwierzę nieczyste i nie należy go tykać. 2. Zawieraj znajomości. Ale nie próbuj dyskutować o polityce, a już na pewno nie o ojcu Turków – Atatürku. Jakiekolwiek słowo zwątpienia w jego wielkość kończy zerwaniem znajomości, lub mordobiciem. 3. Nie bój się jeść na ulicy! Najlepsze pide (małe tureckie pizze z serem lub mięsem), pilaw (ryż z kurczakiem) czy midye (małże) można kupić u ulicznych sprzedawców.
Na Bliskim Wschodzie zakupy są grą. Jeśli znasz jej zasady, wydasz mniej, a dostaniesz więcej. A przede wszystkim będziesz się dobrze bawił. Oto przewodnik po pięciu najbardziej fascynujących bazarach muzułmańskiego świata.
Ledwie przekraczam próg sklepu, sprzedawca zaprasza mnie do gry wstępnej, czyli serwuje szklaneczkę kawy lub herbaty. I czeka na błysk w moim oku, który lepiej niż słowa wyrazi pragnienie posiadania jakiejś rzeczy leżącej na półkach. Od tego zależy jego cena wywoławcza. Teraz moja kolej. Jeśli podejmę rękawicę, nie będzie odwrotu. W krajach muzułmańskich do zakupów podchodzi się poważnie! Z obojętną miną rzucam jedną trzecią ceny. Smutne oczy sklepikarza mówią mi, że właśnie pozbawiłam jego dzieci obiadu. Ale jestem bezlitosna! W końcu jednak nasze ceny spotykają się w połowie drogi i opuszczam jeden z damasceńskich sklepików ze srebrnym naszyjnikiem. Dobra robota! Tak mi się przynajmniej na początku wydaje. Zakupy na Bliskim Wschodzie są sztuką negocjacji i blefu. Żeby uzyskać jak najniższą cenę, należy wykazać się odrobiną talentu aktorskiego i spokojem. Przed sobą mamy bowiem nie lada przeciwnika. O damasceńskich kupcach wspomina przecież już Stary Testament! Arabscy sprzedawcy doskonale wyczuwają, ile mogą z nas wycisnąć, i zazwyczaj to im się udaje. Przy okazji robią to w taki sposób, byśmy myśleli, że zrobiliśmy interes życia. Naprawdę mamy szczęście, jeśli przepłaciliśmy ZALEDWIE dwa razy. Tak właśnie wygląda handel na damasceńskich sukach, czyli bazarach, od czasów, kiedy przybywały tu karawany ze skarbami Orientu. Wciąż zresztą czuć atmosferę minionych wieków. Wystarczy wejść do jednego z kilkunastu zachowanych do dziś karawanserajów, czyli hoteli dla karawan. Ich nazwy pochodzą od sprzedawanego w nich towaru lub imienia fundatora. Zatem do Chan al-Ruz przybywały karawany przewożące ryż, do Chan al-Zait – oliwę, a do Chan al-Harir jedwab. Damaszek leżał bowiem na trasie jedwabnego szlaku. Obecnie w pomieszczeniach khanów znajdują się magazyny, warsztaty i sklepy. Najpiękniejszy z nich Chan Asad Pasza z 1753 r. dzisiaj mieści w sobie muzeum. Najbardziej znane suki znajdują się na terenie starego Damaszku. Ten, który rozpościera się wzdłuż ulicy Hamidijja, osłania dach, by ani zbyt ostre słońce w lecie, ani za silny deszcz w zimie nie stały na przeszkodzie zakupoholikom. Jak przystało na jedną z głównych atrakcji turystycznych Damaszku wpisaną na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, pełno tu sklepów z pamiątkami i biżuterią. Aby poczuć klimat prawdziwych arabskich zakupów, trzeba zgubić się w odchodzących od Hamidijja uliczkach. Ich układ tylko na pozór jest chaotyczny. Bazar bowiem podzielony jest na części. W sektorze z przyprawami kupimy mieszankę zaataru, kardamonu, hibiskusa. Nad ladami niektórych sklepów wiszą suszone jaszczurki, węże albo kolczatki. To do czarnej magii. Są też stoiska z olejkami zapachowymi. Na miejscu rozcieńcza się je, robiąc perfumy o znanych zapachach. Za dodatkową opłatą sprzedawca przeleje mieszankę do buteleczki wyglądającej jak oryginalna. Arabowie od wieków przywiązywali dużą wagę do zapachów i higieny osobistej. Stąd na damasceńskich bazarach nie mogło też zabraknąć hammamów, czyli łaźni. Kilka z nich wciąż działa. W hammamie Az-Zahirijja nieopodal meczetu Umajjadów poranki należą do kobiet. O ile na ulicy szczelnie zakrywają się płaszczami i chustami, tutaj nie potrzebują nawet przebieralni. Zrzucają z siebie ubrania i w tepidarium, ubrane jedynie w pianę z mydeł z Aleppo, dzielą się najświeższymi plotkami. Miłośnicy tradycyjnie robionych mydeł powinni pojechać do libańskiego Trypolisu. Podróż z Damaszku zajmie tylko kilka godzin. Wystarczy stanąć w bramie suku Sayyagheen, zamknąć oczy, a zapach sam poprowadzi do Chan El Saboun. Kilkaset aromatów, niezliczona ilość kształtów sprawi, że spędzimy tu dobrych kilka godzin, zanim zdecydujemy się na zakup. Półki uginają się pod ciężarem olejków, kremów, balsamów... W Tripolisie mydłem handluje się od czasów starożytnych. Sam karawanseraj powstał w XV wieku. Również na bazarze Chan al-Chalili w Kairze poznamy aromaty starożytności. W niewielkich sklepikach przypominających apteki, na drewnianych półkach stoją wielkie słoje wypełnione olejkami eterycznymi. Podobnych używali jeszcze faraonowie, technika wyrobu nie zmieniła się od tysięcy lat. Uwaga! Sprzedawca powinien pokazać nam, że olejek nie jest oszukany. Substancja ma się rozpuszczać w wodzie i nie palić. Bardzo często bowiem kupcy, by oszczędzić, dodają gliceryny, która powoduje uczulenia. Kolejnym zapachem kairskiego bazaru, który zostaje w pamięci, są opary jabłkowego tytoniu fajki wodnej i kawy z kardamonem, unoszące się nad okolicznymi kafejkami. Zatrzymajmy się w jednej z nich, zanim zagłębimy się w kręte uliczki bazaru. Przyda się nam chwila odpoczynku. Przy Egipcjanach damasceńscy handlarze to łagodne baranki. Tu niemal siłą wciągają oni turystów do swoich sklepów. Największe emocje towarzyszą zwykle przymierzaniu i zakupom strojów do tańca brzucha. Oprócz tancerek i turystek kupują je… przyszłe panny młode. W tym przebraniu zobaczy je małżonek podczas nocy poślubnej. Nieco w głębi bazaru swoje warsztaty mają złotnicy, nieopodal kupimy misterne wyroby z miedzi i brązu. Nie to jednak sprawiło, że Chan al-Chalili z karawanseraju wzniesionego w 1382 r. stał się jednym z najważniejszych centrów handlowych Bliskiego Wschodu. Egipscy kupcy w średniowieczu mieli monopol na handel przyprawami. Przełamała go dopiero wyprawa Vasco da Gamy. Do dzisiaj w uliczkach kupimy zioła i korzenie. Nie bierzmy już zapakowanych. Tutaj nie ma zwrotów, zatem przed zakupem należy wszystkiego spróbować. Wozy wypełnione kolorowymi przyprawami okalają również plac Dżamaa al-Fna w Marrakeszu. Jeden z przylegających do placu domów kryje w sobie suki. Trudno uwierzyć, że na tej stosunkowo niedużej przestrzeni można zabłądzić. A jednak. Tutaj żaden korytarz nie jest prosty, żadne schody nie są przewidywalne. Cała przestrzeń wypełniona jest sklepikami z rękodziełem: skórzanymi butami, torbami, lampami o wymyślnych kształtach czy kolorowymi tadżinami – ceramicznymi naczyniami do typowego tutejszego dania. Wieczorem na placu Dżamaa al-Fna rozstawiają się kuchnie z wyśmienitym marokańskim jedzeniem. Nieopodal, wokół opowiadaczy bajek gromadzą się spore grupki słuchaczy, Berberyjki malują henną wymyślne wzory, a rozemocjonowany tłum gra w… butelkę. Zasady są proste. Na butelkę po coca-coli należy nałożyć ringo zawieszone na końcu czterometrowej wędki. Mimo wielkiego zainteresowania rzadko się tu wypłaca nagrodę w postaci 10 dolarów. Plac wygląda bajecznie zarówno z poziomu ziemi, jak i z góry, czyli z tarasów okolicznych kawiarenek. Wiedzą o tym ich właściciele i po zmierzchu każą sobie płacić za przyjemność wejścia na dach i zrobienia stamtąd kilku zdjęć egzotycznemu tłumowi. Tej egzotyki nie ma na Wielkim Bazarze w Stambule, założonym w XV wieku. Jak całe miasto, w ciągu ostatnich kilkunastu lat mocno się „zeuropeizował”. Wzdłuż 58 zadaszonych i odnowionych uliczek mieści się prawie pięć tysięcy sklepików, a między nimi kilka meczetów. Niestety, z alejek w ciągu ostatnich lat zniknęli sprzedawcy ajranu. W barach z tureckimi daniami podaje się łagodniejsze w smaku papryczki. Na szczęście zakupom wciąż towarzyszy herbatka jabłkowa i w bardziej zaprzyjaźnionych sklepach szklaneczka raki wyciągnięta ze skrytki spod stosu dywanów. Bo dywany są tutaj jednym z najpopularniejszych towarów. Przy odrobinie szczęścia tra? my na sprzedawcę, który zdradzi znaczenie symboli użytych w jego wzorze. O ostatecznej cenie decyduje ilość węzłów na centymetr kwadratowy, materiał, z jakiego został wykonany, oraz oczywiście umiejętność negocjacji. Najniżej ceniona jest bawełna, nieco więcej zapłacimy za wełnę, najdroższe zaś, utkane z jedwabiu, kosztują ok. 700–800 euro za mkw. Nie potrzebujemy kolejnego dywanu? To może zamiast niego na pamiątkę sprawimy sobie kilim albo hali, czyli kobierzec. Kolejnym towarem luksusowym są białe jak śnieg fajki z sepiolitu zwanego też pianką morską. W Turcji występują największe i najlepsze pod względem jakości złoża tego materiału. W trakcie używania pod wpływem nikotyny sepiolit stopniowo przybiera barwę mocnej czerwieni. Bazarowe półki uginają się również pod ciężarem ceramiki. Największą renomą cieszą się wyroby z Avanos w Anatolii. Z tamtego regionu pochodzą też misternie zdobione naczynia miedziane. Jeśli brakuje nam miejsca w bagażu, warto kupić choć mały tygielek do parzenia kawy po turecku. Niewiele miejsca zajmie również oko proroka (Nazar Boncugu). Turcy wierzą, że okrąg z niebieskiego szkła z białym, błękitnym i czarnym kręgiem w środku ochroni ich przed nieszczęściem. Dlatego jeszcze od czasów przedislamskich zawieszają go w domach i noszą przy sobie jako talizman. Ja nie wierzę w przesądy. Do czasu, kiedy spoglądam na moją torbę pełną pamiątek i myślę o cenie, jaką za nie zapłaciłam. Zdaję sobie sprawę, że oko proroka wyraźnie działało na korzyść tureckich kupców. Dlatego przed wyjściem z bazaru kupuję jeden taki amulet. Na przyszłość. 4 PORADY UPOLOWAĆ JAK OKAZJĘ 1. Na pierwszy spacer po sklepach nie bierz pieniędzy. Pytaj o ceny. Prędzej czy później trafisz na sprzedawcę, który, znudzony, poda prawdziwą wartość. W ten sposób będzie wiadomo, jaką cenę proponować podczas targowania się. 2. Podczas zakupów nie okazuj szczególnego zainteresowania żadnym towarem. Bez strachu rozmawiaj ze sprzedawcą. W sklepach spędzają oni cały dzień, dlatego naprawdę chcą pogadać. Przy okazji zaproponują lepsze ceny. 3. Sprzedawcy obniżają ceny pod koniec dnia i jeśli w sklepie nie ma innych obcokrajowców. 4. Najlepiej na zakupy chodzić z miejscowymi i to ich prosić o wytargowanie najlepszej ceny. DAMASZEK Mieszkańcy: 1 mln 700 tys. Język: arabski Religia: islam (90 proc.), chrześcijaństwo (6 proc.) Waluta: 100 funtów syryjskich (SYP) = 6,62 zł suk al-Hamidijja na terenie Starego Miasta. meczet Umajjadów z 715 roku, chrześcijańska dzielnica Bab Tuma, kawiarnia Nufara Cafe na Starym Mieście z ostatnim damasceńskim opowiadaczem bajek. Wbijana w Ambasadzie Syrii w Warszawie. Jednokrotna – 25 euro, wielokrotna – 40 euro. Obydwie ważne przez trzy miesiące. Bezpośrednie połączenie od niedawna ma LOT (od 1190 zł), wygodne i tanie także Malev (od 1609 zł). W okolicach Szaria Bahsa znajdziemy wiele tanich hotelików urządzonych w starych damasceńskich domach. Polecam Al-Haramein i Ar-Rabie. 1 kg mydła z Aleppo (ośmiobeczkowe) – ok. 400 funtów (26 zł). Kardamon – ok. 200 funtów (13 zł) za 100 g. STAMBUŁ Mieszkańcy: 11 mln Język: turecki Religia: islam (99 proc.) Waluta: 1 turecka lira (TRY) = 2 zł Wielki Bazar (Grand Bazaar, Kapal i Çar?i) www.grandbazaaristanbul.org meczet Hagia Sophia, Błękitny Meczet, most Bosforski łączący Europę i Azję. Wbijana na granicy. Kosztuje 20 dolarów lub równowartość w euro. Bezpośrednio LOT oraz Turkish Airlines THY (od 870 zł) Miłośnicy nocnego życia znajdą nocleg w jednym z hotel i w dzielnicy turystycznej na tyłach Błękitnego Meczetu. Ciszej jest dwa przystanki dalej przy stacji metra Sirkeci, np. Agan Hotel (135 euro za pokój 2-osobowy). Zdobiona ceramiczna misa kosztuje ok. 50 lirów (100 zł). Ceny ubrań i torebek to około połowy cen polskich.
Kilka informacji dla odkrywających orientalny smak Turcji.
Stambuł to największa aglomeracja w Europie i jedyne miasto na świecie leżące na dwóch kontynentach. Znajdują się tam 2 562 meczety, 50 kościołów chrześcijańskich oraz 16 synagog. Powierzchnia: 5 196 km2 Gęstość zaludnienia: 2 420 osób/km2 Religia dominująca: islam Czas wschodnioeuropejski: 2 godziny do przodu w stosunku do czasu uniwersalnego Waluta: lira turecka TL , czyli 100 nowych guruszy, 1 TL = ok. 1,9 zł; 1 euro = 2,2 TL; 1 USD = 1,5 TL Wiosna i jesień (kwiecień–maj i wrzesień–październik) to najlepsza pora na zwiedzanie Stambułu. Latem (w lipcu i sierpniu) jest bardzo gorąco i wilgotno, a zimą chłodno, wietrznie i deszczowo. Wizę turecką musimy wykupić na lotnisku zaraz po przylocie, kosztuje 20 USD. Samolotem: najtańsze bilety oferuje węgierski przewoźnik Hungarian Airlines. Za bilet na trasie Warszawa–Stambuł (w obie strony) z przesiadką w Budapeszcie zapłacimy ok. 670 zł, rezerwacja na: www.lataj.pl Wycieczka objazdowa „Margarita” 8 dni za 1799 zł; w cenie: noclegi w hotelach trzy-, czteroi pięciogwiazdkowych, wyżywienie (śniadania i obiadokolacje), przejazdy, ubezpieczenie. W programie oprócz Stambułu m.in.: Ankara, Kapadocja, Konya. www.filiz.turystyka.net Pielgrzymka Śladami św. Pawła Apostoła: 15 dni w cenie 2649 zł. Cena zawiera: przeloty, wyżywienie (śniadania i obiadokolacje), ubezpieczenie, noclegi (hotele trzy-, cztero- i pięciogwiazdkowe). W programie m.in.: Stambuł, Ankara, Tarsus, Antalya, Efez, Milet, Troja. www.travelbook.pl Stambuł w innym świetle – siedem dni za 1209 zł (4 noclegi w Stambule, pozostałe w drodze). Cena obejmuje: dojazd autokarem, zakwaterowanie, wyżywienie (śniadania i obiadokolacje), ubezpieczenie. W programie m.in.: Pałac Sułtański, Polonezkoy- Adampol, zakupy na bazarze korzennym, rejs po Bosforze. www.turystyka.przyskarpie.pl Autobusem: firma Havas kursuje między lotniskiem a Taksim Square co pół godziny między 6.00 a 23.00, opłata: 10 TL. Taksówką: za przejazd z lotniska zapłacimy ok. 25 TL . Dolmusze: – tanie minibusy, które jeżdżą po ustalonych trasach, ale nie mają przystanków. Można do nich wsiąść w dowolnym momencie, wystarczy stanąć przy drodze i pomachać. Wysiada się na żądanie. Podobne do dolmuszy są krępe minibusy, które działają na takiej samej zasadzie. Główna trasa minibusów prowadzi z Beikta do centrów biznesowych w Balmumcu, Gayrettepe, Levent, Maslak. Taksówki: należy korzystać z żółtych taksówek, które mają liczniki odległości. Dzienne taryfy zaczynają się od 2 TL . Autobusy: publiczne są koloru czerwonego lub zielonego – belediye otobüsleri; prywatne są niebieskie i pomarańczowe – halk otobüsleri. Bilety ok. 1,5 TL . Promy i wodoloty: Turkish Maritime Lines – parowce odpływają co 15 min od 6.30 do 21.00 (zależy od linii), podróż trwa ok. półtorej godziny. Kursują pomiędzy portami Kadiköy i Üsküdar po azjatyckiej stronie, a Beikta, Kabata i Eminonu/Karaköy po stronie europejskiej. Najtańszy bilet w jedną stronę kosztuje pół dolara. Metro: wzdłuż osi północ– –południe funkcjonuje jedna linia; obecnie jest 6 stacji, ale niebawem zostaną otwarte 4 kolejne. Bilet – 1,40 TL . Tramwaje: działają tu trzy niezależne systemy tramwajowe – jeden po stronie azjatyckiej i dwa po stronie europejskiej. Najbardziej użyteczna z punktu widzenia turystów jest linia łącząca Zeytinburnu z Eminönü, gdyż jej trasa wiedzie przez centrum historycznego półwyspu. Przejazd kosztuje 0,70 USD; kursy od 6.00 do północy. AKBI L – jeden bilet na wszystkie środki transportu: autobusy, statki, busy morskie, metro. Odpowiednik naszej karty miejskiej; zniżki od 10 do 25 proc. Sultanahmet: Hotel Sultanahmet pokoje: od 40 euro www.hotelsultanahmet.com Meddusa Hotel pokoje: od 30 euro www.istanbulhotels.com Hostel Cheers Hostel pokoje wieloosobowe: od 11 euro, pokoje dwuosobowe są droższe; łazienki na korytarzach. www.travellerspoint.com Bazaar district: Hotel Pisa Istanbul pokoje: od 25 euro www.istanbul-holiday.com Inter Hotel Istanbul Pokoje: od 40 euro www.istanbul-holiday.com Beyoglu: World House Istanbul (zabytkowy budynek niedaleko centrum) pokoje: od 20 USD ChillOut Hostel and Cafe ceny: od 10 euro w pokoju wieloosobowym (10 łóżek) www.europe-cities.com Erasmus Hostel (ulubione miejsce noclegowe backpackersów) ceny: od 4,99 euro za łóżko w pokoju 10-osobowym, wspólne łazienki www.travellerspoint.com Smakosze uznają kuchnię turecką za jedną z najlepszych na świecie. Posiłki składają się głównie z mięsa (baraniny, wołowiny, kurczaka) oraz ze świeżych warzyw przyprawionych aromatycznymi ziołami. Narodową potrawą turecką jest dönner kebab, czyli baranina pieczona na poziomym ruszcie i pocięta w paski. Ceny posiłków w Stambule są porównywalne z polskimi. Za pyszny obiad dla dwóch osób w restauracji Marko Pasa przy bocznej ulicy odchodzącej od Istiklâl zapłacimy ok. 60 zł. Orientacyjne ceny:kebab – 3 TL, kolba gotowanej kukurydzy – 1 TL, świeży sok z pomarańczy – 3 TL, fajka wodna – 10 TL, herbata – 1 TL, kawa – 1,5 TL. Ceny biletów do: Hagia Sophia – 20 TL (zamknięta w poniedziałki), Topkapi – 20 TL+ 15 TL za harem, Cysterna Bazylikowa – 7 TL, wejście do meczetów gratis (należy zdjąć buty). Rejs statkiem po Bosforze z przystani Eminönü do Twierdzy Europa – 9 TL. Targowanie to konieczność Krótkie spódniczki i obcisłe podkoszulki nikogo w Stambule nie oburzają, ale do kraju muzułmańskiego należy zabrać umiarkowanie odważną garderobę. Podczas ramadanu (w 2010 r. od 11 sierpnia do 9 września) banki, urzędy i restauracje są zamknięte lub czynne nieregularnie. Bakszysz to wywodzący się z islamu nakaz wspierania biednych. Turcy uznają turystów za bogatych i oczekują bakszyszu w postaci 10 proc. napiwku. Sklepy i bazary są otwarte zwykle od poniedziałku do soboty od 9.30 do 13.00 i od 14.00 do 19.00, w niedziele nieczynne. Wielki Bazar (Kapaliçarsi) to jeden z największych krytych bazarów na świecie, ok. 4 tys. sklepów z biżuterią, ceramiką, przyprawami i dywanami. Polski konsulat: Giz 2000 Plaza, Ayazaga Köyü Yolu No 7, K.5 Maslak-Istanbul. tel. (0212) 290 66 31. Policja turystyczna to specjalna jednostka dbająca o bezpieczeństwo turystów, jej pracownicy władają wieloma językami. www.istanbulcityguide.com www.letsgoistanbul.com