Odkryto największy szafir gwiaździsty świata. Ma 3563 karaty, właśnie zaprezentowano go na Sri Lance i... można go kupić
W Kolombo na Sri Lance zaprezentowano właśnie „Star of Pure Land”, czyli największy na świecie purpurowy szafir gwiaździsty. Okrągły kamień jest wart ponad 300 mln dolarów.
Pochodzący z Rathnapura kamień wywołał niemałe poruszenie. Nie co dzień widzi się szafir, który waży imponujące 3563 karaty. W Kolombo zorganizowano specjalną pokazową galę, która przyspieszyła bicie serca nie tylko miłośników kamieni szlachetnych, ale także ekspertów z całego świata. Właściciele kamienia, którzy pragną pozostać anonimowi, zapowiedzieli, że są gotowi go sprzedać. Kamień wydobyto w „mieście klejnotów” Olbrzymi purpurowy szafir gwiaździsty (będący odmianą korundu) został odkryty w 2023 roku w jednym z wyrobisk w okolicach Rathnapura – miejscowości nazywanej „miastem klejnotów”. Skąd to miano? To właśnie stamtąd pochodzi wiele słynnych kamieni szlachetnych, a miejscowe kopalnie słyną z wyjątkowych znalezisk. Szafir zaprezentowano publicznie po raz pierwszy w minioną sobotę, a wydarzeniu na Sir Lance towarzyszył temu gemmolog – specjalista od klejnotów – Ashan Amarasinghe. Podkreślił on wyjątkowość kamienia, zwracając uwagę na jego rzadki efekt asteryzmu. Co czyni ten szafir wyjątkowym? Rozmiar to nie wszystko Według gemmologa „Star of Pure Land” jest największym udokumentowanym naturalnym purpurowym szafirem gwiaździstym. Kamień jest okrągły, i chociaż został wypolerowany, to zachował naturalne cechy. Jego najbardziej wyjątkową właściwością jest jednak dobrze widoczny efekt asteryzmu – zjawiska optycznego przypominającego gwiazdę. W kamieniu mieni się aż sześć wyraźnych promieni – coś niezwykle rzadkiego. Chociaż zachwyca rozmiarem, to właśnie dzięki asteryzmowi uznaje się go za unikat na skalę światową. Kamień uzyskał certyfikaty dwóch niezależnych laboratoriów potwierdzające jego autentyczność i wyjątkowe właściwości. Wartość szafiru przyprawia o zawrót głowy Wartość „Star of Pure Land” została oszacowana przez międzynarodowych rzeczoznawców na minimum 300 mln dolarów. Niektóre szacunki mówią nawet o 400 mln. To sprawia, że kamień ten staje się potencjalnie najdroższym szafirem świata. Wydobycie kamieni szlachetnych: ryzykowna gra na granicy etyki Sri Lanka od dawna słynie z wydobycia szafirów o niezwykłej barwie, przejrzystości i połysku. Pojawiają się jednak kwestie etyczne: warunki pracy w kopalniach określa się jako ekstremalnie niebezpieczne i prymitywne, a pracownicy pracują za głodowe stawki. Wydobycie przynosi także potencjalne szkody środowiskowe. Kontrowersje potęguje kontrast między luksusem handlarzy szafirami a nędzą górników, co obniża stabilność społeczną i gospodarczą kraju. W tym kontekście trudno się dziwić, że właściciele kamienia chcą pozostać anonimowi. Występują jako zespół „Star of Pure Land Team” i zrezygnowali z podawania tożsamości – jako przyczynę podają względy bezpieczeństwa i wysoką wartość kamienia. Prawdy możemy jednak nie poznać nigdy. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Choć raz warto tam pojechać – Fort, tamilskie świątynie i… tajemnicze ogórki morskie
Północ Sri Lanki, w przeciwieństwie do południa, to kraina naturalna i nieodkryta, wciąż opierająca się komercji. W Dżafnie żyją Tamilowie, lankijska mniejszość. Niegdyś swoje faktorie mieli tu Portugalczycy, Holendrzy i Anglicy. Ślady po nich – zwłaszcza w architekturze – widać tu do dziś.
Spis treści: Dżafna – biblioteka i fort Rybacy i hodowcy Pałac królewski Świątynie różnych religii Dżafna – informacje praktyczne Dżafna? A po co tam jechać? – dziwili się Lankijczycy z Kolombo, Kandy, Weligamy i Batticaloa. Są przecież piękne plaże na wschodzie i zachodzie, góry i parki narodowe w centrum, liczące tysiące lat starożytne miasta pośrodku wyspy, a na północy przecież nic nie ma! Taka antyreklama tylko wzbudziła moją ciekawość, bo mimo tych deklaracji większość moich rozmówców nigdy tam nie była. Trochę trudno im się dziwić – przez ćwierć wieku trwania wojny domowej północ Sri Lanki była trudno dostępna. Władzę sprawowała tu organizacja Tamilskie Tygrysy walcząca o niepodległość części wyspy zamieszkanej przez Tamilów. Wojna skończyła się w 2009 r. masakrą w Mullivaikkal, gdy dziesiątki tysięcy cywilów zginęły na wąskim półwyspie, raptem 100 km od Dżafny. O co chodziło? Większość mieszkańców wyspy Cejlon stanowią Syngalezi wyznający buddyzm, ale 12% to Tamilowie – hinduiści. Trwająca dziesięciolecia dyskryminacja mniejszości doprowadziła w końcu do wybuchu konfliktu, który zatrzymał rozwój północy kraju i pochłonął niezliczone ofiary. Nie da się o tym zapomnieć, jadąc do Dżafny, ale rany pomału się goją, a mieszkańcy patrzą w przyszłość z coraz większym optymizmem. Dalej prawie nie ma tu turystów, a wybrzeże wciąż nie zostało zabudowane hotelami jak na południu. Ceny są znacznie niższe, a ludzie – jeszcze szerzej uśmiechnięci. Dżafna – biblioteka i fort Podróż koleją z Kolombo trwa ok. 10 godz., choć trudno powiedzieć dokładnie ile, bo pociąg nie odjechał zgodnie z planem, a godzina przyjazdu też była raczej umowna. Doceniamy jednak, że skład jest wygodny i z klimatyzowanymi wagonami. Linię kolejową zbudowano tu już w 1905 r., ale od lat 80. XX w. do roku 2014 pozostawała nieużywana i duże jej fragmenty trzeba było zbudować na nowo. Odbudować trzeba też było miejską bibliotekę zniszczoną podczas zamieszek w 1981 r. To tu kierujemy nasze pierwsze kroki w tamilskiej stolicy. Uważana za skarbnicę kultury, chroniąca bezcenne teksty i unikatowe manuskrypty budowla była dumą Dżafny. Jej spalenie uznawane jest za jedną z głównych iskier, które doprowadziły do wybuchu wojny dwa lata później. Gdy siły rządowe odzyskały kontrolę nad miastem, jedną z pierwszych decyzji była odbudowa biblioteki. Oglądam ją z miłym strażnikiem, ale ze zbiorów raczej nie skorzystam. Wprawdzie lankijski pisarz Shehan Karunatilaka właśnie dostał Nagrodę Bookera, ale tu książki są w języku tamilskim, więc odpuszczam. Idziemy do najbardziej charakterystycznej atrakcji miasta – fortu w kształcie pentagonu. Budowla robi wrażenie szczególnie z powietrza, bo zachował się idealnie zarówno kształt twierdzy, jak i fosa. To arcydzieło inżynierii obronnej zbudowane przez Portugalczyków w 1618 r., rozbudowane przez Holendrów, a następnie przejęte przez Brytyjczyków, którzy urzędowali tu do 1948 r. Co prawda przewodniki mówią, że najpiękniejszą twierdzą na Cejlonie jest Galle, ale ja zdecydowanie wolę Dżafnę – ze względu na zachowaną formę, fascynującą historię, wyluzowany klimat i widok na morze. W środku niestety znajdziemy tylko ruiny historycznych budynków, a to dlatego, że fort pełnił funkcję obronną chyba najdłużej ze wszystkich na świecie – aż do 1995 r. W czasie wojny domowej za swą siedzibę obrały go Tamilskie Tygrysy. Bojownicy opuścili twierdzę i miasto po 50-dniowym oblężeniu. Od tego czasu aż do końca wojny Dżafna pozostawała pod kontrolą wojsk rządowych. Dzięki temu lokalna ludność uniknęła najgorszych okrucieństw, czego nie można powiedzieć o reszcie półwyspu noszącego tę samą nazwę. Po murach fortu spacerują zakochani i rodziny z dziećmi, panie wystrojone są w piękne sari. Młode pary pozują do zdjęć, a taksówkarze w tuk-tukach czekają na klientów, którzy na razie zajadają watę cukrową i krojone w plasterki mango. Rybacy i hodowcy Z murów rozpościera się widok na zatokę i groblę na wyspę Kayts, po której bez ustanku suną setki skuterów. Nie powiedziałbym, że to najpiękniejszy widok na Sri Lance, ale bez wątpienia jeden z najciekawszych. By lepiej się przyjrzeć, trzeba zejść z murów. Ileż tu się dzieje! O zachodzie słońca z połowów wracają dziesiątki mniejszych lub większych łódek, ale rybacy brodzą też po płytkiej zatoce, raz po raz wyrzucając sieci wysoko w powietrze. Przypatrują się temu z uwagą wrony, czaple, kormorany, mewy. Komuś przecieka łajba, ale nie szkodzi, bo członek załogi pracowicie wylewa wodę plastikowym wiadrem. Nie wszystkie łodzie płyną zresztą do brzegu – wiele z nich cumuje przy niewielkich domach na palach zbudowanych dosłownie na zatoce. Morze w okolicy Dżafny to tak naprawdę plątanina sieci rozwieszonych na drewnianych płotkach. Tworzą one skomplikowane konstelacje, po których poruszać się mogą tylko wytrawne wilki morskie. Z rybołówstwa żyje duża część ludności, ale najlepiej zarabiają ci, którzy założyli hodowlę… morskich ogórków. Po polsku nazywamy je mniej apetycznie strzykwami, angielska nazwa zdecydowanie lepiej oddaje ich wygląd. Te niezbyt wielkie bezkręgowce odgrywają istotną rolę w ekosystemie, żywiąc się szczątkami zawartymi w osadach, pomagając w recyklingu składników odżywczych i zmniejszając zakwaszanie oceanów. Nie da się ukryć, że przypominają również męskie przyrodzenie, więc uznawane są w wielu krajach za afrodyzjak. Wysuszone i sproszkowane strzykwy są wykorzystywane w tradycyjnej medycynie azjatyckiej, a ostatnio zainteresowały się nimi również zachodnie koncerny farmaceutyczne. Wszystko to sprawia, że cena gwałtownie rośnie i obecnie (w przypadku ogórków z Cejlonu) oscyluje wokół 250 euro za kilogram. Nie zdziwcie się więc, widząc rybaków wyciągających coś, co wygląda jak wielkie, dość obrzydliwe robaki. Raczej nie kupicie ich na targu, bo nie należą do tradycyjnego jadłospisu Tamilów. Bez większego kłopotu dostaniemy za to „tradycyjne” owoce morza oraz typowe dania indyjskiej i lankijskiej kuchni. Wspaniałym kulinarnym przeżyciem jest wizyta w restauracji Malayan w centrum miasta. Lokal wciśnięty między niezliczone kramy z mydłem i powidłem oferuje dość wąską kartę dań, nie zapewnia sztućców, a sztandarowe rice & curry serwuje na liściach bananowca. Posiłek all you can eat kosztuje oczywiście grosze. Nic tu się nie marnuje, nie ma też niepotrzebnego plastiku, a jednocześnie jest bardzo czysto. Mam wrażenie że w Europie na ścianie wisiałby certyfikat zrównoważonego rozwoju, a może i gwiazdka jakiegoś przewodnika kulinarnego. Na półwyspie Dżafna wciąż nie zagościła komercja. Nie pomaga powszechny brak znajomości anielskiego, choć za czasów Imperium Brytyjskiego Tamilowie posługiwali się nim bardziej powszechnie. Pałac królewski Jedziemy do dawnego pałacu królewskiego. Tamilowie przybyli na Sri Lankę niedługo po Syngalezach i migrowali na nią przez dwa tysiąclecia. W XIII w. udało im się stworzyć własne królestwo ze stolicą w Nallur, ostatecznie pokonane przez Portugalczyków w 1619 r. Nallur jest dziś dzielnicą Dżafny znaną z przybytków modlitewnych, pałaców i lodów. Mantri Manai – rezydencja jednego z ostatnich królów – wymaga solidnego remontu i raczej nie nadaje się do zwiedzania. Jak najbardziej można natomiast wejść do Nallur Kandaswamy – świątyni, którą zbudowano tuż obok królewskiego pałacu już w 948 r. Zburzona za czasów portugalskich, została odbudowana, gdy władzę przejęli bardziej tolerancyjni Holendrzy. To jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych dla hinduistów, odwiedzane szczególnie tłumnie w sierpniu. Trwający 25 dni Kovil Festiwal jest jednym z najbarwniejszych na wyspie. Można oglądać wtedy liczne parady, również takie, podczas których fanatyczni wierni dokonują samookaleczeń. Do środka wchodzimy boso, panowie – topless. Podniosła atmosfera, kadzidła i płynące z głośników modlitwy robią wrażenie. Ale jeszcze większe robi położona 10 km dalej świątynia w Inuvil. Poznać można ją z daleka po ogromnym, wysokim na kilkanaście metrów posągu boga małpy Hanumana. Jest on mądry, odważny, silny, oddany i zdyscyplinowany, a przede wszystkim wygląda wspaniale, górując nad okolicą. Według mitologii hinduskiej razem ze swoją armią małp pomógł Ramie odzyskać żonę, która została uprowadzona przez króla demonów Rawanę właśnie na Sri Lankę. Kto wie, może właśnie w te okolice? Świątynie różnych religii Ponad palmami częściej niż bogowie małpy wystają jednak mieniące się wszystkimi kolorami tęczy wieże hinduistycznych świątyń, tzw. śikhary, rzadziej spotykane w innych częściach wyspy. Mniej jest za to buddyjskich stup, choć też ich nie brakuje. Znajdzie się też meczet. Za to znacznie częściej niż na południu zobaczyć tu można kościoły; pozostałość po czasach kolonialnych. Portugalczycy zniszczyli wiele hinduistycznych przybytków religijnych, masowo nawracając Tamilów na katolicyzm. Przed wojną nawet 12% ludności wyznawało chrześcijaństwo, ale sądząc po stanie większości świątyń, jest ich dziś znacznie mniej. Katolickie świątynie oglądam na wyspach Kayts, Karainagar i Punkudutivu. To dobre miejsca, by uciec od miejskiego zgiełku. Tutejsze plaże są wciąż dzikie, a urodą nie ustępują tym z południa. Gigantyczne magnolie są wręcz oblepione „latającymi lisami”, czyli rudawkami – największymi z nietoperzy. Wyglądają dość upiornie, zwłaszcza że rozpiętość ich skrzydeł dochodzi do 1,7 m, ale nie ma powodu do obaw; ich największym przysmakiem są dojrzałe mango. Znacznie mniej wegetariańską dietę preferują dławigady – tutejsze bociany. „Jedność w różnorodności” – głosi napis w Point Pedro, na najdalej na północ wysuniętym cyplu Cejlonu. Choć wielu miejscowych powtarza je z pewnym przekąsem, to bez wątpienia półwysep Dżafna przez swą inność wzbogaca Sri Lankę. Dżafna – informacje praktyczne Kiedy Najlepszy czas na wyjazd do Dżafny to okres od grudnia do marca. Potem: od kwietnia do listopada włącznie. Dojazd Pociągiem z Kolombo. 1 klasa (klimatyzacja) – 40 zł. Konieczność kupowania z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem. 2 klasa, bez klimatyzacji – od 30 zł, zwykle można kupić z dnia na dzień. Podróż trwa 6–7 godz. Klimatyzowany bus z Kolombo (11 godz.) – ok. 60 zł. Najtańszą, choć bez wątpienia najbardziej niewygodną opcją są autobusy lokalne, np. z przesiadką w Kandy. Koszt to kilkanaście złotych, ale podróż będzie długa i męcząca. Nocleg Jetwing Jaffna w Dżafnie – prawdopodobnie najbardziej luksusowy hotel w mieście, od 400 zł za pokój 2-os. The Valampuri – dobry stosunek jakości do ceny, basen, blisko do dworca. Od 150 zł za pokój 2-os. Nallur Holidays Inn – typowy hotel w raczej podstawowym standardzie lankijskim, niedaleko Nallur Kandaswamy. Sympatyczni i pomocni właściciele. 30 zł za pokój 2-os. Jedzenie Jaffna Authentic Cuisine – jedna z najlepszych restauracji w mieście ze wspaniałymi owocami morza; ceny umiarkowane. Jaffna Sky Lounge – najwyższy budynek w mieście to dobry adres na wieczornego drinka z pięknym widokiem na miasto i zatokę. Rio Ice Cream – najsłynniejsza lodziarnia w mieście, a właściwie na całej północy kraju. Często są tu kolejki. Źródło: archiwum NG
Ogłosili zniesienie wiz dla Polaków. Teraz władze ostrzegają przed podróżą do tego kraju
Światowe ambasady alarmują o ryzyku zamachu w popularnym kurorcie wakacyjnym. Turyści przebywający na miejscu proszeni są o zachowanie czujności i ścisłe przestrzeganie wskazówek lokalnych władz.
W tym artykule: Zagrożenie terrorystyczne na Sri Lance Sri Lanka walczy z powodziami Pod koniec sierpnia media obiegła wiadomość o decyzji władz Sri Lanki o tymczasowym zawieszenie ruchu bezwizowego dla obywateli 35 krajów, w tym Polski. Choć nowe przepisy miały obowiązywać od października, wciąż nie weszły w życie. Powód? Sprzeciw tamtejszego parlamentu wobec zmian w systemie wizowym. – Chociaż poprzedni gabinet to zatwierdził, parlament został rozwiązany przed wdrożeniem tego w życie – zaznaczyła rzeczniczka lankijskiego rządu, Vijitha Herath. Dodając jednocześnie, że aktualnie trwają rozmowy z Departamentem Prokuratora Generalnego, których celem jest wypracowanie alternatywnego rozwiązania. Zagrożenie terrorystyczne na Sri Lance Temat zniesienia przez Sri Lankę obowiązku wizowego w ostatnich dniach zszedł jednak na dalszy plan po niepokojących doniesieniach Ambasady Stanów Zjednoczonych w Kolombo. Amerykańska placówka dyplomatyczna przekazała, że popularna wśród turystów Zatoka Arugam Bay na wschodnim brzegu może stać się kolejnym celem ataku terrorystycznego. – Otrzymaliśmy wiarygodne informacje ostrzegające o ataku na popularne miejsca turystyczne w rejonie zatoki Arugam. Obywatele USA są stanowczo proszeni o unikanie Arugam Bay i zachowanie czujności – poinformowała Ambasada USA. Jak podają lankijskie media, planowany zamach miałby być odwetem Hezbollahu za śmierć jego przywódcy, Hasana Nasrallaha, którego Izrael zabił podczas nalotu na Bejrut. Nie od dziś wiadomo, że Sri Lanka to jeden z najchętniej obieranych kierunków przez izraelskich turystów. O zachowanie szczególnej ostrożności, a także unikanie miejsc, które mogą być celem potencjalnych ataków, zaapelowało polskie MSZ. – MSZ zaleca obywatelom RP unikanie obszaru Arugam Bay do odwołania. Osobom przebywającym na miejscu zaleca się unikanie miejsc publicznych, pozostanie w bezpiecznym miejscu i stosowanie się do zaleceń władz lokalnych – czytamy w komunikacie resortu dyplomacji. Ministerstwo przypominało również o zgłoszeniu swojej podróży w systemie Odyseusz. Rejestracja nie jest obowiązkowa, ale może okazać się niezwykle pomocna w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych Obawy są tym bardziej uzasadnione, że pięć lat temu ten położony w Azji Południowej, na wyspie Cejlon kraj padł ofiarą ataków terrorystycznych. 21 kwietnia 2019 roku Sri Lanką wstrząsnęła seria krwawych zamachów na kościoły i hotele. Do eksplozji doszło w trzech świątyniach w Kolombo, Negombo i Batticaloa oraz trzech obiektach noclegowych w pierwszym z wymienionych miast – Shangri-La Colombo, Kingsbury Hotel i Cinnamon Grand Colombo. Dwa kolejne wybuchy miały miejsce na przedmieściach stolicy. W wyniku wielkanocnych ataków śmierć poniosło blisko 270 osób, a co najmniej 500 zostało rannych. Sri Lanka walczy z powodziami Gdyby tego było mało, Sri Lanka – podobnie jak południowa część Polski – w ostatnich tygodniach zmagała się z ulewnymi deszczami i powodziami. Żywioł pochłonął życie trzech osób, a blisko 7 tysięcy zmusił do ewakuacji. Z danych lankijskiego centrum zarządzania kryzysowego wynika, że skutki powodzi odczuło niemal 134 tys. mieszkańców, a gwałtowne ulewy doprowadziły do uszkodzenia przeszło 250 domów i wielu dróg oraz do podtopienia pól. W stolicy kraju, Kolombo, zamknięto wszystkie szkoły. Źródła: lk.usembassy.gov; gov.pl; podroze.wprost.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Hit tego sezonu. Wyspa Gołębi to raj dla miłośników przyrody i nurkowania
Sri Lanka to kraj pełen tajemnic i naturalnych skarbów, a jednym z takich miejsc jest Wyspa Gołębi. Ta niewielka wysepka, położona u północno-wschodnich wybrzeży Sri Lanki, oferuje niezapomniane przeżycia dla każdego podróżnika.
Spis treści: Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podczas wyprawy na wschód Sri Lanki, jedno z najbardziej pamiętnych przeżyć to bliskie spotkanie z rekinem czarnopłetwym. Ten drapieżnik, choć na pierwszy rzut oka może budzić strach, nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Nurkowanie wokół Wyspy Gołębi daje możliwość obserwacji tych fascynujących stworzeń w ich naturalnym środowisku. Rekiny rafowe czarnopłetwe są znane ze swojej płochliwości i zazwyczaj unikają kontaktu z ludźmi. Ważne jest jednak, by zachować spokój i unikać gwałtownych ruchów, które mogłyby wzbudzić ich ciekawość. Nurkowanie na Wyspie Gołębi – raj dla miłośników podwodnych widoków Rafy koralowe wokół Pigeon Island należą do najpiękniejszych u brzegów Sri Lanki. Życie pod wodą tętni tu na każdym kroku. Od żółwi morskich spokojnie skubiących glony z koralowców po kolorowe ryby przemierzające madreporowe koralowce – każdy nurek znajdzie tu coś dla siebie. Niestety, część rafy po wschodniej stronie wyspy została zniszczona przez tsunami w 2004 roku. Mimo to, natura powoli odbudowuje swoje królestwo, a fragmenty rafy stają się częścią białego piasku plaż. Historia Wyspy Gołębi – od schronienia piratów po park narodowy Wyspa Gołębi ma bogatą historię, która sięga czasów, gdy wyspa służyła jako schronienie dla piratów grasujących po wodach Oceanu Indyjskiego. W czasach kolonialnych Brytyjczycy wykorzystali ją jako strzelnicę. Dziś wyspa jest parkiem narodowym, który chroni unikatowe ekosystemy morskie i lądowe. Spacer po wyspie prowadzi przez dzikie tereny, skaliste brzegi i małe zatoczki, skąd rozpościerają się imponujące widoki na otaczający ocean. Nilaveli – spokojna przystań blisko natury Nilaveli, niewielka wioska niedaleko portowego miasta Trincomalee, to idealne miejsce dla osób szukających ciszy i spokoju. Brak tu wielkich hoteli czy hałaśliwego życia nocnego. Wszystko toczy się w spokojnym rytmie kołyszących się palm i zapachów kuchni lokalnych restauracji serwujących curry i świeże ryby. W Nilaveli można poczuć prawdziwy klimat Sri Lanki, gdzie mieszanka smaków z południa Indii, Portugalii i Chin nadaje lokalnym potrawom niepowtarzalny charakter. Kultura i kuchnia Sri Lanki – doświadczenie warte przeżycia Podróż na Sri Lankę to nie tylko przyroda, ale także bogata kultura. Jednym z interesujących doświadczeń jest jedzenie rękoma, co jest powszechnym zwyczajem wśród lokalnej ludności. Niezapomnianym przeżyciem jest również degustacja krabów w pikantnym sosie curry – prawdziwa uczta dla zmysłów. Choć Sri Lanka jest jednym z największych producentów herbaty na świecie, kultura picia herbaty w lokalach jest zaskakująco rzadka. Na zakończenie dnia można unieść kufel lokalnego piwa z wizerunkiem wielkiego złotego lwa – symbolu Sri Lanki. Pigeon Island na Sri Lance to miejsce, które zadowoli zarówno miłośników przygód, jak i tych, którzy szukają spokoju i kontaktu z naturą. Od nurkowania wśród raf koralowych, przez fascynujące spotkania z rekinami, po spokojne dni spędzone w Nilaveli – każda chwila na tej wyspie to niezapomniane doświadczenie. Jeśli planujesz podróż na Sri Lankę, Wyspę Gołębi i okolice Trincomalee to miejsca, które warto wpisać na swoją listę. Źródło: National Geographic Traveler
Sri Lanka znosi wizy dla Polaków. To „najwspanialsza wyspa na świecie”
Sri Lanka jest twoim kolejnym kierunkiem podróży? Jeśli tak, to dobrze się składa. Poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje dotyczące dokumentów wjazdowych, a także kilka interesujących faktów na temat tego kraju.
W tym artykule: Czy na Sri Lankę potrzebna jest wiza? Sri Lanka – dowód czy paszport? Co warto wiedzieć przed wyjazdem na Sri Lankę? Legenda głosi, że Adam i Ewa po wygnaniu z raju właśnie tutaj znaleźli schronienie. Z kolei Marco Polo mawiał, że to „najwspanialsza wyspa na świecie”. Sri Lanka, bo o niej mowa, od wieków zachwyca swoim niepowtarzalnym pięknem, przyciągając podróżnych z najdalszych zakątków globu. Według danych Departamentu Imigracji i Emigracji, w 2023 r. ten położony w Azji Południowej wyspiarski kraj odwiedziło blisko 1,5 mln turystów, czyli o 700 tys. więcej niż rok wcześniej. Coraz chętniej na Sri Lankę przyjeżdżają również wczasowicze znad Wisły. Jak podają lankijskie władze, w 2023 r. urlop w tej części globu spędziło blisko 18 tysięcy Polaków, a tylko w pierwszej połowie 2024 r. było ich już ponad 26 tys. Niewykluczone, że liczba ta w kolejnych latach będzie jeszcze większa, ponieważ obywatelom Polski i 34 innych krajów znacznie ułatwiono wjazd na wyspę. Szczegóły poniżej. Czy na Sri Lankę potrzebna jest wiza? Dotychczas polscy obywatele, podróżujący zarówno w celach turystycznych, jak biznesowych, potrzebowali wizy, żeby przekroczyć lankijską granicę. Od 1 października 2024 r. wszystko ulegnie jednak zmianie. Tego dnia Sri Lanka wprowadzi – na okres 6 miesięcy – ruch bezwizowy dla obywateli 35 krajów, w tym Polski. W ten sposób tamtejsze władze chcą zwiększyć wpływy z turystyki i nadrobić straty poniesione w czasie pandemii. Nowe przepisy – oprócz naszych rodaków – obejmą także m.in. podróżujących z Australii, Chin, Japonii, Stanów Zjednoczonych oraz Niemiec, Wielkiej Brytanii, Szwecji czy Hiszpanii. – Celem rządu jest przekształcenie Sri Lanki w kraj z wolnymi wizami, podobnie jak Singapur, Tajlandia i Wietnam, aby skorzystać z szybko rozwijającego się przemysłu turystycznego – zaznaczył rzecznik lankijskiego gabinetu, Bandula Gunawardana na spotkaniu z dziennikarzami. Przypomnijmy, że Sri Lanka to drugi, zaraz po Chińskiej Republice Ludowej, azjatycki kraj, który w ostatnim czasie podjął decyzję o tymczasowym zniesieniu wiz dla obywateli Polski. Pod koniec czerwca rząd w Pekinie zdecydował włączyć nasz kraj do programu ruchu bezwizowego, począwszy od 1 lipca 2024 r. do końca 2025. Polacy mogą wjechać do Chin bez wiz na okres nie dłuższy niż 15 dni. Czy do Tunezji potrzebny jest paszport? Lepiej się dowiedz zanim wykupisz wczasy Czy do Tunezji potrzebny jest paszport, a może wystarczy tylko dowód? Zanim zarezerwujesz wymarzone wakacje, dowiedz się, jakich dokumentów potrzebujesz przy wjeździe do tego afrykańskiego kr... Sri Lanka – dowód czy paszport? Kolejną ważną kwestią jest niewątpliwie dokument wjazdowy, który uprawnia do przekroczenia lankijskiej granicy. Podróżujący na Sri Lankę muszą posiadać paszport, ważny przez minimum 6 miesięcy od pierwszego dnia pobytu na wyspie. Co ważne, nie są akceptowane ani dowód osobisty, ani paszport tymczasowy. Co warto wiedzieć przed wyjazdem na Sri Lankę? Powierzchnia: wyspa liczy nieco ponad 65 tys. km kw. (ok. 1/5 powierzchni Polski); zamieszkuje ją 21 mln osób; Waluta: rupia lankijska; 1 PLN = 78 LKR; Oficjalnymi językami są syngaleski i tamilski, wielu mieszkańców wyspy posługuje się także angielskim; Religia: większość Lankijczyków jest wyznania buddyjskiego (ok. 70%), hinduistów jest 16%, muzułmanów i chrześcijan – po ok. 7%; Przed podróżą warto wykupić dodatkowe ubezpieczenie, które pokryje ewentualne koszty leczenia; Opalanie topless lub bez kostiumu kąpielowego jest generalnie zabronione; Wskazane są szczepienia przeciw żółtaczce typu A i B oraz tężcowi; Należy unikać fotografowania obiektów obiektów państwowych, wojskowych i miejsc kultu religijnego; Od kierowców wymagane jest międzynarodowe prawo jazdy oraz specjalne pozwolenie. Na Cejlonie obowiązuje ruch lewostronny, a kierowcy nie przestrzegają przepisów drogowych. Często bardzo niebezpiecznie wykonują manewr wyprzedzania „na czwartego”. Wyprzedzanie „na trzeciego” jest tutaj standardem, dlatego zaleca się wypożyczenie samochodu wraz z kierowcą; Powtórzmy – podróżujący na Sri Lankę muszą posiadać ważny przez minimum 6 miesięcy od daty wjazdu paszport. Lankijskiej granicy nie przekroczymy na podstawie dowodu osobistego oraz paszportu tymczasowego. Źródła: „Daily Mirror”; gov.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Lwia Skała Sigirija. Odkryj jeden z największych cudów Sri Lanki
Stanowisko archeologiczne i twierdza Sigirija to jedno z najbardziej znanych miejsc na Sri Lance. Starożytną skalną fortecę, znaną również jako „Lwia skała”, każdego roku odwiedza milion turystów z całego świata.
W tym artykule: Jak powstała twierdza Sigirija? Co wyróżnia twierdzę Sigirija? Jak zaplanować podróż na Sri Lankę? Co warto zobaczyć w twierdzy Sigirija? Kiedy warto odwiedzić twierdzę Sigirija? Twierdza Sigirija (Sigiriya) leży w Prowincji Środkowej Sri Lanki. Starożytna forteca została wzniesiona na szczycie 180-metrowej skały przez króla Kassapę w V wieku n.e. Konstrukcja jest od 1982 roku wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest również jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych na Sri Lance. Jak powstała twierdza Sigirija? Twierdza Sigirija została zbudowana przez króla Kassapę I jako stolica jego państwa. Pałac wzniesiono w V wieku naszej ery na szczycie 200-metrowej Lwiej Skały. Ośrodek pełnił funkcję siedziby władcy Sri Lanki zaledwie przez kilka lat. Od początku twierdza miała służyć obronie państwa przed oczekiwanym atakiem ze strony królewskiego brata Mogallany. Kilka lat wcześniej Kassapa pozbawił praw do tronu Mogallanę, który był prawowitym następcą tronu. Mężczyzna został zmuszony do ucieczki do Indii. Jego ostateczny powrót na Sri Lankę był jednak tylko kwestią czasu. Doszło do tego w 497 roku, kiedy w wyniku wojny domowej Kassapa stracił tron i królem został Mogallana. Aż do XIV wieku twierdza Sigirija pełniła funkcję klasztoru buddyjskiego. Później została opuszczona. Dziś jest to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc na Sri Lance. Ciekawostki o Brazylii, które wielu zaskoczą. Nawet jej największych miłośników Ciekawostki o Brazylii, czyli kraju o powierzchni 27 razy większej od Polski. W tym artykule zebraliśmy wiele zaskakujących i mało znanych faktów na temat tego najludniejszego państwa Ameryki... Co wyróżnia twierdzę Sigirija? Sigirija zachwyca położeniem na potężnej skale. Wejście do twierdzy prowadzi przez charakterystyczną, monumentalną rzeźbę przedstawiającą lwie łapy z pazurami. Twierdza jest otoczona pięknymi ogrodami, stawami i freskami. Pałac Królewski, który znajdował się na szczycie Lwiej Skały, był dostępny dzięki rozbudowanemu systemowi schodów, korytarzy i chodników. Ściana Lustrzana, która znajduje się u podstawy góry, jest znana z połyskującej wypolerowanej powierzchni. To na tej ścianie odwiedzający wypisywali wiersze i malowali rysunki. Freski Sigirija są jednymi z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych przykładów starożytnej sztuki na Sri Lance. Obrazy przedstawiają młode dziewczęta. Uważa się, że powstały na osobiste zlecenie króla Kassapy I. Twierdza jest również znana z zaawansowanego – jak na swoją epokę – systemu hydraulicznego, doprowadzającego i odprowadzającego wodę z Lwiej Skały. Jak zaplanować podróż na Sri Lankę? W tej chwili nie ma bezpośrednich stałych połączeń lotniczych z Polski na Sri Lankę. Do Kolombo najłatwiej dolecieć z jedną przesiadką w Londynie (British Airways) lub w Dubaju (Emirates). Podróż będzie trwała około 11 godzin. Za bilety będzie trzeba zapłacić przynajmniej 3,5 tys. zł w dwie strony. Odwiedzając Sri Lankę, warto rozważyć zatrzymanie się w jednym z hoteli ekologicznych, których kilkanaście jest na wyspie. O kameralnym hotelu The Kip pisaliśmy w National-Geographic.pl. Najlepszym sposobem dotarcia do twierdzy Sigirija z Kolombo jest pociąg do Habrany. Za bilety będzie trzeba zapłacić od 800 do 1200 rupii lankijskich (ok. 13 zł). Podróż trwa około 5 godzin. Co warto zobaczyć w twierdzy Sigirija? Sigiriya to jedno z najpopularniejszych miejsc turystycznych na Sri Lance. Stanowisko archeologiczne jest otwarte dla zwiedzających od poniedziałku do piątku od 7.00 do 17.30. Opłata za wstęp dla obcokrajowców wynosi 30 USD za osobę. Odwiedzający mogą wspinać się na skalną fortecę i zwiedzać ruiny Pałacu Królewskiego, Lustrzaną Ścianę i lokalne freski. Wspinaczka na szczyt skały bez wcześniejszego przygotowania może być wymagająca. Jednak zapierające dech w piersiach widoki ze szczytu są warte wysiłku. Wejście po schodach może być równie emocjonujące. Trzeba być jednak gotowym na pokonanie 1200 stopni. Oprócz twierdzy turyści mogą również zwiedzać zachwycające ogrody otaczające Sigiriję. W ogrodach można podziwiać endemiczne gatunki roślin, w tym wiele roślin leczniczych. Ogrody są siedliskiem różnych roślin, w tym roślin leczniczych. Są też świadectwem wyrafinowanej urbanistyki starożytnej Sri Lanki. Plan ogrodów jest jednym z lepszych przykładów znakomitej urbanistyki starożytnej Sri Lanki. Kiedy warto odwiedzić twierdzę Sigirija? Szczyt sezonu na Sri Lance przypada na okres od stycznia do kwietnia. Wówczas na wyspie panuje klimat umiarkowany, co sprzyja jednodniowym wycieczkom. Pora sucha panuje od maja do sierpnia. Przez większą część roku na Sri Lance temperatura dochodzi do około 30 stopni Celsjusza, a wilgotność osiąga nawet 80%. Październik, listopad i grudzień to najbardziej wilgotne miesiące na Sri Lance. W tym czasie nie warto planować dłuższego pobytu na wyspie. Źródło: SigiriyaFortress.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Sri Lanka boryka się z bankructwem. O chaosie w turystycznym raju opowiedział były ambasador RP
W 2022 r. na Sri Lance wybuchł kryzys finansowy. Co do niego doprowadziło i jakie perspektywy na przyszłość mają Lankijczycy oraz turyści?
W tym artykule: Co się dzieje na Sri Lance? Przyszłość turystyki na Sri Lance Kim był Wacław Zalewski? W nowej odsłonie cyklu „Kawa z ambasadorem” gośćmi są byli ambasadorzy Polski w krajach pozaeuropejskich. Dzięki rozmowom z nimi możemy dowiedzieć się więcej o państwach, do których chcemy podróżować. A może nowa wiedza skłoni nas do zmiany wyjazdowych planów? Tym razem dr Małgorzata Ponikowska rozmawiała z prof. Piotrem Kłodkowskim o Sri Lance. Kłodkowski był ambasadorem RP w Indiach w latach 2009–2014. Dlaczego o Sri Lance? Wybór wydaje się oczywisty z wielu powodów. Wyspa cieszy się popularnością wśród turystów, a w tym samym czasie boryka się z kryzysem. Państwo jest w stanie permanentnej reparacji. Czy i kiedy zakończy się ten proces? Co się dzieje na Sri Lance? W ostatnich miesiącach największym problemem na Sri Lance jest kryzys finansowy, który wywołał ogromny chaos. Profesor Kłodkowski tłumaczy, że to nie kwestia tego roku, a dłuższej historii. W 2009 r. na Sri Lance zakończyła się wojna domowa. Konflikt był ograniczony do kilku rejonów, do których turyści raczej nie docierają. Tuż po wojnie kraj odnotował wzrost gospodarczy. Poprawiła się infrastruktura, tworzyła się klasa średnia. Sri Lanka rozwijała się jednak na pożyczkach. Wówczas uzależniła się finansowo od Chin. W ciągu dekady zadłużenie wzrosło 10-krotnie. Tegoroczny kryzys był spowodowany wieloma czynnikami, nie tylko zadłużeniem. Kwestie napięć etnicznych i przestrzeganie praw człowieka również odegrały rolę. Nie bez znaczenia były ataki terrorystyczne z 2019 r. Wówczas zginęło ponad 200 osób. – To zniechęciło setki tysięcy turystów z Europy, Stanów Zjednoczonych i Australii. Zaraz potem wybuchła pandemia COVID-19, co też uderzyło w sektor turystyczny – tłumaczył Kłodkowski. Wiosną 2022 r. kraj zbankrutował. Przyszłość turystyki na Sri Lance Kłodkowski nie ukrywa, że Sri Lanka to jedno z najpiękniejszych miejsc, jakie widział. Chętnie zostałby tam na dłużej i przypuszcza, że za jakiś czas turystyka znów stanie się dźwignią lokalnej gospodarki. – To jedna z destynacji promowanych na całym świecie. Prawdopodobnie znalazłaby się na liście 25 miejsc, które trzeba odwiedzić. Kraj bardzo specyficzny. Ma bogatą starożytną kulturę łączącą w sobie historię dwóch narodów: Syngalezów i Tamilów – mówił Kłodkowski. Grupy różnią się używanym językiem i wyznaniem. Pozostałości po Europejczykach to dziś jedne z ciekawszych atrakcji turystycznych na Sri Lance. Kolonizatorzy zostawili ślady po sobie w architekturze, języku i wyznaniach. Osiedlali się w miejscach, które były popularne turystycznie. Były ambasador wśród wartych odwiedzenia miejsc wymienił też Colombo. – Nie jest to jedno z ogromnych azjatyckich miast, gdzie można się łatwo zgubić. To miejscowość, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie. Sri Lanka idzie na wojnę z olejem palmowym. Producenci mają likwidować plantacje Na początku tego miesiąca władze Sri Lanki ogłosiły zakaz importu oleju palmowego i rozpoczynania nowych plantacji palmowych, a także nakazały producentom stopniowe karczowanie istniejących... Kim był Wacław Zalewski? W historii Sri Lanki nie brakuje polskich akcentów. Były ambasador przybliżył postać Władysława Zaleskiego. Polak był dyplomatą watykańskim. Reprezentował Stolicę Apostolską na terenach Imperium Brytyjskiego. Posługiwał się zarówno językiem syngaleskim, jak i tamilskim. Ponad 100 lat temu założył na Sri Lance seminarium, gdzie kształcili się duchowni rzymskokatoliccy. Wcześniej takie centrum znajdowało się w Rzymie, przez co Zaleski obawiał się, że Azjaci przesycą się kulturą europejską. Zależało mu na tym, aby kapłanami zostali miejscowi przedstawiciele, którzy przyswoją sobie podstawy chrześcijaństwa i będą mogli głosić religię katolicką wyznawaną przez niewielki procent Lankijczyków. Dlaczego Zaleski wybrał Sri Lakę, a nie Indie? Z raportów duchownego wynikało, że w Indiach było wówczas niespokojnie. Kraj przechodził kolejne rewolucje. Sąsiednia wyspa w kształcie ludzkiej łzy miała być miejscem idealnym. Całą rozmowę odsłuchasz w odtwarzaczu na górze strony. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Niepokojący rytuał ze Sri Lanki i malownicze Maroko. Osobiste TOP 5 ujęć Joanny Mrówki [FOTOGRAF MIESIĄCA]
Joanna Mrówka – bohaterka cyklu Fotograf Miesiąca National Geographic Polska – prezentuje subiektywny wybór najważniejszych fotografii w swojej karierze. Niektóre wpłynęły na jej fotograficzne decyzje i zainteresowania, inne pokazują, że fotograf zawsze powinien mieć przy sobie aparat i być gotowym na niespodzianki.
Sri Lanka idzie na wojnę z olejem palmowym. Producenci mają likwidować plantacje
Na początku tego miesiąca władze Sri Lanki ogłosiły zakaz importu oleju palmowego i rozpoczynania nowych plantacji palmowych, a także nakazały producentom stopniowe karczowanie istniejących plantacji. Posunięcie wprawiło przemysł olejów spożywczych w konsternację.
W tym artykule: Cel prezydenta: “uwolnienie kraju od oleju palmowego” Dlaczego olej palmowy jest zły? Cel prezydenta: “uwolnienie kraju od oleju palmowego” W ciągu ostatnich kilkunastu lat Sri Lanka, która jest wiodącym światowym producentem oleju kokosowego, odnotowała znaczący wzrost importu oleju palmowego oraz powstawania coraz nowszych i coraz większych jego plantacji. Według szacunków specjalistów ds. Handlu każdego roku kraj importuje około 200 000 ton oleju palmowego – głównie pochodzącego z Indonezji i Malezji. "Wszystkie firmy i podmioty, które prowadzą uprawy oleju palmowego, będą zobowiązane do ich usunięcia w sposób stopniowy – z koniecznością wykarczowania 10 proc. ad hoc i regularnym corocznym zastępowaniem oleju palmowego uprawą kauczuku lub innymi uprawami, które są przyjazne środowisku" – mówi oficjalne oświadczenie kancelarii prezydenta Sri Lanki. W przybliżeniu srilankijski przemysł oleju palmowego ma obecnie wartość około 130 milionów dolarów, jego plantacje zajmują 11 hektarów, czyli nieco ponad 1 proc. całkowitej powierzchni kraju, który słynie z upraw herbaty, kauczuku i kokosów – szacuje krajowe Stowarzyszenie Przemysłu Oleju Palmowego. Mimo to prezydent Sri Lanki Gotabaya Rajapaksa zapowiedział w swoim oświadczeniu, że jego nadrzędnym celem jest "uwolnienie kraju od plantacji i konsumpcji oleju palmowego". Dlaczego olej palmowy jest zły? Istnieje kilka powodów, dla których produkcja oleju palmowego zyskała złą sławę. Pierwszym jest wylesianie, za którym idzie zaburzanie całych ekosystemów. Ekolodzy twierdzą, że produkcja oleju palmowego odpowiada za wylesienie ponad 5 proc. lasów tropikalnych na świecie. By przygotować ziemię pod nową uprawę oleju palmowego, producenci “czyszczą” wybrane obszary, wypalając drzewa. Pozbywanie się drzew to jednak dopiero początek problemu – aby wyprodukować olej, zbiera się owoce z drzew, które mogą żyć średnio od 28 do 30 lat. Kiedy jednak rosną one zbyt wysoko, utrudniając dostęp do owoców, są wycinane, by zrobić miejsce dla nowych drzew, co bezpośrednio przyczynia się do wylesiania lasów deszczowych. Wylesianie prowadzi z kolei do kolejnego problemu – wypalanie lasów niszczy naturalne schronienie dla wielu dzikich roślin i zwierząt, stopniowo zabijając bioróżnorodność danych terenów. Najbardziej dotyka to populacji orangutanów, nosorożców, słoni i tygrysów. Wpływ wypalania lasów tropikalnych nie pozostaje też bez wpływu na klimat. Kiedy narodowy Bank Anglii rozważał wykorzystanie oleju palmowego do produkcji nowego banknotu 20 funtów, zlecił przygotowanie raportu na temat wpływu tego surowca na środowisko naturalne, a wyniki sugerujące, że kontrolowane pożary uwalniają bardzo wysoki poziom dwutlenku węgla i sadzy do atmosfery, bezpośrednio przyczyniając się do zmian klimatycznych, nie były większym zaskoczeniem. Podobne zagrożenia niesie za sobą również sam proces produkcji tego oleju.
Mała dziewczynka ze Sri Lanki nie przeżyła brutalnych „egzorcyzmów”, które według lokalnych wierzeń miały wypędzić z niej „złe duchy”.
Policja zatrzymała dwie osoby, prowadzącą rytuał kobietę i matkę dziecka. Obie trafiły przed sąd 1 marca, obie aresztowano (ten moment widać na filmie poniżej). 9-latka straciła przytomność w trakcie „egzorcyzmów”. Zmarła po przewiezieniu do szpitala. Tragedia rozegrała się w mieście Delgoda, ok. 40 km od stolicy w Colombo. View oEmbed on the source website Według informacji przekazanych miejscowemu dziennikowi „Adaderana” przez aresztujących „egzorcystkę” policjantów, kobieta polewała głowę dziecka olejem i biła kijem, bo tylko tak można było „wypędzić demona”. Druga z aresztowanych kobiet, bezpośrednio odpowiedzialna za zabicie dziecka lokalna „ekspertka”, ponoć podobne usługi oferowała w okolicy już od całkiem dawna. View oEmbed on the source website Według policji przypadki ciężkich urazów ciała i śmierci w wyniku egzorcyzmów w okolicy miasta Delgoda zdarzały się już wcześniej. Nie wiadomo, czy z ręki aresztowanej zginął ktoś jeszcze. Bicie krzyczącego z rozpaczy dziecka próbowali ponoć przerwać sąsiedzi, ale nie zdążyli na czas. fot. YOUTUBE/NEWSFIRST SRI LANKA
Sri Lanka zakazuje noszenia burek i zamyka islamskie szkoły. W trosce o „bezpieczeństwo narodowe”
Sri Lanka zapowiedziała wprowadzenie zakazu noszenia burek i innych nakryć głowy przesłaniających twarz. Zamkniętych ma też zostać ponad 1000 islamskich szkół. Minister bezpieczeństwa publicznego kraju Sarath Weerasekara powiedział, że podpisał rozporządzenie ze względu na bezpieczeństwo narodowe.
W tym artykule: 1000 szkół do likwidacji „Bezpieczeństwo narodowe i zdrowotne” Nowe przepisy muszą jeszcze zostać przegłosowane przez parlament Sri Lanki. Tamtejsi deputowani spodziewają się, że zakaz zasłaniania twarzy wejdzie w życie już wkrótce. Po podpisaniu rozporządzenia Sarath Weerasekara powiedział dziennikarzom, że burki są „oznaką ekstremizmu religijnego, który pojawił się niedawno” i dodał, że „odbija się to na bezpieczeństwie narodowym”, a stały zakaz jest spóźniony – przywołuje słowa ministra BBC. Tym samym Weerasekara odniósł się do serii samobójczych zamachów, które miały miejsce w kwietniu 2019 roku, kiedy to w Niedzielę Wielkanocną doszło do kilku skoordynowanych ataków na hotele i katolickie kościoły. W zamachach zginęło ponad 250 osób, a około 500 zostało rannych. Do przeprowadzenia ataków przyznała się grupa bojowników Państwa Islamskiego (ISIS). Władze Sri Lanki ostatecznie wytropiły bojowników zamieszanych w planowanie zamachów. Domniemanym mentorem i przywódcą zamachowców okazał się Zahran Hashim - radykalny islamistyczny kapłan, znany władzom i lokalnej społeczności muzułmańskiej. Później tego samego roku na prezydenta kraju wybrany został Gotabaya Rajapaksa, znany ze stłumienia trwającego od dziesięcioleci powstania na północy kraju. Jedną z jego najważniejszych wyborczych obietnic było rozprawienie się z muzułmańskim ekstremizmem. Rajapaksa jest oskarżony o powszechne łamanie praw człowieka podczas wojny, czemu zaprzecza. Po zamachach w kwietniu 2019 w kraju wprowadzono czasowy zakaz zakrywania twarzy. Teraz rząd zdecydował o ponownym wprowadzeniu zakazu – tym razem na stałe. Odkrywanie zasłony. Nakrycia głowy kobiet w krajach islamu Religijny wymóg, ochrona przed męskim spojrzeniem, a może po prostu tradycja. 1000 szkół do likwidacji Weerasekara w rozmowie z mediami przyznał również, że rząd planuje zamknąć ponad 1000 muzułmańskich szkół – tzw. medres, które „naruszają krajową politykę edukacyjną” – stwierdził. – Nikt nie może otworzyć szkoły i uczyć dzieci tego, czego chce. To musi być zgodne z polityką edukacyjną ustaloną przez rząd. Większość niezarejestrowanych szkół uczy tylko języka arabskiego i Koranu – wyjaśnia minister. Przeciwko planowanemu zakazowi opowiada się m.in. Rada Muzułmańska Sri Lanki. Jej wiceprzewodniczący Hilmi Ahmed powiedział, że każdy ma prawo do zakrywania twarzy, bez względu na wyznanie. – Należy to postrzegać z punktu widzenia prawa, a nie tylko religii. Jeśli urzędnicy będą mieli problemy z identyfikacją osób w burkach, nikt nie będzie sprzeciwiał się zdjęciu osłony twarzy w celach identyfikacji – zapewnił Ahmed w rozmowie z BBC. Odniósł się także do kwestii zamykania medres podkreślając, że zdecydowana większość szkół muzułmańskich jest oficjalnie zarejestrowana. – Może być około 5% takich, które nie przestrzegają przepisów i oczywiście można podjąć działania przeciwko nim – dodał. ONZ broni muzyka skazanego na śmierć. Jego notatka głosowa na WhatsApp miała obrażać Mahometa Eksperci od ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych domagają się cofnięcia wyroku śmierci na który sąd religijny w Nigerii skazał 22-letniego mężczyznę za upublicznieni... „Bezpieczeństwo narodowe i zdrowotne” Już wcześniej społeczność muzułmańska na Sri Lance zgłaszała, że krajowe prawo ogranicza ich prawo do wolności wyznania. Było to związane z nakazem kremowania ciał zmarłych na COVID-19. Kremacja jest zgodna z praktyką buddyjską (stanowiącą większość w kraju), jednak przeciwna tradycjom muzułmańskim. Nakaz kremacji wydany w ubiegłym roku w obawie o rozprzestrzenianie się epidemii koronawirusa, musiał zostać zniesiony na początku 2021 roku. Rząd Sri Lanki wycofał to rozporządzenie po krytyce ze strony Stanów Zjednoczonych i międzynarodowych organizacji zajmujących się prawami człowieka. W zeszłym miesiącu na posiedzeniu Narodowej Rady Praw Człowieka ONZ rozważano nową rezolucję w sprawie narastających obaw o respektowanie praw na Sri Lance, w tym tych dotyczących wolności wyznania dla muzułmanów. Sri Lanka została wezwana do pociągnięcia do odpowiedzialności osoby łamiące prawa człowieka i do zadośćuczynienia ofiarom 26-letniej wojny domowej, trwającej w latach 1983-2009. Sri Lanka zaprzeczyła zarzutom i zwróciła się do krajów członkowskich, aby nie popierały rezolucji. Burka to strój noszony przez niektóre muzułmańskie kobiety, który zakrywa całe ciało, w tym twarz i oczy (mogą być przesłonięte siatką lub koronką). Zakaz, który ma zostać wprowadzony na Sri Lance, ma obejmować wszystkie zasłony twarzy, czyli także nikaby i czadory. W ubiegłym tygodniu wprowadzenie podobnego zakazu przegłosowała Szwajcaria, co wywołało falę protestów.
Chcesz wybrać się na Sri Lankę? Nie trać czasu w miastach! Sri Lanka to natura
Michał Cessanis opowiada o swoich najpiękniejszych wspomnieniach ze Sri Lanki.
„Ostrzygłem pół miliona głów” Na Chatham Street w Kolombo bogatych mieszkańców już nie ma. Z prowadzącej do portu ulicy dawno się wyprowadzili, a mocno zniszczone dziś domy jakby nie chcą zapomnieć o latach świetności. Pośrodku ulicy ostał się salon fryzjerski Lord Nelson. Wewnątrz fotele obite poprzecieraną skórą, zamglone kryształowe lustra, brudne, popękane umywalki, połamana szafka z napisem „Sterilizer”. Fryzjer Joseph Fernando, starszy pan w dużych złoconych okularach, czekał na klientów. – Ostrzygłem pół miliona głów. Pracuję od 14. roku życia, a mam już 77 lat – zachęcał do skorzystania z jego usług. Pracy nauczył go ojciec, który założył zakład, w 1930 r. Wówczas Chatham Street była bardzo dobrym adresem w Kolombo, klientami byli zamożni biali. Trafił tu ponoć też małżonek królowej Elżbiety, książę Filip – miał prosić o tatuaż. Joseph skończył na tym opowieść, ale historia z księciem Edynburga wydaje się całkiem prawdopodobna. W czasie II wojny światowej książę służył w marynarce na Oceanie Indyjskim, bywał na Sri Lance. Wówczas nie był jeszcze małżonkiem królowej, lecz przystojnym marynarzem z fantazją. Mógł więc sobie pozwolić na tatuaż. Kto wie, może siedziałem na tym samym fotelu co książę Filip? W każdym razie byłem bardzo zadowolony – pozbawiony puchu na głowie poczułem się na tropikalnej Sri Lance jak nowo narodzony. Zwierzęta są tu u siebie W Kolombo nie zabawiłem długo. Nawet gdyby było to najpiękniejsze miasto, z Bóg wie jakimi atrakcjami (a tak nie jest), to i tak byłaby to strata czasu. Sri Lanka to natura. Na tej wyspie jest 501 obszarów ściśle chronionych. Są m.in. cztery rezerwaty biosfery, wśród nich Sinharaja, ostatni pierwotny las deszczowy na Sri Lance i jeden z ostatnich na świecie. Ocalał dzięki temu, że otoczony z trzech stron rzekami jest trudno dostępny. Po kilkugodzinnym marszu przez las nie jestem w stanie wyobrazić sobie, by go nie było, by został wycięty w pień. – Endemit, endemit, endemit, endemit – wskazywał wokół przewodnik na drzewo, jaszczurkę, motyla, na groźnego zielonego węża, na jadowitego czarnego ślimaka. Biolodzy oceniają, że ponad połowa mieszkańców tego lasu, spośród fauny i flory, żyje tylko w tym miejscu na kuli ziemskiej i nigdzie więcej. To budzi szacunek, ale też obawy, czy pierwotni mieszkańcy wyspy zdołają przetrwać. Podobnie można się obawiać o lasy na wyżynach – łatwo zamienić je na kolejne tysiące hektarów plantacji herbaty. Najlepsze jej odmiany rosną przecież na zboczach powyżej 1–2 tys. m n.p.m. Jak długo z kolei w rezerwatach i parkach będą mogły żyć słonie azjatyckie? Dziś cieszą się swobodą. Pomiędzy parkami są pozostawione leśne korytarze, którymi stada wędrują w poszukiwaniu wody. Tak jest np. w północno-centralnej części wyspy między parkiem Kaudulla a parkami Minneriya i Wasgamuwa na południu i Somawathiya na wschodzie. Takie miejsca są wciąż bezpiecznym schronieniem dla dzikich zwierząt, lampartów, krokodyli, bawołów wodnych i ptaków. Zagrożeniem dla tutejszej fauny i flory może być przemysł, rolnictwo, ale też turystyka. Turyści, turyści Od kiedy na małej Sri Lance zagościł po długiej wojnie domowej pokój, przybywa tu coraz więcej turystów złaknionych egzotyki, słońca, idyllicznych krajobrazów. Na wyspie, która jest pięć razy mniejsza od Polski, biali turyści spotykają się co krok. Na zachodnim wybrzeżu w luksusowych hotelach relaksują się całe rodziny, na wschodnim – śliz­gają się na falach surferzy. Wyżyny w centrum, i położona na nich Ella, mała miejscowość, są oazą dla backpackerów i hipsterskiej młodzieży, która przybywa tu pociągiem z Kolombo. Ella oferuje im cudne widoki na zieloną dolinę, kąpiele w wodach wodospadu Rawana, góry tonące we mgle, względnie łatwe do pokonania trasy trekkingowe. Raj, a w dodatku w hostelach są: wi-fi, kawa, lody – słowem, wszystko, co potrzeba zachodniej młodzieży do przetrwania. Na Sri Lance powstają i będą powstawać nowe hotele, ale na szczęście wiele z nich kieruje się zupełnie inną filozofią niż te pamiętające czasy kolonii. Zatrzymałem się m.in. w hotelu Jungle Beach nad brzegiem oceanu czy Ulagalla, który składał się z domków na palach rozstawionych między bambusowymi i palmowymi gajami. Było tam pole ryżowe, kilka stawówi mnóstwo zwierząt. I nie były to wcale pawie, które na Sri Lance są symbolem szczęścia. Nad wodę przemykały szybkie i ogromne iguany, po drzewach skakały małpy. W recepcji ptak ulepił sobie pod drewnianym gzymsem gniazdo – z gliny i błota, usztywnione źdźbłami traw, słomą i pierzem. Obsługa ostrzegała gości, by uważali na głowy. Zdecydowanie na tej wyspie zwierzęta wciąż czują się jak u siebie. Słoń, który potrafił fruwać Sri Lanka ma w herbie lwa, ale prawdziwym symbolem wyspy jest słoń. Dziś żyje tam ich ok. 6 tys. Czyli tyle samo, ile zabito w latach 1829–1855, kiedy Brytyjczycy zakładali na wyspie nowe plantacje. Smutne, ponieważ do czasów pojawienia się ich, słonie były świętością. To najstarsze udomowione zwierzęta na Sri Lance. Pomagały człowiekowi w pracach, wykorzystywano je podczas wojny i w buddyjskich świątyniach. Słonie były pod specjalną ochroną syngaleskich króli. Za zabicie, a nawet zranienie zwierzęcia groziła śmierć. Nieważne było tłumaczenie chłopów, że np. słoń zniszczył uprawę. Winny był człowiek, który nie zabezpieczył pola. Brytyjczycy znieśli królewski dekret. Ta rzeź to ponura przeszłość – dziś te zwierzęta są bezpieczne. Na szczęście natura nie obdarzyła słoni z wyspy kłami (ma je tylko ok. 7 proc. samców), więc kłusownicy też im zbytnio nie zagrażają. Najsłynniejszym słoniem Sri Lanki jest Radża. Niestety już nie żyje, ale mieszkańcy wyspy i turyści mogą podziwiać go wypchanego w muzeum w Kandy, tuż przy świątyni Sri Dalada Maligawa (Świątyni Zęba). Historia życia Radża wiąże się ze słynnym świętem Esala Perahera. Jest to jedna z sześciu ceremonii, które odbywają się co roku w świątyni. Wypada na lipiec (dokładną datę ustala astrolog), w obecnym kształcie jest świętowana od ponad dwustu lat, ale jej tradycje sięgają V stulecia przed naszą erą. Wieczorami, przez 10 dni, ulicami uroczego Kandy przechodzi barwna parada słoni. Grają trębacze i perkusiści, młodzi mężczyźni tańczą z płonącymi obręczami, inni niosą kwiaty kokosa symbolizujące dobrobyt, powiewają buddyjskie flagi. Główny słoń, ozdobiony barwną suknią, świecącymi lampionami i girlandami, niesie na grzbiecie skrzący się światełkami baldachim, a pod nim skrzynkę z kopią najświętszej relikwii buddystów – zębem Buddy. Ząb trafił na Sri Lankę cztery wieki po śmierci oświeconego mędrca. Różne są historie na temat autentyczności relikwii – zniszczyli ją ponoć Portugalczycy – ale świątynia w Kandy przepełniona mistycyzmem to szczególnie ważne miejsce dla buddystów. Radża miał ten zaszczyt, że przez pół wieku uczestniczył w Esala Perahera, a przez 27 lat maszerował na jej czele. Zapracował na miano najbardziej znanego słonia w całej Azji. Kiedy w 1988 r. zdechł w wieku 75 lat, ogłoszono żałobę państwową, wydano okolicznościowy znaczek i umieszczono jego podobiznę na banknocie tysiąca rupii. Radża nie był jednak zwyczajnym słoniem, był słoniem z 10. najwyższej kasty – chaddanta (ze względu na swoje cechy fizyczne). O takich słoniach opowiada się, że mają siłę 10 tys. mln mężczyzn, są białe i potrafią poruszać się w powietrzu. Radża, który urodził się w dżungli Eruvar w 1913 r., później został schwytany przez kłusowników i następnie trafił do Kandy. Już w dzieciństwie został dostrzeżony przez buddyjskich mnichów. Odkupili go za sporą kwotę 3,3 tys. rupii, znaleźli dla niego zastępczą matkę i przyjaciela, żeby nie czuł się samotny. Radża szybko nauczył się 24 komend i nigdy nie zawiódł swoich opiekunów. Królewskie kokosy Równie sławnym symbolem Sri Lanki jak słonie, a może jeszcze bardziej, jest herbata. Skarłowaciałe drzewka rosną na wyżynach, widoki są bardzo malownicze. Droga wije się w górę i w dół serpentynami, zbocza pokryte są zielonymi plantacjami, a na nich kolorowo ubrane kobiety zrywają listki i wrzucają je do worka zawieszonego na głowie. Zbierają zwykle z jednego drzewka młode listki i pączek. Następnie trafiają one do fabryki – listki są suszone, miażdżone i fermentowane – z nich powstaje czarna herbata. Srebrna jest robiona z nierozwiniętych pączków, które po zerwaniu się suszy, zielona – listki są tylko suszone, złota produkowana jest z pączków świeżych. Na Sri Lance pije się oczywiście herbatę – z mlekiem, na angielską modłę, albo z cynamonem i imbirem. Przy zbliżeniu obrazek herbacianych pól nie jest już jednak taki piękny. Praca na plantacjach jest bardzo ciężka. Kobiety z pól, głównie Tamilki, dostają za nią grosze, mieszkają, delikatnie mówiąc, w trudnych warunkach. Niektóre nie mają dokumentów, ich dzieci nie chodzą do szkół. Wpisany w krajobraz wyspy jest też thambili, czyli królewski kokos. Rośnie przy niemal każdym domu, kiście z pomarańczowymi orzechami są oferowane na sprzedaż przy drogach. Przez mieszkańców owoc traktowany jest jak apteka. Woda kokosowa orzeźwia, odświeża i oczyszcza organizm, jest wykorzystywana w medycynie ajurwedyjskiej. Król kokosowy jest źródłem węglowodanów, witamin, mikroelementów, pomaga niemowlętom na potówki, płyn z niego jest powszechnie stosowany u dzieci, które mają biegunki. Podczas wojny lekarze wykorzystywali wodę z kokosa zamiast soli fizjologicznej. Pomaga niemal na wszystko; z zastrzeżeniem. Nie powinny jej pić osoby ukąszone przez kobrę lub inne żmije – w ich organizmie może bowiem niebezpiecznie wzrosnąć poziom potasu. Jak smakuje? Woda z thambili jest trochę mdła w smaku, lekko kwaśna jak sok z nadpsutego owocu. I bardzo orzeźwiająca. Spróbowałem jej w domu prze­uroczej Somy – z czarnymi włosami do pasa, bosonogiej. Soma mieszka z rodziną: mężem, synem Sampathwem (na Sri Lance w domu zostaje najmłodszy chłopak) i synową Himali w małej wiosce Ethungama w północno-centralnej części wyspy. Są typowymi Syngalezami – drobni, proporcjonalnie zbudowani, mają gęste czarne włosy, piękne zęby i europejskie rysy. Soma i jej rodzina są jak większość Syngalezów buddystami. M.in. wiara odróżnia ich od wyznających w większości hinduizm Tamilów. To z nimi skonfliktowani byli przez wieki, co zakończyło się nie tak dawno bratobójczą krwawą wojną. Dziś konflikt został zażegnany, w każdym razie nie jest on widoczny i uciążliwy dla turystów. Dom Somy nie wyróżnia się w okolicy. Parterowy, pomalowany od strony ulicy na pistacjowo, ceglane dachówki, zacieniona weranda z kolumienkami. Wokół niego rosną drzewa papai, mango i palmy thambili, między którymi rozwiesza się pranie. Są też dwa kamienne zbiorniki na deszczówkę. Z jednego woda służy do mycia, a z drugiego do prania. Dom urządzony jest skromnie: łóżko, ogrodowe fotele z plastiku, kilka szafek, na których równo poukładane są garnki, mała witrynka. Z niej gospodyni wyjęła specjalnie dla mnie malowaną szklankę i tacę. Wcześniej wspólnie z małżonkiem strącili z drzewa długim kijem z przyczepionym ostrzem dwa kokosy. Soma w błękitnej sukni i na boso kilka razy chodziła wokół drzew, zanim zdecydowała, które owoce należy zerwać. Wybrała dla mnie najlepszy, prawdziwie królewski, i podała wodę z niego. Czułem, że Soma była przeszczęśliwa, że może mnie ugościć. Powtarzała w dodatku słowo, które niechcący powiedziałem po polsku: mama. Soma ze Sri Lanki, która nie zna innego języka poza syngaleskim, zrozumiała, co ono znaczy. Najpiękniejsze moje wspomnienie z Sri Lanki? Właśnie Wam je opowiedziałem. Michał Cessanis
7 podróży do Azji, które warto odbyć. (Uwaga, inspiruje do kupienia biletu)
Dlaczego warto polecieć do Azji? Który kraj wybrać na początek? Oto kilka azjatyckich inspiracji od redakcji Travelera.
7 podróży do Azji, które warto odbyć choć raz w życiu >>> Kiedy w Polsce robi się zimno, bardzo ciepło myślę o Azji. Najgoręcej zaś wspominam swoją pierwszą wizytę na tym kontynencie. Moje pierwsze kroki na Sri Lance musiały wyglądać przekomicznie (choć wcale nie było mi do śmiechu). Nie ukrywam – przeżyłam szok kulturowy. Czułam jak bardzo moja wiedza o świecie nie przystaje do rzeczywistości, w której się znalazłam i to zupełnie sama. Nie było rozkładów jazdy, przystanków, kiosków z biletami ani przejść dla pieszych. Pierwszego dnia postanowiłam wybrać się na wycieczkę. Musiałam tylko przejść przez jezdnię, żeby złapać atobus. Zadanie okazało się karkołomne… Stałam jak wryta przed furtką hostelu, a przede mną płynęła szeroka na kilka pasów, kompletnie chaotyczna rzeka samochodów, tuk-tuków i rowerów. Czekałam kilka minut na moment, gdy ruch się uspokoi. Bezskutecznie. Pracownicy hostelu wyszli nawet przed budynek i zaczęli mi kibicować „Now Hannah. Go!”, ale ja bałam się zrobić krok do przodu. Kiedy już go zrobiłam, okazało się, że rzeka się rozstępuje, a samochody magicznie mnie omijają. Były brawa, ja szłam dumna, ale tylko po to, by… zdać sobie sprawę, że na Sri Lance ruch jest lewostronny i mój bus właśnie odjeżdża spod hostelu. Musiałam ten Babilon pokonać jeszcze raz. Nie zniechęciłam się. Szybko pojęłam zasady, jakimi rządzi się ten chaos, a buddyjski spokój, który był w ludziach, w nastroju, chyba nawet w zwierzętach udzielił mi się tak bardzo, że po powrocie do Polski jeszcze długo zarażałam nim innych. Podjęłam też wtedy decyzję, że do Azji będę regularnie wracać, a kiedyś może nawet na nieco dłużej. Co tak ciągnie do Azji? Uśmiechnięci ludzie, piękne plaże, ciepłe morze, tanie hostele, towarzystwo backpackerów, kokosy pite pod palmą, masaże za grosze, luz, pyszne i niedrogie jedzenie. Wymieniać dalej? Zamiast tego przedstawiam kilka konkretnych propozycji od redakcji Travelera. * Za bilety zakupione w szale nagłej inspiracji redakcja nie ponosi odpowiedzialności. Hanna Gadomska
Wielka akcja ratunkowa na Sri Lance. Ponad 100 wielorybów utknęło na plaży
Ponad 100 wielorybów uwięzionych na plaży na Sri Lance zostało uratowanych i ponownie wprowadzonych do morza podczas wielkiej nocnej akcji ratunkowej. Niestety trzy grindwale i jeden delfin zmarły, z powodu odniesionych obrażeń.
Niespodziewane tłumna wizyta wielorybów miała miejsce na plaży w pobliżu miasta Panadura, na południe od stolicy Kolombo. Akcja ratunkowa prowadzona była przez marynarkę wojenną, przy wsparciu funkcjonariuszy ochrony środowiska, straży przybrzeżnej i policji. „Na prośbę dowódcy marynarki wojennej, wiceadmirała Nishanthy Ulugetenne, narty wodne dostarczone przez lokalny klub sportów wodnych były używane do przeciągania wielorybów z powrotem do oceanu, w ciągu dnia i nocy” – czytamy w oświadczenie marynarki Sri Lanki. Okoliczni mieszkańcy postanowili złamać godzinę policyjną wprowadzoną w związku z trwającą epidemią koronawirusa, aby dołączyć do akcji pomocowej i pomóc wepchnąć małe wieloryby z powrotem na głęboką wodę, aby mogły wpłynąć do oceanu. – Ludzie w okolicy zebrali się i uratowali większość z nich, ale niektóre z wielorybów były bardzo zmęczone walką o utrzymanie się na powierzchni przez całą noc i nie miały dość siły, by wypłynąć na głębokie morze. Dlatego kilka zginęło – powiedział agencji AFP biolog morski, dr Asha De Vos. Urząd Ochrony Środowiska Morskiego Sri Lanki (MEPA) stwierdził, że jest to najliczniejsza jak dotąd gruba wielorybów, która utknął w kraju południowoazjatyckim. – To bardzo nietypowe, że tak duża liczba osobników dociera do naszych brzegów – mówi Dharshani Lahandapura, szef MEPA. Dodał, że przyczyna utknięcia zwierząt na plaży nie jest znana, choć marynarka twierdzi, że wieloryby mogły podążyć za jednym z przodowników i zboczyć z kursu. Trwa badanie śmierci czterech padłych zwierząt. Wieloryby zbaczające z kursu i wypływające na plaże czy mielizny nie należą do rzadkich przypadków. Naukowcy przyznają, że przyczyna błądzenia zwierząt często jest nieznana. Istnieje jednak szereg teorii mających wyjaśniać to zjawisko, w tym ta, że wieloryby podążają w stronę brzegu za innymi rybami, przez co tracą orientację. Wysoce społeczne ssaki, jakimi są grindwale są szczególnie znane z wypływania na brzeg w grupach. Wszystko dlatego, że podróżują w dużych, zwartych stadach, których członkowie stale się ze sobą komunikują. We wrześniu tego roku podobny kataklizm miał miejsce u wybrzeży Tasmanii w Australii. Wówczas na plaży utknęło prawie 500 zwierząt, a ok. jedna trzecia wielorybów zginęła, mimo akcji ratunkowej.
Na Sri Lance na świat przyszły słoniowe bliźnięta. Po raz pierwszy w historii
Porody bliźniacze u słoni są niezwykle rzadkim zjawiskiem. Nic więc dziwnego, że każdy taki przypadek jest witany z ogromną radością przez opiekunów i miłośników tych zwierząt. Tym razem bliźniacze słoniątka narodziły się na Sri Lance.
Sri Lanka po raz pierwszy w historii przywitała na świecie słoniowe bliźnięta. Parę rzadko spotykanych młodych zauważono na terenie tamtejszego parku narodowego Minneriya, a informację oficjalnie potwierdzili pracownicy parku. Młode cielęta mają zaledwie trzy lub cztery tygodnie – podali opiekunowie zwierząt. Bliźnięta po raz pierwszy zauważono podczas karmienia – piły mleko jednej matki, co pozwoliło przypuszczać, że są rodzeństwem. Ponieważ bliźniaki słoni są niezwykle rzadkie – uważa się, że istnieje mniej niż 1 procent szansy na przyjście na świat słoniowych bliźniaków – pracownicy parku z początku zachowywali zdrowy sceptycyzm. Sądzili, że być może para słoniąt to nie bliźnięta, a młode pochodzące od dwóch słonic. Jednak dalsze obserwacje pozwoliły potwierdzić, że słoniątka są bliźniętami. – Po raz pierwszy na Sri Lance zarejestrowano narodziny bliźniaczych cieląt słoniowych – powiedział Press Trust of India (PTI) Tharaka Prasad, dyrektor w Departamencie Ochrony Dzikiej Przyrody. – Podglądaliśmy tę grupę słoni przez ostatnie kilka dni, a wczoraj dzięki obserwacjom byliśmy w stanie potwierdzić, że to para bliźniąt urodzonych przez dorosłą samicę – stwierdził ekolog Sumith Pilapitiy, który jako pierwszy sfotografował rzadko spotykaną rodzinę. Oczywiście jedynym sposobem na absolutne ustalenie tego, czy rzeczywiście mamy do czynienia z bliźniętami, jest przeprowadzenie badań DNA. Prasad poinformował w rozmowie z mediami, że strażnicy pracujący w parku postarają się przeprowadzić testy DNA, bazując na odchodach zwierząt z tego stada, aby potwierdzić pokrewieństwo między cielętami. Mniej niż 1 procent Bliźnięta u słoni to bardzo rzadkie zjawisko. Do końca nie zbadano, z czego wynika fakt, że ciąże bliźniacze u tych zwierząt tak rzadko mają szansę na donoszenie. Przez pierwsze 3-5 lat cielęta słoni są całkowicie zależne od matek. Noworodki ważące około 100 kilogramów, piją do 11,5 litra mleka dziennie. W wieku około 4 miesięcy zaczynają jeść niektóre rośliny i stopniowo rozszerzać dietę, ale mleko matki pozostaje dla nich ważnym posiłkiem co najmniej do ukończenia 2 roku życia. Naukowcy twierdzą, że w przypadku porodu bliźniaczego zapotrzebowanie matki na energię – w trakcie ciąży, ale też w całym okresie karmienia – jest tak ogromne, że cielęta często nie osiągają dojrzałości. Tym istotniejsze jest stałe monitorowanie stada, w którym na świat przyszły bliźnięta. Ostatni raz, kiedy media donosiły o narodzinach słoniowych bliźniąt, miał miejsce w 2018 roku. W Parku Narodowym Amboseli w Kenii urodziła się para cieląt, ale niestety po kilku miesiącach jedno z cieląt padło. Żyjące na Sri Lance słonie lankijskie (Elephas maximus maximus) są jednym z trzech podgatunków słoni azjatyckich. Ich liczba jest szacowana na od 2 500 do 4 000, a nawet do 7 000, w porównaniu z 12 000 na początku ubiegłego wieku. Ich liczba maleje głównie z powodu utraty siedlisk i konfliktu między ludźmi a zwierzętami. Słonie lankijskie są uważane za gatunek zagrożony i trafiły na Czerwoną Listę IUCN. Pozostają także pod ochroną na mocy prawa Sri Lanki. Kara za zabicie słonia obejmuje nawet karę śmierci, jednak nie wszystkich to odstrasza. Nadal uważa się, że około 200 zwierząt każdego roku jest zabijanych, najprawdopodobniej przez rolników, gdy stworzenia zbłądzą na pola uprawne.
Byliśmy u fryzjera na Sri Lance. Zobaczcie efekty!
Wizyta u lokalnego fryzjera w Kolombo to niezłe przeżycie.
W Kolombo - dawnej stolicy Sri Lanki - Michał Cessanis wybrał się do fryzjera. - Świetnie mnie obciął! – zapewnia Michał. Oprócz ścięcia włosów nasz dziennikarz dał się namówić na masaż głowy. Fryzjer użył do tego olejków eterycznych i urządzenia, które przesuwał po całej głowie i uszach. A wyglądało to mniej więcej tak >>> - Od tego urządzenia wciąż wiruje mi w głowie – relacjonuje. Kompleksowa usługa! W każdym razie fryzjer rewelacyjny. A Michał Cessanis znalazł dobry powód, by częściej zaglądać na Sri Lankę. Odważylibyście się na coś podobnego?
Witkacy na Cejlonie. "Wziąłem na siebie zobowiązanie wyleczenia się przez podróż"
Osobista tragedia sprawiła, że Witkacy trafił do egzotycznych krajów. Pobyt na Cejlonie był dla niego jednocześnie pełen udręki i zachwytu. Wyspa pozostawiła ślad w jego twórczości.
W swoim życiu widział dotychczas tylko Europę. W wieku 15 lat Witkacy zaczął spędzać wakacje u ciotki w Syłgudyszkach na Litwie. Zwiedzał z nią m.in. Petersburg. Wyjeżdżał też do Paryża, Londynu. Ale tropiki były mu zupełnie nieznane. Kiedy więc w pewien czerwcowy dzień 1914 r. schodzi na ląd w Kolombo na Cejlonie, jest rozczarowany. Może jego wyobrażenia z czasów dzieciństwa nie pokrywają się z tym, co widzi jako dorosły mężczyzna. Być może na percepcję rzeczywistości ma wpływ stan jego ducha – Witkacy myśli o samobójstwie. Pan swego życia Urodził się w 1885 r. w Warszawie, ale ze względu na słabe zdrowie jego ojca cała rodzina Witkiewiczów przeprowadziła się pięć lat później do Zakopanego. Dzieciństwo Witkacy spędził więc wśród szczytów Tatr. W latach młodości poznał wielu znanych ludzi, m.in. kompozytora Karola Szymanowskiego. Odegrał on zresztą w jego prywatnym życiu dużą rolę, bo wiele lat później spodobał się narzeczonej Witkacego, Jadwidze Janczewskiej, co wywołało niesłychaną zazdrość Witkacego. Związek słynnego młodopolskiego twórcy z 24-letnią kobietą pełen był napięć i kłótni. Obserwatorzy ich relacji twierdzili, że Janczewska niezupełnie rozumiała otoczenie, w którym nagle się znalazła, wchodząc w związek z Witkacym. Ten z kolei wymagał od narzeczonej coraz większego podporządkowania i uległości. W lutym 1914 r. Janczewska popełniła samobójstwo, którego motywy nie są jasne. Badacze życia i twórczości Witkacego sugerują, że jej śmierć mogła mieć związek właśnie z Szymanowskim. W Zakopanem plotkowano nawet, że Jadwiga być może była w ciąży. I to nie z Witkacym. Mało prawdopodobne jednak, by ojcem dziecka był Szymanowski, o którym już wówczas wiedziano, że preferuje raczej tę samą płeć. Witkacy uważał Janczewską za największą miłość swojego życia. Winił się, że nie zapobiegł jej śmierci. W liście do matki ukochanej, wysłanym już podczas pobytu na Cejlonie, napisał, że jej samobójstwo to dla niego straszna kara, za wielka na jego winy. Przestał widzieć sens dalszego życia. I postanowił się zabić, a o pomoc w popełnieniu samobójstwa poprosił Bronisława Malinowskiego, swojego przyjaciela. By w każdej chwili być panem swojego życia, próbował nakłonić antropologa do przekazania mu odrobiny cyjanku potasu. Nie wiadomo, kiedy Bronisław Malinowski, słynny polski antropolog, i Stanisław Ignacy Witkiewicz spotkali się po raz pierwszy. Biografowie Witkacego przekonują, że rodziny obu młodzieńców musiały się znać. Świadczą o tym choćby wspólne fotografie. Przypuszcza się, że Bronio i Staś, jak nazywają się wzajemnie, będąc już dorosłymi mężczyznami, poznali się w ostatnich latach XIX w. Witkacy, zafascynowany fotografią, najprawdopodobniej uczył Malinowskiego obsługi aparatu. Kiedy Malinowski otrzymał prośbę Witkacego o przekazanie mu trucizny, nie spełnił jej, zmartwiony depresją przyjaciela, lecz zaprosił go na wspólny wyjazd. Witkacy ma dokumentować fotografiami i ilustracjami badania prowadzone przez antropologa. Ostatecznym celem wyprawy jest Nowa Gwinea, a wcześniej Australia i kongres antropologiczny, w którym naukowiec zamierza wziąć udział. Po drodze podróżnicy zatrzymują się na Cejlonie. Czarująca wyspa 28 czerwca 1914 r. statek RMS Orsova cumuje w porcie w Kolombo, stolicy Cejlonu. Dla Witkacego to pierwsza tak daleka podróż. Wiąże z wyjazdem spore nadzieje. Jego wyobrażenia o dalekich krajach są wizjami mocno romantycznymi. Po zejściu na ląd jest rozczarowany. Notuje: Pierwsze wrażenie nad wyraz przykre. Mimo wczesnego ranka żar wprost piekielny, spotęgowany przesyceniem powietrza wilgocią. W podróży Witkacy posługuje się przewodnikiem napisanym przez Henry’ego Cave’a w 1908 r. Zbędnym wydaje się dziś opisywać położenie Cejlonu na mapie świata. Dzięki lepszej infrastrukturze podróżniczej dostęp do najodleglejszych zakątków imperium jest obecnie łatwiejszy, niż można było sobie wyobrazić jeszcze dwie dekady temu, a Cejlon, który był tylko niewyraźną wizją poetycką, romantyczną, stał się dostępny dla kupców, podróżników i studentów uczących się o starożytnych cywilizacjach i religii – pisze jej autor. Cave podaje też wiele informacji dotyczących kultury i historii Cejlonu. Ale to nie wystarcza, by przygotować polskich podróżników na szok, jaki ich czeka. Witkacy spodziewa się zobaczyć odległe wulkany, wysokie góry osnute chmurami. Spotykają go natomiast piekące słońce, wysuszona ziemia i drgające od temperatury powietrze. To nie są tropiki z jego marzeń. To rozczarowanie podziela też Bronisław Malinowski. Antropolog notuje w swoim dzienniku: Pod przykrym wrażeniem znów jednej rozproszonej iluzji (…) wychodzę ze świątyni (…). Pierwsze zetknięcie z zupełnie nową kulturą, od której się człowiek bóg wie co spodziewał, pierwsze wrażenie zupełnie nieznanego kraju, religii, pejzażu są zawsze pełne takich rozczarowań. Podczas podróży w głąb lądu obaj zmieniają jednak zdanie. Wyspa swoim pięknem oczarowuje Witkacego. W Kolombo pozostają zaledwie jeden dzień. Zdążą tylko na szybko zwiedzić miasto i wejść do kilku świątyń, po których oprowadza ich buddyjski mnich. W jednej z nich Witkacy zwraca uwagę na freski. Uznaje, że są niedbale namalowane i nawiązują do stylu europejskiego. Jego zdaniem to zupełnie niepotrzebne. O wiele bardziej fascynują Witkacego mieszkańcy Kolombo. Zwraca uwagę przede wszystkim na mężczyzn, uznając, że są oni z wyglądu posępni, smutni i przerażający. Rzadko widzi się twarz poczciwą albo szczerze wesołą, rzadko też wyraz siły i zawziętości. Na ogół wrażenie ponure i męczące – napisze po powrocie z wyprawy. Następnego poranka podróżnicy wyruszają pociągiem w kierunku Kandy, duchowego centrum nie tylko Cejlonu sprzed stu lat, ale także dzisiejszej Sri Lanki. Tam właśnie znajduje się najważniejsza świątynia buddyjska na wyspie – Sri Dalada Maligawa, Świątynia Zęba. List z wyjaśnieniem Miasto robi na Witkacym zdecydowanie większe wrażenie niż Kolombo. Z Kandy 29 czerwca 1914 r. pisze do swego ojca list, który zaczyna słowami: Nie jestem w stanie opisać tych cudów, które tu widzę. Są to rzeczy wprost potworne od piękności. Artysta nie wie jeszcze, że już wkrótce dotrze do Dambulli, by zwiedzić świątynie znajdujące się w jaskiniach wydrążonych w zboczu potężnej góry. I że Dambulla oczaruje go do szaleństwa. Zanim opuszczą Kandy, zwiedzają jeszcze okolice miasta, w tym Matale i znajdującą się tam zabytkową świątynię. Tempo podróży jest wolne, przejechanie 25 km zajmuje wiele godzin. Wkrótce po pobycie w Kandy Witkacego dopada pierwszy kryzys. Widzę, że podróż, zamiast poprawić mój stan, sprawia mi olbrzymi ból, ponieważ fakt, że dostrzegam tyle pięknych rzeczy, których Ona nigdy nie ujrzy, czyni mnie bardzo nieszczęśliwym. Jeszcze bardziej, niż byłem poprzednio – tłumaczy Witkacy władzom Cejlonu w liście zaadresowanym do lokalnej policji. To list niezwykły, bo artysta komunikuje w nim, że zamierza się zabić i że chce zrobić to z własnej woli. Nie chce, by Malinowski musiał składać jakiekolwiek wyjaśnienia w tej sprawie, bo mogłoby to opóźnić przebieg wyprawy naukowca i pokrzyżować jego plany. Dlatego Witkacy wyjaśnia w liście, skąd wziął się na Cejlonie, dokąd zmierza ekspedycja i dlaczego myśli o samobójstwie. Na końcu przeprasza za swój niezbyt poprawny angielski. List Witkacy wkłada do koperty z nazwiskiem Malinowskiego na odwrocie. Dopisuje na niej: Otworzyć w razie śmierci. Witkacy nie informuje przyjaciela o liście, nie tłumaczy mu niczego. Tylko na marginesie robi dopisek ołówkiem, tym razem po polsku: Broniu Kochany. Pomyślisz, że to kabotyństwo. Nie życzę Ci, abyś kiedyś cząstkę tego przecierpiał co ja. Na liście widnieje miejscowość Anuradhapura i data 2 lipca 1914 r. Ta miejscowość to kolejny przystanek w podróży Witkacego i Malinowskiego po Cejlonie. Podróż pociągiem zajmuje ponad pięć godzin, choć odległość między Kandy a Anuradhapurą to tylko 180 km. Nic dziwnego, że kiedy docierają do pierwszej, historycznej stolicy Cejlonu, są wyczerpani. Malinowski szybko zasypia. Nie zdaje sobie prawdopodobnie sprawy ze stanu psychicznego swojego przyjaciela, który myśli o odebraniu sobie życia. W nocy wyruszają w kierunku Dambulli. Pożegnanie Na początku XX w., aby dostać się do Dambulli, należało zrobić po drodze przerwę na nocleg. Większość podróżników zatrzymywała się w małej miejscowości o nazwie Nalanda. Zapomniały o niej dzisiejsze przewodniki. Pobyt w Nalandzie to punkt kulminacyjny podróży artysty po Cejlonie. Już wcześniej pisał Witkacy w liście do Jadwigi Zielińskiej: Jest mi strasznie źle i czuję, że koniec jest już niedługi. Dotąd wszystko było w moim życiu piękne. Teraz jest brzydotą. Tylko jedna śmierć to skończyć może. Witkacy spędza w pensjonacie Rest House noc z pistoletem przy skroni. Wspomina o tym potem w liście do swojej matki. Nie wiadomo, dlaczego akurat tutaj chce popełnić samobójstwo. Nie starcza mu jednak odwagi na pociągnięcie za spust. Do Dambulli Witkacy z Malinowskim docierają następnego dnia, by zwiedzić świątynie w jaskiniach na zboczu góry. Biorą udział w ceremonii religijnej, która całkowicie ich oczarowuje. Witkacy opisuje ją potem z niemal fotograficzną dokładnością w swojej najsłynniejszej powieści "Pożegnanie jesieni". Po pobycie w Dambulli zwiedzają jeszcze olbrzymią skałę położoną na równinie w centralnej części wyspy – Sigiriję, na której zachowały się ruiny starożytnego pałacu i malowidła. 11 lipca 1914 r., po niespełna dwóch tygodniach spędzonych na Cejlonie, Malinowski z Witkacym wchodzą na pokład statku SS Orontes i odpływają do Australii. Rejs zajmuje 10 dni. Wysiadają w porcie w Fremantle. Razem udają się na konferencję naukową w Adelajdzie, potem odwiedzają kilka australijskich miast, w tym Brisbane, Melbourne i Sydney. Stosunki między nimi są już w tym czasie mocno napięte. Ponadto dowiadują się o wybuchu I wojny światowej. W mieście Toowoomba Witkacy i Malinowski kłócą się ostatecznie. Malinowski po rozstaniu z przyjacielem nie zamierza rezygnować z dalszej części wyprawy. Bo przecież Cejlon i Australia miały być tylko przystankami w drodze do Nowej Gwinei, a badania terenowe nawet jeszcze się nie rozpoczęły. Spekuluje się jednak, że nie tylko kwestie polityczne poróżniły artystę i naukowca. Podczas pobytu w Australii antropolog miał wykorzystać seksualnie Witkacego. Obaj milczą jednak o tym wydarzeniu. Jedyne świadectwo, jakie pozostało, które mogłoby sugerować, że na antypodach doszło do zajścia, po którym artysta czuł się bardzo upokorzony, to list Witkacego do Malinowskiego, w którym pisze on: Nigdy Ci tego nie wybaczę. Wątki homoerotyczne pojawiają się zresztą w późniejszej twórczości Witkacego niejednokrotnie. To rozstanie wstrząsnęło też Malinowskim, który kilkakrotnie pisał o nim w swoich dziennikach. Mówił o wściekłości na Stasia, która przerodziła się w głęboki żal. A później notuje jeszcze: finis amicitiae. To znaczy: koniec przyjaźni. Nigdy się nie wyjaśniło, co zaszło między Witkiewiczem i Malinowskim w Australii. Mężczyźni wznowili kontakt jakiś czas po jego zerwaniu. Ale nigdy więcej się już nie spotkali. 1 września 1914 r. Malinowski odpływa w kierunku Nowej Gwinei, by kontynuować ekspedycję. Sam dokumentuje swoje badania, choć nie jest pasjonatem fotografii. O pomoc prosi poznanego po drodze Billa Hancocka, handlarza na Wyspach Trobrianda. Dzięki temu uda mu się przywieźć z podróży ponad tysiąc zdjęć. Oczywiście spoza Cejlonu, bo wiadomo, że nie zachowały się żadne z fotografii, jakie Witkacy wykonał podczas pobytu na wyspie. Witkacy wraca do Europy, żeby po stronie carskiej walczyć z Niemcami. Wbrew woli ojca, lecz przy pomocy mieszkających tam krewnych Witkiewiczów wstępuje do armii rosyjskiej. Niewiele wiadomo na temat kilku następnych lat życia Witkacego. Artysta niechętnie o nich opowiadał. Nie zachowały się też żadne notatki z tego okresu. Po powrocie z tropików Witkacy wielokrotnie wraca myślami do Cejlonu. Podczas pobytu na wyspie uważnie przyglądał się kulturze i sztuce, które teraz pobudzają jego twórczą wyobraźnię. O tropikach będzie przecież pisać aż w pięciu swoich dramatach, a sceny, jakie widział, i cejlońska sztuka zainspirują go do namalowania wielu obrazów. Pod koniec lat 30. w głowie Witkacego pojawiają się jednak nie tylko wizje tropików, ale i – na nowo – myśli samobójcze. Tym razem wywołuje je wiadomość o ataku Związku Radzieckiego na Polskę. Artysta umiera w 1939 r., po tym jak rani sobie szyję i zażywa silną substancję nasenną. Arkadiusz Lorenc
6 powodów, dla których warto wybrać się na Sri Lankę
„Najwspanialsza wyspa na świecie”. Tak o Sri Lance pisał Marco Polo tuż po przybiciu do jej brzegów.
Daleka droga do domu. Ruszyli na rowerach z Azji do Europy
Przez ostatnie dwa lata mieszkali z dala od swoich domów - w Chinach i Australii. Do ojczyzny postanowili wrócić na rowerach własnej marki. Tak zaczęła się przygoda życia - Treshombres Wolfborn Tour - rowerowa podróż z Azji do Europy.
PIĘKNO BIKEPACKINGU Ciągły proces poruszania się, który uświadamia różnorodność i piękno świata. Tym właśnie jest The Wolfborn Tour - bikepackingowa przygoda, którą zacząłem w marcu razem z Thomasem Calcagno. Przez ostatnie dwa lata mieszkaliśmy z dala od swoich domów - w Chinach i Australii. Plan powrotu na rowerach własnej marki był dla nas czymś zupełnie naturalnym. Przygotowanie do startu zajęło nam pół roku. Planując wyprawę, zdecydowaliśmy się na małą rozgrzewkę na wspaniałej i różnorodnej Sri Lance. W Kolombo spotkaliśmy się po raz pierwszy po dłuższej przerwie. Złożyliśmy nasze rowery i rozpoczęliśmy 8-dniowy tour przez południową część wyspy. Ocean, dżungla, imponujące góry pełne plantacji herbaty i wyjątkowo gościnni ludzie. Tak przywitała nas Sri Lanka i przygotowała technicznie i przede wszystkim mentalnie na dalszą część naszej trasy. NA STAŁYM LĄDZIE Lądując w Wietnamie, w Ho Chi Minh, zdaliśmy sobie sprawę, że w końcu znaleźliśmy się na stałym lądzie, a przed nami otwiera się szeroka droga do Europy. W tym momencie poczuliśmy, że w życiu każdego z nas zaczyna się coś ważnego i wielkiego. Odpowiednie dawki wietnamskiego jedzenia dały nam sporo siły. Przygotowania do dalszej drogi trwały jeszcze tylko kilka dni i byliśmy gotowi do wyruszenia z Ho Chi Minh przez stolicę Kambodży - Phnom Penh i dalej na północ aż do Tajlandii. Nie znaliśmy zbyt dobrze Kambodży, dzięki czemu byliśmy w pełni otwarci na nieznane i przede wszystkim na ludzi. To właśnie tzw. „lokalesi” stworzyli nam prawdziwy, gościnny obraz tego kraju. Pomoc i wsparcie dla takich "odmiennych" podróżników jak my, były jakby naturalnym aktem. I nieważne czy chodziło o butelkę wody, obiad z całą rodziną czy nocleg. Po kilkunastu dniach pedałowania przez Kambodżę, zostawiając za sobą imponujący Angkor Wat, ruszyliśmy na północ do wschodniej Tajlandii. Przez osiem dni przemierzaliśmy tajskie wsie, pola i uprawy ryżu, mijaliśmy dziesiątki jezior i lasów nietkniętych jeszcze przez turystów. Po drodze przyjmowano nas z uśmiechami na twarzach a nawet z ekscytacją. Większość nocy spędzaliśmy w buddyjskich świątyniach. Dodało nam to pewnego rodzaju spokój ducha. ROWER I NATURA - JEDEN ORGANIZM Po tygodniu dotarliśmy do laotańskiej stolicy. Zaplanowaliśmy trasę z Wientian na północ do Luang Prabang, a stamtąd przez góry w stronę Sam Nuea, a dalej znowu do Wietnamu i ostatecznie Hanoi. W Laosie krajobraz drastycznie się zmienił. Przed nami wyrosły olbrzymie formacje skalne, pełne odgłosów żyjących w nich istot. Na górskich graniach pojawiały się co jakiś czas małe wioski. Jadąc przez większość dnia w takim otoczeniu i widząc jak ludzie, psy, kury, świnie i inne zwierzęta żyją w harmonii, jak jeden organizm, mogliśmy poczuć niesamowitą jedność ze wszystkim wokoło. Po dwóch tygodniach wymagających górskich przepraw, dojechaliśmy do wietnamskiej granicy w Nam Meo i pomimo biurokratycznych problemów wizowych, dotarliśmy do Hanoi, gdzie zakończyliśmy 1. etap naszej podróży - przez południowo-wschodnią Azję.​ Ciąg dalszy nastąpi. Rafał Ramatowski
"Z dnia na dzień odczuwałam coraz większy spokój i wyciszenie". Jedno jest pewne: Sri Lanka Cię odmieni
Nie tylko ludzie emanują na Sri Lance duchowością. W przedziwnym stanie rozmarzenia znajdują się tutaj nawet zwierzęta.
Zobacz GALERIĘ ze Sri Lanki >>> - Na co leci twoja mama? – dopytywała moją 10-letnią córkę jej zdziwiona koleżanka, gdy Hania pochwaliła się, że jadę na Sri Lankę. Ja w ich wieku miałam świadomość istnienia tej wyspy, bo moja najlepsza przyjaciółka w angielskiej szkole z niej pochodziła. Ale moja wiedza nie wykraczała poza to, że dawny Cejlon leży przy równiku, słynie z uprawy herbaty, a kobiety chodzą w kolorowych sari, jak mama przyjaciółki. Wstyd przyznać, że do chwili wyjazdu wiedziałam niewiele więcej, bo Sri Lanka nie widniała dotąd na liście krajów, które chciałabym zwiedzić. Co takiego ma w sobie ta „piękna kraina” – jak można tłumaczyć syngaleską nazwę kraju – że wystarczyło 10 dni, by zdetronizowała Lądek-Zdrój z pozycji miejsca, do którego chciałabym wracać? Udało mi się tam przekroczyć kilka swoich ograniczeń, a jednocześnie zupełnie wyciszyć. Do Kolombo przylatujemy przed świtem. Jesteśmy zmęczeni i chcemy spać, ale na to nie ma szans. Nasz lokalny przewodnik Jude proponuje przed śniadaniem wizytę na największym w okolicy i drugim w kraju targu rybnym. Nie mamy wyjścia, Jude jest tak pełen entuzjazmu i energii (później dowiaduję się, że codziennie wstaje przed świtem i budzi się do życia „medytacją wodną”, czyli powoli, po łyku wypija 1,5 litra wody), że grzecznie wsiadamy do busa i po godzinie wysiadamy na targu, który onieśmiela rozmiarem i mnogością gatunków ryb. Chodzę między ciasnymi alejkami, mijam wielkie płaszczki, stos rekinów, którym sprzedawca wprawnym ruchem odcina płetwy. Staram się schodzić z drogi kupującym, którzy co rusz wychodzą z hali targowej z tacami pełnymi ryb i owoców morza na głowie. Może i dobrze, że okulary mam zaparowane, bo niektóre stwory wodne wyglądają przerażająco. Przed targiem stoi sznur kolorowych tuk-tuków, których jest łącznie na wyspie ok. 435 tys. To najpopularniejszy środek transportu, lecz nie najbardziej malowniczy. W tej kategorii królują autobusy – najpopularniejsze to te indyjskiej marki Tata oraz brytyjskie leylandy – pomalowane w fantazyjne wzory. Kolorowy świat To właśnie kolory zrobiły na mnie największe wrażenie pierwszego dnia pobytu. Niezwykły, rdzawy odcień ziemi powoduje, że zieleń nabiera niespotykanej soczystości, która jest bardzo miła dla oka, choć paradoksalnie akurat najmniej jej na Galle Face Green, popularnym i chętnie odwiedzanym przez mieszkańców Kolombo deptaku nad brzegiem Oceanu Indyjskiego. Miasto było stolicą Sri Lanki do 1982 r., kiedy siedzibę rządu i parlamentu przeniesiono do Sri Dźajawardanapura Kotte, oficjalnie w celu zdecentralizowania Kolombo, a nieoficjalnie, jak opowiada nam Jude, z powodu nieznośnych korków. Jestem przekonana, że przewodnik żartuje, ale po tym, gdy któregoś dnia przejechanie 40-kilometrowego odcinka zajęło nam ponad 2 godziny, wiem już, że to możliwe. Kolombo zwiedzamy głównie zza szyb busa, ale zatrzymujemy się w najważniejszych miejscach. Duże wrażenie robią na mnie dwie świątynie – buddyjska i hinduistyczna. Ta pierwsza to Seema Malaka, nowoczesna, autorstwa najsłynniejszego architekta Sri Lanki Geoffreya Bawy, położona na wyspie na jeziorze Beira. Stanęła w miejscu starej świątyni z XIX w., która zaczęła zapadać się pod wodę. Co charakterystyczne dla wielokulturowej i wieloreligijnej Sri Lanki, budowę nowej sfinansował m.in. zamożny muzułmański przedsiębiorca. Seema Malaka to mieszanka stylów architektonicznych pierwszych stolic wyspy, Anuradhapury i Kandy. Elegancka, w stonowanych barwach, z obowiązkowym drzewem Bodhi, pod którym Budda miał doznać oświecenia, otoczona rzędem kamiennych posągów Buddy w różnych mudrach. Z kolei Sri Kailawasanathar Swami Devasthanam, najstarsza hinduistyczna świątynia w Kolombo, oszałamia feerią barw i panoramą rzeźb bóstw hinduistycznych piętrzących się zarówno na fasadzie, jak i wewnątrz budowli. Robię zdjęcia malowideł ściennych i jestem tak zaaferowana, że pozwalam kapłanowi wykonać znak błogosławieństwa czerwoną mazią, której składu pilotka postanowiła mi nie zdradzać, dopóki kropka nie znalazła się na moim czole. W mieście są też kościoły katolickie i meczety – na Sri Lance spotkały się i współistnieją cztery wielkie religie świata. Podróżując przez wyspę dowolnym środkiem transportu, w ciągu 30 minut – przypominam, że w tym kraju może to oznaczać przejechanie kilku kilometrów – po drodze zobaczymy co najmniej jeden posąg Buddy, kapliczkę boga Wisznu (hinduistycznego „opiekuna” buddyzmu na Sri Lance) oraz figurę Jezusa lub Matki Boskiej. Krowy też medytują Pytam spotkanego Lankijczyka, czy Sri Lanka nie boryka się z typowym dla Zachodu problemem odpływu młodych od Kościoła. Okazuje się, że nie – religia i duchowość wciąż są jednymi z najważniejszych wartości i całe rodziny chętnie angażują się w służbę na rzecz lokalnej świątyni. Choćby dostarczając mnichom, którzy zgodnie z tradycją nie mogą sami sobie gotować, posiłki złożone z ryżu i curry. Wśród darów składanych przez wiernych podczas ceremonii pujy, w której uczestniczymy w świątyni Relikwii Zęba w Kandy, najczęściej spotyka się kwiaty lotosu, miski z ryżem i nowe, pomarańczowe mnisie szaty. Z tym kolorem wiąże się zresztą faux pas, które popełniłam, wybierając się na wizytę do świątyni ubrana w barwy mnicha. Kiedyś wszyscy wierni nawiedzali świątynie ubrani na biało. Teraz zwyczaj ten zanika, ale widać, że nawet młodzież stara się mieć na sobie choć biały T-shirt, nawet jeśli na jego przodzie pręży się wielki czerwony wściekły ptak. Zorientowałam się, że jestem niestosownie ubrana, gdy w kameralnej świątyni Isurumunija starsza kobieta złapała mnie nagle za rękaw i powiedziała coś po syngalesku. Nie zrozumiałam, ale nie brzmiało to jak: „Fajna bluzka, gdzie kupiłaś?”. W kolejnej świątyni czułam się już jak w I klasie liceum, gdy z powodu zmowy ja i moje trzy koleżanki jako jedyne nie przyszłyśmy ubrane na galowo w dniu akademii. Sri Lanka przesiąknięta jest duchowością, a tradycję darzy się dużym szacunkiem. Z opowiadań pilotki i miejscowego przewodnika wyłania się obraz kraju, który został okrutnie doświadczony przez historię, najpierw kolonizowany przez, kolejno: Portugalczyków, Holendrów i Brytyjczyków, a następnie przez dziesięciolecia pogrążony w wojnie domowej. Nie tylko ludzie zdają się tu emanować duchowością. W przedziwnym stanie rozmarzenia znajdują się też liczne zwierzęta. Krowy medytują na środku drogi, orientalne wrony przesiadują na głowach posągów Buddy, warany niespiesznie kroczą wzdłuż jezdni, a psy widuje się tu wyłącznie w stanie uśpienia. Dowiedziawszy się, jak rozróżniać Buddę Śpiącego od Buddy Oświeconego (lewa stopa przesunięta w stosunku do prawej), sprawdzałam z ciekawości, w jakim stadium poznania są lankijskie psiaki. Zdecydowanie jednak spały. Oprócz jednego… W 2004 r. Sri Lankę nawiedziło tsunami, niszcząc wiele nadmorskich miejscowości. Liczba ofiar sięgnęła 40 tys. i jeszcze dziś Lankijczycy niechętnie wracają do tego tematu. Jak twierdzi Jude, to w znacznej mierze dzięki pomocy Zachodu udało się tak szybko naprawić zniszczenia i odbudować infrastrukturę. Mimo tych doświadczeń, a może na przekór im, Lankijczycy są bardzo przyjaźni i otwarci na turystów oraz, co mile zaskakuje w tym dość popularnym turystycznie kraju, dyskretni w oferowaniu swoich usług. Wystarczy z uśmiechem odmówić podwiezienia tuk-tukiem czy zakupu pamiątek, by dali spokój. Co ważne dla podróżujących samotnie: przez cały czas czułam się tam bezpiecznie. Nasz przewodnik ostrzegał przed kieszonkowcami, ale zapewniał, że poza tym nie ma się czego obawiać. Najbardziej bałam się dnia, w którym miałam w planach wejście na Sigiriję – 370-metrową skałę, na której jeden z najbardziej interesujących władców wyspy, Kassapa (477–495 r. n.e.), zbudował twierdzę. By móc podziwiać zapierający dech w piersiach widok na pola ryżowe, lasy i góry na szczycie, gdzie kiedyś stał pałac królewski, trzeba w zwartym rządku wspiąć się po skalnych, a później metalowych schodach. To, że mimo lęku wysokości udało mi się wejść na poziom Lwiej Platformy, czyli ogromnych łap i paszczy lwa wykutych w skale (do dzisiaj zachowały się tylko te pierwsze), zawdzięczam wyłącznie deszczowi. Nie znoszę moknąć, a gdy zaczęliśmy wspinaczkę kamiennymi schodami, lunęło. Nie mając dostępu do internetu, u stóp skały zlecam SMS-em narzeczonemu zadanie zdalnego oszacowania moich szans na zdobycie Sigirii. Po kwadransie przychodzi odpowiedź: „Widziałem film z wejścia. Chodzisz nad przepaścią, ale są schody z poręczą. Spojrzysz w górę i zdecydujesz”. Chciałam odpisać z pytaniem, czy na YouTubie był choć jeden film z zejścia i czy zdaje sobie sprawę, że metalowe schody są darem Brytyjczyków z początku wieku i wcześniej były zamontowane w londyńskim metrze, ale deszcz się nasilał. Zamiast patrzeć w górę, musiałam patrzeć pod nogi, by nie poślizgnąć się na kamiennych schodach, i zanim się zorientowałam, znalazłam się na kręconych schodach. Deszcz zacinał, a ja wspinałam się, by podziwiać malowidła pięknych dam umilających Kassapie czas w oczekiwaniu na powrót brata, który po zabójstwie przez Kassapę ich ojca zbierał wojsko za granicą w celu przejęcia władzy nad państwem. Było już za późno na odwrót, więc tym sposobem (podstępem?) dotarłam do lwich łap. Tam, w przypływie chwilowej odwagi, postanowiłam spróbować pokonać ostatnią serię najtrudniejszych, najbardziej stromych schodów wiodących na szczyt. Wtedy spostrzegam, że jeden z kilku śpiących psów wstał, podchodzi do mnie i wraz ze mną wchodzi kilka stopni. Gdy się zatrzymuję, czuję przypływ lęku, pies też się zatrzymuje, spogląda na mnie i przez dłuższą chwilę stoimy tak razem. Gdy wewnętrzny głos powiada mi „trzeba wiedzieć, kiedy skończyć”, zanim ruszam w dół, psiak odwraca się i rusza sam schodami pod górę. Poszedł za mnie w paszczę kamiennego lwa. Sen o przepaści Następnego dnia zwiedzam Mihintale, kolebkę lankijskiego buddyzmu, gdzie w 247 r. n.e. król Devanampija podczas polowania spotkał Mahindę, syna indyjskiego władcy buddyjskiego Ashoki, który nawrócił króla, a potem cały kraj na buddyzm. Ku własnemu zdumieniu i zaskoczeniu współtowarzyszy podróży ochoczo wspinam się na najwyższą ze skał otaczających świątynię – Skałę Zgromadzeń, z której Mahinda wygłosił swoje pierwsze kazanie. Weszłam, mimo że skała była stroma, nie było schodów, a za podporę służyły zespawane rurki kanalizacyjne wdzięcznie połączone kolankami (wyglądały, jakby służyły kiedyś królowej Wiktorii). I to wszystko boso, bo do buddyjskich świątyń nie wolno wchodzić w butach. Od tego dnia codziennie udaje mi się przełamywać swoje ograniczenia i przyzwyczajenia. Ja, zawsze stojąca w ostatnim rzędzie, stroniąca od wyzwań i nowych smaków, udająca, że nie rozumiem znaczenia słowa „ochotnik”, sama zgłaszam się do przymierzenia sari w fabryce batiku. Podejmuję też próbę młócenia ryżu starożytnymi metodami w ogrodzie przypraw, entuzjastycznie degustuję arak – lokalny alkohol z palmy, a nawet podczołguję się na sam brzeg skały podczas trekkingu na płaskowyżu Hortana, by spojrzeć w stumetrową przepaść (choć do dzisiaj śni mi się, że w nią spadam). A do tego wszystkiego z dnia na dzień odczuwam coraz większy spokój i wyciszenie. Od połowy wyjazdu co chwila ktoś pyta mnie, czy aby się nie zatrułam, „bo taka jestem małomówna i spokojna”. Lecąc na Sri Lankę, spodziewałam się przyjemnych plaż, słoni i wizyty na plantacji herbaty. To wszystko widziałam, ale poczułam też coś więcej. Rzadko zdarza mi się jeszcze przed wyjazdem z wakacji planować kolejną wyprawę w to samo miejsce. Jest przecież tyle krajów, których jeszcze nie widziałam. Jak powiedział mi Jude, teraz jest czas na podróże do Sri Lanki, niezepsutej jeszcze przez turystów, przyjaznej i ciepłej, nie tylko termicznie. Kraj intensywnie się rozwinął w ramach rządowego programu rozwoju na lata 2013–2015, a sytuacja polityczna się stabilizuje. – W 2020 r. Sri Lanka będzie innym krajem – mówi Jude i radzi przyjeżdżać teraz, bo wtedy będzie drogo. Skoro będzie drogo, to będziesz bogaty jako przewodnik – mówię. A Jude z uśmiechem i spokojem mówi, że ma 48 lat i czuje się spełniony. Osiągnął swoje cele w życiu, ma dalsze plany i wie, że osiągnie sukces. Przypominam sobie, że syngaleskie powitanie ayubowan oznacza: „obyś żył długo”. Życzę tego Jude’owi i zazdroszczę mu spokoju. Po ten spokój chcę tu wrócić. I po psiaka z Sigirii. Magdalena Szwedowska
Jedna mała wyspa a tyle różnorodności! Te ujęcia sprawią, że zapragniesz polecieć na Sri Lankę
Bardzo możliwe, że po obejrzeniu tego filmu zaczniesz gorączkowo poszukiwać biletów lotniczych na egzotyczną Sri Lankę. Popularność wyspy wśród Polaków rośnie, głównie za sprawą większej dostępności lotów do Kolombo. Ale w filmie Marcina Nowaka ujęte zostało wszystko, co najlepsze w tym kraju.
- Ze Sri Lanką było tak, że wydawała mi się krajem skromnym w hipotetycznym pojedynku z Indiami czy Tajlandią, drobnym, dużo mniej atrakcyjnym. Jednak, gdy powzięliśmy decyzję o ponad 2 tygodniach urlopu, zacząłem drążyć poszerzać swoją wiedzę i zrozumiałem, że to może być bardzo pozytywne zaskoczenie - mówi Marcin Nowak, autor filmu, który wraz z żoną prowadzi bloga "Gdziewyjechac.pl - Wędrowne Motyle". - Moim zdaniem to mikrokontynent z trzema rodzajami klimatu i czterema rodzajami krajobrazu. Idealny zarówno dla podróżników z plecakami jak i tych, bardziej wygodnych. No i na pewno, bardzo dobry kraj na rozpoczęcie przygody z Azją - dodaje. W najnowszym filmie autora, kręconym tylko i wyłącznie aparatem cyfrowym, widzimy przepiękne krajobrazy, soczystą zieleń lankijskich lasów, rezerwatów, ogrodów przyprawowych, przemierzamy wnętrza buddyjskich świątyń, średniowiecznych miast, ukrytych w dżungli, szlaki pomiędzy plantacjami herbaty, siadamy w przedziale wagonu na jednej z najpiękniejszych tras kolejowych świata a także usłyszymy szum oceanu na skałach i plażach Mirissy na południu. - W tym filmie chciałem mocno skupić się na dźwiękach, dlatego jeśli ktoś założy słuchawki jest w stanie bardzo szczegółowo posłuchać naturalnych odgłosów, jakie zarejestrowałem podczas podróży - opowiada Marcin. Film kręcony był przez kilkanaście dni w lutym tego roku. Autor, który w swoim dorobku ma międzynarodowe wyróżnienia za filmy o Japonii, Krakowie i Lizbonie, zapewnia, że edycja klipu trwała ponad miesiąc. Codziennie po kilkanaście minut. Moments from Sri Lanka from Marcin Nowak on Vimeo.
10 najchętniej odwiedzanych krajów Azji. Sprawdź, ile kosztują loty
Dowiedz się, z jakim wyprzedzeniem kupić bilet i jakich miesięcy unikać, by nie trafić w sam środek ulewy. Znamy ceny biletów lotniczych!
Poznaj 10 najchętniej odwiedzanych krajów Azji oraz ceny biletów lotniczych >>>
Hektolitry kawy, kilogramy ciastek, godziny gorących dyskusji i na szczęście zero strat w ludziach. Tak w skrócie można opisać prace nad tworzeniem listy podróżniczych hitów Travelera na 2014 r. Decyzje, które miejsca powinny znaleźć się wśród zwycięzców, nie były łatwe, bo 2014 r. wydaje się wyjątkowo sprzyjać podróżnikom. Szczególnie tym, którzy z podróży chcą przywieźć coś więcej niż kilka zdjęć i pamiątek kupionych na lotnisku. Podzieliliśmy je na sześć kategorii i w każdej znaleźliśmy najciekawsze i najbardziej na topie destynacje na ten rok. Sprawdźcie, jakie trendy podróżnicze rządzą w tym sezonie, i pakujcie plecaki. Nie ma na co czekać. Rok ma tylko 12 miesięcy, a naszych typów jest aż 21! Jeśli chcecie dowiedzieć się czegoś więcej na temat poszczególnych destynacji, w najnowszym - styczniowym - numerze National Geographic Traveler Polska znajdziecie wszystkie informacje. Na sportowo Są dwie filozofie podróżowania. Jedna sugeruje, że planując kolejne podróże, należy unikać wielkich imprez, szczególnie tych sportowych. Bo tłum, bo drogo, bo klimat mało backpackerski. Inni świat zwiedzają właśnie podczas takich wydarzeń. Przekonują, że jest to okazja nie tylko do uczestniczenia w najważniejszych imprezach roku, ale też na poznanie kultury od podszewki. Na zupełnie niezwykłą interakcję z tubylcami. Na podróż wyjątkową, której nie można sobie tak po prostu powtórzyć za parę lat. W tym roku zachęcamy właśnie do takich podróży, szczególnie że ważnych imprez sportowych odbywa się w nim wyjątkowo dużo. O tym, że Brazylia będzie jednym z najgorętszych kierunków sezonu 2014, wiemy już od dawna. A dokładnie od kiedy FIFA ogłosiła, że to właśnie ten kraj będzie gospodarzem mistrzostw świata w piłce nożnej. W Brazylii futbol urasta przecież do rangi religii. Na fanów piłki (i nie tylko) czeka w czerwcu 12 zupełnie różnych miast gospodarzy, od górniczego Belo Horizonte, przez Manaus w Amazonii, po spektakularne Rio (więcej o Brazylii na s. 50). I zapewniamy, że oglądanie brazylijskiej reprezentacji razem z tysiącem Brazylijczyków w samym sercu Rio de Janeiro to wręcz mistyczne doświadczenie. Cztery miesiące wcześniej oczy świata zwrócą się jednak w zupełnie inną stronę. Dużo bardziej mroźną, ale nie mniej fascynującą. A mianowicie na rosyjskie Soczi, gdzie odbywać się będą zimowe igrzyska olimpijskie. Miejsce to dość rzadko znajduje się na podróżniczej liście miejsc, do których marzymy pojechać. Niesłusznie, bo góry Kaukaz i Morze Czarne, nad którym położone jest miasto, mają naprawdę wiele do zaoferowania. Do tego władze Rosji zapewniają, że podróżowanie po ich kraju ma być podczas olimpiady wyjątkowo bezproblemowe. Szkoda byłoby więc zmarnować taką okazję. Trzecim sportowym hitem 2014 r. będzie Szkocja, a konkretnie Glasgow. Odbywać się tam będą Igrzyska Wspólnoty Narodów (czyli rodzaj olimpiady dla państw, które znajdują się w Brytyjskiej Wspólnocie Narodów). Wyjątkowe emocje budzą zawsze rozgrywki rugby. Warto zapoznać się z regułami gry, by w lokalnym pubie móc dołączyć się do ożywionych dyskusji na temat dokonań poszczególnych reprezentacji. Przy okazji tych zawodów Glasgow w 2014 r. przechodzi miejski lifting. Odnowiona zostanie m.in. Glasgow Harbour – kiedyś industrialny port, dziś nowoczesna dzielnica mieszkalna i rozrywkowa. Mieści się w niej jedno z najciekawszych muzeów Starego Kontynentu, czyli River-side Museum. Tę świątynię dla miłośników transportu zaprojektowała znana architektka Zaha Hadid. A niedawno wygrało tytuł Europejskiego Muzeum Roku. Wizyta obowiązkowa. Historycznie Jest jeszcze jeden powód, dla którego warto odwiedzić Szkocję właśnie teraz. Na 18 września 2014 r. zaplanowane jest referendum niepodległościowe. To historyczne głosowanie ma zadecydować, czy poluzuje ona związki z Londynem. Przed podobną decyzją staną mieszkańcy Katalonii, którzy walczą o odłączenie się od Hiszpanii. W 2014 r. zwolennicy stworzenia oddzielnego państwa będą szczególnie podkreślać wszystko to co katalońskie. Na stoły barcelońskich restauracji wjedzie więc jeszcze lepsza escudella (rodzaj zupy z pulpetem mięsnym), na budynkach zawisną jeszcze liczniej senyery, czyli flagi w żółto-czerwone paski, a na ulicach usłyszeć będzie można jeszcze częściej język kataloński. Referendum to będzie historyczny moment dla mieszkańców Barcelony i reszty regionu. A przecież takich okazji prawdziwi podróżnicy nie przegapiają. Szczególnie że to właśnie podróże z historią w tle będą popularne w tym roku. A to głównie za sprawą setnej rocznicy wybuchu pierwszej wojny światowej. Jednym z miast, w którym uczczona będzie pamięć po tym wydarzeniu, jest Sarajewo. Miejsce zamachu na austriackiego arcyksięcia Franciszka Ferdynanda – wydarzenia uznawanego za bezpośredni powód wybuchu wojny. Warto odwiedzić Sarajewo sto lat później. Zobaczyć, jak miasto to poradziło sobie z konfliktami XX w. Zrozumieć, skąd biorą się widoczne tu ciągle ślady po działaniach wojennych. I docenić, jak szybko tkanka miejska Sarajewa się dziś odradza. W 2014 r. władze Bośni i Hercegowiny organizują tu liczne warsztaty, spotkania i wykłady na temat tego, jak świat zmierza od wojny do pokoju (www.1914.org, www.peaceeventsarajevo2014.eu). Miejscem, w którym temat ten byłby równie adekwatny, jest Sri Lanka, nasz kolejny podróżniczy typ na 2014 r. Wojna domowa skończyła się w niej zaledwie w 2009 r. Przez wiele lat część kraju była niedostępna nawet dla bardzo zapalonych podróżników. A pobyt łączył się z ogromnym ryzykiem. Pięć lat później, czyli teraz, gospodarka Sri Lanki się odradza. Liczba turystów wzrasta, infrastruktura turystyczna się rozwija. To jeszcze ciągle miejsce, w którym unosi się duch historii, także tej okrutnej. I to dla niego też warto tu teraz przyjechać. Kulturalnie Nazywa się ich pokoleniem Y, czasem generacją iPodów. Urodzili się po 1996 r. W 2014 r. ich najstarsi przedstawiciele kończą 18 lat. I ruszają w świat z typowym dla siebie umiłowaniem do wszystkiego co miejskie, modne i kulturalne. W tym roku pełna kulturka zapanuje m.in. w szwedzkim mieście Umeå i w południowoafrykańskim Kapsztadzie. To pierwsze jest najbardziej na północ wysuniętym miejscem, które dostało tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Przez cały rok w jej ramach organizowane są specjalne wydarzenia, od wystawy na temat malowideł skalnych w muzeum Västerbotten po opowieści Samów w kościele Botsmark. Za to Kapsztad w 2014 r. jest oficjalnie światową stolicą dizajnu. Góra Stołowa wyrastająca znad oceanu stanie się tłem artystycznych happeningów i instalacji tworzonych w przestrzeni miejskiej (www.wdccapetown2014.com). W sumie w ramach tej imprezy w tym roku odbędzie się tu aż 450 dizajnerskich projektów. Miłośnicy kultury w swoich kalendarzach na wiosnę powinni zarezerwować sobie czas na Paryż. Od niedawna biją tu wyremontowane dzwony w katedrze Notre Dame. A po trzyletniej renowacji otwiera się narodowe muzeum Picassa. Powierzchnia wystawowa będzie trzy razy większa (obejrzeć będzie można aż 5 tys. obrazów, rysunków, fotografii i innych artefaktów). Ale jak zapewniają osoby odpowiedzialne za remont, zarazem dużo bardziej dostępna dla zwiedzających. Z bardziej popkulturowych klimatów w 2014 r. znowu na czasie będzie Nowa Zelandia. A szczególnie takie miejsca jak niezwykłe klify w Piopio, niezapomniane zachody słońca w regionie Nelson i ośnieżone szczyty Góry Cooka. A to za sprawą premiery kręconego w tych miejscach Hobbita. Kultowego filmu dla pokolenia Y, którego ostatnia część będzie miała premierę 18 lipca 2014 r. Naturalnie Ekoturystyka od paru lat zyskuje na popularności. W tym roku nie będzie inaczej. Podróżnicy stają się bardziej świadomi swoich wyborów i tego, że ich działania mają realny wpływ na to, jak odwiedzane destynacje turystyczne będą wyglądać w przyszłości, jeżeli o nie nie zadbamy teraz. Zgodnie z tym trendem w 2014 r. modne staną się wyjazdy do miejsc, w których stawia się na naturę, ekologię i odpowiedzialne podróżowanie. Na czele tej stawki stoi Kostaryka, która już od kilku lat znajduje się w czołówce najbardziej ekologicznych destynacji według portalu Ethical Traveler. Wystarczy wspomnieć, że aż 26 proc. powierzchni tego kraju jest pod ochroną, by zrozumieć, jak ważne dla rządu tego kraju jest utrzymanie bioróżnorodności biologicznej. Zaraz za Kostaryką plasuje się Mozambik, w którym zaczyna być wdrażana polityka zielonej gospodarki zatwierdzona na konferencji Rio+20 w 2012 r. I Grecja, która powoli wychodzi z kryzysu także dzięki temu, że stawia na ekoturystykę. Do tego taką dostępną na każdą kieszeń. Dla nas to bardzo dobra informacja, bo od lata 2014 r. tanie linie lotnicze Ryanair oferują bezpośrednie loty do greckiego miasta, swoją drogą tegorocznej Europejskiej Stolicy Młodzieży, Salonik. Stolicą Przyszłości zostanie natomiast kanadyjskie Vancouver. To tam bowiem od tego roku będą odbywać się słynne konferencje TED (od Technology, Entertainment and Design, czyli Technologie, Rozrywka i Dizajn), w czasie których najwybitniejsi wizjonerzy świata przedstawiają swoje – jak głosi motto – „idee warte rozpowszechniania”. W tym wiele dotyczących ekologii. Nie tak łatwo i nie tak tanio będzie można dostać się do kolejnego najgorętszego hitu sezonu. Jednak może okazać się, że jest to niemal ostatnia chwila, by odwiedzić prawdziwy raj na ziemi. Może on bowiem zniknąć. Dosłownie. Mowa o Kiribati, państwie znajdującym się na środku Pacyfiku. Gdzie najwyższe „wzniesienie” wynosi niecałe dwa metry nad poziomem morza. Ocieplenie klimatu sprawia, że coraz bardziej realna staje się wizja zalania całej wyspy. Sprawy są na tyle poważnie, że rozpoczęły się już pierwsze negocjacje w sprawie ewentualnej relokacji wyspiarskiej ludności. Na razie jednak mało który tubylec ma ochotę ruszać się ze swojego kraju. Trudno się dziwić. Kto dobrowolnie chciałby wyprowadzić się z raju? Poza szlakami Można też zapytać, kto chciałby dobrowolnie pojechać do piekła? Bo tak często w mediach opisuje się Iran. Odpowiedź: wielu rasowych podróżników. Dawna Persja to jeden z najpiękniejszych i najciekawszych krajów świata. Polityka w ostatniej dekadzie nie pomagała w ociepleniu wizerunku kraju. Na szczęście zeszłoroczne zmiany w rządzie zapowiadają, że powoli mogą przyjść dla irańskiej turystyki lepsze czasy. Dlatego nowoczesny Teheran, bajkowy Isfahan czy starożytne Persepolis powracają na listę miejsc, które trzeba odwiedzić choć raz w życiu. Najlepiej już teraz, zanim przybędzie tu masowa turystyka. Tak samo jak powinniśmy pośpieszyć się z wyjazdem na Grenlandię. Tak piękną, naturalną i ciekawą także dlatego, że wolną od tłumów i kiczowatych atrakcji turystycznych (więcej o Grenlandii na s. 56). Za to podróżnicy, którzy lubią miejsca z przymrużeniem oka, powinni wyruszyć do macedońskiej stolicy Skopje, która właśnie przeszła poważny lifting. Jednak nie wszystkim podoba się efekt zabiegów, które robione są pod dumnym hasłem Skopje 2014 i które pochłoną prawie miliard euro. Plan zakładał, że całe centrum nabierze prawdziwego blasku. Kamienice będą odnowione, ważne budynki oświetlone, a na główny plac miasta turystów przyciągać będą wielkie pomniki. Efekt? Kiczowate złote postaci macedońskich wojowników, budynki w stylu neoklasycystycznym przypominające architekturę Las Vegas czy kolorowa fontanna na głównym placu miasta z przysadzistą postacią wojownika (najprawdopodobniej Aleksandra Wielkiego) stojącego na ponad 22-metrowej, mieniącej się statui. Miało być majestatycznie, wyszło groteskowo. Czyż nie warto tego zobaczyć na własne oczy? Aktywnie Zaczęliśmy sportem i nim kończymy. Tyle że tym razem skupiliśmy się na miejscach, w których zamiast oglądać innych, jak męczą się podczas zawodów, sami możemy doświadczyć przyśpieszonego bicia serca. Na zimę proponujemy więc Japonię z takimi kurortami narciarskimi jak Niseko czy Sapporo. W zeszłym roku komitet olimpijski ogłosił, że to właśnie tu odbędzie się zimowa olimpiada w 2022 r. Jednak nie trzeba czekać aż do wtedy, by powstała tu dogodna infrastruktura, bo miasto to było już gospodarzem tego największego sportowego święta zimą 1972 r. Do tego znane jest ze świetnych warunków narciarskich i przez ekspertów uważane za najlepsze miejsce na świecie do jazdy po puchu. W sezonie letnim hitem będzie za to Słowenia, do której od tego roku można bezpośrednio polecieć z Warszawy dzięki nowym połączeniom lotniczym Adria Airways. A tam czekają jedne z najlepszych miejsc w Europie do uprawiania raftingu, kanioningu czy hydrospeedu. Czyli wszystkich sportów, do których potrzebna jest rwąca górska rzeka i duża dawka adrenaliny. Za to miłośnicy wielkiej wody niech pakują walizki i wyruszają na Hawaje. W zbliżającym się roku mają hulać wyjątkowo wielkie fale. A jak wiadomo, nie ma lepszego miejsca na hulanie niż właśnie Hawaje. No to hip, hip, hula!
Praktyczne i oryginalne pamiątki z podróży
Japonia – sushi, które zawsze wygląda świeżo Możesz przywieźć składniki do sushi, ale odkąd można je u nas kupić w niemal każdym spożywczaku, trochę spowszedniały. Albo poszukać jakiejś nowinki technologicznej, które Japończycy tak uwielbiają, ale nie masz gwarancji, że będzie u nas działać (na przykład końcówka USB umożliwiająca oglądanie telewizji na iPhonie działa tylko tam). Najlepiej zdecydować się na coś pośredniego. To, co symbolizuje uwielbienie Japończyków zarówno dla sushi, jak i dla technologicznych gadżetów, to pamięć USB w kształcie sushi. Do wyboru maki, nigiri, sashimi i kilka innych smakołyków. Ponieważ to ręczna robota, kawałek kosztuje równowartość 150 zł. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: AKCESORIA DO PRZYGOTOWANIA SUSHI ALBO ZESTAW DO PARZENIA SŁYNNEJ JAPOŃSKIEJ HERBATY. BARDZIEJ ZAMOŻNI FUNDUJĄ SOBIE KIMONO. Ale łycha Łyżki ze Sri Lanki zrobione są ze skorupy orzecha kokosowego. Idealne do curry we wszystkich odmianach. Aluminiowa łyżka obok, ze zdobioną rączką, służy na Madagaskarze do nakładania ryżu. Żadnej z nich nie kupi się w sklepie z pamiątkami dla turystów. To coś dla tych, którzy lubią myszkować na lokalnych targowiskach i w sklepikach w poszukiwaniu tradycyjnego rękodzieła. Oryginalne, praktyczne, nie zbiera kurzu jak bibeloty. No i te ceny – takie łyżki kosztują grosze. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: NA SRI LANCE – MASKI, TKANINY, BATIKI, PRZYPRAWY. NA MADAGASKARZE – RZEŹBY, BATIKI, GRY „SOLITAIRE” Z MIEJSCOWYCH KAMIENI. Afryka Wschodnia – worek na dziecko Kanga to bawełniana chusta, zwykle o wymiarach 1 x 1,5 m, noszona przez kobiety w Afryce Wschodniej jako nakrycie głowy, sukienka, tobołek albo nosidełko na niemowlę. W zależności od regionu i pór roku zmieniają się wzory chust. Kwiaty, owoce i ptaki są symbolem piękna, tygrys czy rekin – ostrzeżeniem. Ostatnio modne są też gładkie. Kupisz ją wszędzie za 2–3 dol. W kandze możesz nosić – jak nakazują najnowsze trendy wychowawcze – małe dziecko, możesz jej też użyć jako zasłonkę w oknie albo obrus. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: RĘCZNIE ROBIONE FIGURKI Z PRZEDSTAWICIELAMI LOKALNYCH PLEMION, BIŻUTERIĘ Z KOLOROWYCH KORALIKÓW. Albania – bunkier na popiół W całym kraju jest ich ponad 600 tys. Betonowe bunkry, niechciany symbol Albanii. Powstały w latach 60. z polecenia dyktatora Envera Hodży, który bał się sowieckiej inwazji i postanowił każdej albańskiej rodzinie zaserwować schron, dość nieskuteczny zresztą. Dziś już się zupełnie do niczego się nie nadają. No, może tyko jako pole do popisu dla graficiarzy. Na szczęście Albańczycy mają poczucie humoru. I zamiast likwidować, postanowili je zwielokrotniać! Okazało się bowiem, że kształt bunkra idealnie sprawdza się przy popielniczkach. Odkręcana kopułka kryje popiół, papieros można wygodnie oprzeć o „wejście”. Pamiątkowych bunkrów nie robi się z betonu, ale alabastru. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: FIGURKI MATKI TERESY Z KALKUTY (BYŁA ALBANKĄ), OLIWĘ Z OLIWEK, SERY, WYSZYWANE OBRUSY I SERWETKI. Kraje muzułmańskie – domowy muezin Dźwięki, które w krajach arabskich słyszałeś pięć razy dziennie, a których w Polsce prędko nie usłyszysz, to śpiew nawołującego do modlitwy muezina. Z pewnością go nie zignorujesz, jeśli odezwie się u ciebie w sypialni. Budzik z muezinem (często to zwykłe zegarki, ale zdarzają się także w kształcie meczetu) możesz kupić zwykle w sklepikach przy meczetach. Cena wyjściowa to równowartość ok. 12 dol., ale w dobrym tonie jest targowanie się, więc powyżej 10 dol. nie kupuj. Nie martw się, budzik nie dzwoni na każdą modlitwę (na przykład tę przed wschodem słońca), ale tylko wtedy, kiedy go nastawisz. Zapewniamy: działa skuteczniej niż ryk syreny. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: MIESZANKI PRZYPRAW, STRÓJ DO TAŃCA BRZUCHA, FAJKI WODNE BĘDĄCE POTEM ZWYKLE OZDOBAMI. Berlin – sygnalizacja świetlna jest trendy Gdy Berlin przedzielony był murem, każda z jego części miała inną sygnalizację świetlną. Po zjednoczeniu obowiązującą została wschodnia, ze stojącym na baczność lub dziarsko maszerującym ludzikiem w kapeluszu. Ampelmann – bo tak się nazywa ów dżentelmen – „sygnuje” teraz kolekcję ubrań, torby, artykuły papiernicze, magnesy na lodówkę i dziesiątki innych rzeczy. Nam najbardziej spodobały się jabłkowo-truskawkowe żelki z Ampelmannem i leżak. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: KAWAŁEK BETONU O WYMIARACH 2 X 2 CM UMIESZCZONY W PRZEZROCZYSTYM PLASTIKU Z PODPISEM „MUR BERLIŃSKI”. Wielka Brytania – wznieś toast za królową Zamiast wycieczki po Londynie wybierz zupełnie nieodkrytą przez turystów, urokliwą angielską prowincję. Jeśli spędzisz na niej choć kilka gorących dni, to dowiesz się, że takie rzeczywiście się zdarzają i że Anglicy radzą sobie z nimi w swój ulubiony sposób – orzeźwiają się lekkim alkoholem. W pubach prowadzonych od po koleń przez te same rodziny częściej niż piwo kupowany jest wtedy (sprzedawany na szklanki lub dzbanki) drink na bazie likieru Pimm’s i sprite’a z dodatkiem truskawek, jabłek, mięty i ogórka. Przywieź butelkę Pimm’sa (15 funtów) i sam zrób taki drink – twoi przyjaciele będą cię za to uwielbiać. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: MINIATURY CZERWONYCH BUDEK TELEFONICZNYCH, PIĘTROWYCH AUTOBUSÓW, A JEŚLI MAJĄ DZIECI – POLICYJNYCH KASKÓW. Nowy Jork – ciasteczkowa statua Trudno nie zakochać się w tym mieście, więc jeśli po powrocie będziesz paradować w koszulce z wielkim sercem i napisem „I love NY”, nikt się nie zdziwi. Ale jeśli chcesz postawić na oryginalność, spędź na pamiątkowych zakupach trochę więcej czasu. Zrobisz wrażenie, jeśli po powrocie zaprosisz znajomych na ciasteczka w kształcie Statui Wolności. Chcesz spotęgować efekt, oprócz foremek do herbatników w typowo nowojorskim kształcie (ok. 2 dol. za sztukę) kup zielony lub niebieski barwnik spożywczy. Świetnym prezentem dla kobiet jest długopis w kształcie szminki sygnowany przez najpopularniejszego obecnie amerykańskiego projektanta Marca Jacobsa. W jego salonie, gdzie ceny ubrań zaczynają się od kilkuset dolarów, gadżet ten kupisz za równowartość kilkunastu złotych. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: SZKLANE KULE Z MANHATTANEM, T-SHIRTY Z NAPISEM „I LOVE NY”. Mongolia – prawdziwe kości do gry Jeżeli chcesz zagrać w kości tak jak robili to nasi przodkowie w średniowieczu, poznać przyszłość albo po prostu zrobić wrażenie na znajomych, jedź do Mongolii. Dostaniesz tam oczyszczone owcze kości (w sklepach za niewielkie pieniądze, w jurtach za darmo). Kostka może upaść do góry różkami (to „koza”), wypustkami („wielbłąd”), bokiem płaskim („koń”) lub wklęsłym („baran”). A potem poznaj zasady rozmaitych tradycyjnych gier. Oprócz wróżenia można uprawiać hazard. W Mongolii tugrikami, w Polsce złotówkami. TURYŚCI ZWYKLE KUPUJĄ: MINIATUROWE JURTY NA BIŻUTERIĘ, CZARKI NA HERBATĘ (Z MLEKIEM I SOLĄ), MUZYKĘ.
Podstawowe informacje dla podróżujących po Sri Lance
Powierzchnia: 66 tys. km2. Wyspę zamieszkuje 21 mln osób. Religie: buddyści ok. 70 proc., hinduiści 16 proc., muzułmanie 7 proc., chrześcijanie 7 proc. Języki: syngaleski i tamilski (oficjalne) oraz angielski. Waluta: rupia lankijska (LKR); 1 dol. = 106 rupii. Na pobyt na zachodnim wybrzeżu najlepszy jest czas między październikiem a marcem. Monsun przynosi deszcz nad zachodnie, południowe i centralne obszary wyspy od maja do lipca. Z Polski nie ma bezpośrednich lotów, trzeba się przesiąść w jednym z europejskich miast. Do Kolombo latają Sri Lankan Airlines, British Airways, Lufthansa, Emirates Airlines, Qatar Airways. Przelot liniami Qatar z przesiadką w Wiedniu i Dausze od 3000 zł. Wizę turystyczną (ważna 30 dni, stempel w paszporcie) otrzymuje się na lotnisku w Kolombo. Można ją przedłużyć na 2 miesiące w Controller of Immigration & Emigration, No. 41, Ananda Rajakaruna Mawatha, Colombo 10. Wizę na dłuższy pobyt dostaniemy w Ambasadzie Sri Lanki w Warszawie. www.srilankaembassy.pl Wynajęcie samochodu osobowego z kierowcą kosztuje przynajmniej 30 dol. za dzień (bez paliwa, dystans do 80 km). www.malkey.lk Transport publiczny jest tani. Za przejechanie trzech przystanków płaci się 10 rupii. Bilet na pociąg I kl. z Kolombo do Kandy kosztuje 200 rupii, na autobus 250 rupii. Tuk-tuki, trzykołowe taksówki, są wygodne i tanie, cena zależy od odległości, przejazd w mieście kosztuje ok. 300–400 rupii. Na północy i wschodzie wyspy może być problem z noclegiem; w pozostałych rejonach baza jest dobrze rozwinięta. Hotel Serendib, Bentota – od 75 dol. za pokój 2-os. Tissawewa Resthouse, Anura-dhapura – lokalizacja na Starym Mieście, pokój ok. 59 dol. Chaaya Village, Habarana (dobre miejsce wypadowe do Anuradhapury, Polonnaruwy i Sigiriji) – pokój 2-os. od 104 dol. Tea Trails – luksusowe bungalowy w kolonialnym stylu otoczone plantacjami herbaty w okolicach Nuwara Eliya. Pokój 2-os. kosztuje od 143 euro od os. za noc (posiłki w cenie). www.teatrails.com Amaya Hills na obrzeżach Kandy – piękne położenie, luksus, blis-ko starej stolicy, ceny od 125 dol. Wyjazd na Sri Lankę z biurem podróży Itaka, zależnie od terminu i klasy hotelu, kosztuje: 7 dni – od 5590 zł; 14 dni – od 7190 zł. Cena obejmuje: przelot, noclegi w hotelu pięciogwiazdkowym Heritance Ahungalla lub niewiele mu ustępującym Eden Resort & Spa, śniadania i obiadokolacje, transfer z i na lotnisko, opiekę rezydenta, ubezpieczenie KL i NW. Wycieczki fakultatywne: Kandy i Sigirija – dwudniowa, w programie wizyta na plantacji herbaty i w ogrodzie przypraw, zwiedzanie Kandy i świątyni zęba Buddy, wizyta na bazarze i w ogrodzie botanicznym, pokaz folklorystyczny. Drugiego dnia – twierdza Sigirija, jaskiniowa świątynia Dambula. Cena ok. 270 dol. Safari Yala – jedniodniowe safari w dżipach w rozległym Parku Narodowym Yala; można zobaczyć słonie, lamparty i inne dzikie zwierzęta. Cena ok. 160 dol. Pełną gamę pobytów i fakultatywnych wycieczek wymienionego biura można znaleźć w katalogu z ofertą wypoczynku za granicą Itaka&Gala. Na wyspie króluje rice and curry, czyli dużo ryżu w towarzystwie pikantnych potraw, np. dhal curry (z zielonej soczewicy) czy brinjal pahi (z bakłażana). Na śniadanie dobry będzie hopper, czyli nale-śnik z mąki ryżowej usmażony np. z jajkiem. Najlepszy kurs walut jest na lotnisku, gorszy w hotelach. Można wymieniać dolary, funty i euro. Wszelkie usługi świadczone poza oficjalną obsługą ruchu turystycznego są znacznie tańsze, a ich ceny – do negocjacji. Warto przygotować trochę banknotów o niewielkich nominałach (najlepiej po 100 rupii) na drobne napiwki. Są oczekiwane przy każdej okazji (np. za sfotografowanie się ze słoniem) i skutecznie odchudzają portfel. Potrzebne są wtyczki typu angielskiego (z trzema bolcami), najlepiej zabrać ze sobą adapter. Nietaktem jest podawanie czegokolwiek lewą ręką (nieczystą). Najlepiej pić wodę butelkowaną albo przegotowaną – ta z kranu nie nadaje się do picia. Wskazane szczepienie przeciw żółtaczce A i B, durowi brzusznemu, tężcowi oraz profilaktyka przeciwmalaryczna. www.szczepienia.pl Rzeźby z drewna, maski, batiki, biżuteria (wyspa słynie z szafirów), arak – mocny alkohol z mleka kokosowego (polecany jest Arac Old Reserve). Bilet do świątyni Dambula kosztuje 11 dol., ogrodu botanicznego w Peradeniya 6 dol., łączny bilet do Anuradhapury, Sigiriji i Polonnaruwy 40 dol. Miejscówka na peraherę w Kandy to wy- datek 100 dol., fotografowanie w świątyni zęba Buddy – 150 rupii (kamera 300 rupii). www.srilankatourism.org www.lankalibrary.com www.nuwaraeliya.org Konsulat Generalny RP, Deputy Chairman’s Office, Phoe-nix Ventures Ltd., 409 Galle Rd., Colombo 03, tel. (00-9411) 256 56 122, faks (00-9411) 266 96 39. Sri Lanka – Bradt Travel Guides Podróże marzeń: Sri Lanka – przewodnik z serii Biblioteka Gazety Wyborczej