National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-12T11:32:15.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
items: Stworzyli niezwykłe imperium, rozpięte między Torą a runami. Chazarowie na zawsze zmienili oblicze Europy Wschodniej
items: Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
items: Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
items: Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
items: Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
items: Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
items: Tajemnica rozbicia dzielnicowego. Czy Piastowie sami zgotowali sobie ten los?
items: Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
items: Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
items: Para zmarłych w czułej pozycji. Zagadka anglosaskiego grobu rozwiązana
items: Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
items: Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej staruszki. Żyła 800 lat temu w Norwegii
items: Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego
items: Wielkie zamieszanie w Watykanie. Historia papieża, którego... pominięto.
items: Od skromnego hospicjum do globalnej sieci dyplomacji. Najważniejszym celem, który realizuje zakon maltański, jest służba potrzebującym
items: XV-wieczny obraz skrywał tajemnicę. Dostrzeżono na nim jedno z najstarszych kamiennych narzędzi świata
items: Średniowieczna sieć handlowa i miasta, które kształtowały Europę
items: Naukowcy potwierdzili tożsamość twórcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pomogła analiza DNA i tomograf
items: Zapomniane imperium. Chazaria była jedną z największych potęg Europy
items: Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
items: Powstaje najdroższy film w historii Polski. Będzie opowiadał o Słowianach
items: To się nazywa szczęście. Mężczyzna podczas nurkowania znalazł swój drugi miecz krzyżowców
items: Valhalla stanowi centrum potęgi Odyna. Zamiast odpoczynku na bohaterów czeka tam wieczny trening i ostateczne poświęcenie
items: Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum na ponad tysiąc lat. Losy imperium pełne były spektakularnych triumfów i bolesnych upadków

Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
type: item
date: 2026-05-12T14:00:25.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Konflikt Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem stanowi fundament polskiej tożsamości, ale czy na pewno znamy prawdę o tym, co wydarzyło się na Skałce? Prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym odcinku podcastu National Geographic rzuca nowe światło na postać biskupa, którego – jak twierdzi – „stworzył” PR-owy majstersztyk Wincentego Kadłubka.
encoded: Od wieków historia ta wydaje się czarno-biała – okrutny król kat i niewinny biskup męczennik. Jednak współczesna mediewistyka, reprezentowana przez prof. Bożenę Czwojdrak, coraz częściej staje w „teamie Bolesława”. Zagadka roku 1079 pozostaje najbardziej intrygującym kryminałem w dziejach Polski, w którym główne role grają wielka polityka, osobiste ambicje i brakujące dowody. Milczenie Galla Anonima i PR-owy majstersztyk Kadłubka Najstarsze źródło, kronika Galla Anonima pisana zaledwie 30 lat po wydarzeniach, jest uderzająco lakoniczne. Gall nie podaje nawet imienia biskupa ani nazwy jego diecezji. Wspomina jedynie o „biskupie zdrajcy”, którego król skazał na karę obcięcia członków. Dlaczego kronikarz był tak powściągliwy? – Gall nie napisał ani imienia, ani diecezji. On je znał, wszyscy je znali. Nie napisał, bo biskup był zdrajcą – należało zapomnieć imienia zdrajcy, nie należało go upubliczniać – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Dopiero ponad sto lat później Wincenty Kadłubek stworzył barwną opowieść o królu szaleńcu i cudownym zrośnięciu się ciała świętego. Zdaniem profesor, Kadłubek był „szefem najlepszej firmy public relations”, który potrzebował stworzyć krakowskiego świętego na wzór głośnego wówczas w Europie morderstwa Tomasza Becketa. Badacz lędźwi czy obrońca uciśnionych? Co mogło być przyczyną tak brutalnego konfliktu? Choć legenda mówi o obronie niewiernych żon rycerzy przed gniewem króla, rzeczywistość mogła być znacznie bardziej prozaiczna i dotyczyć wpływów oraz pieniędzy. Bolesław Śmiały zaczął ograniczać potęgę biskupa krakowskiego, tworząc nowe diecezje i odbierając mu ziemie. Interesujące są również zarzuty, jakie król miał stawiać duchownemu. Kadłubek, chcąc ośmieszyć argumenty władcy, włożył w jego usta ostre słowa, które paradoksalnie mogą zawierać ziarno prawdy o charakterze Stanisława: „Bolesław nazywał go nie biskupem, a piekarzem... nie badaczem ksiąg, ale badaczem lędźwi”. Według prof. Czwojdrak, jeśli te cechy rzeczywiście wyszły na jaw,…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-13-074f818.png
width: 3000
height: 2000

Stworzyli niezwykłe imperium, rozpięte między Torą a runami. Chazarowie na zawsze zmienili oblicze Europy Wschodniej
type: item
date: 2026-05-10T09:27:22.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: europa
subject: judaizm
subject: średniowiecze
description: Chazarowie, lud o tureckich korzeniach, stworzyli organizm państwowy, który nie tylko przetrwał ponad trzy stulecia, ale stał się jedną z kluczowych potęg wczesnośredniowiecznego świata, kontrolując strategiczne szlaki handlowe i stając się „tarczą” oddzielającą bizantyjskie chrześcijaństwo od ekspansywnego islamu. Co najbardziej zdumiewające, ta stepowa potęga dokonała bezprecedensowego wyboru ideologicznego, przyjmując judaizm jako religię elit rządzących. Ten fakt do dziś stanowi jeden z najbardziej fascynujących i kontrowersyjnych tematów w historiografii.
encoded: Spis treści: Od stepów Azji do brzegów Wołgi Dualizm kaganatu i sakralizacja monarchy Gospodarka i Jedwabny Szlak Przyjęcie judaizmu Upadek Chazarów Choć zniknęli z dziejów jako naród, Chazarowie na zawsze zmienili oblicze Europy Wschodniej, kładąc trwałe fundamenty pod rozwój handlu, dyplomacji i przyszłych państw słowiańskich. Stworzyli niezwykłe imperium, rozpięte między bizantyjskim przepychem a stepową wolnością i między Torą a runami. Dzięki temu wyróżnili się w burzliwej części Eurazji, gdzie wędrujące ludy niszczyły stare porządki, ale nie budowały niczego trwałego na ich miejscu. Od stepów Azji do brzegów Wołgi Jako lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, Chazarowie wyłonili się z rozległych związków plemiennych, które dominowały na stepach po upadku konfederacji Hunów. Ich pierwotna kolebka znajdowała się prawdopodobnie w regionie Kaukazu Północnego i Dagestanu, który kronikarze z epoki nazywali „Bersilią”. W VI wieku Chazarowie funkcjonowali w ramach szerszego związku plemiennego Sabirów, w którym stopniowo zaczęli odgrywać dominującą rolę polityczną. Około 560 roku n.e., stali się kluczowymi sojusznikami lub wasalami Kaganatu Zachodniotureckiego. To właśnie z tej tradycji politycznej zaczerpnęli swoją ideologię władzy i tytulaturę, która później stała się fundamentem ich państwowości. W połowie VII stulecia proces formowania się niezależnego Kaganatu Chazarskiego znacząco przyspieszył. W tym czasie wewnętrzne podziały i ataki z zewnątrz doprowadziły do rozpadu Kaganatu Zachodniotureckiego. Wykorzystując powstałą próżnię polityczną, Chazarowie skonsolidowali pod swoim panowaniem różnorodne grupy etniczne w regionie stepu pontyjsko-kaspijskiego. W tym samym czasie musieli stawić czoła innej wschodzącej potędze – Bułgarom. Zwycięstwo nad nimi i zmuszenie części plemion bułgarskich do migracji na Bałkany oraz nad środkową Wołgę ugruntowało pozycję Chazarii jako regionalnej potęgi. U szczytu hegemonii kontrolowali rozległe terytorium, rozciągające się od Krym…

chazaria-ec72fd6.jpg
width: 1860
height: 1200

Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
type: item
date: 2026-05-08T08:30:44.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy w średniowieczu pito wyłącznie piwo, a biesiady trwały tygodniami? W najnowszym podcaście National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa kulisy dawnej kuchni, gier i turniejów.
encoded: Słynna uczta u Wierzynka, turnieje rycerskie i huczne świętowanie to tylko niektóre z obrazów, jakie przychodzą na myśl, gdy mówimy o późnym średniowieczu. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego opowiada o tym, co faktycznie trafiało na stoły, jakie napoje towarzyszyły biesiadom i dlaczego polskie turnieje tak bardzo różniły się od tych znanych z zachodnioeuropejskich eposów. Tajemnice słynnej uczty u Wierzynka Jednym z najbardziej znanych wydarzeń w polskiej historii jest uczta wydana w Krakowie w XIV wieku przez Mikołaja Wierzynka. Choć wydarzenie to ma w sobie elementy legendy, zwyczaj organizowania wystawnych przyjęć był w tamtym okresie rzeczywistością. Długie, trwające nawet tydzień uroczystości (na przykład wesela) kończyły się bankietami, które dla zamożnych mieszczan czy rycerzy były kwestią ogromnego prestiżu. Podobną ucztę, po zaślubinach Władysława Jagiełły z Zofią Holszańską, wyprawił również sam Zawisza Czarny. Turnieje rycerskie – teatr polityczny, a nie sport Wbrew wyobrażeniom o romantycznych pojedynkach znanych z zachodniej literatury turnieje rycerskie w Polsce nie cieszyły się wielką popularnością ani dobrą renomą. Brak tradycji: polski rycerz nie miał wielu okazji do walki w kraju. Sławny Zawisza Czarny musiał jeździć na dwór Zygmunta Luksemburskiego, aby móc uczestniczyć w renomowanych turniejach. Rozrywka dla gawiedzi: jak zauważa prof. Czwojdrak, turnieje były na ziemiach polskich postrzegane raczej jako element sztuczny lub sposób władcy na wydawanie pieniędzy i rozrywkę dla tłumu niż jako szlachetny sport. Preferencje władców: Władysław Jagiełło zdecydowanie bardziej wolał spędzać czas na polowaniach niż na organizacji turniejów. „Rozchodniaczek” i podsumowanie uczty Biesiady miały swoje własne, stałe reguły i sekwencję serwowanych dań. Ciekawym zwyczajem było podawanie na sam koniec posiłku dania, które jednoznacznie informowało gości, że spotkanie dobiegło końca. Była to potrawa z przecieranego groc…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-8-8fdbec8.png
width: 3000
height: 2000

Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
type: item
date: 2026-05-06T07:38:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka mroku, zacofania i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, dlaczego historycy sprzeciwiają się takiemu obrazowi i jak wyglądała rzeczywistość tamtych czasów.
encoded: Wyobrażenie o średniowieczu jako epoce ponurej, pozbawionej intelektualnych osiągnięć i kultury, to jeden z największych mitów w historii. Jak przekonuje prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, w rzeczywistości był to okres niezwykle barwny, dynamiczny i stanowiący fundament pod późniejszy renesans. W rozmowie z Łukaszem Załuskim historyczka obala krzywdzące opinie i przybliża codzienne realia, kulinarne zwyczaje oraz rozrywki dawnych Polaków. „Ciemne wieki” – niesprawiedliwy stereotyp Pojęcie „ciemnych wieków” wcale nie odnosi się do ponurego nastroju epoki ani braku inteligencji. Prof. Czwojdrak wskazuje, że określenie to dotyczy wczesnego średniowiecza – konkretnie VI i VII wieku po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Wówczas starano się odciąć od zdobyczy antyku, co zaowocowało mniejszą liczbą zachowanych źródeł pisanych z tamtego okresu. – Na hasło ciemne średniowiecze wszyscy mediewiści dostają białej gorączki. Cały czas walczymy z tym przekonaniem. – przyznaje z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, płynnie przechodząc do rozkwitu renesansu. Huczne życie na dworach i rozrywki Przekonanie o powszechnej ascezie i religijności wszystkich ówczesnych ludzi również mija się z prawdą. Choć na dworach pojawiali się władcy spędzający dużo czasu na modlitwie, życie codzienne tętniło rozrywką. Leszek Biały i Henryk Brodaty – ich spotkania towarzyskie w łaźniach nierzadko kończyły się tragicznie z powodu zaskoczenia przez wrogów lub po prostu hucznej zabawy. Porwanie Przemysła II – władca został wyciągnięty przez Brandenburczyków z Rogoźna, podczas gdy jego otoczenie spało po udanej zabawie na jarmarku. Gry i hazard: na dworach chętnie grano w kości, karty (będące pierwowzorem współczesnego mariasza) oraz szachy. W tę ostatnią grę z synami grywał m.in. Kazimierz Jagiellończyk. Kulinaria i codzienne smaki Życie codzienne w średniowieczu było głośne i pełne smaków. Choć dieta różniła się w zależ…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-10-5dbd156.png
width: 3000
height: 2000

Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
type: item
date: 2026-05-05T09:57:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka ciemności i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak obala popularne mity o życiu codziennym, zwyczajach i kulinariach naszych przodków sprzed setek lat.
encoded: Wyobraźmy sobie średniowieczny jarmark – zapach pieczonego mięsa, gwar rozmów i stukot kości do gry. To nie jest epoka ciszy i nudy – to świat barwny, głośny i pełen smaków. W najnowszej rozmowie Łukasz Załuski pyta prof. Bożenę Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego o to, jak naprawdę wyglądało codzienne życie, co jedzono i pito oraz jak wyglądały rozrywki na dworach. Mroki średniowiecza – mit czy prawda? Prof. Bożena Czwojdrak zdecydowanie sprzeciwia się nazywaniu średniowiecza „wiekami ciemnymi”. Jak tłumaczy, termin ten nie odnosi się do ponurej atmosfery czy braku rozwoju, lecz do ograniczonej liczby źródeł, którymi dysponujemy z okresu wczesnego średniowiecza. Historyczka przyznaje, że na hasło „ciemne średniowiecze” badacze dostają „białej gorączki”. Podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, dając podwaliny pod późniejszy renesans. Zamiast ciągłej ascezy i modlitwy, życie na dworach tętniło życiem, a władcy i szlachta chętnie korzystali z uciech, w tym gier takich jak karty czy kości. Piwo zamiast wody i sekrety uczt Jednym z najciekawszych tematów poruszonych w podcaście są średniowieczne nawyki kulinarne. Jak wyjaśnia ekspertka, podstawowym napojem było wówczas piwo, które ze względu na proces warzenia było bezpieczniejsze od wody. W miastach niemal każdy dom miał własny, mały browar. Na dworach natomiast pito piwo o różnej zawartości alkoholu, a także miód sycony, do którego produkcji wyłączne prawo (regale) miał władca. Wino, zwłaszcza węgierskie, spopularyzował w Polsce Kazimierz Wielki, tworząc modę, która przetrwała przez wieki. Od polewki piwnej po bobrowe ogony Podczas gdy elity mogły cieszyć się białym pieczywem i mięsem, dieta chłopska opierała się na kaszach, strączkach i chlebie. Ciekawostką jest średniowieczny post, podczas którego jadano ogony bobrowe, uważane wówczas za potrawę postną. Prof. Czwojdrak obala też mit, że w tamtych czasach używano ogromnych ilości przypraw w celu zamaskowania zepsutego mięsa. Średniowieczna kuchni…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-9-f6b8125.png
width: 3000
height: 2000

Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
type: item
date: 2026-05-01T13:15:47.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Średniowieczni władcy Polski nie tylko walczyli o terytoria, ale mierzyli się z nietypowymi problemami osobistymi i politycznymi skandalami. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa pikantne kulisy życia polskich Piastów.
encoded: Spis treści: Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Kobiety, które pociągały za sznurki Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce Rozbicie dzielnicowe często kojarzy się z nudnymi lekcjami historii i ciągłymi wojnami. Tymczasem za chłodnymi kartami kronik kryją się niezwykłe ludzkie dramaty, sekrety alkowy oraz intrygi, które mogłyby zawstydzić niejeden współczesny serial. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego zabiera nas w podróż po mniej znanych, ale niezwykle fascynujących zakątkach polskiego średniowiecza. Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Zaskakującym wątkiem w historii Piastów są ich relacje małżeńskie, a właściwie ich brak. Dwoje ważnych władców krakowskich, Bolesław Wstydliwy oraz Leszek Czarny, zmagało się z problemami w sferze intymnej. Prof. Czwojdrak zwraca uwagę na specyficzny charakter relacji Bolesława z żoną Kingą (późniejszą świętą). – Mamy też przekazy że kiedy był proces beatyfikacyjny Kingi, to Władysław Łokietek, który przecież był spokrewniony... jako dziecko miał wielokrotnie bawić się w łożnicy księżnej i cytuję przekaz: „po wiadomych oznakach wiedział że została do końca życia dziewicą” – opowiada z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Z kolei Leszek Czarny otwarcie zmagał się z impotencją. Jego żona Gryfina publicznie wyznała na wiecu, że jej mąż jest niezdolny do pożycia, co było wówczas ogromnym skandalem i stawiało pod znakiem zapytania legalność małżeństwa. Władca próbował się leczyć, stosując specyfiki ze sproszkowanych żab i jaszczurek, jednak bez rezultatu. Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Choć zamachy na władców nie były w Polsce tak powszechne jak na Zachodzie, polscy książęta bywali ofiarami własnych słabości. Jak zauważa ekspertka podcastu, zgubą dla wielu z nich okazywał się alkohol. Najlepszym tego przykładem jest śmierć Kazimierza Sprawiedliwego. – Kazimierz siedział sobie w Wiślicy i b…

Projekt-bez-nazwy-7-546cc25.png
width: 3000
height: 2000

Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
type: item
date: 2026-04-29T12:22:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Czy śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138 roku rzeczywiście skazała Polskę na wieki upadku? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak rozprawia się z mitem „testamentu” i tłumaczy, dlaczego rozbicie dzielnicowe, choć skomplikowane, było fascynującą grą o władzę.
encoded: Spis treści: Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Dlaczego rozbicie trwało tak długo? Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W powszechnej świadomości śmierć Bolesława Krzywoustego kojarzy się z dramatycznym podziałem państwa, który na 200 lat pogrążył Polskę w chaosie. Czy jednak system senioratu był rzeczywiście przyczyną zguby, czy może jedynie ramą, której nie zdołały wytrzymać ludzkie ambicje? W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego analizuje meandry polskiego średniowiecza wskazując, że historia naszych władców to nie tylko daty i bitwy, ale przede wszystkim polityczne intrygi, które do dziś potrafią zaskakiwać. Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Wielu z nas w szkole uczyło się, że testament Bolesława Krzywoustego miał uratować jedność państwa, a w rzeczywistości stał się przyczyną rozbicia dzielnicowego. Prof. Czwojdrak proponuje spojrzenie z innej perspektywy: podziały terytorialne między synów były w tamtym czasie normą, a nie rewolucją. – To nie jest żadne novum, to funkcjonowało w Polsce wcześniejszej, ale także i poza granicami państwa polskiego. To była całkowicie naturalna sprawa – wyjaśnia historyczka. Jak zauważa ekspertka, problemem nie był sam dokument, lecz fakt, że system senioratu przegrał starcie z realiami politycznymi. Synowie Krzywoustego nie czekali na śmierć ojca, by zacząć ze sobą rywalizować – kłótnie wybuchały już za jego życia. Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Słuchając o rozbiciu dzielnicowym, łatwo się pogubić w gąszczu imion. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że historycy również mają z tym problem. Przyczyną jest niezwykła popularność kilku imion wśród Piastów, co tworzyło logistyczny koszmar. – Załatwili nas w cudzysłowie nasi Piastowie, bo mieli swoje ulubione imiona i wszystkim synom dawali tak samo na imię. Jak przejdziemy sobie na Śląsk, to mamy tam praktycznie samych He…

Projekt-bez-nazwy-8-2-b85545f.png
width: 3000
height: 2000

Tajemnica rozbicia dzielnicowego. Czy Piastowie sami zgotowali sobie ten los?
type: item
date: 2026-04-27T08:40:42.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: historia
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Rozbicie dzielnicowe w Polsce często kojarzy nam się z nudnym rozdziałem w podręczniku historii, pełnym niezrozumiałych dat i skomplikowanych koligacji. Tymczasem była to prawdziwa „Gra o tron” – czas pełen politycznych intryg, niezwykłych zgonów i dynastycznych dramatów, które na dekady zmieniły losy naszego kraju. Posłuchaj nowego odcinka podcastu, w którym prof. Bożena Czwojdrak opowiada o fascynującym średniowieczu w Polsce.
encoded: Spis treści: Testament, który miał łączyć, a podzielił Polskę Dynastia pełna imienników i „nietypowych” zgonów Polska gra o tron – Małopolska kontra Wielkopolska Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska Łukasz Załuski rozmawia z prof. Bożeną Czwojdrak z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego o tym, jak testament Bolesława Krzywoustego wpłynął na kształt średniowiecznej Polski. Czy podział państwa rzeczywiście miał być receptą na pokój? A może Piastowie byli skazani na chaos przez własne ambicje i… słabość do mocnych trunków? Testament, który miał łączyć, a podzielił Polskę W powszechnej opinii panuje przekonanie, że Bolesław Krzywousty podzielił państwo, by zapobiec konfliktom między synami. Prof. Bożena Czwojdrak obala ten mit, nazywając go „kompletnym absurdem”. W tamtym czasie prawo zwyczajowe w Europie było jasne – władca wyznaczał dzielnice dla każdego potomka. Dlaczego więc eksperyment Krzywoustego zakończył się fiaskiem? Jak zauważa historyczka, problemem nie był sam podział, lecz brak zdolności utrzymania władzy centralnej przez najstarszego z rodu, Władysława Wygnańca. To otwierało drogę do kolejnych konfliktów, które wciągały w wir walk kolejne pokolenia Piastów. Dynastia pełna imienników i „nietypowych” zgonów Śledzenie losów Piastów to wyzwanie nawet dla historyków. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że książęta „załatwili nas” tym, że nadawali swoim synom te same imiona. Gdy do tego dodamy skomplikowane linie dynastyczne – cieszyńską, oświęcimską czy śląską – łatwo się pogubić. Jednak to nie tylko imiona były problemem. W podcaście usłyszymy również o fascynujących, a czasem tragikomicznych kulisach władzy. Przykładem jest Kazimierz Sprawiedliwy, którego śmierć była równie prozaiczna, co niespodziewana. Po uczcie, podczas której „wychylił kubek wina i padł na ziemię”, sekcja zwłok wykazała stan organów, który – jak sugeruje mediewistka – wskazywał na to, że przyczy…

Projekt-bez-nazwy-9-1-14cf918.png
width: 3000
height: 2000

Czy Piastowie byli „majordomusami”? Jak nowoczesna nauka zmienia naszą historię
type: item
date: 2026-04-22T08:30:41.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Od lat uczymy się historii o „piastowskich początkach”, w których Piast Kołodziej zakładał podwaliny pod potęgę dynastii. Jednak prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego przekonuje, że za romantycznymi legendami kryje się chłodna, polityczna kalkulacja, a dzisiejsza nauka pozwala nam przejrzeć na oczy i dostrzec w naszych przodkach coś znacznie ciekawszego niż tylko plemienną tradycję.
encoded: Spis treści: Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Język zdradza nasze sekrety Koniec mitu o „izolowanych plemionach” Historia pisana na nowo Posłuchaj całej rozmowy o początkach państwa polskiego Wszyscy znamy tę historię – Piast, skromny kołodziej, który dzięki boskiej opatrzności kładzie podwaliny pod najsłynniejszą polską dynastię. Ta malownicza legenda od pokoleń kształtuje naszą wyobraźnię, skutecznie maskując brutalną, polityczną rzeczywistość tamtych czasów. Co jeśli za tym mitem nie kryje się pokora, lecz wyrachowany polityczny przewrót, przypominający walki o wpływy na wielkich dworach średniowiecznej Europy? Piast Kołodziej – majordomus w służbie władzy? Dziś, dzięki nowoczesnym badaniom genetycznym i świeżemu spojrzeniu lingwistów, wreszcie zdejmujemy z historii maskę podyktowaną dawnymi ideologiami. Jedna z najstarszych polskich legend opowiada o Piaście, który zajmował się kołami wozów. Tymczasem historycy coraz częściej wskazują na bardziej prozaiczną, choć fascynującą interpretację. Słowo „piast” prawdopodobnie nie wywodzi się od koła, lecz od funkcji piastuna – opiekuna, zarządcy dworu. – Jest duża szansa, że ten praprzodek naszych Piastów był po prostu takim majordomusem na dworze [...] być może Popielidów – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Historia zna takie przypadki – podobny mechanizm zadziałał w dynastii Karolingów, którzy jako zarządcy dworu Merowingów stopniowo przejęli pełnię władzy. Czy zatem nasza pierwsza dynastia to historia „dyplomatycznego przewrotu” na dworze poprzedników? Język zdradza nasze sekrety Czy zastanawialiście się kiedyś, skąd w naszym języku wzięło się słowo „lekarz”? Choć wydaje się ono rdzennie słowiańskie, kryje w sobie ślad prastarych kontaktów. Nasza polszczyzna, wbrew mitom o czystej izolacji, od zawsze była językiem „wymiany”. – Bardzo proste słowo „lekarz” jest pochodzenia gockiego, języka, który już nie istnieje – zdradza historyczka. To tylko wierzchołek góry lodowej. Słownictwo, którym posługujemy się …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5-1c06f37.png
width: 3000
height: 2000

Triumf czy polityczny hazard? Kulisy koronacji, która zmieniła wszystko
type: item
date: 2026-04-18T06:26:53.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Dla jednych – ukoronowanie potęgi pierwszych Piastów. Dla innych – ryzykowny ruch na krawędzi politycznej przepaści. Rok 1025 w podręcznikach jawi się jako moment chwały, ale prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym podcaście National Geographic stawia sprawę jasno: to była gra o najwyższą stawkę. Czy Bolesław Chrobry, sięgając po koronę tuż przed śmiercią, świętował zwycięstwo, czy ratował sypiące się dziedzictwo?
encoded: W polskiej świadomości narodowej Bolesław Chrobry to postać pomnikowa. Jednak patrząc na wydarzenia sprzed tysiąca lat okiem historyka, obraz ten staje się znacznie bardziej dynamiczny i... niepewny. Kiedy w 1024 roku zmarli niemal jednocześnie papież i cesarz, w Europie powstała próżnia, którą polski władca postanowił bezwzględnie wykorzystać. Czy była to jednak przemyślana strategia, czy „ucieczka do przodu” człowieka, który wiedział, że kończy mu się czas? Pokerowa zagrywka Piasta: dlaczego 1025 rok był ryzykiem? Sytuacja geopolityczna Bolesława Chrobrego wcale nie była tak stabilna, jak mogłoby się wydawać. Po latach wojen z Henrykiem II Polska była wyczerpana, a relacje z nowym cesarzem, Konradem II, pozostawały chłodne. Koronacja Chrobrego bez wyraźnej, aktualnej zgody papiestwa (lub przy wykorzystaniu niejasnych pełnomocnictw sprzed lat) była ruchem, który mógł ściągnąć na kraj gniew potężnych sąsiadów. – Musimy uciekać od sformułowania, że na 100% Bolesław Chrobry koronował się w roku 1025 tylko jako król-senior. Jeśli, jak sugerują niektórzy historycy, koronował wtedy także swojego syna Mieszka II, był to polityczny hazard mający na celu zabezpieczenie dynastii przed wewnętrznym rozpadem – zauważa prof. Bożena Czwojdrak. Chrobry grał o „wszystko albo nic”. Korona miała być barierą ochronną dla jego następcy, namacalnym dowodem na to, że Polska nie jest już tylko trybutariuszem cesarstwa, ale pełnoprawnym królestwem. Propaganda i milczenie: co ukryli przed nami kronikarze? Fascynujące jest to, jak różnie o tym „triumfie” opowiadają źródła. Niemiecki kronikarz Thietmar, który szczerze nienawidził Chrobrego, z bólem odnotowywał wzrost jego potęgi, podczas gdy nasz Gall Anonim budował legendę „Bolesława Wielkiego”. Jednak to, czego w kronikach nie ma, jest równie ciekawe jak to, co w nich zapisano. Brak szczegółowego opisu ceremonii z 1025 roku sugeruje, że mogła ona odbyć się w pośpiechu lub w warunkach, które nie sprzyjały wielkiej pompie. Prof. Czwojdrak zwr…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-2-04d4675.png
width: 3000
height: 2000

Para zmarłych w czułej pozycji. Zagadka anglosaskiego grobu rozwiązana
type: item
date: 2026-04-17T13:18:05.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dzieci
subject: grobowce
subject: odkrycia archeologiczne
subject: śmierć
subject: średniowiecze
description: Archeolodzy nie wykopują tylko milczących naczyń ceramicznych. Teraz udało się im wydrzeć z ziemi jedną z najbardziej wzruszających historii wczesnego średniowiecza. Dwoje młodych ludzi pochowano w uścisku, który przetrwał czternaście stuleci. Teraz ustalono, kim dla siebie byli.
encoded: Archeolodzy pojawili się w Chrington w Wielkiej Brytanii już w 2016 roku. Zaalarmowali ich detektoryści, którzy natykali się na cenne średniowieczne artefakty. Okazało się, że był to cmentarz, a metalowe przedmioty były złożone wraz z zmarłymi. W 2024 roku w czasie dalszych poszukiwań z pomocą wykrywacza eksperci usłyszeli ponownie obiecujący sygnał. To był dopiero początek pasjonujących badań. Co kryła ziemia? Wykopaliska przeprowadzone w ramach popularnonaukowej serii Time Team ujawniły płytki grób w wapiennym podłożu wyposażony w miecz. Początkowo archeolodzy spodziewali się pojedynczego pochówku wojownika. Szybko jednak okazało się, że w mogile spoczywa więcej niż jedna osoba. Obok pełnowymiarowego miecza znaleziono szczątki nie rosłego mężczyzny, ale małego dziecka oraz nastoletniej dziewczyny. To znalezisko było niezwykle rzadkie i zaskakujące dla całego zespołu badawczego Miecz i tajemnicze pudełko Przy dziecku leżał wspaniały, wzorzyście spawany miecz w drewnianej pochwie. Dziewczyna posiadała natomiast naszyjnik z rzymskich monet oraz metalowy pojemnik przy pasie. Mógł służyć jako chrześcijański relikwiarz. View oEmbed on the source website Takie przedmioty świadczą o wysokim statusie społecznym pochowanej osoby. Wszystkie artefakty zostały poddane pieczołowitej konserwacji i badaniom rentgenowskim. Z analizy artefaktów wynika, że zmarłych złożono do grobu w połowie VII wieku. Ostatni gest opieki Ułożenie ciał w grobie świadczyło o bliskich relacjach zmarłych. Nastoletnia dziewczyna leżała na boku, zwrócona twarzą w stronę chłopca. Jej ciało było lekko uniesione, jakby czuwała nad towarzyszem nawet po śmierci. – Wcześniejsze przypadki podwójnych pochówków, z jakimi miałam do czynienia, najczęściej ukazywały zmarłych leżących ramię w ramię. Tutaj najpierw ułożono chłopca, a tuż obok niego nastolatkę. Zwrócono ją twarzą w jego stronę, jakby celowo ją podpierając – mówi bioarcheolożka Jacqueline McKinley. – Jednoczesny pochówek wskazuje na to, że oboje padli o…

zmarli-dwojka-a327c6d.jpg
width: 1575
height: 1050

Wyklęty syn i kronikarz z zagranicy. Mroczne cienie złotego wieku Chrobrego
type: item
date: 2026-04-16T09:20:06.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Bolesław Chrobry przeszedł do historii jako władca potężny i bezwzględny, ale jego prywatne życie i kulisy budowania państwowej propagandy kryją dramaty, o których rzadko wspomina się na lekcjach historii. W najnowszym podcaście National Geographic prof. Bożena Czwojdrak rzuca nowe światło na postać Bezpryma – syna, którego król próbował wymazać z pamięci – oraz na sensacyjne odkrycia dotyczące pochodzenia Galla Anonima.
encoded: Spis treści: Bezprym: syn pozbawiony prymatu Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Gdzie była stolica? Polska na kołach Posłuchaj całej rozmowy o czasach Bolesława Chrobrego Budowa państwa polskiego w XI wieku nie była jedynie pasmem zwycięskich bitew, ale przede wszystkim bezwzględną grą o przetrwanie dynastii. Podczas gdy my celebrujemy wielkość Chrobrego, prof. Bożena Czwojdrak przypomina, że za fasadą złotych tkanin i wystawnych uczt kryły się rodzinne tragedie i brutalne decyzje o tym, kto ma prawo do korony, a kto musi zniknąć w mroku dziejów. Bezprym: syn pozbawiony prymatu Jednym z najbardziej intrygujących wątków poruszonych przez prof. Czwojdrak jest postać Bezpryma, pierworodnego syna Chrobrego, który został całkowicie pominięty w sukcesji na rzecz młodszego Mieszka II. Czy jego imię było jedynie przydomkiem nadanym przez złośliwych? – Niektórzy historycy tłumaczą imię Bezprym jako „ten, który jest pozbawiony prymu, prymatu”, czyli pierwszeństwa – po prostu tego, którego „wykolegowano” z drogi do tronu – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Według ekspertki Bolesław Chrobry mógł dokonać odnowienia swojej koronacji w 1025 roku właśnie po to, by przy okazji namaścić Mieszka II i jednoznacznie wskazać go jako swojego jedynego następcę, łamiąc przy tym prawo pierworodztwa. To był polityczny hazard, który po śmierci króla doprowadził kraj na skraj upadku. Gall Anonim nie był Galem? Sensacja w polskiej kronice Kolejnym mitem, który prof. Czwojdrak dekonstruuje w rozmowie z Łukaszem Załuskim, jest tożsamość naszego pierwszego kronikarza. Choć od stuleci nazywamy go Gallem Anonimem, współczesna nauka wskazuje na zupełnie inny kierunek niż Francja. – Określenie „Gal” jest już bardzo mocno nieadekwatne. Badania prof. Tomasza Jasińskiego wskazują ewidentnie na basen Morza Śródziemnego. To na pewno Włochy, być może mnich z Lido – tłumaczy prof. Czwojdrak. Ta zmiana perspektywy rzuca nowe światło na to, jak powstawała „historia oficjalna” Polski. Anonim nie pisa…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-3-d0314f5.png
width: 3000
height: 2000

Naukowcy odtworzyli twarz średniowiecznej staruszki. Żyła 800 lat temu w Norwegii
type: item
date: 2026-04-15T09:49:54.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: Edukacja
subject: kobiety
subject: norwegia
subject: rekonstrukcja
subject: Społeczeństwo
subject: średniowiecze
description: Jak wyglądała kobieta w średniowieczu? Dzięki archeologom i technologii 3D możemy dziś zobaczyć twarz Tory sprzed ponad 800 lat. Rekonstrukcja robi ogromne wrażenie.
encoded: Spis treści: Realistyczny model średniowiecznej staruszki Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Za rekonstrukcję kobiety odpowiadają wybitni artyści Kolejna ciekawostka z Norwegii. Badacze z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego w Trondheim (NTNU) stworzyli niedawno realistyczny, trójwymiarowy model kobiety, która żyła w Norwegii prawie 800 lat temu. Do stworzenia tej niezwykłej rekonstrukcji naukowcy wykorzystali jej kości, które odnaleziono w Trondheim. Tora, bo tak nazwano tę kobietę, w chwili śmierci miała 65 lat. Realistyczny model średniowiecznej staruszki – Zastanawiam się, co mogłaby pomyśleć, gdyby 800 lat temu powiedziano jej, że któregoś dnia stanie się główną atrakcją muzeum – mówi Ellen Grav, archeolożka, która brała udział w tworzeniu rekonstrukcji. Kobieta, którą widać w postaci pełnowymiarowego modelu 3D jest uśmiechniętą staruszką, która podpiera się na drewnianym kiju. Ma na sobie pomarańczową suknię oraz lekkie buty. – Chcieliśmy pokazać każdemu, kto przyjdzie na spotkanie z Torą, że średniowiecze nie było wyłącznie okresem w historii Europy. Powstawało wtedy przecież wiele przełomowych dla ludzkości wynalazków. Ta starsza kobieta mogła ciężko pracować, ale na pewno były chwile, w których była szczęśliwa. Chcieliśmy, żeby ludzie zobaczyli ją właśnie z uśmiechem na twarzy – mówi prof. Ellen Grav. Co wiemy na temat życia Tory z Trondheim Tora urodziła się pod koniec XIII wieku w Trondheim, w środkowej Norwegii. Miasto zamieszkiwało wówczas ok. 4000 osób, głównie kupcy i rzemieślnicy. Prof. Ellen Grav uważa, że w tamtym okresie był to spory i dobrze funkcjonujący ośrodek miejski. Kobieta została pochowana na średniowiecznym cmentarzu przy głównej ulicy Kaupmannastretet. Jej szczątki odkopano w latach 70. XX wieku. Badacze twierdzą, że staruszka prawdopodobnie pochodziła z kupieckiej rodziny. – Na ulicy Kaupmannastretet mieszkali głównie rzemieślnicy, którzy sprzedawali swoje towary na straganach obok domów, zwróconych w stronę drogi. Zakła…

sredniowieczna-staruszka-2c39a9b.png
width: 2160
height: 1440

Koronacja, której mogło nie być? Tajemnice politycznego hazardu Bolesława Chrobrego
type: item
date: 2026-04-13T12:16:13.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Każdy uczeń potrafi wskazać datę 1025 r. jako moment narodzin Królestwa Polskiego. Jednak dla historyków to dopiero początek pytań. Czy Bolesław Chrobry rzeczywiście czekał na koronę aż do śmierci, czy może nosił ją na skroniach od ćwierćwiecza? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic prof. Bożena Czwojdrak zagląda za kulisy najważniejszej ceremonii w dziejach wczesnej Polski, obnażając luki w naszej wiedzy i fascynujące gry dyplomatyczne średniowiecza.
encoded: Spis treści: 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Złote obrusy i polityczny teatr: jak Piastowie imponowali Europie Posłuchaj całej rozmowy o tajemniczej koronacji Chrobrego Większość z nas wyobraża sobie koronację Bolesława Chrobrego jako uroczysty, niemal filmowy moment, który ostatecznie scalił państwo Piastów. Tymczasem rzeczywistość roku 1025 jest pełna białych plam. Nie znamy dokładnego miejsca ceremonii, nie dysponujemy opisem liturgii, a co więcej – niektórzy badacze poddają w wątpliwość samą datę. Czy celebrowana hucznie rocznica tysiąclecia królestwa opiera się na kruchych fundamentach? Prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego sugeruje, że to, co bierzemy za fakt, może być jedynie zgrabną narracją kronikarzy. 1025 czy rok 1000? Zagadka dwóch koronacji Największy spór historyków dotyczy tego, kiedy Bolesław Chrobry faktycznie stał się królem. Choć podręczniki stawiają na rok 1025, sławny Gall Anonim konsekwentnie nazywa Bolesława królem już od zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku. Według kronikarza to wtedy cesarz Otton III miał zdjąć z głowy diadem i nałożyć go na skronie Piasta. – Gdybyśmy chcieli zaczynać od tajemnic, musimy zacząć od tego, czy rok 1025 nie jest przypadkiem drugą koronacją Bolesława Chrobrego – zauważa w podcaście prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka wskazuje na zagadkowe monety bite przez władcę na długo przed 1025 rokiem, na których widnieje napis „Rex” (król), a nie „Dux” (książę). Czy Chrobry uprawiał polityczny marketing, zanim jeszcze oficjalnie otrzymał zgodę od papieża? Wszystko wskazuje na to, że dla ówczesnych władców prestiż płynący z gestu cesarza był ważniejszy niż formalne rzymskie dekrety. Złote obrusy i polityczny teatr: Jak Piastowie imponowali Europie Jeśli do koronacji Chrobrego doszło w 1025 roku, uroczystość mogła wyglądać zupełnie inaczej, niż sądzimy. Możliwe, że nie był to tylko akt wywyższenia ojca, ale sprytny zabieg sukcesyjny. – Wszystko na to wskazuje, że w 1025 roku Chrobry koronował jednocześnie swo…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-5783899.jpg
width: 800
height: 533

Wielkie zamieszanie w Watykanie. Historia papieża, którego... pominięto.
type: item
date: 2026-04-05T13:17:39.000Z
creator: dr Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: chrześcijaństwo
subject: papież
subject: średniowiecze
subject: tajemnice
subject: watykan
description: Wywodzące się z hebrajskiego imię Jan jest najczęściej przyjmowanym spośród wszystkich wybieranych przez następców św. Piotra. W XIII w. na tronie papieskim zasiadł jedyny dotychczas Portugalczyk, Piotr Hiszpan, który zdecydował, że będzie nosił imię Jan. Dlaczego Piotr Hiszpan stał się Janem XXI?
encoded: Spis treści: Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Błąd, który namieszał w historii: tajemnica „podwójnego” Jana Tragiczny finał antypapieża: Jan XVI na tronie Piotrowym Krwawy odwet cesarza: okrutny koniec Jana XVI Dlaczego nie ma Jana XX? Wielka pomyłka w numeracji Do rozwiązania tej zagadki wydają się prowadzić zasadniczo dwie drogi. Jedna wiodłaby do Marianusa Scotusa, irlandzkiego mnicha i kronikarza z XI w., który pomylił się w swoich wyliczeniach biskupów Rzymu urzędujących w X w. Drugi powód zamieszania w rejestrach papieskich wiąże się z pierwszym papieżem Niemcem, Grzegorzem V, panowaniem Ottona III, zaś w Polsce z rządami Bolesława Chrobrego. Wydarzenia z X w. na tyle zagmatwały porządek w katalogach pontyfikalnych, że w XIII w. trudno już było o ścisłą numerację. Przyjrzyjmy się bliżej sytuacji w końcu X w. Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Druga połowa X w. wyniosła do godności cesarskiej przedstawicieli rodu Ludolfingów, dobrze znanych z lekcji historii Ottonów. Konflikt między dynastią ottońską a rodem rzymskich patrycjuszy Krescencjuszy dotyczył przede wszystkim papieskiego tronu. Niespełna dwadzieścia lat po chrzcie Polski cesarz Otton II postarał się o wyniesienie do godności papieża niegdysiejszego arcykanclerza Italii Pietra Canepanovy, który przyjął imię Jana XIV. Wybrany bez konsultacji z duchowieństwem i ludem rzymskim, reformatorsko nastawiony następca św. Piotra już w kilka miesięcy po objęciu władzy został jej pozbawiony przez antypapieża Bonifacego VII przy wsparciu Krescencjuszy. Uwięziony w rzymskim Zamku św. Anioła Jan XIV zmarł z głodu lub został otruty. Jednak kim był antypapież? Za antypapieża uznaje się osobę, która nielegalnie zasiadła na Stolicy Apostolskiej. W analizach historycznych w odniesieniu do okresu między powstaniem Państwa Kościelnego w VIII w. a XII w. najczęściej uważa się, że głównie motywy polityczne decydowały o potraktowaniu danej osoby jako bezprawnego papieża. Błąd, który …

Jan-XIX-i-Jan-XXI-9dfe839.jpg
width: 2813
height: 1875

Od skromnego hospicjum do globalnej sieci dyplomacji. Najważniejszym celem, który realizuje zakon maltański, jest służba potrzebującym
type: item
date: 2026-04-04T09:28:31.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: akcje charytatywne
subject: służba zdrowia
subject: średniowiecze
subject: zakon
description: Współczesne stosunki międzynarodowe opierają się niemal wyłącznie na koncepcji państwa narodowego, dysponującego określonym terytorium i ludnością. Niemal, bo należy podkreślić, że w tym systemie funkcjonuje także podmiot z siedzibą w Rzymie, który wymyka się tym definicjom. Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników Świętego Jana, z Jerozolimy, Rodos i Malty, znany powszechnie jako zakon maltański, to instytucja, która od blisko tysiąca lat łączy misję religijną i tradycję rycerską z suwerennością polityczną.
encoded: Spis treści: Fundamenty misji zakonu Wpływ na średniowieczną Europę Zakon maltański w XXI wieku Zakon maltański w Polsce Kim są współcześni rycerze? Instytucje oparte na solidnym fundamencie potrafią przetrwać upadki imperiów, a zakon maltański jest tego najlepszym przykładem. Od skromnego hospicjum w Jerozolimie, przez potężne państwo na Malcie, aż po dzisiejszą globalną sieć dyplomacji humanitarnej – joannici konsekwentnie realizują misję służby „Panom Chorym”. Ich suwerenność, postrzegana niekiedy jako anachronizm, w rzeczywistości stanowi nowoczesne i skuteczne narzędzie niesienia pomocy tam, gdzie zawodzą tradycyjne struktury państwowe. Fundamenty misji zakonu Historia joannitów nie opiera się na szczęku stali i krwawym krzewieniu wiary, jak w przypadku wielu innych zakonów rycerskich, a na potrzebie niesienia pomocy. W połowie XI stulecia, jeszcze przed pierwszą krucjatą, kupcy z Amalfi – potężnej wówczas włoskiej republiki morskiej – uzyskali od kalifa Egiptu zgodę na wzniesienie w Jerozolimie kościoła, klasztoru i hospicjum. Placówka ta, poświęcona św. Janowi Chrzcicielowi, miała służyć pielgrzymom przybywającym do Grobu Świętego, bez względu na ich pochodzenie czy wyznanie. To właśnie ten pierwotny, uniwersalny charakter opieki stał się fundamentem, na którym zbudowano tożsamość zakonu. Narodziny wspólnoty Za fundatora i pierwszego mistrza zakonu uznawany jest błogosławiony brat Gerard. Pod jego przywództwem luźna wspólnota religijna przekształciła się w sformalizowany zakon, który w 1113 roku został formalnie uznany przez papieża. Paschalis II, wydając bullę Pie Postulatio Voluntatis, wyłączył szpitalników spod jurysdykcji lokalnych władz kościelnych i świeckich, poddając ich bezpośredniej opiece Stolicy Apostolskiej. Dokument ten zagwarantował zakonowi prawo do swobodnego wyboru kolejnych mistrzów bez zewnętrznej ingerencji. We wczesnych latach działalności w Jerozolimie organizacja koncentrowała się na rozwijaniu nowatorskich metod opieki. W pierwszej sp…

zakon-maltanski-069e731.jpg
width: 1800
height: 1200

XV-wieczny obraz skrywał tajemnicę. Dostrzeżono na nim jedno z najstarszych kamiennych narzędzi świata
type: item
date: 2026-04-03T11:00:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: malarstwo
subject: prehistoria
subject: średniowiecze
subject: sztuka
subject: Wolny czas
description: Naukowcy odkryli na XV-wiecznym obrazie religijnym jedno z najstarszych narzędzi kamiennych świata. Pięściak, bo tak określają go archeolodzy, symbolizuje ukamienowanie – ale jak trafił na malowidło?
encoded: W tym artykule: Dyptyk z Melun Zagadkowy kamień Pięściak czy coś innego. Specjalistyczne analizy Technika wykonania pięściaka Pięściaki to obustronnie obrobione narzędzia kamienne o migdałowatym kształcie. Najstarsze mają nawet ponad 2 miliony lat. Narzędzia o podobnej formie wykonywane były przez większą część pradziejów, przez różnych przodków człowieka. Jak to możliwe, że taki przedmiot znalazł się na obrazie religijnym sprzed kilkuset lat? Dyptyk z Melun Dyptyk z Melun jest określany również jako Madonna z Dzieciątkiem wśród Aniołów lub Dyptyk Etienne'a Chevaliera. Wykonał go malarz francuski, Jean Fouquet w połowie XV wieku. Dzieło powstało na zlecenie skarbnika i sekretarza króla Karola VII, Stefana Chevaliera. Najpierw znajdowało się w kościele Dziewic w Melun we Francji nad grobem Agnès Sorel, metresy Karola VII. Obecnie lewy panel dzieła znajduje się w berlińskiej Galerii Malarstwa (niem. Gemäldegalerie) w Niemczech, a prawy w belgijskiej Antwerpii. Na lewym panelu widoczne są dwie postaci. Po lewej stronie klęczy donator – Chevalier, w czerwonej tunice. Tuż obok niego jest jego patron, św. Stefan. Święty w lewej ręce ma Biblię. Na niej znajduje się kamień symbolizujący jego ukamienowanie. Z tyłu głowy świętemu spływa krew z zadanej mu śmiertelnej rany. Zagadkowy kamień Kamień nie wygląda jednak jak typowy nieobrobiony otoczak. Dlatego zaintrygował naukowców. Zwrócił na niego uwagę prof. Steven Kangas, starszy wykładowca na Wydziale Historii Sztuki w Dartmouth w USA. Miał przeczucie, że to nie był zwykły kamień. – Znałem malarstwo Fouqueta od lat i zawsze myślałem, że kamienny obiekt wygląda jak prehistoryczne narzędzie. Miałem z tyłu głowy poczucie, by zająć się tą sprawą w przyszłości – powiedział Kangas. W 2021 roku Kangas wziął udział w seminarium w Dartmouth na temat stanowiska Isimila w Tanzanii, które słynie z pięściaków. Wykład wygłosił stypendysta Montgomery Charles Musiba, profesor antropologii na Uniwersytecie Colorado-Denver i ekspert ds. pochod…

obraz-17c053c.png
width: 2160
height: 1440

Średniowieczna sieć handlowa i miasta, które kształtowały Europę
type: item
date: 2026-03-31T12:27:01.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: europa
subject: handel
subject: miasta
subject: morze
subject: średniowiecze
description: Hanza była jednym z najważniejszych zjawisk gospodarczych średniowiecznej Europy. Ta sieć miast i kupieckich stowarzyszeń nie tylko regulowała handel w basenie Morza Bałtyckiego i Północnego, lecz także wpływała na życie polityczne, społeczne i kulturowe regionu. Działając na pograniczu ekonomii i prawa miejskiego, Hanza przyczyniła się do rozwoju portów, stworzenia stałych szlaków handlowych i wymiany doświadczeń między miastami hanzeatyckimi w Polsce, Niemczech i innych krajach.
encoded: Spis treści: Jak działała Hanza? Miasta hanzeatyckie w Polsce Hanza w Niemczech i innych krajach Znaczenie Hanzy w historii Europy Dlaczego Hanza upadła? Hanza (Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki) nie była państwem w klasycznym sensie, lecz siecią współpracujących miast i kupieckich gildii, które wspólnie chroniły swoje interesy handlowe. Jej korzenie sięgają XII wieku, kiedy to niemieckie miasta nad Bałtykiem, takie jak Lubeka, Hamburg czy Wismar, zaczęły tworzyć luźne porozumienia kupców, mające chronić ich przed piractwem i rabunkiem podczas dalekosiężnych podróży handlowych. Hanza w szczytowym momencie skupiała około 160 miast w Europie Północnej i Środkowej, a jej zasięg obejmował dzisiejsze Niemcy, Polskę, kraje bałtyckie, Holandię i Skandynawię. Liga zapewniała swoim członkom nie tylko bezpieczeństwo, ale również korzystne warunki handlowe, takie jak zwolnienia celne i prawo do eksploatacji strategicznych portów. Jak działała Hanza? Funkcjonowanie Hanzy opierało się na kilku kluczowych zasadach: współpracy, wzajemnej ochronie oraz kontroli nad szlakami handlowymi. Zjazdy delegatów miast hanzeatyckich, zwane Hansetagami, były najwyższym organem decyzyjnym związku. Te zgromadzenia, które choć nieregularne, pozwalały na podejmowanie decyzji dotyczących handlu, polityki i obrony wspólnych interesów. Hanza ustanawiała Kantory, czyli stałe placówki handlowe w najważniejszych ośrodkach handlowych Europy. Najsłynniejsze z nich znajdowały się w Londynie, Brugii, Bergen i Nowogorodzie. Kantory nie były zwykłymi magazynami – posiadały własną administrację, prawo do sądzenia sporów między kupcami, a czasem nawet niezależne statusy prawne. Takie placówki umożliwiały kontrolę nad handlem i zabezpieczały inwestycje członków Hanzy poza granicami ich miast. W codziennym funkcjonowaniu Hanza zapewniała swoim członkom ochronę przed piratami, wsparcie w negocjacjach handlowych oraz możliwość koordynacji produkcji i sprzedaży. Sieć miast hanzeatyckich umożliwiała wymianę surow…

hanza-86a378d.jpg
width: 1800
height: 1200

Naukowcy potwierdzili tożsamość twórcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pomogła analiza DNA i tomograf
type: item
date: 2026-03-24T11:20:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: antropologia
subject: cesarz
subject: genetyka
subject: grób
subject: niemcy
subject: średniowiecze
description: Z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością to Otton I Wielki – ogłosili badacze z Niemiec. Wyniki archaeogenetyczne łączące szczątki spoczwyające w katedrze w Magdeburgu z dynastią Ludolfingów zamknęły proces identyfikacji. Po tysiącu lat nauka potwierdziła, że fundator katedry spoczywa w swoim pierwotnym miejscu. W jego tumbie znaleziono jednak coś, co zaskoczyło badaczy: skorupki jajek i nasiona. Co tam robiły?
encoded: Otton I Wielki, żyjący w latach 912–973, był postacią monumentalną. Stworzył potęgę Świętego Cesarstwa Rzymskiego i ufundował arcybiskupstwo w Magdeburgu. To właśnie w tej katedrze, u boku swojej pierwszej żony Edyty, cesarz znalazł miejsce wiecznego spoczynku. Choć jego grobowiec był otwierany w XIX wieku, dopiero współczesne badania kontrolne z 2024 roku ujawniły krytyczny stan zabytku. Oprócz pilnej renowacji przy okazji wykonano szczegółowe analizy szczątków. Kiedy w 2025 roku naukowcy otworzyli kamienny sarkofag Ottona I Wielkiego, stanęli przed kluczowym pytaniem: czy odnalezione wewnątrz kości rzeczywiście należą do potężnego władcy. Dzięki badaniom genetycznym i analizom antropologicznym, w marcu 2026 roku poznaliśmy odpowiedź. Dziedzictwo zagrożone przez czas Naukowcy zaobserwowali niepokojące uszkodzenia: korodujące żelazne elementy, wilgoć oraz zasolenie niszczące strukturę sarkofagu. Aby ratować ten bezcenny obiekt, w styczniu 2025 roku wokół grobowca wzniesiono specjalną drewnianą konstrukcję, pozwalającą na przeprowadzenie prac w kontrolowanych warunkach. Decyzja o podniesieniu ważącej 300 kilogramów marmurowej płyty była nieunikniona, by móc zbadać i zakonserwować jego zawartość. Skarby ukryte w sośninie Pod płytą z marmuru pochodzącego z dzisiejszej wyspy Marmara (Turcja) odkryto skromną, drewnianą trumnę, która – jak wykazały badania dendrochronologiczne – została wykonana z sosny ściętej zimą 1208 roku. Prawdopodobnie wiązało się to z przeniesieniem szczątków cesarza po wielkim pożarze katedry w 1207 roku. Wewnątrz oczom badaczy ukazały się nie tylko kości, ale też artefakty: fragmenty bizantyjskiego jedwabiu, tkanina przetykana srebrnymi nićmi oraz przedmioty świadczące o dawnych ingerencjach w pochówek, takie jak XIII-wieczna moneta, skorupki jaj czy pestki owoców. Dokumentacja trumny odbywała się przy użyciu najnowocześniejszych technik, w tym skanowania 3D i fotografii wysokiej rozdzielczości. Podczas gdy sarkofag poddawano renowacji, szczątki …

otton-e639050.jpg
width: 1688
height: 1125

Zapomniane imperium. Chazaria była jedną z największych potęg Europy
type: item
date: 2026-03-15T11:56:53.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: europa
subject: średniowiecze
description: Od VII do IX wieku Chazaria stanowiła jeden z głównych filarów ówczesnego porządku geopolitycznego. Państwo rozciągające się od brzegów Morza Kaspijskiego po stepy dzisiejszej Ukrainy było bowiem czymś więcej niż tylko efemerycznym związkiem koczowników. Mówimy tu o kluczowym buforze, chroniącym Europę przed ekspansją islamu od strony Kaukazu i jednocześnie – o „inkubatorze”, w którym kształtowały się zręby przyszłej Rusi Kijowskiej i państwowości węgierskiej. Dziś nazwa stepowego imperium jest już niemal nieobecna w potocznej świadomości historycznej.
encoded: Spis treści: Tureckie korzenie Wielkie imperium, czyli zasięg terytorialny Chazarii Sacrum i profanum, czyli dwuwładza w Chazarii Tarcza Europy Judaizm na stepie Upadek imperium Bez chazarskich wzorców administracyjnych i militarnych, wczesna Ruś Kijowska najprawdopodobniej wyglądałaby zupełnie inaczej. Również Węgrzy, którzy przez wieki żyli w symbiozie z Chazarami, przenieśli wiele elementów ich kultury politycznej i rzemiosła do Europy Środkowej. Jak na ironię, Rusowie zadecydowali o upadku potężnego i bogatego imperium, od którego tarczy przez ponad sto lat odbijały się siły arabskie, dążące do islamskiego podboju Europy Wschodniej. Tureckie korzenie Początki Chazarii – a właściwie Kaganatu Chazarskiego – są związane z wielkimi procesami migracyjnymi, które wstrząsnęły Eurazją po upadku potęgi Hunów. Źródła wspominają o tym ludzie dopiero w VI wieku, jednak należy wspomnieć, że istnieje hipoteza, według której pojawili się oni w dorzeczu dolnej Wołgi znacznie wcześniej, jako jeden z odłamów ludów tureckich. We wczesnych kronikach ich kolebka jest nazywana „Bersilią”. Mowa o regionie zlokalizowanym na terenie dzisiejszego Dagestanu, gdzie Chazarowie funkcjonowali pierwotnie w ramach potężnego związku plemiennego Sabirów. Kluczowy moment dla krystalizacji chazarskiej państwowości nastał w połowie VII stulecia, wraz z rozpadem kaganatu zachodniotureckiego. W 650 roku, w obliczu chaosu po upadku Turkuci, Chazarowie pod wodzą klanu, który niektórzy historycy utożsamiają z królewskim rodem Ashina, ogłosili niezależność. Nie była to jednak zwykła rebelia, a narodziny nowej potęgi, która szybko zdominowała sąsiednie ludy: Bułgarów, Alanów i wczesne plemiona słowiańskie. Chazarowie od samego początku nie tworzyli jednolitej etnicznie grupy. Był to raczej konglomerat plemion posługujących się językami tureckimi, głównie z grupy oghurskiej, ale obejmujący także ludy irańskie, ugrofińskie i słowiańskie. Różnorodność stała się podstawą potęgi nowego państwa, ale także wyzwan…

Chazarowie-33925c4.jpg
width: 2813
height: 1875

Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
type: item
date: 2026-03-13T07:45:04.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: broń
subject: historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
description: Podczas wykopalisk w niemieckiej Brandenburgii archeolodzy odnaleźli broń krótką datowaną na końcówkę XIV wieku. Naukowcy uważają, że jest 9 lat starsza od słynnej broni z Tannenbergu.
encoded: Historia broni palnej ma swój początek w Chinach. W Kraju Środka w IX wieku wynaleziono proch czarny. Początkowo był on używany głównie w celach rozrywkowych oraz do prostych broni zapalających. Z czasem Chińczycy zaczęli wykorzystywać proch w działaniach militarnych. Jedną z pierwszych takich konstrukcji była lanca ognista, którą uważa się za pierwszą na świecie broń prochową i poprzednik broni palnej. Kiedy powstała broń prochowa? Była to włócznia z przymocowaną rurą, z której po zapaleniu prochu wydobywał się płomień oraz drobne odłamki. Lance ogniste wykorzystywano m.in. w wojnach dynastii Song przeciw północnym państwom Liao i Jin, a później także przez Jin przeciwko Mongołom Czyngis-chana. W Europie lance pojawiły się dopiero w XIV w. Z chińskiej technologii stopniowo rozwijały się kolejne rodzaje broni, również krótkiej. W krajach europejskich zaczęły pojawiać się się pierwsze ręczne działa. Były to proste metalowe lufy zamocowane na drewnianym trzonku, które ładowano od przodu prochem i kulą. Strzał następował po przyłożeniu zapalonego lontu do otworu zapłonowego. Dotychczas jednym z najstarszych zachowanych egzemplarzy takiej broni było działko z Tannenbergu z 1399 roku. Najstarsza broń palna na świecie Okazuje się jednak, że istnieje starsza broń. Naukowcy prowadzący wykopaliska na terenie Brandenburgii znaleźli broń palną datowaną na 1390 r. W sumie ma ok. 6 cm długości. – Nie mamy żadnych pisemnych ani archeologicznych dowodów na używanie broni palnej z tego okresu w Brandenburgii. Do tej pory mogliśmy to jedynie zakładać w sposób ogólny – powiedział Christof Krauskopf, dyrektor Brandenburskiego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Państwowego Muzeum Archeologicznego. Broń została odnaleziona w 2023 roku przez Matthiasa Dasse, wolontariusza i konserwatora zabytków. Odkrył fragmenty tego prymitywnego pistoletu podczas badań terenowych w pobliżu zamku Kletzke. Odkrywca przekazał artefakt Gordonowi Thalmannowi, kierownikowi Urzędu Ochrony Zabytków w Prigni…

FABRIC-KOLAZ-32-84-8ca542a.jpg
width: 2700
height: 1800

Powstaje najdroższy film w historii Polski. Będzie opowiadał o Słowianach
type: item
date: 2026-03-12T07:41:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: chrzest
subject: filmy
subject: mieszko I
subject: Piastowie
subject: polska
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: To nie będzie kolejna „cepelia”. Wojciech Smarzowski chce zbudować prawdziwe grody i zrekonstruować starosłowiańską mowę, by opowiedzieć o czasach Mieszka I. „Swadźba” i „Chrzest” mają być najdroższymi i najbardziej autentycznymi filmami w historii naszej kinematografii. Kiedy premiera?
encoded: Wojciech Smarzowski tworzy filmy, które nikogo nie pozostawiają obojętnym. Jego produkcje, tak jak „Wołyń”, „Kler” oraz „Dom dobry” dotykają bolesnych traum społecznych. Reżyser przedstawia te zjawiska w sposób bezkompromisowy. Czy tak samo będzie w przypadku przygotowywanej właśnie produkcji? Tym razem Smarzowski wziął się za temat związany z początkami państwa polskiego. Akcja filmu rozgrywać się będzie w drugiej połowie X wieku i dotyczyć będzie Słowian. Trzy warstwy słowiańskiej duszy Co do tej pory zdradzili na temat filmu jego twórcy? Scenariusz, współtworzony przez Wojciecha Rzehaka (autora m.in. „Kleru”), opiera się na kilku przeplatających się płaszczyznach. „Film składa się z trzech warstw. Pierwsza, która teraz przyciąga naszą uwagę najsilniej, to Mieszko i to, co działo się w wielkiej polityce, czyli budowanie państwowości. Drugi wątek jest przygodowy, można powiedzieć awanturniczy. (…) Trzecia płaszczyzna będzie związana z wierzeniami oraz obyczajami” – mówi w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” Wojciech Rzehak. Akcja filmu rozpocznie się w latach 963–964, kiedy Mieszko I ścierał się z Wieletami i Wolinianami. Oś czasu produkcji uwzględnia rok 966, bezpośrednio związany z chrztem władcy, oraz rok 967, w którym Mieszko odniósł zwycięstwo nad Wichmanem dzięki sojuszowi z Czechami. Wierzenia i obrzędy Słowian Warstwa dotycząca wierzeń i rytuałów Słowian będzie stanowić ważną cześć produkcji. Twórcom zależy na dowartościowaniu słowiańskiej mitologii, którą postrzegają jako „scancelowaną”. Wojciech Rzehak stwierdził, że chce „dowartościować słowiańską mitologię, którą nam zabrano”. Z tego powodu filmowcy chcą zaprezentować na ekranie kilka ważnych ceremonii i świąt: Swadźba (Swaćba) – staropolski ceremoniał zaślubin, będący istotnym rytuałem przejścia, Tryzna – słowiański obrzęd żałobny i pogrzebowy, Noc Kupały oraz Szczodre Gody – celebrowanie przesileń letniego i zimowego. Życie społeczności zostanie pokazane jako nierozerwalnie zrośnięte z naturą i cyklem pó…

smarzowski-8d97848.jpg
width: 1575
height: 1050

To się nazywa szczęście. Mężczyzna podczas nurkowania znalazł swój drugi miecz krzyżowców
type: item
date: 2026-03-10T10:58:58.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: izrael
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
description: Izraelski student podczas nurkowania u wybrzeży Morza Śródziemnego między Hajfą a Tel Awiwem natrafił na pokryty grubą warstwą piachu i muszli średniowieczny miecz należący do krzyżowców. Podobnego odkrycia dokonał już 5 lat wcześniej.
encoded: W 2021 roku u wybrzeży północnego Izraela podwodny archeolog Shlomi Katzin natrafił na niezwykłe znalezisko – żelazny miecz z epoki krucjat. Artefakt przez stulecia lat spoczywał na dnie morza, niemal całkowicie pokryty grubą warstwą muszli, piasku i innych morskich organizmów. Dwa miecze krzyżowców odnalezione w ciągu 6 lat Powstała w ten sposób skorupa działała jak naturalna osłona, która zabezpieczyła broń przed całkowitą korozją. Po usunięciu osadów z ostrza badania wykazały, że miecz ma ok. 800 lat i najpewniej powstał w czasach krucjat. Analiza ujawniła coś jeszcze. Było to niewielkie wygięcie ostrza, które zdaniem badaczy mogło powstać w trakcie walki z innym rycerzem. Sześć lat później wydarzyła się sytuacja niemal jak deja vu. Shlomi Katzin ponownie nurkował u wybrzeży Izraela i znów dostrzegł wystającą z dna rękojeść miecza. Tym razem jednak artefakt był niemal całkowicie zasypany piaskiem i pokryty grubą warstwą morskich osadów. W komunikacie prasowym Uniwersytet w Hajfie poinformował, że Izraelczyk początkowo zwrócił uwagę na grupę nurków, którzy przeczesywali dno morza z wykorzystaniem z wykrywaczy metalu. Katzin relacjonował, że obawiał się, iż mogą to być osoby próbujące nielegalnie poszukiwać zabytków. W Izraelu znaleziono tylko kilka podobnych mieczy Izraelczyk postanowił przepędzić innych nurków z potencjalnego stanowiska archeologicznego. Gdy wszyscy odpłynęli, zauważył fragment rękojeści miecza. Katzin poinformował o znalezisku swoją przełożoną, archeolożkę morską Deborah Cvikel. Ta z kolei skontaktowała się z Izraelskim Urzędem Starożytności, który wydał zgodę na wydobycie artefaktu z dna Morza Śródziemnego, aby zapobiec jego dalszemu niszczeniu. – To niezwykle rzadkie znalezisko, które rzuca nowe światło na obecność krzyżowców na wybrzeżach Izraela. W kraju znanych jest zaledwie kilka podobnych mieczy z okresu krzyżowców (1095–1291 n.e.). Dlatego to odkrycie w znacznym stopniu przyczynia się do poznania i zrozumienia znaczenia wykorzystania mor…

miecz-krzyzowca-5abb4ae.jpg
width: 2048
height: 1365

Valhalla stanowi centrum potęgi Odyna. Zamiast odpoczynku na bohaterów czeka tam wieczny trening i ostateczne poświęcenie
type: item
date: 2026-03-07T11:59:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: mity
subject: norwegia
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: Valhalla, magiczna kraina, gdzie Odyn gromadzi ogromną armię i karmi wojowników dzikiem, jest jednym z najważniejszych składników nordyckiej mitologii – pięknej i fascynującej, ale także mrocznej i przerażającej. Powszechnie jest przedstawiana jako miejsce wiecznego szczęścia wikingów. Jednak rzadko wspomina się, że dla wojownika nagrodą nie był odpoczynek, a wieczna wojna, będąca niczym innym, jak przygotowaniem do ostatecznego poświęcenia.
encoded: Spis treści: Złote serce Asgardu Konstrukcja z oręża Mieszkańcy Valhalli Rutyna w krainie bogów i bohaterów Współczesna kultura – od oper Wagnera, po komiksowe uniwersa i gry wideo – zredukowała obraz Valhalli do „wikińskiego raju”, pełnego piwa i romantycznej walki. Należy jednak podkreślić, że rzeczywista, czyli zgodna z pierwotnym mitem, natura tego miejsca jest znacznie bardziej złożona i mroczniejsza, niż mogłoby się wydawać. Bez współczesnych naleciałości dom poległych wojowników jawi się jako gigantyczne koszary, twierdza ostatecznej obrony i polityczne centrum, w którym Odyn gromadzi zasoby na dzień sądu. Złote serce Asgardu Według przekazów zawartych w mitologii nordyckiej, Valhalla nie unosi się w próżni. Źródła precyzyjnie osadzają ją w geografii Asgardu, świata bogów Aesirów. „Grímnismál”, pieśń w której Odyn wyjawia tajniki kosmosu, wskazuje, że Valhalla znajduje się w krainie zwanej Glaðsheimr. Pod tą nazwą kryje się piąta z wymienianych w poemacie niebiańskich siedzib, opisywana jako „rozciągająca się szeroko” i „jaśniejąca złotem”. Snorri Sturluson w „Gylfaginning” dopowiada, że Glaðsheimr to nie tylko parcela pod Valhallę. Kraina ta jest miejscem zgromadzeń rady bogów, zawierającym trzynaście wysokich tronów dla Aesirów – męskich bóstw. Oznacza to, że koszary armii Odyna nie zostały zepchnięte na peryferia Asgardu, a stanowią jego administracyjne i reprezentacyjne centrum. Siedziba Wszechojca sąsiaduje z Vingólf, salą zgromadzeń bogiń. Sugeruje to, że wojna, która w nordyckiej mitologii jest męską domeną, i sacrum są w tym świecie nierozerwalnie splecione. Konstrukcja z oręża Valhalla nie jest kamienną twierdzą czy drewnianą chatą. Bardziej przypomina ogromny pomnik wojny. Zgodnie z opisami zawartymi w „Grímnismál” i powtórzonymi w „Eddzie prozaicznej”, każdy element konstrukcyjny budynku pełni funkcję symboliczną i praktyczną. Dach ze złotych tarcz Budynek nie jest kryty strzechą czy gontem. Jego połać dachowa składa się z tysięcy złotych tarcz, uł…

valhalla-1-9cda00d.jpg
width: 1536
height: 1026

Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum na ponad tysiąc lat. Losy imperium pełne były spektakularnych triumfów i bolesnych upadków
type: item
date: 2026-03-01T13:27:58.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: bizancjum
subject: średniowiecze
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
description: Bizancjum trwało przez ponad tysiąc lat. Potężne imperium było swoistym paradoksem – w swej dojrzałej fazie mówiło po grecku, modliło się w obrządku chrześcijańskim, a kulturowo chyliło się ku Bliskiemu Wschodowi. Jednak do ostatniego dnia istnienia czerpało legitymizację z rzymskiego prawa, rzymskiej administracji i rzymskiej idei uniwersalnego imperium. Przyjrzyjmy się nieco bliżej dziejom potężnego państwa.
encoded: Spis treści: Konstantynopol i trwały podział Złoty wiek Justyniana Kryzys VII wieku i początek systemu temowego Macedońskie odrodzenie Katastrofalny rok 1204 Jak upadł kolos? W powszechnej i historycznej świadomości, termin „Bizancjum” funkcjonuje jako synonim wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego, która przetrwała upadek zachodu. Należy jednak podkreślić, że nazwa ta została nadana dopiero przez XIX-wiecznych historyków, nie przez samych twórców tej cywilizacji. Mieszkańcy imperium, od jego zarania w IV wieku aż po tragiczny finał w XV wieku, niezmiennie określali się mianem Rzymian, a swoje państwo dumnie nazywali Cesarstwem Rzymskim. Konstantynopol i trwały podział Bizancjum zostało wzniesione na ryzykownej decyzji cesarza Konstantyna Wielkiego o przeniesieniu stolicy imperium z Rzymu nad Bosfor. W 324 roku, po pokonaniu Licyniusza i zjednoczeniu cesarstwa Konstantyn dostrzegł, że demograficzny, gospodarczy i militarny środek ciężkości imperium przesunął się na wschód. Bizancjum, starożytne greckie miasto zlokalizowane na strategicznym cyplu kontrolującym kluczowe szlaki handlowe, zostało wybrane na „Nowy Rzym”. Oficjalna dedykacja miasta nastąpiła 11 maja 330 roku. Konstantynopol był czymś więcej niż tylko nową rezydencją władcy. Stanowił coś w rodzaju deklaracji politycznej. Miasto zaprojektowano z rozmachem godnym starego Rzymu – z senatem, forami i hipodromem – ale z chrześcijańskim duchem, który miał zdefiniować przyszłość imperium. W 395 roku, po śmierci Teodozjusza I Wielkiego, nastąpił ostateczny i trwały podział na Cesarstwo Zachodniorzymskie i Wschodniorzymskie. Nękany problemami gospodarczymi i presją migracyjną zachód upadł w 476 roku pod ciosami Odoakra. Wschód nie tylko przetrwał i obronił swoje granice, ale także ciągłość administracyjną i prawną, co stało się bazą dla przyszłej ekspansji. Złoty wiek Justyniana Wraz z panowaniem Justyniana I Wielkiego nastał najambitniejszy, a przy tym także najbardziej kontrowersyjny okres w dziejach wczesnego Ce…

bizancjum-6c901f3.jpg
width: 1800
height: 1200