National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-27T07:04:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czaszka średniowiecznego rycerza zaskoczyła badaczy. Taka deformacja to prawdziwa rzadkość
items: Wikingowie budowali specjalne sale do picia miodu. Jednak co innego było ich ulubionym trunkiem
items: Niszczyli miejsca kultu i narzucali chrześcijaństwo – jak zakon krzyżacki zbudował swoją potęgę
items: Jak średniowieczny mnich z Oksfordu wykorzystał światło, by poznać pochodzenie gwiazd? Poznajcie pioniera astronomii
items: Spektakularne znalezisko z jeziora Lednica. „To nie była zwykła broń”
items: Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
items: Potwór, o którym wspominają kroniki historyczne. Zatapiał statki przez 50 lat, dopóki nie pokonały go delfiny
items: Szukał robaków, a znalazł skarb. Wędkarz odkrył tysiące monet sprzed wieków
items: Czy tutaj rezydował Mieszko I? Archeolodzy badają kluczową lokalizację w Gnieźnie
items: Ten zamek był zamknięty przez 5 lat. Teraz zachwyca każdego, kto przekroczy jego próg
items: Bolesław Chrobry jak superbohater. Komiks bije rekordy popularności
items: „Polski” Lancelot trafi do 3D. Archeolodzy dokumentują unikatowe malowidła
items: Zaskakujące wyniki badań DNA. Ujawniają afrykańskie korzenie ludzi z wczesnośredniowiecznej Anglii
items: Czym zajadał się Mieszko I – archeolodzy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
items: Kości dzieci zakopane pod wejściem do kościoła. Odkryto je w Bytomiu
items: Odkryli zaginione miasto pod polem uprawnym. Pomocny był georadar
items: Zagłębie średniowiecznych skórzanych toreb pod szkołą. Niezwykłe odkrycie z Oslo
items: 100 aktorów, pirotechnika, król z zaświatów. Gniezno szykuje spektakl roku
items: Nowe badania z Węgier. Konie nie zniknęły z talerzy po chrystianizacji
items: Rycerz sprzed 700 lat odnaleziony w Gdańsku. To nie była zwykła mogiła
items: Te grody były przedmiotem walk Piastów z władcami ruskiego Kijowa. Do dziś skrywają wiele tajemnic
items: Wędkarz złowił w Wiśle średniowieczny miecz. Niezwykłe odkrycie w Warszawie
items: Bitwa pod Legnicą była jedną z najtragiczniejszych w średniowiecznej Polsce. Starcie z Mongołami zakończyło się wielką porażką
items: Ostrów Tumski skrywa więcej niż katedrę. Co archeolodzy znaleźli pod ziemią?
items: Czeski książę został wymazany z historii. Pochodzenie Władywoja od lat budzi dyskusje

Czaszka średniowiecznego rycerza zaskoczyła badaczy. Taka deformacja to prawdziwa rzadkość
type: item
date: 2025-11-27T07:03:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: czaszka
subject: rycerze
subject: średniowiecze
description: Rycerz, który żył w średniowiecznej Hiszpanii, miał czaszkę inną niż wszyscy. Jego wygląd musiał wzbudzać poruszenie nawet w tamtych czasach. Badacze nie kryją zdziwienia. Jakie sekrety ujawniła analiza jego szkieletu?
encoded: Te wyjątkowe szczątki odkryto na chrześcijańskim cmentarzu na dziedzińcu zamku Zorita de los Canes w Guadalajarze w Hiszpanii. Forteca ta była w okresie średniowiecza strategicznym miejscem, znajdującym się pod kontrolą Rycerzy Calatrava. Byli oni członkami zakonu rycersko-religijnego, stowarzyszonym z zakonem cystersów. Zaskakujące wyniki wykopalisk Na nietypowe kości archeolodzy natknęli się w trakcie sezonów wykopaliskowych prowadzonych między 2014 a 2019 rokiem. Rycerza pochowano w drewnianej trumnie. W momencie wydobycia trumna uległa już rozkładowi, zidentyfikowano jedynie kilka jej fragmentów. Antropolodzy fizyczni ocenili wiek zmarłego na 45 do 49 lat. Był to mężczyzna. Zachowała się ponad połowa kości. Uwagę badaczy od razu przykuła nietypowa czaszka. Przypadek ten hiszpańscy naukowcy opisali właśnie na łamach czasopisma „MDPI Heritage”. Oryginalny rycerz Już na pierwszy rzut oka widać było, że zmarły miał ekstremalnie wydłużoną czaszkę – 230 mm, podczas gdy średnia długość męskiej czaszki wynosi dziś około 170 mm. – Byłam bardzo zaskoczona. Nigdy wcześniej nie widziałam takiej czaszki, zwłaszcza należącej do rycerza – skomentowała dla LiveScience dr Carme Rissech, antropolożka fizyczna z Uniwersytetu Rovira i Virgili w Hiszpanii Taki kształt czaszki, wynikający z przedwczesnego zrośnięcia jej szwów, został sklasyfikowany jako ultradolichocefalia, czyli ekstremalne długogłowie. Być może wojownik cierpiał na zespół Crouzona. Jest to bardzo rzadka choroba genetyczna. Wiele wskazuje na to, że rycerz zmarł tragicznie – w czasie potyczki. Na szkielecie widać śmiertelne rany kłute w skroni i potylicy oraz uraz lewej piszczeli. Nie widać oznak gojenia, co dobitnie świadczy, że przyczyniły się do odejścia mężczyzny z tego świata. Czy była to jakaś większa bitwa? Trudno jednoznacznie wskazać. Jak wyglądał hiszpański wojownik? Dzięki szczegółowej analizie kości eksperci byli w stanie więcej powiedzieć o wyglądzie rycerza. Miał lekko wydatne czoło. Jego żuchwa była ba…

czaszka-4a3466b.jpg
width: 1575
height: 1050

Wikingowie budowali specjalne sale do picia miodu. Jednak co innego było ich ulubionym trunkiem
type: item
date: 2025-11-23T14:16:14.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: alkohole
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: Powtarzane współcześnie mity o potężnych wikińskich wojownikach każą nam wierzyć, że ci niemal rodzili się z rogiem miodu pitnego w ręku. Wraz z rosnącą popularnością tego trunku jego wytwórcy chętnie nawiązują do wikińskich nazw. Jednak w rzeczywistości wikingowie od miodu woleli inny napój.
encoded: Wikingowie i alkohol to połączenie równie mocne, jak silne oddziaływania jądrowe. Główny bóg nordyckiej mitologii Odyn żywił się wyłącznie winem, a o człowieku szalonym, zakochanym lub pijanym mówiono, że jest we władzy Odyna. Ale w erze wikingów, która trwała od VIII do XI wieku, sprowadzanym z południa winem raczyć się mogli i to nie często wyłącznie najbogatsi wikińscy wodzowie. Nie ma władzy bez sali miodowej W sagach wspomina się o innym trunku – miodzie pitnym. Wikińscy władcy budowali nawet specjalne sale lub hale miodowe – pomieszczenia, w których świętowano podboje, wyprawy łupieżcze, przyjmowano możnych i przede wszystkim pito. Weźmy zachowany w jednym rękopisie napisanym w języku staroangielskim i przechowywanym w British Library anglosaski poemat „Beowulf”. Rozgrywa się on przed epoką wikingów, bo w początkach VI wieku. Większość wydarzeń poematu rozgrywa się właśnie w halach miodowych, będących ośrodkami władzy takich postaci jak duński król Hrothgar. W halach miodowych władca raczył wojowników suto zakrapianymi ucztami w zamian za służbę. Ten nierozerwalnie związany z honorem i lojalnością układ stanowi podstawę wojowniczego świata, który poemat wychwala. Sceny picia miodu są w nim częste i silnie nacechowane emocjonalnie. W mitologii nordyckiej halę miodową posiadał też oczywiście Wszechojciec Odyn. Była nieodłączną częścią Walhalli, pałacu dla bohaterskich wojowników, którzy zginęli na polu bitwy. W Walhalli każdego wieczoru odbywają się uczty, a miód w rogi dzielnych wojowników nalewały same Walkirie. Miód opiewano, lecz nie pito Epizody te ukazują symboliczne i kulturowe znaczenie miodu pitnego w mitologii oraz w historiach związanych z bohaterami epoki wikingów. Jednak wcale nie stanowią dowodu na to, że napój był powszechnie spożywany w Anglii lub Skandynawii. Według historyków wiele sal miodowych nigdy nie zaznało widoku ani zapachu miodu pitnego. Bo ten, choć tak opiewany w poezji, wcale nie był ulubionym i najczęściej spotykanym trunkiem wikin…

wiking-pije-d1b70d2.jpg
width: 2250
height: 1500

Niszczyli miejsca kultu i narzucali chrześcijaństwo – jak zakon krzyżacki zbudował swoją potęgę
type: item
date: 2025-11-19T12:20:21.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: historia polski
subject: krzyżacy
subject: religie
subject: średniowiecze
subject: wojna
subject: zakon
description: Zakon krzyżacki nie był jedyną siłą nawracającą pogan, ale to właśnie działania rycerzy z czarnym krzyżem zapisały się w historii jako wyjątkowo brutalne. Dlaczego chrystianizacja Słowian i Bałtów przybrała formę zbrojnego podboju, a nie duchowej misji?
encoded: Spis treści: Powołanie krucjaty przez Papieża Urbana II – moment przełomowy w dziejach chrześcijaństwa Zakony rycerskie – militarna siła Kościoła i strażnicy idei krucjat Wzrost potęgi Zakonu Krzyżackiego i jego ekspansja w Europie Środkowo-Wschodniej Pacyfikacja Prus – przemoc, chrystianizacja i budowa państwa zakonnego Konflikty z Polską – od sojuszu do wojny i upadku potęgi Krzyżaków Bitwa pod Grunwaldem – klęska Krzyżaków i triumf unii polsko-litewskiej Wojna trzynastoletnia i kres państwa zakonnego w Prusach Za przekształceniem Europy z kontynentu pogańskiego w chrześcijański stali nie tylko duchowni, ale również polityczni gracze – królowie, książęta i wojownicy. Dla takich zakonów jak krzyżacy religia była bronią, a chrzest środkiem do podporządkowania sobie ludów. Święte gaje płonęły, kapłani pogańscy ginęli, a opór karano śmiercią – wszystko w imię „dobrej nowiny”. Powołanie krucjaty przez Papieża Urbana II – moment przełomowy w dziejach chrześcijaństwa W przemowie wygłoszonej podczas Synodu w Clermont papież Urban II dramatycznie wezwał chrześcijan do zbrojnego wsparcia wschodnich współbraci, zagrożonych przez Turków seldżuckich, którzy opanowali znaczną część terytoriów Bizancjum. Apel papieża był reakcją na prośbę cesarza bizantyńskiego Aleksego I Komnena, ale też narzędziem wzmocnienia pozycji papiestwa w świecie zachodniego chrześcijaństwa. Papież celowo nadał wyprawie wymiar duchowego obowiązku – połączenie pielgrzymki z walką z niewiernymi miało nie tylko sens religijny, ale i praktyczny. Obiecał natychmiastowe odpuszczenie grzechów wszystkim, którzy wezmą udział w wyprawie krzyżowej i polegną w boju. Taka obietnica była potężnym motywatorem zarówno dla ubogich chłopów, jak i dla feudałów szukających ekspansji i zasług. Przemowa Urbana II zawierała także wezwanie do zakończenia wewnętrznych konfliktów – wzywał, by zamiast walczyć między sobą, chrześcijanie skierowali swoją siłę przeciwko wspólnemu wrogowi. Krucjata została ukazana jako święta misja, …

zakon-krzyzacki-shutterstock2537388281-96df9f1.jpg
width: 4096
height: 4096

Jak średniowieczny mnich z Oksfordu wykorzystał światło, by poznać pochodzenie gwiazd? Poznajcie pioniera astronomii
type: item
date: 2025-11-15T09:47:44.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: Gwiazdy
subject: pierwiastki
subject: średniowiecze
subject: teleskop
description: W czasach, w których w Europie dominowała filozofia Arystotelesa, a Wszechświat wyobrażano sobie jako zbudowany z doskonałej i niezmiennej „kwintesencji”, pojawił się ktoś, kto odważył się zatrząść fundamentami poznania. Dominikański mnich Richard Fischacre, bez dostępu do teleskopu, trafnie określił budowę gwiazd i planet, a jego rozważania potwierdzono dopiero po setkach lat. Jak udało mu się tego dokonać?
encoded: W XIII wieku potrzeba było wielkiej odwagi, by zakwestionować teorie Arystotelesa. W Europie dominował pogląd, że wszystko to, co na Ziemi, stworzone jest z czterech pierwiastków – ziemi, ognia, powietrza i wody – a przeciwstawny im jest tzw. „piąty element” czyli „kwintesencja”, która stanowiła doskonały żywioł budujący świat niebios i planet. Dokonał tego jednak mnich z Oksfordu, który wykorzystał swoją wiedzę z optyki, a w szczególności zachowania światła i koloru. Jego rozważania okazały się prekursorskie, prowadząc do rewolucji w zrozumieniu Wszechświata. To opowieść o tym, że wielkie odkrycia wymagają czasem wielkiej odwagi. Z czego zrobione są planety? Richard Fishacre, pierwszy dominikanin wykładający teologię na Uniwersytecie Oksfordzkim, jako jeden z nielicznych naukowców średniowiecza otwarcie kwestionował autorytet Arystotelesa. Zamiast przyjmować istnienie tajemniczej kwintesencji, argumentował, że ciała niebieskie są zbudowane z tych samych czterech elementów, które znajdują się na Ziemi. Chociaż obecnie wiemy, że „elementów”, czyli pierwiastków, jest o wiele więcej, był to rewolucyjny krok w odpowiednią stronę. Jak właściwie angielski mnich dokonał obserwacji o naturze Wszechświata? Podejście dominikanina opierało się na analizie światła i koloru. Fishacre zauważył, że kolor jest właściwością ciał nieprzezroczystych – to jest takich, które z definicji muszą być złożone z co najmniej dwóch z czterech elementów ziemskich. Patrząc w niebo widział, że planety mają własne barwy: np. Mars mienił się na czerwono, a Wenus na żółto. Dla mnicha był to wyraźny znak, że planety i gwiazdy nie są zbudowanego z jakiegoś innego, eterycznego materiału. Te obserwacje były prekursorem przyszłych badań spektroskopowych, chociaż naukowiec nie miał do dyspozycji żadnych przyrządów optycznych poza własnym wzrokiem. Drobiazgowa analiza barw planet i Księżyca Jednym z najmocniejszych argumentów Fishacre’a przeciwko Arystotelesowi był Księżyc. Zauważył on – słusznie z resztą –…

shutterstock1403131478-a1f50f4.jpg
width: 5184
height: 2920

Spektakularne znalezisko z jeziora Lednica. „To nie była zwykła broń”
type: item
date: 2025-11-12T14:25:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: broń
subject: Piastowie
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: Pieczołowicie wykonaną włócznię wydobyli archeolodzy z jeziora Lednica. Częściowo była pokryta złotem, srebrem i brązem oraz stopami innych metali. Przedmiot ten mógł być symbolem władzy lub służyć w czasie rytuałów.
encoded: Archeolodzy podwodni od wielu lat prowadzą badania wokół Ostrowa Lednickiego – wyspy na jeziorze Lednica między Gnieznem a Poznaniem. Od połowy X wieku znajdowała się tutaj jedna z głównych siedzib władzy państwa pierwszych Piastów. Wewnątrz grodu mieścił się zespół pałacowo-sakralny, wraz z kamiennym palatium, do którego przylegała kaplica. Od lat archeolodzy podwodni z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przeczesują obszar wokół wyspy. Przyszedł czas na podsumowanie ostatnich prac, które zamieszczono na stronie Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. – Ten sezon miał być spokojny, a okazał się jednym z najbardziej emocjonujących w ostatnich latach – mówią badacze. Przebogata włócznia Największe emocje badaczy wzbudziło w czasie tegorocznych badań znalezisko w postaci włóczni, która określono jako „książęcą”. Całkiem nieźle zachował się grot ze skrzydełkami. Z kolei stalowe ostrze (liść) umieszczone jest na misternie zdobionej tulei, w której zachował się fragment drzewca. „Znaczna jej część – jak wykazały specjalistyczne badania – pokryta jest złotem, srebrem i brązem oraz stopami innych metali” – opisali archeolodzy. Uwagę zwraca powierzchnia tulei i skrzydełek, która jest zdobiona jest ornamentem o motywach spiralnych i triskelionowych. Widoczne są wzory ukazujące plecionkę, której ostre zakończenia przypominają pazury lub dzioby. Dopełnia je ornament punktowy w postaci rzędów drobnych kropek tworzących wypełnienie plecionkowych motywów. Z analiz specjalistycznych wynika, że włócznia pochodzi z XI wieku, a jej drzewiec wykonano z jesionu. Znaczenie odkrycia Jak wyjaśniają naukowcy, groty ze zdobioną tulejką należą do wyjątkowych okazów uzbrojenia z wczesnośredniowiecznej Europy Północnej i Wschodniej. Trzy podobne zabytki znaleziono w latach 90. XX wieku w jeziorze Lednica. Ale żadne – do tej pory – nie było tak bogate. – To nie była zwykła broń. Włócznia ta mogła pełnić funkcję symbolu władzy, insygnium wojownika wysokiego rodu lub przedmiotu o charakterze …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/58240880514821916972426372480935600257107204n-abe854e.jpg
width: 2048
height: 1152

Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
type: item
date: 2025-11-03T13:58:59.000Z
creator: A.R. Williams
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: azja
subject: azja środkowa
subject: historia
subject: imperium
subject: mongolia
subject: średniowiecze
subject: Wolny czas
description: Czyngis-chan nie byłby tym, kim był, gdyby nie Börte – jego pierwsza i najważniejsza żona. To ta kobieta odegrała kluczową rolę drodze Chyngis-chana do władzy i budowy jednego z najpotężniejszych imperiów w historii ludzkości.
encoded: Spis treści: Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Börte – kim była pierwsza dama Imperium Mongolskiego? Walka o kobiety, zemsta i narodziny imperium Czyngis-chana Wpływowe kobiety w Imperium Mongołów: rola żon i matek władców Sprytna strategia Börte: jak głos żony Czyngis-chana wpływał na decyzje imperium Kobiety w Imperium Mongolskim: ciche filary potęgi stepowego imperium W historii Mongolii wiele mówi się o brutalnych wojnach, ekspansji imperium i bezwzględnym przywództwie Czyngis-chana. Rzadziej jednak wspomina się o kobietach, które stały za jego sukcesem – a jedną z najważniejszych była właśnie Börte. Jej obecność, decyzje i lojalność miały bezpośredni wpływ na rozwój potęgi mongolskiego władcy Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Czyngis-chan (1162–1227) pozostaje jedną z najbardziej ikonicznych postaci w historii ludzkości. To właśnie on zjednoczył rozproszone mongolskie plemiona koczownicze, tworząc z nich jednolite, wojownicze państwo, które w krótkim czasie podbiło ogromne połacie Eurazji – od wybrzeży Pacyfiku aż po brzegi Morza Adriatyckiego. Dzięki jego dowództwu i strategii powstało jedno z największych imperiów w historii świata. Jednak wielkość Czyngis-chana nie była dziełem jednej osoby. W rzeczywistości władca nie rządził samotnie. Kluczową postacią u jego boku była jego główna żona Börte, poślubiona jeszcze zanim objął władzę. Uznawana za pierwszą „cesarzową” Mongolii, Börte odegrała istotną rolę w politycznym umacnianiu władzy swojego męża, szczególnie w pierwszych latach budowy imperium. Jej pochodzenie z wpływowego rodu Onggirat zapewniło Czyngis-chanowi cenne sojusze polityczne. Co więcej, Börte była matką jego czterech synów, z których każdy odegrał ważną rolę w dziedziczeniu i ekspansji imperium. Nie była jedynie symboliczną figurą – pełniła funkcje zarządcze, reprezentowała chana podczas jego nieobecności i miała wpływ na decyzje dynastyczne. …

czyngis-chan-na-tronie-GettyImages-142086732-05e6cd2.jpg
width: 3415
height: 2575

Potwór, o którym wspominają kroniki historyczne. Zatapiał statki przez 50 lat, dopóki nie pokonały go delfiny
type: item
date: 2025-11-01T12:45:49.000Z
creator: Melissa Hobson
subject: Historia
subject: bizancjum
subject: potwór
subject: średniowiecze
description: Historyk Prokopiusz opisał stworzenie zwane Porfyriosem, które przez pół wieku siało grozę wśród żeglarzy VI wieku. Ale czym ono było? – Zatopiło wiele statków i dręczyło pasażerów wielu innych. Te słowa mogłyby dziś dotyczyć Białej Gladys – orki, którą w ostatnich latach okrzyknięto przywódczynią grupy waleni taranujących łodzie i odrywających im stery.
encoded: Spis treści: Historia opisana przez Prokopiusza Kaszalot czy inny gigant? Trop prowadzi do orki Gdzie kończy się fakt, a zaczyna legenda? Tajemnica, która może nigdy nie zostać rozwiązana W rzeczywistości chodzi o tekst greckiego historyka Prokopiusza. Opowiada on o przerażającym morskim potworze Porfyrios, który nękał mieszkańców Bizancjum przez 50 lat. Ostatecznie miał paść z rąk… stada delfinów. Jego kolosalny rozmiar – długi jak szkolny autobus (około 10–12 m) – sprawił, że wielu sugerowało, iż był to kaszalot. Inni, widząc współczesne orki uszkadzające łodzie u wybrzeży Hiszpanii i Portugalii, patrzą na opowieść o Porfyriosie w nowym świetle. Historia opisana przez Prokopiusza Czy zatem tym morskim postrachem była orka – czy zupełnie inny gatunek? Poprosiliśmy o analizę „historyka potworów morskich” i współczesnego biologa morza. W słynnym dziele Wojny Prokopiusz opisuje ogromnego „kētos”, który „sprawiał kłopoty Konstantynopolowi i okolicom” – z przerwami – przez 50 lat. Starożytne greckie słowo kētos zwykle tłumaczy się jako „potwór morski” lub „wieloryb”. W praktyce termin jest jednak „frustrująco nieprecyzyjny” – mówi Ryan Denson, adiunkt Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i autor przygotowywanej książki A Zoobiography of the Ancient Sea Monster. Denson, który udostępnił National Geographic własny przekład tych fragmentów, wyjaśnia, że kētos może obejmować tuńczyki, duże ryby, „psy morskie” (zapewne rekiny), a nawet stworzenia mityczne. Zgodnie z opowieścią potwór zatapiał wiele statków i porywał pasażerów. Czasem znikał na dłużej, po czym wracał i znowu czynił szkody. Problem był tak poważny, że cesarz Justynian (panował w latach 527–565) zaczął się niepokoić, lecz nie miał jak powstrzymać rozrabiakę. – Nie jest wykluczone, że Justynian wysłałby żołnierzy na łodzi, by spróbowali go harpunować – mówi Denson. – Nie mamy jednak na to dowodów. Po pół wieku straszenia żeglarzy Porfyrios miał w końcu paść ofiarą własnej żądzy zabijania. – Pchany głodem albo mił…

potwor-z-konstantynopolu-bd2794c.jpg
width: 2813
height: 1875

Szukał robaków, a znalazł skarb. Wędkarz odkrył tysiące monet sprzed wieków
type: item
date: 2025-10-15T06:51:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: skarby
subject: średniowiecze
subject: szwecja
description: Zapalony wędkarz szukał w ogrodzie domku letniskowego robaków na przynętę. A znalazł wielki i świetnie zachowany srebrny skarb z wczesnego średniowiecza. Waży 6 kg i składa się głównie z monet. Dlaczego trafił do ziemi?
encoded: Do znaleziska doszło w okolicy Sztokholmu w Szwecji. Znalazca natychmiast zgłosił swoje odkrycie do Länsstyrelsen, czyli Rady Administracyjnej Hrabstwa. Zatrudnieni w tej instytucji eksperci orzekli: jest to prawdopodobnie jeden z największych skarbów srebrnych z początku średniowiecza, jakie znaleziono w tym kraju. Co wiemy o skarbie? Cały skarb waży około 6 kg. Składa się głównie ze srebrnych monet, ale zawiera także srebrne pierścienie i wisiorki. Wszystkie te cenne przedmioty zostały pierwotnie złożone w miedzianym naczyniu, które niestety nie przetrwało próby czasu równie dobrze jak jego zawartość. Archeolodzy ciągle opracowują znalezisko. Ze wstępnych szacunków wynika, że monety datowane są przede wszystkim na XII wiek, a ich łączna liczba może sięgać nawet 20 tysięcy. Niektóre z nich są opatrzone napisem „KANUTUS” – łacińskim imieniem króla Knuta Erikssona, który panował pod koniec XII wieku. Skarb zawiera również rzadkie tak zwane monety biskupie, wybijane w średniowiecznej Europie na zlecenie biskupów. Na takich monetach można zobaczyć postać duchownego trzymającego pastorał w prawej dłoni. Skarb trafił do ziemi w dość niespokojnych czasach w historii Szwecji. Jej władcy próbowali wówczas kolonizować fińskie terytoria. Być może właściciel sreber obawiał się, że je straci, i postanowił ukryć na lepsze czasy. Znalezione nie kradzione? Co mówi prawo Każdy kraj ma nieco inne prawo dotyczące zabytków znajdowanych pod ziemią. W Szwecji wszystkie starożytne odkrycia i miejsca automatycznie podlegają regulacjom Ustawy o Środowisku Kulturowym. Länsstyrelsen jest organem odpowiedzialnym za to, by te zabytki były zachowane i chronione przed uszkodzeniem. W momencie odkrycia skarbu w Szwecji należy go zgłosić władzom i zaoferować państwu jego wykupienie za stosowną opłatą. Odkrywca postąpił prawidłowo, kontaktując się z Radą Administracyjną Hrabstwa. W kolejnym kroku Rada Dziedzictwa Narodowego zdecyduje, czy skarb ma zostać wykupiony przez państwo, a znalazcy zostanie…

1-Silverskatten-Foto-Lansstyrelsen-Stockholm-8a3e603.jpg
width: 6016
height: 4016

Czy tutaj rezydował Mieszko I? Archeolodzy badają kluczową lokalizację w Gnieźnie
type: item
date: 2025-09-10T14:10:49.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: gniezno
subject: królowie
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Ślady kamiennych fundamentów, najprawdopodobniej z czasów wczesnego średniowiecza, odkryli archeolodzy na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie. Historycy są przekonani, że w tym rejonie znajdowała się monumentalna siedziba Mieszka I.
encoded: Pod koniec sierpnia badacze z Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie rozpoczęli kolejny sezon wykopalisk na Wzgórzu Lecha w Gnieźnie. Nazwa ekspedycji mówi wszystko: Ekspedycja Palatium 2025. Palatium to nic innego jak określenie na siedzibę władcy – w tym przypadku Mieszka I i pierwszych władców Polski. A tej od lat poszukują archeolodzy w Gnieźnie. Pierwsze wyniki wykopalisk Po kilku dniach wykopalisk odbyła się konferencja prasowa, na której przedstawiono pierwsze rezultaty. „Podczas tegorocznych badań odkryto ślady kamiennych fundamentów, najprawdopodobniej datowanych na okres wczesnego średniowiecza. Wzgórze Lecha było stale zamieszkałe od przynajmniej IX wieku, więc w trakcie prac wykopaliskowych archeolodzy napotykają przedmioty z warstw kulturowych z wielu setek lat wstecz” – czytamy w komunikacie Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Podkreślono w nim, że obecne badania wykopaliskowe nie przynoszą zaskakujących efektów w postaci ukrytych pod ziemią ruin budowli, ale „ledwo dostrzegalne ślady w glebie w postaci tzw. negatywów – ciemniejszych fragmentów w gruncie w miejscach dawnych budowli”. Najnowszym znaleziskiem jest palenisko. „Trafiliśmy na wczesnośredniowieczne palenisko. Niby kilka kamieni, ślad przypalonej ziemi i spieczona glina, a jednak w tej dziurze w ziemi znaleźliśmy kawałek codzienności ludzkiej sprzed setek lat” – przekazali badacze w social mediach. Kościół nad palatium? Archeolodzy mają poważny problem z namierzeniem siedziby Mieszka I, bo w jej miejscu na Wzgórzu Lecha w kolejnych stuleciach wzniesiono kościół pw. Św. Jerzego. Stoi on w tym miejscu do dziś, chociaż jego bryła była wielokrotnie przebudowywana. Dlatego archeolodzy mogą prowadzić badania tylko w sąsiedztwie tej budowli – w tym roku przy jej północnych ścianach. Sądzą jednak, że istnieje duża szansa, iż dostarczą one przełomowych informacji o roli Gniezna na przełomie X i XI wieku. Wykopaliska będą kontynuowane w kolejnych tygodniach – archeolodzy poszerzą wyko…

palatium-2b08f7d.png
width: 900
height: 600

Ten zamek był zamknięty przez 5 lat. Teraz zachwyca każdego, kto przekroczy jego próg
type: item
date: 2025-08-19T11:03:59.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: anglia
subject: muzeum
subject: średniowiecze
subject: wystawa
subject: zamki
description: Powstał na zlecenie Wilhelma Zdobywcy ponad 900 lat temu. Po pięcioletnim remoncie na zamek w Norwich w Anglii powrócili turyści. Zamek ożył – mówią pierwsi zwiedzający, którzy czują jakby przenieśli sie do czasów średniowiecza.
encoded: To była jedna z największych inwestycji związanych z dziedzictwem historycznym w Wielkiej Brytanii w ostatnich latach. Na renowację zamku w Norwich wydano w przeliczeniu na złotówki ponad 130 mln złotych. Najbardziej dostępny zamek Wielkiej Brytanii Zamek w Norwich to imponująca budowla o bogatej i złożonej historii. Na przestrzeni wieków pełniła wiele różnych funkcji. Jest to jeden z największych i najlepiej zachowanych normandzkich zamków w Anglii. Teraz zamek ten stał się najbardziej dostępnym w Wielkiej Brytanii. Po remoncie turyści mogą wejść na wszystkie jego poziomy – od piwnic po dach, z którego można podziwiać spektakularne widoki. Jest to zasługą położenia twierdzy na największym w Anglii wzgórzu usypanym ręką człowieka. Muzealnicy starannie zaaranżowali wnętrza. Są odtworzone i umeblowane tak, aby oddać autentyczny klimat klimat życia w normańskim zamku królewskim. Oprócz tego, dzięki interaktywnym i immersyjnym instalacjom, zwiedzający mogą podziwiać spektakularne widoki na miasto. Spektakularna wystawa Gwoździem programu w czasie zwiedzania zamku jest nowa stała wystawa przygotowana przez współpracy z Muzeum Brytyjskim w Londynie. Znajduje się na niej ponad 900 średniowiecznych artefaktów – od podboju Normanów po panowanie Henryka VIII. Ekspozycję podzielono na trzy części poświęcone trzem kluczowym aspektom średniowiecznego społeczeństwa – chłopom, szlachcie i Kościołowi. Wśród najciekawszych zabytków są kunsztownie wykonane astrolabium, skarb odkryty niedawno przez detektorystów, ale też przedmioty znalezione w kanałach zamkowych. Zamek w Norwich i jego historia Zamek w Norwich początkowo pełnił funkcję rezydencji. Powstał na zlecenie Wilhelma Zdobywcy (1066–1087) po podboju Anglii przez Normanów. Ze względu na dużą skalę projektu budowlę ukończył jego syn, króla Henryk I w 1121 roku. Wapień do jego budowy pozyskano z Normandii. Zamek pełnił funkcję więzienia od początku XIII do końca XIX wieku. Jego bryła jest bardzo charakterystyczna. Zamek ma kszta…

norwich-905c2f2.png
width: 900
height: 600

Bolesław Chrobry jak superbohater. Komiks bije rekordy popularności
type: item
date: 2025-08-18T14:01:46.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: królowie
subject: książki
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
description: Nie jest to opowieść o Asterixie czy Thorgalu, ale stała się hitem. Bohaterem tego komiksu jest pierwszy polski król – Bolesław Chrobry. Gnieźnieńskie muzeum jest zaskoczone sukcesem nowego wydawnictwa i zapowiada dodruk.
encoded: W tym roku w Polsce obchodzona jest okrągła, tysięczna rocznica koronacji pierwszego króla Polski – Bolesława Chrobrego. W jubileusz zaangażowały się liczne instytucje w Gnieźnie – pierwszej stolicy naszego kraju. Wśród inicjatyw oprócz warsztatów, wystaw i wydarzeń plenerowych (o jednym pisaliśmy na naszych łamach) pojawiło się też wydawnictwo – komiks z Chrobrym w roli głównej. Wydawniczy sukces Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Już kwietniu tego roku ruszyła przedsprzedaż komiksu „Chrobry”, który powstał przy współpracy z Muzeum Początków Państwa Polskiego (MPPP) w Gnieźnie z wydawnictwem Egmont. Rysunki stworzył Piotr Bednarczyk, a scenariusz napisał Maciej Kur. Ten duet znany jest z serii „Lil i Put” oraz kontynuacji przygód „Kajka i Kokosza”. Od początku komiks spotkał się z wielkim zainteresowaniem czytelników. Cały nakład w liczbie 3 tys. sztuk jest już na wyczerpaniu, dlatego wydawcy planują dodruk w październiku. O czym jest komiks? Komiks opowiada losy Bolesława Chrobrego od maleńkości po kres jego ziemskiego wędrówki. Na planszach opowieści autorzy zaprezentowali wydarzenia i decyzje, które ukształtowały charakter przyszłego króla oraz to, jak wyglądało raczkujące państwo polskie. Komiks nie pudruje rzeczywistości. Zaprezentowano brutalne oblicze władcy – na przykład oślepienie swoich wrogów. Są też jednak wątki bardziej humorystyczne, dzięki czemu komiks czyta się jak opowieść przygodową. Nie jest to sztywna lekcja historii. – Nie jesteśmy dzisiaj przyzwyczajeni do formuły czysto podręcznikowej, czyli „data, wydarzenie, data, wydarzenie”. To chyba nie jest dla nas wszystkich już zbyt ciekawe. Postanowiliśmy zrobić to w inny sposób – opowiada National Geographic Polska dyrektor MPPP dr Michał Bogacki. Wskazuje, że pomysł na taką formułę pochodził od autora scenariusza – Macieja Kura oraz rysownika Piotra Bednarczyka. Komiks o Chrobrym – to dopiero początek Czy muzealnicy z Gniezna spodziewali się takiego sukcesu? – Chyba nie takiego – przyzna…

komiks-chrobry-cffa23a.png
width: 900
height: 600

„Polski” Lancelot trafi do 3D. Archeolodzy dokumentują unikatowe malowidła
type: item
date: 2025-08-14T10:10:57.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: dolny śląsk
subject: średniowiecze
subject: sztuka
subject: zamki
description: Najstarsze w Polsce zachowane drewniane stropy i średniowieczne malowidła z wizerunkiem sir Lancelota zostaną zdigitalizowane. Archeolodzy zaprezentowali szczegóły projektu badawczego w wieży z Siedlęcina. Być może uda się odkryć nieznane dotąd fragmenty polichromii.
encoded: To miejsce nie jest znane wielu osobom. Znajduje się nieco w cieniu bardziej potężnych zabytków, takich jak chociażby Zamek Książ. Tymczasem średniowieczna wieża w Siedlęcinie jest jednym z najbardziej unikatowych zabytków na terenie Polski. „Komiks” z legendarnym Lancelotem Największą atrakcją kamiennej wieży są polichromie z lat 1320-1330. Wykonali je artyści ze szwajcarsko-niemieckiego pogranicza. Na ścianie widać wiele postaci. Jest przedstawienie św. Krzysztofa niosącego Chrystusa. Ten święty był w średniowieczu jednym z patronów rycerzy. W tej epoce uważano, że każdy rycerz powinien być posłuszny swemu władcy, jak wspomniany św. Krzysztof. Ale to, co elektryzuje naukowców i pasjonatów historii, to przedstawienie widoczne na prawo od wizerunków świętego. Są to jedyne na świecie średniowieczne malowidła zachowane w miejscu wykonania, na których przedstawiono epizody z życia legendarnego sir Lancelota z Jeziora. Był on jednym z rycerzy Okrągłego Stołu. Widzimy Lancelota, który po różnych przygodach pokonał w pojedynku złego rycerza Tarkwina i uwolnił z niewoli kilku rycerzy króla Artura. W ten sposób zdobył uznanie innych rycerzy Okrągłego Stołu. Dalej widać prawdopodobnie Lancelota klęczącego przed królem Arturem. Z kolei w górnym pasie malowideł przedstawiony jest zamek Camelot i królowa Ginewra wraz z dwórkami. Na przejażdżkę zaprasza ją Lancelot w otoczeniu dworzan i rycerzy. Na innym malowidle widzimy Lancelota i Ginewrę trzymających się za ręce. Wieża w Siedlęcinie – pora na digitalizcję Naukowcy postanowili zdigitalizować całą wieżę, łącznie z jej malowidłami. – Dokumentacja cyfrowa objęła zarówno skaning laserowy 3D kilkoma rodzajami skanerów, jak i wysokiej rozdzielczości fotografię cyfrową oraz fotogrametrię – wyjaśnia prof. Radosław Palonka z Instytutu Archeologii UJ. Dołączył on do zespołu, który prowadzi badania w wieży od 2008 roku pod kierunkiem dr. Przemysława Nocunia z tego samego instytutu. Celem nowego przedsięwzięcia jest chęć udokumentowania …

a4-12c45a6.jpg
width: 1920
height: 1440

Zaskakujące wyniki badań DNA. Ujawniają afrykańskie korzenie ludzi z wczesnośredniowiecznej Anglii
type: item
date: 2025-08-13T10:54:04.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: dna
subject: średniowiecze
description: Analiza dwóch niespokrewnionych ze sobą zmarłych z wczesnośredniowiecznych cmentarzysk wykazała, że obydwie osoby miały przodków pochodzenia afrykańskiego. Archeolodzy podkreślają: to przełomowe odkrycie.
encoded: Spis treści: Zaskakujące wyniki badań DNA Afrykańskie korzenie u wczesnośredniowiecznych mieszkańców Anglii Zasymilowane społeczeństwo pomimo różnic genetycznych Na łamach prestiżowego pisma archeologicznego „Antiquity” ukazał się właśnie artykuł zatytułowany „Przodkowie z Afryki Zachodniej w Anglii w VII wieku: dwie osoby z Kentu i Dorset”. Autorzy, czyli zespół archeologów z kilku brytyjskich uniwersytetów, przeanalizowali DNA dwóch niespokrewnionych osób, które pochowano na cmentarzyskach z VII wieku n.e. na południowym wybrzeżu Anglii. Badanie to ujawniło, że zmarli mieli przodków, prawdopodobnie dziadków, pochodzących z Afryki Zachodniej. Zaskakujące wyniki badań DNA Naukowcy podkreślają, że w okresie wczesnego średniowiecza Anglia była miejscem szeroko zakrojonej migracji. Na wyspy przybywali wówczas Anglowie, Sasi, Jutowie, ale także Celtowie. – Jednak skala migracji z dalszych rejonów była mniej jasna. Jej kierunek i wpływ były przedmiotem wielu debat w archeologii europejskiej – napisali w tekście autorzy. – Badania archeogenetyczne mogą obecnie dostarczyć nowych informacji, a nawet umożliwić identyfikację poszczególnych migrantów – wyjaśniają. Cmentarzyska, z których pochodziły szczątki dwóch osób afrykańskiego pochodzenia, znajdowały się w Updown w hrabstwie Kent i Worth Matravers w hrabstwie Dorset. – Kent zawsze było miejscem wpływów z sąsiedniego kontynentu, co było szczególnie widoczne w VI wieku, czyli okresie, który można by nazwać „fazą frankońską” Kentu – mówi prof. Duncan Sayer z Uniwersytetu Lancashire, główny autor badania. – Updown również położone jest w pobliżu królewskiego centrum Finglesham, co wskazuje, że te powiązania były częścią szerszej sieci królewskiej – dodaje. – Dorset natomiast leżał na peryferiach wpływów kontynentalnych. Dowody archeologiczne wskazują na wyraźny i zauważalny podział kulturowy między Dorset i obszarami na zachodzie i obszarami pod wpływem anglosaskim na wschodzie – wskazuje dr Ceiridwen J. Edwards z Uniwersytet…

africa-99eae8f.png
width: 1117
height: 801

Czym zajadał się Mieszko I – archeolodzy odtworzyli posiłki pierwszych Piastów
type: item
date: 2025-08-12T13:45:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: Piastowie
subject: słowianie
subject: średniowiecze
description: Na stołach pierwszych Piastów królowała wieprzowina, ale również ceniono ryby, w tym duże szczupaki oraz egzotyczne dziś potrawy z dziczyzny: niedźwiedzie łapy w miodzie czy zupę z ogona bobra. Odtworzenie menu sprzed tysiąca lat jest możliwe dzięki analizie niezliczonych kości ze stanowisk archeologicznych.
encoded: Spis treści: Królewska wieprzowina Ryby i świt chrześcijaństwa Nietypowe frykasy pierwszych Piastów Prof. Daniel Makowiecki Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przebadał dziesiątki tysięcy odpadków po spożytym mięsie w miejscach kluczowych dla państwa pierwszych Piastów: na Ostrowie Tumskim w Poznaniu i Ostrowie Lednickim. – Pół żartem, pół serio mogę powiedzieć dotykałem najprawdopodobniej kości obgryzanych i przez Mieszka I i przez Bolesława Chrobrego – powiedział prof. Makowiecki w wywiadzie dla „Academii” – magazynu Polskiej Akademii Nauk. Królewska wieprzowina Z badań prof. Makowieckiego wynika, że w Wielkopolsce w czasach pierwszych Piastów dominowała wieprzowina. „I to niezależnie od stanu: jedli ją władcy, dworzanie, duchowni, wojowie, służba i kmiecie. Już w czasach plemiennych świnie dominowały na tamtych terenach, Mieszko niczego nie zmieniał, przyjął ten model i go kontynuował” – zauważył naukowiec. Skąd takie powodzenie wieprzowiny? Prof. Makowiecki zwraca uwagę na to, że locha w jednym miocie ma od kilku do kilkunastu prosiąt. A mięso świń jest soczyste i delikatne. Świnia nie ma wysokich wymagań jeśli chodzi o hodowlę – mogła być wypasana nawet w lasach, gdzie żywiła się sama na przykład żołędziami. Natomiast w innych częściach Polski hodowano przede wszystkim bydło. Ryby i świt chrześcijaństwa A co jeśli chodzi o ryby? Z pewnością nie konsumowano karpia, bo nie widać jego obecności w odkrywanych szczątkach kostnych na stanowiskach archeologicznych. W Gnieźnie archeolodzy odkryli tylko jedną kość karpia z tego okresu, a we Wrocławiu – tylko nieliczne. „Mamy bardzo solidne podstawy, by stwierdzić, że to Krzyżacy upowszechnili karpia, przynosząc z sobą technologię, doświadczenie i zwyczaj jego hodowli w fosach zamkowych, w sztucznie przygotowywanych stawach albo uzdatnianych małych zbiornikach wodnych” – wskazuje prof. Makowiecki. Zatem jakie ryby spożywano? Naukowiec wskazuje na szczupaka. „To ryba bardzo atrakcyjna pod wzgl…

shutterstock1873513402-4b6992b.jpg
width: 5785
height: 3857

Kości dzieci zakopane pod wejściem do kościoła. Odkryto je w Bytomiu
type: item
date: 2025-07-31T10:10:05.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kości
subject: kościoły
subject: średniowiecze
description: Podczas wykopalisk archeologicznych na terenie kościoła św. Wojciecha w Bytomiu badacze odnaleźli zakopane szkielety czworga dzieci. Szczątki pochodziły z okresu średniowiecza.
encoded: Spis treści: Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu Niespodzianka w ostatniej chwili Zabytkowy kościół św. Wojciecha w Bytomiu Podczas ostatnich wykopalisk związanych z remontem na placu Klasztornym, gdzie znajduje się kościół św. Wojciecha, archeolodzy dokonali kolejnego niezwykłego odkrycia. Pod głównym wejściem do świątyni natrafili na ludzkie szczątki. Wstępna analiza wykazała, że szkielety pochodziły z okresu średniowiecza. W sumie zidentyfikowano kości czworga dzieci. Groby dzieci pod wejściem do kościoła w Bytomiu W miejscu, gdzie znajdowały się dziecięce groby, badacze znaleźli ozdoby z miedzi oraz brązu, ceramikę z XIII lub XIV w., a także konstrukcję z bloków kamiennych i warstwę spalenizny. – Szczegółowe badania antropologiczne oraz pobranych próbek zaprawy i tynku powinny dać nam odpowiedź, z jakiego okresu pochodzą szkielety, ale również z jakiego surowca są bloki kamienne – mówi Jarosław Święcicki, archeolog ze Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich oraz Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, który prowadzi nadzór nad wykopaliskami. Dalsze badania mają rzucić światło na to, kto dokładnie został pochowany w miejscu zabytkowego kościoła i dlaczego dzieci pogrzebano właśnie w tym rejonie. Ponadto analiza ma zawęzić okres, z którego pochodzą szczątki. Już teraz wiadomo jednak, że archeolodzy dokonali bardzo interesującej obserwacji szkieletów. – Zauważyliśmy relikty ozdoby głowy najprawdopodobniej w formie siateczki lub ozdobnej chusty. Tego jeszcze nie wiemy, ponieważ koniec dnia przyniósł nam taką niespodziankę – przekazał National Geographic Polska Jarosław Święcicki. Niespodzianka w ostatniej chwili – Mamy robocze hipotezy czekające na konsultacje. Będziemy mieli dalsze robocze spotkanie z historykiem architektury i kolejny dzień „gorącej linii” z antropologiem – dodał badacz. Dużo może się zatem wyjaśnić w ciągu najbliższych kilku dni. Nieoficjalnie uczeni spekulują, że odkrycie może okazać się sensacją, jeśli potwierdzi się, że konstrukcje …

NG-wystawki-Facebook-6--kopia-b6c54e3.png
width: 1193
height: 646

Odkryli zaginione miasto pod polem uprawnym. Pomocny był georadar
type: item
date: 2025-07-22T06:51:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: miasta
subject: norwegia
subject: średniowiecze
description: Zarysy budynków, wąskie uliczki i zaułki – dostrzegli archeolodzy pod polami uprawnymi w miejscowości Hamar w Norwegii. Aby stało się to możliwe, zastosowali georadar. Średniowiecznej osady szukano w tym miejscu od wielu dekad.
encoded: Spis treści: Georadar ujawnia tajemnicę Co wiadomo o zaginionej osadzie? Zabytki z zaginionego miasta Badacze przeszłości, żyjący sto lat temu, nie uwierzyliby jakie techniki stosują dziś archeolodzy. Różnorodne metody nieinwazyjne, czyli takie, które umożliwiają „zajrzenie” pod ziemię bez wbicia łopaty, są stosowane coraz częściej. Tak też było i w tym przypadku w Norwegii. Przez wiele lat poszukiwano średniowiecznego miasta Hamarkaupangen w południowej części tego kraju. Georadar ujawnia tajemnicę Chociaż na przestrzeni lat w warstwie gleby na polu uprawnym obok współczesnej miejscowości znaleziono fizyczne ślady tego średniowiecznego miasta w postaci pojedynczych zabytków, to jego budynki, działki miejskie i ulice – pozostawały nieuchwytne. W 2023 i 2024 roku Norweski Instytut Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU) wykonał szeroko zakrojone badania z użyciem georadaru na polach obok współczesnej miejscowości Hamar obok muzeum Domkirkeodden. Georadar stosują również polscy badacze. Jest wśród nich prof. Fabian Welc, któremu udało się dzięki niemu m.in. poznać sekrety krzyżackiej twierdzy w Dzierzgoniu. W Hamar badacze ujrzeli coś, co przypominało zarysy domów i uliczek. Postanowiono postawić kropkę nad i. Rozpoczęły się wykopaliska, które nadal trwają. Archeolodzy potwierdzili, że faktycznie była to średniowieczna osada handlowa. Co wiadomo o zaginionej osadzie? Według lokalnej kroniki z XVI wieku, osada miejska znajdowała się niegdyś na wschód od katedry i rezydencji biskupiej w Hamar. Miasto zostało prawdopodobnie założone w połowie XI wieku, ale nie wiadomo, kiedy je opuszczono. Spośród ośmiu znanych średniowiecznych miast Norwegii jest to jedyne położone w głębi lądu. Do badań wykorzystano 16-kanałowy, zmotoryzowany system radaru penetrującego grunt firmy Guideline Geo. Jest to ten sam sprzęt, który w 2018 roku pozwolił zidentyfikować statek wikingów w Gjellestad. Badania geofizyczne przeprowadzili archeolodzy Monica Kristiansen, Jani Causevic i Ole Fredrik …

tolkning-med-veier-liten-8fe8d32.jpg
width: 1500
height: 1125

Zagłębie średniowiecznych skórzanych toreb pod szkołą. Niezwykłe odkrycie z Oslo
type: item
date: 2025-07-16T13:49:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: norwegia
subject: średniowiecze
description: Kilkanaście skórzanych torebek i „portfeli” odkryli archeolodzy w czasie wykopalisk pod szkołą w Oslo w Norwegii. Część była wielkości współczesnych nerek na smartfony. Co w nich przechowywano 700 lat temu?
encoded: Spis treści: Skórzane skarby Torby i portfele – zestaw spod szkoły Indywidualność to podstawa Dziś trudno jest to nam sobie wyobrazić. W średniowiecznych w szatach nie było kieszeni. Z tego powodu pod ubraniem lub na nim noszono różnego rodzaju torby lub torebki. Aby były wytrzymałe, wykonywano je ze skóry. Teraz archeolodzy natknęli się na ich „skarbiec” w czasie wykopalisk przy szkole w stolicy Norwegii, Oslo. Skórzane skarby Wykopaliska przeprowadzili badacze z Norweskiego Muzeum Morskiego. W tym samym miejsce odnaleziono kilka tysięcy przedmiotów ze skóry, w tym wiele butów. Przedmioty z surowców organicznych dosyć szybko ulegają rozkładowi. Dlatego archeolodzy cieszą się, gdy je odkrywają. Ma to miejsce w wilgotnych lokalizacjach pozbawionych dostępu do tlenu. Dzięki temu zachowała się też słynna osada obronna w Biskupinie. Torby i portfele – zestaw spod szkoły Archeolodzy zwrócili uwagę na znalezisko w postaci 15 toreb i portfeli z XIII i XIV wieku. „Dziś rzadko wychodzimy z domu bez torby, worka czy portfela. Tak samo było w średniowieczu – ludzie potrzebowali miejsca do przechowywania swoich drobiazgów. Rozwiązaniem był prosty, ale ważny przedmiot: skórzana torba” – piszą badacze na stronie Norweskiego Muzeum Morskiego. Zachowały się też fragmenty – kawałki skóry z otworami do sznurowania, śladami szwów, a być może nawet pozostałościami szlufek lub pasków do zawieszania. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni używali toreb, choć prawdopodobnie w nieco odmiennych formach. Mężczyźni często nosili je przy pasku razem z nożami, podczas gdy kobiety mogły nosić worki ściągane sznurkiem przytroczone do talii lub ukryte pod ubraniem. Wewnątrz mogły się też znajdować monety, grzebienie, igły, nici, a może nawet amulety. Jedna z zachowanych torebek ma wymiary 15 na 18 cm, tak więc można ją porównać z dzisiejszymi nerkami do przenoszenia smartfonów. Wykonana jest z miękkiej skóry. W górnej części znajduje się klapka. Otwory widoczne wzdłuż krawędzi mogły być częścią mechaniz…

torebki-a1f49e1.png
width: 900
height: 600

100 aktorów, pirotechnika, król z zaświatów. Gniezno szykuje spektakl roku
type: item
date: 2025-07-16T11:58:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: gniezno
subject: historia polski
subject: królowie
subject: średniowiecze
description: Ponad 100 aktorów, kaskaderzy i jeźdźcy – wezmą udział w spektaklu w Gnieźnie, który odbędzie się w sierpniu. „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” przeniesie widzów do czasów, gdy z pogańskich rytuałów i mitów rodziła się nowa tożsamość.
encoded: Spis treści: Spektakl w Gnieźnie. Czego się spodziewać? „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” – to musisz wiedzieć W tym roku mija 1000 lat od koronacji i śmierci pierwszego króla Polski, Bolesława Chrobrego. Z tej okazji w Gnieźnie odbywa się wiele imprez. Ta będzie jednak najbardziej spektakularna. W pierwszej stolicy Polski zaplanowano na początku sierpnia widowisko w sześciu odsłonach. „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” przeniesie widza do czasów kształtowania się polskiej państwowości. „To wydarzenie o charakterze edukacyjnym i artystycznym, które ma upamiętnić milenium koronacji pierwszego króla Polski. Jednocześnie jest to próba nowoczesnej narracji o początkach państwowości” – poinformowali organizatorzy. Spektakl w Gnieźnie. Czego się spodziewać? – Będzie to jeden z największych spektakli tego typu w Polsce – przekazał National Geographic Polska Artur Krysztofiak, dyrektor Wydziału Promocji Kultury i Turystyki Urzędu Miejskiego w Gnieźnie. Spektakl będzie miał ponadczasowy wymiar – zapewniają jego twórcy. Ma przenieść widzów do czasów, gdy z pogańskich rytuałów i mitów rodziła się nowa tożsamość narodowa. View oEmbed on the source website „Już w sierpniu w sercu Pierwszej Stolicy Polski na własne oczy zobaczyć będzie można, jak Polska wynurza się z ciemności średniowiecza, by podążyć ku światłu chrztu, korony i państwowości. Zobaczyć, jak powstaje polski naród – niepokonany przez ponad 1000 lat, mimo wojen, zaborów i dziejowych zakrętów. Ogień historii, światło i dźwięk opowiedzą w legendarnym Gnieźnie historię, która tętni w naszych żyłach do dziś” – czytamy w zaproszeniu. W tworzeniu scenariusza brali udział naukowcy i historycy. Chociaż brzmi on miejscami dość zaskakująco. Obudzony z martwych Bolesław Chrobry zagra ze śmiercią w kości. A stawką jest pamięć. „Milenium Koronacji Bolesława Chrobrego w Gnieźnie” – to musisz wiedzieć Widowisko odegrane zostanie w sześciu odsłonach: 1, 2, 3 oraz 8, 9 i 10 sierpnia. Bilety kupić m…

chrobry-c21b853.png
width: 900
height: 600

Nowe badania z Węgier. Konie nie zniknęły z talerzy po chrystianizacji
type: item
date: 2025-07-15T07:01:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: konie
subject: pożywienie
subject: średniowiecze
subject: węgry
description: Wraz z nastaniem chrześcijaństwa w Europie ludzie rezygnowali ze spożywania koniny. Z nowych badań wynika, że nie wszędzie było to jednak normą. Na przykład na Węgrzech w XIII wieku ciągle ceniono sobie ten pokarm.
encoded: Spis treści: Szczątki koni zdradzają prawdę o diecie Miłośnicy koniny wśród chrześcijan Konina a wiara W Polsce jest to tabu pokarmowe – nie jemy koni. Jednak nie przeszkadza to lokalnym przedsiębiorcom w ich hodowli i wysyłce na mięso, w szczególności do Włoch. Tam konina cieszy się bardzo dużym powodzeniem. W okresie średniowiecza spożycie koni zmalało. Chrześcijańskie źródła pisane łączyły jedzenie mięsa końskiego z barbarzyństwem i pogaństwem, więc powszechnie uważano, że konie przestały być spożywane z powodów religijnych. Teraz nowe badania z Węgier ukazują to zjawisko z nieznanej perspektywy. Szczątki koni zdradzają prawdę o diecie Prof. László Bartosiewicz z Uniwersytetu Sztokholmskiego i dr Erika Gál z Centrum Badań Humanistycznych HUN-REN na Węgrzech, zbadali kości koni odkryte wśród odpadków na blisko 200 osadach w średniowiecznych Węgrzech. Eksperci chcieli określić, jak zmieniało się spożycie koniny na przestrzeni czasu. Wyniki ich badań zostały opublikowane w czasopiśmie „Antiquity”. I były dla nich dość zaskakujące. Obaliły też „żywieniowy” mit dotyczący wieków średnich. Miłośnicy koniny wśród chrześcijan Wyniki badań archeozoologicznych zaciekawiły badaczy. Okazało się, że spożycie koniny utrzymywało się po powszechnej konwersji na chrześcijaństwo w XI wieku. Spadło dopiero w wyniki inwazji mongolskiej, która miała miejsce w latach 1241–1242 n.e. Spadek ten po inwazji mongolskiej jest związany z tym, że konie stanowiły cenną zdobycz wojenną. A ich populacja mogła się zmniejszyć, czego dowodem jest podwojenie przypadków kradzieży koni w tym okresie. – Konie były cennym łupem wojennym, a ocalałe stada koni były prawdopodobnie bardzo potrzebne do celów innych niż spożycie – wyjaśniają autorzy artykułu. Do połowy XVI wieku, w okresie okupacji osmańskiej, spożycie koniny praktycznie zanikło na Węgrzech. Konina a wiara Spożywanie koniny nigdy nie zostało oficjalnie zakazane przez Kościół. Ale wśród chrześcijan to mięso uznawano za nieczyste. – Na podstawie…

konina-dcb8e35.png
width: 900
height: 600

Rycerz sprzed 700 lat odnaleziony w Gdańsku. To nie była zwykła mogiła
type: item
date: 2025-07-14T10:38:09.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: gdańsk
subject: odkrycia archeologiczne
subject: polskie miasta
subject: średniowiecze
description: Gdańska ziemia znów zaskakuje. Pod płytą nagrobną z XIII wieku odnaleziono kompletny szkielet mężczyzny, który, jak na średniowieczne standardy, był prawdziwym olbrzymem. Czy to rycerz z elity?
encoded: Spis treści: Kolejne odkrycie archeologiczne w Gdańsku Kim był zmarły rycerz? Gdańsk to jedno z najstarszych miast w Polsce. Dziś kojarzy nam się przede wszystkim z turystyką czy „Solidarnością”, jednak na przestrzeni wieków stanowił też ważny ośrodek handlu, polityki i kultury. Bogata przeszłość Gdańska (sięga co najmniej X wieku) przypomina o sobie podczas licznych badań archeologicznych. Kolejne odkrycie archeologiczne w Gdańsku Tylko w ostatnich latach w granicach miasta odkryto m.in. fragmenty średniowiecznych fortyfikacji, pozostałości kościoła z XII wieku oraz ślady działalności rzemieślniczej z czasów hanzeatyckich. Tegoroczne odkrycie potwierdza, że Gdańsk wciąż kryje wiele tajemnic. Podczas wykopalisk prowadzonych od 2023 roku w kwartale ulic Czopowa, Sukiennicza i Grodzka, archeolodzy z zespołu ArcheoScan natrafili na wyjątkowe znalezisko. Pod wapienną płytą nagrobną z XIII wieku przedstawiającą postać uzbrojonego rycerza odnaleziono kompletny szkielet wysokiego mężczyzny. – Ok. 30 centymetrów pod kamieniami, na których leżała płyta nagrobna, nie spoczywał rycerzyk, a prawdziwy rycerz, gdyż miał ok. 180 cm wzrostu, według zupełnie wstępnych szacunków. Był to więc „kawał chłopa”, jak na tamte czasy (przełom XIII i XIV wieku) – czytamy we wpisie na profilu Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na Facebooku. Według wstępnych ocen szkielet należy do mężczyzny mierzącego około 180 cm wzrostu. Jak na XIII wiek było to znaczne odstępstwo od ówczesnej normy. Kim był zmarły rycerz? Płyta, pod którą spoczywał zmarły, przedstawia postać w kolczudze, z mieczem i tarczą, stojącą w wyprostowanej pozycji. Jak zauważyła archeolog Sylwia Kurzyńska, taki wizerunek nie był zarezerwowany dla zwykłych obywateli. Rycerz ten mógł być dowódcą wojskowym, osobą o szczególnej pozycji społecznej lub zasługach. Zarówno symbolika nagrobka, jak i wyposażenie zmarłego (którego fragmenty mogą znajdować się jeszcze w ziemi) sugerują związek z elitą ówczesnego Gdańska. Wcześniejs…

Rycerz-sprzed-700-lat-odnaleziony-w-Gdansku-07e1121.jpg
width: 5200
height: 3480

Te grody były przedmiotem walk Piastów z władcami ruskiego Kijowa. Do dziś skrywają wiele tajemnic
type: item
date: 2025-07-13T10:56:48.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: archeologia
subject: historia polski
subject: Piastowie
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Grody Czerwińskie, kraina, o którą walczyli Polacy i Rusini, odegrała niezwykle istotną rolę w kształtowaniu się Polski piastowskiej. Tajemniczy obszar od lat stanowi przedmiot debat wśród archeologów i historyków. Naukowcy do dziś mają wątpliwości co do zasięgu grodów i lokalizacji ich stolicy, jednak najnowsze ustalenia rzucają więcej światła na ten temat. Jaka jest historia Grodów Czerwieńskich? Co wiadomo na ich temat? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Kto był gospodarzem Grodów Czerwieńskich? Z rąk do rąk, czyli historia Grodów Czerwieńskich Grody Czerwieńskie były terenem o znaczeniu strategicznym Stolica Grodów Czerwieńskich odnaleziona? Wśród prostych, dobrze zdefiniowanych fragmentów historii kryją się też prawdziwe zagadki, na które nauka szuka odpowiedzi od dziesiątek, a nawet setek lat. Do takich należą Grody Czerwieńskie – obszar na styku wpływów wczesnośredniowiecznej Polski i Rusi. Przez lata na temat tego tajemniczego obszaru pojawiło się wiele hipotez. O ile niektóre tajemnice do dziś czekają na wyjaśnienie, to na wiele pytań nauka zdołała znaleźć odpowiedź. Kto był gospodarzem Grodów Czerwieńskich? Najstarsze źródła historyczne, jak spisana pod koniec XII stulecia „Powieść lat minionych”, rzucają nieco światła na przynależność Grodów Czerwieńskich, jednak nie wyjaśniają tej kwestii w satysfakcjonujący sposób. Wspomniany staroruski latopis wymienia tę nazwę dwa razy. Kluczowa wzmianka jest datowana na 981 rok, kiedy książę kijowski Włodzimierz Świętosławowicz, zwany Wielkim, zagarnął Czerwień, Przemyśl i inne grody należące do „Lachów”. W tym miejscu pojawia się pierwszy istotny znak zapytania – kim byli tajemniczy „Lachowie”? Większość historyków interpretuje to określenie jako odniesienie do Polaków. Oznaczałoby to, że ziemie te znajdowały się w granicach państwa, którym władał książę Mieszko I. Należy jednak podkreślić, że niektórzy badacze bardziej niż z Polakami utożsamiali „Lachów” z plemieniem Lędzian, które najprawdopodobniej nie podlegało władzy Mieszka. Zatem, kto gospodarzył w Grodach Czerwieńskich? To jedno z tych pytań, które do dziś nie doczekały się jednoznacznej odpowiedzi. Należy zdać sobie sprawę, że we wczesnym średniowieczu przynależności etniczne i polityczne nie były jednoznacznie zdefiniowane, a często kwestie te okazywały się dość „płynne”. Należy jednak wspomnieć o jednej z hipotez, według której ziemie te przejęli Piastowie od Madziarów, po ich klęsce nad rzeką L…

grody-czerwienskie-39c9754.png
width: 900
height: 600

Wędkarz złowił w Wiśle średniowieczny miecz. Niezwykłe odkrycie w Warszawie
type: item
date: 2025-07-07T10:27:12.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: broń
subject: średniowiecze
subject: wisła
description: Średniowieczny miecz jest niemal w idealnym stanie. Miał charakterystyczną kulistą głowicę i znak krzyża na trzonie. To już kolejny skarb, jaki w ostatnim czasie odsłoniła Wisła.
encoded: Spis treści: Wyjątkowy miecz znaleziony w Wiśle Co się teraz stanie z mieczem? Czy wykrywacz metalu jest w Polsce legalny? Do tego niesamowitego odkrycia doszło we wtorek 1 lipca. Wędkarz łowił ryby w Wiśle na wysokości Tarchomina na warszawskiej Białołęce. W pewnym momencie zauważył, że z wody wystaje podłużny przedmiot. Mężczyzna sięgnął po niego i od razu rozpoznał z czym ma do czynienia. Miecz był tak dobrze zachowany, że trudno byłoby pomylić go z czymś innym. Rybak zabrał broń i zaniósł ją do biura stołecznego konserwatora zabytków. Wyjątkowy miecz znaleziony w Wiśle – Super, że wiedział, co powinien zrobić. Znalazca czym prędzej przyniósł go nam, dopełniając tym samym ustawowy obowiązek. W środę przyniósł go do naszego biura. Potwierdziliśmy, że jest to miecz średniowieczny. Więcej będziemy wiedzieli po dalszych analizach – mówił PAP konserwator zabytków Michał Krasucki. – Miecz prawdopodobnie miecz został wypłukany przez Wisłę, która często zmienia kształt dna. Nie wiadomo na razie, skąd się w niej wziął. Wisła skrywa jeszcze wiele tajemnic – dodał. Miecz został przekazany Pracowni Konserwacji Metalu Państwowego Muzeum Archeologicznego. Tam też specjaliści rozpoczną jego szczegółowe badania, a także profesjonalną konserwację. – Późnośredniowieczny miecz, wyłowiony niedawno z rzeki, trafił do naszych specjalistów z Zespołu ds. Konserwacji Metali i Innych Zabytków Wydzielonych. Teraz przed nim intensywny proces konserwacji i zabezpieczania. To m.in. seria zdjęć RTG, sześciotygodniowa kąpiel w specjalnym roztworze usuwającym szkodliwe chlorki, płukanie aż do uzyskania neutralnego pH, mechaniczne oczyszczanie z piasku, ziemi i... wiślanych żyjątek. A na koniec – zabezpieczenie zabytku specjalną powłoką ochronną – napisali pracownicy muzeum. Co się teraz stanie z mieczem? Dopiero po tych wszystkich czynnościach miecz trafi w ręce archeologów i rozpoczną się jego naukowe badania. Analiza historyczna może potrwać nawet kilka miesięcy, zanim badacze będą mogli przed…

miecz-w-wisle-cbf8462.jpg
width: 2040
height: 1360

Bitwa pod Legnicą była jedną z najtragiczniejszych w średniowiecznej Polsce. Starcie z Mongołami zakończyło się wielką porażką
type: item
date: 2025-07-05T09:31:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: mongolia
subject: średniowiecze
subject: wojna
description: Bitwa pod Legnicą, stoczona z walecznym ludem ze wschodu, do dziś budzi wiele kontrowersji wśród historyków, zarówno w kontekście przebiegu starcia, jak i jego następstw. Wszyscy pozostają jednak zgodni w jednej kwestii – w rozbitym na dzielnice państwie oręż był zbyt słaby, by powstrzymać niszczycielską siłę, która nadciągnęła ze wschodu. Poniżej przybliżamy jedną z najdramatyczniejszych bitew w średniowiecznej historii Polski.
encoded: Spis treści: Polska przed I najazdem Mongołów Nowa potęga ze Wschodu Mongolska inwazja na Polskę Pochód na Śląsk Bitwa pod Legnicą Śmierć księcia Henryka Pobożnego Dalszy pochód Mongołów Wątpliwości w kwestii rzetelności źródła Jakie konsekwencje miał dla Polski I najazd Mongołów? Gdziekolwiek pojawiali się Mongołowie, siali śmierć i zostawiali za sobą zgliszcza miast i osad. W XIII wieku, pod wodzą Batu-chana, wojownicy z Azji Środkowej wyruszyli na podbój zachodniego świata, jak osiem stuleci wcześniej uczynili Hunowie. Ich głównym celem był podbój Węgier i Bułgarii. W ten sposób chcieli stworzyć sobie dogodną sytuację do przypuszczenia ataku na Bizancjum. Polska nie była ich celem. I najazd mongolski był posunięciem o charakterze typowo prewencyjnym. Polska przed I najazdem Mongołów W 1138 roku, na mocy statutu sukcesyjnego Bolesława Krzywoustego, Polska została podzielona na dzielnice. W ten sposób książę chciał zapobiec bratobójczym walkom między swoimi synami. Jak na ironię, stało się odwrotnie. Walki o władzę rozpoczęły się już po śmierci Salomei, wdowy po Krzywoustym. Historia niejednokrotnie udowadniała, że podzielone państwo to słabe państwo. Podział dzielnicowy uczynił kraj znacznie słabszym militarnie i uczynił Polskę szczególnie podatną na zagrożenia zewnętrzne. Nie wszystkie pochodziły z Europy. Na wschodzie wyrastała nowa potęga, która niczym szarańcza obracała w pył wszystko, co napotykała na swojej drodze. Nowa potęga ze Wschodu Pod koniec XII wieku, ogłoszony Czyngis-chanem Temudżyn zjednoczył koczownicze plemiona mongolskie. Do jego państwa dobrowolnie dołączały się kolejne ludy, a tych, którzy nie chcieli wyrazić poparcia, chan podporządkowywał sobie siłą. Na początku XIII wieku wyruszył na podbój Azji. W 1224 roku ziemie kontrolowane przez Mongołów rozciągały się na obszarze od Pacyfiku, po Morze Kaspijskie i Morze Czarne. Czyngis-chan zmarł w 1227 roku, ale śmierć przywódcy nie powstrzymała wojowniczych zapędów jego ludu, nawet gdy potężne impe…

Bitwa-pod-Legnica-National-Geographic-08826c5.jpg
width: 1112
height: 730

Ostrów Tumski skrywa więcej niż katedrę. Co archeolodzy znaleźli pod ziemią?
type: item
date: 2025-06-21T11:01:08.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: historia polski
subject: kościoły
subject: średniowiecze
subject: zabytki polski
description: Ostrów Tumski jest w Polsce niejeden. To unikatowe miejsca, które były kolebką chrześcijaństwa i państwowości. Znajdują się w kilku polskich miastach i pełne są zabytków, legend oraz znaczeń historycznych.
encoded: Spis treści: Najważniejsze Ostrowy Tumskie w Polsce Ostrów Tumski jako miejsce żywej historii i duchowości Co odkryli archeolodzy? Słowo „ostrów” pochodzi ze staropolszczyzny i oznaczało wyspę, szczególnie na rzece lub pośród mokradeł. Z kolei „tumski” to przymiotnik od „tum” – archaicznego określenia katedry. Ostrów Tumski oznacza zatem „wyspę katedralną” – miejsce, w którym zbudowano główną świątynię diecezjalną. Ostrowy Tumskie były pierwszymi ośrodkami władzy świeckiej i kościelnej w Polsce. To tu powstawały grody piastowskie, katedry i siedziby biskupów. W wielu przypadkach miejsca te były jednocześnie pierwszymi osadami miejskimi w regionie. Odgrywały kluczową rolę w chrystianizacji kraju, administracji kościelnej i obronności. Najważniejsze Ostrowy Tumskie w Polsce Nie sposób mówić o Ostrowach Tumskich, nie zaczynając od Poznania. To właśnie tutaj, według większości badaczy, Mieszko I przyjął chrzest w 966 roku. Ostrów Tumski w Poznaniu był pierwszym miejscem rezydencji Piastów i lokalizacją najstarszego biskupstwa na ziemiach polskich. Do dziś znajduje się tu monumentalna Bazylika Archikatedralna św. Piotra i Pawła, której początki sięgają końca X wieku. W jej podziemiach spoczywają szczątki Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Warto odwiedzić także Rezerwat Archeologiczny Genius Loci, gdzie można zobaczyć relikty pałacu książęcego oraz unikatową strukturę baptysterium – miejsca chrztu Mieszka. Wrocław Ostrów Tumski we Wrocławiu to najstarsza część miasta, która zachowała swój unikatowy klimat i funkcję religijną. Od roku 1000 pełnił rolę siedziby biskupstwa. Dziś zachwyca nie tylko historycznym znaczeniem, ale też pięknem architektury. Centralnym punktem jest Archikatedra św. Jana Chrzciciela, perła gotyku z charakterystycznymi, strzelistymi wieżami. W jej wnętrzu znajdują się barokowe ołtarze, późnogotycki tryptyk i kaplica św. Elżbiety z relikwiami. Spacer po Ostrowie Tumskim to prawdziwa podróż w czasie – wąskie brukowane uliczki, stylowe latarnie gazowe i M…

Ostrow-Tumski-skrywa-wiecej-niz-katedre-4ad2453.jpg
width: 7494
height: 4996

Czeski książę został wymazany z historii. Pochodzenie Władywoja od lat budzi dyskusje
type: item
date: 2025-06-21T10:16:17.000Z
creator: Marek Teler
subject: Historia
subject: czechy
subject: historia polski
subject: średniowiecze
description: Książę Władywoj rządził Czechami przez niecały rok, a jego krótkie panowanie zapisało się w historii kraju jako czas bezprawia i rozpusty. Badacze od wielu lat spierają się, czy ten kontrowersyjny władca pochodził z dynastii Piastów, czy Przemyślidów.
encoded: Spis treści: Alkoholik i „żmija jadowita” Piast czy Przemyślida? Genealogia pierwszych Piastów pełna jest tajemnic i białych plam, które z powodu dojmującego braku źródeł trudno jest uzupełnić. Na przestrzeni lat historycy spierali się też co do przynależności niektórych postaci historycznych do najstarszej polskiej dynastii panującej. Jedną z osób, które w dawniejszej historiografii postrzegano jako piastowskiego dynastę, był panujący w latach 1002–1003 książę Czech Władywoj (Władywój). Chociaż wspominają o nim pisane w XI wieku kronika Thietmara z Merseburga oraz „Żywot cesarza Henryka II” pióra biskupa Adalbolda II z Utrechtu, Czesi wymazali go ze swojej historii. Nie występuje on w „Kronice Czechów” Kosmasa, a najstarsze wzmianki na jego temat w czeskich źródłach pochodzą dopiero z XIV wieku. Milczenie kronikarzy sprawia, że do dziś nie milkną spory na temat pochodzenia Władywoja, a badacze prześcigają się w teoriach na ten temat. Alkoholik i „żmija jadowita” Na początku X wieku Czechy znalazły się w wyjątkowo trudnej sytuacji politycznej. Po śmierci księcia Bolesława II Pobożnego w 999 r. władzę w państwie przejął jego syn Bolesław III Rudy, którego cechowały okrucieństwo i sadyzm, zwłaszcza w stosunku do najbliższej rodziny. Obawiając się, że jego młodsi bracia Jaromir i Oldrzych będą chcieli pozbawić go korony, pierwszego z nich nakazał wykastrować, a drugiego próbował udusić w łaźni, następnie zaś wygnał obydwu z Czech wraz z matką. W końcu w kwietniu 1002 r. czescy możni, nie mogąc dłużej znieść podłości Rudego, pozbawili go władzy i wypędzili z kraju. To właśnie wówczas na horyzoncie pojawił się tajemniczy Władywoj. Jak informował Thietmar z Merseburga w swojej kronice – czeski lud „wezwał go potajemnie z Polski”. Wybierając Władywoja na nowego monarchę, Czesi trafili z deszczu pod rynnę. Thietmar opisywał go w swoim dziele jako „żmiję jadowitą, traktującą swoich poddanych bez żadnego poszanowania prawa” i człowieka, który „nie mógł wytrzymać nawet jednej …

wladywoj-3f3177f.png
width: 900
height: 600