National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-03T14:31:11.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Koty to ukryci weganie? Zaskakujące wyniki badań sierści
items: Powiedzenie „spać jak suseł” nie wzięło się znikąd. Ten gryzoń przesypia połowę swojego życia
items: Te malutkie ssaki zmniejszają mózg, by przetrwać zimno. A co, gdybyśmy my też umieli?
items: Jeden z najbardziej inteligentnych naczelnych świata. Jego przyszłość zależy od ludzkich decyzji
items: Świnia domowa wywodzi się od dzikiego przodka. Psy mogą jej pozazdrościć inteligencji
items: Pumy wróciły do Patagonii – i spotkały pingwiny. To, co wydarzyło się tam, zaskoczyło naukowców
items: Niedźwiedzie z Apeninów stały się mniejsze i mniej agresywne. To „zasługa” człowieka
items: Lis bawi się jak pies? To tylko pozory – ostrzegają eksperci
items: Udomowione drapieżniki, czyli ciekawostki o kotach. Jaka więź łączy je z opiekunami?
items: Sekrety psiego umysłu i ciała, czyli ciekawostki o psach. Znasz je wszystkie?
items: Grupa nietoperzy znalazła w Warszawie zdumiewające schronienie. Była to część garderoby
items: Orki potrafią mówić ludzkim głosem? Badanie pokazało ich zadziwiające możliwości
items: Ta zapomniana nazwa kryje leśnego czyściocha. Co jaźwiec robi dla naszych lasów?
items: Latające wiewiórki potrafią skakać na odległość 30 metrów! Ich zdolność do szybowania jest imponująca
items: Ten mały drapieżnik obala stereotypy o kotach. Woda to jego żywioł!
items: Ten wieloryb żyje przez stulecia i wiadomo, jak to robi. Jego sekret pomoże pokonać starość
items: Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
items: To jedno z najrzadszych zwierząt w Polsce. Skąd wziął się niezwykły kolor jego sierści?
items: Zagadka z dzieciństwa rozwiązana. Wiemy już, dokąd nocą tupta jeż
items: Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
items: Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
items: Torbacze – ssaki z antypodów, które nie rozstają się ze swoją torebką
items: Lemury i ich niezwykłe życie: zwyczaje, dieta i ochrona
items: Serwal – mistrz afrykańskich stepów
items: Antylopy – różnorodność gatunków, zachowania i znaczenie ekologiczne

Koty to ukryci weganie? Zaskakujące wyniki badań sierści
type: item
date: 2026-02-03T14:30:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: jedzenie
subject: koty
subject: mięso
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Naukowcy od lat używają izotopów do badania diety zwierząt. Tym razem metoda zawiodła – przynajmniej na pierwszy rzut oka. Koty, które muszą jeść mięso, w analizach wypadły jak… weganie. Wyjaśnienie tej sprzeczności jest fascynujące.
encoded: Naukowcy dysponują metodą, która pozwala sprawdzić, co zwierzę jadło przez całe życie. Kluczem jest azot i jego odmiany, czyli izotopy: lżejszy 14N i cięższy 15N. Stosunek między nimi zapisuje się w tkankach. Rośliny mają niewiele ciężkiego azotu. Zwierzęta, które je zjadają, mają go więcej. Drapieżniki na szczycie łańcucha pokarmowego powinny mieć go zatem najwięcej. Naukowcy używają do tego wskaźnika TDF (ang. trophic discrimination factor). Pokazuje on różnicę między tym, co jest w jedzeniu, a tym, co buduje ciało. Średnio u zwierząt wynosi on od 3 do 5 promili. Im wyżej w hierarchii pokarmowej stoi dane stworzenie, tym wyższe wartości izotopowe powinna wykazywać jego sierść. Koty są „prawdziwymi mięsożercami”. Muszą jeść mięso, by przeżyć, bo ich organizmy nie czerpią składników odżywczych z roślin. Badacze spodziewali się więc u nich rekordowo wysokich wyników. Kot w skórze weganina Naukowcy z Uniwersytetu Wiedeńskiego postanowili sprawdzić tę teorię w praktyce, a swoje wnioski opublikowali na łamach „Frontiers in Ecology and Evolution”. Przebadali sierść i wąsy 35 kotów domowych. Porównali je z próbkami włosów od ponad 650 ludzi odżywiających się w różny sposób: wegan, wegetarian i osób jedzących mięso. Badacze podkreślili, że materiał z kotów zbierano w sposób całkowicie nieinwazyjny i bezbolesny, podczas rutynowej pielęgnacji i czesania zwierząt Azot z kociej sierści Wyniki były zdumiewające. Zamiast znaleźć się na szczycie izotopowej drabiny, koty wylądowały na samym dole. Wartości azotu w kocim futrze wynosiły około 6,5–6,6 promila. Dla porównania, u ludzi jedzących mięso było to aż 8,8 promila. Kocia sierść pod względem chemicznym najbardziej przypominała włosy ludzi na diecie wegańskiej, u których wynik wynosił 7,2 promila. Gdyby naukowiec nie wiedział, czyją próbkę bada, mógłby pomyśleć, że ten „drapieżnik” żywi się wyłącznie sałatą. To pokazuje, że bezrefleksyjne stosowanie metody izotopowej może być bardzo mylące. Sekret tkwi w wydajności Dlaczego tak…

kot-weganin-5a04105.jpg
width: 5662
height: 3780

Powiedzenie „spać jak suseł” nie wzięło się znikąd. Ten gryzoń przesypia połowę swojego życia
type: item
date: 2026-02-02T11:31:04.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ochrona gatunkowa
subject: polska
subject: ssaki
description: To urocze zwierzątko znane jest przede wszystkim z popularnego powiedzenia. Choć wiele osób o nim słyszało, w naturze pozostaje niemal nieuchwytne. Suseł perełkowany w Polsce jest prawdziwą rzadkością i niewykluczone, że wkrótce całkiem zniknie z naszego krajobrazu.
encoded: Spis treści: Krewny „Baśki” Mieszkaniec Europy Wschodniej Towarzyski śpioch, smakosz roślin i nasion, czyli o zwyczajach susła perełkowanego Zagrożenia dla susła perełkowanego Wraz z nadejściem wiosny, otaczający nas świat zmienia się o 180 stopni. Roślinność rozkwita, „eksplodując” przy tym soczystą zielenią i innymi imponującymi kolorami. Do uszu zaczyna docierać melodyjny śpiew ptaków. Zwierzęta stają się aktywniejsze, a niektóre budzą się ze snu zimowego, by przystąpić do godów i uzupełnić zapasy energii. Suseł perełkowany należy właśnie do tej ostatniej grupy. „Spać jak suseł” – chyba każdy słyszał to powiedzenie. Nie wzięło się znikąd. Ten sympatycznie wyglądający gryzoń przesypia połowę swojego życia. Krewny „Baśki” Patrzysz na susła, myślisz – dziwna wiewiórka? To skojarzenie jest jak najbardziej słuszne. Oba gryzonie należą do tej samej rodziny (wiewiórkowatych). Są podobnej wielkości i zbliżone pod względem pokroju. Nie trzeba być jednak wybitnym znawcą przyrody, by już na pierwszy rzut oka dostrzec różnice, występujące między oboma gatunkami. Wymiary i umaszczenie Suseł perełkowany (Spermophilus suslicus) osiąga od ok. 17 do ok. 25 cm długości ciała i masę od 170 do 490 g. Jest trochę większy od wiewiórki pospolitej, ale na pierwszy rzut oka trudno to dostrzec. Ma od niej znacznie krótszy ogon (2,5–5,6 cm vs 17–20 cm), który nie jest porośnięty puszystym futrem, a sztywną, przypominającą szczecinę sierścią. W porównaniu z powszechną w Polsce „Baśką”, suseł perełkowany różni się umaszczeniem. Okrywa tego gryzonia jest żółtawo-szaro-brązowa w części grzbietowej, żółtawo-szara po bokach, szaro-żółta lub szaro-ruda w części brzusznej. Na grzbiecie i po bokach wyraźnie widoczne jest białe nakrapianie, któremu zwierzę zawdzięcza drugi człon polskiej nazwy gatunkowej. Cechy charakterystyczne Wyróżnikiem susła są jego oczy – czarne i znacznie większe niż u wielu innych gryzoni. Przyglądając się im z bliska, można dostrzec żółtawe zabarwienie źrenicy. Charakteryst…

susel-to-prawdziwy-spioch-e5742b3.png
width: 2160
height: 1440

Te malutkie ssaki zmniejszają mózg, by przetrwać zimno. A co, gdybyśmy my też umieli?
type: item
date: 2026-01-16T12:46:24.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ekstremalne warunki
subject: mózg
subject: ssaki
subject: zima
description: Małe ssaki wykorzystują wyjątkowy mechanizm sezonowej redukcji objętości mózgu. Poznaj ewolucyjny fenomen Dehnela, nowoodkryte, genetyczne podstawy tego zjawiska i jego potencjalne znaczenie dla ludzi. To wyjątkowa umiejętność.
encoded: Ryjówki i inne małe ssaki potrafią w wyjątkowo mroźne zimy zmniejszyć objętość swojego mózgu – nawet o 30%! Naukowcy właśnie odkryli konkretne geny odpowiedzialne za to niezwykłe zjawisko. Może to zrewolucjonizować badania nad neurodegradacją, także u ludzi. Czym jest fenomen Dehnela i jak działa u małych ssaków? Fenomen Dehnela to rzadkie zjawisko biologiczne, polegające na sezonowym zmniejszaniu i następnie powiększaniu objętości mózgu oraz innych narządów u wybranych gatunków małych ssaków. Najlepiej poznanym przykładem są ryjówki aksamitne (Sorex araneus), które zimą potrafią zredukować masę mózgu nawet o 20–30% w stosunku do lata. Proces ten obejmuje również kurczenie się czaszki oraz innych organów, takich jak serce czy wątroba, co zostało udokumentowane w badaniach MRI i morfometrycznych. Ten mechanizm adaptacyjny umożliwia ssakom znaczącą redukcję zapotrzebowania na energię w okresie, gdy dostępność pokarmu i zasobów jest ograniczona przez trudne warunki zimowe. Redukcja ta jest całkowicie odwracalna — wraz z nadejściem wiosny i poprawą warunków środowiskowych mózg oraz inne narządy wracają do swoich pierwotnych rozmiarów. To dowód wyjątkowej fizjologicznej plastyczności. Które geny „sterują” wielkością mózgu? Analizy przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie pozwoliły „rozgryźć” molekularne mechanizmy stojące za tajemniczym fenomenem Dehnela. Analizy genomów ryjówek i innych ssaków wykazały, że za regulację sezonowej plastyczności odpowiadają geny związane z homeostazą energetyczną, gospodarką wodną oraz metabolizmem wapnia. Wybrane geny są odpowiedzialne za kontrolowanie procesów metabolicznych w tkankach mózgowych, a także regulację integralności bariery krew-mózg. Zmiany w ekspresji tych genów umożliwiają nie tylko dostosowanie rozmiaru mózgu, ale także minimalizowanie skutków potencjalnych uszkodzeń w warunkach stresu środowiskowego. Jak zwierzęta odzyskują pełną sprawność? Wyjątkowość fenomenu Dehnela polega na tym, że s…

GettyImages-2153130662-40ed19a.jpg
width: 5392
height: 3592

Jeden z najbardziej inteligentnych naczelnych świata. Jego przyszłość zależy od ludzkich decyzji
type: item
date: 2026-01-04T10:25:56.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: azja
subject: małpy
subject: orangutan
subject: orangutany
subject: ssaki
description: Orangutany to jedne z najbardziej niezwykłych naczelnych świata – inteligentne, silne i całkowicie uzależnione od tropikalnych lasów. Choć ich los budzi coraz większy niepokój, wciąż niewiele osób wie, jak różnorodna i skomplikowana jest ich biologia. Poznaj gatunki orangutanów, miejsca ich występowania, długość życia oraz dowiedz się, czy mogą być groźne dla człowieka.
encoded: Spis treści: Gdzie żyją orangutany? Jak długo żyją orangutany? Dieta i zachowania orangutanów Czy orangutany są groźne? Zagrożenia i ochrona orangutanów Orangutan to jeden z najbardziej fascynujących gatunków naczelnych. Przez wiele lat uważano, że istnieją dwa gatunki – orangutan borneański (Pongo pygmaeus) i orangutan sumatrzański (Pongo abelii). Dopiero niedawno, bo w 2017 roku, opisano trzeci gatunek: orangutana tapanulijskiego (Pongo tapanuliensis), żyjącego w niewielkiej, izolowanej populacji na Sumatrze. Każdy z tych gatunków różni się nieco wyglądem, zachowaniem i preferencjami środowiskowymi. Orangutan sumatrzański jest zwykle smuklejszy, ma jaśniejsze, puszyste futro i spędza więcej czasu na drzewach. Gatunek sumatrzański ma też na twarzy długie włosy, czego nie zauważa się u orangutana borneańskiego. Orangutan tapanulijski natomiast uchodzi za najbardziej zagrożonego – jego populację szacuje się na zaledwie kilkaset osobników. Mimo tych różnic wszystkie orangutany łączy charakterystyczna sylwetka: długie ramiona, krótkie nogi, imponująca siła mięśni oraz inteligencja, którą badacze porównują z poziomem kilkuletniego dziecka. W świecie przyrody to wyjątkowi specjaliści od życia na drzewach i mistrzowie adaptacji do środowiska tropikalnych lasów. Gdzie żyją orangutany? W naturze orangutany występują wyłącznie w Azji Południowo-Wschodniej, na dwóch wyspach: Borneo i Sumatrze. Oba obszary charakteryzują się gęstymi lasami deszczowymi, które dostarczają zwierzętom pożywienia, schronienia i rozbudowanej sieci drzew umożliwiającej przemieszczanie się bez schodzenia na ziemię. Orangutan borneański zamieszkuje rozległe, choć coraz bardziej pofragmentowane lasy Borneo, podzielone administracyjnie między Indonezję, Malezję i Brunei. Różne podgatunki orangutana borneańskiego zamieszkują różne części wyspy. Orangutan sumatrzański żyje głównie w północnej-zachodniej części Sumatry. Z kolei orangutan tapanulijski ograniczony jest do jednego, niewielkiego pasma lasu na p…

orangutan-57f5010.jpg
width: 2010
height: 1340

Świnia domowa wywodzi się od dzikiego przodka. Psy mogą jej pozazdrościć inteligencji
type: item
date: 2025-12-25T09:43:48.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: ssaki
subject: świnie
subject: zwierzęta
description: Świnia domowa jest znacznie bardziej złożonym i fascynującym zwierzęciem, niż głoszą powszechne stereotypy. Odniosła spektakularny sukces biologiczny. Wykazuje ogromną zdolność do adaptacji i ma fundamentalne znaczenie gospodarcze. Wiele ras psów może pozazdrościć jej inteligencji i zdolności poznawczych. A mimo to w kulturowych skojarzeniach świnia wciąż zajmuje niechlubne miejsce, będąc synonimem cech, niosących ze sobą jednoznacznie negatywny ładunek.
encoded: Spis treści: Z lasów do chlewni Forma dostosowana do funkcji, czyli budowa świni domowej Natura świń Zwierzę, które w wielu krajach świata stanowi motor napędowy gospodarki, jest „produktem” skomplikowanego, wieloetapowego procesu udomowienia, który trwał kilka tysięcy lat. Domestykacja tego zwierzęcia rozpoczęła się na długo przed nastaniem naszej ery i przyniosła spektakularne rezultaty. Mimo kulturowych uprzedzeń, świnia domowa w pełni zasługuje, by nazwać ją jednym z najdoskonalszych przedstawicieli królestwa zwierząt. Z lasów do chlewni Proces, w wyniku którego świnia stała się zwierzęciem hodowlanym, należy do najbardziej udanych transformacji w historii. Każdą rasę zapoczątkował potężny przodek, wykazujący szereg cech, które później okazały się niezwykle przydatnymi w hodowli. Dziki przodek Wszystkie rasy świń domowych, bez wyjątku, wywodzą się od dzika euroazjatyckiego (Sus scrofa). To potężne zwierzę jest doskonale przystosowane do przetrwania w zróżnicowanych warunkach, od gęstych lasów po tereny podmokłe. Ten specyficzny tryb życia znajduje odzwierciedlenie w morfologii dzika. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/do-konca-lutego-moga-zostac-zabite-prawie-wszystkie-dziki-to-bedzie-zaglada-tego-gatunku-w-polsce-3208542.jpeg" width="4776" height="3280" alt="Do końca lutego mogą zostać zabite prawie wszystkie dziki. To będzie zagłada tego gatunku w Polsce" title="Do końca lutego mogą zostać zabite prawie wszystkie dziki. To będzie zagłada tego gatunku w Polsce" /> W przeciwieństwie do wielu udomowionych potomków, Sus scrofa ma korpus mocno rozbudowany w przedniej części, z opadającym zadem. Ta cecha stanowi adaptację do rycia w ziemi (buchtowania) w poszukiwaniu pożywienia. Jego nogi są dłuższe i silniejsze, a duża, klinowata głowa, osadzona na muskularnej szyi, stanowi potężne narzędzie. To zwierzę wysoce społeczne. Żyje w grupach zwanych watahami, w których panuje ścisła hierarchia. Na czele stada zazwyczaj stoi dośw…

swinia-600f946.jpg
width: 1878
height: 1250

Pumy wróciły do Patagonii – i spotkały pingwiny. To, co wydarzyło się tam, zaskoczyło naukowców
type: item
date: 2025-12-20T12:04:28.000Z
creator: Mitchell Serota
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: koty
subject: patagonia
subject: pingwiny
subject: ptaki
subject: ssaki
description: Naturalny eksperyment w parku narodowym w Patagonii pokazuje, jak powrót dużego drapieżnika może przekształcić ekosystem.
encoded: Spis treści: Jak pingwiny zmieniły zachowanie pum w Patagonii? Zaskakujące odkrycie: pumy częściej niż sądzono polują na pingwiny Pingwiny zmieniły zwyczaje łowieckie i społeczne pum Dlaczego pumy przestały być samotnikami? Zaskakujące wyjaśnienie naukowców Jak obecność pingwinów wpływa na cały ekosystem Patagonii? Przez dziesięciolecia pumy atakowały owce z hodowli wzdłuż wybrzeża Argentyny, a ranczerzy intensywnie je tępili. W rezultacie pumy zniknęły z krajobrazu z tego regionu. Następnie, w 2004 roku, przyrodnicy utworzyli w tym regionie Park Narodowy Monte León. Zgodnie z oczekiwaniami, gdy zaprzestano polowań, wielkie koty powróciły. A kiedy wróciły, natrafiły w swojej dawnej okolicy na nowego „przeciwnika”: dużego pingwina magellańskiego (Spheniscus magellanicus). Jak pingwiny zmieniły zachowanie pum w Patagonii? Naukowcy nie przewidzieli jednak, że pumy nie tylko zaczną polować na pingwiny. Sezonowe pojawianie się tych ptaków całkowicie przeorganizowało sposób, w jaki te słynące z samotniczego trybu życia koty poruszają się po terenie, wchodzą ze sobą w interakcje i polują. Nowe badanie, opublikowane na łamach czasopisma „Proceedings of the Royal Society B”, po raz pierwszy dokumentuje tę zmianę w zachowaniu pum i podważa nasze wyobrażenia o tym, co dzieje się, gdy duzi drapieżnicy powracają do ekosystemu. – Gdy zaczynamy przywracać dziką przyrodę, gatunki, które wracają, mogą zastać system nieco inny niż ten, w którym żyły sto lat temu. I muszą się do niego dostosować” – mówi Emiliano Donadio z Towarzystwa National Geographic, dyrektor naukowy Fundación Rewilding Argentina i współautor badania. View Ediplayer on the source website Zaskakujące odkrycie: pumy częściej niż sądzono polują na pingwiny Badacze początkowo nie zamierzali analizować tej wyjątkowej relacji drapieżnik-ofiara. Główny autor badania, ekolog Mitchell Serota, współpracował nad projektem dotyczącym reakcji dzikiej fauny na usunięcie presji człowieka z terenów dawnych rancz. W 2023 roku Mitc…

Pumy-i-pingwiny-2e811ce.jpg
width: 2813
height: 1875

Niedźwiedzie z Apeninów stały się mniejsze i mniej agresywne. To „zasługa” człowieka
type: item
date: 2025-12-17T10:22:45.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ewolucja
subject: niedźwiedzie
subject: ssaki
subject: włochy
description: Najnowsze badania wykazały, że rzadkie apenińskie niedźwiedzie brunatne zmieniły się znacznie na skutek bliskiego kontaktu z ludźmi. Zwierzęta te żyją głównie w środkowej części Włoch.
encoded: Ewolucja biologiczna to zazwyczaj niezwykle długi, niekiedy trwający nawet miliony lat proces zmian dziedzicznych w populacjach organizmów z biegiem pokoleń. Zmiany te wynikają z dziedzicznych różnic między osobnikami oraz działania czynników takich jak dobór naturalny, mutacje, czy migracje. Dzięki ewolucji organizmy stopniowo przystosowują się do warunków środowiska, a w długiej perspektywie mogą powstawać nawet nowe gatunki. Włoskie niedźwiedzie ewoluowały Najnowsze badanie włoskich naukowców potwierdza, że ewolucję można wykryć we współczesnych populacjach i nie zawsze potrzeba kilku epok, żeby zaobserwować pewne zmiany. Na łamach czasopisma naukowego „Molecular Biology and Evolution” badacze opisują, że żyjące we Włoszech endemiczne niedźwiedzie brunatne (Ursus arctos marsicanus) znacząco odróżniły się od innych przedstawicieli tego samego gatunku żyjących w innych częściach świata. – Zmiany klimatu i użytkowania gruntów nasiliły interakcje między człowiekiem a dziką przyrodą, potencjalnie zmniejszając zagęszczenie dzikich gatunków i prowadząc do adaptacji behawioralnych zwierząt do środowisk zurbanizowanych – zauważają w swojej pracy autorzy. W badaniu włoscy uczeni scharakteryzowali różnorodność genomową apenińskich niedźwiedzi brunatnych i zidentyfikowali sygnały adaptacyjne charakterystyczne dla tej populacji, porównując nowo wygenerowane dane z genomem niedźwiedzi brunatnych z Apeninów, Europy Środkowej i Ameryki Północnej. Wszystko przez działalność człowieka – Niedźwiedzie brunatne z Apeninów charakteryzowały się zmniejszoną różnorodnością genomową, wyższym wskaźnikiem kojarzenia krewniaczego i większym zrealizowanym obciążeniem genetycznym w porównaniu z innymi niedźwiedziami brunatnymi – wskazują badacze. Oznacza to, że niedźwiedzie te są genetycznie „uboższe”, co jest skutkiem długotrwałej izolacji i małej liczebności. Bo rzeczywiście, populacja ta oddzieliła się od innych europejskich niedźwiedzi brunatnych ok. 2000–3000 lat temu i pozostaje całkowic…

niedzwiedzie-wloskie-dfcdac6.jpg
width: 5568
height: 3132

Lis bawi się jak pies? To tylko pozory – ostrzegają eksperci
type: item
date: 2025-11-30T12:47:24.000Z
creator: Marti Trgovich
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: lisy
subject: natura
subject: ssaki
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Czy lisy stają się udomowione? Filmy na TikToku pokazują zwierzęta, które podchodzą do ludzi i zachowują się jak domowe pupile. Ale czy to naprawdę oznacza udomowienie?
encoded: Spis treści: Udomowienie a habituacja – co mówi nauka? Dlaczego lisy podchodzą do ludzi? Lis to nie pies – uważaj, zanim go dotkniesz Czy lisy były kiedyś udomowione w historii ludzkości? Eksperyment Rosjan – kiedy lis naprawdę staje się domowy Czy będziemy kiedyś mieć udomowione lisy? Eksperci nie zostawiają złudzeń Filmy z przyjacielskimi, łagodnymi lisami, które podchodzą do ludzi i jakby chcą się bawić, robią furorę na TikToku. Ale to, że jakiś gatunek jest towarzyski, wcale nie znaczy, że jest udomowiony. W filmie na TikToku, który ma ponad milion wyświetleń, dziki lis bawi się czymś w rodzaju piłki. Pozwala jej stoczyć się ze wzgórza, po czym za nią goni. Wideo jest oznaczone hashtagiem #domesticatedfox. – Pewnie z daleka patrzył, jak psy bawią się w aport – pisze jeden z komentujących. – On też po prostu chce być grzecznym chłopcem. W innym filmie na TikToku dziki lis podchodzi do wyciągniętej ludzkiej ręki. Zauroczony komentujący żartuje: – Skoro nie do głaskania, to czemu wygląda jak do głaskania? Seria viralowych filmów w mediach społecznościowych sprawia, że wiele osób w internecie spekuluje, iż lisy „same się udomawiają”. Czyli stają się coraz bardziej przyjazne ludziom bez świadomej ingerencji człowieka i bez celowej selektywnej hodowli. Ale czy to prawda? Udomowienie a habituacja – co mówi nauka? Żeby uznać zwierzę za udomowione, musi dojść zarówno do zmian behawioralnych, jak i fizycznych. Zwierzęta stają się łagodniejsze, a z czasem często także mniejsze niż ich dzicy krewni. – Ostatecznym rozstrzygnięciem są geny – mówi Blake Morton, badacz zachowania zwierząt z Uniwersytetu w Hull w Wielkiej Brytanii. Nie wystarczy, że w jednym pokoleniu danego gatunku pojawi się łagodniejsze podejście do ludzi. Te zachowania i cechy muszą zostać przekazane potomstwu. Istnieją dowody, że część współczesnych lisów wykazuje drobne oznaki udomowienia. W jednym badaniu stwierdzono, że lisy żyjące w miastach mają krótsze pyski i mniejsze czaszki niż lisy z terenów wiejs…

2025-11-26-132038-Are-foxes-becoming-domesticated--National-Geographic--Sluzbowy--Microsoft-E-72b52ae.png
width: 1311
height: 868

Udomowione drapieżniki, czyli ciekawostki o kotach. Jaka więź łączy je z opiekunami?
type: item
date: 2025-11-24T06:59:55.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: koty
subject: psychologia zwierząt
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Kot domowy bez wątpienia jest jednym z najzwyklejszych zwierząt. Trudno jest wskazać innego drapieżnika, który rozwijając zaawansowaną zdolność do międzygatunkowego przywiązania, zachował pełny biologiczny i poznawczy zestaw narzędzi samotnego łowcy. Koty towarzyszą ludziom od tysięcy lat, jednak czy tyle wystarczy, żeby w pełni zrozumieć zwierzę, z którymi dzielimy dom? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o kotach.
encoded: Spis treści: To nie człowiek wybrał kota. To kot wybrał człowieka Ścieżka udomowienia stanowi klucz do zrozumienia kocich zachowań Drapieżnik doskonały Kocia rzeczywistość Wewnętrzny świat kota Tak jak psy, koty zmieniły się z dzikich łowców w obecnych na całym świecie towarzyszy. Należy jednak podkreślić, że podróż, którą na przestrzeni lat odbyło to zwierzę, znacząco różni się od procesu udomowienia innych pupili. To nie człowiek wybrał kota. To kot wybrał człowieka Historia udomowienia kota jest w istocie historią samoudomowienia. Proces ten miał charakter symbiotyczny, zainicjowany nie przez ludzi, a przez same koty. Kluczowy moment nastąpił w okresie między 10 000 a 12 000 lat temu w Żyznym Półksiężycu, regionie na Bliskim Wschodzie, gdzie ludzkość po raz pierwszy przeszła od koczowniczego trybu życia łowców-zbieraczy do osiadłego, rolniczego stylu życia. To właśnie rewolucja rolnicza stworzyła zupełnie nową niszę ekologiczną. Gromadzone zapasy zboża zaczęły przyciągać hordy gryzoni. W to nowe środowisko wkroczył przodek wszystkich współczesnych kotów domowych – kot nubijski, czyli Felis silvestris lybica. Pokusa obfitego i łatwo dostępnego źródła przez pożywienia przyciągała dzikie koty do ludzkich osad. Dostrzegając ogromną wartość tych łowców, rolnicy zaczęli tolerować koty, a nawet zachęcali je do pozostania w zagrodzie. To zapoczątkowało wzajemnie korzystną relację: koty otrzymywały stały dopływ zdobyczy, a ludzie ochronę swoich kluczowych zapasów żywności. Ścieżka udomowienia stanowi klucz do zrozumienia kocich zachowań W przeciwieństwie do psów, które przez dziesiątki tysięcy lat były aktywnie selekcjonowane przez ludzi pod kątem cech takich jak posłuszeństwo i współpraca, koty w dużej mierze „wybrały” związek z ludźmi. Główną presją selekcyjną nie była zdolność do wykonywania poleceń, a tolerancja na bliskość człowieka i wybitne zdolności łowieckie w środowisku zmienionym przez ludzi. W konsekwencji podstawowy schemat behawioralny samotnego, niezależneg…

koty-ciekawostki-c06ec1e.jpg
width: 2000
height: 1333

Sekrety psiego umysłu i ciała, czyli ciekawostki o psach. Znasz je wszystkie?
type: item
date: 2025-11-23T09:04:32.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: psy
subject: psychologia zwierząt
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Dla wielu ludzi pies jest kimś więcej niż tylko zwierzęciem. To wierny towarzysz, a wręcz członek rodziny. Rozmerdany ogon i ufne spojrzenie tego zwierzęcia stały się uniwersalnym symbolem bezwarunkowej lojalności i miłości. Ale czy naprawdę dobrze znamy stworzenie, z którym dzielimy nasze domy? Poniżej wymieniamy najbardziej intrygujące ciekawostki o psach.
encoded: Spis treści: Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Psi umysł, czyli inteligencja, emocje i sny czworonogów Sekrety psiego ciała Zanim pies stał się nieodłącznym elementem ludzkiego życia, jego przodkowie przemierzali surowe krajobrazy epoki lodowcowej. Proces udomowienia, który dał początek tej niezwykłej międzygatunkowej przyjaźni, nie był jednorazowym aktem, lecz czymś w rodzaju długiej podróży ewolucyjnej. Związek trwający od kilkudziesięciu tysięcy lat Naukowcy szacują, że proces ten rozpoczął się 20000–40000 lat temu, choć dokładne miejsce i czas wciąż pozostają przedmiotem ożywionej debaty naukowej. Dominująca teoria wskazuje, że nie był to podbój, a pakt zawarty z korzyścią dla obu stron. Odważniejsze i mniej płochliwe wilki zaczęły zbliżać się do ludzkich obozowisk, przyciągane resztkami pożywienia. Ludzie z kolei szybko dostrzegli korzyści płynące z obecności tych czujnych zwierząt. Stanowiły one żywy system wczesnego ostrzegania przed drapieżnikami i nieocenioną pomoc w polowaniach. Ten sojusz, oparty na wzajemnym zaufaniu i korzyściach, ukształtował nie tylko ewolucję psa, ale również wpłynął na rozwój ludzkich społeczeństw. To właśnie ta pierwotna relacja partnerska, nie dominacja, wyjaśnia, dlaczego dzisiejsza więź z psem jest tak głęboka i instynktowna. Ślady tego wyjątkowego statusu odnajdujemy w starożytnych cywilizacjach. W Egipcie psy były czczone jako święte zwierzęta i strażnicy, a ich śmierć stanowiła ogromną stratę. Jak wskazują historyczne źródła, po odejściu psa właściciele golili brwi, smarowali włosy błotem i przez wiele dni głośno go opłakiwali. Wskazuje to, że już tysiące lat temu między ludźmi a psami występowała silna więź. Pies postrzega świat inaczej niż człowiek Mimo że zajmujemy tę samą przestrzeń, to świat widziany przez psa jest skrajnie odmienny od tego, który my widzimy. To, co dla nas pozostaje niewidoczne, niesłyszalne i niewyczuwalne, dla psa stanowi bogaty zestaw informacji…

psy-ciekawostki-ce45169.jpg
width: 2000
height: 1054

Grupa nietoperzy znalazła w Warszawie zdumiewające schronienie. Była to część garderoby
type: item
date: 2025-11-19T13:21:35.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: nietoperze
subject: ochrona przyrody
subject: ssaki
subject: warszawa
description: Dwadzieścia nietoperzy zamieszkało w... butach sportowych. To niecodzienne odkrycie zaskoczyło mieszkańca Warszawy i skłoniło do wezwania straży miejskiej. Zwierzęta zostały przewiezione w bezpieczne miejsce. Eksperci mówią o nowym trendzie wśród tych skrzydlatych ssaków: coraz częściej szturmują warszawskie mieszkania w okresie chłodów.
encoded: Nastał już czas, w którym nietoperze poszukują schronienia na zimę. Te skrzydlate ssaki hibernują od połowy listopada do marca. W ten sposób są w stanie przetrwać porę roku, w której brakuje owadów, które stanowią ich główny pokarm. Gdzie nietoperze spędzają zimę? Są to piwnice, dziuple spróchniałych drzew, jaskinie, sztolnie, ale też, ale jak się okazało, buty na balkonie. Do takiego wezwania pojechał kilka dni temy ekopatrol straży miejskiej w Warszawie. Hibernacja w butach „Niedzielny wieczór, 16 listopada, właśnie rozpoczynał się na dobre, gdy strażnicy miejscy z Ekopatrolu otrzymali pilne zgłoszenie udania się na ulicę Klaudyny. Zgłaszający potrzebował pomocy w sprawie goszczącego na jego balkonie stada nietoperzy” – informuje warszawska Straż Miejska. Po przybyciu funkcjonariuszy zgłaszający zaprowadził ich na balkon. Dopiero z bliska można było zobaczyć, że w stojących na balkonie sportowych butach aż roi się od nietoperzy. Dla funkcjonariuszy ekopatrolu było to spore zaskoczenie, mimo że na służbie widzieli już sporo. Wygląda na to, że nietoperze uznały buty za doskonałą kryjówkę i miejsce spędzenia zimy. „Widok wtulonych w siebie małych, skrzydlatych ssaków mógł rozczulić każdego, jednak nie było to najlepsze i najbezpieczniejsze miejsce na przezimowanie” – czytamy w relacji stołecznej straży miejskiej. Co dalej z nietoperzami? Strażnicy miejscy przewieźli nietoperze do Lasów Miejskich. Trafiły tam w… butach umieszczonych w transporteach. Ich właściciel postanowił nie stresować lekko rozbudzonych nietoperzy i poświęcić swoje obuwie na rzecz spokoju skrzydlatych ssaków. Jak przekazał National Geographic Polska Robert Strąk, kierownik ośrodka rehabilitacji zwierząt w Lasach Miejskich, nietoperze znajdują się obecnie pod opieką lekarzy weterynarii. Jeśli ich stan będzie dobry, zostaną one wypuszczone na wolność. Szturm borowców na mieszkania To „znalezisko” nie jest zaskoczeniem dla Błażeja Wojtowicza, prezesa Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy. Ek…

borowce-0ef6b87.png
width: 1800
height: 1200

Orki potrafią mówić ludzkim głosem? Badanie pokazało ich zadziwiające możliwości
type: item
date: 2025-11-17T12:22:17.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: orki
subject: ssaki
subject: zwierzęta
description: Orki, największy gatunek delfinowatych i jedne z najinteligentniejszych drapieżników oceanów, od lat fascynują naukowców złożoną komunikacją i niezwykle rozwiniętymi więziami społecznymi. Najnowsze badania ujawniły jednak coś jeszcze bardziej zaskakującego – zdolność, która w świecie ssaków morskich pozostaje absolutną rzadkością.
encoded: Jak pokazały nagrania badawcze, orki potrafią naśladować ludzką mowę w sposób, który wydawał się niemożliwy. Wideo dokumentujące dźwięki przypominające wyraźne słowa (takie jak „hello” czy „bye bye”) wywołało zdumienie i niepokój wielu internautów. Naukowcy podkreślają, że choć zwierzęta te nie „mówią” w ludzkim rozumieniu, ich umiejętność precyzyjnej imitacji głosu człowieka otwiera nowe pytania o granice zwierzęcej komunikacji i poznania. Eksperyment, który zaskoczył badaczy. Orka naśladuje ludzkie słowa Badanie, które ujawniło niezwykłe umiejętności wokalne orek, zostało przeprowadzone przez zespół naukowców z Niemiec, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Chile, a jego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. Uczeni chcieli ustalić, jak wszechstronny może być aparat głosowy orek i czy zdolne są one do naśladowania dźwięków całkowicie spoza ich naturalnego repertuaru. – Chcieliśmy sprawdzić, jak elastyczne potrafią być orki w kopiowaniu dźwięków. Pomyśleliśmy, że naprawdę przekonujące będzie zaprezentowanie im czegoś, czego nie mają w repertuarze, a „cześć” zdecydowanie nie jest słowem, które wypowiedziałaby orka – wyjaśniał w rozmowie z „The Guardian” prof. Josep Call z Uniwersytetu St Andrews. Obiektem badania była 14-letnia samica Wikie, mieszkająca w ośrodku Marineland na południu Francji. Na początku uczono ją imitować trzy dźwięki wydawane przez jej młode, a następnie testowano, czy potrafi odwzorować pięć nieznanych jej wokalizacji pochodzących od innych orek. Później naukowcy przeszli do eksperymentu kluczowego: Wikie odtworzono nagrania sześciu dźwięków wydawanych przez ludzi, w tym słowa „hello”, „Amy”, „one, two”, „ah ha” czy „bye-bye”. Ku zaskoczeniu zespołu samica nie tylko próbowała je powtarzać, ale w dwóch przypadkach zrobiła to poprawnie już za pierwszym razem, wykazując zdolność do szybkiej imitacji i niezwykłą plastyczność wokalną. Nagrania Wikie wywołały poruszenie. Co mówią naukowcy? Nagrania dokum…

IMG0142-ffe6231.jpeg
width: 3706
height: 2469

Ta zapomniana nazwa kryje leśnego czyściocha. Co jaźwiec robi dla naszych lasów?
type: item
date: 2025-11-11T13:25:52.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ekosystem
subject: lasy
subject: polska
subject: ssaki
description: Jaźwiec to nie tylko wszystkożerny drapieżnik, ale również architekt imponujących nor. Oto ciekawostki o jednym z najbardziej tajemniczych mieszkańców naszych lasów.
encoded: Spis treści: Czy jaźwiec to borsuk? Jak wygląda jaźwiec? Borsuk: zasięg występowania Czy jaźwiec jest pod ochroną? Zamiłowanie do porządku i rozbudowany system nor Czym żywi się borsuk? Czy borsuk zapada w sen zimowy? Pod tą dawną, nieco zapomnianą nazwą kryje się zwierzę prowadzące typowo nocny tryb życia, a więc rzadko widziane na żywo, ale znane każdemu z literatury i opowieści przyrodniczych. To borsuk, którego obecność w lesie nie tylko reguluje populację drobnych zwierząt, ale także wpływa na strukturę gleby i równowagę ekosystemu. Czy jaźwiec to borsuk? W polskiej tradycji i języku ludowym słowo jaźwiec od wieków odnosi się do tego samego gatunku, który dziś znamy jako borsuk europejski (Meles meles). To dawna, nieco zapomniana nazwa, która przetrwała w gwarach i starych tekstach literackich. Współczesne określenie borsuk wywodzi się z języków tureckich. Choć w codziennym języku jaźwiec niemal zanikł, warto o nim pamiętać. Nazwa ta niesie ze sobą pewien klimat dawnych czasów, kiedy zwierzęta opisywano nie tyle naukowo, ile poetycko – przez pryzmat ich zachowań i relacji z człowiekiem. Słowo jaźwiec pochodzi najprawdopodobniej od prasłowiańskiego określenia oznaczającego „norę” lub „jamę”, co doskonale oddaje zamiłowanie tego zwierzęcia do kopania rozbudowanych podziemnych systemów korytarzy. Jak wygląda jaźwiec? Borsuk europejski wyróżnia się masywną i zwartą sylwetką, co sprawia, że już na pierwszy rzut oka trudno go pomylić z innymi ssakami. Dorosły osobnik osiąga długość ciała od 60 do 90 cm, a jego waga może sięgać nawet 20 kilogramów, zwłaszcza jesienią, gdy gromadzi zapasy tłuszczu. Jego krótkie, silne nogi i wydłużony tułów zdradzają, że to zwierzę jest doskonale przystosowane do życia pod ziemią. Najbardziej rozpoznawalną cechą borsuka jest jego czarno-biała maska – dwa czarne pasy biegnące od nosa, przez oczy, aż po kark kontrastują z białym tłem sierści. Takie ubarwienie nie tylko pomaga w kamuflażu, ale także może pełnić funkcję sygnałową w kontakt…

AdobeStock328542122-67960cf.jpeg
width: 4791
height: 3194

Latające wiewiórki potrafią skakać na odległość 30 metrów! Ich zdolność do szybowania jest imponująca
type: item
date: 2025-11-09T10:31:29.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: latanie
subject: ssaki
subject: wiewiórki
description: Latające wiewiórki należą do najbardziej wyspecjalizowanych mieszkańców lasów. Potrafią wykonać niemal bezszelestny lot ślizgowy, by po chwili wylądować miękko na pniu odległego drzewa i zniknąć w jego koronie. Jak wyglądają te niezwykłe zwierzęta? Gdzie występują? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Latające wiewiórki to różnorodne zwierzęta Mieszkańcy lasów trzech kontynentów Biomechanika lotu ślizgowego Nie tylko polatuchy Określenie „latające”, występujące w potocznej nazwie tych zwierząt, sugeruje, że polatuchy są zdolne do aktywnego lotu. To nieprawda. Jedynym ssakiem dysponującym taką umiejętnością jest nietoperz. Latające wiewiórki wykształciły jednak inną niezwykłą formę lokomocji – lot ślizgowy czyli kontrolowany opadanie, w którym grawitacja jest siłą napędową, a specjalna błona pełni jednocześnie rolę spadochronu i skrzydła. Latające wiewiórki to różnorodne zwierzęta Latające wiewiórki, czyli polatuchy, to monofiletyczna grupa w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae). Wyewoluowała od nadrzewnych przodków około 18–20 milionów lat temu. Obejmuje około 50 gatunków w 15 rodzajach, a wszystkie łączy kluczowa adaptacja – zdolność do lotu ślizgowego. Przedstawiciele plemienia polatuch są do siebie podobni, jednak należy podkreślić, że wykazują ogromną różnorodność pod względem rozmiarów i subtelnych cech morfologicznych. Ogólna charakterystyka Najmniejszymi latającymi wiewiórkami są polatuchy karłowate z rodzaju Petaurillus, zamieszkujące Borneo i Półwysep Malajski. Ich ciało ma zaledwie 7-9 cm długości, a masa nie przekracza 24-27 g. Na przeciwległym zakresie skali znajdują się potężne polatuchy olbrzymie z rodzaju Petaurista, żyjące w lasach tropikalnej Azji. Długość ich ciała dochodzi do 60 cm, a waga może przekraczać 2,5 kg. Pomiędzy nimi znajduje się choćby drzewolotka, która osiąga długość od 11 do 33 cm bez ogona i masę ciała od około 39 do 530 g. Niezależnie od rozmiaru, wszystkie polatuchy mają smukłą, lekką budowę ciała i dłuższe kończyny w porównaniu do nielotnych wiewiórek. Taka budowa sprzyja maksymalizacji powierzchni nośnej. Ich futro jest zazwyczaj niezwykle gęste, miękkie i długie, zapewniając doskonałą izolację termiczną. Żywe latawce Najważniejsze cechą polatuch jest patagium, czyli fałd skórny, rozpięty wzdłuż z boków c…

latajace-wiewiorki-622eb45.jpg
width: 2475
height: 1650

Ten mały drapieżnik obala stereotypy o kotach. Woda to jego żywioł!
type: item
date: 2025-11-03T06:56:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: koty
subject: ssaki
description: Kotek cętkowany zajmuje wyjątkową niszę ekologiczną wśród kotowatych. To jeden z nielicznych przedstawicieli tej rodziny, którego życie nierozerwalnie związane jest ze środowiskiem wodnym. Gdzie występuje taraj? Jak wygląda i jak przystosował się do życia w specyficznym ekosystemie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Mieszkaniec Azji Lepiej niż na drzewach czuje się w wodzie Niewybredny amator ryb Jego naturalną porą jest noc Co zagraża kotkom cętkowanym? Większość kotów stroni od wody. Nawet domowe mruczki zazwyczaj uciekają przed kąpielą, a ich dzicy kuzyni wolą suchsze środowisko. Oczywiście, są pewne wyjątki. Weźmy choćby tygrysa. Jeden z największych kotowatych okazuje się niezwykle sprawnym pływakiem, który w wodzie szuka nie tylko ochłody, ale także ofiar. W wodzie świetnie czuje się też kot płowy, jednak gatunkiem, który najlepiej przystosował się do częściowego życia w tym środowisku jest kotek cętkowany (Prionailurus viverrinus), znany także jako taraj. Mieszkaniec Azji Rozproszone populacje kotka cętkowanego występują na obszarach Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Zasięg geograficzny tego gatunku obejmuje rejony półwyspowe Indii, a także Nepal, Sri Lankę, Pakistan, Tajlandię, Jawę, Sumatrę i Malezję. W wodzie czuje się znakomicie Taraj jest całkowicie zależny od mokradeł. Siedliska tego zwierzęcia obejmują bagna, namorzyny, rozległe równiny zalewowe, estuaria oraz ekosystemy rzeczne. Co ciekawe, kot ten wykazuje zdolność do przetrwania w środowiskach silnie zmienionych przez człowieka. Warunkiem jest występowanie zbiorników wodnych. Nie taki mały, jak mogłoby się wydawać Słowo „kotek” w polskiej nazwie gatunkowej sugeruje, że taraj należy do najmniejszych przedstawicieli swojej rodziny. Rzeczywiście, daleko mu do tygrysów i innych dużych kotowatych, ale nie należy robić z niego „mikrusa” pokroju kota czarnołapego. Przeciętny przedstawiciel tego gatunku jest dwukrotnie większy od kota domowego. Kotek cętkowany cechuje się silną i muskularną budową. Osiąga od 57 do 115 cm długości ciała bez ogona. Z kolei długość ogona zamyka się przedziale od 24 do 40 cm. Masa ciała dorosłego osobnika wynosi od 5 do 16 kg. Samce są wyraźnie większe i cięższe od samic. Lepiej niż na drzewach czuje się w wodzie Można powiedzieć, że kotek cętkowany w swoim środowisku …

Kotek-cetkowany-6bd1a0f.jpg
width: 2000
height: 1500

Ten wieloryb żyje przez stulecia i wiadomo, jak to robi. Jego sekret pomoże pokonać starość
type: item
date: 2025-10-31T12:59:29.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: długowieczność
subject: ssaki
subject: wieloryby
description: Kiedyś prawie go wytępiliśmy, a teraz może wydłużyć nasze życie. Najnowsze badania nad walem grenlandzkim wreszcie rozwikłały zagadkę jego długowieczności. Dają też nadzieję na nowe sposoby w walce ze starzeniem się.
encoded: Wal grenlandzki (Balaena mysticetus) to masywny wieloryb, pokryty półmetrową warstwą tłuszczu. Zadziwia swoją niezwykłą długowiecznością – może żyć ponad 200 lat. Naukowcy od dawna zastanawiali się, jak to możliwe, że zwierzę o tak dużych rozmiarach i tak długim życiu rzadko zapada na nowotwory i inne choroby podeszłego wieku. Najnowsze badania, opublikowane 29 października w prestiżowym „Nature”, wreszcie rzucają światło na tę zagadkę. Dlaczego wal grenlandzki żyje 200 lat? Okazuje się, że kluczową rolę odgrywa specjalne białko aktywowane przez zimno, które wspomaga naprawę uszkodzonego DNA. Zespół badaczy kierowany przez biolog Verę Gorbunovą z Uniwersytetu w Rochester (USA) odkrył, że białko zwane CIRPB (cold-inducible RNA-binding protein), aktywuje się w niskich temperaturach i naprawia uszkodzenia w DNA, chroniąc organizm wala grenlandzkiego przed mutacjami. Właśnie ta zdolność może być głównym czynnikiem jego długiego i do końca zdrowego życia. Naukowcy od dawna poszukują w świecie zwierząt mechanizmów długowieczności. Badano m.in. nietoperze, bobry, słonie czy golce piaskowe. Wcześniejsze badania zespołu z Uniwersytetu Tongji (Chiny) wykazały, że żyjące nawet 30 lat golce także mają wydajne białka naprawiające DNA. Pomoc Inuitów i wyprawa naukowców wgłąb Alaski Ale badanie wali grenlandzkich to znacznie trudniejsze zadanie. Zarówno ich względu na ich rozmiar, jak i nieprzyjazne, zimne siedliska. Naukowcy poprosili o pomoc Inuitów z północnej Alaski, którzy przy okazji polowań na wale przekazywali naukowcom fragmenty ich tkanek. Wśród Inuitów takie polowania to wciąż tradycja, dopuszczana jesienią pomimo ochrony wala grenlandzkiego. Dla naukowców odebranie próbek z odległych regionów Alaski było prawdziwą wyprawą. Nie prowadzą tam żadne drogi i nie ma żadnej możliwości wysłania paczki. Cudowne właściwości białka CIRPB Po analizie hodowanych w laboratorium komórek wieloryba badacze zauważyli, że wbrew oczekiwaniom, komórki te łatwiej przekształcały się w nowotw…

wal-grenlandzki-3a27aa0.jpg
width: 3744
height: 2496

Te gigantyczne małpy człekokształtne mierzyły nawet 3 metry wysokości. Co się z nimi stało?
type: item
date: 2025-10-19T10:58:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: paleontologia
subject: ssaki
description: Wszystko, co wiemy o gigantopitekach, pochodzi się z analizy 1300 zębów, kilku fragmentów żuchwy i kości ramienia. Ale już to pozwoliło ustalić, że jeszcze 100 tysięcy lat temu po Ziemi chodziły małpy człekokształtne o wzroście przekraczającym trzy metry. Niektórzy sądzą, że to właśnie do nich odnoszą się legendy o Yeti i Wielkiej Stopie.
encoded: Spis treści: Między gorylem a orangutanem Jak wyglądał gigantopitek? Gigantopithecus blacki Mniejszy kuzyn giganta Czy gigantopitek to Wielka Stopa? Równo 90 lat temu spacerujący po Hong Kongu paleontolog i ekspert ds. ewolucji hominidów Gustav von Koenigswald odnalazł w jednej z tradycyjnych chińskich aptek niezwykle duży ząb trzonowy. Zęby takie były stosowane w tradycyjnej chińskiej medycynie i określane jako „kości smoka”. Jednak dobrze orientujący się w anatomii małp człekokształtnych von Koenigswald szybko zorientował się, że ząb musi należeć do wyjątkowo dużego gatunku małp. Tak na kartach historii ewolucji pojawiła się nazwa Gigantopithecus – dosłownie „wielka małpa”. Między gorylem a orangutanem Od czasu odkrycia von Koenigswalda z 1935 roku odnaleziono ponad 1300 kolejnych zębów, głównie na rynku medycyny tradycyjnej. Udało się odnaleźć także kilka żuchw, które pozwoliły naukowcom zrekonstruować część wyglądu zwierzęcia. Niestety, nie znaleziono dotąd innych elementów szkieletu poza fragmentem kości ramienia. Mimo to, badacze, bazując na odnalezionych kościach oraz skamieniałościach innych małp człekokształtnych, byli w stanie zrekonstruować gigantopiteka, a nawet określić, jaki styl życia mógł wieść. Brak kompletnych szkieletów sprawia, że rekonstrukcje mogą być obarczone błędami. Gigantopiteka często przedstawia się na wzór goryla – największej współczesnej małpy – choć, co istotne, budowa żuchwy gigantopiteków wydaje się bliższa orangutanom. Właśnie to spowodowało, że te olbrzymie wymarłe małpy zostały sklasyfikowane w podrodzinie Ponginae, razem z orangutanami (Pongo). Badanie z 2019 roku, które przeanalizowało DNA zęba skamieniałego sprzed 1,9 mln lat, potwierdziło, że Gigantopithecus i Pongo miały wspólnego przodka i że oba rodzaje oddzieliły się od siebie od 10 do 12 mln lat temu. Jak wyglądał gigantopitek? Najprawdopodobniej poruszał się na czterech kończynach w pozycji pochylonej (jak inne małpy człekokształtne), choć mógł czasami wstawać na dwie …

gigantopithecus-d5bdddb.jpg
width: 2813
height: 1875

To jedno z najrzadszych zwierząt w Polsce. Skąd wziął się niezwykły kolor jego sierści?
type: item
date: 2025-10-19T08:01:52.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: polska
subject: ssaki
subject: Świętokrzyskie
subject: wilki
description: Czarny wilk to niezwykle rzadki okaz w faunie Europy. O ile w Ameryce Północnej występuje powszechnie, to na Starym Kontynencie jest widywany sporadycznie. Tym bardziej cieszy fakt, że to piękne zwierzę coraz częściej jest obserwowane w Polsce. Skąd u wilków wzięło się czarne umaszczenie futra? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Czarne wilki w Świętokrzyskiem Ich domem jest Ameryka Północna Czarne umaszczenie jest zasługą genów Jaka przyszłość czeka czarnego wilka? Mogłoby się wydawać, że czarne wilki są przedstawicielami innego gatunku niż występujące w Polsce wilki szare. Nic bardziej mylnego. Okazuje się bowiem, że charakterystyczne umaszczenia jest jedyną cechą morfologiczną, która odróżnia je od pospolitszych krewniaków. Poza inną sierścią, to dobrze znane wilki szare, jedne z największych drapieżników w polskich lasach. Czarne wilki w Świętokrzyskiem W pierwszym kwartale 2025 roku media obiegła sensacyjna informacja. W województwie świętokrzyskim zaobserwowano czarne wilki. Co więcej, niezwykłe drapieżniki uchwyciła jedna z fotopułapek fundacji SAVE Wildlife, monitorująca lasy w okolicach Suchedniowa. Pierwsza rejestracja nastąpiła latem 2024 roku. Udało się wówczas uchwycić jedno zwierzę. Nieco później urządzenie nagrało dwa czarne wilki w towarzystwie szarego osobnika. Leśnicy podkreślają, że drapieżniki o czarnym umaszczeniu były obserwowane w suchedniowskich lasach już kilkanaście lat temu. Skąd zatem ta sensacja? Wynika to z faktu, że dopiero w 2024 roku po raz pierwszy udało się zarejestrować te niezwykłe zwierzęta. Udokumentowany dowód na ich obecność jest ewenementem na skalę europejską. Nie tylko w Suchedniowie? W tym miejscu warto zaznaczyć, że w przeszłości zdarzały się również doniesienia o pojedynczych czarnych osobnikach w innych częściach kraju. Jednak były to incydentalne, niepotwierdzone obserwacje. Póki co województwo świętokrzyskie pozostaje jedynym potwierdzonym miejscem stałej obecności tych zwierząt w Polsce. Ich domem jest Ameryka Północna O ile w Europie wilki o ciemnej sierści są prawdziwą rzadkością (osobniki o umaszczeniu innym niż szare stanowią zaledwie 1% europejskiej populacji), to w innych częściach świata występują liczniej. Domem największej populacji tych zwierząt jest Ameryka Północna. W Stanach Zjednoczonych najwięcej czarnych wilków ż…

Czarny-wilk-1976952.jpg
width: 6000
height: 4003

Zagadka z dzieciństwa rozwiązana. Wiemy już, dokąd nocą tupta jeż
type: item
date: 2025-10-15T09:22:51.000Z
creator: Igor Szulim
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: Edukacja
subject: jeże
subject: przyroda
subject: ssaki
description: Kto z nas nie zastanawiał się kiedyś: „Dokąd nocą tupta jeż?”. Zagadkę dzieciństwa postanowiły rozwiązać Lasy Państwowe. Odpowiedź wcale nie jest taka trudna.
encoded: W tym artykule: Dokąd nocą tupta jeż? Uważajmy na jeże i dbajmy o nie Ciekawostki o jeżach Jesień kojarzy nam się przede wszystkim ze spadającymi liśćmi, kasztanami, ale i zwierzętami, przygotowującymi się na nadejście mroźnych miesięcy. Wśród nich są jeże, które, jak wiele innych stworzeń, zapadają w sen zimowy. Przypomnieć o tym postanowiły Lasy Państwowe, publikując w sieci specjalny post poświęcony tym niewielkim ssakom. Co więcej, leśnicy postanowili odpowiedzieć również na klasyczne pytanie – „dokąd nocą tupta jeż?”. Dokąd nocą tupta jeż? Zanim dowiemy się, co po zmroku robi ten uroczy ssak, warto przypomnieć genezę słynnego pytania. Nieco starsi czytelnicy z pewnością pamiętają emitowany z przerwami od 1982 do 2007 roku na antenie telewizji publicznej program dla dzieci „Domowe przedszkole”. Już w czołówce słychać tam ikoniczne: „Dokąd nocą tupta jeż?”. Po upływie czterech dekadach i kolejnych pokoleniach młodych widzów dopytujących o nocne życie jeży, zagadkę dzieciństwa postanowiły rozwiązać Lasy Państwowe. Z facebookowego wpisu dowiadujemy się, że nocą jeże potrafią przebyć nawet 3 kilometry, co jest nie lada osiągnięciem, biorąc pod uwagę ich niewielkie rozmiary. Główny powód nocnych eskapad mierzących maksymalnie 26 cm ssaków to po prostu chęć zdobycia pożywienia. – A więc już wiemy, gdzie jeże tuptają nocą — jeść! – podkreślają leśnicy. I dodają, że w trakcie jednej nocy jeże zjadają ok. 200–250 g owadów i innych bezkręgowców. Szacuje się, że jeż nocą powinien zjeść pokarm odpowiadający 1/6 masy swojego ciała. Jeżeli jesienią jeż nie będzie ważył co najmniej 700 g, to małe prawdopodobieństwo, że przeżyje zimę. Uważajmy na jeże i dbajmy o nie Leśnicy przy okazji zaapelowali do wszystkich internautów, by szczególnie jesienią uważali na jeże. To czas, kiedy te niewielkie ssaki szukają schronienia i pomału zapadają w sen zimowy. – Jeże zimują bardzo często w parkach i ogrodach w stertach liści. Okres października to ten czas kiedy pomału zapadają w sen zimo…

Dokad-noca-tupta-jez-849ca3c.jpg
width: 4707
height: 3239

Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
type: item
date: 2025-10-11T07:56:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: azja
subject: małpy
subject: orangutan
subject: orangutany
subject: ssaki
description: Znane ze swojego charakterystycznego czerwonego futra orangutany są największymi ssakami nadrzewnymi, spędzającymi większość czasu na drzewach. Długie, silne ramiona oraz chwytne dłonie i stopy pozwalają im poruszać się po gałęziach. Te wielkie ssaki mogą mieć nawet 96,4% wspólnych genów z ludźmi i są bardzo inteligentnymi stworzeniami. Niestety, grozi im wyginięcie.
encoded: Spis treści: Talerze samców dominujących Mądry jak orangutan Rabunkowa eksploatacja siedlisk orangutanów Orangutan – Pongo abelii, Pongo pygmaeus –w języku malajskim oznacza „człowiek lasu”. W nizinnych lasach, w których żyją, orangutany prowadzą samotne życie. Żywią się dzikimi owocami, takimi jak liczi, mangostany i figi, termitami, jajami oraz piją wodę z dziupli drzew. Budują gniazda na drzewach, aby spać w nocy i odpoczywać w ciągu dnia. Talerze samców dominujących Orangutany mają wyjątkowo długie ręce, rozstaw ich ramion dochodzi do 225 cm. Za to ich nogi są krótkie, co wskazuje na sposób przemieszczania się. Charakterystyczne dla orangutanów długie włosy są zazwyczaj barwy miedzianej, wręcz czerwonej, rzadziej brązowej. Samice osiągają długość ciała dochodzącą do 85 cm, ważą od 30-45 kg. Samce są zdecydowanie większe. Mogą mierzyć nawet metr, a niektóre osobniki ważą ponad 80 kg. Występują dwa rodzaje samców (tzw. bimorfizm). Te dominujące posiadają talerze policzkowe, czyli rodzaj dyskowatych skórnych tworów. Natomiast samce niższej rangi mają gładkie twarze. Samce dominujące obejmują w posiadanie rozległe rewiry, po czym charakterystycznym głosem oznaczają posiadany teren i przyzywają samice, które zajmują na ich terenie własne, odrębne rewiry. Mają monopol na dostęp do samic ze swojego rewiru, jednak z uwagi na brak zorganizowanego stada i rozproszenie terytorialne osobników, monopol ten jest często naruszany. Ciąża u orangutanów trwa 260–270 dni, rodzi się z reguły jedno młode o masie urodzeniowej 1200–1600 g. Dla porównania, ciąża u człowieka trwa 280 dni, a średnia masa urodzeniowa dziecka to około 3 kg. Matki-orangutany opiekują się potomstwem bardzo długo, przez 6, a nawet 8 lat. Młode osobniki osiągają dojrzałość płciową w wieku 10-12 lat. Samice rodzą jedno młode co około 3–5 lat, więc odbudowa populacji tych gatunków może trwać bardzo długo. W stanie dzikim małpy te dożywają wieku 35–40 lat. W niewoli, gdzie nie grozi im niebezpieczeństwo, mogą żyć…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/65da886c252b53175fd04791a8aad948e81169fe-6f2f8fb.jpg
width: 1000
height: 667

Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
type: item
date: 2025-10-05T11:06:44.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: azja
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: ssaki
description: Langury są niezwykłe pod wieloma względami. Dzięki swoim umiejętnościom adaptacyjnym przystosowały się do życia w różnych środowiskach. Ta cecha pozwoliła im opanować znaczy obszar Azji, w tym środowiska miejskie, gdzie stały się mistrzami w zdobywaniu pożywienia.
encoded: Spis treści: Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Mieszkańcy Azji Czym żywią się langury? Jaki tryb życia prowadzą langury? Zagrożenia dla langurów Rodzaj langur (Presbytis) zdefiniował w 1821 roku Johann Friedrich von Eschscholtz, niemiecki lekarz, botanik i zoolog. Opisu dokonał w rozdziale zatytułowanym „Opis nowego rodzaju małp Presbytis mitrata”, który ukazał się w publikacji pod redakcją Otto von Kotzebue’a, podróżnika i odkrywcy, którego wyprawy doprowadziły do opisania i zmapowania wielu wysp Pacyfiku. Co wiemy o tych niezwykłych zwierzętach? Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Langury to rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez, reprezentujący rodzinę koczkodanowatych. Ich wyróżnikiem jest smukła sylwetka z długimi kończynami, ale cechą morfologiczną, która najbardziej rzuca się w oczy jest ogon, którego długość przekracza długość ciała tych zwierząt. Przykładowo, u langura szarego, który bez ogona mierzy do 56 cm, ta część ciała osiąga aż 84 cm. Ma to swoje uzasadnienie. U langurów ogon pełni kluczową rolę w utrzymaniu równowagi, zapewniając zwierzętom wyjątkową zwinność, niezbędną do prowadzenia nadrzewnego trybu życia. Poszczególne gatunki langurów różnią się pod względem rozmiarów i masy. Langur białoczelny, będący jednym z najmniejszych przedstawicieli rodzaju, osiąga do 74 cm długości i masę około 5,7 kg. Tymczasem langur czarnoczuby mierzy do 86 cm i waży około 9 kg. W niektórych publikacjach, wśród największych langurów wymieniany jest hulman nepalski (Semnopithecus schistaceus), który może ważyć ponad 20 kg. Należy jednak podkreślić, że gatunek ten, choć ma wiele cech wspólnych z langurami, jest zaliczany do innego rodzaju. Różnorodność langurów jest doskonale widoczna w ich umaszczeniu. Okrywa langura szarego mieni się odcieniami szarości i bieli, a twarz zwierzęcia jest czarna. Z kolei langur białoczelny jest szarobrązowy, a na jego czole odznacza się biała plamka. Langury sarawaskie mają żółtobrązowe lub czarne futro, a to zaledwie kilka przykładów.…

langur-e0e0ffb.jpg
width: 1000
height: 667

Torbacze – ssaki z antypodów, które nie rozstają się ze swoją torebką
type: item
date: 2025-10-05T08:00:02.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: australia
subject: dzikie zwierzęta
subject: ssaki
description: Kangury, koale, oposy i diabły tasmańskie to chyba najbardziej znane torbacze na świecie. Ale grupa ta liczy ponad 330 gatunków zwierząt, z których dwie trzecie żyje w Australii, a pozostała jedna trzecia zasiedla głównie Amerykę Południową.
encoded: Spis treści: Z Ameryki do Australazji Torby lęgowe Monogamia i haremy Torbacze zawładnęły wyobraźnią milionów. Głównie ze względu na niezwykły sposób, w jaki opiekują się swoimi młodymi. Sposób, który kojarzy się z ciepłem, bliskością i absolutnym bezpieczeństwem. Torbacze są ssakami, jednak charakteryzuje je unikatowy proces rozrodczy. Mają krótką ciążę, a ich młode przychodzą na świat słabo rozwinięte. Następnie dojrzewają w specjalnej torbie lęgowej przyczepione do sutków matki. Właśnie ta strategia rozrodcza plasuje torbacze pomiędzy składającymi jaja stekowcami a ssakami łożyskowymi. Z Ameryki do Australazji Historia ewolucji torbaczy sugeruje, że wywodzą się one z Ameryki Północnej. Następnie migrowały, by rozwinąć się w Australazji, czyli na terenie Australii, Nowej Zelandii i Nowej Gwinei. Najwcześniejsze torbacze znalezione w Australii datowane są na około 23 miliony lat temu. Większość współczesnych rodzin i form ugruntowała się właśnie w tym okresie. Najbardziej prawdopodobną drogą migracji z Ameryki do Australii jest Antarktyda. W tamtym czasie wszystkie trzy południowe kontynenty były zjednoczone w masywie lądowym znanym jako Gondwana. Masa ta zaczęła się rozpadać 135 milionów lat temu, a Ameryka Południowa i Antarktyda były połączone jeszcze około 30 milionów lat temu. Na Antarktydzie znaleziono skamieniałość jednego ssaka lądowego – torbacza datowanego na 40 milionów lat. Płyta australijska stopniowo przesuwała się na północ przez kolejne 30 milionów lat, zanim osiągnęła obecną szerokość geograficzną. Ta długa izolacja umożliwiła rozległy rozwój torbaczy w Australii przy braku konkurencji ze strony łożyskowców. Torby lęgowe Nazwa „torbacze” wzięła się oczywiście od charakterystycznej torby lęgowej. Zarodki torbaczy rozwijają się w macicy, ale w przeciwieństwie do ssaków łożyskowych, potomstwo rodzi się na bardzo wczesnym etapie rozwoju. Rozwój embrionalny kończy poza ciałem matki. Słabo rozwinięty torbacz przyczepia się do sutków brzusznych, które czę…

Torbacze-2d1ab23.jpg
width: 1000
height: 750

Lemury i ich niezwykłe życie: zwyczaje, dieta i ochrona
type: item
date: 2025-09-28T12:29:48.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: lemury
subject: madagaskar
subject: ssaki
description: Lemury to jedne z najbardziej charakterystycznych ssaków naczelnych świata, żyjące wyłącznie na Madagaskarze i pobliskich wyspach. Tworzą grupy społeczne o bogatych zachowaniach i unikatowych adaptacjach. Wśród nich najpopularniejszy jest lemur katta, który swoimi cechami przyciąga uwagę badaczy i odwiedzających ogrody zoologiczne. Dowiedz się więcej o tych endemicznych gatunkach z Madagaskaru.
encoded: Spis treści: Charakterystyka lemurów Gdzie występują lemury? Lemury to wyjątkowe ssaki naczelne należące do rodziny lemurowatych (Lemuridae) w rzędzie naczelnych (Primates), podrzędu lemurowych (Strepsirrhini). Rodzina ta obejmuje kilka rodzajów, z których każdy charakteryzuje się odmiennymi cechami morfologicznymi, behawioralnymi i ekologicznymi. Do współczesnych przedstawicieli należą m.in.: Hapalemur – popularnie nazywane maki, obejmujące gatunki drobnych lemurów preferujących życie w wilgotnych lasach tropikalnych, z wyraźnym rozwojem kończyn tylnych i uzębieniem przystosowanym do spożywania bambusa. Prolemur – reprezentowany wyłącznie przez prolemura szerokonosego (Prolemur simus), gatunek zagrożony wyginięciem, zamieszkujący niewielkie obszary wschodniego Madagaskaru, który wyróżnia się szerokim pyskiem i nieco większą masą ciała w porównaniu do innych lemurowatych. Lemur – obejmuje jedynego współczesnego przedstawiciela, czyli lemura kattę (Lemur catta), który jest najbardziej znanym i rozpoznawalnym gatunkiem wśród wszystkich lemurów, często prezentowanym w ogrodach zoologicznych na całym świecie. Eulemur – tzw. lemuria, obejmujące kilka gatunków średnich lemurów o różnorodnym ubarwieniu futra. Gatunki te zamieszkują zarówno lasy wilgotne, jak i suche tereny Madagaskaru. Varecia – wari, wyróżniający się dużym ciałem, puszystym ogonem oraz intensywnym kontrastem ubarwienia, preferujący życie w koronach drzew tropikalnych lasów deszczowych. Lemury mają bogatą historię taksonomiczną i są przedmiotem licznych badań naukowych, szczególnie w kontekście zachowań społecznych, adaptacji do środowiska oraz interakcji z innymi gatunkami naczelnych. Wszystkie gatunki lemurowatych są objęte konwencją CITES (tzw. konwencją waszyngtońską), co świadczy o ich szczególnej wartości w przyrodzie oraz o konieczności monitorowania populacji zarówno w środowisku naturalnym, jak i w warunkach hodowlanych. Co ciekawe, lemury to jedyne ssaki naczelne, które potrafią spowolnić swoje p…

lemury-a8e4e77.jpg
width: 1000
height: 734

Serwal – mistrz afrykańskich stepów
type: item
date: 2025-09-28T09:26:24.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: drapieżniki
subject: dzikie zwierzęta
subject: koty
subject: ssaki
description: Serwal sawannowy to mieszkaniec afrykańskich stepów, którego smukła sylwetka i długie nogi umożliwiają polowanie w wysokiej trawie i zwinne unikanie drapieżników. Choć jest stosunkowo małym przedstawicielem kotowatych, to mistrz polowania na gryzonie, ptaki i drobne ssaki, przez co pełni ważną rolę w utrzymaniu równowagi w ekosystemie. Dowiedz się, co jeszcze wyróżnia tego drapieżnika.
encoded: Spis treści: Charakterystyka serwala Podgatunki serwala Zasięg występowania i środowisko życia Dieta i polowanie Rozród i wychowanie młodych Zachowania i adaptacje Ochrona serwali Serwal w kulturze i nauce Serwal (Leptailurus) to rodzaj drapieżnych ssaków z rodziny kotowatych. W jego skład wchodzi tylko jeden żyjący obecnie gatunek – serwal sawannowy (Leptailurus serval), zwany również serwalem afrykańskim. Jest to średniej wielkości drapieżny ssak z rodziny kotowatych, który wyróżnia się smukłą sylwetką, długimi nogami oraz charakterystyczną jasnożółtą sierścią pokrytą czarnymi cętkami. Długość ciała serwala waha się od 59 do 92 cm, natomiast długość ogona wynosi od 20 do 38 cm. Masa ciała dorosłych osobników waha się od 7 do 13,5 kg, przy czym samce są zwykle większe i cięższe od samic. Charakterystyka serwala Serwale są niezwykle zwinne i przystosowane do życia w środowisku sawannowym. Długie nogi umożliwiają im zarówno skuteczne skoki, jak i wysoką widoczność ponad trawą, co jest niezbędne do polowania w gęstych biotopach. Warto odnotować, że serwale stepowe posiadają najdłuższe u kotów nogi w stosunku o wielkości ciała. Mała głowa z długą szyją oraz szeroko osadzone uszy zapewniają doskonały słuch, pozwalający na wychwytywanie nawet najcichszych dźwięków potencjalnych ofiar. Krótki w stosunku do ciała ogon zdobią czarne pierścienie i plamki, co dodatkowo maskuje kota w naturalnym środowisku. Wszystkie te cechy sprawiają, że serwal jest bardzo efektownym i zachwycającym zwierzęciem. Nic więc dziwnego, że jest uznawany za jednego z najpiękniejszych małych dzikich kotów. Podgatunki serwala Choć tradycyjnie rozróżnia się od 7 do 18 podgatunków serwala sawannowego, to w ujęciu geograficznym liczba ta znacząco się kurczy. W zależności od regionu występowania wyróżnia się trzy podgatunki serwala: Leptailurus serval serval – podgatunek nominatywny (typowy, opisany jako pierwszy), który zamieszkuje południową Afrykę. Leptailurus serval constantinus – występuje w środkow…

serwal-1616480.jpg
width: 1000
height: 667

Antylopy – różnorodność gatunków, zachowania i znaczenie ekologiczne
type: item
date: 2025-09-28T06:27:27.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: azja
subject: dzikie zwierzęta
subject: ssaki
description: Antylopy to grupa ssaków parzystokopytnych o ogromnym znaczeniu ekologicznym. Są nie tylko ikoną sawann i stepów, lecz także kluczowym elementem równowagi w ekosystemie. Migracje i zachowania antylop determinują funkcjonowanie wielu krajobrazów, wpływając na dynamikę roślinności, dostępność wody i relacje międzygatunkowe. Warto pamiętać, że termin „antylopa” może mieć różne znaczenia – może odnosić się do określonych gatunków lub do podrodziny wołowatych.
encoded: Spis treści: Morfologia i adaptacje Zmysły i komunikacja Ekologia, dieta i rola antylop Interakcje z drapieżnikami i choroby Antylopa gnu – migrujące stada Antylopa indyjska – biologia i zachowanie W klasyfikacji naukowej termin antylopa pojawia się na kilku poziomach. Podrodzina antylop (Antilopinae) obejmuje między innymi plemiona takie jak: Neotragini, Aepycerotini, Antilopini (np. gerenuk długoszyi i suhak stepowy), Hippotragini, Alcelaphini. Wśród nich mieszczą się formy bardzo drobne i bardzo duże, przystosowane do życia w równinach, na stepach czy w górskich zaroślach. Z kolei rodzaj Antilope jest dziś monotypowy i obejmuje antylopę indyjską (Antilope cervicapra). Naturalne zasięgi podrodziny antylop obejmują przede wszystkim Afrykę i Azję, jednak trzeba zaznaczyć, że także w Ameryce Północnej żyje jeden gatunek nazywany niegdyś antylopą widłorogą – widłoróg amerykański. Zobacz także: Największe antylopy świata mogą ważyć nawet tonę. Morfologia i adaptacje Antylopy wykazują imponującą różnorodność morfologiczną. Wiele gatunków ma szczupłą sylwetkę, długie, wysmukłe kończyny i liczne przystosowania do szybkiego biegu. Taka budowa ciała pozwala im unikać drapieżników. Rogi, obecne u większości gatunków, przyjmują różne formy: proste, skręcone, spiralne czy rozgałęzione – ich morfologia jest często istotnym wskaźnikiem taksonomicznym. U niektórych antylop, jak u gnu, rogi są masywne i służą także do ochrony oraz do walk między samcami. Opisując anatomię, warto zwrócić uwagę na cechy funkcjonalne: długie kończyny i smukła budowa ciała redukują koszt poruszania się; długie stopy i odpowiednie ułożenie stawów zwiększają efektywność biegu i długość skoków; wyspecjalizowany układ trawienny, typowy dla wołowatych, pozwala na wykorzystanie pokarmu nawet z ubogich pastwisk dzięki wielokomorowemu żołądkowi. Zmysły i komunikacja Antylopy polegają na dobrze rozwiniętym słuchu i węchu; te zmysły są kluczowe dla wykrywania drapieżników i komunikacji w stadzie. Wiele gatunków…

antylopa-08c735f.jpg
width: 1000
height: 667