Zrównoważony rozwój – czy można rozwijać gospodarkę bez niszczenia planety?
Czym naprawdę jest zrównoważony rozwój? Choć termin sustainability stał się jednym z najczęściej używanych pojęć w debacie o przyszłości planety, jego znaczenie bywa niejasne i wielokrotnie interpretowane. Historia tego pojęcia sięga gospodarki leśnej XVII wieku, a jego współczesne rozumienie łączy ekologię, ekonomię i potrzeby społeczne człowieka.
Spis treści: Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Zrównoważony rozwój a ludzkie potrzeby – od biologii do dobrobytu Dlaczego pojęcie zrównoważonego rozwoju bywa niejasne Zrównoważony rozwój w praktyce – relacja człowieka z ekosystemem Rdzenne tradycje i pierwsze koncepcje równowagi z naturą Niezrównoważone praktyki w historii – wymieranie gatunków Katastrofy i ewolucja – jak powstał człowiek Termin sustainability pochodzi od słowa sustenance („zachowanie”), łączącego się etymologicznie z łacińskim słowem sustinere, które z kolei oznacza „zapewnienie ciągłości, wsparcie, podtrzymanie”. Według słownika Cambridge sustainability oznacza „zdolność do trwania przez długi czas, bez wyrządzania krzywdy środowisku”. W polszczyźnie nie istnieje termin, który oddaje to znaczenie. Mamy za to właśnie „zrównoważony rozwój”, za pomocą którego powszechnie tłumaczy się zarówno sustainability, jak i sustainable development. Mając świadomość różnic między tymi dwoma terminami, zdecydowaliśmy się spolszczyć tytuł zgodnie z najbardziej powszechnym rozumieniem. Kiedy zaczęto myśleć o zrównoważonym rozwoju? Współcześnie termin „zrównoważony rozwój” ma korzenie w rozwoju zasobów odnawialnych, w szczególności w gospodarce leśnej. Najwcześniejsze użycie pojęcia „zrównoważony rozwój” w zachodniej tradycji może pochodzić od niemieckiego słowa Nachhaltigkeit (które oznacza długotrwały efekt zarówno pod względem czasu, jak i stopnia oddziaływania), użytego przez Hansa Carla von Carlowitza, który zarządzał przedsiębiorstwami górniczymi we Freibergu pod koniec XVII wieku w imieniu dworu saskiego. W tym czasie toczyła się ożywiona debata na temat roli leśnictwa i górnictwa w sektorze publicznym, a także powiązań między nimi. Drewno z lasu było wykorzystywane do budowy szybów górniczych i związanej z nimi infrastruktury. Von Carlowitz napisał książkę, w której sformułował koncepcję „zrównoważonego użytkowania” lasu. Uważał on, że powinno wycinać się tylko tyle drzew, ile może odrosnąć. Dzięki projektom ponownego zalesiania, von Carlowitz położył podwaliny dyskutowanej obecnie w Europie koncepcji „zrównoważonego rozwoju”. Zrównoważony rozwój a ludzkie potrzeby – od biologii do dobrobytu W przypadku ludzi, tak jak i w przypadku lasów, biologiczne aspekty uzupełniania naszej populacji wymagają zaspokojenia kluczowych potrzeb w zakresie zasobów. Oczywiście zaspokojenie biologicznych potrzeb związanych z wyżywieniem oraz schronieniem pozwala na fizyczne przetrwanie i ma pierwszeństwo w naszym podejściu do ludzkich „potrzeb”. Musimy najpierw przetrwać, zanim uświadomimy sobie jakiekolwiek inne formy „dobrobytu”. Coraz częściej jednak uznaje się, że tradycyjna koncepcja hierarchii ludzkich potrzeb, która została spopularyzowana przez psychologa Abrahama Maslowa w 1940 roku, jest błędna. Ta hierarchia stanowi obecnie część wielu wstępnych kursów psychologii i często jest przedstawiana jako piramida potrzeb, z potrzebami fizjologicznymi u podstawy, a następnie bezpieczeństwem, miłością, szacunkiem i samorealizacją na szczycie. Maslow sugerował, że wyższe potrzeby stają się istotne tylko wtedy, gdy niższe zostały osiągnięte i jednostka zaspokoiła swoje podstawowe pragnienia. Według tego poglądu, pewna ilość materialnego dobrobytu jest niezbędna, zanim inne kwestie będą mogły zostać zrealizowane. O ile rozgraniczenie dokonane przez Maslowa jest przydatne, o tyle obecnie wśród psychologów panuje powszechna zgoda co do tego, że dobrobyt materialny jest nierozerwalnie związany z innymi czynnikami w hierarchii i że porównując różne populacje, poziom samorealizacji może być wyższy wśród osób, których potrzeby bytowe są porównywalnie mniejsze. Na dłuższą metę społeczeństwa uboższe, ale bardziej odporne na niedobory mogą być bardziej stabilne, jak pokazała historia wielu rdzennych ludów. Dążenie do zrównoważonego społeczeństwa staje się zatem większym wyzwaniem niż mogłoby to wynikać z prostego poglądu na determinizm zasobów naturalnych. Niemniej jednak ostatecznie jesteśmy uzależnieni od żywności, wody i zdolności ekosystemów do zapewnienia odpowiedniej ilości pożywienia, więc rozważenie pewnych wskaźników dla takich procesów jest ważne. Dlaczego pojęcie zrównoważonego rozwoju bywa niejasne Pojęcie „zrównoważony rozwój” ma łagodny, pocieszający wydźwięk, ale jego znaczenie często nie jest jasne, ponieważ terminu tego używa się na wiele sposobów, bez odpowiedniego wyjaśnienia. Zirytowany tym zamieszaniem, niemiecki uczony Julian Kircherr opublikował w maju 2022 roku recenzowany artykuł zatytułowany „Bzdury w literaturze na temat zrównoważonego rozwoju i transformacji!” (Bullshit in the Sustainability and Transitions Literature!). Prowokacyjny tytuł sformułowany przez Kircherra wynika z opracowania naukowego na temat tego, że niezbyt jasne określanie pojęć jest obecnie kulturowo określane „bzdurą” i jest powszechnie używane jako fachowy termin, a zatem jest czymś więcej niż tylko obraźliwym epitetem. Kircherr rozwijał systematycznie typologię dotyczącą sposobów używania pojęcia „zrównoważony rozwój”, które często zaciemnia, zamiast wyjaśniać wiedzę na temat ziemskich procesów. Objaśnienie zrównoważonego rozwoju w sposób naukowy jest zatem niezbędne, aby uniknąć takich nieprecyzyjnych wniosków. Zrównoważony rozwój w praktyce – relacja człowieka z ekosystemem Zrównoważony rozwój w potocznym języku oznacza poczucie ciągłości egzystencjalnej, które sugeruje podejście według zasady „win-win” („każdy wygrywa bez ustępstw”) do wykorzystania zasobów naturalnych w celu zaspokojenia ludzkich potrzeb. Istnieje również „ekologiczny” wydźwięk tego słowa – oznacza to, że odnosi się ono do tego, jak żywe istoty, takie jak Homo sapiens, wchodzą w interakcje z „ecos”, czyli naszym domem – planetą Ziemia. Społeczności łowiecko-zbierackie, które na co dzień były uzależnione od bezpośredniej relacji z zasobami środowiska naturalnego, dostarczają nam najwcześniejszych koncepcji zrównoważonego rozwoju. Rdzenne tradycje i pierwsze koncepcje równowagi z naturą Nasi pradawni przodkowie rozwinęli często niepisane lub niewypowiedziane uznanie dla naturalnych rytmów planety. Wiele rdzennych tradycji uwzględnia podtrzymanie równowagi niezbędnej do utrzymania podstawowych rezerw zasobów poprzez zachowanie pewnych reguł lub zwyczajów. Pomimo tych bliskich związków z rytmem planety, członkowie tradycyjnych społeczności również nie zdołali zawsze utrzymać tej równowagi. Walczyli – podobnie jak my – o zachowanie dobrobytu własnej populacji, będąc jednocześnie zarządcami środowiska, w którym żyli. Rdzenne koncepcje zrównoważonego rozwoju były często związane z tożsamością plemienną, ale zostały źle zrozumiane przez zachodnich naukowców. Dla przykładu słowa „ja” i „ziemia” w tradycji Apaczów oznaczały to samo – może to zmylić niektórych działaczy na rzecz ochrony środowiska, którzy mogliby dojść do wniosku, że cechuje ich niezmienny altruizm wobec Ziemi. Ponadto pojęcie „ziemia” w tradycji Apaczów jest powiązane z konkretnymi miejscami, a nie ogólnie z planetą. Niezrównoważone praktyki w historii – wymieranie gatunków Ogólny wpływ społeczeństw łowiecko-zbierackich na środowisko był znacznie mniejszy niż społeczeństw uprzemysłowionych, ale one również popełniały błędy. Gatunki zwierząt, takich jak gigantyczny ptak moa w Nowej Zelandii, jak również różne gatunki ssaków w Ameryce Północnej, wyginęły z powodu praktyk łowieckich, które można uznać za „niezrównoważone”. Wyginięcie jest być może ostatecznym przejawem niezrównoważonego wykorzystania zasobów – choć jeśli będziemy śledzić to zjawisko w dłuższej perspektywie czasu, po drodze czekają nas niespodzianki. Wymieranie może stwarzać możliwości rozwoju innych gatunków, a to z kolei może prowadzić do powstawania nowych, zrównoważonych ekosystemów. Katastrofy i ewolucja – jak powstał człowiek Weźmy na przykład dinozaury – gdyby nie wyginęły w wyniku uderzenia asteroidy około 66 milionów lat temu, jest całkiem prawdopodobne, że ludzie mogliby nie wyewoluować, ponieważ w czasach dominacji gadów ssaki były ograniczone do organizmów wielkości ryjówek. Niezrównoważony wynik katastrofalnego wydarzenia doprowadził do powstania ludzi, którzy ewoluowali, aby przedefiniować zrównoważony rozwój. Początkowo, podobnie jak w przypadku wszystkich zwierząt, ludzie koncentrowali się na tym, aby przetrwać. Jednak złożone systemy społeczne rozwinęły się do tego stopnia, że w XX wieku futurysta Buckminster Fuller sugerował, że uważamy się za zarządców „statku kosmicznego Ziemia”. Źródło: Tekst pochodzi z książki Saleema H. Aliego „Zrównoważony rozwój” (tłumaczenie Piotr Piotrowski), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2026. Tytuł, lead i śródtytuły fragmentu zostały przygotowane przez redakcję National-Geographic.pl.
Rakiety, które niszczą atmosferę. To cena lotów w kosmos
W lutym ubiegłego roku nad Europą przeleciały szczątki rakiety Falcon 9, by w końcu spocząć w Oceanie Atlantyckim na zachód od Irlandii. Wszyscy odetchnęli z ulgą – zawsze jest strach, że trafią w zamieszkałą część kontynentu. Okazało się jednak, że radość była przedwczesna: pozostawiły za sobą „smugę litu”, która zdewastowała górną warstwę atmosfery. Czy to cena, którą musimy płacić za podbój kosmosu przez SpaceX?
W ciągu ostatniej dekady liczba startów orbitalnych gwałtownie wzrosła – w 2024 było ich 259, w 2025 około 320 a do końca lat 30. planowane jest wystrzelenie nawet 560 000 satelitów. Przemysł kosmiczny niesie jednak za sobą skutki, o których wcześniej nie wiedzieliśmy: zanieczyszczenie generowane podczas powrotu zużytych fragmentów rakietowych nie ograniczają się wyłącznie do powierzchni Ziemi – dotyczą też wyższych, niezwykle wrażliwych warstw atmosfery. Wcześniej nie umieliśmy tego zbadać. I nie wiedzieliśmy, że trzeba. Rakiety wielokrotnego użytku Powrót rakiety Falcon 9 – szczególnie przez to, że był niekontrolowany – był wielkim wydarzeniem na kosmicznym niebie, obserwowanym nawet w Polsce. Wydaje się, że takie rakiety wielokrotnego użytku to świetne rozwiązanie – szczególnie dla ich producentów. Oszczędza się na surowcach, a po naprawach szczątki rakiety już niedługo mogą ponownie wyruszyć w kosmos. Każda deorbitacja generuje jednak mnóstwo tzw. śmieci kosmicznych, które – wbrew wyobrażeniom – nie zawsze kończą swoją drogę na Ziemi w formie niegroźnych popiołów. Nagły wzrost stężenia litu nad polskim niebem W lutym 2025 niemieccy naukowcy z Instytutu Maxa Plancka bacznie przyglądali się spadającej rakiecie. Wykryli oni towarzyszącą jej w górnych warstwach atmosfery wyraźną smugę litu – do pomiarów wykorzystali LiDAR, czyli laserowy system teledetekcyjny umieszczony w północnej części Niemiec. Lit pochodzący z Falcona 9 został zaobserwowany na wysokości od 97 do 94 kilometrów n.p.m. i utrzymywał się przez 27 minut. Tak gwałtownego i wyraźnego wzrostu litu – aż 10-krotności wartości bazowej – nie dało się wytłumaczyć naturalnymi procesami atmosferycznymi. Kosmiczne śmieci „psują” ziemską atmosferę Naukowcy uczulają, że nie wszystkie pierwiastki czy związki powstające podczas spalania rakiet lub satelitów można wykryć tak łatwo. Część substancji przechodzi skomplikowane reakcje chemiczne podczas wchodzenia w gęstsze warstwy powietrza i staje się niemierzalna. Oprócz litu, coraz częściej analizuje się inne metale używane w budowie rakiet, takie jak sód, wapń czy tytan. Badania prowadzone są przez czołowe ośrodki naukowe Europy i USA, a ich wyniki mają wpływ na globalną politykę kosmiczną oraz regulacje dotyczące bezpieczeństwa środowiskowego. Czemu lit w górnej warstwie atmosfery powinien nas niepokoić? Obserwowany dziesięciokrotny wzrost stężenia litu wskazuje na możliwość czasowego zaburzenia równowagi chemicznej mezosfery i termosfery. Na razie nie wiadomo, jakie mogą być długofalowe skutki tego typu zanieczyszczeń – czy wpłyną one na powstawanie chmur mezosferycznych, propagację fal radiowych czy inne kluczowe dla klimatu procesy. Niektóre modele sugerują, że część metali może katalizować reakcje rozkładu ozonu lub wchodzić w interakcje z innymi związkami, zmieniając skład chemiczny tych niezwykle delikatnych obszarów atmosfery. Oznacza to potencjalne zagrożenie dla globalnej równowagi klimatycznej. Eksploracja kosmosu ma wielki potencjał, ale nie możemy się nią zachłysnąć – najpierw należy pomyśleć o naszej „przyziemnej” planecie. Koszt wysyłania tak wielu obiektów w kosmos (a potem ściąganiu ich z powrotem) może się okazać większy, niż sądziliśmy i mierzalny nie tylko w pieniądzach. Naukowcy apelują o rozwagę. Źródło: Communications Earth & Environment, gov.pl, PAP, NASA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Inhalatory na astmę generują tyle dwutlenku węgla co 530 000 samochodów rocznie. Czy możemy coś z tym zrobić?
Inhalatory są podstawową metodą leczenia nie tylko astmy, ale także przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Stosowane są od wielu lat, ale nie bez kosztu dla środowiska – nowe badanie udowadnia, że emitują rocznie do atmosfery tyle zanieczyszczeń, co 530 000 samochodów benzynowych. Nie wszystkie jednak szkodzą. Co możemy zrobić lepiej?
Naukowcy odkryli, że inhalatory na astmę wygenerowały w ciągu ostatnich dziesięciu lat 2 mln ton CO2 rocznie, co jest równorzędne z emisją… 530 000 samochodów napędzanych benzyną. Swoje badania, analizujące trzy różne typy inhalatorów, opublikowali w czasopiśmie „JAMA”. Nie wszystkie inhalatory są tak samo szkodliwe. Inhalatory na astmę szkodzą środowisku Podczas badania przeanalizowano trzy różne rodzaje inhalatorów, między innymi najpopularniejsze inhalatory ciśnieniowe dozujące oraz inhalatory suche, w tym proszkowe. Naukowcy stwierdzili, że to inhalatory dozujące były najbardziej szkodliwe dla środowiska. W ciągu analizowanych 10 lat były odpowiedzialne za… 98% emisji CO2. Wszystko przez to, że zawierają propelenty w postaci hydrofluoroalkanów, które są silnymi gazami cieplarnianymi. Te powszechnie stosuje się w aerozolach, na których oparte są inhalatory. Mniej szkodliwe dla środowiska okazały się inhalatory zawierające mgiełkę proszkową, ponieważ dostarczają lek bezpośrednio do płuc bez potrzeby rozpylania szkodliwej dla planety substancji. Czy powinniśmy zrezygnować z inhalatorów? – Inhalatory na astmę zwiększają ślad węglowy amerykańskiego systemu opieki zdrowotnej, narażając na ryzyko wielu pacjentów z przewlekłymi chorobami układu oddechowego – mówi dr William Feldman, pulmonolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, główny autor badania. Wiedza na temat zanieczyszczeń generowanych przez inhalatory stwarza – według naukowców – ogromną szansę na ochronę pacjentów i planety. Skłania do poszukiwania alternatywnych, bardziej ekologicznych rozwiązań. – Kluczowym pierwszym krokiem do wprowadzenia zmian jest zrozumienie prawdziwej skali problemu. Na tej podstawie może zidentyfikować, co napędza te emisje i opracować ukierunkowane strategie ich redukcji – podsumowuje Feldman. Być może będzie do krok do dalszego rozwoju mniej popularnych inhalatorów proszkowych, które generują znacznie mniej zanieczyszczeń, czy opracowania innych metod leczenia astmy czy POChP. Źródło: JAMA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wpływ samochodów na środowisko może cię zaskoczyć – nie chodzi tylko o spaliny
Wpływ samochodów na środowisko to nie tylko emisja spalin. Od produkcji po utylizację – poznaj mniej oczywiste aspekty szkodliwości aut, które wciąż umykają uwadze wielu kierowców.
Spis treści: Duży ślad węglowy Zużycie paliwa i emisje Zanieczyszczenie powietrza Skutki infrastrukturalne Wpływ samochodów na środowisko nie wynika wyłącznie z emisji podczas jazdy. Cały cykl życia pojazdu może niekorzystnie oddziaływać na planetę. Od materiałów użytych w produkcji, przez eksploatację i serwis, aż po utylizację — poniżej najważniejsze kwestie związane z samochodami i środowiskiem. Duży ślad węglowy Zanim auto wyjedzie na drogę, zużywa już sporo energii. Produkcja samochodów zostawia ogromny ślad, ponieważ trzeba wytworzyć stal, gumę, szkło, tworzywa sztuczne, lakiery i wiele innych materiałów. Dopiero potem nowe auto jest gotowe do jazdy. Koniec życia samochodu nie oznacza końca jego wpływu na środowisko. Toksyczne elektrolity z akumulatorów i inne substancje mogą pozostawać w środowisku długo po tym, jak pojazd przestanie nadawać się do użytku. Na szczęście zwały wraków na złomowiskach są dziś wyraźnie mniejsze. Około trzy czwarte przeciętnego współczesnego samochodu — w tym większość stalowej ramy oraz akumulatory pojazdów elektrycznych — da się poddać recyklingowi. Mimo to koszty środowiskowe związane z produkcją, recyklingiem i utylizacją są trudne do precyzyjnego oszacowania. W dużej mierze pozostają też poza kontrolą konsumentów. Zużycie paliwa i emisje Największa część oddziaływania samochodu na środowisko — nawet 80–90 procent — wynika ze spalania paliwa i emisji spalin. Naukowcy podkreślają, że zanieczyszczenie powietrza i gazy cieplarniane napędzają globalne ocieplenie. Na szczęście skala tego wpływu w dużej mierze zależy od kierowcy. Produkty ropopochodne budzą jednak zastrzeżenia jeszcze zanim zostaną spalone. Ich wydobycie jest energochłonne. Może też szkodzić lokalnym ekosystemom. Transport paliw pochłania duże ilości energii i niesie ryzyko katastrof środowiskowych, na przykład wycieków ropy. Gdy światowy popyt rośnie, a niekonwencjonalne źródła — takie jak piaski roponośne — stają się opłacalne, ekologiczne skutki wydobycia mogą gwałtownie wzrosnąć. To kolejny powód, dla którego efektywność paliwowa ma tak duże znaczenie. Częściowo dlatego pojazdy elektryczne (EV) mogą ograniczać wpływ na środowisko. Nie mają silników spalinowych. EV i hybrydy typu plug-in (PHEV) również oddziałują jednak na środowisko na etapie produkcji. PHEV-y spalają też benzynę, więc generują emisje. Skala tego wpływu bywa trudna do zmierzenia. Zależy od sposobu pracy baterii, częstotliwości ładowania oraz stylu jazdy. Zanieczyszczenie powietrza Samochody i ciężarówki to w USA główne źródło problemów z jakością powietrza. Odpowiadają za około jedną trzecią całkowitego zanieczyszczenia. Szczególnie niepokojące są substancje z rur wydechowych: podtlenek azotu, tlenek węgla i inne toksyny. Uwalniają się na wysokości ulicy, a więc tam, gdzie ludzie bezpośrednio je wdychają. To sprawia, że emisje z pojazdów mogą stanowić bardziej bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia niż toksyny z kominów przemysłowych, które trafiają wysoko do atmosfery. Skutki infrastrukturalne Z samochodami wiąże się także budowa dróg i wynikające z niej rozlewanie się miast, zwłaszcza tam, gdzie brakuje sprawnego transportu publicznego. Budowa dróg silnie wpływa zarówno na emisje, jak i na świat zwierząt. Te efekty trudno dokładnie policzyć i oddzielić od innych czynników, takich jak wzrost populacji czy konsumpcja zasobów. Niestety, wielu z tych skutków nie da się łatwo ograniczyć samymi technologicznymi ulepszeniami, takimi jak lepsza efektywność paliwowa czy napęd elektryczny. Źródło: National Geographic
Filtry papierosowe szkodliwe dla zdrowia? Naukowcy uważają, że powinny zostać zakazane
Chociaż filtry papierosowe są obecnie nieodłącznym elementem kultury palenia papierosów, to nie zawsze tak było: pojawiły się dopiero w latach 50. XX wieku. Chociaż niwelują ostry i nieprzyjemny smak, to wbrew pozorom ich stosowanie może być dla organizmu bardziej dewastujące, niż palenie bez filtra. Po 70 latach okazuje się, że co prawda były innowacją, ale nie dla zdrowia, a dla wizerunku firm tytoniowych.
Papierosy z filtrem mogą być nie tylko bardziej szkodliwe dla zdrowia niż te ich pozbawione, ale także dewastujące dla środowiska. Niedopałki zawierające filtry z tworzywa sztucznego nie ulegają biodegradacji, lecz rozkładają się na mikroplastik. Czy to czas, żebyśmy się z nimi pożegnali? Czy filtry do papierosów są szkodliwe? 70 lat – tyle zajęło nam zrozumienie, że filtry w papierosach nie zmniejszają ich szkodliwości. Co prawda pozwalają uzyskać mniej ostry smak, ale zmiękczając dym ułatwiają jego głębokie wdychanie, drastycznie zwiększając ryzyko raka płuc. Niektóre zawierały kiedyś nawet… azbest. Ich prozdrowotne działanie to plotka, która została rozsiana przez lobby tytoniowe. Nie tylko nie ograniczają przenikania szkodliwych substancji do płuc, ale wzbogacają ich arsenał o kolejne toksyczne cząstki i mikroplastik. Mimo wprowadzenia filtrów zapadalność palaczy na choroby układu krążenia czy oddechowego nie spadła. Papierosowe filtry zagrożeniem dla środowiska Filtry papierosowe powodują prawdziwą katastrofę ekologiczną. To najbardziej zaśmiecający przedmiot na całej Ziemi. Wykonane są z octanu celulozy, czyli tworzywa sztucznego nieulegającego biodegradacji, które zanieczyszcza mikroplastikiem rzeki i oceany. Szacuje się, że każdego roku wyrzuca się 4,5 bilionów niedopałków z filtrami, a nawet 800 000 ton plastikowych odpadków trafia do środowiska, w którym wszyscy żyjemy. Chociaż ograniczamy produkcję butelek plastikowych, pijemy z papierowych słomek, a foliówki są rzadziej używane, papierosowym filtrom udało się umknąć uwadze regulacji. Co za przypadek... Firmy tytoniowe pod naciskiem świadomego społeczeństwa Coraz więcej osób uświadamia sobie, jak wielkim zagrożeniem dla środowiska są papierosy. Pod naciskiem ekologów firmy tytoniowe wprowadzają na rynek pozornie biodegradowalne filtry, które wykonane są nie z octanu celulozy, ale innych materiałów. To jednak typowy przykład tzw. „greenwashingu”, czyli praktyki marketingowej, w której firmy celowo kreują swój wizerunek jako bardziej przyjaznego dla środowiska, niż jest w rzeczywistości. Nowe filtry tworzą iluzję odpowiedzialności na planetę mimo generowania takiej samej ilości zanieczyszczeń i niszczenia zdrowia użytkowników. Powinniśmy zakazać filtrów? Według naukowców ze Światowej Organizacji Zdrowia likwidacja papierosowych filtrów pozbawiłaby użytkowników złudzenia bezpieczeństwa, a przez to zmniejszyła powszechność palenia. Wbrew pozorom papierosy stałyby się bardziej… uczciwe. Wyeliminowałoby to także jedno z najpowszechniejszych źródeł zanieczyszczenia plastikiem na świecie. Organizacje takie jak Światowa Organizacja Zdrowia, Action on Smoking and Health czy Stop Tobacco Pollution Alliance wzywają do wprowadzenia systemowych zobowiązań dotyczących filtrów papierosowych. Światowi przywódcy pracują obecnie nad rozwiązaniem problemu. Niedawno w Genewie opracowany został projekt nowego traktatu ONZ, jednak filtry papierosowe znalazły się zaledwie w załączniku X, który dotyczy dobrowolnych ograniczeń. Źródło: phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Kiruna musiała ustąpić miejsca kopalni. Miasto stało się największym projektem relokacyjnym na świecie
Kiruna to swoisty paradoks. Miasto narodziło się i żyje dzięki kopalni, ale przez kopalnię nie może dalej funkcjonować, przynajmniej nie w lokalizacji, w której znajduje się obecnie. Przemysłowy moloch nieustannie się rozrasta, co stwarza coraz większe zagrożenie dla mieszkańców. Jakie plany wobec Kiruny ma rząd Szwecji? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Informacje o Kirunie Decyzja o przeniesieniu Kiruny Plan przeprowadzki Ciekawostki o Kirunie Wiele miast, miasteczek i wsi musiało przepaść, by giganci przemysłu mogli kontynuować swoją działalność. Przykładów nie trzeba szukać daleko. Weźmy choćby Ujków Stary, niewielką wieś w województwie małopolskim, która dosłownie zniknęła z powierzchni ziemi w następstwie wydobycia metodą na zawał rud cynkowo-ołowiowych. Takich miejscowości jest znacznie więcej, ale szwedzka Kiruna nie podzieli ich losu. Informacje o Kirunie Kiruna jest największym miastem w szwedzkiej części Laponii i najdalej wysuniętym na północ zamieszkanym obszarem Szwecji. Tereny miasta rozpościerają się w regionie Norrbotten, w malowniczym sąsiedztwie jeziora Luossajärvi i gór Kiirunavaara i Luossavaara. Na pierwszy rzut oka nic nie wskazuje, że Kiruna jest też siedzibą największej podziemnej kopalni rudy żelaza. Panuje tam typowo skandynawski ład i porządek. W mieście działa duży ośrodek sportów zimowych. Centrum stanowi skupisko ciekawych zabytków, a w pobliżu miasta znajduje się Park Narodowy Abisko. Oprócz mieszkańców, na ulicach można spotkać turystów, którzy w Kirunie chcą doświadczyć życia za kołem podbiegunowym, gdzie czas płynie inaczej niż na innych szerokościach geograficznych. A jednak przemysłowy moloch działa tam od początku XX wieku i właśnie przez to do miasta przylgnęło jeszcze jedno „naj”. W 2004 roku Kiruna stała się największym i najradykalniejszym przedsięwzięciem relokacyjnym na świecie. Naturalne bogactwo Kiruny Pod górami Kiirunavaara i Luossavaara znajdują się jedne z największych na świecie złóż rudy żelaza. Znajdują się na głębokości około 2 km i mierzą około 4 km długości i do 120 m grubości. Roczne wydobycie surowca przekracza 27 mln ton, co stanowi około 80 proc. produkcji w całej Unii Europejskiej. Eksploatacją podziemnych pokładów zajmuje się szwedzki koncern LKAB (Luossavaara Kiirunavaara Aktiebolag). Pierwsze górnicze osady utworzono tam już pod koniec XIX wieku. W 1900 roku gminie nadano nazwę Kiruna. Gdyby nie cenne bogactwa, ukryte głęboko pod ziemią, miasto najprawdopodobniej nigdy by nie powstało. Decyzja o przeniesieniu Kiruny Z biegiem czasu Kiruna zaczęła się rozrastać. Przemysł wydobywczy zapewniał zatrudnienie i stał się gwarantem zarobków. Dziś w kopalni zatrudnionych jest większość mieszkańców (około dwie trzecie). Gdyby przemysłowy gigant nagle „zwinął interes”, miasteczko zostałoby skazane na wymarcie. Należy jednak podkreślić, że kopalnia nieustannie zwiększa swój zasięg, a to stanowi ogromny problem. Przez to Kiruna dołączyła bowiem do grona miast „pożeranych” przez przemysł. W 2004 roku eksperci z LKAB przedstawili prognozę górniczą, w której stwierdzili, że dalsza działalność i rozrost kopalni wywrze negatywny wpływ na konstrukcję budynków w niektórych częściach miasta. Stało się jasne, że przeniesienie zagrożonych obszarów jest absolutną koniecznością. Początkowy plan zakładał przesunięcie centrum na północ od pierwotnej lokalizacji. Rozpoczęła się debata na ten temat. W 2007 roku eksperci uznali, że odpowiedniejszy będzie kierunek wschodni (w odległości około 3 km), gdzie dalsze wydobycie nie powinno wpływać na bezpieczeństwo obiektów budowlanych i mieszkańców Kiruny (choć należy podkreślić, że gwarancji nie ma). Finalny plan przeprowadzki został ukończony w 2010 roku. Projekt architektoniczny „nowej Kiruny” przedstawiono trzy lata później. Plan przeprowadzki W większości przypadków, gdy mieszkańcy muszą zostać przesiedleni ze względu na szkody górnicze lub z obawy o ich wystąpienie w przyszłości, przeniesienie miasta zwykle oznacza zrównanie go z ziemią. Plany rządu szwedzkiego wobec Kiruny są jednak inne. Bo o ile wiele budynków rzeczywiście skazano na wyburzenie, to niektóre, zwłaszcza te cenne, zostaną przeniesione do nowej lokalizacji. Zależnie od konstrukcji i stanu technicznego, część obiektów zostanie przewieziona w całości. Pozostałe mają być rozebrane i ponownie złożone na nowej działce. W tym gronie znalazł się między innymi zabytkowy kościół (przypominający namioty lapońskich myśliwych), który w jednym z plebiscytów został okrzyknięty najatrakcyjniejszą budowlą w Szwecji. Przeniesione zostaną także niektóre domy, sklepy, lokale usługowe, budynki użyteczności publicznej i domy mieszkalne. „Przeprowadzkę” centrum rozpoczęto od budowy nowego ratusza. Bryła budynku nawiązuje do kształtu minerałów żelaza. Obok stanęła zabytkowa dzwonnica zdemontowana ze starej siedziby władz miasta. Była pierwszym obiektem przeniesionym do „nowej Kiruny”. Relokacja ma zakończyć się w 2035 roku. Teoretycznie miasto ma być bezpieczne do końca XXI wieku. Co będzie dalej z Kiruną? Na to pytanie na razie nikt nie zna odpowiedzi. Ciekawostki o Kirunie Na koniec zostawiliśmy kilka interesujących faktów na temat wysuniętego najdalej na północ miasta Szwecji. Ruda żelaza najczęściej ma czystość na poziomie od 30 do 40%. Natomiast surowiec wydobywany w Kirunie osiąga około 70%. czystości. To właśnie dlatego w mieście kompas okazuje się nieprzydatny. Igła po prostu zaczyna „wariować”. W XX wieku w Kirunie działała najdalej wysunięta na północ linia tramwajowa. W 1993 roku podjęto jednak decyzję o jej likwidacji. Koszt przeniesienia centrum miasta do nowej lokalizacji jest szacowany na około trzy miliardy euro. Przedsięwzięcie w całości sfinansuje koncern LKAB. Wkrótce po podjęciu decyzji o przeniesieniu centrum, koncern zaczął skupować nieruchomości od mieszkańców. Zaoferowano im cenę rynkową z 25-procentowym naddatkiem. Ruda żelaza nie jest jedynym bogactwem gminy. Na początku 2023 roku koncern LKAB wykrył w pobliżu miasta duże złoża metali ziem rzadkich. Kopalniane chodniki, które wyłączono już z eksploatacji, nie leżą odłogiem. Uprawia się w nich grzyby shiitake. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Logo żaby na produktach budzi kontrowersje. Czy obawy konsumentów są uzasadnione?
Niepozorne logo żaby na niektórych produktach stało się źródłem zaskakujących kontrowersji. Część konsumentów przestrzega przed ich zakupem, snując przy tym coraz bardziej absurdalne teorie spiskowe.
W tym artykule: Co oznacza logo żaby na produktach? Nie taka żaba straszna Logo żaby na produktach – fakty i mity Logo żaby na produktach spożywczych pojawia się coraz częściej, a wraz z nim pytania konsumentów o to, co tak naprawdę oznacza. W sieci – jak można przypuszczać – nie brakuje różnego rodzaju teorii spiskowych, które mają swoje wierne grono zwolenników. Jedna z nich głosi, że tak oznakowane towary zagrażają życiu, a w sprawę zamieszany jest multimiliarder Bill Gates. Co oznacza logo żaby na produktach? O zielonej żabie pojawiającej się na etykietach popularnych produktów spożywczych, jak kawa, kakao czy banany, zrobiło się głośno w 2023 roku. Wówczas media społecznościowe obiegła lawina niepokojących wpisów, sugerujących, że towary z płazem w logo mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych lub nawet śmierci ze względu na rzekomą zawartość szczepionki mRNA. Co więcej, internauci znaleźli nawet winowajcę całego zamieszania. Zdaniem części użytkowników platformy X (dawniej Twittera), za „plastikową żywnością” stać ma jeden z najbogatszych ludzi na świecie, czyli Bill Gates. Rzekomym dowodem na słuszność ich tezy miały być powiązania założyciela Microsoftu z organizacją Rainforest Alliance, działającą na rzecz ochrony lasów, bioróżnorodności i zasobów naturalnych. Nie taka żaba straszna Choć zielona żaba na produktach spożywczych wywołała sporo kontrowersji, żaden z przedstawionych przez zwolenników teorii spiskowych „faktów” nie miał pokrycia w rzeczywistości. Dowody na niesłuszność stawianych zarzutów dostarczyli specjaliści ze Stowarzyszenia Demagog, zajmującego się walką z fałszywymi informacjami i dezinformacją. I tak dowiadujemy się, że omawiane oznaczenie to nic innego jak certyfikat Rainforest Alliance. Przyznawany jest on produktom, których „producenci spełniają wymagania dotyczące klimatu, lasów i bioróżnorodności, a także praw człowieka oraz źródeł utrzymania ludności wiejskiej”. Ponadto nie mają one „nic wspólnego ze szczepionkami ani rzekomym wywoływaniem chorób przez oznakowane produkty”. Przypuszczenia, że w sprawie palce maczał sam Bill Gates także okazały się nieprawdziwe. Amerykański przedsiębiorca nigdy nie stał na czele Rainforest Alliance ani nie był członkiem zarządu organizacji. Warto jednak przypomnieć, że w 2007 r. Fundacji Billa i Melindy Gatesów przyznała Rainforest Alliance grant w wysokości 5,3 mln dolarów. – Bill Gates nie jest jej właścicielem ani nią nie zarządza. Nie ma go w zespole kierowniczym ani w zarządzie organizacji. Faktem jest natomiast, że 16 lat temu Fundacja Billa i Melindy Gatesów przyznała Rainforest Alliance grant w wysokości ponad 5,3 mln dolarów – podaje demagog.pl. Logo żaby na produktach – fakty i mity Podsumowując: Produkty spożywcze z zieloną żabą są przyjazne środowisku i nie zawierają GMO ani szczepionki mRNA. Certyfikat Rainforest Alliance otrzymują produkty powstałe przy użyciu metod, które wspierają trzy filary zrównoważonego rozwoju według Rainforest Alliance, a więc społeczny, ekonomiczny i środowiskowy; Bill Gates nigdy nie był właścicielem Rainforest Alliance ani nie zasiadał w zarządzie organizacji; Rainforest Alliance działa od 1987 roku, a na jej czele stoi Daniel Katz. Źródła: demagog.org.pl; rainforest-alliance.org Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Mikroplastik jest już nawet w naszym mózgu. Jego stężenie rośnie
Mikroplastik jest już niemal wszędzie. Po tym, jak obecność cząstek stwierdzono w powietrzu, oceanach czy wodzie z kranu, kwestią czasu było wykrycie ich w ludzkim organizmie. Nowe badania sugerują, że w ostatnich latach do naszego mózgu może trafiać jeszcze więcej szkodliwych drobin.
Spis treści: Szkodliwe cząstki dookoła nas Ludzie codzienne wchłaniają mikroplastik Mikroplastik w ludzkim mózgu Obok zmian klimatu wszechobecny mikroplastik to jedno z największych wyzwań i zagrożeń dla współczesnej cywilizacji. Chodzi o maleńkie cząstki plastiku, mające mniej niż 5 milimetrów średnicy. Powstają one w wyniku rozpadu większych plastikowych przedmiotów (choćby butelek PET). Mogą być też celowo wytwarzane w tej wielkości – na przykład jako mikrogranulki stosowane w kosmetykach czy chemii gospodarczej. Szkodliwe cząstki dookoła nas Jak na razie nie ma sposobu na utylizację mikroplastiku. Szkodliwe dla organizmów żywych cząstki z łatwością przedostają się więc do powietrza, oceanów, a nawet do wody w kranie. Naukowcy potwierdzili już czarne scenariusze sprzed lat – mikrocząstki tworzyw sztucznych wykryto także w ludzkim organizmie. Z niedawnych badań dowiedzieliśmy się, że mikroplastik jest obecny między innymi w naszych płucach. Brzmi niepokojąca, prawda? Niestety, cząstki te zaobserwowano również w ludzkim mózgu. Najnowsze badania opublikowane w formie preprintu (nie zostały jeszcze zrecenzowane przez ekspertów) na nowo wzbudzają obawy dotyczące obecności mikroplastiku w ludzkim mózgu i potencjalnych konsekwencji zdrowotnych. W badaniu przeanalizowano próbki ludzkiej tkanki mózgowej z lat 2016 i 2024. Próbki pobrano z kory czołowej, obszaru mózgu związanego z myśleniem i rozumowaniem, który jest najbardziej dotknięty demencją. Czyli otępieniem czołowo-skroniowym (FTD) i późniejszymi stadiami choroby Alzheimera. Ludzie codzienne wchłaniają mikroplastik Mikroplastiki znalezione w tym badaniu składały się głównie z polietylenu. Jest to najczęściej produkowany plastik na świecie, używany do wielu codziennych produktów, takich jak nakrętki do butelek i plastikowe torby. Z wyników badań wynika, że stężenie mikroplastiku w ludzkim mózgu znacznie wzrosło przez ostanie 8 lat. W próbkach z 2024 roku stwierdzono, że mikroplastik stanowił już 0,5% masy tkanki mózgowej, co odpowiadało 4800 mikrogramom na gram. Dane te wymagają jednak dalszej weryfikacji. Poprzednie badania wykazały, że mikroplastik i nanoplastik (cząstki o wielkości poniżej mikrometra) mogą przedostać się do organizmu nie tylko przez układ pokarmowy, ale także mogą migrować do innych tkanek, w tym do mózgu, poprzez barierę krew-mózg. Ta bariera chroni mózg przed szkodliwymi substancjami, ale okazuje się, że mikroskopijne cząsteczki plastiku mogą ją pokonać w zaledwie dwie godziny. – Na podstawie naszych obserwacji uważamy, że mózg „wciąga” najmniejsze nanostruktury, o długości od 100 do 200 nanometrów, podczas gdy niektóre większe cząsteczki o wielkości od mikrometra do pięciu mikrometrów trafiają do wątroby i nerek – tłumaczy główny autor badania, Matthew Campen z University of New Mexico, cytowany przez CNN. Mikroplastik w ludzkim mózgu Wzrost stężenia mikroplastiku w najnowszych próbkach mózgowych w porównaniu do tych sprzed kilku lat sugeruje, że poziom narażenia ludzi na szkodliwe cząstki w codziennym życiu rośnie. Zwiększone wykorzystanie tworzyw sztucznych w produktach codziennego użytku, w tym w opakowaniach żywności, ubraniach czy kosmetykach, prowadzi do jego większej obecności w wodzie i powietrzu. Obecność mikroplastiku w mózgu budzi poważne obawy ze względu na potencjalne skutki zdrowotne. Mikroplastik może działać jako nośnik substancji toksycznych, które mogą prowadzić do stanów zapalnych, stresu oksydacyjnego, a także uszkodzeń komórek nerwowych. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do zaburzeń neurologicznych, choć pełne zrozumienie tych mechanizmów wymaga dalszych badań. Źródło: National Library of Medicine. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
NoTrashNoTrace pokazuje, jak prosto nie śmiecić!
Spacerując leśnymi ścieżkami, zbyt często natykamy się na przykry widok śmieci porzuconych w zaroślach. To smutne, ale wciąż nie wszyscy zdają sobie sprawę, jak wielką rolę odgrywa każdy z nas w ochronie przyrody. Jak jej nie szkodzić?
Problem zaśmiecania terenów zielonych Pozostawianie odpadów na cennych przyrodniczo obszarach od lat jest dużym problemem i negatywnie wpływa na tamtejszą florę oraz faunę. Zgodnie z danymi Lasów Państwowych leśnicy co roku wywożą z podległych sobie terenów około 100 000 m³ śmieci! Jak podają Lasy Państwowe, zanieczyszczenia zebrane w samym tylko 2021 roku wypełniłyby aż 1000 wagonów kolejowych. Na szczęście, wzrasta świadomość faktu, że ekologia to nie tylko pusty slogan. Z biegiem lat ilość odpadów zbieranych w lasach maleje. W 2014 roku pracownicy Lasów Państwowych usunęli 120 000 m³ śmieci, natomiast niecałą dekadę później było ich prawie 30 000 m³ mniej. Niemniej jednak działania, których dałoby się uniknąć, generują koszty w wysokości 20 mln złotych rocznie. Dodatkowe wydatki z kieszeni podatnika nie są jednak jedynym skutkiem nieodpowiedzialnego zachowania wielu ludzi. Dbanie o środowisko naturalne zmniejsza ryzyko: pożaru wywołanego samozapłonem śmieci i ściółki, skażenia wody i powietrza chemikaliami, namnożenia się niebezpiecznych bakterii i grzybów. Ponadto rozkładające się miesiącami, a nawet latami odpady psują krajobraz. Tymczasem nie trzeba wiele, żeby ustrzec się przed konsekwencjami pozostawiania zanieczyszczeń w lesie. Wystarczy je po sobie zbierać. View oEmbed on the source website Jak Helikon-Tex pomaga dbać o środowisko naturalne? Dzięki Helikon-Tex możesz wspomóc wybraną przez siebie organizację wspierającą środowisko. Firma przekazała worki na śmieci Dirt Bag jako cegiełki organizacjom, które zajmują się dbaniem o przyrodę. Unikatowe worki z dedykowanymi logotypami można kupić lub otrzymać chociażby w: Karkonoskim Parku Narodowym, Fundacji GOPR, Fundacji Ośrodek Leczenia i Rehabilitacji Dzikich Zwierząt Puchaczówka. Proste sposoby na ograniczenie ilości śmieci w lasach Tony odpadów, które zalegają w lasach, to wystarczający powód, żeby zabierać ze sobą wszystko, co się przyniosło. Taka zasada przyświeca także Helikon-Tex. Właśnie dlatego na workach Dirt Bag widnieje hasło NoTrashNoTrace – bez śmieci, bez śladu. Sprzątanie po sobie w lesie to jeszcze nie wszystko, co można zrobić dla ochrony przyrody. Oprócz tego warto korzystać z przedmiotów wielokrotnego użytku. Przede wszystkim, należy ograniczyć ilość jednorazowych, plastikowych rzeczy. Zamiast sztućców z syntetycznego tworzywa, lepiej mieć pod ręką scyzoryk i komplet metalowych przyborów do jedzenia. Dobrym wyborem jest też metalowa menażka bądź termos. Co ważne, nie zawsze plastik jest zły. Wykonane z trwałego materiału pojemniki wielokrotnego użytku można wykorzystać do przenoszenia prowiantu. Jeszcze w domu wystarczy przełożyć danie z jednorazowego opakowania do naczynia z solidnego tworzywa sztucznego. Dzięki temu w trakcie wycieczki do minimum uda się ograniczyć ilość odpadów. Czy dla przyrody da się zrobić coś jeszcze? Jak najbardziej. Należy postępować mądrzej niż ludzie, którzy zostawiają śmieci w lasach. W takiej sytuacji najlepiej sprzątnąć je za nich. Oprócz tego warto edukować innych. Nie trzeba mieć eksperckiej wiedzy, żeby komuś wyjaśnić, jak ważne jest zabranie ze sobą odpadów i wyrzucanie ich tylko w wyznaczonych miejscach. Materiał promocyjny marki Helikon-Tex.
Zanieczyszczenie światłem nasila się. Polskie niebo w nocy bywa jaśniejsze niż za dnia
Nocne niebo w Polsce w cale nie jest ciemne. W 2022 roku było ono średnio o blisko 150 proc. jaśniejsze niż niebo naturalne, a w miastach – kilka tysięcy razy jaśniejsze. Zanieczyszczenie światłem sięga nawet parków narodowych, zwłaszcza tych sąsiadujących z aglomeracjami.
W tym artykule: Zanieczyszczenie światłem w Polsce Przyczyny zanieczyszczenia światłem Dlaczego światło może być szkodliwe? Jak walczyć z zanieczyszczeniem światłem? Światło wywołuje pozytywne skojarzenia. Jest ono przecież wrogiem ciemności i mroku. Okazuje się jednak, że jego nadmiar może być szkodliwy, zwłaszcza w nocy. Świat od kilku dekad zmaga się z coraz większym zanieczyszczeniem światłem. Zanieczyszczenie światłem w Polsce Niedawno ukazał się nakładem Centrum Badań Kosmicznych PAN raport przygotowany przez grupę ekspercką Light Pollution Think Tank. To pierwszy taki dokument w Polsce, który kompleksowo diagnozuje stopień zanieczyszczenia światłem w naszym kraju. Co z niego wynika? – W 2022 roku naturalne nocne niebo nad Polską już nie występowało wcale. Bliskie ideałowi było tylko nad Bieszczadami – zaledwie o 6 proc. jaśniejsze niż niebo wolne od zanieczyszczenia światłem. Nad dużymi miastami to pojaśnienie wynosiło już kilka tysięcy procent – mówi cytowany w informacji prasowej główny redaktor raportu, dr hab. Andrzej Kotarba z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Dodaje, że w przypadku Warszawy, Krakowa, czy Poznania w 2022 roku niebo zawsze było jaśniejsze, niż powinno być po zmroku. – W tych miastach prawdziwa noc nigdy nie nastała – zaznacza dr Kotarba. Przyczyny zanieczyszczenia światłem Autorzy raportu zauważają, że na masową skalę modernizowane jest oświetlenie publiczne. Latarnie przy drogach czy chodnikach są oczywiście pożądane, ale instalowane często w sposób bezrefleksyjny. Moc LED-ów jest za duża, obudowy latarń kierują snop światła na boki lub w górę. Poza tym barwa „żarówek” jest zbyt zimna (powinna być bursztynowa, ciepła). – Niska świadomość społeczna zanieczyszczenia światłem w połączeniu z niekontrolowanym rozświetleniem nocy każą przypuszczać, że diagnozowany problem będzie się nasilał – uważają autorzy dokumentu. Dlaczego światło może być szkodliwe? Na zjawisko zwracają uwagę nie tylko zaniepokojeni astronomowie, którzy mają utrudnione obserwacje ciał niebieskich. Ale też biolodzy czy lekarze. Okazuje się, że niepożądane światło nocą zakłóca rytm dobowy u ludzi. Może to prowadzić do osłabienia układu odpornościowego, a nawet wzrostu zachorowań na raka. Zbyt silne światło to też zagrożenie dla kierowców, którzy mogą zostać po prostu oślepieni przez za mocne LED-y czy tablicę reklamową. Nadmiar sztucznego światła jest szkodliwy również dla zwierząt i roślin. Jak walczyć z zanieczyszczeniem światłem? Autorzy raportu uważają, że należy uwzględnić światło w definicji emisji. A co za tym idzie, przypisać mu normy emisji w zgodzie ze współczesnym stanem wiedzy naukowej na temat negatywnych skutków zanieczyszczenia światłem. Skoro są normy emisji zanieczyszczenia powietrza, to dlaczego nie miałoby być podobnych norm związanych ze światłem? Aż 96,8 % polskiego nieba jest zanieczyszczone światłem! To źle wpływa na nasze zdrowie Zanieczyszczenie światłem nieba może wywoływać zaburzenia snu, nastroju i metabolizmu. W CBK PAN powstają właśnie interaktywne mapy, które mają uświadomić wszystkim mieszkańcom miast, ... Tymczasem światło w polskim systemie prawnym nie jest interpretowane jako zagrożenie. Obowiązujące przepisy nie odzwierciedlają problemu nadmiarowego światła albo ograniczają się jedynie do rekomendacji i zaleceń, które nie są obligatoryjne. Ochrona naturalnej nocy miała charakter nieformalny i wynikała z działań oddolnych. Eksperci optują też za opracowaniem i wdrożeniem krajowej polityki zrównoważonego oświetlenia, która racjonalizowałaby użytkowanie publicznych i prywatnych instalacji oświetleniowych. Przyczyniłoby się to do redukcji zanieczyszczenia światłem w gminach nim dotkniętych i ochroniła przed degradacją naturalne środowisko nocy. Zanieczyszczenie światłem nie jest monitorowane przez żadną z państwowych służb. W ostatnich latach to niekorzystne zjawisko obserwowane jest przez badaczy z uczelni i instytucji naukowych oraz przez organizacje pozarządowe. Źródło: Light Pollution Think Tank. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niektóre z nich przetrwały niezmienione przez miliony lat. Skąd się biorą relikty?
Niektóre gatunki reprezentujące świat flory i fauny, które dziś występują tylko na ograniczonym obszarze, niegdyś były znacznie powszechniejsze. Naukowcy, których zadaniem jest ich badanie i ochrona, określają je mianem reliktów. Czym są relikty? Przykłady roślin i zwierząt zaliczanych do tej kategorii wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Co to są relikty? Znaczenie reliktów Jakie są rodzaje reliktów? Jakie są przykłady reliktów? „Relikt historii”, „relikt przeszłości”, „relikt minionej epoki” – chyba każdy przynajmniej raz spotkał się z takimi lub podobnymi określeniami. Warto wiedzieć, że każde z nich zostało zapożyczone z biogeografii i paleontologii. Choć kontekst stosowania tych terminów w poszczególnych dziedzinach nauki i w życiu codziennym najczęściej jest wspólny, to warto wiedzieć, że słowo „relikt” ma w środowisku naukowym ściśle określone znaczenie. Co to są relikty? Słowo „relikt” pochodzi od łacińskiego relictum i oznacza „pozostałość” lub „przeżytek”. Jak odnieść to znaczenie do świata flory i fauny? Spieszymy z wyjaśnieniem. Mówiąc o reliktach, na myśli trzeba mieć współcześnie występujące gatunki lub wyższe jednostki taksometryczne zwierząt i roślin, które w przeszłości miały szerszy niż obecnie zasięg występowania. To określenie dotyczy także nielicznych reprezentantów wymarłych grup systematycznych. Rośliny Australii – poznaj niesamowitą florę Australii Rośliny Australii są reprezentowane przez ok. 20 tys. gatunków naczyniowych i 14 tys. gatunków nienaczyniowych. Jakie gatunki reprezentują roślinność Australii? Poniżej wymieniamy i opisu... Do powstawania reliktów przyczyniają się dwie grupy czynników: naturalna i antropogeniczna. Czynniki naturalne to nic innego, jak zachodzące w środowisku zmiany: topograficzne, klimatyczne i edaficzne. Mówiąc o czynnikach antropogenicznych, na myśli trzeba mieć rezultaty bytności i działalności człowieka. W tym miejscu należy wymienić przede wszystkim utratę siedlisk w wyniku introdukcji obcych gatunków, polowań, wylesiania i osuszania terenów podmokłych. Znaczenie reliktów Relikty odgrywają ważną rolę w środowiskach, w których występują, ale ich znaczenie należy rozpatrywać przede wszystkim w kontekście biologicznym i ewolucyjnym. Relikty, które często są też endemitami, pozwalają utrzymać odrębność biologiczną obszaru, na którym występują. Poza tym dostarczają wielu cennych informacji na temat dawnych środowisk. W znaczeniu ewolucyjnym, relikty dają naukowcom odpowiedź na niektóre pytania związane z przebiegiem zmian zachodzących w obszarze całych grup organizmów. Jakie są rodzaje reliktów? Istnieje kilka klasyfikacji reliktów. Podstawowa wprowadza podział na relikty biogeograficzne i ewolucyjne. Relikty biogeograficzne Pierwsza z wymienionych kategorii obejmuje gatunki lub wyższe jednostki taksonomiczne świata flory i fauny, które obecnie charakteryzują się znacznie węższym zasięgiem geograficznym niż pierwotnie. Współcześnie żyją i rozwijają się na ograniczonych obszarach, nazywanych ostojami (refugiami), na których występują warunki sprzyjające ich egzystencji. Przykładem takich miejsc mogą fragmenty wilgotnych lasów równikowych Amazonii, gdzie w plejstocenie panowały stabilne warunki klimatyczne, albo górskie pasma i szczyty, które w okresie zlodowaceń sięgały ponad lądolód. Pod względem sposobu powstawania, relikty biogeograficzne dzielimy na: pierwotne – należą do nich rośliny i zwierzęta, których zasięg występowania został ograniczony w następstwie oddziaływania czynników naturalnych; wtórne – powstałe pod wpływem oddziaływania czynników o charakterze antropogenicznym. Na obszarach, na których występuje klimat umiarkowany, relikty należy dzielić na: To zwierzę nigdy nie dorasta. Dla Azteków był wcieleniem boga Jaka jest tajemnica aksolotli? trzeciorzędowe – ta kategoria obejmuje gatunki, które w trzeciorzędzie charakteryzowały się szerokim zasięgiem występowania, a obecnie żyją wyłącznie na niewielkich obszarach; glacjalne (polodowcowe) – do tej grupy zaliczyć należy gatunki, które wraz z przesuwającym się na południe czołem lodowca zwiększyły swój zasięg geograficzny, a po jego ustąpieniu ostały się wyłącznie na ograniczonych stanowiskach, takich jak niż czy góry; kserotermiczne – są to gatunki, których zasięg geograficzny zwiększył się w kierunku północy wraz z ociepleniem klimatu. Następnie gatunki te zostały odizolowane od swoich naturalnych siedlisk. W klasyfikacji reliktów biogeograficznych należy wyróżnić również tzw. relikty wędrujące. Pod tym pojęciem kryją się gatunki mogące wtórnie zasiedlać nowe obszary z ostoi. Relikty ewolucyjne Co to jest relikt w ewolucji? Pod pojęciem reliktów ewolucyjnych, nazywanych też filogenetycznymi, należy rozumieć gatunki lub wyższe jednostki taksonomiczne przedstawicieli świata flory i fauny, które są pozostałością po grupach wymarłych, niegdyś obfitujących w gatunki. Takie rośliny i zwierzęta są klasyfikowane jako „żywe skamieniałości”. Jakie są przykłady reliktów? Relikty występują na całym świecie, a Polska nie stanowi tu wyjątku. Świetnym przykładem jest Hacquetia epipactis, czyli cieszynianka wiosenna. Ta roślina z rodziny selerowatych to relikt wędrujący, który wcześniej występował w ostoi po południowej stronie Karpat. Obecnie można ją spotkać także w Polsce, m.in. na Pogórzu Cieszyńskim. Przykłady reliktów kserotermicznych to m.in. Prunus fruticosa (wisienka stepowa) i Adonis vernalis (miłek wiosenny). Obie rośliny porastają wyłącznie izolowane stanowiska na nasłonecznionych zboczach i stepy. Dewon, czyli kiedy ryby rządziły planetą Dewon był czwartym okresem ery paleozoicznej. Nazywany jest epoką ryb, ponieważ to właśnie te stworzenia rządziły wówczas naszą planetą. Niektóre gatunki z tego okresu można nawet dzi.. Do reliktów glacjalnych zalicza się m.in. Baranchinecta paludosa (skrzelopływka bagienna). To niewielki skorupiak żyjący na jednym stanowisku w Tatrach wysokich i w zasięgu strefy podbiegunowej. Przykładem reliktów trzeciorzędowych jest m.in. Pinus peuce (sosna rumelijska). W trzeciorzędzie roślina ta porastała niemal całą Europę. Współcześnie występuje wyłącznie na Półwyspie Bałkańskim. Dość bogato reprezentowane są także relikty ewolucyjne. W tej kategorii należy wymienić przede wszystkim powszechne w paleozoiku widłaki zaliczane do rodzajów Selaginella i Lycopodium, widłoroga amerykańskiego (Antilocapra americana), czyli jedynego żyjącego przedstawiciela widłorogowatych, dwa współcześnie żyjące gatunki ryb z rodzaju Latimeria i hatterię (Sphenodon punctatus) – jedynego żyjącego przedstawiciela gadów ryjogłowych. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Udomowienie psa. Jak przebiegał proces oswajania wilka?
Udomowienie psa było jednym z najważniejszych ludzkich osiągnięć. Dzięki temu powstało wiele ras psów, z którymi żyjemy na co dzień w domu. Jak psy i ludzie się związali na zawsze? Kiedy i gdzie do tego doszło? Czemu najdłuższy płot na świecie postawiony jest właśnie w obawie przed psami?
W tym artykule: Historia psa Konsekwencje udomowienia dla psa Ile czasu trwało udomowienie psa? Kiedy udomowiono psa (wilka)? Skąd wiemy o czasie udomowienia wilka? Europa kolebką psów? Czy jednak Syberia kolebką psów? Gdzie w końcu udomowiono psa (wilka)? Dingo – pies domowy, który stał się dziki Każde oswojone przez człowieka zwierzę posiada swojego oryginalnego „dzikiego” przodka. Obecnie wszystkie współczesne psy (Canis familiaris) są potomkami euroazjatyckich wilków siwych (Canis lupus). Przez wieki uważano, że stopniowa ewolucja zmieniła to dzikie zwierzę w oswojonego zwierzaka. Jak naprawdę wyglądała historia psa i kiedy udomowiono wilka? Jak i gdzie pies stał się „przyjacielem człowieka”? Historia psa Zanim doszło do pojawienia się wielu różnorodnych ras psa człowiek musiał sobie „przywłaszczyć” dziki gatunek wilka siwego. Wraz z nastaniem cieplejszej epoki polodowcowej, tj. holocenu, pojawiło się wiele nowych gatunków ssaków. Właśnie w owym czasie człowiek miał dokonać udomowienia pierwszego zwierzęcia. W tym przypadku naukowcy są zgodni, że pierwszym udomowionym gatunkiem był drapieżny wilk, z którego powstał pies domowy. Tryb życia u ludzi i wilków miał pewne podobieństwa. Jak życie w stadzie, posiadanie przywódcy – lidera, polowanie na większe osobniki, wyżywienie całej grupy. W pewnym momencie ludzie zauważyli, że umiejętności wilka mogą być pomocne w polowaniu na inną zwierzynyę Z drugiej jednak strony, same wilki zaczęły się przywiązywać do ludzkich obozowisk, skąd łatwo było zdobyć pożywienie. Możemy w tym przypadku rozróżnić dwa typy domestykacji (inaczej udomowienia): Poskromienie wilka poprzez chwytanie młodych i ich chowanie „w niewoli”, co pozwoliło na oswajanie się z ludźmi. Samoudomowienie wilka – akceptacja dominacji człowieka i towarzyszenie mu w celu zdobycia pokarmu. Który z powyższych scenariuszy pojawił się jako pierwszy? Jest to nadal punkt sporny. Bez wahania stwierdzić można, że dopiero przywiązanie się wilka do człowieka i wejście paleolitycznego łowcy w rolę tresera spowodowało zanik cech wilczych i pojawienie się nowych cech, cech psich. Konsekwencje udomowienia dla psa Strata instynktownego lęku. Zyskanie ochrony przed silniejszymi gatunkami. Bezpieczniejsze warunki do rozmnażania się. Brak umiejętności przetrwania w naturze bez opieki człowieka. Ile czasu trwało udomowienie psa? Od dawna uważano, że taki proces musiał trwać wiele pokoleń, aby najpierw zwierzę mogło psychicznie się oswoić z człowiekiem. Taki scenariusz wydaje się być jednak niewygodny z punktu widzenia łowcy, który potrzebował efektywnego wykorzystania psa, aby pozwolić sobie na jego chów i dokarmianie. Dzisiaj już wiemy, że proces udomowienia psa musiał trwać o wiele krócej, niż to sobie wcześniej wyobrażaliśmy. Nie dotyczy to oczywiście wszystkich innych gatunków. Predyspozycje zwierząt do domestykacji są różne i wydaje się, że pies miał wyjątkowo duże. Próbowano oswoić wiele zwierząt, lecz jedynie niektóre z nich udało się w pełni udomowić. Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata Dzikie koty udomowiono najpierw na Bliskim Wschodzie, a kilka tysięcy lat później trafiły do Egiptu. Ale niezależnie od tego działo się to także w Chinach. Dzięki badaniom naukowym coraz l... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-udomowiono-koty-dzialo-sie-to-w-2-etapach-i-w-co-najmniej-3-roznych-rejonach-swiata-fot-shutterstock-924cd6c.jpg" width="938" height="467" alt="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" title="Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata (fot. Shutterstock)" /> Spośród wszystkich gatunków zwierząt, pod kontrolą człowieka na przestrzeni dziejów znalazło się tylko: 19 gatunków ssaków (z istniejących ok. 6 tys.), 6 gatunków ptaków, 2 gatunki ryb, 2 gatunki bezkręgowców. Dodajmy, że liczba ta dotyczy gatunków pierwotnych, do których mamy pewność, że przeszły proces domestykacji właściwie. Więcej o procesie domestykacji, czyli udomowieniu zwierząt, piszemy tutaj. Kiedy udomowiono psa (wilka)? Jest to kolejna kwestia sporna wśród zooarcheologów i bioarcheologów. Już samo pojawienie się wilka miało mieć miejsce gdzieś między 100 tys. lat do 14 tys. lat temu. Powszechnie przyjmuje się, że udomowienie psa miało miejsce około 12 tys. do 10 tys. lat temu. W przeciągu ostatnich lat pojawiły się jednak badania, które mocno kwestionują powyższe założenie. Dotyczy to zarówno czasu, jak i miejsca udomowienia wilka. Oto dwa ciekawe badania na ten temat. Skąd wiemy o czasie udomowienia wilka? W 2020 r. zespół prowadzony przez Amerykanów opublikował w Journal of Archaeological Science wyniki badań morfologicznych i genetycznych, według których domestykacja wilka odbyła się jeszcze w okresie plejstocenu, ok. 40 tys. do 15 tys. lat temu. W przypadku skamieniałości określenie, czy mamy do czynienia z wilkiem, czy z psem, jest zaskakująco trudne. Nawet w dzisiejszych czasach niektóre psy i ich dzikie odpowiedniki mogą być niemal niemożliwe do odróżnienia. Aby dokonać właściwej oceny skamieniałych szczątków, naukowcy musieli zbadać stan zębów znalezionej czaszki. – Mikrozużycie zębów jest sygnałem behawioralnym, który może pojawić się z pokolenia na pokolenie przed wystąpieniem zmian morfologicznych w danej populacji – mówi antropolog Peter Ungar z Uniwersytetu w Arkansas. (Mietje Germonpre/Anthropos Museum, BRNO) Europa kolebką psów? Porównując skamieniałości podobne do wilków do czaszek „protopsów” z czeskiej miejscowości Predmostí, naukowcy odkryli znaczne różnice w ich zębach. W przeciwieństwie do wilka plejstoceńskiego, wczesne psie zęby miały większe ślady wskazujące na zużycie, co sugeruje dietę złożoną z twardych i kruchych pokarmów, takich jak kości. – Byłoby to zgodne z teorią, że „protopsy” zaczynały wówczas zamieszkiwać tereny w okolicy obozowisk człowieka i spożywały resztki żywności (w tym kości) wyrzucane przez ludzi – piszą autorzy badania. Inne współczesne badania również sugerują, że zniszczenia mechaniczne zębów występują u psów częściej niż u ich dzikich krewnych. Poprzednie badania zwierzęcych skamieniałości z czeskiego Predmostí zidentyfikowały kilka kłów należących do różnych populacji. Jednak nadal istnieje wiele wątpliwości co do tego, czy któreś z nich należały do prehistorycznych psów, czy do wilków. Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie Psy jako jedyne zwierzęta – poza ludźmi – potrafią płakać z emocji. Naukowcy z Japonii twierdzą, że udało się im się to wykazać w serii prostych eksperymentów. Jednak ich badanie zo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/psy-placza-z-emocji-gdy-widza-swojego-opiekuna-po-dluzszej-przerwie-kontrowersyjne-badanie-fot-getty-images-a29f85b.jpeg" width="938" height="623" alt="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" title="Psy płaczą z emocji, gdy widzą swojego opiekuna po dłuższej przerwie? Kontrowersyjne badanie (fot. Getty Images)" /> – Możliwe jest zatem, że są to dwie odrębne morfologicznie i behawioralnie populacje wilków, które pokrywały się na tym terytorium. Przynajmniej sezonowo, jak wygląda to w przypadku dzisiejszych wilków – przyznają autorzy. Innymi słowy, te dwie populacje zwierząt mogły zmienić swoje zachowania żywieniowe w odpowiedzi na konkurencję lub zmiany środowiskowe. A niekoniecznie dlatego, że były udomowione. Niemniej jednak nowe badania sugerują, że populacje te miały podejrzanie różne diety w czasie pobytu na tych samych terenach, co człowiek. A to może wskazywać na zmianę zachowania wilków na skutek udomowienia. Autorzy twierdzą, że wyniki ich badań muszą być zweryfikowane przez dodatkowe prace w Europie Środkowej, która jest kolebką skamielin prehistorycznych psów. A także w innych częściach świata, gdzie udowodniono występowanie tych zwierząt. Czy jednak Syberia kolebką psów? Inny międzynarodowy zespół badawczy również twierdzi, że udomowienie psów musiało zajść przed względnie przyjętym datowaniem od 12 do 10 tys. lat temu. W 2021 r. ukazał się ich artykuł na łamach Proceedings of the National Academy of Sciences. Omówił on wyniki populacyjnych badań genetycznych z pozostałości kostnych ludzi i wilków z plejstocenu z terytorium istniejącego kiedyś przesmyku łączącego Azję z Ameryką Północną (tzw. Beringia). Materiał zebrano więc na terenach dzisiejszej Syberii i Alaski. Badacze przekonują, że psy musiały towarzyszyć ludziom w ich przeprawie z Syberii do Ameryki już 15 tys. lat temu. Wskazują ponadto, że do domestykacji doszło około 23 tys. lat temu na Syberii, podczas ostatniego maksymalnego zasięgu zlodowacenia plejstoceńskiego (LGM). W tym okresie zarówno ludzie, jak i wilki byli izolowani w surowym klimacie. Obie grupy polowały ponadto na tę samą zwierzynę, co musiało się wiązać z częstą interakcją podczas polowań. Wspomniana datacja została zaproponowana na podstawie porównania haplogrup (czyli podobnych ze względu na pochodzenie grup genów przekazywanych dalszym pokoleniom przez wspólnego przodka). Okazało się, że psy podróżujące z człowiekiem do Ameryki są powiązane z syberyjskimi populacjami. Najstarsza haplogrupa wskazuje na okres ok. 22,8 tys. lat temu. Najbardziej inteligentne zwierzęta, które zaskoczyły niejednego naukowca. Sprawdź, jak wiele potrafią Potrafią dopasowywać elementy kolorami, otworzyć butelkę, a nawet grać w gry. Oto najbardziej inteligentne zwierzęta na świecie. Gdzie w końcu udomowiono psa (wilka)? Tak jak można się domyślić z powyższych badań, miejsce pierwszej domestykacji wilka nie jest jasne. Panuje jednak powszechna zgoda, że ludziom udało się udomowić wilka niezależnie w różnych miejscach Eurazji. Wydaje się, że rozpowszechnienie psa odbyło się dość szybko. Już w starożytnym Sumerze pojawiły się pierwsze pisemne świadectwa o psach. Dingo – pies domowy, który stał się dziki Pomimo powszechnie widocznych braków predyspozycji do powrotu do dzikiego trybu życia u większości ras psa, istniała kiedyś pewna grupa, która potrafiła na nowo oddzielić się od człowieka. Był to australijski dingo (Canis dingo), który przywędrował udomowiony na daleki kontynent wraz z człowiekiem, prawdopodobnie w okresie środkowego holocenu. Potem uległ jednak procesowi powrotu do dzikiego trybu życia (tzw. marronnage). Dzisiejsze próby ponownego udomowienia tych psowatych zazwyczaj kończą się niepowodzeniem. Duże kontrowersje budzi wpływ dingo na środowisko naturalne w Australii. Niektórzy naukowcy twierdzą, że jego przybycie na kontynent spowodował wyginięcie wielu gatunków rodzimych. Ludzie natomiast uznali dingo za szkodnika ze względu na wielkoskalowe mordowanie owiec (które nawet nie służyły psom za pokarm). Z tych powodów w 1885 r. ukończono budowę wielkiej zagrody, tzw. dingo fence. Najdłuższy na świecie płot mierzy do dzisiaj 5614 km (prześciga nawet Wielki Mur Chiński). Ogranicza on populację dingo, którą uprzednio usunięto z południowego obszaru Australii. Okazało się, że skuteczność płotu jest dyskusyjna. Pojawiały się dziury w siatce, choć liczba strat w owcach rzeczywiście uległa pewnemu zmniejszeniu. Dzisiaj dingo jest uznawany za gatunek zagrożony wyginięciem. Jest to jednak rezultat mieszania się z psami domowymi, które często w Australii uciekają na dzikie tereny. Do tego dochodzi wrogi stosunek farmerów i gospodarzy, dbających o swoje hodowle. Źródła: Abłamowicz R. 2021, Bliskie, lecz z dalekiego świata. Historia udomowienia ssaków, Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies, nr 1(7). Prassack K.A. et al. 2020, Dental microwear as a behavioral proxy for distinguishing between canids at the Upper Paleolithic (Gravettian) site of Předmostí, Czech Republic, Journal of Archaeological Science, nr 115. Perri. A.R. et al. 2021, Dog domestication and the dual dispersal of people and dogs into the Americas, PNAS, nr 118. https://zwierzaki.pl/pies-dingo
„Książka za worek śmieci” wraca z kolejną edycją. Dołącz do wspólnego sprzątania świata
Akcja „Książka za worek śmieci” to okazja, żeby wspólnie zatroszczyć się o nasze środowisko, a przy okazji powiększyć domową biblioteczkę. Jak się zgłosić?
W tym artykule: "Książka za worek śmieci" z kolejną ogólnopolską edycją Śmieci i elektrośmieci, czyli sprzątanie na całego „Książka za worek śmieci”– weź udział w akcji O tym, że warto czytać, wiedzą chyba wszyscy. Książki poszerzają nasze horyzonty, wzbogacają słownictwo, rozwijają wyobraźnię... Lista zalet nie ma końca. A gdyby połączyć czytanie książek z dbaniem o środowisko? To jest możliwe. National Geographic Traveler Polska już drugi raz patronuje ogólnopolskiej edycji wydarzenia „Książka za worek śmieci”. "Książka za worek śmieci" z kolejną ogólnopolską edycją Od 2019 r. Anna Jaklewicz, archeolożka, podróżniczka i edukatorka organizuje społeczną akcję sprzątania świata „Książka za worek śmieci”. Tegoroczna edycja odbędzie się 17 września. Uczestnicy akcji (w tym roku mieszkańcy 16 miast) wspólnie sprzątają lasy, brzegi rzek, parki – wszystkie te miejsca, które z powodu zaśmiecenia wymagają interwencji. Prezentem oraz podziękowaniem za ich zaangażowanie są książki: głównie reportaże i książki podróżnicze. – „Książka za worek śmieci” odbywa się tam, gdzie jest taka potrzeba oraz gdzie znajdę partnerów chętnych do współpracy. Podczas lokalnych wydarzeń sprzątaliśmy m.in. Gryfino w trakcie Festiwalu Podróży i Przygody Włóczykij, brzegi Olzy podczas cieszyńskiego Święta Herbaty czy okolice Ińska, w ramach festiwalu Off Travelers. Każdego roku natomiast, w trzeci weekend września, „Książka za worek śmieci” organizowana jest na skalę ogólnopolską – mówi pomysłodawczyni akcji. Już 17 września do wspólnego sprzątania będą mogli przyłączyć się mieszkańcy 16 miast: Warszawy – zgłoś się, Krakowa – zgłoś się, Łodzi – zgłoś się, Wrocławia – zgłoś się, Poznania – zgłoś się, Gdańska – zgłoś się, Katowic – zgłoś się, Szczecina – zgłoś się, Bydgoszczy – zgłoś się, Lublina – zgłoś się, Olsztyna – zgłoś się, Białegostoku – zgłoś się, Opola – zgłoś się, Rzeszowa – zgłoś się, Gorzowa Wielkopolskiego – zgłoś się, Kielc – zgłoś się. Śmieci i elektrośmieci, czyli sprzątanie na całego Dzięki wsparciu sponsora strategicznego akcji – organizacji odzysku opakowań ASEKOL PL S.A., w sześciu wybranych miastach (Warszawa, Kraków, Łódź, Poznań, Wrocław, Katowice) akcja zostanie rozszerzona o zbiórkę elektrośmieci. – Elektrośmieci będziemy przyjmować od zarejestrowanych uczestników akcji oraz od wszystkich tych, którzy przyniosą w miejsce zbiórki zalegający w domach zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Będziemy zbierać zarówno zużyte baterie, zepsute klawiatury, telefony, jak i odpady wielkogabarytowe, na przykład pralki czy nienadające się do naprawy lodówki. Wszystkie zebranie elektrośmieci trafią do recyklingu – informuje Beata Bartosiak, specjalista ds. edukacji ekologicznej ASEKOL PL. „Książka za worek śmieci”– weź udział w akcji Niestety, mimo wielu kampanii społecznych i edukacyjnych prowadzonych w szkołach, problem wyrzucania śmieci gdziekolwiek cały czas zagraża środowisku. W ubiegłym roku podczas sprzątania terenów zielonych wokół Kopca Powstania Warszawskiego w Warszawie uczestnicy akcji zebrali aż 2 tony odpadów. Rekord padł jednak w Krakowie, gdzie w zaledwie kilka godzin zebrano 2870 kg śmieci. Rejestracja uczestników na tegoroczne sprzątanie rusza już 22 sierpnia. Formularze rejestracyjne dla poszczególnych miast oraz regulamin akcji dostępne będą na stronie www.ksiazkazaworeksmieci.pl, oraz na profilu akcji „Książka za worek śmieci” na Facebooku. Na uczestników akcji czeka aż tysiąc książek. Otrzymają je ci, którzy jako pierwsi zarejestrują swój udział, a potem przyłączą się do wspólnego sprzątania. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zmiany klimatyczne wymuszają na ludziach poszukiwania alternatywnych źródeł energii, aby ograniczyć emisję dwutlenku węgla. Jednym z coraz popularniejszych rozwiązań jest energia generowana z wodoru.
W tym artykule: Jak wykorzystywać wodór w motoryzacji? Jak przechowywać wodór? Jak działa silnik wodorowy? Napęd wodorowy to przyszłość Coraz bardziej restrykcyjne normy emisji spalin powodują, że producenci samochodów zaczęli dokładać do swoich aut małe silniki elektryczne wspomagające jednostkę spalinową. Ma to ograniczyć produkcje szkodliwych dla środowiska spalin, a jednocześnie pomóc zmniejszyć ryzyko zapłaty wielomilionowych kary za łamanie przepisów. Pierwszym samochodem z napędem wodorym, który trafił do masowej produkcji była Toyota Mirai. Koncept tego auta był rozwijany od 1992 roku, a to pokazuje jak długą drogę musiała przejść ta technologia, by można było z niej seryjnie korzystać. Jak wykorzystywać wodór w motoryzacji? Wodór to najczęściej spotykany pierwiastek chemiczny we wszechświecie i na naszej planecie. Jako napęd jest już wykorzystywany w pociągach i w samochodach. Ostatnio również w lotnictwie. W motoryzacji może być wykorzystywany na dwa sposoby. Może służyć jako paliwo w tradycyjnym silniku, które podlega spalaniu w komorze. Drugim sposobem jest wykorzystanie wodoru w ogniwach paliwowych, by wytworzyć energię napędzającą silnik elektryczny. Energia wiązania wodoru i tlenu w cząsteczce wody H2O jest mniejsza niż łączna energia wiązania cząsteczek wodoru H2 i tlenu O2. Podczas jazdy kierowca nie odczuje żadnej różnicy w jeździe względem aut napędzanych benzyną. Największa zmiana jest dla środowiska, bowiem samochody wodorowe nie emitują żadnych szkodliwych substancji. A jak wyglądają koszty? Tu niestety nie jest tak optymistycznie. Przejechanie 100 kilometrów na wodorze, kosztuje około 44 złotych. W momencie jeszcze większej popularyzacji tego pierwiastka w motoryzacji, cena z pewnością spadnie. Nawet zerowa emisja CO2 nie wystarcza. Pierwsze lotnisko na świecie ogranicza liczbę lotów przez zmiany klimatu Trzecie najbardziej ruchliwe lotnisko w Europie wprowadza znaczące zmiany w rozkładzie lotów. Od kiedy zaczną obowiązywać? Podstawowym problemem w stosowaniu wodoru w silnikach tłokowych jest jego przedwczesny zapłon. Przyczynami tej sytuacji są bardzo niska energia zapłonu wodoru oraz szeroki zakres palności. Oprócz tych dwóch rzeczy, podczas spalania wodoru w powietrzu wytwarzają się niewielkie ilości tlenków azotu, które nie są zbyt dobre dla naszego zdrowia. Na szczęście ilość, która jest generowana nie ma negatywnego wpływu na środowisko. Jak przechowywać wodór? To też jest trudna kwestia. W stanie ciekłym co prawda, wodór zajmuje aż 846 razy mniejszą objętość niż w stanie gazowym przy temperaturze 0 stopni Celsjusza, ale za to pochłania bardzo dużo energii, przez co musi być chłodzony do temperatury -253 stopni Celsjusza. Oznacza to, że samochód musi być regularnie uruchamiany. Obliczono, że po około 9–14 dniach, wodór osiągnie taką temperaturę, że zamieni się w gaz i ulotni ze zbiornika. W pojazdach, w których wykorzystywane są ogniwa paliwowe, znajdują się zbiorniki do magazynowania sprężonego wodoru. Cylindrycznym kształtem przypominają te używane do paliw LPG. W przypadku wodoru, konstrukcje są jeszcze bardziej zaawansowane pod względem użytej technologii. Wewnętrzna warstwa wykonana jest z aluminium lub stali (ok. 20 proc. całkowitej masy), natomiast z zewnątrz całość jest oblana tworzywem kompozytowym. To wszystko sprawia, że zbiorniki mają dużą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz stosunkowo niewielką masę. Dobrym przykładem jest Honda FCX Concept. Zamontowano tam 171-litrowy zbiornik, w którym gaz jest przechowywany pod ciśnieniem 35 MPa. Liczba kilometrów, którą ten samochód mógłby przejechać robi wrażenie, bo wynosi aż 569,7 kilometrów. Jak działa silnik wodorowy? Odpowiedź na pytanie, jak działa silnik wodorowy, jest w zasadzie prosta. W pierwszym etapie pierwiastek chemiczny jest doprowadzany ze zbiornika do ogniwa, gdzie dostarczane jest powietrze, najczęściej z wykorzystaniem turbosprężarki. Drugim krokiem jest transmisja prądu z ogniwa do przetwornicy trakcyjnej, gdzie zamieniany jest on na prąd zmienny. Stamtąd jest przekazywany do silnika indykcyjnego, a ten dostarcza moment obrotowy do kół samochodu. Elementem, bez którego ten cały proces nie mógłby się odbyć, są ogniwa paliwowe. Co to takiego? To elektrochemiczne urządzenia wytwarzające energię użyteczną w wyniku reakcji chemicznej wodoru z tlenem. Istnieje wiele rodzajów takich ogniw paliwowych, a jednym z kryteriów, na które je można podzielić to temperatura. Możemy wyróżnić ogniwa paliwie wysoko-temperaturowe i nisko-temperaturowe. Ogniwa wysoko-temperaturowe pracują w okolicach 600 stopni Celsjusza. Spokojnie można w nich wykorzystywać wodór o niskiej czystości jak również niektóre węglowodory jak metan. Ich największą zaletą jest bardzo wysoka wydajność. Z drugiej strony największą wadą, przez którą nie możemy ich wykorzystać w przemyśle samochodowym, jest duża bezwładność czasowa. Oznacza to, że nie możemy ich błyskawicznie uruchomić. Dlatego w samochodach wykorzystywane są ogniwa niskotemperaturowe. Nie potrzebują tak wysokiej temperatury jak poprzednie, bo już tylko 250 stopni Celsjusza. Jest jednak mały haczyk, bowiem wymagany jest tutaj czysty wodór. Zdecydowaną zaletą jest brak konieczności stosowania termoodpornych materiałów, co przekłada się na bezpieczeństwo i sprzyja stosowaniu w samochodach. Napęd wodorowy to przyszłość Napęd wodorowy to przyszłość, czy chcemy tego czy nie. Samochody napędzane wodorem, będą o wiele bardziej przyjemniejsze w obsłudze. Głównie chodzi o uzupełnianie energii elektrycznej w „elektrykach". Dla wielu osób proces ten, trwa zdecydowanie za długo. Zatankowanie wodoru zajmuje około 3 minut, czyli podobnie do wlewania benzyny do baku. Eksperci twierdzą, że to właśnie ten aspekt przekona ludzi bardziej do samochódów napędzanych wodorem niż do tych elektrycznych. Samochody wodorowe na rynku już są, teraz czekamy na pierwszy ruch koncernów paliwowych, którzy uruchomią u siebie na stacjach taką możliwość. Mam nadzieje, że będzie to wcześniej niż później, bo technologia wodorowa, to niesamowita sprawa. Nasz ekspert Piotr Kolasa Pasjonat motoryzacji, podróży i piłki nożnej. W redakcji National-Geographic.pl odpowiada za media społecznościowe i nowe technologie.
Ekoturystyka – na czym polega i jak podróżować ekologicznie?
Ekologiczny styl życia powoli przestaje być już modą, a staje się społecznym obowiązkiem. Turystyka masowa wywiera niekorzystny wpływ na stan środowiska naturalnego. Jej przeciwieństwem jest ekoturystyka. Co kryje się pod tym pojęciem? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Na czym polega ekoturystyka? Formy ekoturystyki Jak podróżować ekologicznie? Ekoturystyka na świecie Ekoturystyka w Polsce Niestety, pod wpływem działalności człowieka, nasza planeta zmienia się na naszych oczach. Żeby spowolnić niekorzystne zmiany i zapobiec niektórym z nich, konieczna jest odpowiednia reakcja na degradację środowiska, a taka wiąże się z wdrożeniem zrównoważonych działań w każdej dziedzinie życia. Dotyczy to także podróżowania. Dla wielu z nas, turystyka stanowi możliwość obcowania z dziką przyrodą i poznawania kultury panującej w bardziej lub mniej odległych miejscach. Warto jednak zdać sobie sprawę z tego, że większość form podróżowania nie wywiera korzystnego wpływu na środowisko. Przeciwnie, przemieszczając się z miejsca na miejsce, w mniejszym lub większym stopniu zanieczyszczamy glebę, wodę i powietrze, a im większe odległości pokonujemy, tym bardziej wzrasta skala negatywnego oddziaływania takiej podróży. Niestety, najpopularniejszym środkiem transportu wciąż pozostaje samochód. Odwiedzając dalekie zakątki, chętnie korzystamy też z samolotów. To oczywiste, że każda taka wyprawa pozostawia ślad węglowy. Ekoturystyka, czyli inaczej turystyka zrównoważona, przeciwstawia się tym trendom, ale nie można ograniczyć sensu tej ideologii wyłącznie do rezygnacji z podróżowania pojazdami mechanicznymi i środkami transportu zbiorowego, które w największym stopniu wpływają na środowisko. To pojęcie ma bowiem znacznie szersze znaczenie. Na czym polega ekoturystyka? Ekoturystyka (turystyka zielona lub łagodna) to sposób podróżowania, którego istotą jest dogłębne poznanie odwiedzanych obszarów poprzez odkrywanie miejsc mało uczęszczanych przez innych turystów. Trzonem ekoturystyki jest poszanowanie przyrody, lokalnej tradycji i dziedzictwa kulturowego, a te założenia są realizowane poprzez niewywieranie wpływu na naturalne i społeczne czynniki, które kształtują tożsamość danego miejsca. Podróże są dla nas dobre i zdrowe - dlatego wielu z nas tak za nimi tęskni Mimo, że obecnie jesteśmy pochłonięci myśleniem o tym, gdzie i kiedy będziemy podróżować po zniesieniu restrykcji związanych z pandemią COVID-19, zakłócenia te sprawiły, że wielu z n... Co to wszystko oznacza w praktyce? Istotą tego stylu podróżowania jest ograniczenie swojego wpływu na funkcjonowanie odwiedzanego regionu do absolutnego minimum. Nadrzędnym celem jest w tym przypadku troska o zachowanie jego walorów turystycznych, społecznych i kulturowych. Te założenia są realizowane poprzez integrację działalności turystycznej z celami dotyczącymi ochrony naturalnych zasobów przyrody i społecznym oraz gospodarczym potencjałem, który charakteryzuje dany region. Dzięki temu turystyka ekologiczna przyczynia się do rozwoju miejsc cennych w kontekście przyrodniczym, krajobrazowym i kulturowym. Kim jest ekoturysta? To osoba, która kieruje się fundamentalnymi zasadami ekoturystyki, poprzez skupianie się na kontakcie z naturą w jej najbardziej pierwotnej formie i rdzenną kulturą odwiedzanego obszaru. Takiemu podróżnikowi zależy na poznaniu walorów przyrodniczych, obyczajów panujących w danym regionie i historii odwiedzanego miejsca. Przykładem ekoturystyki w polskim wydaniu niech będzie wycieczka w Tatry. Ekoturysta z całą pewnością nie wsiądzie do dorożki na Krupówkach i nie stanie w kolejce do szlaku prowadzącego nad Morskie Oko. Nie przyczyni się też do degradacji lokalnej kultury, kupując na kramach produkty udające tradycyjne rękodzieło góralskie. Wybierze za to miejsca niemal nieuczęszczane, np. tatrzańskie doliny. Zawsze będzie trzymał się wyznaczonego szlaku, bo ekoturysta rozumie, że przyroda wymaga szacunku. Wstąpi do bacówki, by skosztować lokalnego oscypka i zamienić kilka słów z przedstawicielem lokalnej społeczności. Zamiast posilać się w sieciowej restauracji, na którą można trafić w każdym zakątku kraju, ekoturysta wejdzie do jadłodajni serwującej prawdziwe lokalne specjały. Nocy spędzi nie w luksusowym hotelu, a w namiocie (w miejscu wyznaczonym do biwakowania) lub w wiejskim gospodarstwie. Formy ekoturystyki Ekoturystyką można nazwać każdą formę podróżowania, która jest realizowana w zrównoważony sposób i której fundamentalnym założeniem jest kontakt z naturą i poznanie lokalnej kultury z jednoczesnym wykreśleniem jej najbardziej komercyjnych wariantów. Formą ekoturystyki może być wędrówka górskimi szlakami i trekking w trudno dostępnych obszarach, ale także wycieczka rowerowa do leśnej głuszy lub spływ kajakiem. W dużym stopniu ekoturystykę można też utożsamić z agroturystyką. Także w tym przypadku obcujemy z naturą i przebywamy z rdzenną ludnością danego obszaru, mogąc z bliska przyglądać się pracy i obyczajom jej przedstawicieli. Warto podkreślić, że ekoturystyka to nie tylko turystyka aktywna, której celem jest odpoczynek z dala od miejskiego zgiełku. W fundamentalne zasady takiej idei podróżowania doskonale wpisuje się także turystyka specjalistyczna, czyli ukierunkowana na badanie przyrody, historii i kultury. Jak podróżować ekologicznie? Zasady ekoturystyki nie dotyczą wyłącznie zachowania turysty po osiągnięciu destynacji, ale także sposobu podróżowania, który pozwala osiągnąć cel podróży. U podstaw turystyki ekologicznej leży rezygnacja z pojazdów mechanicznych stanowiących środki transportu osobistego, czyli z samochodów i motocykli. Świadomy turysta wybierze środek komunikacji zbiorowej – pociąg lub autobus. Oczywiście, można długo rozwodzić się na temat ich wpływu na środowisko, ale nikt chyba nie zaprzeczy, że pojazd, który w jednym czasie może przewieźć kilkadziesiąt lub kilkaset osób wpłynie na środowisko w mniejszym stopniu niż samochody, którymi podróżowałaby taka sama ilość pasażerów. Jak dieta wpływa na klimat? Wystarczy, że wyeliminujesz JEDEN produkt z menu, by pomóc planecie Niekorzystne zmiany klimatu stają się coraz bardziej uciążliwe dla ludzi. Ale wystarczy niewielka zmiana jadłospisu, by zmniejszyć swój ślad węglowy aż o 48 proc. Do takiego wniosku doszl... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/33827294b3d18713aa47085333cc25a905d8ce1b-eb5dbe4.jpeg" width="938" height="626" alt="Jak dieta wpływa na klimat? Wystarczy, że wyeliminujesz JEDEN produkt z menu, by pomóc planecie (fot. Luke Sharrett/Bloomberg via Getty Images)" title="Jak dieta wpływa na klimat? Wystarczy, że wyeliminujesz JEDEN produkt z menu, by pomóc planecie (fot. Luke Sharrett/Bloomberg via Getty Images)" /> Najlepszym środkiem transportu jest jednak pojazd, który nie emituje żadnych zanieczyszczeń – rower. Należy wyzbyć się przekonania, że jednoślad napędzany siłą naszych mięśni pozwala realizować wyłącznie wycieczki „wokół komina”. Miłośnicy wypraw bikepackingowych (czyli z tym, co uda nam się zabrać na rower) doskonale wiedzą, że w ten sposób można pokonywać spore odległości. W przypadku naprawdę odległych destynacji, nie ma problemu z połączeniem wyprawy rowerowej z podróżą pociągiem. Taka forma przemieszczania się także będzie ekologiczna w znacznie większym stopniu niż podróż autem wyposażonym w bagażnik rowerowy. Ekoturystyka na świecie Słowo „ekologia” (wraz ze swoimi wszystkimi odmianami) towarzyszy nam na każdym kroku, jednak wbrew pozorom, ekoturystyka nie jest nowym, dopiero raczkującym trendem. Ta ideologia została zapoczątkowana w 1965 roku, kiedy Nicolas Hetzer – meksykański ekolog – określił jej podstawowe założenia. Były nimi: minimalizacja wpływu na środowisko, maksymalizacja poszanowania kultury lokalnej i zysków, które może ona czerpać z ruchu turystycznego, maksymalizacja przyjemności płynącej z wypoczynku. Nieco później, bo w latach 70. XX wieku, w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie do głosu doszli przedstawiciele ruchu pacyfistycznego, którzy wyrażali swój sprzeciw nie tylko wobec agresywnej polityki, ale także gospodarki bazującej na „rabowaniu” zasobów naturalnych. To stworzyło stabilny grunt dla nowych idei, u podstaw których leżało zwiększanie świadomości ekologicznej. Obecnie zielona turystyka ma się doskonale we wszystkich krajach świata. Nie chodzi tu wyłącznie o rozwiniętą świadomość turystów podróżujących indywidualnie. Coraz więcej firm działających w tej branży wprowadza do swojej oferty wycieczki, których ideą jest bliski kontakt z naturą i rdzennymi mieszkańcami danego obszaru. Ekoturystyka w Polsce Także ekoturystyka w Polsce ma się bardzo dobrze. Mimo że kiedyś nikt nie nazywał tej formy podróżowania w ten właśnie sposób, to wycieczki do miejsc oddalonych od cywilizacji są organizowane w naszym kraju już od dawna. Turystyka konopna nowym trendem? Ma być warta miliardy dolarów, ale państwa nie chcą powtórki z Holandii. Jest plan Turystyka konopna to nie tylko Amsterdam. Coraz więcej miejsc na świecie oferuje wycieczki tematyczne z marihuaną w tle. Czy wszędzie, gdzie marihuana jest legalna, turyści mogą czuć się be... Z pojęciem ekoturystyki bliżej mogliśmy zapoznać się w 2000 roku, kiedy ukazała się pierwsza na naszym rynku obszerna publikacja poruszająca ten temat autorstwa Dominiki Zaręby. Na podstawie zgromadzonej wiedzy, autorka zdefiniowała turystykę ekologiczną jako podstawę turystyki zrównoważonej, opierającą się o podróżowanie do miejsc o wybitnych walorach przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Nie ulega wątpliwości, że Polska stwarza idealne warunki do uprawiania ekoturystyki. Nasz kraj charakteryzuje się wyjątkowo bioróżnorodnością. Roztocze, Kaszuby, Suwalszczyzna – to tylko kilka przykładów obszarów, które charakteryzują się niezwykłymi walorami turystycznymi. Zapewniamy, że niezwykle atrakcyjne miejsca można znaleźć właściwie wszędzie. Wystarczy tylko przeanalizować mapę i porozmawiać z innymi miłośnikami zielonych podróży, a okaże się, że wiele z nich mamy na wyciągnięcie ręki. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Topniejące lodowce Grenlandii ogromnym zagrożeniem dla człowieka. Uwalniają śmiertelnie niebezpieczną truciznę
O tym, że lód na Grenlandii topnieje, wiadomo od dawna. Topnienie lodowców niesie jednak za sobą dużo poważniejsze konsekwencje niż dotąd sądzono.
W tym artykule: Skąd rtęć w lodowcach Grenlandii? Rtęć na dnie rowów oceanicznych Ryby pod lupą Ilość rtęci zaobserwowana w trzech rzekach lodowcowych i trzech fiordach Grenlandii jest jedną z najwyższych odnotowanych w historii. Naukowcy twierdzą wręcz, że stężeniom w tym rejonie świata dorównują tylko zanieczyszczenia wód w przemysłowej części Chin. Te ostatnie odpowiadają za blisko 1/3 całego światowego zanieczyszczenia rtęcią. Badacze obawiają się jednak, że do środowiska może przedostać się jeszcze więcej toksycznej rtęci. Wszystko dlatego, że lodowce Grenlandii cały czas topnieją. I to w coraz szybszym tempie. Skąd rtęć w lodowcach Grenlandii? Rtęć jest naturalnym i rozpowszechnionym pierwiastkiem uwalnianym przez pożary, erupcje wulkanów i erozję. W ciągu ostatnich 150 lat za dodatkową i ponadprogramową emisję rtęci do środowiska w dużej mierze odpowiada przemysł. Biorąc pod uwagę, że na Grenlandii nie mamy do czynienia z żadnym dużym ośrodkiem przemysłowym, najbardziej prawdopodobne jest, że rtęć w lodowcu pochodzi z erozji skał znajdujących się pod pokrywą lodową. Przez setki lat niebezpieczny metal pozostawał ukryty w lodzie. Postępujące zmiany klimatyczne przyspieszyły jego topnienie i sprawiły, że rtęć zaczęła spływać do okolicznych wód. Patagonia rośnie o 4 cm rocznie. To efekt szybkiego topnienia pola lodowego. Co to oznacza dla świata? Badania sejsmiczne wykazały, że proces wypiętrzania w Patagonii nabrał gwałtownie szybkiego tempa. Wszystko dlatego, że pole lodowe topnieje w tempie dużo szybszym niż dotychczas szacowano. Niestety pokłady rtęci w grenlandzkim lodzie mogą być tak duże, że uniemożliwią ograniczenie zanieczyszczenia środowiska tym metalem do bezpiecznego poziomu. „To duże i wrażliwe klimatycznie źródło rtęci (Hg) nie zostało uwzględnione w obecnych globalnych budżetach Hg i strategiach zarządzania Hg” – ostrzegają autorzy nowego badania. Rtęć na dnie rowów oceanicznych Inny zespół naukowy odkrył niepokojąco wysokie stężenie rtęci w najgłębszych rowach Oceanu Spokojnego. Odnotowane poziomy przekraczają wszystkie dotychczas rejestrowane wartości. Są wyższe nawet od stężeń obserwowanych na obszarach bezpośrednio skażonych przez działalność przemysłową. Badanie z udziałem naukowców z Danii, Kanady, Niemiec i Japonii przedstawia pierwsze w historii bezpośrednie pomiary depozycji rtęci w jednym z najtrudniejszych do pobierania próbek środowisk na Ziemi – na głębokości od 8 do 10 kilometrów pod wodą. Co ciekawe zdaniem głównego autora badań gromadzenie się rtęci na tak dużych głębokościach niekoniecznie musi być negatywnym zjawiskiem. – Dobrą wiadomością jest to, że rowy oceaniczne działają jak stałe wysypisko. A więc możemy spodziewać się, że rtęć, która na nie trafi, pozostanie tam przez wiele milionów lat – mówi profesor Hamed Sanei, dyrektor Lithospheric Organic Carbon Laboratory (LOC) na duńskim Uniwersytecie w Aarhus. – Ale nawet gdy rtęć zostanie usunięta z biosfery, nie zmienia to niepokojącego faktu, jak dużo tego pierwiastka znalazło się w rowach oceanicznych. Może to być wskaźnik ogólnego stanu naszych oceanów – dodaje. Zdaniem autorów, wyniki tych badań pomagają wypełnić kluczową lukę dotyczącą cyklu rtęci, tj. usuwania rtęci ze środowiska globalnego. Okazuje się, że rtęć może gromadzić się w osadach głębinowych, a następnie ruch tektoniczny przenosi te osady w głąb górnego płaszcza Ziemi. Ośrodek narciarski w Alpach Szwajcarskich próbuje niekonwencjonalnych metod by ratować tamtejsze lodowce Pracownicy ośrodka narciarskiego w Szwajcarii, pracowali pracowali przez całe lato, przykrywając lodowiec specjalnymi, poliestrowymi kocami, aby zablokować promienie słoneczne powodujące jego... – Udowodniliśmy, że osady w okopach oceanicznych są punktami akumulacji rtęci, a wskaźniki akumulacji rtęci są wielokrotnie wyższe niż wcześniej sądzono – dodaje współautor badania, dr Peter Outridge z Natural Resources Canada. Ryby pod lupą Rtęć spoczywająca kilka kilometrów pod powierzchnią wody nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia ludzi. Co innego zanieczyszczenie wód w pobliżu Grenlandii. Grenlandia jest ważnym eksporterem ryb, co sprawia, że wraz z morskimi przysmakami trafiającymi na nasz talerz możemy zaserwować sobie także rtęć. Czym to grozi? Akumulacja rtęci w organizmie może prowadzić do zatrucia tym pierwiastkiem, czyli choroby zwanej rtęcicą. Dochodzi w niej do uszkodzenia układu nerwowego i hormonalnego, a w skrajnych przypadkach nawet do urazów mózgu i śmierci. W latach 50 XX w. japoński zakład tworzyw sztucznych wypuszczał do zatoki Minamata ścieki zawierające metylortęć (związek rtęci o ogromnej toksyczności). Jej stężenie rosło w kolejnych ogniwach łańcucha pokarmowego – w rezultacie u mieszkańców okolicznych wiosek doszło do masowych zatruć owocami morza. Szacuje się, że spowodowały one śmierć prawie 1800 osób. Czysta rtęć jest mniej groźna niż jej związki takie jak metylortęć czy stosowana jako pestycyd dimetylortęć. Mimo to ludzie i zwierzęta żyjący w Arktyce częściej są narażeni na spożywanie toksycznych poziomów rtęci wraz z pożywieniem i wodą. Pomijając naturalną erozję skał Grenlandii, dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że globalna cyrkulacja przenosi metale ciężkie na północ. Ponadto coraz większe ilości rtęci spadają na lodowce, które topniejąc ponownie uwalniają rtęć do lokalnych cieków wodnych. Źródła: Nature Geoscience, Scientific Reports Powstała „Mapa skarbów Antarktydy”. Ma wskazywać położenie 300 tys. cennych meteorytów Naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Delfcie w Holandii wykorzystali sztuczną inteligencję do stworzenia „mapy skarbów Antarktydy”. Na mapie wskazano strefy, w których z dużym prawdopodo... Sensacyjna sekcja zwłok wieloryba. Pod płetwą znaleziono ludzką dłoń Sekcja zwłok wieloryba, w której uczestniczył dr Mark Scherz. Zdjęcie, na którym trzyma ogromną pięciopalczastą dłoń, podbiło naukowego Twittera. Albert Einstein: 15 rzeczy, których nie wiedzieliście o tym wybitnym fizyku Znamy go jako twórcę ogólnej teorii względności. Tymczasem Albert Einstein prowadził fascynujące życie. Oto 15 mniej znanych faktów z życia genialnego naukowca.
Turystyka zrównoważona dla początkujących. Gdzie i jak podróżować świadomie?
Turystyka zrównoważona to coś więcej, niż dbanie o ekologię w podróży. O czym jeszcze należy pamiętać?
W tym artykule: Na czym polega turystyka zrównoważona? Świadomie wybieraj, gdzie podróżujesz Im mniej, tym lepiej Zmiana na talerzu Wolonturystyka to nie pomaganie Zrównoważone biura podróży Walka z katastrofą klimatyczną to jedno z największych wyzwań współczesnej cywilizacji. Zanieczyszczenie powietrza czy masowa produkcja jednorazowych przedmiotów z plastiku również silnie wpływają na naszą codzienność. Od niedawna coraz częściej słyszymy też o zrównoważonej turystce. To jednak coś innego niż tylko kolejny trend w podróżowaniu. Na czym polega turystyka zrównoważona? Powiedzieć, że turystyka zrównoważona to podróże w duchu eco friendly, to jak nie powiedzieć nic. Propagatorzy tej idei podkreślają, że chodzi nie tylko bezpośrednio o naszą planetę, ale również o ludzi. Tu konkretnie o lokalne społeczności zamieszkujące odwiedzane przez nas miejsca. Świadome i odpowiedzialne podróżowanie nie tylko wspiera regiony, ale też ogranicza degradację ekosystemów. Niewykluczone, że w niedalekiej przyszłości turystyka zrównoważona z ciekawostki zmieni się w normę. Podobnie było z niejedzeniem mięsa. Obecnie bycie wegetarianinem lub weganinem nie wzbudza już takiego poruszenia w towarzystwie jak jeszcze kilkanaście lat temu. Praktycznie każda restauracja oferuje bezmięsne dania. Ba, w wielu miastach otwiera się coraz więcej lokali serwujących wyłącznie dania wege. Już teraz warto wiedzieć, na czym polega świadome podróżowanie. Ta wiedza może nam się przydać, chociażby podczas planowania tegorocznych wakacji. Wbrew pozorom turystyka nie jest zbiorem ograniczeń. To szansa na to, żeby poznawać nasz świat pełniej i bardziej odpowiedzialnie. Gdzie najlepiej się wyciszyć? Nasze propozycje na podróże w stylu slow travel W tych miejscach zrozumiesz, co to znaczy „delektować się” podróżowaniem. Świadomie wybieraj, gdzie podróżujesz Turystyka zrównoważona zaczyna się od wyboru kierunku. Warto rozważyć wakacje w miejscach, które zostały dotknięte klęskami żywiołowymi. Pandemia nie pozwoliła im odrobić finansowych strat, dlatego lokalna baza turystyczna potrzebuje teraz podróżnych jeszcze bardziej niż kiedykolwiek. W Europie może to być na przykład wyspa Lido oddzielająca Lagunę Wenecką od Adriatyku. Na miejscu wszystkie firmy należą do lokalnych właścicieli. Inna alternatywa dla największych włoskich miast to Triest. Poza Europą lokalnie wesprzesz Portoryko czy Sri Lankę. Im mniej, tym lepiej Zabieranie w podróż lżejszego bagażu jest przyjazne nie tylko dla naszego portfela, ale także planety. Jeśli to możliwe, lecąc samolotem, postaraj się ograniczyć do bagażu podręcznego. Każdy dodatkowy kilogram to większe zużycie paliwa przez silniki. Pierwszym krokiem w zmniejszaniu obładowania może być zamiana kilku butelek z kosmetykami pielęgnacyjnymi na mydło w kostce i mały szampon. Warto tu też wspomnieć o masowym konsumpcjonizmie. Wiele osób nadal kupuje nowe ubrania specjalnie na dwutygodniowe wakacje. Najpierw warto zajrzeć do szaf i sprawdzić, czy rzeczywiście nie mamy się w co ubrać. Jeśli brakuje nam letnich części garderoby, możemy skorzystać z wymiany. Obecnie coraz więcej internautów chętnie wymienia się ubraniami lub sprzedaje je w okazyjnych cenach. Zmiana na talerzu Jedzenie lokalnych i ekologicznych dań ma pozytywny wpływ na społeczeństwo i środowisko. Możesz ograniczyć emisje CO2, wybierając restauracje, w których wykorzystywane są regionalne składniki – najlepiej uprawiane samodzielnie przez właścicieli. Unikaj importowanej żywności i wołowiny. W ten sposób nie tylko wesprzesz lokalnych producentów, ale też zmniejszysz ślad węglowy zostawiany przez branżę gastronomiczną. Wolonturystyka to nie pomaganie Nie ma nic złego w pomaganiu innym. Żeby pomoc była jak najbardziej efektywna i etyczna, warto zastanowić się, co możemy dać od siebie. Niepokojącym zjawiskiem jest tzw. wolonturystyka. Po czym ją rozpoznać? Najczęściej są to grupy Europejczyków i Amerykanów odwiedzające najuboższe (lub uważane lata temu za takie) miejsca na świecie. Z założenia wprowadzają zmiany, dzięki którym ludziom będzie się żyło lepiej. Na miejscu często uchodzą za bohaterów z Zachodu, co tylko podtrzymuje podziały między narodowościami. Wolontariat za granicą to nie film Marvela. Nie musisz nakładać specjalnego stroju i pracować na budowie. Pomagać można na różny sposób, choćby udzielając informacji czy pośrednicząc między organizacjami a potrzebującymi. Zawsze sprawdzaj, czy twoje zaangażowanie będzie potrzebne i konstruktywne. Zrównoważone biura podróży W zorganizowaniu zrównoważonej podróży pomogą ci wyspecjalizowane biura i organizacje, przykładowo Pura Aventura. Anglo-hiszpański touroperator zabiera turystów do Hiszpanii i Ameryki Łacińskiej. W programach wyjazdów dominują miejsca o bogactwie naturalnym. Pura Aventura mierzy ślad węglowy każdego klienta. Dodatkowo wspiera finansowo projekt rozwoju społeczności wiejskiej w Nikaragui. Norwegia jest jednym z najbardziej zrównoważonych krajów na świecie. Coraz więcej miejscowych biur podróży stawia na świadome podróżowanie, a ze wszystkich wyróżnia się Up Norway. Przewodnicy współpracują wyłącznie z partnerami zrównoważonymi społecznie i ekologicznie. Turyści mogą poznawać dziewicze miejsca, ukryte przed większością podróżnych, płynąc kajakiem lub promem. Z takiej perspektywy słynne fiordy wyglądają jeszcze bardziej spektakularnie. Intrepid to największa na świecie firma organizująca podróże w duchu zrównoważonego rozwoju. Konkretne wymogi dotyczą wszystkich aspektów działalności, od personelu po łańcuch dostaw. Organizatorzy oferują przygodowe wycieczki grupowe. Poza tym The Intrepid Foundation wspiera wykluczane społeczności na świecie poprzez szkolenia i propagowanie równości płci i tworzenie nowych miejsc pracy.
Expo 2020 last minute. Jak zaplanować wizytę na światowej wystawie w Dubaju?
Na Światowej Wystawie Expo 2020 w Dubaju atrakcji jest tyle, że trzeba dobrze zaplanować sobie każdy dzień. Podpowiadamy, jak to zrobić i które atrakcje koniecznie zobaczyć.
W tym artykule: Jak zwiedzić Expo 2020 w trzy dni Po Dubaju podróżujcie metrem Bilety na Expo 2020 kupcie przez internet Zabierzcie potwierdzenie szczepienia na COVID-19 lub wynik testu PCR Na Expo 2020 przyjedźcie z samego rana. Wtedy wejdziecie do najciekawszych pawilonów Kupcie pamiątkowy paszport Expo 2020 Korzystajcie z darmowego internetu i aplikacji mobilnej Expo Obowiązkowo zajrzyjcie do pawilonu Polski na Expo 2020 Poznajcie trzy żywioły w niesamowitej instalacji Wyruszcie w podróż samolotem do przyszłości Uważajcie na ceny jedzenia na Expo 2020 Zwiedzając Expo 2020 mierzcie siły na zamiary Poznajcie główne tematy Expo 2020 Odbywająca się co pięć lat Światowa Wystawa to wielka dawka inspiracji dla każdego, kto interesuje się światem, trendami, przyszłością i rozwojem społecznym. To miejsce spotkań ludzi, kultur i idei. Na Expo 2020 w Dubaju atrakcji jest tyle, że trzeba dobrze zaplanować sobie każdy dzień. Jak zwiedzić Expo 2020 w trzy dni Ile ich potrzeba, by zobaczyć wystawę? Jeśli Wam napiszę, że trzy, albo że pięć, albo nawet tydzień, to i tak będzie za mało, by dokładnie przyjrzeć się temu, co prezentują 192 kraje, w tym Polska, biorące udział w tym wydarzeniu. Jeśli jednak wybieracie się do Dubaju na trzy dni – tak jak ja to zrobiłem – to wystarczy wam czasu, by uchwycić na Expo 2020 to, co najważniejsze. Miejsca, które trzeba zobaczyć podczas EXPO 2020 w Dubaju [Galeria zdjęć] Światowa Wystawa Expo 2020, która odbywa się w Dubaju, to miejsce spotkań ludzi, kultur i idei. Tegoroczne Expo wspiera się na trzech tematach przewodnich: Możliwości, Mobilność i Zrównow... Przygotowałem więc dla Was moje sprawdzone patenty na „Expo last minute”. Dlaczego na ostatnią chwilę? Bo światowa wystawa, która ruszyła 1 października 2021 r., kończy się 31 marca. Macie więc aż (a może tylko) dwa miesiące, aby ją jeszcze zobaczyć. Hasłem przewodnim Expo 2020 jest „Łączmy umysły, budujmy przyszłość” (Connecting minds, creating the future). Warto wiedzieć, że to pierwsze takie wydarzenie w świecie arabskim. Do tego odbywające się na ogromnym terenie – ponad 4 km kw. Wystawa została podzielona na trzy główne tematy: zrównoważony rozwój, mobilność, możliwości. Jak uważają organizatorzy wydarzenia, to właśnie te trzy elementy współczesnego świata mają dziś największy wpływ na nas i na naszą planetę. Na Expo 2020 jest tyle fantastycznych pawilonów różnych krajów mówiących o naszym życiu i o tym, jak zmienić je na lepsze, głównie technologicznie (niestety, prawie w ogóle nie mówi się o prawach człowieka), że wszystkich nie da się obejrzeć. Są jednak takie, których pominąć zwyczajnie nie można. Ale o tym za chwilę, bo najpierw musicie na Expo w ogóle dojechać. Po Dubaju podróżujcie metrem Tak jest najłatwiej, najszybciej i najtaniej. To w Dubaju ma znaczenie i to nie tylko ze względu na ceny, ale też korki w godzinach szczytu. Do Expo, i to niemal pod samą bramę wejściową dojedziecie czerwoną linią metra. Wsiadając na stacji Dubai Mall, a więc przy największym na świecie centrum handlowym u stóp Burj Khalifa, najwyższego budynku świata, dojedziecie na wystawę w około 40 minut. Można także dotrzeć na nią autobusem, ale ten jedzie kwadrans dłużej. Pamiętajcie też, że najdrożej zaś będzie dojechać taksówką lub Uberem. No chyba, że podróżujecie w kilka osób i podzielicie się kosztami. Bilety na Expo 2020 kupcie przez internet Nie będziecie tracić czasu na miejscu. Ceny biletów są różne. Najtańszy – jednodniowy – kosztuje 11,49 euro. Ale są też bilety sezonowe za 49,80 euro (nielimitowana liczba wejść) czy jednodniowe za aż 70 euro. W tej cenie jest m.in. szybsza ścieżka wejścia na wystawę, możliwość odpoczynku w saloniku premium i udział w wydarzeniach biznesowych. Bilety kupuje się na stronie: www.expo2020dubai.com Zabierzcie potwierdzenie szczepienia na COVID-19 lub wynik testu PCR Inaczej nie wejdziecie na wystawę. Wszystkie osoby pełnoletnie muszą być w pełni zaszczepione na COVID-19, a jeśli nie są, to muszą przedstawić negatywny wynik testu PCR wykonanego w ciągu ostatnich 72 godzin. Jeśli macie kupione bilety na Expo, testy możecie wykonać bezpłatnie przed wejściem na wystawę. Jest to możliwe m.in. w village Expo, czyli miasteczku wystawowym, gdzie mieszkają pracownicy – w budynku 2B. Pamiętajcie tylko, że na wynik testu trzeba poczekać około 10 godzin, więc zróbcie go dzień przed wizytą na wystawie. Na Expo 2020 przyjedźcie z samego rana. Wtedy wejdziecie do najciekawszych pawilonów Wystawa otwarta jest przez 7 dni w tygodniu, od godz. 9 do północy od niedzieli do czwartku i od 9 do 2 w nocy w piątki oraz soboty. Ale potraktujcie moja radę bardzo poważnie. Dlaczego? Ponieważ są pawilony, do których od rana do nocy ustawiają się długie kolejki zwiedzających. Chodzi m.in. o pawilon gospodarza Expo czyli Zjednoczonych Emiratów Arabskich, który zachwyca głównie architekturą – przypomina szykującego się do lotu sokoła. W środku zaś czeka was przejście pustyni i obejrzenie prezentacji o historii i kulturze tego kraju. ZEA pokazują także ludzi, którzy mają obecnie największy wpływ na ten nieustannie zmieniający się architektonicznie i technologicznie kraj. Jednak znacznie więcej czasu spędzicie w pawilonie Niemiec, który też jest niezwykle popularny wśród odwiedzających. To jeden z najbardziej kreatywnych pawilonów na wystawie światowej. Niemcy stworzyli bowiem kampus, przypominający nowoczesne laboratorium, w którym można dowiedzieć się, albo sobie przypomnieć, na czym polega zrównoważony rozwój. Mnóstwo tu interaktywnych tablic, eksponatów i doświadczeń nie tylko dla dorosłych, ale także dla dzieci. Spędziłem w tym pawilonie godzinę, a mógłbym i dwie, gdybym tylko miał więcej czasu. Tłumy przyciąga też pawilon Arabii Saudyjskiej, który jest jednym z największych na Expo. Warto go zobaczyć ze względu na rozwiązania wizualne. Pierwsze wrażenie robi pochylona szklana fasada, w której jak w lustrze odbija się to co dookoła. Drugie wrażenie - wystawa wewnątrz pawilonu. Na gigantycznym, wypłaszczonym globusie pokazywane są m.in. zapierające dech krajobrazy tego kraju. Nie możecie też odpuścić niezwykle kolorowego pawilonu Rosji. Ten kraj głównym tematem swojej prezentacji uczynił ludzki mózg. Multimedialna wystawa z ogromnym mózgiem w centrum uwagi naprawdę jest kosmiczna. Zwiedzający chętnie też odwiedzają Finlandię (fasada pawilonu ma kształt uchylonej teatralnej kurtyny). Finlandia chwali się swoimi rozwiązaniami ekologicznymi, ale też najlepszym systemem edukacji na świecie, zdecydowanie pobudzającym wyobraźnię i kreatywność uczniów. Poza tym w pawilonie stworzono także przestrzeń, gdzie jedynymi odgłosami, jakie będą do was docierać, są odgłosy lasu. Kiedy tam wszedłem, zamknąłem oczy, wziąłem głęboki oddech i na kilka chwil odciąłem się od milionów dźwięków towarzyszących mi na Expo. A potem przepadłem w pawilonie zrównoważonego rozwoju Terra, który jest jednym z najbardziej futurystycznych obiektów na wystawie. Terra wygląda bowiem jak statek kosmiczny z „Gwiezdnych wojen”. Do tego jest samowystarczalna – jej dach oraz wyrastające wokół drzewka energetyczne pokrywa 4912 paneli słonecznych. Mogą one rocznie wygenerować energię potrzebną do naładowania 900 tysięcy telefonów komórkowych! Terra nawiązuje do dzisiejszej trudnej sytuacji naszej planety, coraz bardziej niszczonej przez człowieka. W tym pawilonie można znaleźć się pod powierzchnią ziemi, w głębinach oceanów, a także przekonać się, jak konsumpcjonizm wyniszcza planetę. Cóż, z tego pawilonu nie wychodzi się z uśmiechem… Kupcie pamiątkowy paszport Expo 2020 To już tradycja. Mam taki paszport z Expo w Szanghaju (2010), z Expo w Mediolanie (2015) i teraz doszedł paszport z Dubaju. Kosztuje ok. 25 zł, sprzedawany jest w oficjalnych sklepach z gadżetami Expo. Zbiera się w nim pieczątki z każdego odwiedzonego pawilonu. Dla mnie to świetna pamiątka, dzięki której nie zapomnę, w jakim pawilonie byłem. I wam też ją polecam. Korzystajcie z darmowego internetu i aplikacji mobilnej Expo Bezpłatna i szybka sieć Wi-Fi dostępna jest na całym terenie Expo. Poza tym, będąc w ZEA nie włączajcie transmisji danych komórkowych, bo w roamingu zapłacicie krocie (kiedyś mnie to, niestety, spotkało). Korzystajcie z darmowego internetu, który złapiecie w wielu miejscach i obiektach w całym mieście. Poza tym na lotnisku w Dubaju podczas odprawy granicznej dostaniecie darmową kartę SIM z pakietem danych 1 GB. Jest ona ważna przez 24 godziny. Przyda się wam, by w miejscach bez Wi-Fi zamówić np. Ubera czy sprawdzić dojazd komunikacją miejską na mapach Google. Podczas zwiedzania wystawy zainstalujcie aplikację Expo2020Dubai. Pomoże wam ona w dotarciu do pawilonów. Pokazuje, jak do nich dojść. Ma też spis wszystkich punktów z jedzeniem (a tych jest ponad 200) i wykaz wydarzeń, tj. koncertów, spektakli, debat odbywających się danego dnia. Jak zaplanowane zostało Expo? Patrząc na mapkę w aplikacji zauważycie, że teren wystawy z lotu ptaka wygląda jak kwiat, którego każdy z płatków odnosi się do jednego z trzech wspomnianych na początku tematów przewodnich. Centralnym punktem wystawy jest zaś Al Wasl Plaza. To ogromny plac ze sceną, zadaszony gigantyczną ażurową kopułą wysoką na 130 metrów, pod którą organizowane są występy muzyczne. Po zmroku odbywają się tam zachwycające, niezwykle kolorowe multimedialne pokazy. Kopułę widać niemal z każdego miejsca na Expo, więc jest świetnym punktem orientacyjnym. Obowiązkowo zajrzyjcie do pawilonu Polski na Expo 2020 Pawilon Polski, którego hasłem przewodnim jest „Polska. Kreatywność inspirowana naturą”, zachwyca drewnianą architekturą. Dlatego warto pochwalić się nim w sieci i docenić jego projektantów. Zewnętrzną elewację zdobi kinetyczna rzeźba. To motyw symbolizujący bogactwo i różnorodność krajobrazu naturalnego Polski. Na wystawie chwalimy się tym, że jesteśmy kreatywni i podkreślamy polską gościnność. Głównym elementem prezentacji jest więc symbolizujący ją stół. Jego blat jest przestrzenną mozaiką wykonaną z różnych materiałów charakterystycznych dla Polski: miedzi, szkła, drewna, stali, aluminium, ceramiki. Łącznie blat zawiera 120 różnych modułów. W szklanych gablotach są natomiast prezentowane przykłady rodzimego dizajnu, m.in. szkło z Krosna czy biżuteria. Duże wrażenie robią na zwiedzających koronki z Koniakowa. Uwaga: pobiliśmy rekord Guinnessa w zrobieniu największej koronkowej serwecie, którą także można zobaczyć na wystawie! Na piętrze pawilonu dostępne są wystawy czasowe prezentujące regiony. Kiedy byłem na Expo, w naszym pawilonie trwał tydzień śląski. Panie koronczarki z Koniakowa robiły prawdziwą furorę. Kolejki chętnych do nauki szydełkowania ustawiały się przez cały dzień. Poza tym można było nauczyć się tańczyć poloneza. Chętnych do spróbowania swoich sił z tancerzami Zespołu Pieśni i Tańca Śląsk także było bardzo wielu. W naszym pawilonie odbywają się także koncerty fortepianowe – Chopin zawsze przyciąga słuchaczy. Poznajcie trzy żywioły w niesamowitej instalacji Jedną z najciekawszych atrakcji dostępnych w trakcie Expo 2020 jest wodna instalacja Water Feature. Łączy ona w sobie cechy żywiołów: wody, ziemi i ognia. Przybiera formę innowacyjnego wodospadu. W czasie dnia strumienie wody spływają po pionowych ścianach wysokich na 13 metrów, po to, by nocą pokonać siłę grawitacji i odbić się ku górze. Widowisko dopełnia wpisująca się w klimat muzyka. Wyruszcie w podróż samolotem do przyszłości Jest taki pawilon, którego miłośnicy latania pominąć nie mogą. Jak mogą wyglądać podróże samolotem w roku 2071? Możecie się o tym przekonać podczas wirtualnej podróży przyszłości w pawilonie linii lotniczych Emirates. W pawilonie prezentowany jest m.in. model samolotu, którym za kilkadziesiąt lat ma sterować już tylko komputer. Nie będzie ani pilotów, ani załogi pokładowej. Zakładając gogle VR i zasiadając w fotelu samolotowym doświadczycie kilkuminutowego lotu, podczas którego posiłki serować będą… roboty. Poznacie również podstawowe zasady aerodynamiki i lotnictwa, a nawet zaprojektujecie samolot przyszłości. Uwaga, zainteresowanie tym pawilonem jest tak duże, że warto wcześniej zarezerwować wizytę przez internet. Uważajcie na ceny jedzenia na Expo 2020 To, że w Dubaju jest drogo – wiadomo. Ale musicie też wiedzieć, że na terenie Expo jest jeszcze drożej niż w knajpach w mieście. Szok cenowy przeżyłem m.in. w pawilonie Francji, gdzie tost z serem w przeliczeniu na złotówki kosztował ponad 60 zł. Choć pobiła go zdecydowanie cena porcji bigosu w polskim pawilonie – blisko 100 zł za porcję! Mam nadzieję, że w kapuście były ukryte płatki złota. Można oczywiście zjeść znacznie taniej, np. w pawilonie Korei Południowej, gdzie dania kosztują połowę tego co nasz bigos. Przy okazji można tam zobaczyć miasta przyszłości, w których podróżować będziemy latającymi taksówkami i latającymi pociągami. Sporo jest także punktów z kilkoma restauracjami tematycznymi (np. kuchnia Afryki), w których przekąsicie co nieco już od 25–30 zł. Zabierzcie ze sobą także wodę, najlepiej w butelkach wielokrotnego użytku. Na terenie wystawy są poidełka, w których je napełnicie. Po terenie Expo chodzą też panowie (jednak spotkacie ich rzadko) rozdający wodę w puszkach. Zwiedzając Expo 2020 mierzcie siły na zamiary Odwiedzenie dziesięciu pawilonów w ciągu dnia według mnie jest optymalne. Z przerwą na jedzenie czy odpoczynek zajmie wam to cały dzień. Pamiętajcie o wielkości terenu wystawy, a więc o odległościach, które przyjdzie wam pokonać. Jeśli macie akurat trzy dni poświęcone na Expo, to każdy z nich przeznaczcie na odwiedzenie pawilonów w jednej z trzech stref tematycznych. Dla przypomnienia: zrównoważony rozwój, mobilność i możliwości. Poza tym po terenie można poruszać się płatnymi meleksami albo rowerami. Poznajcie główne tematy Expo 2020 Możliwości. Pierwszy z tematów nawiązuje do odkrycia i wykorzystania potencjału zarówno społecznego, jak i indywidualnego, a także wspólnego kształtowania przyszłości przyjaznej wszystkim – na poziomie lokalnym i globalnym. Temat Możliwości jest też zgodny z filozofią Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ – globalnego pokoju i dostatku. Podczas Expo 2020 pawilon dedykowany obszarowi Możliwości nawiązuje do tych idei poprzez otwartą dla gości, interaktywną wystawę. Kraje, które reprezentują strefę Możliwości podczas targów to m.in. Wielka Brytania, Szwajcaria, Monako czy Ukraina. Mobilność. Ta strefa podczas Expo 2020 nie oznacza jedynie zdolności do przemieszczania się osób, usług, idei czy towarów, ale skupia się przede wszystkim na szerszym znaczeniu tego słowa. Mówi o połączeniach – tych w świecie rzeczywistym i wirtualnym. Definiowana w ten sposób Mobilność pozwala na szybki rozwój, nieograniczoną czasem ani miejscem wymianę idei i myśli czy poznawanie innych kultur. Sam pawilon poświęcony Mobilności zapewnia odwiedzającym dawkę wiedzy o historii tego zjawiska i inspiruje do działania w tym zakresie. Państwa, które znalazły się w strefie Mobilności to m.in. Polska, Australia czy Rosja. Zrównoważony rozwój. Ten temat dotyczy przede wszystkim życia człowieka w zgodzie z naturą, ograniczenia działań niszczących środowisko i roli nowych technologii w tym procesie. Sama nazwa pawilonu Zrównoważonego rozwoju – Terra (po łacinie Ziemia) – przywołuje skojarzenia z dbałością o środowisko naturalne i rozwój naszej planety. Kraje, które dołączyły do Expo w ramach strefy Zrównoważonego rozwoju to m.in. Brazylia, Czechy czy Singapur.
Oto prawdziwe problemy naszego świata na poruszających zdjęciach
Te zdjęcia nie są po prostu „ładne”. Zobaczcie kadry, które skłaniają do refleksji nad kondycją Ziemi i ludzkości.
W tym artykule: The Environmental Photographer of the Year. Wyniki konkursu Nagrody dla fotografów z misją Za nami rozstrzygnięcie kolejnej, czternastej już edycji prestiżowego konkursu fotograficznego The Environmental Photographer of the Year (EPOTY). Laureaci zostali ogłoszeni podczas szczytu klimatycznego COP26 w Glasgow. Niedźwiedź w fotopułapce z nagrodą Wildlife Photographer of the Year Zack Clothier chciał uwiecznić na fotografiach dzikie zwierzęta w środowisku naturalnym. W tym celu umieścił fotopułapkę obok padliny łosia. Kiedy wrócił w to samo miejsce, zastał zdem... The Environmental Photographer of the Year. Wyniki konkursu W tym roku jury oceniło blisko 7 tys. zdjęć wykonanych przez fotografów – zarówno amatorów, jak i profesjonalistów – ze 119 krajów. Kapituła zwraca uwagę nie tylko aspekty techniczne zdjęć, ale również na to, czy uchwycone obrazy prowokują nas do myślenia i inspirują do zrównoważonego życia. Organizatorzy konkursy są zgodni co do tego, że aby rozwiązać problemy współczesnego świata, należy podjąć wysiłki w kilku sektorach równocześnie. Kluczowe są działania na rzecz równości, bezpieczeństwa, ograniczenia ubóstwa oraz powstrzymania katastrofy klimatycznej. Główną nagrodę otrzymał hiszpański fotograf Antonio Aragón Renuncio. Jury poruszyło zdjęcie jego autorstwa zatytułowane „The rising tide sons”. Kadr przedstawia dziecko śpiące w zgliszczach domu zniszczonego przez erozję wybrzeża na plaży Afiadenyigba w Ghanie. To smutne przypomnienie o podnoszącym się poziomie mórz, przez co tysiące mieszkańców Afryki Zachodniej już teraz musi uciekać ze swoich domów. Wyróżnienie Young Environmental Photographer of the Year trafiło do Amaana Aliego z Indii. Wykonane przez niego zdjęcie „Inferno” pokazuje chłopca, próbującego ugasić pożar w lesie w okolicach New Delhi. Minionego lata żywioł dotknął także mieszkańców Kalifornii, Grecji oraz Turcji. „Balet meduz”. Ta niezwykła fotografia zdobyła pierwsze miejsce w prestiżowym konkursie fotograficznym Ta zachwycająca fotografia, na której widać 11 świecących meduz robi wrażenie i nie powinno dziwić, że właśnie to zdjęcie zostało wyróżnione w konkursie European Wildlife Photographe... Nagrody dla fotografów z misją Dodatkowo jury nagrodziło fotografów w pięciu dodatkowych kategoriach: The Resilient Award – „Survive for alive”, Ashraful Islam Shimul Fotograf uwiecznił stada owiec szukające trawy w suchej, popękanej glebie. Zdjęcie nawiązuje do trudności w życiu ludzi i zwierząt spowodowanych ekstremalnymi warunkami pogodowymi w Bangladeszu. Sustainable Cities – „Photobioreactor”, Simone Tramonte Sfotografowany fotobioreaktor w zakładach Algalif wytwarza zrównoważone produkty z astaksantyny. To przykład zastąpienia paliw kopalnych energią elektryczną. Climate Action – „The Last Breath”, Kevin Ochieng Onyango Autor zdjęcia pokazuje, że wraz z wylesianiem planety zbliżamy się do naszych ostatnich oddechów. Water and security – „Green barrier”, Sandipani Chattopadhyay Nieregularne pory monsunowe i susze doprowadzają do zakwitu glonów w rzece Damodar. Ich nadmiar utrudnia z kolei wchłanianie światła i oddychanie żyjącym pod wodą organizmom. Environments of the Future – „Flood”, Michele Lapini Wzrost poziomu wody w rzece Panaro, ulewne deszcze i topniejący śnieg wywołały powódź w dolinie Padu. Pierwsze nagrody zostały przyznane, ale to nie koniec konkursu. Do 1 grudnia trwa głosowanie internautów. Wszystkie nominowane zdjęcia można zobaczyć na oficjalnym profilu EPOTY na Instagramie. Źródło: The Environmental Photographer of the Year
Szkocja planuje odbudować dziką przyrodę. Widać już pierwsze efekty
Kiedyś lasy zajmowały większość powierzchni Szkocji. Obecnie jest to tylko 4 proc.
W tym artykule: Zwierzęta w Szkocji. Powrót bobrów Dzika przyroda. Jak ją przywrócić? Szkocja jest gospodarzem tegorocznego szczytu klimatycznego COP26 w Glasgow, a to zobowiązuje. Oprócz zorganizowania paneli dyskusyjnych z udziałem klimatologów i przywódców państw szkocki rząd zachęca również do rewitalizacji charakterystycznych dla miejscowego krajobrazu torfowisk oraz reintrodukcji gatunków zwierząt, które wyginęły na wolności. „Balet meduz”. Ta niezwykła fotografia zdobyła pierwsze miejsce w prestiżowym konkursie fotograficznym Ta zachwycająca fotografia, na której widać 11 świecących meduz robi wrażenie i nie powinno dziwić, że właśnie to zdjęcie zostało wyróżnione w konkursie European Wildlife Photographe... Zwierzęta w Szkocji. Powrót bobrów Ogólnokrajowy program przywracania dzikiej przyrody potrwa wiele lat, jednak już teraz podjęto pierwsze kroki. Za wzór stawiana jest działalność Paula i Louise Ramsay. Para od blisko dwudziestu lat hoduje na terenie swojej posiadłości Bamff House bobry europejskie. Od niedawna rodziny gryzoni osiedlają się także na wolności. Co ciekawe, budowniczy tam pierwotnie zamieszkiwali Wielką Brytanię, jednak na skutek niekontrolowanych polowań zwierzęta wyginęły na wolności w XVI w. – Paul i ja chcieliśmy przywrócić bobry do ich środowiska naturalnego, ponieważ wierzymy, że zwierzęta, które zamieszkiwały tu historycznie, powinny zostać zreintrodukowane. W trakcie tego procesu dowiedzieliśmy, że powracające na łono natury bobry odtwarzają dodatkowo niezwykłe siedliska i przyczyniają się do ekstremalnego wzrostu bioróżnorodności – tłumaczyła Louise Ramsay w rozmowie z CNN. Korzyści z reintrodukcji bobrów w Szkocji widać gołym okiem. Ścinane przez nie drzewa stają się siedliskiem dla grzybów, owadów, sów czy dzięciołów. Skomplikowane systemy tam tworzą z kolei tereny podmokłe, na których coraz częściej pojawiają się wydry, czaple i karczowniki. Powrót bobrów powstrzymał też spadek populacji żab oraz ropuch. Właściciele posiadłości Bamff House zamierzają wykorzystać wpływ bobrów na zmianę środowiska na szeroką skalę. W ubiegłym roku ogłosili projekt, którego celem jest przekształcenie 12 pól i sześciu lasów o łącznej powierzchni ponad 182 hektarów w samowystarczalny teren, po którym swobodnie będą poruszały się świnie, kucyki i bydło. Rodzina Ramsayów przewiduje, że takie działania mogą przyczynić się do odbudowy bioróżnorodności ekosystemów oraz złagodzić skutki zmian klimatycznych, chociażby poprzez sekwestrację dwutlenku węgla. Pierwsze na świecie nagranie ptaka, który przez 172 lata uznawany był za zaginionego Po kusotymalku czarnobrewym, bo o nim mowa, nie było śladu życia przez 172 lata. Naukowcy właściwie już pogodzili się z faktem, że gatunek wymarł. Aż do ubiegłego roku, kiedy to ornitolo... Dzika przyroda. Jak ją przywrócić? Ramsayowie nie są odosobnieni w swoim entuzjastycznym podejściu do przywracania dzikiej przyrody. Od kilku lat prywatni właściciele ziemscy i organizacje non-profit w całej Szkocji zobowiązują się do rekultywacji gruntów. Aby wesprzeć te działania, w 2018 r. powołano Scottish Rewilding Alliance (SRA) – koalicję ponad 20 organizacji ekologicznych. SRA prowadzi obecnie kampanię, mającą na celu przekonanie szkockiego rządu do odtworzenia naturalnych środowisk na 1/3 ziem w kraju. Politycy zobowiązali się już co prawda do ochrony 30 proc. państwowych gruntów, ale jak mówi Peter Carins – dyrektor wykonawczy Scotland: The Big Picture, organizacji zrzeszonej w ramach koalicji – ochrona to za mało. – Niektóre chronione obszary już są poważnie zdegradowane. Dopiero ich odbudowa byłaby celem godnym pochwały – tłumaczy. Jak dodaje, lasy przed laty zajmowały większość powierzchni Szkocji. Obecnie jest to tylko 4 proc. Wraz z lasami zniknęły też wilki, niedźwiedzie brunatne i łosie. Przykład reintrodukcji bobrów pokazuje, że przywrócenie dzikiej przyrody jest możliwe, a powrót jednego gatunku korzystnie wpływa na całe środowisko. Podobne działania nadal wzbudzają jednak kontrowersje. Nie wszyscy rozumieją to, że powracające zwierzęta nie mogą być ograniczane do występowania tylko na ograniczanym obszarze – bez względu na jego rozmiary. Źródło: CNN
Chcesz otrzymać książkę? Posprzątaj śmieci
Już 18 września odbędzie się kolejna edycja akcji „Książka za worek śmieci”. To będzie największe z dotychczas organizowanych wydarzeń. Do wspólnego sprzątania będą mogli przyłączyć się mieszkańcy 16 miast wojewódzkich: Warszawy, Krakowa, Łodzi, Wrocławia, Poznania, Gdańska, Katowic, Szczecina, Bydgoszczy, Lublina, Olsztyna, Białegostoku, Opola, Rzeszowa, Gorzowa Wielkopolskiego i Kielc.
„Książka za worek śmieci” to społeczna akcja sprzątania świata zainicjowana w 2019 roku przez Annę Jaklewicz, podróżniczkę i edukatorkę. Jej uczestnicy wspólnie sprzątają lasy, brzegi rzek, miejskie parki – wszystkie te miejsca, które z powodu zaśmiecenia wymagają interwencji. Prezentem i podziękowaniem dla zarejestrowanych uczestników wydarzenia są książki. W tym roku dzięki zaangażowaniu partnera strategicznego – organizacji odzysku ASEKOL PL – w wybranych miastach akcja zostanie rozszerzona o zbieranie elektrośmieci. – Pomysł na akcję zachęcającą do dbania o środowisko i czytania książek narodził się w Gryfinie. Tam, podczas festiwalu podróżniczego, promowałam swoją książkę „Indonezja. Po drugiej stronie raju”. Zależało mi na połączeniu opowieści z podróży z edukacją ekologiczną. Postanowiłam więc działać także lokalnie, a do wspólnego sprzątania zachęcać książkami. Podczas tej pierwszej akcji zebraliśmy niemal dwie tony śmieci! Postanowiłam więc działać dalej. Ruszyłam w Polskę, żeby promować ekologiczny styl życia – opowiada Anna Jaklewicz. „Książka za worek śmieci” w Twoim mieście 18 września akcja „Książka za worek śmieci” po raz pierwszy odbędzie się we wszystkich województwach Polski. Zorganizowanie tak dużego wydarzenia nie byłoby możliwe bez współpracy z ASEKOL PL S.A. – organizacją odzysku non profit, utworzoną w celu realizacji obowiązków firm wprowadzających na rynek polski sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie oraz opakowania. W zakresie jej działania znajduje się m.in. zapewnienie prawidłowej, zgodnej z przepisami i efektywnej zbiórki i przetwarzania elektrośmieci, baterii i akumulatorów oraz opakowań. Ważnym aspektem działania jest również prowadzenie publicznych kampanii edukacyjnych zwiększających świadomość społeczeństwa w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami. Cel ten jest realizowany przez różnorodne akcje społeczne, w szczególności aktywujące lokalne społeczności. 18 września na zarejestrowanych uczestników wydarzenia czeka aż 1000 książek. Otrzymają je Ci, którzy jako pierwsi zarejestrują swój udział w wydarzeniu i wezmą udział we wspólnym sprzątaniu. Jeśli chcesz przyłączyć się do akcji znajdź wydarzenie dotyczące wybranego miasta. Znajdziesz w nim wszystkie szczegóły dotyczące akcji, w tym linki do rejestracji: 1. BIAŁYSTOK https://www.facebook.com/events/3077390445838505 2.RZESZÓW https://www.facebook.com/events/2980902212156715 3.GORZÓW WIELKOPOLSKI https://www.facebook.com/events/1174377796361565 4.OLSZTYN https://www.facebook.com/events/890112894923160 5.POZNAŃ https://www.facebook.com/events/883387582575966 6.LUBLIN https://www.facebook.com/events/675878816704222 7.ŁÓDŹ https://www.facebook.com/events/576106843510328 8.WARSZAWA https://www.facebook.com/events/452590349094858 9.WROCŁAW https://www.facebook.com/events/449380179509427 10.KATOWICE https://www.facebook.com/events/427915291980896 11.KRAKÓW https://www.facebook.com/events/401725218180470 12.OPOLE https://www.facebook.com/events/362085298800712 13.GDAŃSK https://www.facebook.com/events/337374268076816 14. SZCZECIN https://www.facebook.com/events/239158781457923 15. KIELCE https://www.facebook.com/events/157458136494387 16.BYDGOSZCZ https://www.facebook.com/events/155952416685689 ORGANIZATOR AKCJI: ANNA JAKLEWICZ: www.facebook.com/ksiazkazaworeksmieci PARTNER STRATEGICZNY: ASEKOL PL S.A. PATRON MEDIALNY: NATIONAL GEOGRAPHIC TRAVELER
Parki narodowe w Polsce. Ile ich jest i gdzie się znajdują?
Parki narodowe w Polsce należą do najpiękniejszych zakątków, które obejmują najbardziej wyjątkowe obszary naszego kraju. Każdy z nich oferuje nieco odmienne walory przyrodnicze i krajobrazowe, ale łączy je jedno - bez względu na miejsce, wycieczka wyznaczonymi trasami turystycznymi zawsze jest niezwykle inspirującym doświadczeniem, na długo zapadającym w pamięci. Które warto odwiedzić? Każde z tych miejsc jest wyjątkowe i nie da się jednoznacznie wskazać na najpiękniejsze. W wyborze odpowiedniej destynacji pomoże zamieszczona niżej lista parków narodowych.
W tym artykule: Babiogórski Park Narodowy Białowieski Park Narodowy Biebrzański Park Narodowy Ojcowski Park Narodowy Pieniński Park Narodowy Park Narodowy Ujście Warty Bieszczadzki Park Narodowy Magurski Park Narodowy Park Narodowy Gór Stołowych Karkonoski Park Narodowy Tatrzański Park Narodowy Świętokrzyski Park Narodowy Roztoczański Park Narodowy Wielkopolski Park Narodowy Drawieński Park Narodowy Park Narodowy Bory Tucholskie Wigierski Park Narodowy Gorczański Park Narodowy Kampinoski Park Narodowy Narwiański Park Narodowy Poleski Park Narodowy Słowiński Park Narodowy Woliński Park Narodowy Na wstępie wypada odpowiedzieć na pytanie - czym właściwie jest park narodowy? Pod tym pojęciem należy rozumieć wydzielony obszar podlegający ochronie prawnej, zachowany w stanie naturalnym lub maksymalnie zbliżonym do naturalnego. Już sama ta definicja daje do zrozumienia, że taka ochrona przyrody (na marginesie - najwyższa) obejmuje obszary o wyjątkowych walorach przyrodniczych, kulturowych, naukowych i społecznych. W naszym kraju istnieją 23 parki narodowe, które zajmują ok. 1 proc. powierzchni kraju. Poniżej opisujemy parki narodowe w Polsce. Babiogórski Park Narodowy Babiogórski Park Narodowy został utworzony w 1954 roku, wówczas jeszcze na terenie województwa krakowskiego. Dziś zajmuje obszary województwa małopolskiego, a jego siedziba znajduje się w Zwoi. Powierzchnia parku to 33,92 km kw., a otuliny - 84,37 km kw. To jeden z mniejszych parków – obejmuje obszar masywu Babiej Góry owianej wieloma legendami. Jego symbolem jest okrzyn jeleni. Roślinność charakteryzuje się tutaj piętrowym układem, a dolne partie są porośnięte pięknymi lasami. Białowieski Park Narodowy Jeszcze wcześniej, bo w 1932 roku, powstał Białowieski Park Narodowy. Jego siedziba mieści się w Białowieży, a sam park zajmuje tereny województwa podlaskiego. Park charakteryzuje się powierzchnią 105,17 km kw. Powierzchnia otuliny wynosi 32,24 km kw. Symbolem tego miejsca jest żubr, a sam park jest domem dla najliczniejszej populacji tego ssaka w Europie. Duża część Białowieskiego Parku Narodowego jest niedostępna dla zwiedzających, a do części można wejść tylko z przewodnikiem. Biebrzański Park Narodowy W Polsce mamy 23 parki narodowe. W kolejce do powstania od lat czeka prawie drugie tyle W jaki sposób tworzy się parki narodowe? Dlaczego powinno nam zależeć, żeby parków narodowych było jak najwięcej? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-polsce-mamy-23-parki-narodowe-w-kolejce-do-powstania-od-lat-czeka-prawie-drugie-tyle-fot-matphoto-wikimedia-commons-cc-by-3-0-a0c1ae1.jpeg" width="938" height="625" alt="W Polsce mamy 23 parki narodowe. W kolejce do powstania od lat czeka prawie drugie tyle (Fot. Matphoto, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" title="W Polsce mamy 23 parki narodowe. W kolejce do powstania od lat czeka prawie drugie tyle (Fot. Matphoto, Wikimedia Commons, CC-BY-3.0)" /> Kolejny obiekt na naszej liście powstał w 1993 roku i dzierży zaszczytny tytuł największego parku narodowego w Polsce. Jego powierzchnia to aż 592,23 km kw., a powierzchnia otuliny - 668,24 km kw. Biebrzański Park Narodowy zajmuje tereny województwa podlaskiego, a jego siedziba mieści się w Osowcu-Twierdzy. Mieszka tutaj ponad 270 gatunków zwierząt, a większość terenu pokrywają łąki i rozlewiska. Symbolem tego niezwykłego miejsca jest batalion. Ojcowski Park Narodowy Dla odmiany, kolejny park narodowy w naszym zestawieniu jest najmniejszym obiektem podlegającym ścisłej ochronie w Polsce. Mowa o malowniczym Ojcowskim Parku Narodowym, który powstał w 1956 roku. Mieści się na terenie województwa małopolskiego, a jego siedzibą jest Ojców. Symbolem parku jest nietoperz – ssak charakterystyczny dla tego miejsca. W Ojcowskim Parku Narodowym znajduje się najsłynniejsza skała w Polsce, czyli Maczuga Herkulesa stanowiąca główną atrakcję parku. Znajdziemy tutaj także piękne zamki i dużą ilość jaskiń. Pieniński Park Narodowy Czas poznać najstarszy tego typu obiekt w Polsce. Pieniński Park Narodowy powstał w 1932 roku, przed Białowieskim Parkiem Narodowym. Jest położony w obszarze województwa małopolskiego, a jego siedziba mieści się w Krościenku nad Dunajcem. Zajmuje powierzchnię wynoszącą 23,46 km kw. Powierzchnia otuliny to natomiast 26,82 km kw. W znaku parku możemy dostrzec górskie szczyty umieszczone w odwróconej podkowie. Szczególną ochroną są tutaj objęte płazy, a największą atrakcją parku jest spływ Dunajcem. Park Narodowy Ujście Warty Dla przeciwwagi, kolejny obiekt na naszej liście ma status najmłodszego parku narodowego w Polsce. Jest to najcenniejszy park pod względem ornitologicznym. Powstał w 2001 roku, a jego obszar zajmuje powierzchnię 80,74 km kw. Powierzchnia otuliny to 104,54 km kw. Obiekt położony jest w województwie lubuskim, a jego siedzibą jest Chyrzyno. W znaku parku widnieje gęś zbożowa. Bieszczadzki Park Narodowy Kolejny park na naszej liście został utworzony w 1973 roku. Jego powierzchnia wynosi 292,02 km kw., co czyni go największym górskim parkiem narodowym w Polsce. Dużą atrakcją jest możliwość przemierzania trasy dawną linią kolejową 108 między Zagórzem a Krościenkiem na pokładzie drezyny, którą samemu się napędza. Położony jest na obszarze województwa podkarpackiego, a jego siedziba mieści się w Ustrzykach Górnych. Symbolem tego miejsca jest ryś. Magurski Park Narodowy Kolejny górski park narodowy na naszej liście jest nieco skromniejszy. Utworzony w 1995 roku Magurski Park Narodowy zajmuje powierzchnię 194,39 km kw. Otulina parku mierzy 229,69 km kw. Leży na pograniczu województw małopolskiego i podkarpackiego, a jego siedziba została zlokalizowana w niewielkiej miejscowości Krempna. To jeden z najdzikszych polskich parków narodowych. Jego atrakcje stanowią między innymi wieża widokowa na górze Ferdel, Wodospad Magurski i Diabli Kamień w Foluszu. W znaku parku widnieje orlik krzykliwy. Park Narodowy Gór Stołowych Park Narodowy Gór Stołowych to obiekt utworzony w 1993 roku, zajmujący obszar 63,4 km kw. Otulina pokrywa powierzchnię wynoszącą 105,15 km kw. Obiekt z siedzibą w Kudowie-Zdroju znajduje się w województwie dolnośląskim. Symbolem parku jest kontur najwyższego szczytu polskiej części gór - Szczelińca Wielkiego. Głównym skarbem tego parku narodowego jest zróżnicowany krajobraz skalisty urozmaicony lasami, łąkami i torfowiskami. Karkonoski Park Narodowy Kolejny park narodowy w zestawieniu istnieje od 1959 roku i charakteryzuje się powierzchnią 59,51 km kw. Karkonoski Park Narodowy jest położony w województwie dolnośląskim, a jego siedziba mieści się w Jeleniej Górze. W znaku parku możemy dostrzec dzwonek karkonoski i goryczkę trojeściową. Park ten posiada 112 km pieszych szlaków turystycznych, a na szczyty prowadzą dwie kolejki liniowe. Tatrzański Park Narodowy Tatrzański Park Narodowy powstał w 1955 roku. Zajmuje obszar województwa małopolskiego, a jego siedziba została zlokalizowana w Zakopanem. Powierzchnia parku to 211,64 km kw., otuliny - 1,81 km kw. Jego symbolem jest kozica tatrzańska. Jest to jedyny polski park narodowy obejmujący obszary o charakterze wysokogórskim. Jego atrakcjami są między innymi Morskie Oko, Dolina Pięciu Stawów, Kasprowy Wierch, Dolina Kościeliska, Giewont i Orla Perć. Świętokrzyski Park Narodowy Świętokrzyski Park Narodowy utworzono w 1950 roku. Obiekt zajmuje powierzchnię 76,26 km kw. Jego otulina rozpościera się na obszarze 207,86 km kw. Obszar parku mieści się w województwie świętokrzyskim. Siedziba została utworzona w Bodzentynie. Symbolem Świętokrzyskiego Parku Narodowego jest jeleń. Wyróżniono tutaj pięć obszarów pod szczególną ochroną. Są to Chełmowa Góra, Święty Krzyż, Łysica, Czarny Las i Mokry Bór. Roztoczański Park Narodowy Roztoczański Park Narodowy utworzono w 1974 roku. Zajmuje powierzchnię 84,83 km kw., natomiast jego otulina - 380,96 km kw. Obiekt położony jest w województwie lubelskim. Jego siedziba mieści się w Zwierzyńcu. W znaku parku umieszczony został konik polski. Roztoczański Park Narodowy to najbardziej nasłonecznione miejsce w Polsce i jest nazywane polską Toskanią. Wielkopolski Park Narodowy "Turnicki Park Narodowy powinien powstać TERAZ" - apelują i zapraszają do wirtualnego parku Oczekujący na decyzję o powołaniu Turnickiego Parku Narodowego aktywiści wzięli sprawy w swoje ręce - projektowany park utworzyli w wirtualnej rzeczywistości. Chcą w ten sposób upomnieć... Wielkopolski Park Narodowy został utworzony w 1957 roku. Obiekt o powierzchni 75,84 km kw. (otulina zajmuje 72,56 km kw.) mieści się na obszarze województwa wielkopolskiego, a jego siedziba jest zlokalizowana w miejscowości Jeziory. Jego symbolem jest puszczyk. Warto udać się tutaj na wieżę widokową w Mosinie, z której widać Jezioro Glinianki i plażę. Drawieński Park Narodowy Następny park na naszej liści powstał w 1990 roku. Obiekt zlokalizowany jest na terenie województw. wielkopolskiego, lubuskiego i zachodniopomorskiego. Siedziba parku została utworzona w miejscowości Drawno. Jego powierzchnia to 115,36 km kw. Otulina zajmuje 352,67 km kw. Można tutaj wędrować lasami i nad wodami, a rzeka Drawa dostarcza wrażeń kajakarzom. W znaku parku umieszczono wydrę. Park Narodowy Bory Tucholskie Kolejny obiekt na naszej liście powstał w 1996 roku. Park położony na terenie województwa pomorskiego, z siedzibą w miejscowości Charzykowy, legitymuje się powierzchnią 46,13 km kw. Otulina zajmuje 129,8 km kw. Teren ukształtowało tutaj ostatnie zlodowacenie bałtyckie, a dużą wartość stanowią jeziora oligotroficzne. W znaku parku umieszczony został głuszec. Wigierski Park Narodowy Wigierski Park Narodowy powstał w 1989 roku. Rozciąga się na obszarze województwa podlaskiego, a jego siedziba mieści się w miejscowości Krzywe. Powierzchnia obiektu to 150,9 km kw. Otulina zajmuje 112,84 km kw. Jego symbolem jest bóbr europejski. Wigierski Park Narodowy zapewnia wiele atrakcji. Są to między innymi Wigierska Kolejka Wąskotorowa, rejs statkiem z przeszklonym dnem, Muzeum Wigier w Starym Folwarku i spływy kajakowe Czarną Hańczą. Gorczański Park Narodowy Następny park na naszej liście powstał w 1981 roku. Obiekt o powierzchni 70,3 km kw. (otulina zajmuje 166,47 km kw.) mieści się w województwie małopolskim, a jego siedziba - w Porębie Wielkiej. W znaku parku widnieje salamandra plamista, a najstarszym zabytkiem w Gorczańskim Parku Narodowym jest kapliczka Bulandy. Kampinoski Park Narodowy Kampinoski Park Narodowy istnieje od 1959 roku. Obiekt o powierzchni 385,44 km kw. jest zlokalizowany w województwie mazowieckim, a jego siedziba - w Izabelinie. Symbolem parku jest łoś – żyje tutaj około 200 osobników tego gatunku. 71% powierzchni parku stanowią lasy, ale najistotniejszym elementem krajobrazu są wydmy. Narwiański Park Narodowy Narwiański Park Narodowy istnieje od 1996 roku. Zajmuje powierzchnię wynoszącą 68,1 km kw., a jego otulina - 154,08 km kw. Mieści się w województwie podlaskim. Siedzibę parku utworzono w miejscowości Kurowo. Najważniejsza jest tutaj Narew, wokół której toczy się całe życie parku. Możliwe są tutaj spływy łodziami - pychówkami. Na symbol obiektu wybrano błotniaka stawowego. Poleski Park Narodowy Parki narodowe w Polsce potrafią zaskoczyć egzotyką. Gdzie zobaczymy niebieskie żaby? Parki narodowe to nasze powody do dumy. Polska przyroda nie jest jednak wystarczająco chroniona. Wciąż za mało mówi się o walorach naturalnych naszego kraju, a ostatni park narodowy w Polsce ... Kolejny park narodowy istnieje od 1990 roku. Mieści się w województwie lubelskim, a jego siedzibą jest Urszulin. Zajmuje powierzchnię wynoszącą 97,6 km kw. Otulina parku rozpościera się na przestrzeni 137 km kw. Jego symbolem jest żuraw. Obszar parku to rozległe równiny torfowe. Aby móc obejrzeć niedostępne miejsca, w parku powstało 7 wież widokowych. Słowiński Park Narodowy Słowiński Park Narodowy powstał w 1967 roku. Obiekt leżący w województwie pomorskim ma swoją siedzibę w miejscowości Smołdzino. Park legitymuje się powierzchnią 327,44 km kw., a jego otulina - 302,2 km kw. Jego symbolem jest mewa srebrzysta. Słowiński Park Narodowy jest niekiedy nazywany polską Saharą ze względu na wydmy. Wydmy blisko Łeby to największy pas ruchomych wydm w Europie. W lecie wydma Łącka może przekraczać 40 metrów wysokości. Woliński Park Narodowy Ostatni park na naszej liście mieści się w województwie zachodniopomorskim, a na jego siedzibę wybrano Międzyzdroje. Powierzchnia obiektu utworzonego w 1960 roku to 109,37 km kw. W znaku parku widoczny jest orzeł bielik. W skład Wolińskiego Parku Narodowego wchodzi najpiękniejszy odcinek wybrzeża klifowego w Polsce, wyspiarska delta rzeki Świny oraz lasy sosnowe i bukowe.
Do 2070 roku Indie utoną w „miesiączkowym marnotrawstwie”. Winne tabu wokół menstruacji i brudu
Tabu dotyczące menstruacji oraz pojęcia brudu i wstydu przyczyniają się do narastającego kryzysu środowiskowego szczególnie w krajach rozwijających się, takich jak Indie – twierdzi Mariana Lopez z Manchester University. Indie pozbawione odpowiedniego systemu zarządzania odpadami już teraz toną w śmieciach, a w ciągu 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych zwiększy się tak bardzo, że kraj nie będzie w stanie sobie z nimi poradzić.
Jednorazowe produkty menstruacyjne (w tym tampony i podpaski) są często postrzegane jako jedyna możliwość zapewnienia kobietom „godnego zarządzania menstruacją”. Także przez rządy, organizacje pozarządowe czy fundacje na rzecz praw kobiet walczące z ubóstwem menstruacyjnym i brakiem dostępu do środków higienicznych. Jednak powstające w ten sposób odpady to rosnący problem, który ma znaczące konsekwencje dla środowiska. – Jest to szczególnie palący problem w krajach takich jak Indie, w których brakuje infrastruktury do usuwania odpadów – zauważa Mariana Lopez, badaczka z Global Development Institute. Aby dokładniej zobrazować problem Lopez postanowiła przeprowadzić analizę potencjalnego wzrostu marnotrawstwa miesiączkowego w Indiach, czyli oszacować wzrost ilości odpadów pochodzących z jednorazowych produktów higienicznych – tamponów, podpasek syntetycznych i wkładek. W związku z brakiem danych na temat poziomu tego typu odpadów w Indiach, badaczka skorzystała z danych od producentów, dotyczących poziomu sprzedaży oraz prognozowanego popytu na środki higieniczne. Okazało się, że w ciągu najbliższych 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych w Indiach może wzrosnąć ośmiokrotnie, do poziomu, z którym kraj nie będzie w stanie sobie poradzić. Nowa Zelandia walczy z ubóstwem menstruacyjnym. Blisko 100 tys. dziewczynek nie chodzi z tego powodu do szkoły 95 tysięcy dziewcząt w wieku od 9 do 18 lat zadeklarowało, że zdarza im się opuszczać zajęcia lekcyjne z powodu miesiączki. Dziewcząt w większości nie stać na środki higieniczne, co un... – Z moich szacunków wynika, że do 2070 r., kiedy sprzedaż osiągnie punkt nasycenia wynoszący 100 miliardów sztuk, Indie mogą mieć do czynienia z 800 000 ton odpadów menstruacyjnych rocznie. Dziś ilość tych odpadów przekracza 100 000 ton. Ale jest znaczna liczba kobiet, które jeszcze nie uzyskały dostępu do produktów menstruacyjnych – zauważa Lopez na łamach „The Conversation”. W najnowszym ogólnokrajowym badaniu przeprowadzonym w Indiach wykazano, że obecnie tylko 48% kobiet mieszkających na wsiach i 78% kobiet z miast stosuje „higieniczną metodę ochrony menstruacyjnej”. W badaniu uwzględniono jednak tylko kobiety w wieku od 15 do 24 lat i tylko te osoby, które identyfikują się jako kobiety. – W moim badaniu uwzględniłam tylko kobiety będące konsumentkami, co pokazuje, że rzeczywiste liczby mogą być jeszcze większe – zauważa badaczka. Dodatkowo na wzrost rzeczywistych liczb może wpłynąć fakt, że szacunki dotyczą tylko tych produktów jednorazowych, które trafiły na wysypiska. Tymczasem Lopez w swoim raporcie potwierdza, że wiele kobiet spala zużyte podpaski i tampony, zawija je w oddzielne torby po czym wyrzuca do ulicznych koszy na śmieci lub publicznych toalet, a część kobiet nawet myje i ponownie stosuje jednorazowe podpaski. – Praktyki te są oparte na pojęciach wstydu i brudu, które można przypisać wierzeniom kulturowym i religijnym dotyczącym menstruacji. Istniejące oceny wpływu produktów menstruacyjnych na środowisko często nie uwzględniają lokalnych praktyk utylizacji, takich jak te – zauważa badaczka. Sudan wprowadza przełomowe prawo i delegalizuje obrzezanie kobiet. „Podważa ich godność” Trzy lata więzienia albo grzywna – to kara, jaka czeka osoby, które naruszą nowe prawo zakazujące okaleczania żeńskich narządów płciowych. O ratyfikowaniu nowej ustawy delegalizującej r... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/00b84d328af49f6629b4d78985c004101a1405a3-0c3f204.jpeg" width="938" height="626" alt="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" title="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Istotnym problemem, na jaki zwraca uwagę Lopez jest rola „zbieraczy śmieci” w Indiach. – Zarówno kobiety, jak i mężczyźni zbierający odpady uważają, że krew menstruacyjna jest źródłem szkód dla osób, które są na nią narażone. Ponadto podzielają pogląd, że odpady menstruacyjne to „kobiece odchody” i powinny być obsługiwane wyłącznie przez kobiety – wyjaśnia badaczka. To sprawia, że jednorazowe odpady menstruacyjne nie są odpowiednio segregowane i poddawane utylizacji. Zamiast tego są wyrzucane na otwarte przestrzenie (jak place budowy, opuszczone nieużytki) lub spalane. To dodatkowo przyczynia się do problemów środowiskowych. – Należy zająć się tematami tabu dotyczącymi menstruacji, aby wprowadzić zmiany w praktykach usuwania i gospodarowania odpadami oraz zapobiec znacznemu pogorszeniu i tak już tragicznej sytuacji środowiskowej. Podczas gdy wiele krajów, w tym Indie, wdraża zasady mające na celu poprawę zarządzania higieną menstruacyjną, sposób w jaki te produkty są w rzeczywistości utylizowane, został w dużej mierze przeoczony. To musi się teraz zmienić – podkreśla Lopez. Po co jest placebo w pigułkach antykoncepcyjnych? Dla papieża. I to nie jest żart Dla papieża. Nie, to nie żart, naprawdę chodziło o to, by udobruchać głowę Kościoła katolickiego. Co ciekawe, po latach okazuje się, że nie trzeba ich brać i można przetrwać miesiąc ...
Dania państwem najbardziej przyjaznym środowisku. Na którym miejscu Polska?
Opublikowano najnowsze wyniki rankingu Environmental Performance Index. W zestawieniu na rok 2020 za kraj najbardziej przyjazny dla środowiska uznano Danię. Kolejne miejsca na podium zajęły Luksemburg i Szwajcaria. Polska znalazła się na 37. miejscu ze 180 badanych państw.
Environmental Performance Index (EPI), czyli wskaźnik efektywności środowiskowej to oparte na danych podsumowanie stanu zrównoważonego rozwoju na całym świecie. Korzystając z 32 wskaźników wydajności w 11 kategoriach, EPI klasyfikuje 180 krajów pod względem zdrowia środowiskowego i żywotności ekosystemu. Wskaźniki te określają stopień zbliżenia krajów do ustalonych celów polityki ochrony środowiska. Badane są m.in. gospodarowanie odpadami, gospodarka wodna, działanie na rzecz ochrony środowiska, czy czystego powietrza. Wskaźniki EPI umożliwiają wykrywanie problemów, śledzenie trendów i identyfikowanie najlepszych praktyk pozwalających na wspieranie zrównoważonego rozwoju. Analizy EPI mogą również pomóc badanym krajom udoskonalić ich politykę środowiskową. Zdaniem pomysłodawców i organizatorów rankingu, EPI stanowi także potężne narzędzie polityczne wspierające wysiłki zmierzające do osiągnięcia celów Zrównoważonego Rozwoju opracowanych przez ONZ. Mapa świata z określeniem miejsc, jakie zajęły w rankingu określone państwa. Ranking EPI wskazuje, które kraje najlepiej radzą sobie z wyzwaniami środowiskowymi. Badania – prowadzone przez naukowców z uniwersytetów Yale i Cloumbia – wykazały, że państwem, które najlepiej radzi sobie z wyzwaniami zrównoważonego rozwoju jest Dania. Właściwie cała pierwsze 10. na liście 180 krajów to państwa europejskie. Za Danią znalazły się kolejno: Luksemburg, Szwajcaria, Wielka Brytania, Francja, Austria, Finlandia, Szwecja, Norwegia i Niemcy. Stany Zjednoczone zajęły dopiero 24. miejsce. Polska – 37., a Rosja – 58. Na końcu zestawienia znalazły się Sierra Leone, Afganistan oraz Mjanma, a ostatnie miejsce przypadło Liberii. Niezbędny dalszy wysiłek Naukowcy podkreślają, że dobre wyniki państw znajdujących się w czołówce zestawienia, to wynik długofalowej pracy, a nie jednorazowych wysiłków. Zwrócono uwagę szczególnie na programy ochrony zdrowia publicznego czy zasobów naturalnych. – Narody, które prowadzą politykę ochrony środowiska z rozwagą i konsekwencją i zobowiązaniem do przestrzegania analiz opartych na danych, przewyższają te, które są bardziej przypadkowe w swoim podejściu do zrównoważonego rozwoju – skomentował wyniki rankingu profesor Daniel Esty z Yale. Dodał, że państwa, które zostały uznane za przyjazne środowisku wciąż nie są wolne od problemów z ochroną przyrody. Autorzy zestawienia mają nadzieję, że coroczny ranking zachęci kraje na całym świecie do dalszego zintensyfikowanego wysiłku na rzecz ochrony naturalnych ekosystemów i wpierania już funkcjonujących programów ochronnych. Konkretne dane Wskaźnik efektywności środowiskowej (EPI) to metoda kwantyfikacji i numerycznego oznaczania efektywności środowiskowej polityk państwa. Indeks ten został opracowany na podstawie pilotażowego wskaźnika efektywności środowiskowej, opublikowanego po raz pierwszy w 2002 r. Został opracowany w celu uzupełnienia celów środowiskowych określonych w milenijnych celach rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. EPI poprzedziło Indeks Zrównoważonego Rozwoju Środowiska (ESI), opublikowany w latach 1999-2005. Oba wskaźniki zostały opracowane przez Uniwersytet Yale (Centrum Prawa i Polityki Ochrony Środowiska w Yale) oraz Uniwersytet Columbia (Centrum Międzynarodowej Sieci Informacji Naukowej o Ziemi) we współpracy z Światowym Forum Ekonomicznym i Centrum Badawczym Komisji Europejskiej. Z uwagi na przesunięcie zainteresowania zespołów opracowujących ESI, EPI wykorzystuje wskaźniki zorientowane na wyniki, a następnie działa jako wskaźnik porównawczy, z którego łatwiej mogą korzystać decydenci, naukowcy zajmujący się środowiskiem, rzecznicy i ogół społeczeństwa. Inne wiodące wskaźniki, takie jak Globalny Indeks Zielonej Gospodarki (GGEI), zapewniają zintegrowaną miarę dynamiki środowiskowej, społecznej i gospodarczej gospodarek krajowych.
10 szokujących faktów na temat plastiku. Do 2050 roku wszystkie gatunki morskich ptaków będą go jeść
National Geographic na całym świecie zwraca uwagę na zagrożenie jakim stał się dla naszej planety plastik. Zobaczcie galerię poruszających zdjęć społeczności "Your Shot", która w ramach akcji #PlanetorPlastic pokazuje skalę problemu.