National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-25T12:40:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Gdzie zniknęli rycerze spod Grunwaldu? Archeolodzy właśnie ruszyli na pole bitwy, by rozwiązać wielką zagadkę
items: Śluby czystości, śmierć dzieci i gra o tron. Mroczne sekrety Henryka Brodatego – nowy odcinek podcastu z prof. Czwojdrak
items: Dlaczego pięciu synów Krzywoustego zrujnowało jedność Polski? Oślepienia, zdrady i zapomniane zbrodnie
items: Dlaczego pięciu synów Krzywoustego zrujnowało jedność Polski? Nowy odcinek podcastu z prof. Bożeną Czwojdrak
items: Imprezowicz, wygnaniec i wieczny awanturnik. Prawdziwe twarze synów Krzywoustego
items: Bardziej nordyckie niż szkockie. Na Szetlandach wikingowie wciąż są obecni
items: Tajemnicza kraina Jaćwingów. W polskiej Szwajcarii powstaje wyjątkowy park historyczny
items: Największy błąd Piastów. Jak jedna decyzja zniszczyła Polskę na 200 lat?
items: Jadłospis Mieszka I mocno zaskakuje. Naukowcy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
items: Zapomniane sukcesy Słowian. Jak nasi przodkowie stawiali opór najpotężniejszym armiom Europy
items: Dostęp do morza za wszelką cenę. Jak Krzywousty wywalczył Pomorze i zainspirował słynną pieśń?
items: Wypalił oczy bratu i podzielił Polskę. Mroczne tajemnice Bolesława Krzywoustego
items: Pod kultową lodziarnią odkryto drewniany skarb. Teraz Gdańsk chce go pokazać światu
items: Co ukrył Gall Anonim? Tajemnicze zdanie, które miało zatuszować prawdę o Piastach
items: Dlaczego Władysław Herman przeniósł stolicę do Płocka? Mediewistka ujawnia zakulisowe powody
items: Ten człowiek trząsł państwem Piastów! Sieciech, czyli czarny charakter polskiego średniowiecza
items: Brudni i śmierdzący? Tak naprawdę dbano o higienę w średniowiecznej Polsce
items: Średniowieczni terroryści czy ofiary czarnej legendy? Kim naprawdę byli tajemniczy asasyni
items: Wśród ruin Starego Książa odkryto metalowy krzyżyk. Pochodzi sprzed chrztu Polski
items: Niezwykły pochówek w cieniu Świątyni Artemidy. Naukowcy odkryli tajemnicę bliźniąt z Efezu i ich rzadkiej mutacji
items: Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
items: Piwo było napojem polskich królów. Jedna beczka doprowadziła nawet do wojny
items: Wzgórze Lecha w Gnieźnie odsłania kolejne tajemnice. Czy właśnie tam mieszkał Mieszko I?
items: Polscy i duńscy archeolodzy zeszli głęboko pod ziemię. Naukowcy odkrywają sekrety Wikingów na ziemiach Polski
items: Jedna z największych dram polskiego średniowiecza. Jagiełło zobaczył przyszłą żonę i wpadł w gniew

Gdzie zniknęli rycerze spod Grunwaldu? Archeolodzy właśnie ruszyli na pole bitwy, by rozwiązać wielką zagadkę
type: item
date: 2026-08-25T12:39:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: bitwa pod grunwaldem
subject: historia polski
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rycerze
subject: średniowiecze
description: 15 lipca 1410 roku naprzeciw siebie stanęły dwie potężne armie. Choć bitwa pod Grunwaldem to jeden z największych triumfów w historii polskiego oręża, to jej dokładny przebieg wciąż skrywa wiele tajemnic. Właśnie ruszyła kolejna edycja wielkich poszukiwań. Czego dokładnie szukają tam archeolodzy i gdzie podziali się walczący w bitwie rycerze?
encoded: Kiedy wojska polsko-litewskie starły się z siłami zakonu krzyżackiego, na polach Grunwaldu walczyło łącznie kilkadziesiąt tysięcy ludzi (historycy szacują, że mogło to być łącznie ponad 50 tysięcy zbrojnych). To było jedno z największych starć średniowiecznej Europy. Po wielogodzinnej rzezi na pobojowisku pozostał zniszczony rynsztunek i ogromne ilości ciał. Dziś, ponad 600 lat później, wbrew pozorom wcale nie wiemy o tym starciu wszystkiego, a badacze metodycznie, metr po metrze, wydzierają ziemi jej kolejne sekrety. Zapełnianie białych plam na mapie pobojowiska. Tak wiele jeszcze nie wiemy W ostatnich dniach historyczne pola Grunwaldu znów zatętniły życiem. Po corocznej rekonstrukcji bitwy rozpoczęła się tam kolejna edycja badań archeologicznych, w której bierze udział około 40 wykwalifikowanych poszukiwaczy zrzeszonych w stowarzyszeniach eksploracyjnych. Współpracują oni ramię w ramię z archeologami i muzealnikami, przeczesując z wykrywaczami metali przez cały tydzień główny obszar dawnego starcia. – Chcemy uzupełniać luki w centralnej części pola bitwy, które dzięki naszym wcześniejszym wieloletnim badaniom mamy już dość precyzyjnie określone – wyjaśnia PAP Szymon Drej, dyrektor Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. Oprócz tego badacze wezmą pod lupę nieprzebadane dotąd tereny na zachód i północ od pobojowiska, a także zweryfikują miejsca sprawdzane powierzchownie w poprzednich latach. Największa tajemnica – gdzie zniknęli rycerze? Systematyczne poszukiwania na tym obszarze trwają od 2014 roku. Wykorzystując wykrywacze metali, detektoryści sprawdzili już setki hektarów użytków rolnych, aby wyznaczyć dokładne miejsce prowadzenia walk. Sugerują się zagęszczeniem w ziemi wojennych artefaktów. Punktem odniesienia była dla nich pobitewna kaplica wzniesiona na polecenie wielkiego mistrza Henryka von Plauena w 1411 roku. To właśnie przy niej odnaleziono dotąd szczątki około 250 poległych. Biorąc pod uwagę skalę średniowiecznej rzezi, to jednak zaledwie ułamek ofiar. Do dziś nie…

EN016578370012-1f2892c.jpg
width: 7360
height: 4912

Śluby czystości, śmierć dzieci i gra o tron. Mroczne sekrety Henryka Brodatego – nowy odcinek podcastu z prof. Czwojdrak
type: item
date: 2026-08-24T10:31:37.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: podcasty
subject: średniowiecze
description: Związek Henryka Brodatego i Jadwigi Śląskiej to jedna z najbardziej fascynujących i tragicznych historii polskiego średniowiecza. On zjednoczył znaczną część rozbitej Polski, prowadząc bezwzględną grę dyplomatyczną. Ona uciekła od niego do klasztoru przed ukończeniem 30. roku życia i została świętą. W nowym odcinku podcastu National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak w rozmowie z Łukaszem Załuskim odkrywa kulisy małżeństwa, które wstrząsnęło historią Polski.
encoded: Spis treści: Tragiczne macierzyństwo. Dlaczego księżna uciekła do zakonu? Geneza przydomka. Skąd wzięła się słynna broda Henryka? Ekstremalna asceza. Szokujące zwyczaje świętej Jadwigi Krewny w Watykanie. Bezwzględna polityka i łamane układy Droga po władzę. Jak Henryk Brodaty jednoczył rozbitą Polskę? Posłuchaj całej rozmowy o Henryku Brodatym Kiedy pochodząca z bawarskiej dynastii Andechsów Jadwiga przybyła na Śląsk, nikt nie spodziewał się, jak ogromny wpływ wywrze na losy rodu Piastów. Jej małżeństwo z Henrykiem Brodatym – potężnym księciem śląskim – stało się fundamentem potęgi władcy, ale w cieniu dworskiego przepychu kryły się ból, niezrozumiałe decyzje i bezwzględna walka o zjednoczenie kraju w dobie rozbicia dzielnicowego. Tragiczne macierzyństwo. Dlaczego księżna uciekła do zakonu? Realia średniowiecznej polityki dynastycznej bywały bezlitosne. Jadwiga została żoną śląskiego księcia jako zaledwie kilkunastoletnia dziewczynka, co było wówczas normą. Pierwsza miesiączka czyniła z dziecka osobę gotową do małżeństwa i płodzenia potomków. Para doczekała się aż siedmiorga dzieci, jednak ich losy położyły się cieniem na psychice księżnej. – Jadwiga właściwie po kilkunastu latach małżeństwa, nie dobijając jeszcze trzydziestki, poprosiła męża, żeby zakończyli współżycie. Poprosiła go także o to, żeby mogła się oddalić do zakonu, chociaż oczywiście rozwodu absolutnie nie było – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Wiele z rodzących się rok po roku dzieci zmarło tragicznie na jej oczach. Być może to właśnie gigantyczna trauma pchnęła młodą księżną w stronę skrajnej religijności, dziwnych zwyczajów i porzucenia dworskiego życia. Geneza przydomka. Skąd wzięła się słynna broda Henryka? Decyzja Jadwigi o tzw. separacji od stołu i łoża musiała wstrząsnąć śląskim dworem, jednak Henryk wyraził na nią zgodę. Książę ufundował dla żony klasztor cysterek w Trzebnicy, w którym wkrótce zamieszkała. Ich rozstanie przypieczętował nietypowy symbol, który zapisał się w polskiej historii …

Grafika-2-294da93.jpg
width: 1280
height: 853

Dlaczego pięciu synów Krzywoustego zrujnowało jedność Polski? Oślepienia, zdrady i zapomniane zbrodnie
type: item
date: 2026-08-21T09:23:48.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Gdy synowie Bolesława Krzywoustego przystąpili do walki o krakowski tron, normy moralne przestały istnieć. Oślepianie możnych, wyrywanie języków, łamanie papieskich przysiąg i potajemne układy w cieniu zjazdów kościelnych stały się codziennością. O krwawych realiach epoki rozbicia dzielnicowego i zacieraniu śladów po niewygodnych książętach opowiada mediewistka prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: W szkolnych podręcznikach rozbicie dzielnicowe przedstawia się często jako suchy ciąg dat i traktatów. W rzeczywistości była to bezwzględna walka o przetrwanie, w której sojusze zmieniano z dnia na dzień, a politycznych oponentów eliminowano z porażającym okrucieństwem. Średniowieczny „true crime”. Oślepianie i wyrywanie języków jako narzędzie władzy Upadek najstarszego z braci, Władysława Wygnańca, wiązał się z jedną z najgłośniejszych zbrodni tamtych lat – brutalną rozprawą z możnowładcą Piotrem Włostowicem. Choć czyn ten wywołał powszechne oburzenie i bunt przeciw seniorowi, okaleczanie przeciwników politycznych nie było w tamtej epoce niczym nadzwyczajnym. „To była normalna sprawa w tamtym czasie. Oślepiano przeciwników, wyrywano im języki. Bolesław Chrobry przecież jeszcze wybijał zęby swojemu własnemu wujowi Bolesławowi Rudemu, który był na jego dworze. Miał potem władca czeski wikt i opierunek do końca życia, ale był ślepy, niemy i mógł jeść tylko papki” – przypomina prof. Bożena Czwojdrak. Władysław Wygnaniec nie zawahał się sięgnąć po te same metody, co przypieczętowało jego wygnanie. Prawdziwe mechanizmy sprawowania władzy wczesnych Piastów odsłania burzliwa historia dynastii Piastów. Zagadka z Wiślicy. Dlaczego jedyny bezinteresowny książę nie ma nawet przydomka? Podczas gdy pozostali bracia z pasją niszczyli państwo w kolejnych wojnach podjazdowych, jeden z nich zupełnie odciął się od wyścigu po władzę. Henryk Sandomierski to jedyny syn Krzywoustego, który nie dorobił się efektownego przydomka (jak Wygnaniec, Kędzierzawy czy Sprawiedliwy). Jego ślad w historii przetrwał głównie w architekturze i sztuce sakralnej: „Wszystko wskazuje na to, że akurat Henryk chyba jako jeden z nielicznych tych braci w ogóle nie miał ambicji, żeby gdzieś tam walczyć, przejmować trony, kłócić się z kimkolwiek. Nie założył rodziny. To właśnie ten człowiek ufundował kolegiatę w Wiślicy. Słynna Płyta Wiślicka przedstawia wizerunek Henryka Sandomierskiego, najprawdopodobniej raze…

ng313x2-7897c3f.jpg
width: 1280
height: 853

Dlaczego pięciu synów Krzywoustego zrujnowało jedność Polski? Nowy odcinek podcastu z prof. Bożeną Czwojdrak
type: item
date: 2026-08-19T12:30:15.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Testament Bolesława Krzywoustego miał zabezpieczyć granice, a doprowadził do trwającego niemal dwa stulecia chaosu. Dlaczego misterny plan legł w gruzach? W rozmowie z National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak obnaża bezwzględną grę braci: od tajnego zjazdu w Łęczycy pod pretekstem wesela, przez głęboki konflikt Małopolski z Wielkopolską, aż po demograficzną katastrofę, która pogrążyła Śląsk.
encoded: Spis treści: Tajny spisek w Łęczycy. Jak wesele siostry posłużyło do rozbioru państwa Historia alternatywna: czy Polska uniknęłaby rozbicia bez buntu juniorów? Nowa kontra Stara Polska. Konflikt Poznania z Krakowem zablokował zjednoczenie Pułapka demograficzna. Dlaczego Śląsk rozpadł się na dziesiątki księstw, a Wielkopolska przetrwała? Prawda ukryta pod mitami. Kadłubek, Gall i zatuszowana rzeczywistość Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego Kiedy w 1138 roku odchodził Bolesław Krzywousty, polska monarchia wydawała się dobrze zabezpieczona. Ojciec podzielił terytoria tak, by dzielnice młodszych braci nie stykały się ze sobą, zmuszając ich do kontaktu przez ziemie senioralne Władysława. Wystarczyło jednak kilka lat, by misterny system kontroli zamienił się w arenę bezpardonowej walki o władzę. Tajny spisek w Łęczycy. Jak wesele siostry posłużyło do rozbioru państwa Młodsi synowie Salomei z Bergu doskonale zdawali sobie sprawę ze swojej słabości militarnej wobec najstarszego brata. Aby obejść zakazy poruszania się po kraju, uknuli intrygę wykorzystującą prawo zwyczajowe. „Oni w pewnym momencie spotykają się z matką Salomeą pod pretekstem wydania siostry Agnieszki za mąż, bo rzeczywiście tu bracia podejmowali takie decyzje. I wtedy prawdopodobnie dogadują się ze sobą, że kiedy nie ma Władysława – który wyjechał na wyprawę na Ruś – przejmą część dzielnicy senioralnej. Mieszko zabiera ziemię kaliską i gnieźnieńską, scalając Wielkopolskę, a Bolesław przejmuje Kujawy oraz ziemie chełmińską i michałowską” – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Ten zuchwały krok był pierwszym bezpośrednim ciosem w spójność terytorialną monarchii, który rozpoczął proces nieodwracalnej parcelacji kraju. Zamiast dbać o dobro ogółu, bracia zaczęli tworzyć niezależne księstwa dzielnicowe, a w kraju rozkwitała średniowieczna polityka dynastyczna Piastów. Historia alternatywna: czy Polska uniknęłaby rozbicia bez buntu juniorów? Czy polska korona mogła zachować jedność, gdyby Władysław…

ng333x2-e48d650.jpg
width: 1280
height: 853

Imprezowicz, wygnaniec i wieczny awanturnik. Prawdziwe twarze synów Krzywoustego
type: item
date: 2026-08-17T10:44:12.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Gdy w 1138 roku umierał Bolesław Krzywousty, zostawił ambitny plan sukcesji mający uchronić kraj przed bratobójczą wojną. Rzeczywistość okazała się brutalna: jeden z braci uciekał z kraju w niesławie, drugi rządził do dziewięćdziesiątki wbrew wszystkim, a najmłodszy – zamiast scalić państwo – wolał niekończące się biesiady. O kulisach piastowskiej walki o tron opowiada mediewistka prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: Spis treści: Największy błąd Krzywoustego. Czy ojciec wierzył w zgodę braci? Władysław Wygnaniec. Fatalny sojusz, bose upokorzenie i odcięty język Bolesław Kędzierzawy. Trzy dekady stabilizacji w cieniu podejrzeń Mieszko Stary. Uparty senior, którego wygnali nawet właśni synowie Henryk Sandomierski. Tajemniczy książę i pierwszy polski krzyżowiec Kazimierz Sprawiedliwy. Miał wszystko, by zjednoczyć Polskę, ale wolał ucztować Posłuchaj całej rozmowy o synach Bolesława Krzywoustego Wprowadzenie ustawy sukcesyjnej przez Bolesława Krzywoustego na zawsze zmieniło mapę polityczną średniowiecznej Polski. Choć podręczniki szkolne skupiają się głównie na suchych datach rozbicia dzielnicowego, za podziałem kraju stały wyraziste, bezwzględne charaktery i dramatyczne ludzkie wybory. Największy błąd Krzywoustego. Czy ojciec wierzył w zgodę braci? W 1138 roku zmarł Bolesław Krzywousty, dzieląc ziemie między swoich synów i ustanawiając zasadę senioratu. Czy potężny władca naprawdę sądził, że jego potomkowie będą zgodnie współpracować dla dobra Korony? „A skąd! Właśnie dlatego ustanowił zasadę senioratu, bo wiedział, że na pewno współpracować ze sobą nie będą. On ich znał najlepiej. Doskonale wiedział, że Władysław i juniorzy, czyli jego młodsi bracia, będą walczyli przeciwko sobie” – tłumaczy w rozmowie z National Geographic Polska prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Krzywousty zdawał sobie sprawę z ryzyka rozlewu krwi, dlatego wyposażył najstarszego syna, Władysława, w potężną dzielnicę senioralną, zwierzchnictwo nad Pomorzem oraz pas ziem rozdzielający posiadłości młodszych braci. Plan ten miał jednak zasadniczą wadę: zakładał bezwzględną przewagę militarną seniora, której nie udało się utrzymać. Wtedy też zaczęła się brutalna historia dynastii Piastów w epoce rozbicia dzielnicowego. Władysław Wygnaniec. Fatalny sojusz, bose upokorzenie i odcięty język Pierworodny syn Bolesława (z małżeństwa ze Zbysławą Kijowską) szybko wszedł w otwarty konflikt z przyrodnimi braćmi.…

ng323x2-90c4d1f.jpg
width: 1280
height: 853

Bardziej nordyckie niż szkockie. Na Szetlandach wikingowie wciąż są obecni
type: item
date: 2026-08-17T06:01:20.000Z
creator: Sergiusz Pinkwart
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: norwegia
subject: średniowiecze
subject: wielka brytania
subject: wikingowie
subject: wyspy
description: Szetlandy formalnie należą do Szkocji, ale ich krajobraz, język i tradycje wciąż przypominają o sześciu stuleciach panowania wikingów. Na odległym archipelagu znajdziemy ślady prehistorycznych osad, wikińskie domostwa, ukryte skarby i porty dawnych przemytników. To podróż na sam kraniec Wielkiej Brytanii – i jednocześnie w głąb nordyckiego świata.
encoded: Spis treści: Dlaczego wikingowie tak zaciekle walczyli o Szetlandy? Szkocka Troja tuż przy lotnisku. Jarlshof skrywa 4 tys. lat historii 15-latek przypadkiem znalazł skarb sprzed 1200 lat Tutaj przybijały pierwsze drakkary. Wyspa na krańcu Wielkiej Brytanii Co stało się z wikingami? Ich potęga nie upadła jednego dnia Przemytnicy, piraci i beczki płonącego alkoholu. Druga historia Szetlandów Ropa odmieniła los wysp. Potomkowie wikingów znów się bogacą Szetlandy na własną rękę. Jak dotrzeć tam z Polski i zaplanować pobyt Gdy samolot schodzi do lądowania, trudno zachować spokój. Podczas godzinnego lotu ze szkockiego Aberdeen przez okna widać tylko szare wody Morza Północnego. Aeroplan traci wysokość, niemal muska brzuchem grzywy fal, a wciąż nie ma lądu na horyzoncie. Lotnisko w Sumburgh, na południowym krańcu głównej wyspy (Mainland), pojawia się nagle, bez uprzedzenia. Z rykiem przecinamy szosę, z tej okazji na chwilę zablokowaną szlabanem, i dotykamy nieprzyjemnie krótkiego pasa startowego. Słyszę pisk hamulców, czuję mocne szarpnięcie i instynktownie wbijam palce w oparcie fotela przede mną. Gwałtownie zatrzymujemy się przy terminalu przypominającym niewielką szopę. Widzę owce nieśpiesznie skubiące trawę tuż przy skrzydle naszej awionetki. Jestem na Szetlandach. Dlaczego wikingowie tak zaciekle walczyli o Szetlandy? To najdalej na północ wysunięta część Zjednoczonego Królestwa, ale Anglicy, Walijczycy, a nawet Szkoci niewiele o tych wyspach wiedzą i bardzo rzadko się tu zapuszczają. Rzut okiem na mapę da nam odpowiedź, czemu przez wieki był to teren superważny dla wikingów i kompletnie nieistotny dla poddanych JKM. Gdy nordyccy wojownicy na swoich długich łodziach: knarrach i drakkarach, zasiedlali wybrzeża Szkocji, Anglii, Wyspy Owcze, Islandię i Grenlandię, to właśnie Szetlandy były miejscem, gdzie rozdzielały się szlaki żeglugowe. Wyruszając z odległego o 366 km norweskiego Bergen, po blisko dwóch dniach na otwartym morzu można było dotrzeć na Szetlandy i stąd p…

szetlandy-lerwick-d3b6e4d.jpg
width: 1799
height: 1200

Tajemnicza kraina Jaćwingów. W polskiej Szwajcarii powstaje wyjątkowy park historyczny
type: item
date: 2026-08-14T09:15:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rezerwat
subject: średniowiecze
subject: suwalszczyzna
description: Tajemnicze plemię Jaćwingów odzyskuje swoje miejsce w historii. W podsuwalskiej Szwajcarii powstaje wyjątkowe centrum, które przeniesie nas w czasy jego świetności. Z najnowszych badań archeologicznych wynika, że Jaćwingowie byli jednym z najpotężniejszych ludów zamieszkujących dawne Prusy. Wiedza na ich temat przepadła na wieki.
encoded: Jaćwingowie byli wczesnośredniowiecznym plemieniem zamieszkującym tereny dzisiejszej Suwalszczyzny. Był to lud o bogatej kulturze, której ślady przetrwały do dziś głównie w formie zabytków archeologicznych. Jaćwingów uważa się za jedno z najpotężniejszych plemion pruskich. Fakt, że nie znali pisma powoduje, że wiemy o nim naprawdę niewiele. Wznosili grody i umocnienia. Byli świetnymi jeźdźcami. Do naszych czasów zachowały się na przykład pięknie wykonane elementy rzędu końskiego. Kres istnienia Jaćwieży przynieśli Krzyżacy w 1283 roku. Ostatnie grupy przeniosły się na Litwę, Ruś i Mazowsze. Część Krzyżacy przesiedlili do Sambii. Tam wsie Jaćwingów przetrwały do połowy XVI w. Osada Jaćwingów Muzeum Okręgowe w Suwałkach ogłosiło właśnie, że podpisało umowę na budowę Jaćwieskiego Centrum Archeologicznego w Szwajcarii. Szwajcaria, wraz z pobliskimi Osinkami, jest jednym z najważniejszych miejsc na archeologicznej mapie Polski związanych z kulturą jaćwieską. Znajduje się tam słynne cmentarzysko kurhanowe badane od lat 50. XX wieku, które od 1959 roku jest chronione jako rezerwat przyrody „Cmentarzysko Jaćwingów”. Polska Szwajcaria leży w granicach administracyjnych Suwałk, bezpośrednio przy trasie Via Baltica, co czyni ją łatwo dostępną dla turystów podróżujących między Skandynawią, krajami nadbałtyckimi a południem Europy. Trudna droga od koncepcji do realizacji Pierwsze pomysły na park archeologiczny w tym rejonie pojawiły się w latach 80. ubiegłego wieku. Ale miejsce ożyło dopiero pod koniec lat 90., kiedy to pracownicy suwalskiego muzeum zainicjowali Festyny Archeologiczne, przyciągające rzesze pasjonatów. Kolejnym krokiem była prezentacja koncepcji centrum na międzynarodowych konferencjach w 2005 roku, m.in. w irlandzkim Cork. Przełom nastąpił jednak dopiero w 2023 roku, gdy miasto Suwałki przejęło grunty pod inwestycję. Projekt „Tajemnicza kraina plemienia Jaćwingów” Obecnie realizowany projekt o wartości około 2,7 mln zł to wspólna inicjatywa Suwałk oraz litewskie…

fot.-3-3101b2b.jpg
width: 3000
height: 2250

Największy błąd Piastów. Jak jedna decyzja zniszczyła Polskę na 200 lat?
type: item
date: 2026-08-14T07:40:25.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: W powszechnej świadomości testament Bolesława Krzywoustego postrzegany jest jako wielka polityczna katastrofa, która rozbiła jednolitą monarchię i pogrążyła Polskę w trwających niemal dwa wieki bratobójczych walkach. Jednak czy książę rzeczywiście popełnił fatalny błąd, czy też jego geostrategiczny plan zawiódł przez ludzkie chciwości i ambicje? O kulisach słynnego statutu sukcesyjnego, faworyzowaniu seniora, pominiętym synu oraz o dokumencie, którego oryginału... nikt nigdy nie widział na oczy, opowiada Łukaszowi Załuskiemu mediewistka prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: W powszechnej świadomości testament Bolesława Krzywoustego postrzegany jest jako wielka polityczna katastrofa, która rozbiła jednolitą monarchię i pogrążyła ziemie polskie w trwających niemal dwa wieki bratobójczych walkach. Jednak czy książę rzeczywiście chciał podzielić kraj i przypieczętować jego upadek? O kulisach powstawania słynnego statutu, geopolitycznym majstersztyku, który zawiódł z powodu „czynnika ludzkiego”, oraz o dokumencie, którego oryginału... nikt nigdy nie widział, w rozmowie z Łukaszem Załuskim opowiada mediewistka prof. Bożena Czwojdrak z Uniwersytetu Śląskiego. Genialna koncepcja, która poniosła klęskę. Co naprawdę zakładał statut z 1138 roku? Wokół ustawy sukcesyjnej Krzywoustego urosło wiele mitów. Jednym z nich jest przekonanie, że sam podział państwa pomiędzy synów władcy był w tamtych czasach czymś wyjątkowym i nierozsądnym. Profesor Bożena Czwojdrak wyraźnie podkreśla, że wydzielanie dzielnic juniorom było powszechną praktyką polityczną w całej XII-wiecznej Europie – od Czech i Rusi, po Niemcy. – Koncepcja Bolesława Krzywoustego była bardzo fajna. To, że nie wyszło, to niestety kwestia czynnika ludzkiego. On nie wymyślił samego podziału, bo państwa dzielono absolutnie normalnie. Bolesław zmienił jednak zasadę, ustanawiając słynny seniorat: władzę zwierzchnią miał sprawować zawsze najstarszy z rodu Piastów. Krzywousty nie spodziewał się jednak, do czego to w rezultacie doprowadzi – wyjaśnia prof. Czwojdrak. Intencją monarchy wyznaczenie seniora miało zapobiec walkom domowym. W efekcie stworzono jednak mechanizm, który podsycił apetyty pozostałych braci. Faworyzowany senior i izolowani juniorzy. Jak Bolesław urządził synów? Aby zasada senioratu mogła sprawnie działać, najstarszy syn Bolesława – Władysław II (późniejszy Wygnaniec) – otrzymał od ojca potężną przewagę polityczną i terytorialną. W chwili śmierci Krzywoustego w 1138 roku Władysław był dojrzałym, ponad trzydziestoletnim mężczyzną z doświadczeniem politycznym i własną rodziną. Jeg…

krzywousty33x2-f07bdb0.jpg
width: 1280
height: 853

Jadłospis Mieszka I mocno zaskakuje. Naukowcy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
type: item
date: 2026-08-13T10:44:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: Piastowie
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: Przebadanie dziesiątek tysięcy kości wykopanych na terenie dawnych grodów w Wielkopolsce pozwoliło na dokładne odtworzenie jadłospisu Mieszka I oraz jego dworu. Na stołach Piastów królowała wieprzowina, ceniono ryby, w tym szczupaki oraz egzotyczne dziś potrawy, np. niedźwiedzie łapy w miodzie. Czym jeszcze raczyli się pierwsi władcy Polski?
encoded: Spis treści: Królewska wieprzowina Ryby i świt chrześcijaństwa Nietypowe frykasy pierwszych Piastów Prof. Daniel Makowiecki Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przebadał dziesiątki tysięcy odpadków po spożytym mięsie w miejscach kluczowych dla państwa pierwszych Piastów: na Ostrowie Tumskim w Poznaniu i Ostrowie Lednickim. – Pół żartem, pół serio mogę powiedzieć dotykałem najprawdopodobniej kości obgryzanych i przez Mieszka I i przez Bolesława Chrobrego – powiedział prof. Makowiecki w wywiadzie dla „Academii” – magazynu Polskiej Akademii Nauk. Królewska wieprzowina Z badań prof. Makowieckiego wynika, że w Wielkopolsce w czasach pierwszych Piastów dominowała wieprzowina. „I to niezależnie od stanu: jedli ją władcy, dworzanie, duchowni, wojowie, służba i kmiecie. Już w czasach plemiennych świnie dominowały na tamtych terenach, Mieszko niczego nie zmieniał, przyjął ten model i go kontynuował” – zauważył naukowiec. Skąd takie powodzenie wieprzowiny? Prof. Makowiecki zwraca uwagę na to, że locha w jednym miocie ma od kilku do kilkunastu prosiąt. A mięso świń jest soczyste i delikatne. Świnia nie ma wysokich wymagań jeśli chodzi o hodowlę – mogła być wypasana nawet w lasach, gdzie żywiła się sama na przykład żołędziami. Natomiast w innych częściach Polski hodowano przede wszystkim bydło. Ryby i świt chrześcijaństwa A co jeśli chodzi o ryby? Z pewnością nie konsumowano karpia, bo nie widać jego obecności w odkrywanych szczątkach kostnych na stanowiskach archeologicznych. W Gnieźnie archeolodzy odkryli tylko jedną kość karpia z tego okresu, a we Wrocławiu – tylko nieliczne. „Mamy bardzo solidne podstawy, by stwierdzić, że to Krzyżacy upowszechnili karpia, przynosząc z sobą technologię, doświadczenie i zwyczaj jego hodowli w fosach zamkowych, w sztucznie przygotowywanych stawach albo uzdatnianych małych zbiornikach wodnych” – wskazuje prof. Makowiecki. Zatem jakie ryby spożywano? Naukowiec wskazuje na szczupaka. „To ryba bardzo atrakcyjna pod wzgl…

menu-pierwszych-Piastow-5981187.jpg
width: 7952
height: 5304

Zapomniane sukcesy Słowian. Jak nasi przodkowie stawiali opór najpotężniejszym armiom Europy
type: item
date: 2026-08-13T08:31:33.000Z
creator: Igor D. Górewicz
subject: Historia
subject: archeologia
subject: słowianie
subject: średniowiecze
subject: wojsko
description: Różne państwa germańskie pomiędzy wyprawą Karola Wielkiego na Wieletów z 789 r. a najazdem Fryderyka Barbarossy na Polskę w 1157 r. podjęły aż 170 wypraw zbrojnych przeciwko Słowianom. Jedynie 1/3 z nich zakończyła się sukcesem, a 20 razy armie cesarskie poniosły całkowitą klęskę, przyrównaną do katastrofy. Nie może więc dziwić, że wielu średniowiecznych autorów pisało o wojowniczych dokonaniach lub może wybrykach Słowian.
encoded: Słowianie w różnych swoich odłamach i przez setki lat miewali na pieńku z cesarstwem w różnych jego wcieleniach. Na Zachodzie zagrażali państwu Karola Wielkiego, który stopniowo zwiększał powinności wojskowe Sasów, których wcześniej podbił i zaprzągł do imperialnej armii. Walki cesarstwa z barbarzyńcami Kapitularz z 807 r. reguluje powinności saskiego społeczeństwa w różnych sytuacjach wojennych. O ile więc, gdy przyszło ruszać na wyprawę do Hiszpanii przeciwko Saracenom lub przeciwko Awarom, to pięciu Sasów miało wyposażyć i wysłać szóstego, o tyle przeciw słowiańskim Czechom już tylko dwóch Sasów wyprawiało trzeciego. Oznaczało to większe obciążenie dla pojedynczego Sasa, ale i większa ich liczba do boju musiała stanąć. Gdy zaś przeciwnikiem stawali się Serbowie Łużyccy czy Wendowie, rozumiani jako Słowianie z Północnego Połabia, a więc w zasadzie sąsiedzi, wówczas wszyscy mężczyźni mieli być gotowi do walki. Nierówna walka ze Słowianami? Myśląc zresztą o tej rzeczywistości, chyba zbyt często wyobrażamy sobie starcie zakutych w żelazne kolczugi i łuskowe pancerze kawalerzystów państwa Franków z nadal półnagimi, pieszymi wojownikami luźnych organizacji słowiańskich. Nadal to wizerunek zmagań Dawida z Goliatem. Tymczasem takie na przykład państwo Wielkich Moraw, w ciągu IX w. pozostawało w niemal nieprzerwanym konflikcie z państwem Franków. Zajmujący się wojskowością słowacki badacz Aleksander Ruttkay wyliczył, że źródła pisane dla okresu pomiędzy latami 833–907, a więc obejmującego 74 lata, zachowały ślady aż 65 konfliktów zbrojnych, w których uczestniczyło to pierwsze chrześcijańskie państwo Słowian Zachodnich. W większości to wynik działań ekspansywnych Wielkomorawian wobec sąsiadów, podejmowanych w latach 871–894, za panowania Świętopełka I. Podobne zestawienie opracowane przez niemieckiego autora K. Schünemanna przytoczył niegdyś Witold Hensel. Pokazało ono, że różne państwa germańskie, w postaciach frankońskiej, saskiej i niemieckiej, pomiędzy wyprawą Karola W…

slowianie-a0c677b.jpg
width: 1575
height: 1050

Dostęp do morza za wszelką cenę. Jak Krzywousty wywalczył Pomorze i zainspirował słynną pieśń?
type: item
date: 2026-08-12T14:10:57.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: pomorze
subject: średniowiecze
description: Większość z nas kojarzy go z testamentem i rozbiciem dzielnicowym, lecz największym geostrategicznym sukcesem Bolesława III Krzywoustego był spektakularny podbój Pomorza. To dzięki determinacji i wybitnym zdolnościom dowódczym piastowskiego księcia Polska po raz pierwszy na tak szeroką skalę zyskała stabilny dostęp do Morza Bałtyckiego. O zakulisowych wyzwaniach chrystianizacji, militarnym kunszcie oraz niezwykłym odkryciu naukowym opowiada mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: Oto historia kampanii, która nie tylko przesunęła granice państwa, ale też doprowadziła historyków do sensacyjnego śladu w sprawie tożsamości Galla Anonima. Ryby słone i cuchnące. Słynna pieśń wojenna rycerzy Krzywoustego Gdyby zapytać badaczy polskiego średniowiecza o jedno bezdyskusyjne i trwałe osiągnięcie Bolesława Krzywoustego, podporządkowanie Pomorza wysuwa się na pierwszy plan. Związki Polski z Bałtykiem po czasach Bolesława Chrobrego uległy niemal całkowitemu rozluźnieniu, a pogańskie plemiona pomorskie regularnie najeżdżały ziemie piastowskie. Dopiero Bolesław III przeprowadził serię bezwzględnych i konsekwentnych wypraw, które doprowadziły do opanowania Pomorza Gdańskiego i zhołdowania Pomorza Zachodniego. Buntownicze nastroje rycerstwa oraz trudy wypraw w bagniste tereny północy przełamywano m.in. pieśnią bojową, którą w swojej kronice zanotował Gall Anonim: „Naszym przodkom wystarczały ryby słone i cuchnące, my po świeże przechodzimy w oceanie pluskające!” Utwór ten, spopularyzowany w XX wieku przez Czesława Niemena, okazał się czymś więcej niż tylko kronikarską ciekawostką. Poznaj więcej szczegółów o tym, jak wyglądała geopolityka i wojny w średniowiecznej Polsce. Niezwykły zwrot w badaniach. Czy pieśń pomorska zdradziła pochodzenie kronikarza? Przez stulecia w polskiej historiografii dominował pogląd, że Gall Anonim był Francuzem – hipotezę tę w XVI wieku ukute od ręki powielił kronikarz Marcin Kromer. Tymczasem dogłębna analiza językowa i rytmiczna słynnej pieśni pomorskiej doprowadziła współczesnych mediewistów do przełomowych wniosków. – Profesor Tomasz Jasiński z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, analizując rytmikę i styl pieśni o pomorskich rybach, wykazał, że Gall Anonim wcale nie pochodził z Francji, lecz z Półwyspu Apenińskiego. Najprawdopodobniej był Wenecjaninem, utożsamianym z tzw. Mnichem z Lido lub jego bezpośrednim uczniem – zauważa prof. Bożena Czwojdrak. Włoski zakonnik trafił na dwór Krzywoustego z Węgier, gdzie książę odbywa…

ngggg3x2-df2791f.jpg
width: 1280
height: 853

Wypalił oczy bratu i podzielił Polskę. Mroczne tajemnice Bolesława Krzywoustego
type: item
date: 2026-08-10T07:45:43.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Bolesław Krzywousty to jeden z najbardziej wyrazistych, ale i tragicznych władców w historii Polski. Choć panował ponad 30 lat, odniósł spektakularne sukcesy i przyłączył Pomorze, w powszechnej świadomości kojarzony jest z testamentem, który zapoczątkował dwustuletnie rozbicie dzielnicowe. O mrocznych kulisach jego życia, brutalnej walce o władzę oraz tajemnicach piastowskiego dworu rozmawia z redaktorem naczelnym National Geographic Polska, Łukaszem Załuskim, mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak.
encoded: Oto przewodnik po faktach, mitach i sekrety panowania księcia, którego porywcze decyzje zmieniły losy średniowiecznej Polski. Dlaczego Bolesława III kojarzymy głównie z testamentem? Zapytany na ulicy przechodzień o Bolesława Krzywoustego najpewniej odpowie: testament i rozbicie dzielnicowe. To historyczny paradoks, ponieważ książę prowadził wygrane wojny z Cesarską Rzeszą, Czechami i Rusią, a jego dwór był prężnym ośrodkiem politycznym Europy Środkowej. Dlaczego więc zapamiętaliśmy go głównie ze statutu, którego oryginalnego dokumentu nawet nie znamy? – Ten testament zmienił wszystko. To nie prawda, że do tej pory nie dzielono państw – to była normalna sytuacja w Czechach, na Rusi czy w Niemczech. Tyle tylko, że Bolesław Krzywousty zmienił dotychczasowe zasady i ustalił słynną zasadę senioratu, według której dziedziczy zawsze najstarszy z rodu Piastów. Fakt, że miał aż pięciu synów i wprowadził ten podział, rozpoczął całkowicie nowy rozdział. Krzywousty raczej nie spodziewał się, do czego to w rezultacie doprowadzi – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Próba zabezpieczenia spójności państwa zawiodła przez czynnik ludzki – ambicje braci doprowadziły do bratobójczych walk i rozbicia dzielnicowego trwającego niemal dwieście lat. Więcej o kulisach powstawania państwowości przeczytasz w tekście o tym, jak Piastowie stworzyli zbiór skłóconych księstw. Krzywa gęba i trudne dzieciństwo. Skąd wziął się słynny przydomek? W XIX-wiecznej historiografii pojawiały się hipotezy, że przydomek Krzywousty oznaczał krzywoprzysięzcę, czyli kogoś, kto łatwo łamał składane obietnice. Prof. Czwojdrak odrzuca jednak ten mit – łamanie sojuszy było wówczas chlebem powszednim polityki. Prawdziwa przyczyna deformacji twarzy mogła leżeć w medycynie. Analizy szczątków przypisywanych Bolesławowi (odnalezionych w katedrze płockiej) wykazały zwyrodnienie kłykcia żuchwy. – To deformacja nabyta w drodze prenatalnej lub podczas porodu. Judyta Czeska, matka Bolesława, zmarła wkrótce po porodzie w grudniu …

krzywousty13x2-ee1a17b.jpg
width: 1280
height: 853

Pod kultową lodziarnią odkryto drewniany skarb. Teraz Gdańsk chce go pokazać światu
type: item
date: 2026-08-07T10:00:12.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: gdańsk
subject: kościoły
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: Gdańscy urzędnicy walczą o przyszłość jednego z najważniejszych odkryć archeologicznych ostatnich lat. Pozostałości drewnianego kościoła z XII wieku zostały odnalezione na terenie po starej lodziarni „Miś”. Teraz obiekt, przy wsparciu rządu, ma zostać muzealnie wyeksponowany.
encoded: Gdy w 2025 roku archeolodzy natrafili w Gdańsku na tajemnicze artefakty, wieść ta rozeszła się nie tylko po całym kraju, ale i świecie. Zagraniczne media zachwycały się średniowieczną płytą nagrobną z wyrytym na niej wizerunkiem rycerza w kolczudze i hełmie, pisząc o „polskim Lancelocie”. Dzięki badaniom dendrologicznym udało się również ustalić, że wiek odnalezionych belek może sięgać nawet 1140 roku, co świadczyłoby o zachowaniu się najstarszego drewnianego kościoła na terenach Polski. Średniowieczny zamek pod lodziarnią Do tego zaskakującego odkrycia doszło w miejscu, gdzie od lat 60. XX wieku znajdowała się kultowa lodziarnia „Miś”. Na samym początku archeolodzy odnaleźli cmentarz średniowieczny z ponad 300 grobami oraz nienaruszony szkielet rycerza z przełomu XIII i XIV wieku (co stało się głośną sensacją archeologiczną opisywaną m.in. przez New York Times). Wyjątkową wartość artefaktów stanowią odnalezione przez badaczy drewniane belki, których datowanie przypada na XII wiek. Konstrukcja jest doskonałym przykładem architektury Słowiańszczyzny, gdzie budynki wznoszono tzw. metodą zrębową. Dokładny układ świątyni pozostaje jednak wciąż nieznany – badaczom udało się wydobyć jak dotąd jedynie fragmenty drewnianej budowli, której duża część pozostaje ukryta pod chodnikiem i jezdnią ul. Sukienniczej w Gdańsku. Przyszłość odkrycia pod lodziarnią Tak spektakularne odkrycie musiało doczekać się równie głośnych planów zagospodarowania. Piotr Grzelak, zastępca prezydenta Gdańska, po rozmowach z archeologami wpadł na pomysł, który może ucieszyć entuzjastów historii. Drewniana świątynia w przyszłości ma bowiem zostać wykopana spod ziemi i wyeksponowana zwiedzającym. Obiekt ma trafić na muzealną wystawę, gdzie z dumą opowiadać będzie o dawnej historii Trójmiasta. Z tak ambitnymi planami wiążą się jednak liczne wyzwania. Pierwszym z nich – jak to zwykle bywa przy tego typu inwestycjach – jest bariera finansowa, którą Urząd Gdańska próbuje pokonać przy wsparciu Ministerstwa K…

GettyImages-1195415045-a36a887.jpg
width: 4600
height: 3450

Co ukrył Gall Anonim? Tajemnicze zdanie, które miało zatuszować prawdę o Piastach
type: item
date: 2026-08-07T09:10:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Gdyby nie tajemniczy kronikarz przybyły na dwór Piastów, nasza wiedza o przełomie XI i XII wieku byłaby zaledwie zbiorem pojedynczych dat. Gall Anonim pozostawił dzieło fundamentalne, ale i głęboko stronnicze. Czy najstarsza polska kronika była w rzeczywistości majstersztykiem politycznej propagandy napisanej na zamówienie?
encoded: Kanon historii Polski XI i XII wieku zawdzięczamy jednej postaci – bezimiennemu mnichowi, którego od wieków nazywamy Gallem Anonimem. Tworzący na dworze Piastów kronikarz nie spisywał jednak obiektywnej kroniki wypadków. Każde słowo, każda przemilczana historia i każdy opisany bohater służyły konkretnemu celowi: legitymizacji władzy Bolesława Krzywoustego po krwawej walce z ojcem i bratem Zbigniewem. Subiektywizm kronikarza: Dlaczego nie ma obiektywnej historii średniowiecza? Współcześni historycy nie mają wątpliwości – źródła narracyjne z epoki średniowiecza zawsze były nacechowane emocjonalnie i politycznie. Anonimowy kronikarz pisał pod okiem mecenasów, do których należał kanclerz Michał z rodu Awdańców. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia, jak należy czytać najstarsze polskie źródło pisane: „Nie ma kronikarza obiektywnego, każdy kronikarz jest subiektywny. Dla Galla Anonima Bolesław Krzywousty był postacią numer jeden. Wszyscy Bolesławowie opisani w kronice – Chrobry i Śmiały – mieli stanowić dla niego wzór. Gall eksponował ich wszystkie pozytywne cechy” – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Większym zaufaniem mediewiści darzą wprawdzie Galla niż piszącego niemal stulecie później Wincentego Kadłubka, jednak bezkrytyczne przyjmowanie jego relacji prowadzi do wypaczenia obrazu wielu postaci historycznych. Wymazane sukcesy Hermana: Jak stworzyć wizerunek słabego monarchy? Najlepszym przykładem kronikarskiej manipulacji jest wizerunek Władysława I Hermana. W tekstach Galla Anonima książę ten jawi się jako postać pozbawiona ambicji, schorowana i całkowicie zdominowana przez palatyna Sieciecha. Tymczasem badania pokazują, że Herman prowadził wyrafinowaną politykę zagraniczną i przez dekady utrzymał się przy władzy. Dlaczego zatem Gall Anonim tak surowo ocenił ojca swojego patrona? Jak tłumaczy prof. Bożena Czwojdrak, wynikało to z politycznej konstrukcji całego utworu: „Tych pozytywnych cech nie m…

ng43x2-32b130c.jpg
width: 1280
height: 853

Dlaczego Władysław Herman przeniósł stolicę do Płocka? Mediewistka ujawnia zakulisowe powody
type: item
date: 2026-08-06T05:15:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: płock
subject: średniowiecze
description: Choć szkolne podręczniki utrwaliły obraz Krakowa jako jedynej historycznej stolicy po czasach Kazimierza Odnowiciela, przełom XI i XII wieku przyniósł zaskakujący zwrot. Główne serce państwa Piastów zabiło na Mazowszu. Jak wyglądała dyplomatyczna gra na szczytach władzy, gdy polscy monarchowie musieli odnaleźć się w gigantycznym konflikcie papieża z cesarzem?
encoded: Polska w XI wieku była miejscem niespokojnym, dynamicznym i narażonym na ciągłe przewroty polityczne. Zaledwie kilkadziesiąt lat po kryzysie reakcji pogańskiej i najdzie czeskiego księcia Brzetysława, polscy monarchowie stanęli przed koniecznością prowadzenia wielokierunkowej polityki międzynarodowej. Gdy po wygnaniu Bolesława Śmiałego władzę objął Władysław I Herman, ośrodek ciężkości państwa przeniósł się do Płocka, czyniąc z Mazowsza centrum geopolityczne regnum. Stolica tam, gdzie książę: Dlaczego to Płock stał się sercem królestwa? Pojęcie stolicy państwa w XI wieku różniło się znacząco od dzisiejszego rozumienia tego słowa. Choć odnowiciel dynastii przenosił aparat władzy z zniszczonej Wielkopolski do Małopolski, w praktyce monarchia funkcjonowała w modelu dworu objazdowego. W rozmowie z National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, wyjaśnia specyfikę ówczesnego ustroju i wyjątkową rolę Płocka jako stolicy Polski: „Stolica jest tam, gdzie jest główny książę. Władysław Herman, który dostał Mazowsze, bardzo ten Płock lubił i najczęściej w nim przebywał. Podobał mu się ten pobyt i piękny widok z siedziby w Płocku. W pewnym momencie ten środek ciężkości na pewno przesunął się na Mazowsze” — wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. W przeciwieństwie do naszych sąsiadów Czechów, u których życie polityczne od zarania skupiało się niemal wyłącznie wokół Pragi, dzieje Polski kształtowały się w wielu ośrodkach regionalnych. Mazowiecki Płock za panowania Hermana stał się nie tylko rezydencją władcy, ale także miejscem podejmowania kluczowych decyzji dyplomatycznych. Geopolityczny miszmasz: Od sojuszu z papieżem po układ z cesarzem Druga połowa XI wieku to okres gigantycznego sporu o inwestyturę, który wstrząsnął całą chrześcijańską Europą. Polscy władcy potrafili niezwykle elastycznie reagować na zachodzące zmiany polityczne na kontynencie, dążąc do jak największych korzyści dla własnej dynastii. Przejście od pro-papieskiej polityki Bol…

NG1hist3x2-1813d95.jpg
width: 1280
height: 853

Ten człowiek trząsł państwem Piastów! Sieciech, czyli czarny charakter polskiego średniowiecza
type: item
date: 2026-08-03T13:49:41.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Bił własną monetę, obsadzał najważniejsze urzędy, wyganiał książąt i romansował z księżną. Choć nie nosił korony, przez kilkanaście lat to on był faktycznym władcą Polski. Kim naprawdę był palatyn Sieciech – genialnym mężem stanu i sprawnym politykiem, czy bezwzględnym cynikiem, który doprowadził państwo Piastów na skraj przepaści?
encoded: Spis treści: Kim był palatyn Sieciech i jak zdobył absolutną władzę na dworze Hermana? Własna moneta i polityczne zbrodnie. Do czego zdolny był palatyn Sieciech? Bunt młodzieży i spisek. Jak doszło do upadku wszechpotężnego palatyna? Czarny PR w kronikach. Czy możemy wierzyć Gallowi Anonimowi? Posłuchaj całej rozmowy o palatynie Sieciechu i Władysławie Hermanie W powszechnej świadomości historycznej XI-wieczna Polska kojarzy się z potęgą Bolesława Chrobrego lub dramatycznym konfliktem Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem. Jednak gdy po wygnaniu Śmiałego władzę w Krakowie objął jego młodszy brat Władysław I Herman, ster rządów przejęła postać absolutnie wyjątkowa. Palatyn Sieciech stał się najpotężniejszym człowiekiem w kraju, a jego rola do dziś wywołuje gorące dyskusje wśród mediewistów. Kim był palatyn Sieciech i jak zdobył absolutną władzę na dworze Hermana? Urząd palatyna (zwanego po polsku wojewodą) w XI wieku różnił się diametralnie od swojej późniejszej formy. Palatyn był prawą i lewą ręką księcia, zarządzał dworem i skarbem oraz dowodził wyprawami wojennymi. W rozmowie z redaktorem naczelnym National Geographic Polska mediewistka z Uniwersytetu Śląskiego, prof. Bożena Czwojdrak, porównuje tę rolę do współczesnych realiów politycznych. – Wojewoda czy palatyn w XI wieku to był człowiek praktycznie do wszystkiego. Prowadził wyprawy wojskowe, zarządzał dworem. Był – używając dzisiejszej nomenklatury – odpowiednikiem współczesnego premiera – wyjaśnia prof. Bożena Czwojdrak. Według badań prof. Janusza Kurtyki, Sieciech wywodził się z potężnego rodu Toporczyków, z którego w późniejszych wiekach wyrosły tak wpływowe rody magnackie jak Tęczyńscy z zamku Tęczyn. Jego błyskotliwa kariera rozpoczęła się prawdopodobnie u boku Bolesława Śmiałego, jednak to u boku schorowanego i ugodowego Władysława Hermana palatyn osiągnął szczyt wpływów. Sam Herman uchodził za władcę słabego, cierpiącego na bezwład nóg i stroniącego od pola bitwy. Jak zauważa prof. Czwojdrak: „Włady…

NGhist3x2-40dd0ba.jpg
width: 1280
height: 853

Brudni i śmierdzący? Tak naprawdę dbano o higienę w średniowiecznej Polsce
type: item
date: 2026-08-02T09:29:02.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: higiena
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Średniowiecze często przedstawia się jako epokę brudu, przykrych zapachów i ludzi unikających wody. Ten obraz jest jednak mocno uproszczony. Mieszkańcy średniowiecznych miast korzystali z łaźni, myli ręce, prali ubrania i stosowali rozmaite środki do pielęgnacji ciała.
encoded: Spis treści: Czy ludzie w średniowieczu naprawdę unikali kąpieli? Władysław Jagiełło chętnie korzystał z łaźni Krwawa łaźnia w Gąsawie Czy królowa Jadwiga leczyła bezpłodność w Busku? Jak dbano o urodę i świeży oddech? Średniowiecze nie było epoką powszechnego brudu Nie oznacza to oczywiście, że średniowieczne standardy higieniczne odpowiadały dzisiejszym. Brak kanalizacji i bieżącej wody sprzyjał chorobom, a warunki życia zależały od zamożności, miejsca zamieszkania i pozycji społecznej. Nieprawdziwe jest jednak przekonanie, że w średniowieczu ludzie niemal w ogóle się nie myli. Czy ludzie w średniowieczu naprawdę unikali kąpieli? Niektórzy chrześcijańscy asceci rzeczywiście traktowali rezygnację z wygód i pielęgnacji ciała jako przejaw pobożności. Ze św. Hieronimem wiąże się często przytaczane stwierdzenie, że ten, kogo oczyścił chrzest, nie potrzebuje kolejnej kąpieli. Nie był to jednak powszechnie obowiązujący zakaz mycia, lecz element ascetycznego podejścia do cielesności. W klasztorach obmywano się, a mycie rąk przed posiłkami należało do podstawowych zasad. Kąpiel mogła budzić zastrzeżenia, gdy łączono ją z nadmierną troską o wygląd, przyjemnością albo rozwiązłością. Jednak sama higiena nie była przez Kościół jednolicie potępiana. Szczególnie ważną rolę odgrywały łaźnie publiczne i prywatne. Na ziemiach słowiańskich znano również łaźnie parowe. Korzystano z gorącej wody, pary, ługu oraz roślin o właściwościach myjących. Z czasem coraz szerzej stosowano także mydło. Do kąpieli dodawano zioła i płatki kwiatów, które poprawiały jej zapach. Należy jednak pamiętać, że dla wielu mieszkańców wsi i uboższych części miast pełna kąpiel była znacznie trudniej dostępna niż dla członków dworu czy zamożnych mieszczan. Władysław Jagiełło chętnie korzystał z łaźni Z zachowanych rachunków dworskich wynika, że Władysław Jagiełło i królowa Jadwiga regularnie korzystali z łaźni. W księgach odnotowywano wydatki na ręczniki, mydło i obsługę kąpieli. Jagiełło miał szczególnie cenić…

higiena-w-sredniowieczu-GettyImages-587774197-fd3d91f.jpg
width: 5184
height: 3456

Średniowieczni terroryści czy ofiary czarnej legendy? Kim naprawdę byli tajemniczy asasyni
type: item
date: 2026-08-01T06:25:43.000Z
creator: Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: bliski wschód
subject: islam
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Asasyni wzięli początek z jednego z odłamów islamu i odcisnęli piętno nie tylko na dziejach religii Mahometa. Popełniane przez nich skrytobójstwa, traktowane jako metoda walki, przerażały krzyżowców i Saladyna. W wielu językach brzmienie słów „zamach” czy „morderstwo” przywodzi nazwę tego ugrupowania. Chociaż pojęcie terroryzmu jest współczesne i nie występuje w źródłach antycznych czy średniowiecznych, w badaniach ruch asasynów traktuje się jako jedno z ogniw długiej tradycji siania strachu poprzez terror.
encoded: Spis treści: Geneza i tło religijne Pochodzenie nazwy sekty Z twierdzy Alamut przeciwko wszystkim Panowanie Starca z Gór Próby zamachu na Saladyna Zabójstwo króla jerozolimskiego Kres asasynów Dziedzictwo asasynów Ruch uważany za prekursorów terroryzmu praktykował skrytobójstwa na Bliskim Wschodzie już w okresie krucjat. Przyjrzyjmy się okolicznościom powstania tego radykalnego odłamu, którego ostrze miecza nie zawsze było skierowane tylko przeciw chrześcijanom, zaś działalność nie ograniczała się wyłącznie do walki. Jak wygląda prawda o asasynach? Geneza i tło religijne Z biegiem czasu w ramach rodzącego się islamu wyodrębniły się dwa główne nurty: sunnizm i szyizm, w których dodatkowo wyłoniły się nowe odgałęzienia. Za jedną z takich odnóg uznaje się szyizm ismailicki. Głosił on, że siódmym imamem, czyli wodzem islamskiej wspólnoty powinien zostać Ismail, wywodzący się z rodu Mahometa. Gdy Ismail nie został obrany, narodziło się nowe wyznanie. Zwolennikami szyizmu ismailickiego stali się władcy egipscy zwani Fatymidami. Powstał w ten sposób fatymidzki szyizm ismailicki, z którego wyewoluował ruch asasynów. Za założyciela asasynów uznaje się Hasana Ibn as-Sabbaha. Pochodzenie nazwy sekty Najczęściej przyjmuje się, że używana w średniowieczu nazwa „asasyni” wzięła się od arabskiego terminu hasziszijjun, oznaczającego zażywający haszysz. Można się zastanawiać, czy skojarzenie na zasadzie analogii brzmienia słów „asasyn” i „haszysz” wynikało faktycznie z przyjmowania środków odurzających przed akcją było oszczerstwem głoszonym przez wrogów lub może dalekim nawiązaniem do ezoteryzmu, charakterystycznego dla teologicznych koncepcji asasynów. Członków wspólnoty nazywano również nizarytami. Najprawdopodobniej przydomek wziął się od Nizara, niedoszłego kalifa fatymidzkiego, którego pominięto w sukcesji i zgładzono na rozkaz egipskiego wezyra. Niepogodzony z tym aktem niesprawiedliwości Hasan Ibn as-Sabbah stanął na czele separatystycznego ruchu nizarytów. Rzadziej spotykan…

asasyni-cc20e0f.jpg
width: 2813
height: 1875

Wśród ruin Starego Książa odkryto metalowy krzyżyk. Pochodzi sprzed chrztu Polski
type: item
date: 2026-07-29T11:39:32.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: dolny śląsk
subject: polska zabytki
subject: religie
subject: ruiny
subject: średniowiecze
subject: wierzenia
subject: zabytki
subject: zamki
subject: zamki w Polsce
description: Wśród ruin Starego Książa w województwie dolnośląskim archeolodzy znaleźli niezwykły zabytek. Jest to niewielki metalowy krzyżyk sprzed ponad tysiąca lat. To jeden z najstarszych dowodów na chrześcijaństwo na obecnych polskich ziemiach.
encoded: Zamek Stary Książ, położony na malowniczym, stromym cyplu skalnym na wysokości 410 m n.p.m., przez stulecia pozostawał w cieniu swojego potężniejszego sąsiada – Zamku Książ. Przez długi czas polscy badacze uważali go za XIX-wieczną „romantyczną ruinę”, wzniesioną jedynie w celach estetycznych przez architekta Christiana Wilhelma Tischbeina. Źródła z XVII wieku wspominały o „pozostałościach pogańskiego zamku”, co sugerowało, że Tischbein wzniósł konstrukcję na fundamentach autentycznej, wiekowej warowni. Po latach domniemań naukowcy poznali prawdę i to dzięki wykopaliskom. W czasie prac natknięto się na niezwykły zabytek. Odkrycie, które zaskoczyło badaczy W marcu 1991 roku zespół archeologów pod kierunkiem Krzysztofa Jaworskiego z Uniwersytetu Wrocławskiego rozpoczął badania wykopaliskowe na Starym Książu. Łopaty badaczy natrafiły na coś, co zrewidowało mapę osadniczą regionu. Oprócz ceramiki z XIII wieku odkryto zespół zabytków wskazujących na istnienie tu potężnego, wieloczłonowego grodu słowiańskiego z przełomu IX i X wieku. Później w tym samym miejscu stanął zamek Bolka I Surowego. Wśród licznych wczesnośredniowiecznych znalezisk żelaznych, takich jak fragmenty topora typu bradatice czy płacidła, znaleziono mały przedmiot, który zelektryzował archeologów. Był to kilkucentymetrowy, równoramienny krzyżyk. Z czego wykonano zagadkowy krzyżyk? Krzyżyk precyzyjnie wycięto z miedzianej blachy o grubości 0,8 mm. Tym, co czyni go wyjątkowym, jest jednostronne pozłocenie. Naukowcy przypuszczają, że nie był to przedmiot noszony na szyi, lecz aplikacja – okucie zdobiące drewnianą skrzyneczkę na relikwie lub oprawę drogocennej księgi. Na krawędziach krzyżyka zachowały się ślady po otworkach na nity (o średnicy ok. 1,5 mm), które służyły do przytwierdzenia go do podłoża. Zabytek, który „zmieniał” swój wiek Tuż po odkryciu w 1991 roku krzyżyk został sklasyfikowany jako zabytek późnośredniowieczny. Naukowcy nie byli w stanie znaleźć innych podobnych obiektów z wcześniejszych ok…

krzyz-z-ksiaza-3341037.jpg
width: 1688
height: 1125

Niezwykły pochówek w cieniu Świątyni Artemidy. Naukowcy odkryli tajemnicę bliźniąt z Efezu i ich rzadkiej mutacji
type: item
date: 2026-07-28T10:58:00.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: bizancjum
subject: dzieci
subject: grób
subject: mutacja
subject: średniowiecze
description: Efez, niegdyś dumne rzymskie miasto, słynął na cały świat ze Świątyni Artemidy – jednego z siedmiu cudów starożytności. Choć w średniowieczu monumentalne budowle popadły w ruinę, życie i śmierć wciąż toczyły się w ich cieniu. To właśnie tam, w miejscu, którego archeolodzy najmniej się spodziewali, odkryto poruszający, 1200-letni pochówek przedwcześnie urodzonych bliźniąt. Dlaczego maleńkie ciała spoczęły w dawnej rzymskiej latrynie, a jedno z niemowląt posiadało dodatkowe żebro w szyi? Średniowiecze ma przed nami jeszcze wiele sekretów.
encoded: Zespół z Austriackiej Akademii Nauk natrafił na kamienny grób (tzw. cystę) podczas wykopalisk w rzymskim odeonie – antycznym budynku przeznaczonym do występów muzycznych, zlokalizowanym na uświęconym terenie dawnej Świątyni Artemidy. Sama konstrukcja grobu datowana jest na VIII–IX wiek, czyli czasy Cesarstwa Bizantyjskiego. Największe zdumienie badaczy wywołała jednak jego lokalizacja. Zmarłych w Efezie zazwyczaj chowano na oficjalnym cmentarzu. Tymczasem te maleńkie ciała złożono w dawnym kanale latrynowym, dobudowanym do odeonu setki lat wcześniej. Przedwczesny poród i genetyczna anomalia Wewnątrz kamiennej skrzyni archeolodzy odnaleźli dwa maleńkie szkielety złożone tuż obok siebie. Rozmiar kości wskazuje, że dzieci przyszły na świat przedwcześnie, w połowie 8. miesiąca ciąży. Wspólny pochówek w bezpośrednim kontakcie fizycznym oraz niemal identyczny wiek zmarłych pozwalają badaczom z ogromnym prawdopodobieństwem założyć, że mamy do czynienia z bliźniętami. Analiza osteologiczna, przeprowadzona przez bioarcheolożkę Caroline Partiot, nie wykazała śladów chorób zakaźnych ani urazów. Ujawniła za to coś znacznie bardziej wyjątkowego. Jedno z niemowląt posiadało dodatkowe żebro szyjne. To bardzo rzadka cecha dziedziczna, występująca współcześnie u około 1% populacji. O ile u dorosłych zazwyczaj nie powoduje żadnych objawów, w przypadku płodów i noworodków jest często powiązana z anomaliami w genach Hox, które sterują wczesnym rozwojem zarodkowym organizmu. Tego typu genetyczne błędy mogą prowadzić do przedwczesnego porodu, poronienia lub nagłej śmierci łóżeczkowej. Jak zaznaczają badacze, to pierwszy w historii archeologii udokumentowany przypadek bliźniąt z taką wadą anatomiczną. Szacunek na granicy dwóch światów Pozostaje pytanie – dlaczego rodzina wybrała na miejsce spoczynku zrujnowaną latrynę? Naukowcy przypuszczają, że kluczem jest religia. W czasach bizantyjskich śmiertelność noworodków i matek była drastycznie wysoka, a zmarłe przedwcześnie bliźnięta najprawdo…

GettyImages-2191450292-a41f5e4.jpg
width: 3543
height: 2654

Kazimierz został władcą Litwy jako nastolatek. Później wyniósł Jagiellonów na europejskie trony
type: item
date: 2026-07-22T07:25:08.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: Jagiellonowie
subject: królowie
subject: litwa
subject: średniowiecze
description: Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa.
encoded: Spis treści: Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Wojna trzynastoletnia. Największe zwycięstwo Kazimierza Jagiellończyka Jak Kazimierz Jagiellończyk zdobył Malbork? Co Polska zyskała dzięki drugiemu pokojowi toruńskiemu? Przywileje nieszawskie zmieniły ustrój Polski Król, Kościół i pusty skarbiec Ojciec królów. Jak Jagiellonowie zdobywali europejskie trony? Jakie ziemie przyłączono za panowania Kazimierza? Śmierć Kazimierza Jagiellończyka „Klątwa Jagiellończyka” i otwarcie grobu Czy Kazimierz Jagiellończyk był wybitnym królem? Kazimierz IV Jagiellończyk urodził się 30 listopada 1427 roku w Krakowie. Był najmłodszym synem Władysława II Jagiełły i jego czwartej żony, Zofii Holszańskiej. Jeszcze jako nastolatek został wielkim księciem litewskim, a po śmierci starszego brata, Władysława III Warneńczyka, sięgnął również po polską koronę. Przejął władzę na Litwie jako trzynastolatek, przez 45 lat zasiadał na polskim tronie, odzyskał Pomorze Gdańskie i doprowadził zakon krzyżacki na skraj politycznego upadku. Kazimierz IV Jagiellończyk należał do najskuteczniejszych polskich monarchów, choć jego zwycięstwa kosztowały państwo fortunę, a ustępstwa wobec szlachty na trwałe zmieniły ustrój Królestwa. O tym, jak wyglądał Kazimierz Jagiellończyk, można się dowiedzieć dzięki projektowi National Geographic Polska i Uniwersytetu Śląskiego „Nowy poczet Jagiellonów”. Czy Kazimierz Jagiellończyk urodził się w atmosferze skandalu? Narodziny synów Jagiełły i Zofii Holszańskiej rzeczywiście stały się źródłem dworskich plotek. Król był znacznie starszy od swojej czwartej żony, a przeciwnicy królowej oskarżali ją o niewierność. Sprawa doprowadziła do dochodzenia na dworze i oczyszczenia Zofii z zarzutów. Nie ma jednak podstaw, aby przedstawiać nieślubne pochodzenie Kazimierza jako prawdopodobny fakt. Dworskie oskarżenia mogły być elementem walki politycznej, w której stawką była przyszłość dopiero powstającej dynastii. Po śmierci Jagiełły tron polski objął starszy…

Kazimierz-Jagiellonczyk-6370e65.jpg
width: 2813
height: 1875

Piwo było napojem polskich królów. Jedna beczka doprowadziła nawet do wojny
type: item
date: 2026-07-18T11:03:35.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: alkohole
subject: historia polski
subject: piwo
subject: średniowiecze
description: Piwo należało do najważniejszych napojów średniowiecznej Polski. Pojawiało się na książęcych ucztach, w klasztorach, karczmach i mieszczańskich domach. Przygotowywano z niego również polewki, a spory o prawo do jego sprzedaży potrafiły doprowadzić do otwartego konfliktu między władzami miasta a Kościołem.
encoded: Piwo warzono na ziemiach polskich na długo przed upowszechnieniem się mocnych alkoholi. Było napojem codziennym, elementem posiłków i ważnym towarem handlowym. Zachowane kroniki i rachunki dworskie pokazują, że cenili je zarówno zwykli mieszkańcy, jak i przedstawiciele dynastii Piastów oraz Jagiellonów. Piwo Piasta i najstarsza polska opowieść o warzeniu Jednym z najstarszych napojów alkoholowych wspomnianych w opowieściach o początkach polskiej państwowości było piwo. Gall Anonim pisał o nim w historii legendarnego Piasta, który przygotował beczułkę dobrze sfermentowanego trunku na postrzyżyny swojego syna. Gdy podczas uroczystości pojawili się tajemniczy wędrowcy, gospodarz poczęstował ich tym, co miał najlepszego. Nie oznacza to oczywiście, że kronikarską opowieść należy traktować jak precyzyjny opis realiów IX wieku. Pokazuje ona jednak, że dla autora piszącego na początku XII stulecia piwo było naturalnym elementem uczty, gościnności i codziennej kultury. Wczesne piwa mogły powstawać z jęczmienia, pszenicy, owsa lub mieszaniny różnych zbóż. Nie zawsze przypominały dzisiejszy, klarowny i mocno nasycony dwutlenkiem węgla napój. Bywały mętne, niskoalkoholowe i przeznaczone do szybkiego spożycia. Chmiel stosowano stopniowo coraz częściej, ale przez długi czas piwo doprawiano również innymi ziołami. Jak warzono piwo w średniowiecznej Polsce? Podstawą produkcji był słód, czyli ziarno poddane kiełkowaniu, a następnie wysuszone i rozdrobnione. Zalewano je wodą, podgrzewano, oddzielano płyn od pozostałości ziarna, a później poddawano fermentacji. Techniki różniły się w zależności od regionu, dostępnych surowców i doświadczenia piwowara. Średniowieczne piwo nie było jednym ściśle określonym napojem, lecz całą grupą trunków o różnej barwie, smaku, gęstości i mocy. Słabsze odmiany pito na co dzień, także do posiłków. Mocniejsze i trwalsze przeznaczano na uczty, sprzedaż w karczmach albo dłuższe przechowywanie. W późniejszych źródłach pojawiają się między innymi piwa jasne,…

piwo-GettyImages-2226484655-c50ccce.jpg
width: 4960
height: 4382

Wzgórze Lecha w Gnieźnie odsłania kolejne tajemnice. Czy właśnie tam mieszkał Mieszko I?
type: item
date: 2026-07-17T13:30:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: gniezno
subject: pałace
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
subject: wielkopolska
description: Czy Wzgórze Lecha w Gnieźnie skrywa zaginione palatium Mieszka I? Archeolodzy rozpoczęli badania w miejscu, które nigdy wcześniej nie było badane. Czy uda się ostatecznie rozwiązać zagadkę i zlokalizować siedzibę pierwszych polskich władców?
encoded: Pierwsi władcy Polski nie posiadali jednej stałej stolicy w nowoczesnym sensie tego słowa. Przemieszczali się między kluczowymi grodami, takimi jak Poznań, Ostrów Lednicki czy Gniezno. W każdym z tych ośrodków książę musiał mieć godną siebie, monumentalną rezydencję, zwaną palatium. O ile w Poznaniu i na Lednicy archeolodzy dawno odkryli relikty takich budowli, Gniezno – ideowe serce państwa – przez lata pozostawało wielką zagadką. Historycy byli jednak pewni, że tak ważny gród nie mógł obejść się bez kamiennego pałacu, pełniącego funkcje zarówno świeckie, jak i sakralne. W cieniu Kościoła św. Jerzego Lokalizacja gnieźnieńskiego palatium od dekad wskazywana była na najwyższej kulminacji Wzgórza Lecha, niedaleko dzisiejszej katedry. Problem polega na tym, że w miejscu domniemanej siedziby Mieszka I w kolejnych stuleciach wzniesiono Kościół pw. św. Jerzego, który stoi tam do dziś. Również w pobliżu tej świątyni archeolodzy odkryli relikty zagadkowego kurhanu z czasów przedchrześcijańskich. Archeolodzy mogą prowadzić badania jedynie w bezpośrednim sąsiedztwie świątyni. A to znacznie ogranicza pole manewru i ogranicza zakres wykopów. Przez lata jedynymi poszlakami były m.in. fragmenty malowanych tynków znalezione na zachód od kościoła oraz XIII-wieczna bulla ołowiana sugerująca bliskość kancelarii książęcej. Nadzieja na palatium Podczas badań wykopaliskowych w 2025 roku archeolodzy odkryli ślady po kamiennych fundamentach, najprawdopodobniej datowanych na okres wczesnego średniowiecza. Były też inne ślady po dawnej aktywności. „Trafiliśmy na wczesnośredniowieczne palenisko. Niby kilka kamieni, ślad przypalonej ziemi i spieczona glina, a jednak w tej dziurze w ziemi znaleźliśmy kawałek codzienności ludzkiej sprzed setek lat” – przekazali badacze w social mediach. Ekspedycja Palatium 2026. Wkraczając w nieznane W lipcu 2026 roku archeolodzy powrócili na Wzgórze Lecha z misją ostatecznej weryfikacji tych odkryć. Tegoroczny sezon koncentruje się na obszarze około 40 metrów …

Q8A8843-7ab3a7f.jpeg
width: 2251
height: 1500

Polscy i duńscy archeolodzy zeszli głęboko pod ziemię. Naukowcy odkrywają sekrety Wikingów na ziemiach Polski
type: item
date: 2026-07-17T11:51:43.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
subject: wyspa wolin
description: Na polskim wybrzeżu trwają prace archeologiczne, których celem jest poznanie prawdziwej historii wyspy Wolin. Polsko-duński zespół schodzi coraz głębiej pod powierzchnię ziemi, odnajdując kolejne wczesnośredniowieczne artefakty. Wiele z nich udowadnia, że to, co obecnie jest porośniętym trawą terenem, przez lata stanowiło istotny port Morza Bałtyckiego.
encoded: Na północnym krańcu Wolina, tam gdzie dziś rozciąga się ciche, porośnięte trawą wzniesienie, tysiąc lat temu tętniła życiem dzielnica rzemieślnicza jednego z największych ośrodków handlowych wczesnośredniowiecznej Europy. Polsko-duński zespół archeologów wznowił właśnie prace, które mają odpowiedzieć na długo zadawane pytanie: jaką rolę w narodzinach Wolina odegrali wikingowie? Co dzieje się na wykopie? Za najnowsze badania odpowiadają naukowcy z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu w Aarhus. To już drugi sezon trzyletniego projektu, który wystartował w ubiegłym roku. Ekipa pracuje w wykopie u podnóża Srebrnego Wzgórza – niegdyś północnej dzielnicy wczesnośredniowiecznego Wolina. Jak zaznacza dr Wojciech Filipowiak z IAE PAN w rozmowie z PAP, dziś to miejsce sprawia wrażenie pustego, porośniętego zielenią pagórka. W IX i X wieku wyglądało to zupełnie inaczej – była to gęsto zabudowana, tryskająca życiem dzielnica rzemieślniczo-handlowa, pełna drewnianych chat, uliczek i warsztatów. Co udało się znaleźć? Warunki panujące na stanowisku są dla archeologów wyjątkowo korzystne. Wilgotne, pozbawione dostępu tlenu warstwy podłoża sprawiają, że w ziemi przetrwały nie tylko przedmioty metalowe czy ceramiczne, ale też materiały organiczne, takie jak drewno, z którego budowano domy czy ulice. W ubiegłym roku archeologom udało się odnaleźć cztery chaty oddzielone rowami odwadniającymi, stanowiące pierwszą taką napotkaną na Wolinie konstrukcję. Wśród odkrytych zabytków znalazły się m.in. bursztynowe paciorki, ozdoby metalowe oraz liczne przedmioty codziennego użytku: naczynia gliniane o różnych kształtach, gliniane przęśliki służące do przędzenia nici, a także osełki wykonane z kamienia sprowadzanego aż z Norwegii. Tak bogaty zestaw znalezisk potwierdza, że Wolin był w tamtym czasie ważnym i zamożnym ośrodkiem, utrzymującym kontakty handlowe na dużą odległość. Przeszłość i przyszłość projektu Badacze mają nadzieję, że odkrycia ze Srebrnego W…

FABRIC-KOLAZ-32-32-559402b.jpg
width: 2813
height: 1875

Jedna z największych dram polskiego średniowiecza. Jagiełło zobaczył przyszłą żonę i wpadł w gniew
type: item
date: 2026-07-15T12:10:56.000Z
creator: prof. Bożena Czwojdrak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: historia polski
subject: królowa
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Kiedy Anna Cylejska przybyła do Polski, aby poślubić Władysława Jagiełłę, król miał zareagować gniewem. Według Jana Długosza nie spodobała mu się uroda przyszłej żony, a odpowiedzialnością za niefortunny wybór obarczył własnych posłów. Mimo to do małżeństwa doszło – w grę wchodziło bowiem nie tylko osobiste upodobanie monarchy, lecz także jego pozycja na polskim tronie.
encoded: Spis treści: Dlaczego Anna Cylejska miała zostać żoną Jagiełły? Jagiełło miał być rozczarowany wyglądem przyszłej żony Dlaczego Jagiełło odłożył ślub z Anną Cylejską? Narodziny Jadwigi miały zakończyć królewski konflikt Małżeństwo, które wzmacniało pozycję Jagiełły Małżeństwa średniowiecznych władców rzadko były sprawą uczuć. Decydowały o nich pochodzenie kandydatki, interesy dynastyczne oraz aktualna sytuacja polityczna. Historia związku Władysława Jagiełły i Anny Cylejskiej pokazuje jednak, że również osobiste preferencje monarchy mogły skomplikować starannie przygotowany plan. Dlaczego Anna Cylejska miała zostać żoną Jagiełły? W lipcu 1400 roku rozpoczęto rozmowy w sprawie małżeństwa Władysława Jagiełły z Anną Cylejską. Wyznaczono również posłów, którzy mieli udać się do położonego w dzisiejszej Słowenii miasta Celje. Poselstwo wyruszyło na przełomie lipca i sierpnia, a na miejscu bez większych problemów zawarto wstępne porozumienie w sprawie mariażu. Polscy wysłannicy wrócili jesienią. Towarzyszyli im posłowie Hermana II Cylejskiego, opiekuna Anny, którzy mieli uzgodnić szczegóły planowanego związku. Układ małżeński zawarto podczas zjazdu w Bieczu 4–5 listopada 1400 roku. Anna była córką hrabiego Wilhelma Cylejskiego i Anny Kazimierzówny, a tym samym wnuczką króla Kazimierza Wielkiego. Jej pochodzenie sprawiało, że stanowiła dla Jagiełły szczególnie atrakcyjną kandydatkę. Związek z potomkinią Piastów mógł bowiem wzmocnić jego pozycję w Królestwie Polskim po śmierci królowej Jadwigi. Jagiełło miał być rozczarowany wyglądem przyszłej żony Anna przybyła do Krakowa 16 lipca 1401 roku. Wówczas pojawił się zasadniczy problem, o którym opowiada Jan Długosz. Według kronikarza Jagiełło nie był zadowolony z wyglądu przyszłej małżonki i natychmiast wypomniał swoim posłom, że rozpoczęli negocjacje, chociaż wcześniej widzieli kandydatkę. Nie wiadomo, czy wysłannicy mogli samodzielnie przerwać rozmowy prowadzone z woli monarchy. Z pewnością mogli jednak po powrocie przedstawi…

Anna-Cylejska-37dde03.jpg
width: 2813
height: 1875