National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-20T07:17:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Noc Kupały i Sobótka. Jak dawni Słowianie świętowali letnie przesilenie?
items: Kości królewskie w Poznaniu. Zobacz szczątki Bolesława Chrobrego i królowej Rychezy
items: Pierwsze takie wykopaliska w Biskupinie od ponad pół wieku. Co udało się odkryć?
items: „Rewelacyjne znalezisko archeologiczne!”. Średniowieczny miecz wyciągnięty z Warty obok Wronek
items: Król zobaczył narzeczoną i wpadł w gniew. Tak wyglądały średniowieczne małżeństwa dynastyczne
items: Średniowieczny Kraków tonął w błocie i nieczystościach. Trudno uwierzyć, że tak żyli jego mieszkańcy
items: Kto ukradł polskie insygnia koronacyjne z grobu Kazimierza Wielkiego? Historia jak z kryminału
items: Grunwald pozostaje symbolem wielkiego zwycięstwa. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
items: Piękna i młoda w wieku 72 lat? Niezwykła historia eliksiru, który rozsławił polską władczynię
items: Archeologiczna sensacja w Opolu. DNA ujawniło tajemnicę szkieletów zastygłych w miłosnym uścisku
items: Bezpłodność oznaczała w średniowieczu wyrok? Mroczne sekrety i niewyjaśnione zgony na polskim dworze
items: „Siedlisko szatana”. Dlaczego średniowieczni kronikarze nienawidzili silnych kobiet?
items: Jak w średniowieczu leczono trąd? Na tym klasztornym cmentarzu znaleziono ciała nasączone trucizną
items: Średniowiecze nie było piekłem kobiet. Historyczka obala utarte mity o bezwolnych niewiastach
items: Prywatne zapiski średniowiecznego kupca. Archeolodzy odkryli jego notes w... latrynie
items: Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?
items: Sieciech, romans i morderstwo następcy tronu. Mroczne kulisy upadku króla Bolesława Śmiałego
items: Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
items: Stworzyli niezwykłe imperium, rozpięte między Torą a runami. Chazarowie na zawsze zmienili oblicze Europy Wschodniej
items: Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
items: Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
items: Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
items: Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
items: Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
items: Tajemnica rozbicia dzielnicowego. Czy Piastowie sami zgotowali sobie ten los?

Noc Kupały i Sobótka. Jak dawni Słowianie świętowali letnie przesilenie?
type: item
date: 2026-06-20T07:16:37.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: chrześcijanie
subject: religie
subject: słowianie
subject: średniowiecze
subject: tradycje
subject: wierzenia
description: Ogień płonący na wzgórzach, skoki przez płomienie, wróżby z wianków puszczanych na wodę i poszukiwanie legendarnego kwiatu paproci. Słowiańskie święto związane z letnim przesileniem było pełne zmysłowości i magii. Poznaj historię tych niezwykłych obrzędów i dowiedz się, w jaki sposób przetrwały one do naszych czasów.
encoded: Najdłuższy dzień w roku na półkuli północnej ma miejsce zawsze między 20 a 22 czerwca. Ten moment określany jest letnim przesileniem. Ludzie od tysiącleci spoglądali w niebo. Dlatego zwracali uwagę na tego typu zjawiska – nie tylko przesilenia (zimowe i letnie), ale też na równonoce wiosenne i jesienne, gdy dzień trwa tyle samo co noc. Przesilenie letnie związane jest z bardzo ważnym świętem czczonym przez dawnych Słowian. Jaki był jego przebieg? Słowiański kalendarz obrzędowy Wygląda na to, że dla Słowian w czasów przed nastaniem chrześcijaństwa kluczowe znaczenie miały święta związane z porami roku. Można powiedzieć wręcz o cyklu solarnym oraz cyklu wegetacyjnym. Słowianie, będący rolnikami, dostrzegali zbieżność zjawisk z cyklem życia roślin, które uprawiali. W momencie przesilenia zimowego świętowali Szczodre Gody. Obchodzone w momencie przesilenia zimowego, symbolizowały śmierć i odrodzenie boga słońca, Dadźboga, oraz początek nowego roku solarnego Wiosną celebrowano z kolei Jare Gody. Odbywały się w momencie równonocy wiosennej, oznaczającej początek cyklu wegetacyjnego, wygnanie zimy (topienie Marzanny) i przebudzenie sił witalnych. Z kolei Dziady przypadały na przełom października i listopada. Był to kluczowy czas kultu przodków, kiedy według wierzeń bramy zaświatów zostają były dla dusz zmarłych. Jak Słowianie świętowali przesilenie letnie? Noc przesilenia letniego w czasach pogańskich była hucznie świętowana. Rozpalano ogniska na wzgórzach. Wokół nich tańczono i śpiewano oraz skakano przez płomienie. Parom, którym udało się z sukcesem przeskoczyć przez płomienie, wróżono udane małżeństwo. Odbywały się też rytuały magiczne. Do ognisk wrzucano zioła, w tym bylicę czy werbenę. Miało to spowodować, że dzień zostanie uleczony, a słońce – wskutek tego zabiegu magii sympatycznej – uzyska siłę do zdominowania ciemności. Aromatyczne rośliny miały też chronić domostwa przed złem i bydło przed chorobami. Integralną częścią obchodów było rzucanie wianków na wodę, co m…

---1856-7710a3b.jpg
width: 1280
height: 820

Kości królewskie w Poznaniu. Zobacz szczątki Bolesława Chrobrego i królowej Rychezy
type: item
date: 2026-06-16T10:57:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: królowa
subject: królowie
subject: Piastowie
subject: poznań
subject: średniowiecze
description: Chcesz stanąć twarzą w twarz z historią? W środę 17 czerwca w Poznaniu odbędzie się uroczysta ekspozycja kości Bolesława Chrobrego i Rychezy. To wydarzenie bez precedensu, bo te królewskie pamiątki rzadko wystawiane są na widok publiczny.
encoded: Powodem ekspozycji szczątków królewskich jest 1001. rocznica śmierci Bolesława Chrobrego. Wydarzenie zaplanowano na 17 czerwca 2026 roku, ponieważ zgodnie z przekazami historycznymi to właśnie tego dnia przypada rocznica śmierci pierwszego króla Polski. Poprzez publiczne wystawienie pojemników, w których przechowywane są szczątki Bolesława Chrobrego oraz jego synowej, królowej Rychezy, organizatorzy pragną oddać cześć pierwszym władcom Polski i przypomnieć o pracy badaczy różnych dziedzin nauki, którzy nieustannie studiują dzieje początków państwa polskiego. Gdzie są szczątki Bolesława Chrobrego? Pierwszego króla Polski Bolesława Chrobrego pochowano w katedrze na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, zapewne obok innych władców piastowskich, takich jak Mieszko I czy Przemysł II. Niestety, na przestrzeni stuleci szczątki uległy rozproszeniu. Szczególnym miejscem pamięci i kultu historycznego w obrębie tej świątyni jest dziewiętnastowieczna Złota Kaplica, ufundowana i zaprojektowana jako narodowe mauzoleum pierwszych władców. Nie ma jednak pewności, czy przechowywane tam szczątki faktycznie należą do m.in. Chrobrego – jest to domniemanie. Nowe badania – jakie wnioski? Gdy pod koniec XVIII wieku szczątki królewskie uległy rozproszeniu, kość dłoni (paliczek), zapewne należąca do Chrobrego, trafiła do Krakowa. Od lat przechowywana jest w Gabinecie Historycznym Pałacu Arcybiskupów Krakowskich. Te szczątki stały się celem ostatnich analiz naukowych. Prof. Marek Krąpiec z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie ustalił ich wiek na mniej więcej rok 1025. Data ta idealnie pokrywa się z historyczną datą śmierci Bolesława Chrobrego. Być może szczątki zostaną poddane analizom genetycznym. Szczątki pierwszej królowej Polski 17 czerwca będzie można zobaczyć w Złotej Kaplicy również fragment żebra Rychezy, pierwszej królowej Polski i żony Mieszka II. Na co dzień kość znajduje się w Opactwie Benedyktynów w Tyńcu. Rycheza była córką palatyna reńskiego Erenfrieda Ezzona i Matyldy, siostry cesar…

kosc-1a077cb.jpg
width: 5496
height: 3670

Pierwsze takie wykopaliska w Biskupinie od ponad pół wieku. Co udało się odkryć?
type: item
date: 2026-06-12T06:50:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biskupin
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: średniowiecze
description: Biskupin kojarzy się z grodem kultury łużyckiej sprzed około 2800 lat. Najnowsze prace pokazują jednak, że historia tego miejsca jest znacznie bardziej złożona. Archeolodzy natknęli się na fortyfikacje z czasów średniowiecza. Co jeszcze udało się odkryć?
encoded: Biskupin jest najbardziej znanym stanowiskiem archeologicznym w Polsce. Co roku słynną rekonstrukcję grodu sprzed blisko 2800 lat odwiedza nawet 200 tys. osób. Ale wielu turystów nie zdaje sobie sprawy z tego, że w okolicy Jeziora Biskupińskiego ludzie żyli zarówno wcześniej, jak i później. I że archeolodzy odkryli ślady po ich bytowaniu. Co najważniejsze, na terenie Muzeum Archeologicznego w Biskupinie powstały rekonstrukcje tych znalezisk – chaty pierwszych rolników z czasów neolitu sprzed 7 tysięcy lat czy obozowiska łowców i zbieraczy. Biskupin łużycki, ale nie tylko Biskupin najczęściej kojarzony jest z reliktami odkrytymi w 1933 r. przez nauczyciela pobliskiej szkoły, Wincentego Szwajcera, który zaalarmował archeologów. Wkrótce ruszyły wykopaliska, które ujawniły grodzisko powstałe około 2700 lat temu, czyli na przełomie epok brązu i żelaza, związane ze społecznością kultury łużyckiej. To w cieniu rekonstrukcji tego prastarego grodziska pod koniec maja zespół naukowy z Katedry Starożytności i Wczesnego Średniowiecza Instytutu Archeologii UMK w Toruniu przeprowadził badania wykopaliskowe. „Już w okresie przedwojennym oraz w latach 40. i 50. XX wieku w miejscu tym stwierdzono występowanie pozostałości grodu z okresu plemiennego i wczesnopaństwowego, które zalegały na reliktach osady obronnej kultury łużyckiej” – napisał w mediach społecznościowych szef wykopalisk prof. Wojciech Chudziak. Średniowieczny Biskupin Teraz archeolodzy postanowili zweryfikować dawne ustalenia dotyczące czasów wczesnego średniowiecza. Jeden z poprzednich badaczy Biskupina, Zdzisław Rajewski uważał, że na półwyspie, obok łużyckich umocnień, w początkach VI wieku powstało kolejne założenie obronne funkcjonujące co najmniej do okresu panowania Bolesława Chrobrego i Mieszka II. „Chociaż w XXI wieku pojawiły się głosy krytyczne podważające tak wczesną datację grodu, nie było materialnych dowodów, które mogłyby pomóc wyjaśnić tą kwestię. Braki dokumentacyjne i przemieszanie materiałów ceramic…

IMG3307-b26eb18.jpg
width: 5712
height: 4284

„Rewelacyjne znalezisko archeologiczne!”. Średniowieczny miecz wyciągnięty z Warty obok Wronek
type: item
date: 2026-06-10T11:00:02.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: broń
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rzeka
subject: średniowiecze
description: Czy to broń wojownika, a może element dawnego kultu? XI-wieczny miecz wyłowiony z Warty koło Wronek rozpala wyobraźnię historyków. Zabytek został uratowany dzięki czujności pana Mirosława Tucholskiego. Teraz trafił do konserwacji, a już niebawem znajdzie się na wystawie.
encoded: Susza jest dla dziedzictwa archeologicznego zarówno szansą, jak i zagrożeniem. Szansą ze względu na możliwość odkrycia wyłaniających z wody zabytków, ale zagrożeniem z powodu ryzyka uszkodzeń – wilgoć posiada właściwości konserwujące. Dzięki temu bardzo dobrze zachowały się relikty łużyckiej osady w Biskupinie. Miecz w Warcie We wtorek Muzeum Ziemi Wronieckiej poinformowało za pośrednictwem mediów społecznościowych o tym, że do tej placówki trafił miecz datowany na XI wiek. „Rewelacyjne znalezisko archeologiczne! Uczciwy znalazca, Wronczanin p. Mirosław Tucholski, wydobył średniowieczny miecz z rzeki Warty na terenie naszej gminy. Po wstępnych oględzinach przedmiotu w muzeum, będący na miejscu archeolog p. Ryszarda Pietrzak, potwierdził oryginalność miecza i wydatował go na XI w.!” – napisali rozentuzjazmowani muzealnicy. Informację o znalezisku przekazano, zgodnie z obowiązującym prawem, do Wojewódzkiego Wielkopolskiego Konserwatora Zabytków. Sam miecz, zgodnie z zaleceniami, odpowiednio zabezpieczono. Jaka jest historia odnalezionej broni? Miecz jest niestety anonimowy. „Czy należał do wojownika żyjącego w czasach wczesnego średniowiecza na naszych ziemiach, czy może został wyrzucony z łodzi płynącej Wartą w wyniku jakiegoś aktu kultu? Tego już się pewnie nie dowiemy…” – zastanawiają się muzealnicy. W ich ocenie ziemia wroniecka nadal chowa przed nami jeszcze wiele tajemnic. Co dalej z mieczem? Burmistrz Wronek Rafał Zimny zadeklarował zabezpieczenie środków finansowych na konserwację i opracowanie naukowe broni. W tym celu artefakt trafi do pracowni Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Muzealnicy pochwalili odpowiedzialną postawę znalazcy. Dzięki temu to niezwykłe znalezisko będzie można już za kilka miesięcy obejrzeć w Muzeum Ziemi Wronieckiej. „Dzięki p. Mirosławowi ten fascynujący zabytek będzie stanowił podstawę wielu prac naukowych, badawczych, lekcji muzealnych oraz niebywałą atrakcję turystyczną dla naszego miasta” – napisali w mediach społecznościow…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/06/71836404216069102114376747914179725242862526n-d1401a7.jpg
width: 2048
height: 1256

Król zobaczył narzeczoną i wpadł w gniew. Tak wyglądały średniowieczne małżeństwa dynastyczne
type: item
date: 2026-06-06T08:44:53.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: małżeństwo
subject: średniowiecze
description: Średniowieczne małżeństwa dynastyczne były przede wszystkim narzędziem polityki. O wyborze przyszłej królowej decydowały sojusze, interesy dynastii i skomplikowane negocjacje prowadzone przez posłów. Problem pojawiał się wtedy, gdy władca po raz pierwszy widział swoją narzeczoną dopiero po zawarciu umowy. Jak organizowano takie mariaże i kto ponosił odpowiedzialność za ich powodzenie?
encoded: Spis treści: Małżeństwa dynastyczne jako narzędzie polityki Jak wybierano przyszłe królowe i księżne? Zaręczyny, posagi i kary za zerwanie umowy Negocjacje ślubne Jadwigi Jagiellonki Dary dyplomatyczne i kulisy średniowiecznych pertraktacji W średniowiecznej Europie małżeństwa władców rzadko miały cokolwiek wspólnego z uczuciami. Były elementem wielkiej polityki, służyły budowaniu sojuszy i zabezpieczaniu interesów dynastii. O losie przyszłych królowych decydowali ojcowie, bracia i doradcy, a szczegóły mariażu ustalano podczas długich negocjacji. Czasem jednak nawet najlepiej przygotowane plany mogły zostać zagrożone przez czynnik, którego nie dało się przewidzieć – pierwsze spotkanie monarchy z przyszłą żoną. Małżeństwa dynastyczne jako narzędzie polityki Mariaże osób wysoko postawionych, szczególnie w wiekach średnich, były kwestią najwyższej wagi. Dobrze dobrany sojusz, wzmocniony odpowiednim małżeństwem, powinien przynosić realne korzyści obu zainteresowanym stronom. Nic więc dziwnego, że tak delikatną sprawę jak polityka małżeńska traktowano z najwyższą uwagą i analizowano pod wieloma względami. Posłowie, którzy w imieniu władcy mieli sfinalizować układ lub zawrzeć małżeństwo per procura, byli dobierani niezwykle starannie. To właśnie od nich zależało pomyślne zakończenie negocjacji i powodzenie całej misji. Przynajmniej w teorii. W praktyce nawet najlepiej przygotowane rozmowy mogły zakończyć się niepowodzeniem. Choć uwarunkowania polityczne odgrywały kluczową rolę w każdym tego typu związku, istniał jeden aspekt, którego nie dało się rozwiązać wyłącznie za pomocą umów i traktatów – wygląd przyszłej małżonki. W średniowieczu nie przesyłano jeszcze portretów, dlatego władca dowiadywał się, jak wygląda jego przyszła żona, dopiero po jej przybyciu do kraju. Nie zawsze był to widok zgodny z jego oczekiwaniami. Misternie budowana konstrukcja politycznych koligacji mogła rozbić się o tak pozornie błahą kwestię jak uroda kandydatki na żonę. Gniew monarchy spadał wówc…

malzenstwa-sredniowieczne-1d0280b.jpg
width: 2813
height: 1875

Średniowieczny Kraków tonął w błocie i nieczystościach. Trudno uwierzyć, że tak żyli jego mieszkańcy
type: item
date: 2026-06-02T07:02:14.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: higiena
subject: historia
subject: kraków
subject: średniowiecze
description: Średniowieczny Kraków pachniał znacznie gorzej, niż moglibyśmy sobie wyobrażać. Ulicami spacerowały świnie i kury, nieczystości płynęły rynsztokami, a odpadki często trafiały prosto do rzek. Mimo to mieszkańcy nie byli obojętni na kwestie higieny – miasto posiadało rozbudowany system usuwania nieczystości, liczne łaźnie i przepisy mające ograniczać fetor. Jak wyglądała codzienność w mieście pełnym zapachów, smrodu i błota? Oto kulisy życia w średniowiecznym Krakowie.
encoded: Spis treści: Jak radzono sobie z nieczystościami w średniowiecznym Krakowie? Jak średniowieczne miasta walczyły z błotem i nieczystościami? Łaźnie były ważnym elementem życia średniowiecznych miast Średniowieczny Kraków był miastem pełnym kontrastów. Z jednej strony rozwijał się handel, rzemiosło i infrastruktura miejska, z drugiej mieszkańcy musieli na co dzień mierzyć się z błotem, odpadami i wszechobecnym fetorem. Nieczystości trafiały do rynsztoków i rzek, ulicami chodziły zwierzęta gospodarskie, a władze wydawały kolejne przepisy mające poprawić warunki życia. Jak naprawdę pachniało jedno z najważniejszych miast średniowiecznej Europy i jak jego mieszkańcy dbali o higienę? Jak radzono sobie z nieczystościami w średniowiecznym Krakowie? Średniowieczne miasta, jako gęsto zaludnione ośrodki miejskie, zmagały się z poważnym problemem usuwania nieczystości. Zwarta zabudowa, stały napływ nowych mieszkańców i podróżnych, obecność licznego żywego inwentarza oraz rozwój rzemiosła sprawiały, że konieczne było wprowadzenie przepisów regulujących utrzymanie porządku i higieny. Z czasem powołano nawet specjalnych urzędników odpowiedzialnych za nadzór nad funkcjonowaniem miejskiego systemu sanitarnego. Źródłem nieczystości były nie tylko odpady produkcyjne i resztki żywności, lecz także fekalia oraz odchody zwierząt hodowanych przy domach. Zwierzęta na ulicach i problem odpadów W średniowiecznym Krakowie powszechnie hodowano przydomowe zwierzęta, takie jak świnie i kury. Często swobodnie poruszały się po ulicach, rozgrzebując nieczystości spływające rynsztokami. Odchody zwierzęce nie były jednak wyłącznie problemem. Traktowano je również jako cenny nawóz, dlatego starano się je zbierać i wykorzystywać gospodarczo. Rynsztoki, wywóz nieczystości i miejski fetor Architektura średniowiecza sprawiała, że nieczystości wylewane do rynsztoków były usuwane przez osoby odpowiedzialne za utrzymanie porządku w mieście i trafiały do dołów chłonnych lub miejsc składowania odpadów. Zanim j…

sredniowieczny-krakow-ab1fb58.png
width: 2528
height: 1696

Kto ukradł polskie insygnia koronacyjne z grobu Kazimierza Wielkiego? Historia jak z kryminału
type: item
date: 2026-05-31T11:44:19.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Polskie insygnia koronacyjne były symbolem władzy, ale ich losy przypominają momentami sensacyjny thriller. Wywożone za granicę, ukrywane przed pretendentami do tronu, a nawet wykradzione z grobu króla – przez stulecia towarzyszyły najważniejszym wydarzeniom w historii państwa.
encoded: Spis treści: Koronacja Władysława Łokietka i nowe insygnia królewskie Czy Łokietek nosił koronę Bolesława Śmiałego? Koronacje za Kazimierza Wielkiego i spór o miejsce koronacji Ludwika Węgierskiego Kradzież insygniów z grobu Kazimierza Wielkiego Jadwiga Andegaweńska bez królewskich regaliów Korona Jagiełły i powrót polskich insygniów Jak wyglądał ceremoniał koronacyjny polskich królów? Korona, berło, jabłko i Szczerbiec należały do najważniejszych symboli władzy w średniowiecznej Polsce. Dzieje polskich insygniów koronacyjnych obfitowały jednak w dramatyczne zwroty akcji – regalia wywożono za granicę, stawały się przedmiotem politycznych sporów, a nawet zostały wykradzione z grobu króla. Równie fascynująca była sama ceremonia koronacyjna, która przez stulecia podkreślała wyjątkową pozycję polskich monarchów. Koronacja Władysława Łokietka i nowe insygnia królewskie Po wielu latach walk Władysław Łokietek osiągnął w końcu swój cel – od papieża Jana XXII otrzymał zgodę na koronację królewską. Udzielił jej wprawdzie pośrednio, nie odmawiając prośbie panów polskich, ale to wystarczyło do przygotowania uroczystej ceremonii. Zdecydowano również, że miejscem koronacji będzie po raz pierwszy katedra krakowska. W ciągu stulecia walk o władzę w Polsce to właśnie Kraków stał się symbolem władzy, a od XIV wieku był postrzegany jako główny ośrodek monarchii. 20 stycznia 1320 roku w katedrze krakowskiej arcybiskup gnieźnieński Janisław ukoronował Władysława Łokietka oraz jego żonę Jadwigę Bolesławównę. Jan Długosz odnotował, że koronowano ich insygniami królewskimi przywiezionymi z Gniezna do Krakowa. Czy Łokietek nosił koronę Bolesława Śmiałego? Czym były owe korony? Przez pewien czas przypuszczano, że była to korona Bolesława Śmiałego, którą wcześniej miał wywieźć z Krakowa książę wielkopolski Przemysł II. Hipoteza ta została jednak przekonująco podważona. Diadem, którego użył Przemysł II, po koronacji jego następcy, czeskiego władcy Wacława II, został wywieziony do Pragi. W tej…

polskie-insygnia-koronacyjne-jadwiga-d042a55.jpg
width: 2813
height: 1875

Grunwald pozostaje symbolem wielkiego zwycięstwa. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
type: item
date: 2026-05-31T10:59:46.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bitwa pod grunwaldem
subject: grunwald
subject: krzyżacy
subject: litwa
subject: polska
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Pola Grunwaldu zajmują szczególne miejsce w polskiej świadomości narodowej. Miejsce to stanowi synonim militarnego triumfu, dyplomatycznego sukcesu i przetrwania wspólnoty polsko-litewskiej. To właśnie tam, na pofalowanych terenach Garbu Lubawskiego, 15 lipca 1410 roku rozegrała się jedna z największych i najważniejszych bitew średniowiecznej Europy, która na stulecia zmieniła układ sił w regionie i zapoczątkowała zmierzch potęgi Zakonu Krzyżackiego. Współcześnie Grunwald to nie tylko „niemy świadek historii”, ale także dynamicznie rozwijający się kompleks muzealno-pomnikowy.
encoded: Spis treści: Gdzie Krzyżacy ponieśli klęskę? Grunwald przed nowoczesnym muzeum Współczesny Grunwald Bitwa pod Grunwaldem była kulminacyjnym punktem tzw. Wielkiej Wojny z Zakonem Krzyżackim, toczonej w latach 1409–1411. Po jednej stronie stanęły wojska Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, dowodzone przez wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, wspierane przez rycerstwo z zachodniej Europy. Po drugiej ramię w ramię stanęły zjednoczone siły Królestwa Polskiego pod dowództwem króla Władysława Jagiełły i Wielkiego Księstwa Litewskiego pod wodzą księcia Witolda. Starcie zakończyło się druzgocącą klęską krzyżaków – na polu walki poległa znaczna część elity zakonnej wraz z wielkim mistrzem, co stało się symbolem nieuchronnego upadku państwa zakonnego w Prusach. Gdzie Krzyżacy ponieśli klęskę? Teren, na którym w średniowieczu rozegrał się krwawy spektakl, powszechnie kojarzony jest ze wsią Grunwald. Należy jednak podkreślić, że Pola Grunwaldzkie obejmują obszar między trzema miejscowościami – Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem. Administracyjnie pole bitwy znajduje się w południowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w powiecie ostródzkim. Gmina Grunwald ma swoją siedzibę w pobliskim Gierzwałdzie. Pola Grunwaldzkie obejmują obszar około 100 hektarów podlegających administracji muzeum, choć historyczne starcie rozgrywało się na znacznie szerszej przestrzeni kilku kilometrów kwadratowych. Geografia i geomorfologia terenu Geograficznie obszar ten stanowi część Garbu Lubawskiego, będącego fragmentem Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego. Jest to region o urozmaiconej rzeźbie terenu, ukształtowanej przez lądolód skandynawski podczas ostatniego zlodowacenia północnopolskiego. Tamtejszy krajobraz charakteryzuje się licznymi wzniesieniami i nieckami, które w 1410 roku odgrywały kluczową rolę taktyczną. W XV wieku, teren ten był w częściowo zalesiony i poprzecinany strumieniami. Taka charakterystyka sprzyjała planowaniu zasadzek i…

grunwald-74c158d.jpg
width: 1763
height: 1200

Piękna i młoda w wieku 72 lat? Niezwykła historia eliksiru, który rozsławił polską władczynię
type: item
date: 2026-05-30T13:18:15.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: królowa
subject: średniowiecze
description: Czy filigranowa kobieta mogła trząść XIV-wieczną Europą? Elżbieta Łokietkówna udowodniła, że ambicja i determinacja nie mają płci. Jako wpływowa siostra Kazimierza Wielkiego i matka Ludwika Węgierskiego współdecydowała o losach dwóch potężnych królestw. Choć na dworach szeptano o jej kalectwie będącym skutkiem krwawego zamachu, ona bez mrugnięcia okiem ukrócała działania opozycji. Za jej legendą ciągnie się jednak znacznie więcej tajemnic – od receptury na cudowny eliksir młodości, aż po dyplomatyczną wojnę o „cześć niewiasty”. Odkrywamy pełną sekretów historię średniowiecznej władczyni.
encoded: Spis treści: Kim była potężna władczyni w czerwonej sukni? Podwójne oblicze polskiej królowej Tajemnica „wody królowej Elżbiety”. Pierwsze perfumy świata czy wielka mistyfikacja? Medykament na podagrę czy eliksir młodości? Obalamy mit cudownego leku królowej Krwawy zamach i mroczny przydomek „królowej Kikuty” Wpływowa matka królów i „wojna o cześć niewiasty” Żelazne rządy w Polsce i krwawa rzeź na Wawelu Elżbieta to córka Władysława Łokietka i Jadwigi, siostra Kazimierza Wielkiego, żona Karola Roberta Andegaweńskiego i matka Ludwika Węgierskiego, późniejszego króla Polski. Źródła przekazują nam obraz kobiety ambitnej, nierzadko zdeterminowanej, obytej w towarzystwie, potrafiącej rządzić silną ręką i podejmować męskie – wydawałoby się – decyzje. Kim była potężna władczyni w czerwonej sukni? Podwójne oblicze polskiej królowej Osiem zachowanych do dziś miniatur, na których widnieje królowa, pozwala poznać jej wygląd. Na barwnych ilustracjach jest przedstawiana z jasnymi, długimi włosami upiętymi w węzeł na karku i można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że faktycznie była blondynką. Rysy jej twarzy różnią się na poszczególnych ilustracjach: raz ma wysokie czoło, pełne policzki, lekko wystający mały podbródek, nos długi i wąski, oczy w kształcie migdała, małe usta; innym razem ma twarz pucułowatą, niskie czoło, prosty nos i ponownie małe usta. Rozbieżne opisy nie pozwalają zatem stwierdzić dokładnie, jak wyglądała córka Władysława Łokietka, poza faktem, że na wszystkich wizerunkach powtarza się jedno: była drobną blondynką. Na portretach często przedstawiano ją w czerwonej sukni ze złotym paskiem, czasem z płaszczem gronostajowym na ramionach. Trudno jednak rozstrzygnąć, czy była to jej ulubiona barwa szat, czy raczej kolor szkarłatu nawiązywał do szat monarszych. Tajemnica „wody królowej Elżbiety”. Pierwsze perfumy świata czy wielka mistyfikacja? W XVII i XVIII wieku spopularyzowana została tzw. woda królowej Elżbiety. Chwaliły się nią szczególnie apteki francuskie …

elzbieta-lokietkowna-ffee8b3.jpg
width: 2813
height: 1875

Archeologiczna sensacja w Opolu. DNA ujawniło tajemnicę szkieletów zastygłych w miłosnym uścisku
type: item
date: 2026-05-28T11:00:33.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kobiety
subject: kochankowie
subject: opole
subject: średniowiecze
description: Opolskie odkrycie archeologiczne nabrało zupełnie nowego znaczenie. Więzi łączące średniowieczną parę, której przytulone do siebie szkielety zostały odkryte pod katedrą, mogą być kompletnie inne od tego, co zakładały naukowe hipotezy. W grobie pochowano bowiem osoby tej samej płci.
encoded: Od momentu odkrycia tajemniczego pochówku przy XIII-wiecznej Katedrze Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu wierzono, że parę odnalezionych szkieletów łączyło uczucie typowe dla kochanków. Najnowsze badania dowiodły, że pozostałości ciał należą do dwóch, niespokrewnionych ze sobą kobiet. To najwcześniejszy dowód na pochówek osób tej samej płci w średniowiecznej Polsce. Podziemny uścisk w Opolu Najnowsze ustalenia naukowców są owocem prac archeologicznych prowadzonych w Opolu w latach 2022–2023. Badacze odkryli tam wówczas łącznie 46 pochówków: 36 na cmentarzu przykościelnym oraz 10 wewnątrz samej świątyni. Wśród nich znajdował się ten najbardziej intrygujący – grób pary zastygłej w czułym uścisku. Podczas gdy jedna z osób spoczywała płasko na plecach, co było typowe dla średniowiecznych obyczajów pogrzebowych, ułożenie drugiej było całkowicie unikatowe. Zmarłą osobę ułożono na boku lub brzuchu z prawą nogą zgiętą w kolanie tak, by okalała kończynę towarzysza. Całość dopełniał niezwykły układ ramion: prawe wsunięto pod szyję drugiej osoby, lewe zaś spoczywało na jej klatce piersiowej. Ta zaskakująca figura tworzyła uścisk, jakiego nie powstydziliby się najbliżsi sobie kochankowie. Nie bez znaczenia pozostaje również lokalizacja grobu. Ciała złożono w bezpośrednim sąsiedztwie ścian świątyni. W średniowieczu było to miejsce prestiżowe i wysoce pożądane, zarezerwowane niemal wyłącznie dla ówczesnych elit. Uczucie zapisane w DNA Aby zidentyfikować ciała zmarłych, naukowcy posłużyli się analizą DNA. Badacze pobrali próbki z zębów trzonowych oraz kości skalistej, która słynie z idealnego konserwowania DNA. Otrzymane wyniki obaliły dotychczasowe hipotezy archeologów. Okazało się, że w uścisku spoczywały dwie kobiety, których nie łączyły bliskie więzy krwi. Szczegółowa analiza kośćca wykluczyła zarówno gwałtowną śmierć w wyniku przemocy, jak i epidemię dżumy czy inne groźne infekcje. Badaczom udało się również ustalić ich pochodzenie. Profil genetyczny zmarłych odpowiadał ówc…

FABRIC-KOLAZ-32-20-88074c5.jpg
width: 2813
height: 1875

Bezpłodność oznaczała w średniowieczu wyrok? Mroczne sekrety i niewyjaśnione zgony na polskim dworze
type: item
date: 2026-05-22T05:58:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: W świecie, w którym jedyną miarą wartości kobiety na tronie było przedłużenie dynastii, brak potomka stawał się śmiertelnym zagrożeniem. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska odsłania kulisy dramatycznych i niewyjaśnionych historii z polskiego średniowiecza: od podejrzeń o brutalne morderstwo bezpłodnej księżniczki, po ukrywane za murami zamków przypadki chorób psychicznych.
encoded: Spis treści: Tragedia w Wielkopolsce. Czy książę zlecił zabójstwo żony? Szaleństwo za murami zamku. Piętno choroby psychicznej Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Gdy współcześnie myślimy o średniowiecznych małżeństwach dynastycznych, widzimy w nich układ czysto polityczny. Jednak dla samych kobiet gra toczyła się o znacznie wyższą stawkę – o przetrwanie. Jeśli królowa nie rodziła dzieci, jej pozycja drastycznie spadała, a szansa na to, że mąż zacznie szukać radykalnych rozwiązań, drastycznie rosła. Jak zauważa prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, najczęstszą przyczyną śmierci kobiet były co prawda powikłania poporodowe, ale brak ciąży wcale nie gwarantował bezpiecznego życia. Wręcz przeciwnie – stawał się pretekstem do zbrodni, o których szeptano na dworach przez pokolenia. Tragedia w Wielkopolsce. Czy książę zlecił zabójstwo żony? Jedną z najbardziej tajemniczych i ponurych kart polskiego średniowiecza są losy Ludgardy, księżniczki szczecińskiej i żony Przemysła II. Kobieta zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach, a ówczesne kroniki niemal wprost oskarżyły jej męża o zaplanowanie morderstwa. Powód? Ludgarda była bezpłodna, co dla ambitnego księcia dążącego do korony królewskiej stanowiło przeszkodę nie do zaakceptowania. – Jedyną formą wyeliminowania bezpłodnej żony było jej zabicie. No, nie oszukujmy się – mówi bez ogródek prof. Bożena Czwojdrak. Badaczka przypomina, że w mętnych zapisach „Kroniki wielkopolskiej” i późniejszych podaniach przeplatają się dwie skrajne wersje wydarzeń. Jedna z nich, próbując wybielić księcia, oskarżała Ludgardę o rzekomy romans z rycerzem Topkiem Zarębą. Druga, znacznie bardziej prawdopodobna w realiach walki o sukcesję, wskazuje na bezwzględny mord polityczny. Przypadek Ludgardy pokazuje, jak kruchy był los kobiety, która nie spełniła swojego podstawowego, dynastycznego zadania. W świecie wielkiej polityki brak potomka mógł stać się wyrokiem śmierci wykonanym w zaciszu zamkowej sypialni. Szaleńs…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-14-edd6fba.png
width: 3000
height: 2000

„Siedlisko szatana”. Dlaczego średniowieczni kronikarze nienawidzili silnych kobiet?
type: item
date: 2026-05-20T05:57:43.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: średniowiecze
description: Kiedy zaglądamy do dawnych kronik, uderza jedno – niemal każda potężna władczyni opisywana jest jako postać o „fatalnym charakterze” lub wręcz jako narzędzie zła. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska demaskuje uprzedzenia średniowiecznych dziejopisarzy i ujawnia, jak naprawdę wyglądało życie religijnych dewotek, „tygrysic” na tronie oraz ostatnich wybitnych królowych tamtej epoki.
encoded: Spis treści: Śląska „tygrysica” kontra święte na pokaz? Spartańskie matki i wygnanie na prowincję Tragedia na krakowskim Wawelu – konflikt religijny i walka z teściową Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Większość naszej wiedzy o średniowieczu czerpiemy z pism kronikarzy. Musimy jednak pamiętać o jednym kluczowym fakcie – kronikarze byli duchownymi żyjącymi w świecie surowych, klasztornych reguł. Kobieta była dla nich często elementem obcym i niebezpiecznym. Prof. Bożena Czwojdrak przytacza w podcaście wymowną średniowieczną przypowieść o zakonniku, który na widok pięknej niewiasty pyta świętego, cóż to za istota. Odpowiedź? „No wiesz, to jest siedlisko szatana i wszelkiego zła”. Nic dziwnego, że kobiety energiczne i ambitne z góry stały na straconej pozycji w zapiskach z tamtych lat. – Jan Długosz uznaje tylko Jadwigę Andegaweńską. Wszystkie inne królowe i księżne mają bardzo ciężkie charaktery i fatalnie wypadają w jego kronice – zauważa badaczka. Śląska „tygrysica” kontra święte na pokaz? Doskonałym przykładem ofiary czarnego PR-u kronikarzy była Agnieszka, księżna śląska, żona Władysława Wygnańca. Mistrz Wincenty Kadłubek bez ogródek nazwał ją „tygrysicą”. Agnieszka pochodziła z Bambergu i była kobietą niezwykle dynamiczną. Prawdopodobnie całkowicie zdominowała swojego mniej ambitnego męża, co w oczach ówczesnych mężczyzn było niewybaczalnym grzechem. Zarzucano jej rzekome romansowanie z rycerzem Piotrem Włostowicem oraz pogardę dla lokalnych obyczajów – miała m.in. wyśmiewać Słowian za to, że w chwilach radości klaszczą w dłonie, co dla zachodnich elit uchodziło za przejaw barbarzyństwa. Na drugiej strony medalu były tzw. „święte” władczynie z XIII wieku, jak Jadwiga Śląska czy Kinga. Choć historia zapamiętała je jako wzory cnót, prof. Czwojdrak rzuca na ich życiorysy zupełnie nowe, psychologiczne światło. Jadwiga została wydana za mąż jako 12-letnie dziecko i urodziła prawie dziesięcioro dzieci, z których większość zmarła. – Ja się nie …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-16-6cb0386.png
width: 3000
height: 2000

Jak w średniowieczu leczono trąd? Na tym klasztornym cmentarzu znaleziono ciała nasączone trucizną
type: item
date: 2026-05-19T07:39:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: choroby
subject: klasztor
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: średniowiecze
description: Trąd był jedną z najbardziej zatrważających i stygmatyzujących chorób średniowiecznej Europy. Przez wieki uważano, że dotknięci nim nieszczęśnicy byli zdani wyłącznie na łaskę Boga i izolację w zamkniętych przytułkach – leprozoriach. Archeolodzy odkryli jednak nowe, przerażające fakty o ówczesnej opiece medycznej. Karmiono ich trującym pierwiastkiem, którego do dzisiaj się boimy.
encoded: Okazuje się, że zakonnicy i dawni medycy ordynowali chorym kurację opartą na jednym z najbardziej zabójczych pierwiastków świata: rtęci. Przełomowe dowody w tej sprawie przetrwały w zaskakującym miejscu – na zębach pacjentów zmarłych setki lat temu. Wyniki analiz, którymi kierowała dr Elena Fiorin, zostały opublikowane na łamach prestiżowego czasopiśma „Journal of Archaeological Science”. Kamień nazębny jako kapsuła czasu Do tej pory naukowcy poszukujący śladów dawnych terapii medycznych badali przede wszystkim kości, włosy czy same zęby szkieletów. Zespół dr Fiorin postanowił jednak jako pierwszy na świecie wykorzystać do tego skamieniałą płytkę nazębną, czyli popularny kamień, z którym obecnie walczymy w trakcie higienizacji. Chociaż współcześnie uważamy go za estetyczny defekt, to dla archeologów to bezcenna, mikroskopijna kapsuła czasu. Kamień nazębny formuje się na zębach za życia człowieka i zachowuje w swojej strukturze drobiny jedzenia, napojów, pyłków, a także substancji, które chory wdychał lub przyjmował jako lekarstwa. Dzięki temu pozwala odtworzyć bezpośrednią ekspozycję organizmu na dane substancje z dokładnością, jakiej nie dają analizy porowatych kości. Eksperyment na klasztornym cmentarzu Badacze przeprowadzili szeroko zakrojone testy laboratoryjne, badając łącznie szczątki 76 osób oraz 45 próbek gleby pobranych bezpośrednio z grobów. Analizie poddano szkielety z dwóch średniowiecznych leprozoriów (domów chorych na trąd): St Leonard’s w Peterborough (Anglia) – ufundowanego w 1125 roku i podlegającego pod potężne opactwo w Peterborough oraz Saint-Thomas d'Aizier (Francja) – powstałego pod koniec XI wieku i będącego własnością opactwa Fécamp. Dla zachowania rzetelności naukowej naukowcy porównali te dane ze szczątkami ludzi pochowanych na zwykłych, ogólnodostępnych cmentarzach parafialnych z tamtego okresu we Francji i w Anglii. Ciała skażone rtęcią Wyniki okazały się przejmujące. Osoby pochowane w leprozoriach miały znacznie wyższe stężenie rtęci w k…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-18T133912.928-b31fe56.jpg
width: 2813
height: 1875

Średniowiecze nie było piekłem kobiet. Historyczka obala utarte mity o bezwolnych niewiastach
type: item
date: 2026-05-18T15:00:55.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: kobiety
subject: średniowiecze
description: Rycerze w lśniących zbrojach, krwawe bitwy i królowie decydujący o losach świata – taki obraz średniowiecza dominuje w naszej masowej wyobraźni. W tym męskim świecie kobiety jawią się najczęściej jako bezwolne ofiary, zamknięte w wieżach lub wydawane siłą za mąż. Czy ta epoka naprawdę była dla nich wyłącznie mrocznym więzieniem? Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska udowadnia, że rzeczywistość była o wiele bardziej skomplikowana, a średniowieczne kobiety potrafiły niezwykle skutecznie walczyć o swoją niezależność i wpływy.
encoded: Spis treści: Dziewięcioletnie panny młode i walka przed sądem Królowa jako „maszyna” do rodzenia i toksyczna teściowa Podwójna bigamia i fałszerstwa Kazimierza Wielkiego Posłuchaj całej rozmowy o kobietach w polskim średniowieczu Nasze myślenie o średniowieczu w Polsce jest głęboko skażone XIX-wiecznymi mitami i uproszczeniami. Choć ramy prawne i obyczajowe epoki stawiały mężczyzn na pierwszym miejscu, to za murami zamków i w cieniu katedr toczyło się zupełnie inne życie. Kobiety zarządzały majątkami, negocjowały sojusze polityczne, a kiedy wymagała tego sytuacja, potrafiły rzucić wyzwanie systemowi. – To jest znowu taki mit kobiety w średniowieczu: izolowanej, ograniczanej, bez prawa żadnego – tłumaczy prof. Bożena Czwojdrak z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Choć były uzależnione od decyzji ojców czy braci, istniały momenty, w których mogły decydować o sobie i skrupulatnie to wykorzystywały. Dziewięcioletnie panny młode i walka przed sądem Wiek sprawności prawnej i możliwość wydania dziewczyny za mąż w średniowieczu wynosił zaledwie 12 lat, co wiązało się z biologiczną zdolnością do rodzenia dzieci. W późniejszym okresie granicę tę przesunięto do 15 lat, jednak w pogoni za majątkiem i politycznymi korzyściami dorośli potrafili te zasady drastycznie obchodzić. Badaczka przytacza m.in. historię Petroneli Odrowążówny, którą własna matka oszukała, by jako dziewięciolatkę wydać ją za mąż za potężnego, ponad 40-letniego możnego, Dziersława z Rytwian. Średniowieczne kobiety nie pozostawały jednak bezbronne wobec takich nadużyć. Warunkiem ważności ślubu była dobrowolna zgoda panny młodej przed ołtarzem. Jeśli została ona wymuszona milczeniem lub przekupstwem księdza, dorastające dziewczęta potrafiły szukać sprawiedliwości. – Idą do sądu i mówią, że rodzice ich zmusili. One same zaczynają walczyć o siebie i nierzadko dochodzi do rozwiązania takiego małżeństwa. Są świadome swoich praw – podkreśla prof. Czwojdrak, wskazując na zaskakująco wysoką emancypację prawną …

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-15-2f91809.png
width: 3000
height: 2000

Prywatne zapiski średniowiecznego kupca. Archeolodzy odkryli jego notes w... latrynie
type: item
date: 2026-05-15T14:49:54.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: niemcy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: średniowiecze
description: Archeolodzy odkryli w Paderborn w Niemczech wyjątkowy artefakt: średniowieczny notatnik z woskowanymi stronami. Mimo 700 lat spędzonych w latrynie, obiekt zachował się w doskonałym stanie. Jakie tajemnice skrywa jego treść?
encoded: Paderborn to urokliwe uniwersyteckie miasto położone we wschodniej części kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia. W 2024 roku prowadzono tam ratownicze badania archeologiczne, poprzedzające budowę nowej siedziby administracji miejskiej. Naukowcy natrafili tam na pozostałości zabudowy z okresu nowożytnego, pod którymi ukryte były starsze struktury, w tym średniowieczne latryny. To właśnie w jednej z tych szczelnych, beztlenowych komór odnaleziono przedmiot, który stał się przedmiotem intensywnych badań. Eksperci właśnie podzielili się wynikami tych prac. Latryna jako skarbnica wiedzy Archeolodzy kopiący miasta i osady, bardzo cenią sobie odkrycia w postaci latryn. To jest dla nich prawdziwy strzał w dziesiątkę. I nie zawsze chodzi o to, że są w nich ciekawe zabytki, czasem wskazują wręcz kluczowe miejsca dla historii. Tak było w przypadku zlokalizowania królewskiej rezydencji w Anglii. W Paderborn wilgotne, odcięte od dopływu powietrza środowisko idealnie zakonserwowało materiały organiczne, takie jak drewno, skóra i wosk, które w innych warunkach uległyby rozkładowi. W średniowiecznych latrynach w tym mieście archeolodzy natknęli się na fragmenty pasków, nóż, naczynia ceramiczne oraz luksusowe resztki jedwabnych tkanin, które mogły służyć jako średniowieczny odpowiednik papieru toaletowego. Średniowieczny notatnik Odnaleziony obiekt to mały notes datowana na XIII-XIV wiek. Składa się z dziesięciu stron, z których osiem jest dwustronnie pokrytych woskiem. Całość była chroniona przez skórzaną oprawę o wymiarach 10 x 7,5 cm, ozdobioną motywem lilii – to świadczy o tym, że zabytek pełnił ważną rolę. W tamtym okresie lilia symbolizowała czystość i władzę królewską. Notatnik był wielokrotnego użytki. Do notowania używano rylca (stylusa), którego płaska końcówka pozwalała na wymazywanie tekstu. Fakt odnalezienia notatnika w latrynie może być wynikiem nieszczęśliwego wypadku, w którym cenny przedmiot po prostu wypadł właścicielowi w czasie korzystania z ustępu. Notat…

112598-c8139b7.jpg
width: 1800
height: 1200

Niewierne żony i niekończące się wojny. Czy „ludzka sprawa” obaliła polskiego króla?
type: item
date: 2026-05-15T06:46:26.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Zamiast wielkich idei – proza życia. Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska rzuca nowe światło na kulisy buntu przeciwko Bolesławowi Śmiałemu. Czy to możliwe, że u fundamentów największego konfliktu w dziejach Piastów leżały… problemy małżeńskie rycerstwa i zmęczenie nieustanną walką?
encoded: Tradycyjna historia skupia się na sporze biskupa z królem. Jednak prof. Bożena Czwojdrak patrzy głębiej – tam, gdzie rodziła się realna frustracja możnych, którzy przez dwie dekady prawie nie widzieli swoich domów. Mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego analizuje przekaz Wincentego Kadłubka, w którym pod warstwą legendy kryje się obraz państwa wycieńczonego ambicjami władcy. Dwie dekady w siodle: Dlaczego rycerze dezerterowali? Bolesław Śmiały był władcą niezwykle aktywnym militarnie, ale jego wyprawy miały jedną zasadniczą wadę – często nie przynosiły łupów. Król angażował się w konflikty dynastyczne na Rusi i Węgrzech, by osadzać na tronach swoich krewnych i sojuszników. – Przez 20 lat Bolesław Śmiały jest prawie cały czas na jakiejś wyprawie... sojuszników nie łupimy, a musimy pamiętać, że książę nie płaci za te wyprawy poza granicami naszym rycerzom. Tych rycerzy praktycznie w ogóle nie ma w kraju – tłumaczy prof. Czwojdrak. To właśnie to zmęczenie materiału mogło być prawdziwym paliwem dla buntu. Podczas gdy król realizował wielką geopolitykę, jego rycerstwo martwiło się o swoje pozostawione bez opieki majątki. Skandal obyczajowy na dworze: Żony i szczenięta Jednym z najbardziej kontrowersyjnych fragmentów kroniki Kadłubka jest opis kary, jaką król miał wymierzyć niewiernym żonom rycerzy, którzy samowolnie opuścili wyprawę na Ruś. Według legendy, król kazał im karmić szczenięta zamiast dzieci. Choć brzmi to jak literacka fikcja, prof. Czwojdrak dostrzega w tym echa prawdziwych napięć społecznych. Żony z zarządcami muszą zarządzać tymi majątkami... pewnie tam któraś w końcu jedna, druga czy trzecia zdradziła, no bo ludzka sprawa, jak męża cały czas nie ma w domu. Coś tam być może z tą kwestią prawdy było – opowiada badaczka epoki. To właśnie w obronie tych kobiet (i karanych surowo rycerzy) miał wystąpić biskup Stanisław, co doprowadziło do eskalacji konfliktu. Zdrada czy bunt? Co naprawdę oznaczało słowo „traditor” Kluczem do zrozumienia upadku Bolesława jest sły…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-11-1144ae8.png
width: 3000
height: 2000

Sieciech, romans i morderstwo następcy tronu. Mroczne kulisy upadku króla Bolesława Śmiałego
type: item
date: 2026-05-14T05:51:59.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Dlaczego najpotężniejszy władca wczesnych Piastów musiał uciekać z kraju i nigdy do niego nie wrócił? Prof. Bożena Czwojdrak w podcaście National Geographic Polska odkrywa, że za konfliktem z biskupem Stanisławem mogła stać jedna z najbardziej demonicznych postaci polskiego średniowiecza – palatyn Sieciech.
encoded: Choć w szkole uczymy się głównie o męczeństwie biskupa, prof. Czwojdrak zwraca uwagę na polityczny „thriller”, który rozgrywał się w cieniu ołtarza na Skałce. Bolesław Śmiały, król o wielkich ambicjach, stał się ofiarą własnej pychy, którą po mistrzowsku rozegrał człowiek z drugiego planu. Klątwa, która zablokowała powrót do domu Bolesław Śmiały nie był pierwszym Piastem, który musiał uciekać z kraju – robili to wcześniej Mieszko II czy Kazimierz Odnowiciel. Jednak Śmiały jako jedyny nigdy nie zdołał odzyskać tronu. Dlaczego? Zdaniem prof. Czwojdrak, kluczem jest postać palatyna Sieciecha, który trzymał stery władzy przy boku chorowitego Władysława Hermana. – Prawdopodobnie przy Sieciechu jest ten pies pogrzebany. To jest człowiek, który ma wielkie ambicje... Być może to właśnie za śmiercią Bolesława Śmiałego na Węgrzech stoi Sieciech – zauważa prof. Czwojdrak. Romans na szczytach władzy i „czyszczenie” drogi do tronu W podcaście mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego kreśli obraz Sieciecha jako polityka bezwzględnego, który prawdopodobnie nawiązał romans z trzecią żoną Władysława Hermana, Judytą. Wspólnie mogli dążyć do przejęcia pełni władzy, co wymagało brutalnej eliminacji konkurentów – w tym prawowitego następcy tronu, syna Bolesława Śmiałego. – Herman z Sieciechem zaprosili syna Bolesława Śmiałego, Mieszka, do kraju pod pretekstem wydania go za mąż... i co się dzieje? Oni go tam zamordowali. To był młody chłopak, ale to był prawowity następca – opowiada badaczka. Z tej perspektywy konflikt z biskupem Stanisławem był jedynie „kapitalnym pretekstem”, który Bolesław Śmiały sam podał swoim wrogom na tacy, łamiąc tabu dotyczące nietykalności pomazańca. „Szczodry” czy „Śmiały”? Mit o bogactwie i morał z klerykiem Prof. Czwojdrak w rozmowie z Łukaszem Załuskim rozprawia się także z przydomkami władcy. Skąd wziął się „Szczodry”? To zasługa legendy o biednym kleryku, któremu król pozwolił nabrać tyle złota, ile zdoła udźwignąć. – Bolesław Śmiały kazał mu rozprostrzeć pła…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-12-e757e05.png
width: 3000
height: 2000

Czy święty Stanisław był zdrajcą? Prof. Bożena Czwojdrak o największej zagadce Piastów
type: item
date: 2026-05-12T14:00:25.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Konflikt Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem stanowi fundament polskiej tożsamości, ale czy na pewno znamy prawdę o tym, co wydarzyło się na Skałce? Prof. Bożena Czwojdrak w najnowszym odcinku podcastu National Geographic rzuca nowe światło na postać biskupa, którego – jak twierdzi – „stworzył” PR-owy majstersztyk Wincentego Kadłubka.
encoded: Od wieków historia ta wydaje się czarno-biała – okrutny król kat i niewinny biskup męczennik. Jednak współczesna mediewistyka, reprezentowana przez prof. Bożenę Czwojdrak, coraz częściej staje w „teamie Bolesława”. Zagadka roku 1079 pozostaje najbardziej intrygującym kryminałem w dziejach Polski, w którym główne role grają wielka polityka, osobiste ambicje i brakujące dowody. Milczenie Galla Anonima i PR-owy majstersztyk Kadłubka Najstarsze źródło, kronika Galla Anonima pisana zaledwie 30 lat po wydarzeniach, jest uderzająco lakoniczne. Gall nie podaje nawet imienia biskupa ani nazwy jego diecezji. Wspomina jedynie o „biskupie zdrajcy”, którego król skazał na karę obcięcia członków. Dlaczego kronikarz był tak powściągliwy? – Gall nie napisał ani imienia, ani diecezji. On je znał, wszyscy je znali. Nie napisał, bo biskup był zdrajcą – należało zapomnieć imienia zdrajcy, nie należało go upubliczniać – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Dopiero ponad sto lat później Wincenty Kadłubek stworzył barwną opowieść o królu szaleńcu i cudownym zrośnięciu się ciała świętego. Zdaniem profesor, Kadłubek był „szefem najlepszej firmy public relations”, który potrzebował stworzyć krakowskiego świętego na wzór głośnego wówczas w Europie morderstwa Tomasza Becketa. Badacz lędźwi czy obrońca uciśnionych? Co mogło być przyczyną tak brutalnego konfliktu? Choć legenda mówi o obronie niewiernych żon rycerzy przed gniewem króla, rzeczywistość mogła być znacznie bardziej prozaiczna i dotyczyć wpływów oraz pieniędzy. Bolesław Śmiały zaczął ograniczać potęgę biskupa krakowskiego, tworząc nowe diecezje i odbierając mu ziemie. Interesujące są również zarzuty, jakie król miał stawiać duchownemu. Kadłubek, chcąc ośmieszyć argumenty władcy, włożył w jego usta ostre słowa, które paradoksalnie mogą zawierać ziarno prawdy o charakterze Stanisława: „Bolesław nazywał go nie biskupem, a piekarzem... nie badaczem ksiąg, ale badaczem lędźwi”. Według prof. Czwojdrak, jeśli te cechy rzeczywiście wyszły na jaw,…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-13-074f818.png
width: 3000
height: 2000

Stworzyli niezwykłe imperium, rozpięte między Torą a runami. Chazarowie na zawsze zmienili oblicze Europy Wschodniej
type: item
date: 2026-05-10T09:27:22.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: europa
subject: judaizm
subject: średniowiecze
description: Chazarowie, lud o tureckich korzeniach, stworzyli organizm państwowy, który nie tylko przetrwał ponad trzy stulecia, ale stał się jedną z kluczowych potęg wczesnośredniowiecznego świata, kontrolując strategiczne szlaki handlowe i stając się „tarczą” oddzielającą bizantyjskie chrześcijaństwo od ekspansywnego islamu. Co najbardziej zdumiewające, ta stepowa potęga dokonała bezprecedensowego wyboru ideologicznego, przyjmując judaizm jako religię elit rządzących. Ten fakt do dziś stanowi jeden z najbardziej fascynujących i kontrowersyjnych tematów w historiografii.
encoded: Spis treści: Od stepów Azji do brzegów Wołgi Dualizm kaganatu i sakralizacja monarchy Gospodarka i Jedwabny Szlak Przyjęcie judaizmu Upadek Chazarów Choć zniknęli z dziejów jako naród, Chazarowie na zawsze zmienili oblicze Europy Wschodniej, kładąc trwałe fundamenty pod rozwój handlu, dyplomacji i przyszłych państw słowiańskich. Stworzyli niezwykłe imperium, rozpięte między bizantyjskim przepychem a stepową wolnością i między Torą a runami. Dzięki temu wyróżnili się w burzliwej części Eurazji, gdzie wędrujące ludy niszczyły stare porządki, ale nie budowały niczego trwałego na ich miejscu. Od stepów Azji do brzegów Wołgi Jako lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, Chazarowie wyłonili się z rozległych związków plemiennych, które dominowały na stepach po upadku konfederacji Hunów. Ich pierwotna kolebka znajdowała się prawdopodobnie w regionie Kaukazu Północnego i Dagestanu, który kronikarze z epoki nazywali „Bersilią”. W VI wieku Chazarowie funkcjonowali w ramach szerszego związku plemiennego Sabirów, w którym stopniowo zaczęli odgrywać dominującą rolę polityczną. Około 560 roku n.e., stali się kluczowymi sojusznikami lub wasalami Kaganatu Zachodniotureckiego. To właśnie z tej tradycji politycznej zaczerpnęli swoją ideologię władzy i tytulaturę, która później stała się fundamentem ich państwowości. W połowie VII stulecia proces formowania się niezależnego Kaganatu Chazarskiego znacząco przyspieszył. W tym czasie wewnętrzne podziały i ataki z zewnątrz doprowadziły do rozpadu Kaganatu Zachodniotureckiego. Wykorzystując powstałą próżnię polityczną, Chazarowie skonsolidowali pod swoim panowaniem różnorodne grupy etniczne w regionie stepu pontyjsko-kaspijskiego. W tym samym czasie musieli stawić czoła innej wschodzącej potędze – Bułgarom. Zwycięstwo nad nimi i zmuszenie części plemion bułgarskich do migracji na Bałkany oraz nad środkową Wołgę ugruntowało pozycję Chazarii jako regionalnej potęgi. U szczytu hegemonii kontrolowali rozległe terytorium, rozciągające się od Krym…

chazaria-ec72fd6.jpg
width: 1860
height: 1200

Piwo, biesiady i turnieje. Tak wyglądało średniowiecze w Polsce
type: item
date: 2026-05-08T08:30:44.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy w średniowieczu pito wyłącznie piwo, a biesiady trwały tygodniami? W najnowszym podcaście National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa kulisy dawnej kuchni, gier i turniejów.
encoded: Słynna uczta u Wierzynka, turnieje rycerskie i huczne świętowanie to tylko niektóre z obrazów, jakie przychodzą na myśl, gdy mówimy o późnym średniowieczu. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego opowiada o tym, co faktycznie trafiało na stoły, jakie napoje towarzyszyły biesiadom i dlaczego polskie turnieje tak bardzo różniły się od tych znanych z zachodnioeuropejskich eposów. Tajemnice słynnej uczty u Wierzynka Jednym z najbardziej znanych wydarzeń w polskiej historii jest uczta wydana w Krakowie w XIV wieku przez Mikołaja Wierzynka. Choć wydarzenie to ma w sobie elementy legendy, zwyczaj organizowania wystawnych przyjęć był w tamtym okresie rzeczywistością. Długie, trwające nawet tydzień uroczystości (na przykład wesela) kończyły się bankietami, które dla zamożnych mieszczan czy rycerzy były kwestią ogromnego prestiżu. Podobną ucztę, po zaślubinach Władysława Jagiełły z Zofią Holszańską, wyprawił również sam Zawisza Czarny. Turnieje rycerskie – teatr polityczny, a nie sport Wbrew wyobrażeniom o romantycznych pojedynkach znanych z zachodniej literatury turnieje rycerskie w Polsce nie cieszyły się wielką popularnością ani dobrą renomą. Brak tradycji: polski rycerz nie miał wielu okazji do walki w kraju. Sławny Zawisza Czarny musiał jeździć na dwór Zygmunta Luksemburskiego, aby móc uczestniczyć w renomowanych turniejach. Rozrywka dla gawiedzi: jak zauważa prof. Czwojdrak, turnieje były na ziemiach polskich postrzegane raczej jako element sztuczny lub sposób władcy na wydawanie pieniędzy i rozrywkę dla tłumu niż jako szlachetny sport. Preferencje władców: Władysław Jagiełło zdecydowanie bardziej wolał spędzać czas na polowaniach niż na organizacji turniejów. „Rozchodniaczek” i podsumowanie uczty Biesiady miały swoje własne, stałe reguły i sekwencję serwowanych dań. Ciekawym zwyczajem było podawanie na sam koniec posiłku dania, które jednoznacznie informowało gości, że spotkanie dobiegło końca. Była to potrawa z przecieranego groc…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-8-8fdbec8.png
width: 3000
height: 2000

Średniowiecze nie było wcale „ciemne”! Prof. Bożena Czwojdrak obala mity o polskiej historii
type: item
date: 2026-05-06T07:38:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka mroku, zacofania i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak wyjaśnia, dlaczego historycy sprzeciwiają się takiemu obrazowi i jak wyglądała rzeczywistość tamtych czasów.
encoded: Wyobrażenie o średniowieczu jako epoce ponurej, pozbawionej intelektualnych osiągnięć i kultury, to jeden z największych mitów w historii. Jak przekonuje prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego, w rzeczywistości był to okres niezwykle barwny, dynamiczny i stanowiący fundament pod późniejszy renesans. W rozmowie z Łukaszem Załuskim historyczka obala krzywdzące opinie i przybliża codzienne realia, kulinarne zwyczaje oraz rozrywki dawnych Polaków. „Ciemne wieki” – niesprawiedliwy stereotyp Pojęcie „ciemnych wieków” wcale nie odnosi się do ponurego nastroju epoki ani braku inteligencji. Prof. Czwojdrak wskazuje, że określenie to dotyczy wczesnego średniowiecza – konkretnie VI i VII wieku po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Wówczas starano się odciąć od zdobyczy antyku, co zaowocowało mniejszą liczbą zachowanych źródeł pisanych z tamtego okresu. – Na hasło ciemne średniowiecze wszyscy mediewiści dostają białej gorączki. Cały czas walczymy z tym przekonaniem. – przyznaje z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Ekspertka podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, płynnie przechodząc do rozkwitu renesansu. Huczne życie na dworach i rozrywki Przekonanie o powszechnej ascezie i religijności wszystkich ówczesnych ludzi również mija się z prawdą. Choć na dworach pojawiali się władcy spędzający dużo czasu na modlitwie, życie codzienne tętniło rozrywką. Leszek Biały i Henryk Brodaty – ich spotkania towarzyskie w łaźniach nierzadko kończyły się tragicznie z powodu zaskoczenia przez wrogów lub po prostu hucznej zabawy. Porwanie Przemysła II – władca został wyciągnięty przez Brandenburczyków z Rogoźna, podczas gdy jego otoczenie spało po udanej zabawie na jarmarku. Gry i hazard: na dworach chętnie grano w kości, karty (będące pierwowzorem współczesnego mariasza) oraz szachy. W tę ostatnią grę z synami grywał m.in. Kazimierz Jagiellończyk. Kulinaria i codzienne smaki Życie codzienne w średniowieczu było głośne i pełne smaków. Choć dieta różniła się w zależ…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-10-5dbd156.png
width: 3000
height: 2000

Piwo zamiast wody i dzikie uczty? Tak wyglądało życie codzienne w polskim średniowieczu
type: item
date: 2026-05-05T09:57:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Czy średniowiecze to epoka ciemności i ascezy? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak obala popularne mity o życiu codziennym, zwyczajach i kulinariach naszych przodków sprzed setek lat.
encoded: Wyobraźmy sobie średniowieczny jarmark – zapach pieczonego mięsa, gwar rozmów i stukot kości do gry. To nie jest epoka ciszy i nudy – to świat barwny, głośny i pełen smaków. W najnowszej rozmowie Łukasz Załuski pyta prof. Bożenę Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego o to, jak naprawdę wyglądało codzienne życie, co jedzono i pito oraz jak wyglądały rozrywki na dworach. Mroki średniowiecza – mit czy prawda? Prof. Bożena Czwojdrak zdecydowanie sprzeciwia się nazywaniu średniowiecza „wiekami ciemnymi”. Jak tłumaczy, termin ten nie odnosi się do ponurej atmosfery czy braku rozwoju, lecz do ograniczonej liczby źródeł, którymi dysponujemy z okresu wczesnego średniowiecza. Historyczka przyznaje, że na hasło „ciemne średniowiecze” badacze dostają „białej gorączki”. Podkreśla, że epoka ta rozwijała filozofię, medycynę i naukę, dając podwaliny pod późniejszy renesans. Zamiast ciągłej ascezy i modlitwy, życie na dworach tętniło życiem, a władcy i szlachta chętnie korzystali z uciech, w tym gier takich jak karty czy kości. Piwo zamiast wody i sekrety uczt Jednym z najciekawszych tematów poruszonych w podcaście są średniowieczne nawyki kulinarne. Jak wyjaśnia ekspertka, podstawowym napojem było wówczas piwo, które ze względu na proces warzenia było bezpieczniejsze od wody. W miastach niemal każdy dom miał własny, mały browar. Na dworach natomiast pito piwo o różnej zawartości alkoholu, a także miód sycony, do którego produkcji wyłączne prawo (regale) miał władca. Wino, zwłaszcza węgierskie, spopularyzował w Polsce Kazimierz Wielki, tworząc modę, która przetrwała przez wieki. Od polewki piwnej po bobrowe ogony Podczas gdy elity mogły cieszyć się białym pieczywem i mięsem, dieta chłopska opierała się na kaszach, strączkach i chlebie. Ciekawostką jest średniowieczny post, podczas którego jadano ogony bobrowe, uważane wówczas za potrawę postną. Prof. Czwojdrak obala też mit, że w tamtych czasach używano ogromnych ilości przypraw w celu zamaskowania zepsutego mięsa. Średniowieczna kuchni…

Bez-nazwy-3000-x-2000-px-9-f6b8125.png
width: 3000
height: 2000

Kobiety, intrygi i śmiertelne toasty. Co ukrywają średniowieczni kronikarze?
type: item
date: 2026-05-01T13:15:47.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Średniowieczni władcy Polski nie tylko walczyli o terytoria, ale mierzyli się z nietypowymi problemami osobistymi i politycznymi skandalami. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak odkrywa pikantne kulisy życia polskich Piastów.
encoded: Spis treści: Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Kobiety, które pociągały za sznurki Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce Rozbicie dzielnicowe często kojarzy się z nudnymi lekcjami historii i ciągłymi wojnami. Tymczasem za chłodnymi kartami kronik kryją się niezwykłe ludzkie dramaty, sekrety alkowy oraz intrygi, które mogłyby zawstydzić niejeden współczesny serial. W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego zabiera nas w podróż po mniej znanych, ale niezwykle fascynujących zakątkach polskiego średniowiecza. Małżeństwa, które nigdy nie zostały skonsumowane Zaskakującym wątkiem w historii Piastów są ich relacje małżeńskie, a właściwie ich brak. Dwoje ważnych władców krakowskich, Bolesław Wstydliwy oraz Leszek Czarny, zmagało się z problemami w sferze intymnej. Prof. Czwojdrak zwraca uwagę na specyficzny charakter relacji Bolesława z żoną Kingą (późniejszą świętą). – Mamy też przekazy że kiedy był proces beatyfikacyjny Kingi, to Władysław Łokietek, który przecież był spokrewniony... jako dziecko miał wielokrotnie bawić się w łożnicy księżnej i cytuję przekaz: „po wiadomych oznakach wiedział że została do końca życia dziewicą” – opowiada z uśmiechem prof. Bożena Czwojdrak. Z kolei Leszek Czarny otwarcie zmagał się z impotencją. Jego żona Gryfina publicznie wyznała na wiecu, że jej mąż jest niezdolny do pożycia, co było wówczas ogromnym skandalem i stawiało pod znakiem zapytania legalność małżeństwa. Władca próbował się leczyć, stosując specyfiki ze sproszkowanych żab i jaszczurek, jednak bez rezultatu. Władcy, których zgubił hulaszczy tryb życia Choć zamachy na władców nie były w Polsce tak powszechne jak na Zachodzie, polscy książęta bywali ofiarami własnych słabości. Jak zauważa ekspertka podcastu, zgubą dla wielu z nich okazywał się alkohol. Najlepszym tego przykładem jest śmierć Kazimierza Sprawiedliwego. – Kazimierz siedział sobie w Wiślicy i b…

Projekt-bez-nazwy-7-546cc25.png
width: 3000
height: 2000

Testament, który podzielił Polskę. Początek 200 lat chaosu w Polsce
type: item
date: 2026-04-29T12:22:11.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Czy śmierć Bolesława Krzywoustego w 1138 roku rzeczywiście skazała Polskę na wieki upadku? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak rozprawia się z mitem „testamentu” i tłumaczy, dlaczego rozbicie dzielnicowe, choć skomplikowane, było fascynującą grą o władzę.
encoded: Spis treści: Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Dlaczego rozbicie trwało tak długo? Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W powszechnej świadomości śmierć Bolesława Krzywoustego kojarzy się z dramatycznym podziałem państwa, który na 200 lat pogrążył Polskę w chaosie. Czy jednak system senioratu był rzeczywiście przyczyną zguby, czy może jedynie ramą, której nie zdołały wytrzymać ludzkie ambicje? W rozmowie z Łukaszem Załuskim prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego analizuje meandry polskiego średniowiecza wskazując, że historia naszych władców to nie tylko daty i bitwy, ale przede wszystkim polityczne intrygi, które do dziś potrafią zaskakiwać. Testament Krzywoustego – mit o początku chaosu? Wielu z nas w szkole uczyło się, że testament Bolesława Krzywoustego miał uratować jedność państwa, a w rzeczywistości stał się przyczyną rozbicia dzielnicowego. Prof. Czwojdrak proponuje spojrzenie z innej perspektywy: podziały terytorialne między synów były w tamtym czasie normą, a nie rewolucją. – To nie jest żadne novum, to funkcjonowało w Polsce wcześniejszej, ale także i poza granicami państwa polskiego. To była całkowicie naturalna sprawa – wyjaśnia historyczka. Jak zauważa ekspertka, problemem nie był sam dokument, lecz fakt, że system senioratu przegrał starcie z realiami politycznymi. Synowie Krzywoustego nie czekali na śmierć ojca, by zacząć ze sobą rywalizować – kłótnie wybuchały już za jego życia. Gra o tron – Piastowie, których trudno odróżnić Słuchając o rozbiciu dzielnicowym, łatwo się pogubić w gąszczu imion. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że historycy również mają z tym problem. Przyczyną jest niezwykła popularność kilku imion wśród Piastów, co tworzyło logistyczny koszmar. – Załatwili nas w cudzysłowie nasi Piastowie, bo mieli swoje ulubione imiona i wszystkim synom dawali tak samo na imię. Jak przejdziemy sobie na Śląsk, to mamy tam praktycznie samych He…

Projekt-bez-nazwy-8-2-b85545f.png
width: 3000
height: 2000

Tajemnica rozbicia dzielnicowego. Czy Piastowie sami zgotowali sobie ten los?
type: item
date: 2026-04-27T08:40:42.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: historia
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Rozbicie dzielnicowe w Polsce często kojarzy nam się z nudnym rozdziałem w podręczniku historii, pełnym niezrozumiałych dat i skomplikowanych koligacji. Tymczasem była to prawdziwa „Gra o tron” – czas pełen politycznych intryg, niezwykłych zgonów i dynastycznych dramatów, które na dekady zmieniły losy naszego kraju. Posłuchaj nowego odcinka podcastu, w którym prof. Bożena Czwojdrak opowiada o fascynującym średniowieczu w Polsce.
encoded: Spis treści: Testament, który miał łączyć, a podzielił Polskę Dynastia pełna imienników i „nietypowych” zgonów Polska gra o tron – Małopolska kontra Wielkopolska Posłuchaj całej rozmowy o kulisach rozbicia dzielnicowego w Polsce W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska Łukasz Załuski rozmawia z prof. Bożeną Czwojdrak z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego o tym, jak testament Bolesława Krzywoustego wpłynął na kształt średniowiecznej Polski. Czy podział państwa rzeczywiście miał być receptą na pokój? A może Piastowie byli skazani na chaos przez własne ambicje i… słabość do mocnych trunków? Testament, który miał łączyć, a podzielił Polskę W powszechnej opinii panuje przekonanie, że Bolesław Krzywousty podzielił państwo, by zapobiec konfliktom między synami. Prof. Bożena Czwojdrak obala ten mit, nazywając go „kompletnym absurdem”. W tamtym czasie prawo zwyczajowe w Europie było jasne – władca wyznaczał dzielnice dla każdego potomka. Dlaczego więc eksperyment Krzywoustego zakończył się fiaskiem? Jak zauważa historyczka, problemem nie był sam podział, lecz brak zdolności utrzymania władzy centralnej przez najstarszego z rodu, Władysława Wygnańca. To otwierało drogę do kolejnych konfliktów, które wciągały w wir walk kolejne pokolenia Piastów. Dynastia pełna imienników i „nietypowych” zgonów Śledzenie losów Piastów to wyzwanie nawet dla historyków. Prof. Czwojdrak z uśmiechem przyznaje, że książęta „załatwili nas” tym, że nadawali swoim synom te same imiona. Gdy do tego dodamy skomplikowane linie dynastyczne – cieszyńską, oświęcimską czy śląską – łatwo się pogubić. Jednak to nie tylko imiona były problemem. W podcaście usłyszymy również o fascynujących, a czasem tragikomicznych kulisach władzy. Przykładem jest Kazimierz Sprawiedliwy, którego śmierć była równie prozaiczna, co niespodziewana. Po uczcie, podczas której „wychylił kubek wina i padł na ziemię”, sekcja zwłok wykazała stan organów, który – jak sugeruje mediewistka – wskazywał na to, że przyczy…

Projekt-bez-nazwy-9-1-14cf918.png
width: 3000
height: 2000