Masz w głowie wbudowany krokomierz. Czy to oznacza, że możesz przestać nosić opaskę sportową?
Dlaczego szukając przekąski w nocy nie musimy zapalać światła? Ta ukryta umiejętność wynika z niezwykłej, nowoodkrytej zdolności mózgu: ma on wbudowany „krokomierz”, który pozwala mierzyć przebyty dystans nawet w całkowitej ciemności. Okazuje się, że warto ufać swojej intuicji.
Ludzie nie muszą patrzeć na krokomierz czy na mapę, by wiedzieć, ile przeszli. Naukowcy z Intytutu Maxa Plancka udowodnili, że to zasługa niezwykłych procesów zachodzących w mózgu – dysponuje on mechanizmem, który pozwala śledzić przebyty dystans nawet bez udziału wzroku. Co jeszcze kryje się w naszych głowach? Jak mózg śledzi przebyty dystans? Zespół naukowców przeprowadził serię doświadczeń z udziałem myszy, podczas których uczył je pokonywać określony dystans w specjalnie przygotowanej przestrzeni pozbawionej punktów odniesienia. Myszy mogły polegać wyłącznie na własnym poczuciu ruchu i dystansu, bez wsparcia wzroku czy zapachu. Badacze zarejestrowali aktywność tysięcy neuronów w hipokampie – strukturze mózgu, która odpowiada zarówno za pamięć, jak i za nawigację przestrzenną. Najważniejszym odkryciem było to, że nawet bez bodźców wzrokowych mózg potrafił precyzyjne „zliczać” dystans, wykorzystując specyficzne wzorce aktywności neuronalnej – aktywowały się one zgodnie z przebytą przez zwierzęta odległością. Hipokamp ma funkcję krokomierza Nie samo to było jednak najciekawsze. Zespół pod kierunkiem dr Yingxue Wang odkrył obecność dwóch przeciwstawnych sobie wzorców aktywności neuronów w mózgu. Pierwszy typ gwałtownie zwiększał swoją aktywność przy rozpoczęciu ruchu, po czym stopniowo się wyciszał w miarę pokonywania dystansu. Drugi działał odwrotnie – aktywność malała przy starcie, ale rosła w trakcie ruchu. Ten dwufazowy wzorzec stał się dla naukowców kluczem do zrozumienia nowego kodu neuronalnego – sposobu, w jaki mózg zlicza przebyty dystans. Oznacza to, że neurony hipokampa kodują informacje nie tylko o miejscu, ale także o przebytej drodze: wykorzystują zróżnicowane tempo narastania aktywności neuronów. To zjawisko określono jako „ramping activity”. – To pierwszy raz, gdy udało się wykazać, że dystans może być kodowany inaczej niż za pomocą rozpoznania lokalizacji. To znacząco poszerza nasze zrozumienie funkcji hipokampa – podkreśla Raphael Heldman, jeden z członków zespołu badawczego. Myszy gubiły się bez „wewnętrznego GPS-a” Samo odkrycie nie wystarczyło – naukowcy chcieli potwierdzić rolę zidentyfikowanych wzorców. W tym celu postanowili zakłócić funkcjonowanie obwodów neuronalnych odpowiedzialnych za te sygnały. Efekt? Myszy nagle nie były w stanie prawidłowo wykonać zadania. Często szukały nagrody w niewłaściwym miejscu, tak jakby „straciły zasięg”. To pokazuje, jak bardzo nowo odkryte wzorce są kluczowe dla orientacji przestrzennej. Wskazuje to, że nawet bez wizualnych punktów odniesienia mózg ssaków potrafi „mierzyć” ruch i dystans za pomocą precyzyjnych kodów neuronalnych. Znaczenie odkrycia dla leczenia Alzheimera Dr Wang zauważa, że zrozumienie, w jaki sposób mózg koduje czas i dystans jest niezwykle istotne, ponieważ ta umiejętność pogarsza się już na wczesnym etapie choroby Alzheimera. Chorzy często zgłaszają problemy z orientacją przestrzenną w znanych miejscach lub nie wiedzą, jak dotarli do określonego punktu. Wyniki badań wskazują, że utrata zdolności śledzenia dystansu i czasu może być jednym z pierwszych objawów choroby Alzheimera. Zespół badawczy zamierza teraz zbadać, w jaki sposób wzorce te są generowane w mózgu i jak wpływają na proces zapamiętywania. Odkrycie to nie tylko rzuca światło na jeden z najmniej zrozumiałych mechanizmów działania mózgu, ale także może przyczynić się do wcześniejszej diagnozy choroby Alzheimera poprzez wykrycie deficytów w neuronalnym kodowaniu ruchu. Czy naprawdę mamy w głowach krokomierz? Badania nie pozostawiają wątpliwości: ludzki mózg także – tak jak i mysi – ma wbudowany „licznik kilometrów”, który działa niezależnie od wzroku. Odpowiadają za to komórki hipokampa, które tworzą rodzaj „wewnętrznego GPS-a”. To dzięki tym mechanizmom możemy odnaleźć się w ciemności, zapamiętywać trasy i rozpoznawać przestrzeń, nawet jeśli nie mamy przed oczami żadnych wyraźnych punktów orientacyjnych. Czy to nie wspaniałe? Źródło: Nature Communications, Max Planck Florida Institute for Neuroscience Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Maskotki i ochrona środowiska. Naukowcy: sport może zmienić los zagrożonych gatunków
Florida Gators, Chicago Bulls czy Miami Dolphins to tylko przykłady drużyn sportowych posiadających w swoich herbach zwierzęta. Dla wielu klubów taki animalistyczny symbol staje się elementem tożsamości, z którym silnie utożsamiają się ich kibice. Naukowcy zwracają uwagę, że to emocjonalne przywiązanie może mieć ogromny potencjał ekologiczny – odpowiednio ukierunkowane, mogłoby wspierać działania na rzecz ochrony bioróżnorodności.
Najbliższe Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej, które rozpoczną się w czerwcu 2026 roku, będą pierwszymi rozgrywanymi w trzech krajach: USA, Kanadzie i Meksyku. Trzech organizatorów oznacza trzy maskotki turniejowe. W tym przypadku publiczność do kibicowania będą zagrzewać: jaguar Zayu (reprezentujący Meksyk), łoś Maple (Kanadę) oraz bielik Clutch (Stany Zjednoczone). Każdy z tych przedstawicieli stanowi przykład flagowego zwierzęcia danego kraju. Naukowcy z paryskiego Uniwersytetu Paris-Saclay pochylili się nad kwestią przywiązania drużyn sportowych do swoich herbów, które często zawierają wątek zwierzęcy. Według badaczy ingerencja klubów mogłaby pomóc w zachowaniu bioróżnorodności ekologicznej. Jak zostało przeprowadzone badanie? By określić skalę występowania motywów zwierzęcych na koszulkach sportowych, naukowcy przeanalizowali 727 drużyn w 50 krajach i 10 najważniejszych dyscyplinach sportowych. Pozwoliło to na identyfikację co najmniej 161 różnych gatunków zwierząt wykorzystywanych w budowaniu sportowej marki. Wyniki ukazały, że wśród zwierzęcych herbów dominują ssaki i ptaki. Wynik ten nie może dziwić: ssaki podbijają serca fanów swoją dostojnością i inteligencją, a ptaki – sprytem i walecznością. Mimo tej dominacji na sportowych koszulkach pojawia się bardzo zróżnicowana fauna. Potyczki sportowe są prowadzone pomiędzy aligatorami, pingwinami, wilkami czy rekinami. Co ciekawe, wykorzystywanie animalistycznej heraldyki nie ogranicza się jedynie do konkretnych dyscyplin sportowych. Za herb ze zwierzęciem walczą zarówno piłkarze, rugbiści, jak i siatkarze. Naukowcy zauważyli, że zwierzęta pojawiają się w symbolach sportowych na całym świecie – zarówno w drużynach męskich, jak i żeńskich. Wybory te różnią się jednak między regionami. W Afryce i Azji dominują gatunki rodzime, takie jak słonie, natomiast w Europie i obu Amerykach chętniej sięga się po symbole spoza kontynentu, m.in. lwy czy tygrysy. Za herb w służbie przyrody – jak kluby sportowe mogą walczyć ze zmieniającym się klimatem? Herb sportowy to nie tylko logotyp danej drużyny. To element na stałe wpisany w kibicowską mentalność. Zwierzęta pojawiają się nie tylko jako maskotki, ale także zdobią klubowe gadżety i towarzyszą fanom na co dzień. Główny autor badania, dr Ugo Arbieu, w następujący sposób określa potencjał ekologiczny drzemiący w sportowych fanach: „To emocjonalne połączenie między kibicami a zwierzętami reprezentującymi ich drużyny można wykorzystać, by wspierać ochronę przyrody na szeroką skalę”. Według naukowców właściciele klubów sportowych mogliby znacząco wpłynąć na poprawę światowej bioróżnorodności. Emocjonalna więź kibiców ze zwierzęcym herbem mogłaby stać się fundamentem do budowania większej świadomości ekologicznej. Wiele drużyn wykorzystujących rodzimą faunę w swoich symbolach mogłoby wprowadzać realne działania na rzecz przyrody, prowadząc m.in. akcje charytatywne lub edukacyjne. Ekolog dr Diogo Veríssimo z Uniwersytetu Oksfordzkiego tłumaczy, że animalistyczne symbole zawarte w herbach docierają do szerokiej publiczności, której trudno trafić poprzez tradycyjne kanały komunikacji środowiskowej. Gdyby każda drużyna sportowa, w której herbie znajduje się zwierzę, rozpoczęła kampanię zwracającą uwagę na los danego gatunku, moglibyśmy mówić o całkowitej transformacji sposobu myślenia o tej części przyrody. Szczególnie podatni na takie działania mogliby być najmłodsi kibice, których świadomość dopiero się kształtuje, a którzy często odczuwają silne przywiązanie do barw klubowych. Gdzie szukać działań klubów na rzecz przyrody? Niektóre drużyny sportowe już teraz wyrażają wsparcie dla swoich zwierzęcych przedstawicieli. Bejsbolowe Detroit Tigers regularnie wspierają lokalny ogród zoologiczny, prowadząc liczne działania edukacyjne. Drużyna hokejowa San Jose Sharks prowadzi natomiast fundację mającą na celu ochronę i prowadzenie badań nad populacją herbowych rekinów. Gdyby takich zachowań było więcej, moglibyśmy mówić o globalnym wpływie sportu na przyrodę. Źródła: Flinders University Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
Wspinaczka skalna to nie tylko sport – to medytacja w ruchu, która wpływa zarówno na ciało, jak i na umysł. Zobacz, dlaczego tak wiele osób uznaje ją za najlepszy trening wszechstronny.
Spis treści: Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Ten sport nie przynosi wyłącznie korzyści fizycznych. To także gra tocząca się w głowie. Wspinacze potrafią zahipnotyzować, gdy z równą dozą siły, precyzji i spokoju przesuwają się w górę ściany. Ich ciała zdają się ignorować prawa grawitacji. To, co dzieje się w ich wnętrzu, jest jednak jeszcze bardziej niezwykłe. – Wspinaczka skalna pobudza każdy układ ciała i umysłu – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Angażuje niemal każdy mięsień, wystawia na próbę układ krążenia, a jednocześnie wymaga maksymalnie skupionego rozwiązywania problemów. Gdy dodamy do tego dreszcz emocji i satysfakcję z pokonywania trudności, powstaje potężna mieszanka korzyści fizycznych, przemiany psychicznej i pozytywnych emocji. Ulyana Nadia Horodyskyj, eksploratorka National Geographic i zapalona wspinaczka od prawie dwóch dekad, zgadza się z tym. – Dla mnie wspinanie to medytacja w ruchu, bo wymaga pełnej obecności w chwili tu i teraz – mówi. Takie korzyści pomagają wyjaśnić, dlaczego wspinaczka przestała być niszową pasją alpinistów, a stała się wielomiliardowym, globalnym sportem. – Dzięki setkom hal wspinaczkowych działających w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie, wspinanie stało się łatwo dostępną formą treningu, z której może korzystać niemal każdy – mówi Horodyskyj, szefowa komunikacji naukowej w North Central Climate Adaptation Science Center na University of Colorado Boulder. Oto w jaki sposób ten sport zapewnia tak wyjątkowe połączenie korzyści dla ciała i umysłu. Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Choć może wyglądać jak popis głównie mięśni rąk i barków, wspinanie to trening całego ciała. Jednocześnie pracują serce, płuca, mózg oraz cały układ mięśniowo-szkieletowy. Każde wejście na ścianę to przeplatanie gwałtownych ruchów z chwilami bezruchu. Rami Hashish, fizjoterapeuta i konsultant ds. wydajności ciała z National Biomechanics Institute, nazywa to „treningiem interwałowym w przebraniu”. Taki rytm podnosi tętno i przyspiesza oddech. Dzięki temu poprawia się wydolność układu krążenia i rośnie VO₂ max. – W praktyce trenujesz serce, by wydajniej dostarczało tlen, podczas gdy mięśnie pracują z pełną mocą – wyjaśnia Hashish. Wspinaczka buduje też wszechstronną siłę w sposób, do którego niewiele innych aktywności może się zbliżyć. – Gdy mówimy o wzmacnianiu mięśni, mamy zazwyczaj na myśli trzy rodzaje ich pracy – tłumaczy Joyce Gomes-Osman, fizjoterapeutka i neurolog z University of Miami Miller School of Medicine. Pierwszy to skurcz koncentryczny – na przykład wtedy, gdy podciągasz się w górę, a włókna mięśniowe się skracają. Drugi to skurcz ekscentryczny – gdy opuszczasz się w kontrolowanym zjeździe, wydłużając włókna pod obciążeniem. Trzeci rodzaj to skurcz izometryczny, gdy trwasz w bezruchu, opierając się sile, na przykład stając na mikroskopijnym stopniu i jednocześnie napinając całe ciało, żeby utrzymać pozycję. – Fascynujące we wspinaczce jest to, że wykonujesz wszystkie trzy rodzaje pracy mięśniowej niemal bez zastanowienia. Często w ramach jednej sekwencji ruchów – mówi Gomes-Osman. Taki „multitasking” całego ciała przynosi wymierne efekty. Metaanaliza dziewięciu badań wykazała, że wspinaczka znacząco poprawia moc, wysokość wyskoku oraz siłę mięśni tułowia, górnych i dolnych partii ciała. – Kiedy się wspinasz, budujesz siłę praktycznie we wszystkich grupach mięśniowych – mówi Horodyskyj. – To naprawdę trening całego ciała. Ponieważ każdy chwyt wymaga utrzymania napięcia i wytrzymałości, wspinanie świetnie rozwija też siłę chwytu i wytrzymałość przedramion. To z kolei jest zaskakująco dobrym wskaźnikiem zdrowia i długości życia. Badania pokazują, że słabszy uścisk dłoni wiąże się z gorszym stanem układu krążenia i wyższą ogólną śmiertelnością. Pośrednio odzwierciedla on bowiem ogólną kondycję mięśni i zdolność organizmu do wykonywania podstawowych codziennych ruchów. – Mówiąc krótko, silniejsze dłonie mogą oznaczać silniejsze, dłuższe życie – podsumowuje Rohleder. Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Wspinaczka nie tylko buduje mięśnie. Uczy także, jak współpracują, bo każdy ruch – sięgnięcie, skręt, odepchnięcie – wymaga koordynacji oraz drobnych korekt równowagi i kontroli. – Wspinanie to trening równowagi w przebraniu – mówi Hashish. – Każdy stopień uczy mikrokorekt, które wyostrzają stabilność. Wspinacze poruszają się w głębokich zakresach zgięcia bioder i barków, wyprostu stawu skokowego i rotacji kręgosłupa. Często robią to, jednocześnie utrzymując ciężar całego ciała. Dzięki temu rozwijają mobilność, której wielu sportowców może im tylko pozazdrościć. – Używasz krańcowych zakresów ruchu, do których większość sportów nawet się nie zbliża – wyjaśnia Hashish. – A ponieważ robisz to pod obciążeniem, stawy pozostają mobilne i mocne. To kwintesencja tzw. sprawności funkcjonalnej – zdolności do sprawnego poruszania się w schematach ruchu potrzebnych na co dzień, takich jak przysiad, sięganie, przyciąganie czy stabilizowanie. Dzięki temu można wykonywać codzienne czynności bezpieczniej i z mniejszym wysiłkiem. Tego typu sprawność jest też silnie powiązana z mniejszym ryzykiem urazów oraz dłuższym, zdrowszym życiem. Jak podkreśla Rohleder, adaptacje, których wymaga wspinaczka, nie tylko poprawiają wyniki sportowe. – Sprawiają też, że codzienne zadania wymagają od nas mniej wysiłku – mówi. Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Poza wyzwaniami fizycznymi wspinanie to także gra umysłowa. Każda droga, każde wejście i zejście wymagają strategii, pamięci i kreatywności. – We wspinaczce musisz planować kilka ruchów naprzód, „czytać” skałę, wyznaczać kolejne kroki, zachować spokój pod presją i dostosowywać się, gdy coś nie idzie zgodnie z planem – mówi Horodyskyj.– To sport, który wymaga rozumienia własnego ciała i tego, jak porusza się w przestrzeni. Dzięki temu rozwijasz koordynację, pewność siebie i zaufanie do samego siebie – dodaje Alyson Chun, zastępczyni dyrektora programów Adventure Sports and Recreation na Stanford University. Takie zaangażowanie poznawcze przynosi efekty także poza ścianą. Badanie opublikowane w „Journal of Human Kinetics” wykazało, że doświadczeni wspinacze mają szybszą prędkość przetwarzania informacji i lepsze postrzeganie przestrzenne niż osoby początkujące. Pokonywanie złożonych dróg wzmacnia bowiem połączenia nerwowe między ruchem, pamięcią i podejmowaniem decyzji. Badania pokazują również, że wspinanie może zmniejszać objawy depresji i lęku oraz poprawiać nastrój i poczucie własnej wartości. Dzieje się tak dzięki połączeniu uważnego ruchu i natychmiastowej informacji zwrotnej. – Pacjenci, którzy się wspinają, opisują to jako wyciszenie natrętnych myśli i emocji – mówi Anika Frühauf, adiunktka na University of Innsbruck i współautorka tych badań. Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Połączenie ruchu, uważności i wzajemnego zaufania pogłębia też więzi społeczne. – Uczestnicy często opisują silne poczucie zaufania budowanego między partnerami wspinaczkowymi. Szczególnie poprzez asekurowanie, kiedy jedna osoba dosłownie odpowiada za bezpieczeństwo drugiej – wyjaśnia Frühauf. Chun widzi to zjawisko na co dzień w swojej pracy. – Wspinacze uczą się wyznaczać cele, ciężko na nie pracować, próbować nowych rzeczy, ponosić porażki i odnosić sukcesy – mówi. – A kiedy wszystko to dzieje się w otoczeniu innych wspinaczy, którzy ci kibicują, ta aktywność staje się niezwykle satysfakcjonująca. Wspinanie w plenerze dodatkowo wzmacnia udowodnione już korzyści płynące z przebywania na łonie natury. Należą do nich lepszy nastrój, mniejszy poziom stresu i większe poczucie witalności. – Wspinanie pozwala wchodzić z krajobrazem w interakcję, zamiast tylko się nim zachwycać z daleka. Dzięki temu korzystasz z uroków przebywania na zewnątrz w najbardziej namacalny sposób – podkreśla Horodyskyj. Nic dziwnego, że w badaniu z 2025 roku 73 procent wspinaczy zadeklarowało poprawę zdrowia psychicznego po rozpoczęciu uprawiania tego sportu. Źródło: National Geographic
Historia i plany na przyszłość stadionu, który zbudował legendę Mediolanu
Stadion San Siro, oficjalnie noszący nazwę Stadio Giuseppe Meazza, to miejsce o wyjątkowym znaczeniu dla piłki nożnej i kultury sportowej. Zlokalizowany w mediolańskiej dzielnicy San Siro, stanowi dom dla dwóch wielkich klubów – AC Milan i Inter Mediolan. Obiekt łączy w sobie historię, architekturę, emocje derbów i spektakularne wydarzenia. Na San Siro odbywały się mecze Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 1934 i 1990 roku, liczne koncerty wielkich gwiazd, a już niedługo będzie miała tu miejsce ceremonia otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2026 roku.
Spis treści: Architektura i charakterystyka San Siro Rola stadionu Modernizacje i plany na przyszłość Budowa San Siro rozpoczęła się w 1925 roku z inicjatywy prezydenta klubu AC Milan. Stadion został oficjalnie otwarty 19 września 1926 roku meczem AC Milan przeciwko Interowi (wówczas jeszcze jako Inter Football Club Milano). Początkowo obiekt mieścił około 35 tys. widzów, co już w latach 30. XX wieku okazało się niewystarczające z powodu rosnącej popularności piłki nożnej we Włoszech. W kolejnych dekadach San Siro był wielokrotnie rozbudowywany. Największa przebudowa przypada na lata 1987–1990, kiedy to stadion przygotowywano do Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1990. Po tych zmianach obiekt mógł pomieścić ponad 80 tys. widzów, z charakterystycznymi, wysokimi trybunami i zadaszeniem. W 1980 roku stadion oficjalnie otrzymał imię Giuseppe Meazza, jednego z najwybitniejszych włoskich piłkarzy, wieloletniego reprezentanta kraju i legendy Interu Mediolan i AC Milan. Architektura i charakterystyka San Siro San Siro wyróżnia się unikatowym stylem architektonicznym, który łączy funkcjonalność z widowiskowością. Stadion ma cztery narożne wieże, które pełnią funkcję podpór dla zadaszenia oraz charakterystyczne, spiralne rampy dla kibiców, które umożliwiają wygodne wejście na wyższe trybuny. Stadion ma cztery trybuny, co pozwala na doskonałą widoczność z każdego miejsca. Zadaszenie chroni widzów przed deszczem. San Siro jest także wyposażony w nowoczesny system nagłośnienia i oświetlenia, dzięki czemu może gościć nie tylko mecze piłkarskie, lecz także koncerty i inne wydarzenia masowe. Nie bez znaczenia jest także rozpoznawalna sylwetka San Siro. Masywne wieże, czerwone krzesła i charakterystyczne spiralne wejścia stały się ikoną miasta i symbolem mediolańskiej piłki nożnej. Pojemność i rekordy frekwencji San Siro nie należy do grona największych stadionów na świecie, jednak sprawa wygląda już zupełnie inaczej, jeśli weźmiemy pod uwagę same Włochy lub nawet Europę. Obecnie może pomieścić około 80 018 widzów. Najwyższa frekwencja zanotowana na stadionie miała miejsce podczas meczów o najwyższą stawkę Serie A oraz w trakcie europejskich rozgrywek klubowych. San Siro był czterokrotnie gospodarzem meczów Pucharu UEFA (ostatni raz w 1997 roku), co potwierdza jego rangę na arenie międzynarodowej. Rola stadionu San Siro, czyli Stadio Giuseppe Meazza, to nie tylko stadion – to legenda, symbol i miejsce spotkań miłośników piłki nożnej oraz kultury w Mediolanie. Jego historia, architektura i znaczenie społeczne sprawiają, że jest jednym z najbardziej ikonicznych obiektów sportowych na świecie. Dla każdego fana futbolu, turysty czy badacza kultury sportowej wizyta na San Siro to prawdziwa lekcja historii i doświadczenie, które pozostaje w pamięci na długo. San Siro łączy tradycję z nowoczesnością, emocje sportowe z wydarzeniami kulturalnymi, a swoją imponującą sylwetką wciąż przyciąga uwagę świata, będąc jednym z najważniejszych symboli Mediolanu i włoskiego futbolu. Kluby i wydarzenia sportowe San Siro jest domem dwóch mediolańskich gigantów – AC Milan i Interu Mediolan. Oba kluby rozgrywają tu swoje mecze ligowe, krajowe puchary i europejskie spotkania. Stadion od lat jest świadkiem rywalizacji, która przyciąga kibiców z całego świata. Poza piłką nożną San Siro gościł również mecze reprezentacji Włoch, w tym spotkania mistrzostw świata w 1934 i 1990 roku. Wielokrotnie organizowano tu również finały krajowych pucharów, międzynarodowe turnieje młodzieżowe oraz mecze charytatywne. Kultura i znaczenie społeczne San Siro to nie tylko sport, ale również ikona kultury mediolańskiej. Stadion stał się miejscem spotkań społeczności fanów piłki nożnej, a jego sylwetka często pojawia się w filmach, reportażach i literaturze związanej ze sportem. Wielu mediolańczyków dorastało z historiami o legendarnych meczach rozgrywanych właśnie tutaj. Obiekt jest też miejscem wydarzeń muzycznych – koncerty światowych gwiazd przyciągają dziesiątki tysięcy (a w kilku przypadkach nawet setki tysięcy) fanów. Zagrali tu m.in. Bob Dylan, Bruce Springsteen, David Bowie, Madonna, Michael Jackson, The Rolling Stones, Depeche Mode, Red Hot Chili Peppers i U2. Dzięki temu San Siro pełni rolę nie tylko sportowego serca Mediolanu, ale też ważnego centrum kultury masowej. Zwiedzanie i atrakcje dla turystów San Siro oferuje zwiedzanie z przewodnikiem, które obejmuje m.in. wejście na trybuny, loże VIP, szatnie zawodników oraz muzeum poświęcone historii stadionu i obu klubów. Zwiedzający mogą zobaczyć pamiątki po legendarnych piłkarzach, trofea zdobywane przez AC Milan i Inter, a także poznać ciekawostki związane z architekturą i modernizacjami obiektu. Dla pasjonatów futbolu dostępne są także specjalne pakiety łączące zwiedzanie stadionu z udziałem w meczach lub wydarzeniach specjalnych organizowanych w Mediolanie. Modernizacje i plany na przyszłość W ostatnich latach coraz częściej powracał temat przyszłości San Siro. W 2019 roku oba mediolańskie kluby, AC Milan i Inter Mediolan, ogłosiły wspólny plan budowy nowego stadionu, który miałby zastąpić wysłużony obiekt. Choć początkowo przewidywano szybkie rozpoczęcie inwestycji, projekt utknął w miejscu z powodu złożonych decyzji administracyjnych i sprzeciwu części mieszkańców. Ostatecznie władze miasta zdecydowały, że San Siro zostanie zachowane co najmniej do Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2026 roku. W 2025 roku Rada Miasta Mediolanu zatwierdziła plan sprzedaży obiektu klubom Milan i Inter, co otworzyło drogę do budowy nowoczesnego stadionu na nieco ponad 70 000 miejsc. Nowy obiekt ma mieć owalny kształt i półprzezroczysty dach przepuszczający naturalne światło. Wstępnie zakończenie jego budowy jest przewidziane najwcześniej na 2030 rok. Do czasu ukończenia nowego stadionu oba kluby będą nadal rozgrywać mecze na San Siro, które po otwarciu nowego obiektu ma zostać częściowo rozebrane i przekształcone w centrum kulturalno-rozrywkowe. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy umiesz poprawnie chodzić? Świat oszalał na punkcie nowych technik spacerowania
Spacer nie musi być nudny. Od „Hot Girl Walk” po trening japoński – dzisiejsze trendy w chodzeniu łączą ruch z psychologią, dyscypliną albo obciążeniem, dostosowując ten jeden prosty nawyk do różnych celów. Jak spacerować, żeby wzmacniać kości albo poprawić nastrój?
Spis treści: Chodzenie wraca do łask – teraz w nowoczesnej odsłonie Trening interwałowy – kiedy chcesz poprawić wydolność Rucking – gdy chcesz wzmocnić ciało i kości Uważne spacery – dla lepszego nastroju i mniej stresu Power walking – dla spalania tłuszczu i lepszej sylwetki Hot Girl Walk i 12-3-30 – gdy potrzebujesz motywacji i regularności Niezależnie od tego, czy zależy ci na spalaniu tłuszczu, zwiększeniu wydolności, poprawie samopoczucia czy wzmocnieniu kości – możesz dobrać styl spaceru do swoich potrzeb. W trendach na TikToku i Instagramie, jak 12-3-30 czy Hot Girl Walk, znajdziesz nie tylko motywację, ale też praktyczne podejście do ruchu. Z kolei naukowo opracowane techniki, takie jak interwałowy marsz japoński czy rucking, wspierają konkretne cele zdrowotne. Korzyści z chodzenia jest wiele. Choć najprostsze, może być bardzo skuteczne – jeśli wiesz, jak je wykorzystać. Chodzenie wraca do łask – teraz w nowoczesnej odsłonie Ludzie od zawsze chodzili – na polowania i czy zbierać jedzenie, przez parki, ulice miast, do i z przystanków autobusowych. – Bycie człowiekiem to chodzenie – mówi Catrine Tudor-Locke, dziekanka College of Health Sciences na Texas Woman’s University, która całe życie zawodowe bada kroki i zachowania ruchowe. – Tak jesteśmy zaprogramowani. Ostatnio jednak ten najstarszy z ruchów przeżywa renesans. Na TikToku i Instagramie hashtagi takie jak #hotgirlwalk czy #12330 mają miliony wyświetleń, a naukowcy wciąż publikują badania o fizycznych i psychicznych korzyściach codziennego spaceru. – Chodzenie to jedna z najprostszych i najbardziej praktycznych form ćwiczeń dla większości ludzi – dodaje Joey Masri, fizjoterapeuta i certyfikowany trener przygotowania motorycznego z Miami na Florydzie. – Te trendy mogą być kluczem do zdrowego, sprawnego stylu życia. Korzyści nie wynikają jednak z samego trendu – mówi Joey Masri – lecz z konsekwentnego realizowania planu. Badania pokazują, że regularne spacery poprawiają zdrowie sercowo-naczyniowe, obniżają poziom stresu, zwiększają kreatywność, wzmacniają kości, a nawet wydłużają oczekiwaną długość życia. Serce to przecież kluczowy mięsień dla człowieka. Piękno chodzenia polega na jego elastyczności – ten sam ruch można dostosować w taki sposób, aby akcentować wytrzymałość, siłę albo zdrowie psychiczne. Trening interwałowy – kiedy chcesz poprawić wydolność Wypróbuj: Trening interwałowy w chodzeniu Technika opracowana przez japońskich naukowców na początku lat 2000 polega na naprzemiennym marszu przez 3 minuty w szybkim tempie i 3 minuty w wolniejszym, regeneracyjnym rytmie. W czasie szybszych odcinków celuj w około 70% wysiłku, a podczas odpoczynku obniż intensywność do około 40%. Według wyników badania z 2007 roku starsi uczestnicy, którzy stosowali ten program przez 30 minut dziennie, 4 razy w tygodniu, zauważyli znaczną poprawę wydolności oraz spadek ciśnienia krwi. Nowsze badanie z 2024 roku wykazało również, że ta metoda pomaga osobom z cukrzycą typu 2 w regulacji poziomu glukozy. – Interwały to sposób na budowanie kondycji sercowo-naczyniowej bez konieczności biegania – mówi trenerka mentalna Sara Hayes, współpracująca z kobietami uprawiającymi bieganie. – Zmienne tempo wyzwala pracę układu oddechowego, buduje wytrzymałość i sprawia, że trening jest ciekawszy. Zmiana rytmu zamienia spacer w grę i chroni przed nudą. Rucking – gdy chcesz wzmocnić ciało i kości Wypróbuj: Rucking Rucking, czyli marsz z plecakiem lub kamizelką obciążoną, zyskał popularność dzięki grupom fitness inspirowanym wojskiem. Wiele osób zaczyna od około 5 kg i stopniowo zwiększa ciężar do 15 kg lub więcej, ale zaletą jest to, że intensywność można dopasować do siebie. – Do plecaka albo kamizelki można włożyć tyle ciężaru, ile jesteś w stanie unieść, i przejść tak daleko i szybko, jak chcesz, po dowolnym terenie – mówi Joey Masri. Zaleca jednak zacząć od niewielkiego obciążenia i krótszego dystansu, a potem stopniowo zwiększać. Dodatkowy ciężar pracuje nie tylko na mięśnie nóg, ale też korzystnie obciąża szkielet. – To tzw. obciążenie osiowe – wyjaśnia Joey Masri – w którym masa z plecaka rozkłada się pionowo przez kręgosłup, nogi i miednicę. Wzmacnia to gęstość kości, co może być szczególnie istotne dla kobiet, ponieważ po menopauzie utrata masy kostnej przyspiesza. Uważne spacery – dla lepszego nastroju i mniej stresu Wypróbuj: Spacer uważny w naturze Znany także jako shinrin-yoku, czyli „kąpiel leśna”, polega na powolnym, świadomym chodzeniu w naturze, bez rozpraszaczy. Może to być spacer leśną ścieżką albo wzdłuż rzeki. Badania pokazują, że taka praktyka obniża poziom kortyzolu, redukuje ciśnienie krwi i poprawia nastrój. Badanie z 2022 roku przeprowadzone na 155 uczestnikach sugeruje, że korzyści są jeszcze większe u osób z tendencjami depresyjnymi. Catrine Tudor-Locke zauważa, że nawet w mieście można uzyskać podobny efekt. – Spacer przez park w drodze do pracy również daje korzyści psychiczne – mówi. Jednym z kluczowych elementów jest odłączenie się od telefonu. – Zachęcam ludzi, aby odłożyli telefon – albo przynajmniej włączyli tryb „Nie przeszkadzać” – dodaje Sara Hayes. – Traktuj spacer jako okazję, żeby zauważyć swoje myśli, otoczenie, ciało. Uwielbiam ćwiczenie pięciu zmysłów: co widzę, słyszę, czuję, smakuję i dotykam. Power walking – dla spalania tłuszczu i lepszej sylwetki Wypróbuj: szybki marsz (power walking) Przyspieszenie tempa spaceru znacząco zwiększa wydatkowanie energii. Power walking to marsz w tempie około 5–8 km/h, z energicznie pracującymi ramionami, wyprostowaną sylwetką i zaangażowaną postawą. Tętno i oddech wyraźnie rosną, ale nie przechodzą jeszcze w bieg. Badanie z 2022 roku wykazało, że 180 minut szybkiego marszu tygodniowo przez 12 tygodni zmniejszyło procent tkanki tłuszczowej, masę ciała i obwód w pasie u studentów prowadzących siedzący tryb życia – szczególnie u kobiet. Inne badania, w tym próba kliniczna z 2012 roku z pacjentami kardiologicznymi, pokazują, że szybki marsz poprawia VO₂ max bardziej niż zwykły, rekreacyjny spacer. – Szybsze chodzenie angażuje więcej mięśni, zwiększa tętno i bardziej przypomina trening – wyjaśnia Sara Hayes. To także metoda bardzo wydajna: w krótszym czasie pokonujesz większy dystans, co świetnie pasuje do napiętego grafiku – dodaje Tudor-Locke. Hot Girl Walk i 12-3-30 – gdy potrzebujesz motywacji i regularności Wypróbuj: „Hot Girl Walks” (HGWs) „Hot Girl Walk” zaczęło się jako kolejny trend na TikToku, ale przerodziło się w prawdziwy ruch. Zwykle trwa około 6,5 km, choć można oczywiście przejść krótszy dystans. Kluczowe są chwile autorefleksji: pozytywne afirmacje, wdzięczność i wyznaczanie intencji – samodzielnie albo w towarzystwie przyjaciół. Do tego warto dołączyć ulubioną playlistę. Badania dowodzą, że muzyka zwiększa wytrzymałość, odwraca uwagę od zmęczenia i poprawia ogólną przyjemność z ćwiczeń. Jeszcze więcej zyskasz, jeśli wybierzesz trasę na świeżym powietrzu. – Kontakt z naturą obniża poziom kortyzolu i poprawia nastrój – mówi Sara Hayes. – Światło słoneczne, świeże powietrze, przerwa od ekranów i ruch razem działają jak naturalny przycisk resetu dla układu nerwowego. Wypróbuj: 12-3-30 Jeśli chcesz wzmocnić dolne partie ciała i jednocześnie zadbać o kondycję sercowo-naczyniową, chodzenie pod górę na bieżni to świetna metoda. Co ważne, nie obciąża kolan. Formuła popularnego treningu 12-3-30 jest prosta: idź przez 30 minut przy nachyleniu 12% w tempie 4,8 km/godz. – Popularność zawdzięcza temu, że łatwo go zapamiętać i daje poczucie struktury – mówi Sara Hayes. – Mózg człowieka lubi przewidywalność i rutynę. Struktura rozbija monotonię i daje coś nowego, na czym można się skupić. Choć konkretne liczby przyciągają uwagę, Joey Masri podkreśla, że trening należy dostosować do siebie. – Dla jednej osoby to może być zbyt łatwe, dla innej wręcz niemożliwe. Trzeba pamiętać, że aktywność jest względna – mówi. Zmieniaj nachylenie, tempo albo czas w zależności od własnych możliwości. Powinieneś czuć wysiłek, ale tempo musi być do utrzymania przez całe pół godziny. Źródło: National Geographic
„Znalazłem polskie Shire. Zupełnie jak z Tolkiena!” – najpiękniej tu późnym latem
Większość z nas zapewne kojarzy Beskid Niski z licznymi szlakami turystycznymi i trekkingowym rajem dla miłośników pieszych wypraw. Na tym jednak nie kończą się atrakcje i wyjątkowość tego urokliwego pasma. Przekonajcie się sami.
Spis treści: Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Historia Beskidu Niskiego – ślady po Łemkach i pustoszejące wsie Beskid Niski – co zobaczyć, gdzie pojechać i dlaczego warto? Atrakcje Beskidu Niskiego – uzdrowiska, filmowe wioski i źródła wód mineralnych Choć na mapie zajmuje całkiem spory obszar, Beskid Niski często umyka uwadze podróżników. To miejsce, które nie krzyczy atrakcjami, nie kusi komercją, ale nagradza tych, którzy zdecydują się zatrzymać i wsłuchać w jego ciszę. Podróż po Beskidzie to spotkanie z historią, której nie da się zapomnieć, oraz z naturą, która leczy i uczy pokory. W styczniu 2024 roku Beskid Niski został wyróżniony tytułem Miejsca Miesiąca magazynu National Geographic Traveler. Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Zaledwie dwie godziny jazdy samochodem na południowy‑wschód od Krakowa rozciąga się fragment Beskidu Niskiego, który w magiczny sposób zatrzymał czas. Kapliczka, choć murowana, sprawia wrażenie, jakby cały jej ciężar opierał się na drewnianej framudze. By dostać się pod blaszany dach, trzeba się nieco zgarbić — jakby przestrzeń wchodziła w dialog z człowiekiem. Wnętrze jest wilgotne, unosi się słodkawa woń stęchlizny. Bielone, popękane ściany podtrzymują resztki polichromii — sceny religijne: Chrystus, krzyż na Golgocie, echa biblijnych opowieści z osiołkami. Obrazy są już mocno zniszczone, w kilku miejscach całe płaty farby już się odłamały. Regularni goście miejsca dziś dokumentują jej powolne znikanie — na fotografiach uchwycą jej śmierć w zwolnionym tempie, by pamięć nie umarła. Aby dotrzeć do kapliczki, z drogi krajowej nr 977 należy skręcić w kierunku Gładyszowa, minąć dawną cerkiew, a następnie wspiąć się drogą przez rozrastającą się wieś. Na rozwidleniu w Banicy skręcamy w prawo, mijając kolejną osadę i krajobrazy przypominające makrokosmos po dawnej wsi Jasionka, gdzie dominuje tylko pustka dawnego PGR‑u. Kilkaset metrów za ostatnim przystankiem busa asfalt znika — zaczyna się szuter. Droga zwęża się i wchodzi w las. Po nierównych, coraz głębszych koleinach jedzie się niemal z duszą na ramieniu. Najpierw mijamy cmentarz skryty w zagajniku, a potem — samotne grube drzwi stojące pośrodku trawy. Symboliczne. To pozostałość po wsi Czarne. I tam, obok, znajduje się ta właśnie znikająca kapliczka, milczący świadek minionych historii. Historia Beskidu Niskiego – ślady po Łemkach i pustoszejące wsie Historia Beskidu Niskiego to opowieść o przemijaniu i utraconej obecności człowieka. Ten sam scenariusz powtarza się w całym paśmie wschodnich Karpat oraz na pograniczu polsko‑ukraińskim. Dawniej tętniące życiem wsie, zasiedlane głównie przez Łemków, posługujących się językiem łemkowskim, z czasem pustoszały — najpierw na skutek działań wojennych i masowych przesiedleń, potem za sprawą akcji „Wisła”. Człowieka zastąpiła przyroda: powoli, cicho, ale nieodwołalnie. Dziś śladami dawnej obecności są jedynie przydrożne krzyże, piwnice bez domów, zdziczałe sady, które latem obsypują się owocami, mimo braku gospodarzy. Choć część Łemków wróciła po 1956 roku, wiele miejsc w Beskidzie Niskim nigdy nie odżyło. Pozostają niedopowiedziane wsie, wzięte przez historię „w nawias” — ich czas się zatrzymał, nie dostały drugiej szansy. Z którejkolwiek strony nie podejść do Czarnego, trafi się na kolejne ślady tej pustki: Lipną, Radocynę, Nieznajową. Wszędzie powtarza się ten sam krajobraz: krzyże wśród drzew, dzikie jabłonie, symboliczne drzwi wystające z trawy jak niemy pomnik przeszłości. Ale zanim do nich dotrzemy, czasem pojawi się iskra życia — ciasna, zadymiona bacówka, w której podhalańscy górale wciąż wyrabiają sery oscypki i bundz, łącząc tradycję z nowym kontekstem przestrzennym. Patrząc na rozległe, wylesione stoki, nietrudno zrozumieć, dlaczego górale porzucili tłoczne Podhale. Tereny te to wymarzone miejsce do wypasu owiec, gdzie przestrzeń i cisza pozwalają kontynuować pradawny rytuał górskiej gospodarki pasterskiej. Beskid Niski – co zobaczyć, gdzie pojechać i dlaczego warto? Beskid Niski, długo pomijany na turystycznej mapie Polski, zyskał nowe życie, gdy autostrada A4 otworzyła go dla mieszkańców Krakowa. Dzięki dobrej dostępności – zaledwie dwie godziny jazdy samochodem – region stał się alternatywą dla zatłoczonych Tatr i bardziej znanych Bieszczad. Przez dekady niedoceniany z powodu słabej infrastruktury turystycznej, dziś przyciąga tych, którzy szukają ciszy, przestrzeni i autentyczności. Dawniej traktowany jako przystanek w drodze na południowy wschód, Beskid Niski zaczyna być celem samym w sobie. To nie są góry dla miłośników wysokich szczytów — tylko jeden wierzchołek, po słowackiej stronie, przekracza 1000 metrów n.p.m.. Po stronie polskiej króluje Lackowa (997 m n.p.m.), ale nie o wysokość tu chodzi. Większość szczytów kryje się pod zielonymi koronami drzew, nie wybijając się ponad granicę lasu. Bo właśnie las jest tu bohaterem pierwszoplanowym. Nieprzypadkowo. Ten obszar był kiedyś częścią rozległej Puszczy Karpackiej — bukowo‑jodłowego lasu pierwotnego. Jej fragmenty zachowały się w granicach Magurskiego Parku Narodowego, jednego z najmniej znanych i najmniej uczęszczanych parków w Polsce. Dzięki ograniczonej liczbie szlaków, to wciąż królestwo dzikiej przyrody. Można tu spotkać niedźwiedzie brunatne, wilki, rysie i żbiki, a także orły przednie – największe i najpotężniejsze ptaki drapieżne występujące w naszym kraju. Co ciekawe, Beskid Niski bywa nazywany Himalajami Beskidów. Gdy pogoda nie sprzyja wędrówkom, warto wsiąść do samochodu i wybrać się szlakiem drewnianych cerkwi – unikatowego dziedzictwa Łemków. Zabytkowe świątynie rozsiane są niemal w każdej wsi, a wiele z nich zostało niedawno odrestaurowanych i objętych badaniami archeologicznymi. Sezonowo działają przy nich przewodnicy przypisani do poszczególnych cerkwi, którzy z pasją dzielą się historią i ikonografią. Wystarczy zapukać do drzwi, by odkryć tajemnice świątyń np. w Kwiatoniu, Gładyszowie, Hańczowej czy Bodakach. To podróż nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. Atrakcje Beskidu Niskiego – uzdrowiska, filmowe wioski i źródła wód mineralnych Choć Beskid Niski nie posiada wyraźnego turystycznego centrum z prawdziwego zdarzenia, to coraz wyraźniej na mapie regionu wybija się Wysowa‑Zdrój. To niewielkie uzdrowisko zyskało w ostatnich latach drugie życie dzięki licznym inwestycjom. Park zdrojowy – rozległy i starannie zaprojektowany – ma jeszcze spory potencjał, by przyciągać nowych odwiedzających. Znaczące środki przeznaczono również na infrastrukturę – powstał nowoczesny basen, a w 2006 roku otwarto nową, stylizowaną na dawną, drewnianą pijalnię wód mineralnych. Choć nazwy wód brzmią skromnie – Henryk, Franciszek, Anna, Józef II, Słone – każda z nich oferuje inny skład mineralny i inny smak, przez co picie ich staje się prawdziwą podróżą po sensorycznych zakątkach zdrowia. To doświadczenie, które łączy profilaktykę zdrowotną z relaksem, idealne na krótkie, regenerujące wypady. Jeśli jednak ktoś poczuje przesyt uzdrowiskową atmosferą, wystarczy udać się na wschód, gdzie pasmo kończą Jaśliska – dzika, niemal bezczasowa kraina. Ta zamieszkana przez nieco ponad 400 osób wieś zyskała sławę dzięki kinu — to właśnie tutaj kręcono sceny do filmu „Wino truskawkowe” w reżyserii Dariusza Jabłońskiego, będącego ekranizacją opowiadań Andrzeja Stasiuka. Filmowe Żłobiska to właśnie Jaśliska – miejsce, w którym czas zatrzymał się kilka dekad temu i od tamtej pory nie drgnął nawet o sekundę. To żywa opowieść galicyjska, przesiąknięta atmosferą dawnych miasteczek pogranicza, gdzie przeszłość przenika teraźniejszość na każdym kroku. Źródło: National Geographic Traveler
Najlepszy drwal w Europie mieszka w Polsce – udowodnił to po raz czwarty!
„Jaki drwal, taki klin” – przekonał się o tym nasz rodak Maciej Dubicki, który po raz czwarty został najlepszym drwalem Europy. Wygrał w prestiżowej rywalizacji European Trophy STIHL TIMBERSPORTS. To wyjątkowe, stawiające na rywalizację zawody, które sprawdzają nie tylko siłę, ale i technikę. Co trzeba zrobić, by zostać najlepszym rębaczem?
W niedzielę 17 sierpnia w holenderskiej miejscowości Laage Vursche odbyło się European Trophy STIHL TIMBERSPORTS , czyli prestiżowe zawody najlepszych drwali Starego Kontynentu. To widowiskowa odmiana sportów ekstremalnych, podczas której najsilniejsi zawodnicy rywalizują w cięciu i rąbaniu drewna. Po raz czwarty zwyciężył w nich 44-letni Maciej Dubicki, znany na świecie jako Axe Machine. Nie była to jednak jedyna polska reprezentacja odnosząca sukcesy. Niezwykłe zmagania Zawody z serii Trophy nie bez kozery zawładnęły światem timbersportu. To format stawiający przede wszystkim na rywalizację, który oferuje niesamowite widowisko dla kibiców. Drwale rywalizują równolegle w czterech konkurencjach, a szybszy z nich przechodzi do kolejnej rundy. W każdej lepszy okazał się Dubicki. Zmagania polegają na przerąbaniu siekierą kłody ustawionej poziomo – podczas stania na niej, co dodatkowo wzmaga ekscytację tłumu – a także na uporaniu się z balem ustawionym w pionie. Kolejnym zadaniem jest precyzyjne odcięcie drewnianego krążka za pomocą specjalnej, ponad 2-metrowej piły ręcznej (ważącej ponad 5 kilogramów) oraz cięcie za pomocą piły mechanicznej. Według znawców trudność nie polega na samej sile czy szybkości, a umiejętnym rozłożeniu sił. Zawodnicy w ciągu konkursu mogą przechodzić przez wszystkie konkurencje nawet po pięć razy. Rąbiący Holender Maciej Dubicki nie był jedynym reprezentantem Polski. W zawodach brał udział także 20-letni Szymon Groenwald, który może poszczycić się sukcesami we wcześniejszych zawodach juniorów. Niestety, w ćwierćfinale lepszy od Groenwalda okazał się miejscowy zawodnik, Redmer Knol, który pokonał go zaledwie o kilka setnych sekundy. Ostatecznie młodszy z polskich drwali zakończył rywalizację na 6. miejscu. Odwet na Holendrze wziął jednak broniący tytułu Axe Machine, pokonując go w półfinale i osiągając najlepszy czas zawodów. Sam finał okazał się pestką: Dubicki wyprzedził rywalizującego z nim Czecha Matyasa Klima aż o 7 sekund. Polscy drwale na topie Chociaż międzynarodowe zawody w sportowym cięciu i rąbaniu drewna STIHL TIMBERSPORTS wywodzą się z Australii i Nowej Zelandii, to prężnie rozwijają się także na innych kontynentach: od 2001 roku w Europie, a od 2003 w Polsce. Kolejne sukcesy Dubickiego i Groenwalda pokazują, że Polska ma wiele do zaoferowania w świecie timbersportu. Jego popularność stale wzrasta, więc może to właśnie w stronę wiórów i siekier powinniśmy zwrócić wzrok, poszukując polskiego sportu narodowego. Być może półka z trofeami mogłaby być wtedy nieco bardziej imponująca niż ta poświęcona futbolowi. Źródło: materiały prasowe Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jaka liczba kroków jest korzystna dla naszego zdrowia? To nie 10 tysięcy
Przez lata liczba 10 tysięcy kroków dziennie była powtarzana jak niepodważalna zasada. Teraz naukowcy pokazują, że prawdziwa granica zdrowia leży znacznie niżej – i jest osiągalna dla każdego.
Spis treści: Skąd wziął się mit 10 tysięcy kroków dziennie? Jaka ilość kroków może poprawić stan zdrowia? Od lat powtarza się, że „sport to zdrowie”, a eksperci nieustannie zalecają różne formy aktywności fizycznej – od biegania, przez pływanie, po szybkie spacery. W odpowiedzi na rosnące zainteresowanie zdrowym stylem życia popularność zdobyły również nowoczesne urządzenia elektroniczne, które nie tylko liczą kroki, ale także monitorują tętno, jakość snu czy poziom natlenienia organizmu. To właśnie dzięki nim w świadomości wielu osób utrwaliło się przekonanie, że 10 tysięcy kroków dziennie to niezbędne minimum, by zachować zdrowie. Najnowsze badania pokazują jednak, że rzeczywistość może wyglądać inaczej – i że mniejsza liczba kroków może przynieść podobne korzyści zdrowotne. Skąd wziął się mit 10 tysięcy kroków dziennie? Zdaniem dr Melody Ding z Uniwersytetu w Sydney, popularne przekonanie, że każdego dnia należy robić 10 tys. kroków, nie znajduje potwierdzenia w dowodach naukowych. Jak wyjaśniła badaczka, liczba ta nie wynika z badań, lecz z kampanii reklamowej z lat 60. XX wieku w Japonii. Tuż przed Igrzyskami Olimpijskimi w Tokio w 1964 roku na rynek wprowadzono krokomierz o nazwie manpo-kei, co dosłownie oznacza „licznik 10 tys. kroków”. – Nie było wtedy żadnych dowodów, że 10 tys. to właściwa liczba – mówił „Guardianowi” prof. David Bassett z Uniwersytetu Tennessee. Autorzy tamtej japońskiej kampanii marketingowej uznali po prostu, że ta wielkość dobrze brzmi i będzie doskonałym wskaźnikiem aktywnego stylu życia. Z czasem marketingowy slogan został „wyrwany z kontekstu” i przyjął się jako nieoficjalna wytyczna, którą do dziś powielają popularne aplikacje fitness. Z kolei dr Andrew Scott, wykładowca fizjologii na Uniwersytecie w Portsmouth, podkreślił, że sama liczba kroków nie jest najważniejsza. – Więcej kroków zawsze będzie korzystniejsze niż mniej, ale nie należy się zniechęcać, jeśli nie uda się osiągnąć wyznaczonego celu – zaznaczył. Teraz jednak media obiegła informacja, że naukowcy zidentyfikowali, ile kroków faktycznie wystarczy, aby odczuć realne korzyści zdrowotne. Jaka ilość kroków może poprawić stan zdrowia? Na stronie „Lancet Public Health” opublikowano wyniki badania, w którym uczestniczyło ponad 160 tys. dorosłych z różnych zakątków świata. Zespół naukowców z Australii, Norwegii i Hiszpanii wykazał, że wykonywanie około 7 tys. kroków dziennie – w porównaniu z 2 tys. – wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka wystąpienia demencji o 38%, chorób układu krążenia o 25%, depresji o 22%, a nawet nowotworów o 6%. Choć autorzy badania zaznaczyli, że w niektórych przypadkach wyniki mogą być mniej precyzyjne z powodu ograniczonej liczby analizowanych danych, to udowodnili, że nawet umiarkowana aktywność fizyczna na poziomie 4 tys. kroków dziennie przynosi zauważalne korzyści zdrowotne w porównaniu z minimalną aktywnością (około 2 tys. kroków). Co więcej, regularne pokonywanie dłuższych dystansów, przekraczających 7 tys. kroków, zapewnia dodatkową ochronę układu sercowo-naczyniowego. Wnioski te są spójne z obowiązującymi wytycznymi dotyczącymi aktywności fizycznej i stanowią ich praktyczne uzupełnienie. Jak przypomniała stacja BBC, większość zaleceń – takich jak te opracowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) – koncentruje się na czasie poświęconym na wysiłek, a nie na liczbie kroków. WHO rekomenduje, aby dorośli przeznaczali co najmniej 150 minut tygodniowo na umiarkowaną aktywność aerobową lub 75 minut na wysiłek o wysokiej intensywności. Wyniki omawianego badania sugerują, że śledzenie liczby kroków może być skutecznym sposobem na wprowadzenie tych wytycznych w życie. Źródła: PAP, Nauka w Polsce, Lancet Public Health, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najpiękniejsze jeziora Polski – zatopione lasy, fiordy i turkus
Najpiękniejsze jeziora w Polsce przyciągają turystów nie tylko krystalicznie czystą wodą, ale i malowniczym otoczeniem. Niektóre z nich są ukryte wśród dzikiej przyrody, inne zachwycają popularnymi plażami i infrastrukturą dla aktywnych. Poznaj miejsca, które warto zobaczyć choć raz w życiu.
Spis treści: Gdzie leżą najpiękniejsze jeziora w Polsce? Te miejsca pokochali żeglarze i miłośnicy biwaków Jezioro Nidzkie: oaza ciszy i poezji w sercu Puszczy Piskiej Jezioro Niegocin: mazurska legenda o miłości i trzynastej córce rybaka Jezioro Drawsko: dwanaście wysp i ślady dawnych mieszkańców na Bielawie Jezioro Piaseczno: krystaliczna woda i zatopiona tajemnica z czasów wojny Jezioro Łebsko: pomiędzy morzem, ruchomymi wydmami i muzeum Słowińców Jezioro Wigry: ślady królów, duch Kamedułów i wypoczynek na wodzie Jezioro Śniardwy: największe w Polsce i pełne żeglarskich wyzwań Jezioro Okonińskie: plaże, grzyby i spokój Tucholskiego Parku Krajobrazowego Jezioro Pile: tajemniczy zatopiony las i wojskowa zagadka pod taflą Jezioro Czorsztyńskie: zamki, legenda o Inkach i widok na Tatry Polskie jeziora zajmują mniej niż 1% powierzchni kraju, jednak w skali Europy wcale nie wypadamy tak źle. Co więcej, mimo stosunkowo niewielkiego udziału w krajobrazie, nasze jeziora zachwycają różnorodnością i malowniczym otoczeniem, które sprawia, że są idealnym miejscem na weekendowy odpoczynek wiosną i latem. Niektóre leżą w sercu dzikiej przyrody, inne w sąsiedztwie urokliwych wsi i miasteczek, a niemal wszystkie oferują ciszę, spokój i widoki niczym z pocztówek. To właśnie te krajobrazy – z taflą jeziora odbijającą chmury i zieleń polskich łąk – sprawiają, że chce się wracać. Gdzie leżą najpiękniejsze jeziora w Polsce? Te miejsca pokochali żeglarze i miłośnicy biwaków Kierunkiem numer jeden dla miłośników żeglowania, biwakowania pod chmurką i obcowania z naturą wydają się niewątpliwie Mazury, często nazywane „polską Finlandią” i „Krainą Tysiąca Jezior”. To miejsce akcji wielu znanych powieści. Mazurskie krajobrazy pojawiają się m.in. w twórczości Zbigniewa Nienackiego, autora serii o Panu Samochodziku, oraz w prozie Melchiora Wańkowicza, który uwiecznił piękno tych terenów w reportażach i esejach podróżniczych. Najpiękniejsze jeziora w Polsce to nie tylko Pojezierze Mazurskie. Poznaj subiektywny ranking TOP 10 jezior i zalewów w naszym kraju, które zasługują na miano najpiękniejszych. Szczegółowy opis i zdjęcia każdego z nich do sprawdzenia w dalszej części artykułu. Jezioro Nidzkie: oaza ciszy i poezji w sercu Puszczy Piskiej Listę otwiera Jezioro Nidzkie, położone w samym sercu Puszczy Piskiej na Mazurach. To jedno z najbardziej dzikich i nieujarzmionych jezior w Polsce. W większości jego obszaru obowiązuje zakaz używania silników spalinowych, co zapewnia wyjątkową ciszę i spokój – idealne warunki do wypoczynku z dala od zgiełku. Jedynie północno-zachodnia część jeziora, w okolicach Rucianego-Nidy, stanowi wyjątek od tej reguły. Prawdziwą perłą nad brzegiem jeziora jest leśniczówka Pranie – miejsce nierozerwalnie związane z twórczością Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. To właśnie tutaj poeta tworzył swoje najważniejsze dzieła, takie jak Niobe, Wit Stwosz, Pieśni, Ezop świeżo malowany czy Ojczyzna. Obecnie w leśniczówce działa muzeum jego imienia, które latem tętni życiem artystycznym. Koncerty muzyki poważnej, wieczory z piosenką literacką, spotkania autorskie i wystawy tworzą tu niepowtarzalny klimat, który przyciąga nie tylko miłośników poezji. To miejsce, które działa na wszystkie zmysły i zostaje w pamięci na długo – zarówno ze względu na swoją przyrodę, jak i wyjątkowe dziedzictwo kulturalne. Jezioro Niegocin: mazurska legenda o miłości i trzynastej córce rybaka Jezioro Niegocin, położone w sercu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, to trzeci co do wielkości akwen w regionie. Rozciąga się na powierzchni 26 km², a jego głębokość sięga prawie 40 metrów. Leży na popularnym szlaku wodnym łączącym Giżycko z Mikołajkami, Węgorzewem, Rucianem-Nidą i Piszem, co czyni go ważnym punktem dla żeglarzy i wodniaków. Gęsta sieć kanałów sprawia, że jezioro jest świetnie skomunikowane z innymi mazurskimi zbiornikami. Ta część Wschodnich Mazur słynie z ciszy i kojących widoków. Na wschodnim krańcu jeziora znajduje się tajemniczo brzmiąca Wyspa Miłości. Związana jest z nią lokalna legenda o Galinie – trzynastej córce rybaka, która zakochała się w młodzieńcu z lądu. Ich uczucie nie miało szczęśliwego zakończenia, ale przetrwało w pamięci mieszkańców. Dziś historię tej miłości symbolizuje rzeźba stojąca na Placu Grunwaldzkim w Giżycku, mieście znanym z nowoczesnej Ekomariny oraz słynnego mostu obrotowego – jednej z największych atrakcji turystycznych regionu. Jezioro Drawsko: dwanaście wysp i ślady dawnych mieszkańców na Bielawie Jezioro Drawsko, położone na Pojezierzu Drawskim w województwie zachodniopomorskim, to jeden z najbardziej malowniczych akwenów północno-zachodniej Polski. Leży na terenie Drawskiego Parku Krajobrazowego, a jego największym wyróżnikiem są aż dwanaście wysp rozsianych po tafli jeziora. Największa z nich – Bielawa – kryje ślady wczesnego osadnictwa, co czyni to miejsce wyjątkowo ciekawym nie tylko dla miłośników natury, ale i historii. W pobliżu jeziora znajduje się znany kurort Czaplinek – miasteczko, które zyskało literacki rozgłos dzięki serii książek Małgorzaty Musierowicz. To właśnie tutaj wypoczywała rodzina Borejków, bohaterowie popularnego cyklu „Jeżycjada”. Nad Drawskiem znajdą coś dla siebie zarówno fani spokojnego wypoczynku, jak i osoby szukające aktywnych form relaksu — od żeglowania po piesze wędrówki wśród jezior i pagórków. Jezioro Piaseczno: krystaliczna woda i zatopiona tajemnica z czasów wojny Jezioro Piaseczno, położone na Pojezierzu Łęczycko-Włodawskim w województwie lubelskim, słynie z wyjątkowo czystej wody i malowniczych krajobrazów. To popularne miejsce wypoczynku przyciąga miłośników plażowania, kąpieli i nurkowania, oferując doskonałe warunki zarówno dla rodzin, jak i osób szukających kontaktu z naturą. Ale pod taflą spokojnej wody kryje się coś więcej. Według lokalnych opowieści, na dnie jeziora spoczywa wrak samolotu Junkers, który miał zostać zestrzelony przez partyzantów podczas II wojny światowej. Choć nie wszystkie źródła potwierdzają tę historię, to właśnie ta tajemnica rozpala wyobraźnię nurków i pasjonatów historii. Z tego powodu jezioro cieszy się również popularnością wśród eksploratorów podwodnych zagadek. Jezioro Łebsko: pomiędzy morzem, ruchomymi wydmami i muzeum Słowińców Jezioro Łebsko, trzecie pod względem wielkości jezioro w Polsce, znajduje się tuż przy wybrzeżu Bałtyku, na terenie Słowińskiego Parku Narodowego. Jego wyjątkowe położenie – w sąsiedztwie ruchomych wydm Mierzei Łebskiej – sprawia, że region ten zachwyca nie tylko miłośników przyrody, ale również odkrywców i podróżników z antropologiczną żyłką. Latem po jeziorze kursuje statek turystyczny, którego trasa obejmuje kilka niezwykle interesujących przystanków. We wsi Kluki można odwiedzić Muzeum Wsi Słowińskiej, które pielęgnuje kulturę kaszubskich Słowińców i ukazuje codzienne życie tej dawnej społeczności. Z kolei Wyrzutnia Rakiet, zlokalizowana w pobliżu Łeby, to miejsce z wojenną przeszłością i nutą adrenaliny – niegdyś teren badań balistycznych, dziś chętnie odwiedzane przez turystów. Jezioro Wigry: ślady królów, duch Kamedułów i wypoczynek na wodzie Jezioro Wigry, największy akwen Suwalszczyzny, ma nie tylko niezwykłe walory przyrodnicze, ale i bogatą historię. Już w czasach jagiellońskich okolice jeziora słynęły z królewskich polowań — to właśnie tu przyjeżdżali władcy i możni, by odpocząć wśród dzikiej przyrody. Dziś Wigry przyciągają zupełnie innych gości: żeglarzy, rowerzystów, piechurów i miłośników zabytków. Nad brzegiem jeziora znajduje się dawny klasztor Kamedułów, malowniczo położony na półwyspie. To jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków regionu, a zarazem miejsce kontemplacji i wyjątkowej architektury. Wokół jeziora wytyczono liczne trasy piesze i rowerowe, a wypożyczalnie sprzętu wodnego umożliwiają podziwianie Wigier także z perspektywy tafli jeziora. W pobliżu znajduje się też Wigierski Park Narodowy. Jezioro Śniardwy: największe w Polsce i pełne żeglarskich wyzwań Jezioro Śniardwy to prawdziwa perła Krainy Wielkich Jezior Mazurskich — największy naturalny zbiornik wodny w Polsce. Powierzchnia akwenu i jego otwarte przestrzenie robią ogromne wrażenie, szczególnie na wodniakach, którzy licznie wybierają to miejsce na letnie rejsy. Ale Śniardwy to nie tylko przestrzeń. Płytkie i kamieniste dno w wielu miejscach stanowi niemałe wyzwanie dla żeglarzy, wymagając od nich umiejętności i znajomości akwenu. Mimo trudności, jezioro nie traci na popularności — przeciwnie, dla wielu pasjonatów żeglowania to jedno z najbardziej ekscytujących miejsc w Polsce. Otoczone licznymi przystaniami i bazami wodnymi, Śniardwy to idealna baza wypadowa do dalszej eksploracji Mazur. Jezioro Okonińskie: plaże, grzyby i spokój Tucholskiego Parku Krajobrazowego Jezioro Okonińskie, położone na terenie Tucholskiego Parku Krajobrazowego, to idealne miejsce dla tych, którzy szukają wyciszenia wśród natury. Ten polodowcowy akwen rynnowy wyróżnia się nie tylko malowniczym położeniem, ale też różnorodnymi możliwościami wypoczynku w rytmie sezonów. Latem przyciąga turystów dobrze zagospodarowanymi, łatwo dostępnymi plażami, które zachęcają do kąpieli i opalania. Jesienią z kolei okoliczne lasy stają się rajem dla grzybiarzy – zapach ściółki i złote liście tworzą niemal baśniową atmosferę. To miejsce, które łączy spokojny relaks z przyrodniczym bogactwem Borów Tucholskich. Jezioro Pile: tajemniczy zatopiony las i wojskowa zagadka pod taflą Jezioro Pile, leżące na Pojezierzu Drawskim, to propozycja dla tych, którzy szukają nie tylko pięknych krajobrazów, ale i nuty tajemnicy. Akwen znajduje się na malowniczym szlaku kajakowym rzeki Piławy i od lat przyciąga miłośników wodnych przygód. To, co wyróżnia jezioro, kryje się jednak pod jego powierzchnią. Według lokalnych przekazów, część jednej z wysp została zatopiona w wyniku eksplozji materiałów pozostawionych przez stacjonujące tu wojska radzieckie. Efektem wybuchu jest tzw. „zatopiony las” – gęstwina drzew, które osunęły się do jeziora i do dziś tworzą fascynujący, podwodny krajobraz. Dla nurków to nie lada gratka i jedno z najbardziej unikalnych miejsc do eksploracji w Polsce. Okoliczności eksplozji do dziś pozostają niewyjaśnione. Jezioro Czorsztyńskie: zamki, legenda o Inkach i widok na Tatry Jezioro Czorsztyńskie, sztuczny zbiornik wodny położony w Kotlinie Nowotarskiej, pierwotnie powstało jako zapora przeciwpowodziowa. Dziś to jedno z najciekawszych miejsc wypoczynkowych na południu Polski – z malowniczymi krajobrazami, historycznymi zamkami i dostępem do różnorodnych atrakcji przez cały rok. Po jeziorze kursują statki wycieczkowe, z których podziwiać można zamek w Niedzicy i ruiny zamku w Czorsztynie – dwa obiekty, których losy nierozerwalnie wiążą się z historią Polski i Węgier. Szczególne emocje budzi legenda o inkaskim skarbie i tajemniczym testamencie, który miał trafić do Niedzicy w XVIII wieku. To wątki, które nadal rozpalają wyobraźnię turystów. Zimą okolice jeziora przyciągają narciarzy – stok na górze Wdżar to popularne miejsce do szusowania z widokiem na Tatry. Niezależnie od pory roku, Czorsztyn łączy aktywny wypoczynek z historią i nutą tajemnicy. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
Pałac Kultury i Nauki od 70 lat dzieli Polaków. Dla jednych to symbol zniewolenia, dla innych ikona stolicy. Z okazji rocznicy przypominamy najciekawsze fakty o najbardziej kontrowersyjnym budynku w Polsce.
W tym artykule: Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki Trudno o drugi budynek w Polsce, który ma tyle samo przeciwników, co zwolenników. Pałac Kultury i Nauki, bo o nim mowa, z powodu swojej historii wzbudza mieszane uczucia zarówno wśród polityków, jak i zwykłych obywateli. Mimo to rocznie przyciąga do stolicy masę turystów nie tylko z kraju. Sprawdź, co skrywa 3288 pałacowych pomieszczeń i co wspólnego z erotycznymi snami ma lśniąca iglica. Oto mało znane ciekawostki o Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, które przybliżą ci historię tego miejsca. Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Budowa Pałacu Kultury i Nauki, nad którą czuwał radziecki architekt Lew Rudniew, rozpoczęła się 1 maja 1952 roku i trwała tylko trzy lata. Budynek został oddany do użytku 21 lipca 1955 r., a do jego powstania zużyto ponad 40 mln cegieł i 26 tys. ton stali. W trakcie trwania budowy śmierć poniosło 16 robotników. Pałac Kultury i Nauki powstał jako dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego. Jego pomysłodawcą był Józef Stalin (pierwotny patron budynku). Wspominany wyżej Lew Rudniew stworzył pięć projektów, ten ostateczny wybrali Polacy. Pierwszego dnia po otwarciu, 22 lipca 1955 r., PKiN odwiedziło 20 tys. osób. W 2007 r. budynek wpisano do rejestru zabytków. Kosztem Pałacu Kultury i Nauki zburzono ok. 180 przedwojennych kamienic i zlikwidowano sześć ulic. Mierzący 237 m Pałac Kultury i Nauki w chwili zakończenia budowy był drugim co do wielkości budynkiem w Europie (obecnie jest na 19. pozycji), tuż za Moskiewskim Uniwersytetem Państwowym. Wśród polskich drapaczy chmur nie miał sobie równych przed ponad sześć dekad. Wszystko zmieniło się na początku 2021 roku, gdy palmę pierwszeństwa przejął inny warszawski wieżowiec, Varso Tower. Biurowiec „przerósł” niekwestionowany symbol Warszawy o 73 metry, stając się nie tylko największym budynkiem w kraju, ale także w Unii Europejskiej. Sprawdź, ile metrów mają najwyższe budynki na świecie. Pałac Kultury i Nauki liczy 46 pięter, w tym dwa podziemne, i 3288 pomieszczeń o łącznej powierzchni wynoszącej 123 084 m kw. PKiN jest siedzibą wielu instytucji, m.in. teatrów, kin, muzeów, a także uczelni wyższych. Na jego terenie znajdziemy też basen, który kilka lat temu przeszedł pierwszą modernizację od czasu otwarcia. W pałacu obraduje także Rada Miasta Stołecznego Warszawy. Zdobiący 40. piętro budynku Zegar Milenijny został odsłonięty 31 grudnia 2000 r. przez ówczesnego prezydenta miasta, Pawła Piskorskiego. Średnica każdej z czterech tarcz pałacowego zegara ma 6 m, co czyni go trzecim pod względem wielkości czasomierzem w Europie. Ciekawostki o Warszawie. Tego mogłeś nie wiedzieć o polskiej stolicy Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Warszawie, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię stolicy i największego miasta Polski. Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki We wszystkich 3288 pałacowych pomieszczeniach może znajdować się jednocześnie ok. 12 tys. ludzi. Jego stalowe konstrukcje wystarczyłyby na przerzucenie pięciu mostów przez Wisłę, a lśniąca iglica sprowadza... erotyczne sny (tak swoją prośbę o jej ściągnięcie uzasadniała pewna wyczerpana pani). PKiN od samego początku, czyli 2 maja 1952 r., kiedy to na warszawskim placu Defilad ruszyły prace budowlane, rozpalał wyobraźnię. Przy budowie Pałacu Kultury i Nauki pracowało 3,5 tys. robotników z ZSRR i 4 tys. z Polski. Przybysze zza wschodniej granicy zamieszkali na specjalnie wybudowanym osiedlu „Przyjaźń” na warszawskich Jelonkach. Mieli tam do dyspozycji sklep, kino, bibliotekę, stołówkę, a nawet szkołę wieczorową. Budowa Pałącu Kultury i Nauki w Warszawie rozpoczęła się tym samym roku, gdy brytyjskim tronie zasiadła Elżbieta II [Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic]. Pałac, ze względu na swój skrót PKiN, jest potocznie nazywany przez warszawiaków „Pekinem”. Pałac Kultury i Nauki dostawał masę listów z prośbami, zwierzeniami, a nawet donosami – zwykle zaczynały się jednakowo: „Drogi Pałacu...”. Co więcej, latach 50. dzieci pisały listy z prośbami o prezenty. Były przekonane, że na tym najwyższym z polskich budynków mieszka Święty Mikołaj. W podziemiach pałacu mieszkają dokarmiane przez urzędników koty. Do śmiesznego zdarzenia doszło w 1969 roku, gdy podczas koncertu francuskiej piosenkarki Juliette Gréco, gdy jeden z futrzaków przedefilował dostojnie przez całą scenę i zniknął za kulisami. Jak się okazuje, to nie jedyne zwierzęta, które wybrały pałac na mieszkanie. Na wysokości 42. kondygnacji swoje siedlisko w 1998 r. założyły sokoły wędrowne. W 2016 roku, po pięciu latach przerwy, w pałacowym gnieździe wykuły się trzy młode, które dostały imiona Bazyl, Orion i Wawa. Na tym jednak nie koniec, bowiem na poziomie 6. piętra znajduje się pasieka miejskich pszczół. Ile kosztuje utrzymanie Pałacu Kultury i Nauki? W 2012 roku media informowały, że w skali miesiąca to koszt w granicach 1,5 mln złotych, co przekłada się na roczną sumę 20 mln zł. W ramach ciekawostki dodajmy, że według obliczeń sprzed kilku lat, PKiN zużywa tyle energii, co 30-tysięczne miasteczko. Taras Widokowy na 30. piętrze Pałacu Kultury i Nauki to jedna z największych atrakcji budynku. Wjazd windą na taras, który jest otwarty codziennie między 10:00 a 22:00, trwa 19 sekund. Elewacja budynku pokryta jest płytkami, które zostały stworzone na specjalne zmówienie w fabryce na Uralu. Robotnik trzymający łożysko to jedna z ośmiu rzeźb siedzących wykonanych przez Rosjan. 20 kolejnych znajduje się w niszach wokół Pałacu. Przed wejściem stoją również pomniki Kopernika i Mickiewicza autorstwa polskich artystów – Stanisława Horno-Popławskiego oraz Ludwiki Nitschowej. W przeprowadzonym w 2020 roku badaniu na zlecenie stołecznego ratusza, 20% ankietowanych uznało Pałac Kultury i Nauki za największą atrakcję w stolicy. Więcej osób wskazało Stare Miasto (37%) oraz Łazienki Królewskie (24%). Źródło: pkin.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nieustannie w trasie. Rywalka Igi Świątek zdradza 3 rzeczy, które ratują ją w podróży
Życie zawodowej tenisistki wiąże się z nieustannymi podróżami i zmianami stref czasowych. Emma Navarro, 11. zawodniczka świata zdradziła, jak radzi sobie z tą codziennością i co pomaga jej zachować balans.
W tym artykule: O czym należy pamiętać podczas podróży? Znana tenisistka wskazała 3 rzeczy Tenisistki skarżą się na napięty harmonogram Nie jest tajemnicą, że kariera profesjonalnego sportowca to ciągłe podróże. Dobrze o tym wiedzą tenisiści i tenisistki, którzy większą część roku spędzają z dala od domu. Tę codzienność zna doskonale jedna z rywalek Igi Świątek, Emma Navarro. Amerykanka przyznała, że życie w drodze bywa wyczerpujące, ale z czasem nauczyła się, jak sobie z nim radzić. O czym należy pamiętać podczas podróży? Znana tenisistka wskazała 3 rzeczy Emma Navarro jest jedną z czołowych tenisistek globu. Amerykanka zajmuje aktualnie 11. miejsce w światowym rankingu. W ubiegłym sezonie – oprócz zwycięstwa w turnieju rangi WTA 250 w australijskim Hobart – 23-latka zanotowała ćwierćfinał wielkoszlemowego Wimbledonu i półfinał US Open. Z kolei na początku tego roku doszła do najlepszej ósemki Australian Open, gdzie uległa Idze Świątek. Pod koniec lutego triumfowała w Meridzie, stolicy meksykańskiego stanu Jukatan. Kilka dni temu, przy okazji zwodów w Charleston, zawodniczka z Nowego Jorku udzieliła wywiadu serwisowi tennis.com. Choć rozmowa dotyczyła głównie spraw czysto sportowych, nie zabrakło również pytania o to, jak radzi sobie z życiem w ciągłej podróży. Podkreśliła, że kluczem do zachowania balansu jest dbanie o małe rzeczy, które sprawiają jej przyjemność. – W dni wolne priorytetem jest dla mnie odpoczynek. [...] Lubię również jednak wyjść na zewnątrz, żeby pooglądać różne rzeczy. Lubię przechadzać po miastach, w których akurat jestem. Przyglądać się, jak ludzie żyją i podziwiać architekturę. W ten sposób czuję, że nawiązuje kontakt z lokalnymi ludźmi i okolicą – zaznaczyła. Navarro zdradziła także swoje trzy sprawdzone sposoby, które pomagają jej radzić sobie z wyzwaniami ciągłych i dalekich podróży po całym świecie. – Nawadnianie to klucz. Podczas długich lotów samolotem człowiek może bardzo się odwodnić, więc trzeba tego bardzo pilnować. Jeśli obudzisz się nocy koło drugiej lub trzeciej w nocy, nie walcz z tym. Trzeba po prostu to zaakceptować, bo i tak prawdopodobnie już nie zaśniesz. Zrelaksuj się, ale nie sięgaj po telefon. Nie patrz w ekrany, po prostu trochę poleż. Dobrze jest też pójść trochę poćwiczyć albo chociaż wyjść na zewnątrz na spacer, żeby poczuć trochę słońca na skórze – zdradziła. Tenisistki skarżą się na napięty harmonogram Kalendarz turniejów tenisowych należy do najbardziej intensywnych w środowisku. Przez większą część roku zawodnicy rywalizują w różnych częściach globu. Często bez możliwości dłuższego odpoczynku. Na ten problem zwracała już uwagę Iga Świątek, wskazując na potrzebę lepszej organizacji i większej dbałości o zdrowie graczy. – Gracze zdają sobie sprawę z tego, że to, co się dzieje, jest szalone. Harmonogram jest naprawdę napięty. [...] To coś, co trzeba zmienić. To będzie dobre także dla fanów. Dzięki temu nie będą świadkami kontuzji lub rezygnacji swoich ulubionych zawodników. Będziemy mogli zaprezentować lepszą jakość – mówiła wiceliderka rankingu podczas zeszłorocznego US Open. Źródła: tennis.com; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Ernest Wilimowski był jednym z najlepszych polskich piłkarzy. Po wojnie okrzyknięto go zdrajcą
Ernest Wilimowski miał szansę zapisać się w historii piłki nożnej jako jeden z najwybitniejszych sportowców tej dyscypliny. Jego nazwisko zostało jednak wymazane ze wszystkich oficjalnych statystyk, a sam utalentowany piłkarz przez długi czas pozostawał w niełasce zapomnienia. Miał wszelkie atuty, by zostać herosem, a stał się antybohaterem.
Spis treści: Życiorys Ernesta Wilimowskiego Ernest Wilimowski, seryjny aferzysta Ernest Wilimowski był zdrajcą czy wybitnym sportowcem? Dokonania Ernesta Wilimowskiego Andrzej Gowarzewski stwierdził, że gdyby odbyły się mistrzostwa w 1942 roku, świat nie mówiłby o Pelém, tylko o Wilimowskim. Nie ulega wątpliwości, że niepozorny Ślązak, którego łatwo można było rozpoznać po mikrym wzroście, rudych włosach, odstających uszach i nieschodzącym z twarzy szelmowskim uśmiechu, był jednym z najlepszych polskich piłkarzy, a zdaniem wielu ekspertów – nawet najlepszym. W historii zapisał się jednak nie jako wybitny talent sportowy. „Eziego” zapamiętano jako zdrajcę narodu, a to za sprawą jednej decyzji, którą podjął po wybuchu II wojny światowej. Życiorys Ernesta Wilimowskiego Ernest Wilimowski urodził się w czasach, w których Polski nie było jeszcze na mapie Europy. I wojna światowa odebrała mu ojca. Dorastał wychowywany przez matkę i ojczyma, który widział dla niego przyszłość inną niż sportową. On jednak uparcie ciągnął na boisko, gdzie wydeptał sobie ścieżkę do imponującej kariery. Dzieciństwo i młodość Ernest Wilimowski, a właściwie Ernst Otto Pradella, urodził się 23 czerwca 1916 roku, w Katowicach, w Prowincji Śląsk Cesarstwa Niemieckiego. Nazwisko miał po matce, która urodziła go jako panna. Ojciec chłopca zginął na froncie wschodnim. Pauline Florentine Pradella ponownie wyszła za mąż, gdy jej syn miał 13 lat. Roman Wilimowski, polski urzędnik i powstaniec śląski, usynowił nastolatka i jednocześnie nadał mu swoje nazwisko. Ernest uczył się w prestiżowym gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Katowicach. Jego ojczym liczył, że w przyszłości chłopak zdobędzie prestiżowy zawód. Młody „Ezi” od książek wolał jednak piłkę. Początek kariery sportowej Jako młody próbował sił w kilku dyscyplinach sportu. Grał między innymi w piłkę ręczną i hokej na lodzie. Prawdziwą miłością zapałał jednak do innej dyscypliny. Mimo że ojczym nie aprobował jego zainteresowania sportem, zapisał się do klubu mniejszości niemieckiej 1. FC Katowice. Na boisku wykazywał zaangażowanie i czynił szybkie postępy. Nie umknęło to uwadze działaczy Ruchu Hajduki Wielkie (obecnie Ruch Chorzów). Zaproponowali „Eziemu” zmianę barw. Młody piłkarz nie mógł przegapić takiej okazji. Zadebiutował 2 stycznia 1934 roku, w spotkaniu sparingowym z KS Chorzów. Wilimowski królem strzelców Na debiut w ekstraklasie nie czekał zbyt długo. 8 kwietnia 1934 roku Ruch starł się z Cracovią, wygrywając wyjazdowe spotkanie wynikiem 3:0. Pierwszą bramkę zdobył 29 kwietnia w meczu z Wisłą Kraków. W swoim debiutanckim sezonie sięgnął z Ruchem po mistrzostwo kraju. Dla siebie wywalczył tytuł króla strzelców, zapisując na swoim koncie 34 gole. Praca zawodowa W tamtych czasach gra w czołowej drużynie zapewniała rozpoznawalność, ale nie zarobki, które byłyby choćby porównywalne z dochodami współczesnych piłkarzy. Z samej piłki nożnej nie dało się wyżyć. Wilimowski pracował w Hucie Batory jako goniec na wydziale blachy grubej. Każdy jednak wiedział, że jego przyszłością jest sport. Wilimowski w reprezentacji kraju Szansę na grę w reprezentacji otrzymał 21 maja 1934 roku w Kopenhadze. Wilimowski wystąpił w meczu z Danią, który biało-czerwoni przegrali 2:4. Nie zapisał na swoim koncie ani jednej bramki, ale dwa dni później, w spotkaniu ze Szwedami, zaliczył swojego pierwszego reprezentacyjnego gola. Mimo dobrej postawy Wilimowskiego, ulegliśmy wtedy rywalowi. Mecz zakończył się wynikiem 2:4. W koszulce z orłem na piersi występował w latach 1934, 1936, 1937, 1938 i 1939. O każdym z tych spotkań można dużo napisać. Jednak na szczególne wyróżnienie zasługuje gra Wilimowskiego w spotkaniu, które przeszło do historii futbolu – w meczu z Brazylią na mundialu w 1938 roku. Wilimowski bohaterem Można powiedzieć, że „Ezi” rozegrał to spotkanie właściwie samodzielnie. Strzelił Brazylijczykom 4 bramki i wypracował rzut karny, który umiejętnie wykorzystał Fryderyk Scherfke. Polska przegrała to spotkanie 5:6, ale Wilimowski i tak na stałe zapisał się w historii piłki nożnej. Kto by pomyślał, że za kilka lat podejmie decyzję, która zepchnie go z cokołu. Ernest Wilimowski obywatelem III Rzeszy Gdy wybuchła II wojna światowa, Wilimowski podpisał volkslistę i otrzymał obywatelstwo III Rzeszy. W oczach Polaków stał się zdrajcą. Jeszcze w 1939 roku zaczął grać w Bismarckhütter Ballspiel-Club. Później trafił do macierzystego 1. FC, a w 1940 roku przeniósł się do PSV Chemnitz. W następnym roku wystąpił z reprezentacją Niemiec, w której do listopada 1942 roku zdobył 13 goli. Wilimowski po wojnie Gdy III Rzesza upadła, występował w klubach niższych lig. Mieszkał w Karlsruhe, gdzie pracował jako urzędnik. Do Polski nie wrócił. Jak przyznał w rozmowie z Kazimierzem Górskim, bał się. Prawdopodobnie słusznie, bo rodacy nie zapomnieli mu jego decyzji, tym bardziej, że propaganda PRL-u tylko podsycała negatywne nastroje względem jego osoby. Ernest Wilimowski, seryjny aferzysta Jakim człowiekiem był Ernest Wilimowski? Podobno był nonszalancki i pewny siebie. Po każdej zdobytej bramce miał w zwyczaju grać na nerwach pokonanemu bramkarzowi, podbiegając do niego z wymalowanym na twarzy aroganckim uśmiechem. Nie stronił od alkoholu. W 1936 roku, po wygranym spotkaniu z Wisłą, świętował triumf wraz z kolegami. Piłkarze doprowadzili się do tak złego stanu, że w rozgrywanym następnego dnia towarzyskim spotkaniu z Cracovią polegli dziewięcioma bramkami, zapisując 0 na swoim koncie. Za ten wybryk został zdyskwalifikowany na 6 tygodni i pożegnał się z występem w kadrze olimpijskiej. Nie był to jedyny raz, kiedy alkohol wpędził go w kłopoty. W 1937 roku, w stanie upojenia, miał podpisać w Paryżu kontrakt z drużyną Racing Club Paris, jednak PZPN nie zamierzał pozwolić mu na zmianę barw. Ernest Wilimowski był zdrajcą czy wybitnym sportowcem? „Najbardziej efektowny polski piłkarz”, „najlepszy polski piłkarz w historii”, „wybitny snajper”, ale także „zdrajca”, „sprzedawczyk” i „wróg narodu” – każde z tych określeń padło kiedyś pod adresem Ernesta Wilimowskiego. Nawet dziś utalentowany piłkarz ze Śląska wzbudza skrajne uczucia. Z jednej strony grał jak natchniony, ale z drugiej – w krytycznym momencie podjął niewłaściwą decyzję. Z jednej strony można starać się zrozumieć jego motywację. Był zwykłym chłopakiem, który po prostu chciał grać w piłkę. Z drugiej – gdy Niemcy przypuścili agresję na Polskę, niejeden sportowiec dał dowód niezłomnej postawy. Przykładem niech będzie choćby Bronisław Czech, który za działalność konspiracyjną trafił do Auschwitz, gdzie zginął. Zatem zdrajca czy nie? Moralnej oceny decyzji Wilimowskiego każdy powinien dokonać zgodnie z własnym sumieniem. Dokonania Ernesta Wilimowskiego Bez względu na wnioski, nie można zapomnieć o dokonaniach utalentowanego łącznika. Z Ruchem Hajduki Wielkie aż czterokrotnie sięgał po mistrzostwo Polski i czterokrotnie zdobywał tytuł króla strzelców. Należy do niego niepobity do dziś rekord goli ekstraklasy, strzelonych podczas jednego spotkania (10 bramek w meczu z Unią-Touring Łódź). W meczu z Brazylią strzelił 4 bramki. Dwukrotnie trafiał do czołowej dziesiątki najlepszych polskich sportowców w Plebiscycie Przeglądu Sportowego. Jego nazwisko znajduje się też na liście najskuteczniejszych zawodników meczów o mistrzostwo Polski. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Stanisław Bobak to polski czempion w skokach narciarskich. Niestety, prześladował go pech
Stanisław Bobak był pierwszym w historii Polakiem, który w 1980 roku na Wielkiej Krokwi wygrał zawody Pucharu Świata. W sumie oddał około 10 tysięcy skoków. Ale jego kariera nie była usłana różami. Poznajcie tę wyjątkową postać.
Spis treści: Stanisław Bobak i pierwsze skoki narciarskie Stanisław Bobak i jego szczytowe osiągnięcia Stanisław Bobak – ciemna strona sportów wyczynowych Gdy myślimy o mistrzach w skokach narciarskich, przed oczami stają nam takie postaci jak Adam Małysz, Kamil Stoch czy Piotr Żyła. Ale lata przed nimi Polska mogła pochwalić się czempionami w tej dziedzinie. Przed II wojną światową głośno było o dokonaniach Bronisława Czecha i Stanisława Marusarza. Wśród nieco zapomnianych gwiazd jest Stanisław Bobak. Warto ją poznać. Stanisław Bobak i pierwsze skoki narciarskie Stanisław Bobak urodził się 12 marca 1956 roku w podhalańskiej wsi Zabsuche (obecnie Ząb) w Małopolsce. Pierwsze skoki oddał na łące obok swojego domu na skoczni wzniesionej własnymi rękoma. Niektórzy śmieją się, zwracając uwagę, że jego rodzinna miejscowość położona jest najwyżej w Polsce (1013 m n.p.m.), co miało mieć niebagatelny wpływ na jego decyzję o „lataniu”. Już jako dziesięciolatek zadebiutował na juniorskich skoczniach i dostrzeżono w nim nowy wielki talent. Sześć lat później po raz pierwszy wziął udział w Turnieju Czterech Skoczni. Nie był to doskonały występ, bo uplasował się na 36 pozycji. Ale już zdążył złapać bakcyla. Stanisław Bobak i jego szczytowe osiągnięcia Właściwa kariera sportowa Bobaka trwała w latach 1970–1981. Wówczas był podopiecznym takich trenerów jak Jan Furman, Janusz Fortecki, Lech Nadarkiewicz i Tadeusz Kołder. Gwiazda Stanisława Bobaka świeciła niestety dość krótko. Świetnie poradził sobie na Turnieju Czterech Skoczni w 1975 roku. Osiągał sukcesy zarówno w Polsce, jak i za granicą w drugiej połowie lat siedemdziesiątych. View oEmbed on the source website Szczytowe osiągnięcia przyszły w sezonie 1979–1980. Reprezentował CWKS Legia Zakopane. Wówczas zajął trzecie miejsce w generalnej punktacji Pucharu Świata. Wtedy też jako pierwszy Polak wygrał jeden z konkursów Pucharu Świata. Stało się to w Zakopanem 26 stycznia 1980. W sumie cztery razy stawał na pudle w konkursach Pucharu Świata. Eksperci zwracali uwagę na „odważny i bojowy styl” Bobaka oraz jego świetne, szybkie wyjście z progu. Co ciekawe, nie przepadał za wiatrem wiejącym w plecy. – Bobak wydaje się być pierwszym polskim skoczkiem, który doszedł niemal do ideału przy odbiciu i wyjściu z progu. Odbija się błyskawicznie, krótko, wychodzi z progu z podniesioną klatką piersiową, jednocześnie blokuje staw skokowy i biodrowy (…) Bobak posiada niebywały instynkt latania w powietrzu – opisywał skoczka jego trener Tadeusz Kaczmarczyk w TVP Sport. W tym samym czasie triumfy święcili tacy skoczkowie jak Tadeusz Pawlusiak, Wojciech Fortuna i Adam Krzysztofiak. Wszyscy należeli do fali polskich skoczków narciarskich, którzy rozpoczynali karierę na początku lat siedemdziesiątych. Główne sukcesy Stanisława Bobaka to: pierwsza pozycja w konkursie Pucharu Świata rozegranym w Zakopanem w 1980 roku; trzecie miejsce w klasyfikacji generalnej Pucharu Świata sezonu 1979/1980; 4 medale Spartakiad Armii Zaprzyjaźnionych; ośmiokrotny tytuł mistrza Polski; pięciokrotny tytuł wicemistrza Polski; zwycięstwo w Turnieju Bohemii (1980); mistrzostwo Polski wśród juniorów w wieku 16 lat; dwukrotne uczestnictwo w zimowych igrzyska olimpijskich. Stanisław Bobak – ciemna strona sportów wyczynowych Stanisław Bobak w wyniku bardzo intensywnych treningów stracił zdrowie. Zaledwie w wieku 25 lat zakończył karierę sportową – bóle kręgosłupa były nie do zniesienia. Do kontuzji doszło na wiosnę 1981 roku. Było to rozszczepienie kręgosłupa na wysokości 4–5 kręgu. Spowodowało to częściowy paraliż sportowca. Miał problemy z poruszaniem się. Problemy ze zdrowiem zaczęły się jednak wcześniej. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych przeszedł operację łękotki. – Już w Planicy podczas sezonu 1979/80 odczuwałem silne bóle, tak, że „spinało” mi kręgosłup tak mocno, że nie mogłem startować na swoim normalnym poziomie sportowym. Zaciskałem zęby, przypinałem numer, ale nie skakałem tak, jak kiedyś, tylko czekałem aż skok się skończy – wspominał Bobak cytowany w TVP Sport. Po urazie kręgosłupa powrócił do rodzinnej miejscowości – wsi Ząb, gdzie wiódł skromne życie. Nie było mu lekko ze względu na problemy zdrowotne i finansowe. Renta była bardzo niska. Z tego powodu wyjechał pracować do Francji, ale to nadwyrężyło jego liche zdrowie. Zmarł niemal zupełnie zapomniany 12 listopada 2010 roku po długiej i ciężkiej chorobie w Zakopanem. Miał 54 lata. Jednak dziedzictwo tego sportowca w jakiś sposób przetrwało. W rodzinne wsi Bobaka urodził się Kamil Stoch. Jest to pięciokrotny olimpijczyk. Trzykrotnie był indywidualnym mistrzem olimpijskim. Źródła: Polskie Radio PKOL Radio Białystok TVP Sport
Jadwiga Jędrzejowska święciła triumfy na długo przed Igą Świątek. Kibicował jej sam król Szwecji
Jadwiga Jędrzejowska sprawiła, że tenis – sport kojarzony dotąd głównie z elitami – zaczął zdobywać popularność w szerszych kręgach społeczeństwa. Jako pierwsza Polka w historii zagrała w wielkoszlemowym finale, a od końcowego triumfu dzieliło ją tylko sześć piłek.
W tym artykule: Kim była Jadwiga Jędrzejowska? Biografia finalistki Wimbledonu Osiągnięcia Jadwigi Jędrzejowskiej. Od mistrzostwa Polski po finał Wimbledonu Sukcesy Jadwigi Jędrzejowskiej w liczbach Życie prywatne Jadwigi Jędrzejowskiej Prekursorka tenisa ziemnego w Polsce Jadwiga Jędrzejowska i ciekawostki z nią związane Sukcesy polskich sportowców w okresie międzywojennym napawały kibiców dumą. Dawały im także nadzieję, że odradzająca się po latach zaborów ojczyzna może rywalizować z największymi potęgami świata jak równy z równym. Największe zwycięstwa odnosili wówczas lekkoatleci – Halina Konopacka, Stanisława Walasiewicz oraz Janusz Kusociński. Biało-Czerwoni święcili triumfy także poza arenami olimpijskimi. Jadwiga Jędrzejowska, trzykrotna finalistka turniejów wielkoszlemowych i jedna z największych gwiazd tenisa kobiecego w latach 30., była tego najlepszym przykładem. Kim była Jadwiga Jędrzejowska? Biografia finalistki Wimbledonu Jadwiga Jędrzejowska przyszła na świat 15 października 1912 r. w rodzinie robotniczej. Jak sama powtarzała, urodziła się na korcie. – Proszę mi wierzyć, że niewiele przesadzam. Domek, w którym się ujrzałam światło dzienne, znajdował się w parku krakowskim, tuż obok boisk tenisowych Akademickiego Związku Sportowego. Cała moja młodość była z nim związana – można przeczytać w opracowanej przez Kazimierza Gryżewskiego biografii tenisistki z 1955 r. Już od najmłodszych lat, chcąc wesprzeć domowy budżet, podejmowała pracę na pobliskim korcie. Zarabiała zbierając piłki podczas treningów bardziej doświadczonych graczy. To właśnie wtedy przyszła mistrzyni złapała „tenisowego bakcyla” i po raz pierwszy sięgnęła po rakietę, nie wiedząc jeszcze, że za już wkrótce sama będzie występowała na największych arenach. Początki nie należały jednak do najłatwiejszych. Problemem okazały się nie tylko kwestie finansowe, ale także niechęć ze strony bardziej zamożnych rówieśniczek, które nie chciały trenować z córką robotnika. Mimo nieprzychylności otoczenia i licznych przeciwności, nie zaprzestała rozwijania swojej pasji, wierząc, że ciężka praca i wsparcie klubu pozwoli jej osiągnąć wymarzone cele. Na efekty nie trzeba było długo czekać. Już w 1927 r. Jędrzejowska sięgnęła po mistrzostwo Polski w grze podwójnej, za co otrzymała w nagrodę złoty zegarek. Co ciekawe, wygrana ta nie wzbudziła entuzjazmu wśród jej najbliższych. – Oj, Jadziu, po co ci ten zegarek? W głowie ci się przewróci i nic z ciebie dobrego nie wyrośnie. Już czas, abyś się zabrała do jakieś solidnej pracy. Lepiej byś rzuciła ten tenis – twierdzili rodzice świeżo upieczonej zwyciężczyni krajowego czempionatu. Ona (na szczęście) ich nie posłuchała i za wszelką cenę postanowiła udowodnić, że tenis jest jej życiowym powołaniem. Osiągnięcia Jadwigi Jędrzejowskiej. Od mistrzostwa Polski po finał Wimbledonu Przez kolejne lata Jadwiga Jędrzejowska całkowicie zdominowała krajowe rozgrywki, regularnie wygrywając mistrzostwa Polski zarówno w singlu, deblu, jak i mikście. Z każdym kolejnym zwycięstwem ambicje rosły, a krakowianka coraz odważniej spoglądała w kierunku zagranicznych turniejów. Pierwszy znaczący międzynarodowy sukces odniosła w 1936 r., docierając do półfinału Wimbledonu. Rok później poszła o krok dalej, awansując do wielkiego finału na kortach All England Lawn Tennis Club, zostając tym samym pierwszą Polką, która tego dokonała. Niestety, mimo prowadzenia 4:1 i 30:15 w decydującym secie, uległa faworyzowanej Brytyjce Dorothy Round 2:6, 6:2, 5:7, tracąc szansę na historyczne zwycięstwo. Kilka tygodni później Jędrzejowska stanęła przed kolejną okazją na wygraną w Wielkim Szlemie. Jednak i tym razem szczęście nie było po jej stronie. Lepsza od naszej mistrzyni okazała się Chilijka Anita Lizana. Trzecie podejście także nie przyniosło końcowego triumfu. W 1939 r. pierwsza rakieta Polski uległa w finale French Open Francuzce Simonne Mathieu 3:6, 6:8. Co nie udało się w singlu, udało się w deblu. Jędrzejowska swój upragniony wielkoszlemowy tytuł zdobyła w 1939 r. w Paryżu. Po mistrzostwo Francji sięgnęła, grając u boku Simonne Mathieu – tej samej zawodniczki, której chwilę wcześniej uległa w finale turnieju singlowego. Polsko-francuski duet okazał się lepszy od pary Alice Florian i Hella Kovac z Jugosławii. Było to pierwszy zwycięstwo tenisistki lub tenisisty z kraju nad Wisłą na tym poziomie rozgrywek. Najważniejsze osiągnięcia Jadwigi Jędrzejowskiej 62 tytuły mistrzyni Polski (23 w singlu, 14 w deblu i 25 w mikście); 26 tytułów międzynarodowej mistrzyni Polski (9 w singlu, 7 w deblu i 10 w mikście); trzy singlowe finały wielkoszlemowe – Wimbledon (1937 r.), US Open (1937) i Roland Garros (1939); mistrzostwo Francji w grze podwójnej z 1939 r.; finalistka mistrzostw Francji w deblu z 1936 r. oraz mistrzostw USA z 1938 r.; finał gry mieszanej wielkoszlemowego turnieju na kortach Rolanda Garrosa (1947 r.); w światowym rankingu tenisistek najwyżej była sklasyfikowana na 5. miejscu. Życie prywatne Jadwigi Jędrzejowskiej Karierę Jadwigi Jędrzejowskiej, podobnie jak wielu sportowcom tamtego okresu, przerwał brutalny atak Niemiec na Polskę. Mimo zachęt ze strony okupanta, krakowianka nie zdecydowała się na udział w turniejach rozgrywanych na terenie III Rzeszy, twierdząc, że zakończyła już przygodę z zawodowym sportem. Finalistka Wimbledonu nie przyjęła również propozycji „Mistera G”, czyli króla Szwecji Gustawa V, którego poznała podczas swojego pobytu na Riwierze Francuskiej i z którym w przeszłości grywała w tenisa. – Było mi niezmiernie miło, że mój partner z Riwiery „Mister G” pamiętał o mnie i chciał mi przyjść z pomocą. Jednak nie mogłam zdezerterować z ojczyzny i opuścić mych najbliższych – przekonywała. Po zakończeniu II wojny światowej Jędrzejewska wróciła na korty. W 1947 r. osiągnęła swój siódmy finał Wielkiego Szlema, tym razem w grze mieszanej, grając w parze z Rumunem Constantinem Caralulisem. Decydujące spotkanie nie potoczyło się jednak po ich myśli. Przegrali 0:6, 0:6 z niezwykle dobrze dysponowanym tego dnia duetem – Ericem Sturgessem i Sheilą Piercey Summers. W późniejszych latach z powodzeniem łączyła karierę zawodniczą z pracą trenerską. Na krajowym podwórku długo była bezkonkurencyjna. Wystarczy tylko wspomnieć, że swój ostatni singlowy tytuł mistrzyni Polski zdobyła w wieku 49 lat. Po latach sukcesów na światowych kortach Jadwiga Jędrzejowska zawiesiła rakietę na kołku w 1968 roku, kończąc swoją długą i niezwykle owocną karierę. Prywatnie była żoną Alfred Galerta, z którym po ślubie zamieszkała w Katowicach. Wybitna tenisistka zmarła 28 lutego 1980 r. w wieku 67 lat. Jej ciało spoczęło w rodzinnym Krakowie, na cmentarzu Rakowickim. Prekursorka tenisa ziemnego w Polsce Na następczynie Jadwigi Jędrzejowskiej musieliśmy czekać wiele dekad, co pokazuje, jak wybitne i trudne do powtórzenia były jej osiągnięcia z okresu międzywojennego. Drugą Polką w dziejach, która zagrała w wielkoszlemowym finale, była Agnieszka Radwańska. Pochodząca również z Krakowa zawodniczka w 2012 r. wystąpiła w decydującym spotkaniu Wimbledonu. Mimo trzysetowej walki, starsza z sióstr Radwańskich musiała uznać wyższość 7-krotnej zwyciężczyni londyńskiej imprezy Amerykanki Sereny Williams (1:6, 7:5, 2:6). Marzenie o singlowym zwycięstwie naszej rodaczki w Wielkim Szlemie spełniło się w 2020 roku, gdy na kortach Rolanda Garrosa w wielkim stylu triumfowała Iga Świątek. 19-letnia raszynianka w siedmiu meczach oddała rywalkom zaledwie 28 gemów, nie tracąc przy tym ani jednego seta. Dwa lata później ponownie zapisała się na kartach historii polskiego sportu, zostając liderką światowego rankingu tenisistek. Choć to właśnie singlowe wygrane przynoszą największy rozgłos, warto przypomnieć, że sukcesy podczas imprez wielkoszlemowych odnosili także nasi debliści. W 1978 r. po triumf w Australian Open – w parze z reprezentantem gospodarzy Kimem Warwickiem – sięgnął Wojciech Fibak. Dwukrotnie zwyciężał Łukasz Kubot – w 2014 r. na kortach Melbourne Park (z Robertem Lindstedtem ze Szwecji) oraz w 2017 na Wimbledonie u boku Brazylijczyka Marcelo Melo. Z kolei Jan Zieliński w 2024 r. wygrał dwa turnieje wielkoszlemowe, ale w grze mieszanej (Australian Open i Wimbledon), gdzie partnerował mu Su-wei Hsieh z Tajwanu. Jadwiga Jędrzejowska i ciekawostki z nią związane Jadwiga Jędrzejowska, aby wziąć udział w swoich pierwszych mistrzostwach Polski, musiała mieć białą bluzeczkę, śnieżną spódniczkę z falbankami oraz długie, białe pończochy. Ponieważ nie miała pieniędzy na taki strój, z pomocą przyszły władze jej klubu, które sfinansowały zakup; O olbrzymiej popularności Jadwigi Jędrzejowskiej niech świadczy fakt, że dwukrotnie w latach 1936–1937 wygrywała Plebiscyt „Przeglądu Sportowego” na najlepszego polskiego sportowca roku; Ze względu na trudność w wymowie nazwiska Jędrzejowska zyskała wśród zagranicznych dziennikarzy przydomek „Dża-Dża”, który towarzyszył jej przez całą karierę; W trakcie jednego z turniejów między Jadwigą Jędrzejowską a pewnym kibicem doszło do sprzeczki, wywołanej jego nieprzychylnymi uwagami na temat gry. Niesfornym kibicem okazał się… Charlie Chaplin, jedna z najwybitniejszych postaci światowego kina. Burzliwy początek ich znajomości przerodził się w przyjaźń, która trwała aż do jego śmierci. Źródła: „Urodziłam się na korcie” – Jadwiga Jędrzejowska, Kazimierz Gryżewski; historiapolskiegotenisa.pl; muzeumsportu.waw.pl; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Polscy piłkarze mogli zdobyć złoto olimpijskie. Dlaczego im się nie udało?
88 lat temu polscy piłkarze byli o krok od historycznego triumfu. I to na oczach Hitlera! Niestety, zgubiły ich… nasze narodowe wady.
Spis treści: Zagraniczny trener na ratunek Amatorzy, wódka i pieniądze Bliski bojkot igrzysk Regulamin idealny dla naszych piłkarzy? Medal na wyciągnięcie ręki Widoczny brak Eziego Piłka toczy się dalej Wielu kibicom pierwsze sukcesy polskiej reprezentacji kojarzą się z latami 70. Zanim jednak Orły Górskiego zdobyły złoty medal Igrzysk Olimpijskich w Monachium, a potem wyszarpały remis na Wembley, nasi piłkarze mieli już wcześniej okazję zamieszać na światowej arenie. Choć więc początki futbolu w wyniszczonym kraju były trudne, Polacy mieli swoje ambicje. Tak powstał plan podbicia Berlina, gdzie w 1936 r. odbywały się igrzyska olimpijskie. Zagraniczny trener na ratunek Aby zwiększyć szanse narodowej jedenastki, PZPN zaufał zagranicznemu trenerowi – w 1935 r. podpisał kontrakt z Kurtem Otto. Niemiec miał unowocześnić metody treningowe reprezentacji. Za selekcję i prowadzenie drużyny odpowiadał jednak Józef Kałuża pełniący najważniejszą funkcję w ekipie – tzw. kapitana związkowego. Atutem drużyny mieli być przede wszystkim napastnicy. Wśród nich wyróżniało się trio z Ruchu Hajduki Wielkie (miasto przyłączone potem do Chorzowa, dziś dzielnica Chorzów Batory): Gerard Wodarz, Teodor Peterek i Ernest Wilimowski. Owi „trzej królowie” dominowali w 1936 r. na polskich boiskach. Na tyle, że Wilimowski i Peterek toczyli pojedynki właściwie już nie z rywalami, lecz między sobą – o miano ligowego króla strzelców. Nic dziwnego, że kibice zacierali ręce na myśl o golach strzelanych przez graczy Ruchu olimpijskim przeciwnikom. Na szczególną uwagę zasługiwał „Ezi” Wilimowski. Tuż przed turniejem olimpijskim skończył zaledwie 20 lat, ale kibice nie mieli wątpliwości, że zajdzie daleko. Znany językoznawca Jan Miodek, zagorzały fan Ruchu Chorzów i jego powojennej gwiazdy Gerarda Cieślika, wspominał: „Mój ojciec – stary piłkarz i wielki kibic – powtarzał mi do śmierci: »Nie odbieram ci miłości do Cieślika, bo sam go bardzo lubię, ale pamiętaj, że piłkarskim geniuszem był Wilimowski«”. Piłkarza cenił też trener Kałuża. Lecz oto kilka tygodni przed igrzyskami nastąpił prawdziwy wstrząs: Wilimowskiego usunięto z reprezentacji! Amatorzy, wódka i pieniądze W prawach zawodnika zawiesiła Wilimowskiego krajowa federacja. Do dzisiaj trudno rozstrzygnąć, co było prawdziwą przyczyną takiego kroku – wiadomo tylko, jakie były okoliczności i pretekst. Oto mistrzowska drużyna Ruchu, kilkadziesiąt godzin po pokonaniu bardzo mocnej Wisły, poległa w towarzyskiej potyczce z dużo niżej notowaną Cracovią 0:9. Winę za szokujący wynik zrzucono na zawodników Ruchu, którzy między meczami urządzili sobie alkoholową libację. Co więcej, zawodnicy Ruchu mieli otrzymać za zwycięstwo nad Wisłą wynagrodzenie wysokości 50 zł. W tych czasach płacenie piłkarzom było zabronione. Nic dziwnego, że PZPN walczący z wszelkimi przejawami zawodowstwa w polskiej lidze wszczął śledztwo. Doszło do przesłuchań i powołania specjalnej komisji. I tu dochodzimy do najpoważniejszej kwestii: Wilimowski miał ponoć zlekceważyć ją i złożyć fałszywe zeznania. Właśnie kłamstwo, uznane za złamanie przysięgi olimpijskiej, podano jako przyczynę brzemiennego w skutki zawieszenia. Choć może prawdziwa przyczyna leżała gdzie indziej? Ezi zaczynał karierę w klubie 1. FC Katowice, uważanym za niemiecki. Zdaniem dziennikarza Pawła Czado, specjalizującego się w historii śląskiego sportu, PZPN mógł sprzeciwiać się wysłaniu wychowanka takiego klubu do Berlina rządzonego przez nazistów… Którąkolwiek z wersji uznamy za słuszną, większość badających tę sprawę jest zgodna: Wilimowski stał się ofiarą rozgrywek działaczy. W owym czasie narastał konflikt między PZPN i Ruchem na wielu polach. Piłkarska centrala próbowała przejąć zyski czerpane przez najpopularniejszy klub z organizacji arcypopularnych meczów. Mistrz Polski z kolei próbował wykorzystać swoją sportową dominację do zdobycia znacznej niezależności. Animozje i konflikty interesów odbiły się na Wilimowskim. Jako zawodnik prowadzący się dość swobodnie, był wymarzonym kozłem ofiarnym. Latem 1936 r. zawieszony był zarówno Ruch (PZPN kontrolował hajduckie księgi rachunkowe), jak i jego największa gwiazda. Lecz reprezentacja, mimo braku najlepszego zawodnika, ruszała do Berlina pełna nadziei. Bliski bojkot igrzysk Organizację igrzysk przyznano Niemcom w 1931 r., czyli przed dojściem Hitlera do władzy. Późniejsze wydarzenia w III Rzeszy wzbudziły jednak tyle zastrzeżeń, że odezwały się głosy wzywające do odebrania imprezy Berlinowi, ewentualnie jej zbojkotowania. Do tego jednak nie doszło. Z obecnej perspektywy igrzyska organizowane przez hitlerowców budzą grozę. Jednak w 1936 r. większość obserwatorów bagatelizowała trzepocące w całym mieście flagi ze swastykami i wznoszone przez tłumy okrzyki „Sieg heil!”. „Przegląd Sportowy”, opisujący przyjazd do Berlina pociągu z polskimi olimpijczykami, martwił się nie nazistowskimi gestami, lecz gęstymi chmurami i siąpiącym deszczem. Korespondent gazety zwracał ponadto uwagę na serdeczne przyjęcie zgotowane naszym sportowcom przez tłumy kibiców zgromadzone na dworcu kolejowym. Również ceremonia otwarcia imprezy nie wzbudziła zastrzeżeń naszego największego sportowego dziennika. W relacji wspomniano o przytłaczającej atmosferze wielkiego stadionu, krótkim przemówieniu Hitlera, 30 tysiącach gołębi wypuszczonych w niebo i pozdrowieniu Führera przez francuską ekipę, która wyciągnęła prawe ręce w „starożytnym geście olimpijskim”, wywołującym rzecz jasna entuzjazm widzów. Polscy piłkarze wzięli udział w ceremonii otwarcia. Jednak dla nich igrzyska zaczęły się tak naprawdę kilka dni wcześniej – wraz z losowaniem i ustaleniem turniejowej „drabinki”. Te nastroiły wszystkich nader optymistycznie. „Przegląd Sportowy” przewidywał nawet, że jest szansa na awans do grona czterech najlepszych ekip turnieju (na pozostałe miejsca typował Szwedów, Niemców i Peruwiańczyków). Bo rywal w I rundzie – Węgrzy – był w zasięgu Polaków. Madziarzy nie przysłali bowiem do Berlina swoich najlepszych piłkarzy – Węgry reprezentowali amatorzy, którzy nie odgrywali znaczącej roli nawet w najsłabszych ligowych klubach. „Przegląd Sportowy” stwierdził, że byli co najmniej o półtorej klasy gorsi od pierwszej reprezentacji kraju. Regulamin idealny dla naszych piłkarzy? Potwierdziły to wydarzenia na boisku. Polacy wygrali bowiem z Węgrami 3:0. Dwie bramki strzelił młody Hubert Gad. W ten sposób zaczął wykorzystywać szansę, jaką była dla niego nieobecność Wilimowskiego. W kolejnej rundzie czekał rywal, którego nazwa onieśmielała: Wielka Brytania. Znowu jednak ratunek stanowił dla nas olimpijski regulamin, który pozwalał na start wyłącznie amatorom. W ojczyźnie futbolu już dawno postawiono na profesjonalizm, więc do Berlina mogli przyjechać zawodnicy co najwyżej drugorzędni. Nikt wprawdzie nie zamierzał lekceważyć nawet takiej drużyny, bo brytyjski futbol wzbudzał wówczas olbrzymi szacunek, ale nadzieje na awans były w pełni zasadne. Początek meczu wydawał się to potwierdzać, bo na pierwszą bramkę rywala nasi zawodnicy odpowiedzieli aż pięcioma (hat-trick Wodarza w ciągu 9 minut!). Wydawało się, że można już spokojnie odetchnąć. Brytyjczycy jednak nie poddali się i doprowadzili do wyniku 4:5. Najwięcej strachu napędził nam strzelec dwóch goli Bernard Joy, na co dzień pracujący jako nauczyciel w szkole średniej. Na szczęście ani jemu, ani jego kolegom nie udało się doprowadzić do remisu i Polacy mogli się cieszyć z awansu do strefy medalowej. W półfinale mieli już na nas czekać Peruwiańczycy. Tyle że pokonani przez nich po dogrywce Austriacy zgłosili protest: kibice Peru jakoby wtargnęli na boisko, a jeden z nich miał ze sobą rewolwer! Zarządzono więc powtórkę ćwierćfinałowego meczu. Obrażeni gracze z Ameryki Południowej nie zgodzili się na takie rozwiązanie i zostali zdyskwalifikowani. Ostatecznie więc na naszej drodze do finału mieli stanąć Austriacy. Nie była to zresztą jedyna niespodzianka turnieju. Do półfinału nie dotarli Szwedzi, pokonani w I rundzie przez Japonię. Jednak największą sensację sprawiła Norwegia, wygrywając z Niemcami. Świadkami tego wydarzenia byli m.in. Goebbels, Hess i sam Hitler, dla którego był to prawdopodobnie jedyny w życiu obejrzany mecz piłkarski. W tych okolicznościach wielu obserwatorów uznało, że faworytem do zdobycia złotego medalu stała się Polska! Medal na wyciągnięcie ręki Najpierw jednak trzeba było uporać się z Austrią. Również ten kraj reprezentowali zawodnicy odbiegający poziomem od najlepszych w kraju. Nikt nie spodziewał się ich zwycięstwa nad Egiptem, a zwłaszcza nad Peru, nawet jeśli okoliczności drugiego triumfu budziły zastrzeżenia. Polacy mogli z optymizmem przystąpić do gry. Jedynym zmartwieniem była kontuzja napastnika Fryderyka Scherfke. Poobijany przez Brytyjczyków, miał odpocząć i zbierać siły na finał. Spodziewano się, że zastąpi go Michał Matyas, król ligowych strzelców z poprzedniego sezonu (1935). Kałuża zaskoczył jednak wszystkich i do składu wstawił debiutanta Walentego Musielaka, grającego w drugorzędnym klubie działającym przy poznańskiej fabryce Hipolita Cegielskiego. Jak widać, napastników mieliśmy w składzie wielu, nie tylko z Ruchu. Wynikało to z powszechnie stosowanej taktyki 2-3-5. Po dwóch spotkaniach rozegranych na berlińskim Post-Stadion (czyli „Stadionie Pocztowym”), 11 sierpnia 1936 r. nasi piłkarze mieli się wreszcie zaprezentować na głównej arenie igrzysk. Być może 80 tys. widzów zgromadzonych na Stadionie Olimpijskim speszyło naszych zawodników. A może zgubiła ich nadmierna pewność siebie? Faktem jest, że półfinałowy mecz zupełnie im nie wyszedł. Kolejna w tym turnieju bramka Gada okazała się jedynie trafieniem honorowym. Porażka 1:3 była przykrym zaskoczeniem – tym bardziej że rywala uznano powszechnie za najsłabszego spośród wszystkich stających naprzeciw Polaków (Austriacy przegrali potem w finale turnieju z Włochami 1:2). Naszych piłkarzy bronił światowej sławy śpiewak Jan Kiepura. Atakował na łamach „Przeglądu Sportowego” angielskiego arbitra („dra Bartona”) za nieuznanie bramki strzelonej przez Peterka: „Bardzo się dziwię, że kierownictwo drużyny nie złożyło protestu przeciwko wynikowi z Austrią. Przecież ten gol nieuznany przez sędziego to był skandal! Gdybym ja był na boisku, nie wytrzymałbym. Zbiłbym tego Anglika na kwaśne jabłko!”. Głównym winowajcą okrzyknięto Musielaka, choć nie tylko on popełniał poważne błędy. Do pomyłki w ustawieniu drużyny przyznał się sam Kałuża. Notabene, pechowy Musielak ostatecznie w całej swej karierze nie zagrał ani jednego oficjalnego meczu w reprezentacji. Bo nawet feralny pojedynek półfinałowy nie jest dziś uznawany za takowy (podobnie jak wcześniejsze mecze z Węgrami i Wielką Brytanią). Dlaczego? Jak wskazuje badacz piłkarskich dziejów Andrzej Gowarzewski, za oficjalny można uznać tylko taki mecz, w którym obie drużyny są istotnie najlepszymi reprezentacjami swoich krajów. Tego o naszych trzech przeciwnikach z pewnością nie można było powiedzieć. Inaczej rzecz się miała z Norwegami, z którymi czekał nas 13 sierpnia mecz o trzecie miejsce i olimpijski medal. Widoczny brak Eziego Podobnie jak w przypadku Polaków, nawet najlepsi norwescy piłkarze mieli status amatorów. Ale komentatorzy dostrzegali dużą szansę na ich pokonanie. Wprawdzie doceniano ich twardy, wzorowany na brytyjskim styl gry, podziwiano wielkie zwycięstwo w pojedynku z Niemcami, ale poważnie liczono na zdobycie „bronzowego” [sic!] medalu. Niestety, w obecności 90 tys. widzów (to do dzisiaj rekord frekwencji podczas meczu naszej reprezentacji na zagranicznym stadionie!) Polacy ponieśli kolejną porażkę. Tym razem jednak grali dobrze i stoczyli równą walkę, za co ich chwalono. W meczu długo utrzymywał się wynik remisowy 2:2, jednak w końcówce wszelkich nadziei pozbawił nas Arne Brustad, strzelec wszystkich goli dla swej drużyny. Ostatecznie polscy futboliści wrócili z igrzysk w Berlinie bez medalu. Wprawdzie czwarte miejsce stanowiło i tak sukces naszej ekipy, ale biorąc pod uwagę przebieg turnieju, można było mówić o rozczarowaniu. Piłkarzy zatem doceniono, ale dominowały głosy o straconej szansie. Czy byłoby inaczej, gdyby w szeregach naszej reprezentacji znalazł się Wilimowski? Nie można tego przesądzać, ale trudno oprzeć się wrażeniu, że w 1936 r. uciekł nam sprzed nosa medal. I to być może złoty! Pikanterii sprawie dodaje fakt, że zaraz po igrzyskach Eziego odwieszono w prawach zawodnika! Bez uzasadnienia, bez rozstrzygnięcia jakichkolwiek wątpliwości, bez przeprosin. Po prostu jak gdyby nigdy nic przywrócono go do gry. Szkoda, że wyjęcie z jego kariery marnych 6 tygodni okazało się tak dotkliwe dla całego polskiego futbolu. Piłka toczy się dalej Po turnieju pożegnał się z polską reprezentacją trener Otto, przez niektórych podejrzewany nawet o sabotowanie gry naszej drużyny w Berlinie. Kapitanem związkowym pozostał zaś krytykowany Kałuża. Wkrótce okazało się, że była to dobra decyzja. Wprawdzie kilka kolejnych wyników nie wywołało entuzjazmu, zwłaszcza kompromitująca porażka 3:9 z Jugosławią, ale następny rok miał przynieść istotną odmianę. Oto w październiku ponownie podjęliśmy walkę o awans do mistrzostw świata. Trudno było o nadmierną radość z losowania eliminacji, bo trafiliśmy w nich na... Jugosławię. Tym razem jednak role się odmieniły i to polska drużyna triumfowała 4:0. Porażka 0:1 w rewanżu nie mogła nam już zamknąć drogi na piłkarskie salony. A podczas turnieju finałowego we Francji reprezentacja rozegrała jeden z najdramatyczniejszych meczów w historii. W pojedynku z Brazylią pierwszą bramkę dla Polski strzelił z rzutu karnego wielki nieobecny olimpijskiego półfinału Scherfke. Potem Wilimowski dorzucił kolejne... cztery! Nawet to nie wystarczyło jednak do zwycięstwa, ale porażka 5:6 po dogrywce wzbudziła podziw i szacunek piłkarskiego świata. No i rozbudziła apetyty. Od tej pory mieliśmy należeć do elity, a Wilimowski miał nas prowadzić już tylko do zwycięstw... Niestety, przewidywane triumfy ograniczyły się do upragnionego zwycięstwa z Węgrami – tym razem z ich najlepszą „wersją”. Po wielu porażkach wreszcie mogliśmy zatriumfować: 27 sierpnia 1939 r. na stadionie Legii wygraliśmy 4:2, a Ezi zaliczył kolejny hat-trick. Ostatni w polskiej reprezentacji. Cztery dni później piłka nożna przestała być ważna.
Polacy na drugim miejscu na świecie w liczbie kroków wykonywanych dziennie. Kto nas pokonał?
Jesteśmy wyjątkowo aktywnym narodem. Z globalnego badania wykonanego na zlecenie brytyjskiej sieci klubów fitness wynika, że jeśli chodzi o liczbę kroków wykonywanych dziennie, znajdujemy się na imponującym drugim miejscu światowego podium. Od pierwszego miejsca dzieli nas bardzo niewiele.
Rekordziści w codziennych spacerach Kto najbardziej lubi chodzić? Kto najmniej lubi chodzić? Dawniej mówiło się, że codziennie powinniśmy wykonywać 10 tys. kroków. Dokładniejsze i nowsze badania zweryfikowały to zlecenie. Teraz naukowcy wskazują, że zalecana liczba kroków na dzień to 7–8 tys. Tylko czy jesteśmy w stanie tyle chodzić? Jeśli weźmiemy pod uwagę średnią dla całego świata, odpowiedź brzmi – nie. Z badania przeprowadzonego przez sieć fitnessową PureGym wynika, że średnia dla świata to 5833 kroki dziennie. Czyli o wiele mniej, nie domagają się od nas lekarze i dietetycy. Kto chodzi najwięcej na świecie? Odpowiedź jest niespodziewana. Rekordziści w codziennych spacerach Na pierwszym miejscu w badaniu znaleźli się Duńczycy. Mieszkańcy Danii średnio każdego dnia wykonują 6633 kroki. To aż o 14% więcej niż wynosi średnia dla całego świata. W przywoływanym badaniu Polska znalazła się na doskonałym drugim miejscu. Dziennie robimy 6504 kroki – ponad 11% więcej niż globalnie. Kolejne miejsce zajął inny kraj skandynawski, Szwecja. Za nim uplasowały się Holandia i Szwajcaria. Jak wskazują autorzy badania, w czołówce największych miłośników spacerów znajdują się te nacje, które mocno promują aktywność fizyczną. A także dbają, by przestrzeń publiczna sprzyjała spacerowiczom: w miastach były chodniki i dobrze rozwinięty transport publiczny. Kto najbardziej lubi chodzić? Lista 10 krajów, w których wykonuje się najwięcej kroków dziennie, wygląda następująco: Dania: 6633 (kroków dziennie, średnia) Polska: 6504 Szwecja: 6461 Holandia: 6436 Szwajcaria: 6364 Australia: 6179 Belgia: 6147 Finlandia: 5999 Japonia: 5996 Hiszpania: 5968 Jak widać, pierwszy kraj pozaeuropejski znajduje się na szóstym miejscu. To Australia, gdzie, podobnie w Skandynawii, codzienna aktywność fizyczna jest normalną częścią trybu życia. Wysoko znalazła się również Japonia, kraj z jedną z największych średnich długości życia na świecie. Japończycy żyją przeciętnie 85 lat, Szwajcarzy zaś 84 lata. Nie ma wątpliwości, że zdrowy tryb życia tych nacji przekłada się na jego długość. Kto najmniej lubi chodzić? Jednak na świecie istnieją także kraje, gdzie chodzi się znacznie mniej. I których mieszkańcy dziennie nie wykonują nawet 5 tys. kroków. Brazylijczycy robią przeciętnie zaledwie nieco ponad 4 tys. kroków, zaś mieszkańcy Republiki Południowej Afryki 4376. Poniżej globalnej średniej znalazły się również niektóre kraje europejskie. Mniej niż 5833 kroków dziennie robią Włosi i Francuzi. O czym mówi nam to badanie? Na pewno generalnie wskazuje, jaki jest w danej nacji stosunek do aktywności fizycznej. Ale nie tylko to. Pewne narody mogą chodzić mniej – a przez to wypadać gorzej w tego rodzaju rankingach – z powodu słabo rozwiniętej infrastruktury. W mniej zamożnych państwach ludzie zmuszeni są polegać na samochodach albo rowerach. Nic więc dziwnego, że średnia liczba kroków, jaką wykonują każdego dnia, nie jest imponująca. Badanie zostało przeprowadzone z użyciem internetowych platform badawczych Prolific i OnePoll. Respondenci mieli odpowiedzieć na pytanie, ile kroków dziennie wykonują, na podstawie wskazań z własnych krokomierzy i innych urządzeń zliczających kroki. Następnie podzielono ich na nacje i policzono dla nich średnie. Źródło: PureGym. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Chodzenie z kolejną korzyścią dla zdrowia. Pomaga na bóle, z jakimi borykają się miliony
Unikanie ruchu z obawy przed bólem pleców może przynieść odwrotny skutek. Najnowsze badania sugerują, że regularna, lekka aktywność fizyczna, taka jak chodzenie, nie tylko łagodzi te dolegliwości, ale również zmniejsza ryzyko nawrotów.
Spis treści: Co robić, aby ból pleców nie wracał? Tak chodzenie wpływa na nasze zdrowie Ból dolnej części pleców to coraz częstszy problem zdrowotny na świecie. Dotyka już nawet setki milionów ludzi. Jak wynika z danych, dla wielu z nich ból ten ma charakter cykliczny, a nawroty pojawiają się nawet po wyzdrowieniu. To sprawia, że osoby te są narażone na ciągłe ryzyko dolegliwości. A to z kolei może znacząco obniżać jakość ich życia. Statystyki pokazują, że prawie 70% osób, które wyzdrowiały z bólu dolnej części pleców, może doświadczyć kolejnego epizodu w ciągu roku. Z badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „The Lancet” wynika jednak, że jest skuteczna i łatwo dostępna metoda zapobiegania nawrotom takiego bólu. Jak się okazuje, pacjenci, którzy włączyli chodzenie do swojej codziennej rutyny po ustąpieniu dolegliwości, rzadziej doświadczali nawrotów w ciągu roku lub dłużej. Co więcej, nawet w przypadkach, gdy ból powracał, regularna aktywność fizyczna wydłużała czas między kolejnymi epizodami bólowymi. Co robić, aby ból pleców nie wracał? Mark Hancock z Macquarie University podkreśla, że większość badań dotyczących bólu pleców koncentruje się na leczeniu istniejących epizodów, a nie na prewencji. Nowe badania starają się odwrócić tę tendencję, kładąc nacisk na edukację pacjentów oraz wyposażenie ich w narzędzia do zapobiegania kolejnym nawrotom. Dzięki temu osoby cierpiące na przewlekłe bóle pleców mogą lepiej radzić sobie z dolegliwościami i poprawić jakość swojego życia w dłuższej perspektywie. Ruch odgrywa kluczową rolę w leczeniu bólu dolnej części pleców. Ćwiczenia aerobowe, takie jak chodzenie, są szeroko zalecane przez specjalistów. Comron Saifi, chirurg ortopeda, podkreśla, że istnieją liczne wytyczne kliniczne wspierające tę metodę. Chociaż skuteczność spacerów w zapobieganiu bólowi dolnej części pleców nie została jeszcze dogłębnie zbadana, dają one wiele korzyści. Chodzenie stymuluje przepływ krwi do kręgosłupa, dostarczając mu niezbędne składniki odżywcze i tlen, co wspomaga proces regeneracji. Zdaniem Femi Betiku, fizjoterapeuty, delikatne obciążenie kręgosłupa podczas spaceru ma pozytywny wpływ na mięśnie, stawy oraz tkanki otaczające kręgosłup. Regularny ruch wzmacnia zarówno mięśnie, jak i tkanki chrzęstne oraz kostne kręgosłupa. Dowody wskazują, że bieganie może prowadzić do silniejszych i zdrowszych dysków kręgosłupa, a podobne efekty mogą przynieść spacery. Ponadto chodzenie pomaga przełamać cykl unikania ruchu, który często pojawia się w trakcie bólu pleców. Brak ruchu może prowadzić do usztywnienia i pogorszenia tego stanu. Według Krisa Gordona, regularny ruch, nawet w postaci spacerów, może zapobiec przedłużaniu się epizodów bólu, pomagając pacjentom wrócić do pełnej sprawności. Tak chodzenie wpływa na nasze zdrowie Z doświadczeń Hancocka wynika, że pacjenci z nawracającym bólem dolnej części pleców często odczuwają lęk przed ruchem, nawet gdy obecnie nie odczuwają objawów. Ten strach prowadzi do unikania aktywności, co może usztywnić mięśnie i ostatecznie przyczynić się do nawrotów. Aby sprawdzić, jak chodzenie wpływa na zapobieganie tym epizodom, Hancock przeprowadził badanie z udziałem 701 osób, które niedawno wyzdrowiały po epizodzie bólu pleców. Celem było opracowanie indywidualnego programu chodzenia, który mógłby zmniejszyć ryzyko nawrotów. Uczestników podzielono na dwie grupy. Jedna z nich brała udział w sześciu sesjach fizjoterapeutycznych, które miały na celu przygotowanie ich do codziennego chodzenia przez 30 minut pięć razy w tygodniu. Druga grupa nie otrzymywała żadnego leczenia. Program chodzenia dostosowywano do potrzeb pacjentów, biorąc pod uwagę ich ograniczenia fizyczne i styl życia. Sesje początkowo odbywały się twarzą w twarz. Później, w czasie pandemii, odbywały się za pośrednictwem telefonów, co umożliwiło dotarcie do pacjentów z odległych regionów Australii, gdzie przeprowadzano badanie. Rezultaty badania były znaczące. Osoby, które wzięły udział w programie chodzenia, miały o 28% mniejsze ryzyko nawrotu bólu dolnej części pleców w porównaniu do grupy, która nie otrzymała leczenia. Ponadto pacjenci w grupie spacerującej mieli średnio 208 dni między nawrotami bólu, podczas gdy osoby z grupy kontrolnej zgłaszały nawrót po średnio 112 dniach. Wyniki te podkreślają, jak ważną rolę odgrywa ruch w leczeniu bólu dolnej części pleców. Jak zauważył Hancock, „nasze ciało goi się pięknie, ale potrzebuje ruchu, aby się regenerować”. Źródło: National Geographic. Opracowanie: Mateusz Łysiak
Już we wrześniu rusza 15. Festiwal Biegowy. „The place to be”
Kto startował w Festiwalu Biegowym doskonale wie, jak niesamowita atmosfera panuje na tym wydarzeniu. Dla biegaczy to punkt obowiązkowy każdego roku. Oficjalny termin 15. Festiwalu Biegowego w Piwnicznej-Zdroju to 3 dni od 6 do 8 września 2024 roku. Festiwal Biegowy jest wydarzeniem, na którym każdy bez problemu znajdzie coś dla siebie. Dystansów do wyboru jest bardzo dużo. Zarówno miłośnicy tras krótkich, jak i ci, którzy specjalizują się w tych dłuższych i górskich będą usatysfakcjonowani.
W tym artykule: Festiwal Biegowy w Piwnicznej-Zdroju Miasteczko Biegowe IRON RUN to najtrudniejsza konkurencja 3-dniowego Festiwalu Biegowego w Piwnicznej-Zdroju. Składa się z kilku etapów. Zawodnicy, którzy podejmą się tego startu, będą zaliczać codziennie po dwa biegi. W sumie przez trzy dni zawodów uczestnicy pokonają 6 różnych dystansów. Zwycięzcą zostanie zawodnik, który uzyska najlepszy łączny czas ze wszystkich biegów. Festiwal Biegowy w Piwnicznej-Zdroju Dla fanów biegów górskich Fundacja Festiwal Biegów w sobotę proponuję udział w jednym z 3 dystansów Biegu 7 dolin – 100 km, 61 km lub Górskim Koral Maraton 42 km. W niedzielę zaś do wyboru będzie Bieg Górski na 23 km lub dla chcących spróbować swoich sił w górach idealna trasa na początek – 11 km. Uczestnictwo w tych biegach to doskonała okazja do podziwiania pięknych, górskich widoków w Beskidzie Sądeckim. Biegi uliczne towarzyszą wydarzeniu przez cały weekend. Na uczestników czekają biegi nocne, najszybsza dycha w Polsce – czyli Sądecka Dycha po rekord, czy Półmaraton. A do tego biegi tematyczne: bieg w krawacie, bieg na szpilkach, bieg przebierańców czy biegi dla dzieci – jak widzicie dzieję się bardzo dużo. Nie tylko biegacze będą mieli możliwość sprawdzenia się na trasach całego regionu. Jak co roku, organizatorzy pomyśleli również o miłośnikach nordic walking. Do wyboru mają Nocny Nordic Walking oraz Mistrzostwa Doliny Popradu w Nordic Walking 11 km. Jak krótki bieg wpływa na nastrój i pracę mózgu? Naukowcy podają precyzyjne wyniki Naukowcy z Uniwersytetu w Tsukubie przeprowadzili badania, które pokazują, że już 10 minut biegu w umiarkowanym tempie może poprawić nastrój i sprawność umysłową. Bieganie angażuje cał... Miasteczko Biegowe Podobnie jak w poprzednich latach zawodników, kibiców oraz każdego, kto we wrześniowy weekend pojawi się na festiwalu, ugości Miasteczko Biegowe – tworzone specjalnie na Festiwal Biegowy. Piwniczańskie Nakło będzie w tych dniach tętniło życiem. Jak co roku, nie zabraknie również imprez towarzyszących. Pojawi się oczywiście strefa wykładowa, Strefa Smaku, atrakcje dla Dzieci i Strefa Expo. Festiwalowi Biegowemu towarzyszyć będzie również niezwykle barwny oraz kolorowy Festiwal Lachów i Górali. To prawdziwe święto folkloru, które rozpoczyna się od wielkiego i radosnego korowodu. We wrześniu 2024 roku Piwniczna kolejny raz stanie się biegową stolicą Polski. Jeśli nie ma Was jeszcze na liście startowej to najwyższa pora, aby to zmienić. Nie ma zatem na co czekać. Zarejestrujcie się już dzisiaj i spokojnie przygotowujcie się do swojego startu we wrześniu 2024 roku. Możecie to zrobić TUTAJ. 15 edycja wydarzenia zapowiada się świetnie. Źródło: National Geographic Traveler
Te małpy szokują swoimi zachowaniami. Inne są nad wyraz ludzkie
Małpy są zwierzętami najbliżej spokrewnionymi z człowiekiem. Dlatego warto lepiej poznać ich poszczególne gatunki. Gdzie żyją, co jedzą i wreszcie: która płeć przewodzi grupom? Te gatunki małp potrafią zaskoczyć nawet zoologów.
W tym artykule: Gatunki małp azjatyckich Gdzie żyje nosacz sundajski? Gatunki małp afrykańskich Najciekawsze gatunki małp Małpy to potoczna nazwa całego rzędu ssaków łożyskowych – naczelnych. Zalicza się do nich małpy właściwe liczące 175 gatunków oraz małpiatki (60 gatunków). Te pierwsze wywodzą się z Afryki, ale na skutek wędrówki kontynentów trafiły do Ameryki Południowej i Środkowej, gdzie ewoluowały niezależnie od gatunków rodzimych. Są to małpy szerokonose (zwane też małpami Nowego Świata), należą do nich m.in. uakari szkarłatny i saimiri wiewiórcza. Małpy wąskonose, żyjące w Afryce i Azji, dzielą się na zwierzokształtne – jak np. dżelady, duki, makaki, mandryle – oraz człekokształtne. Do tych ostatnich zalicza się: gibony, orangutany, goryle oraz szympansy. Małpy nie występują na północnych kontynentach i w Australii. Gatunki małp azjatyckich W Azji żyje wiele różnorodnych gatunków małp. Kontynent jest domem dla naczelnych, które można podzielić na dwie główne grupy: koczkodanowate oraz małpy człekokształtne. Jedną z najbardziej rozpowszechnionych grup małp w Azji są makaki. Duk wspaniały To smukła, nieduża (8 kg) małpa z rodziny makakowatych. Występuje w Wietnamie, Laosie i Kambodży. Żywi się głównie liśćmi. Choć drugi człon nazwy odnosi się raczej do „eleganckiego” wyglądu, niecodzienną cechą duka jest dzielenie się z innymi osobnikami pożywieniem, mimo iż członkowie grupy nie są ze sobą spokrewnieni. Każda z płci ma w ramach grupy osobną hierarchię, ale samce dominują nad samicami. Zwyczaje rozrodcze dziko żyjących duków są słabo poznane. Większość obserwacji pochodzi z zoo. Samica rodzi jedno młode (co ciekawe, poród odbywa się na drzewie). Opiekuje się nim matka i inne samice z grupy. Makak japoński Żyje na wyspach Japonii (to najbardziej na północ wysunięte tereny zamieszkane przez małpy). Szybko uczy się nowych zachowań i przekazuje je z pokolenia na pokolenie. Najbardziej znanym przykładem są zimowe kąpiele w gorących wulkanicznych źródłach. W grupie dominują spokrewnione samice. Dość niezwykłe jest także to, że młodsza siostra ma wyższą rangę od starszej. Być może dlatego, że ma przed sobą dłuższe życie i urodzi więcej dzieci. Samce przejmują opiekę nad młodymi, gdy ich matki są zajęte wydawaniem na świat kolejnego potomka. Orangutan Jedyny samotnik wśród małp człekokształtnych niemal całe życie spędza na drzewach. Dni upływają mu na szukaniu pożywienia wśród gałęzi. Składają się na nie owoce (zwłaszcza figi), liście, nasiona, ptasie jaja i bezkręgowce. Samce i samice orangutanów unikają spotkań, wyjątkiem jest tylko okres rozrodu. Dojrzały płciowo samiec, ważący do 120 kg i obdarzony wielkimi fałdami na policzkach, jest właścicielem terytorium i cieszy się powodzeniem u samic. Jego sposób na uwodzenie partnerki ogranicza się więc do cierpliwego nawoływania, na które samice reagują i przybywają z różnych stron. Samica zachodzi w ciążę raz na kilka lat i rodzi tylko jedno młode, z którym spędza około sześciu lat (przez pierwsze trzy karmi piersią). To bardzo ważny okres, w czasie którego mały orangutan zdobywa wiedzę potrzebną do samodzielnego życia w lesie. Zagrażają mu drapieżniki, głównie węże, oraz kłusownicy. Przez tych ostatnich często jest chwytany na sprzedaż, co zwykle wiąże się z zabiciem matki. Młode odebrane kłusownikom trafiają do sierocińców, gdzie człowiek próbuje uczyć je życia na wolności. Gdzie żyje nosacz sundajski? Długi, wiszący nos zdobi wyłącznie samce (płeć piękna ma nos krótki i zadarty). Służy prawdopodobnie do wzmocnienia wydawanych przez nie dźwięków. W ten sposób ostrzegają rywali o swojej obecności lub odpowiadają na zaloty samicy. Nosacze sundajskie nie są zwierzętami terytorialnymi. O zmierzchu wiele grup schodzi się w jedno miejsce, by wspólnie przenocować. Samiec jest prawie o połowę większy od samicy i waży do 24 kg. Rodzina nosacza składa się z samca oraz jego samic i ich dzieci. Taka grupa może liczyć nawet trzydzieści osobników. Kieruje nią zawsze dominujący samiec. To on też strzeże bezpieczeństwa innych. Nie jest jednak bezwzględnym władcą swojego haremu. Samice rywalizując o jego względy, często same inicjują zbliżenia, a każda może opuścić grupę i dołączyć do innej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których nosacz sundajski egzekwuje swoją wolę. Nosacz sundajski to gatunek endemiczny. Oznacza to, że dzikie populacje można spotkać na jednej tylko wyspie na świecie – Borneo. Żyją zawsze w pobliżu wody: w lasach mangrowych na wybrzeżu albo nad rzeką, w lasach deszczowych w głębi wyspy. Małpy te są świetnymi pływakami. Przeprawa przez rzekę stanowi ich formę ucieczki przed drapieżnikami. W 2000 r. nosacze zostały umieszczone na liście IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów) jako gatunek zagrożony wyginięciem. Główną przyczyną spadku liczebności tych małp jest karczowanie lasów na Borneo. Gatunki małp afrykańskich Afryka jest kontynentem o niezwykle bogatej faunie. Tworzy ją też szeroka gama gatunków naczelnych. Można je tam spotkać w różnorodnych ekosystemach: od gęstych lasów tropikalnych po sawanny i góry. W Afryce żyją zarówno małpy człekokształtne, jak i małpy koczkodanowate. Ich zróżnicowanie biologiczne, zachowania społeczne i adaptacje środowiskowe stanowią przedmiot zainteresowania nie tylko biologów i ekologów, ale również antropologów i konserwatorów przyrody. Goryl Goryle żyją w lasach subtropikalnych Afryki. Wyróżnia się dwa gatunki – goryl wschodni, potocznie zwany górskim, i goryl zachodni, określany też jako nizinny. IUCN uznała je za zagrożone wyginięciem. Przyczyną jest wycinanie lasów, wojny domowe i kłusownictwo. Groźna mina samca nie jest wcale pozą. Do obowiązków dominującego osobnika należy nie tylko obrona rodziny, składającej się z samic i ich dzieci, ale też podejmowanie wszystkich decyzji dotyczących życia grupy. To samiec ustala, gdzie będą żerować, ile czasu tam spędzą i kiedy ruszą dalej. Goryle są największymi małpami na świecie. Dorosły samiec waży od 140 do 200 kg, samice osiągają ok. 100 kg. Aby utrzymać taką masę, muszą większość dnia poświęcić na jedzenie. Są wszystkożerne, ale główna część ich diety składa się z liści, pędów i owoców. Na noc każdy osobnik kleci sobie gniazdo na drzewie, młode śpią z matkami. Samce rzadko kiedy obejmują przywództwo przed 15. rokiem życia. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej zazwyczaj porzucają bliskich i dołączają do grupy kawalerów, a następnie starają się o własną rodzinę. Szympans To najbliższy krewny człowieka. Dzieli nas tylko 2,7 proc. różnic w genomie. Dużo to czy mało? Tak naprawdę to ok. 6 mln lat osobnej ewolucji. Obecnie żyją dwa gatunki tych małp – szympans i bonobo. Szympans żyje w zachodniej i środkowej Afryce, zaś występowanie bonobo ogranicza się do lasów Demokratycznej Republiki Konga. Oba gatunki są zagrożone. To bardzo społeczne zwierzęta. Grupy mogą liczyć kilkadziesiąt osobników, ale najczęściej dzielą się na podgrupy i w nich małpy spędzają większość czasu. Rządzi tam samiec alfa i kilka samców beta. Samice, które gromadzą się wokół osobników płci męskiej, korzystają z ich protekcji, ponieważ często są napastowane przez młodsze samce. W grupie szympansów przemoc jest zresztą na porządku dziennym. Samce dokuczają samicom podgryzaniem, poszturchiwaniami, kopaniem, a celem takiego zachowania jest prawdopodobnie wymuszenie posłuchu. Szympansy spędzają czas zarówno na drzewach, jak i na ziemi. Jedzą owoce i liście, ale w skład ich diety wchodzi także mięso. Polują głównie samce, grupowo, stosując zasadzki i obławy. Przedmiotem sporu pozostaje to, w jaki sposób ustalają taktykę podczas łowów. Według jednych rola odgrywana w czasie polowania zależy od miejsca w hierarchii. Inni uważają, że małpy te mają wyższą zdolność rozumowania i empatii, dotąd zarezerwowanej dla Homo sapiens. Szympansy były pierwszym gatunkiem, u którego zaobserwowano umiejętność posługiwania się narzędziami. Dżelady Te nieduże małpy (ważą ok. 15–20 kg) żyją w bardzo trudnych warunkach na Wyżynie Abisyńskiej. Na wysokości od 1 400 do 4 500 m n.p.m. skały są porośnięte tylko szarą trawą i kolczastymi krzewami. Jedynym dostępnym pożywieniem są tam korzonki, nasiona, kwiaty, czasami owoce. Samice dżelad zlewają się z otoczeniem, zaś u samców przebłyskuje na piersiach naga, czerwona skóra. Od niej pochodzi angielska nazwa gatunku – „pawiany o krwawiącym sercu”. Noce małpy spędzają na trudno dostępnych skalnych urwiskach, chroniąc się w ten sposób przed drapieżnikami. W jednym miejscu noclegowym gromadzi się po kilkaset osobników. W dzień zbierają się w mniejszych grupach. Każda składa się ze spokrewnionych samic, ich potomstwa i męskiego przywódcy. Trudne warunki życia wymuszają ścisłą hierarchię w grupie. Gdy pożywienia jest mało, nie można dzielić go równo między wszystkich chętnych. Jedni muszą dostawać więcej, by wydać na świat potomstwo, inni głodują. Dominujące samice zazdrośnie strzegą dostępu do przywódcy haremu, starając się nie dopuścić do niego innych samic w rui. Władza nad haremem jest stale zagrożona, bo wokół krążą bandy kawalerów czekających na swoje pięć minut. Samce walczą często do śmierci jednego z rywali. W grupie kawalerów też panuje hierarchia. Samca alfa wspierają inni członkowie jego bandy, a gdy sam zostaje władcą, dawni kompani stają się jego wrogami. Nowy władca zmaga się więc z innym przywódcą kawalerów, którym sam niedawno był. Mandryl Dojrzałego płciowo samca wyróżnia kolor pyska i waga blisko 30 kg. Małpy te są blisko spokrewnione z pawianami. Żyją w grupach liczących nawet kilkaset osobników, w lasach deszczowych Kamerunu, Gabonu, Gwinei Równikowej i Konga. Ten wszystkożerny gatunek jest uważany przez rolników za szkodnika, bo stado tych zwierząt w krótkim czasie potrafi zniszczyć całą plantację. Na mandryle poluje się głównie dla ich mięsa. Najciekawsze gatunki małp Małpy żyjące na pozostałych kontynentach, reprezentują interesujący kontrast pod względem różnorodności i adaptacji do środowiska. Ameryka Południowa, z jej bujnymi lasami deszczowymi i zróżnicowanymi ekosystemami, jest domem dla wielu gatunków małp, które charakteryzują się wyjątkowymi cechami, takimi jak chwytny ogon. Wśród najbardziej znanych przedstawicieli znajdują się kapucynki, tamaryny i wyjce. Europa, z kolei, posiada znacznie skromniejszą faunę naczelnych, z jedynym naturalnie występującym gatunkiem żyjącym na wolności jedynie w górach Atlasu w Afryce Północnej i na Gibraltarze. Pomimo tego ograniczenia, Europa odegrała kluczową rolę w badaniach i ochronie małp, zarówno poprzez parki narodowe, jak i liczne instytucje badawcze i ogrody zoologiczne. Szympansy mogą mówić? Dowodzą tego stare nagrania znalezione w sieci Czy szympansy można nauczyć słów z ludzkiego języka? Naukowcy znaleźli publicznie dostępne nagrania, które potwierdzają tę tezę. Występujące na nich zwierzęta wypowiadają proste sło... Uakari szkarłatny Ta mała małpka (samce ważą do 3,5 kg) żyje w grupach liczących do 30 osobników w koronach drzew lasu deszczowego na nizinie Amazonki i przedgórzu Andów. Żywi się roślinami i owadami. Samce wyróżnia kolor twarzy, będący prawdopodobnie efektem doboru płciowego. Samicom podobają się rumiani kawalerzy – czerwona twarz oznaczająca zdrowie i dobrą kondycję jest postrzegana jako bardzo atrakcyjna. Saimiri wiewiórcza Półkilowe małpki żyjące w gęstych lasach deszczowych charakteryzuje bardzo złożona struktura społeczna. Każda grupa skupia około 20–30 osobników i ma swoją własną hierarchię. Poza sezonem godowym bezdzietna samica często nawiązuje bliższe relacje z inną, mającą dzieci, służąc pomocą jako „ciocia”. Gdy zbliżają się gody, grupy łączą się, tworząc zgromadzenia liczące nawet 300 osobników. Samce przybierają wtedy znacznie na wadze, aktywują się, hierarchia w grupie odradza się i na czas rozrodu dominują one nad samicami. Co ciekawe, samiec najwyższy rangą na ogół nie odnosi większego sukcesu reprodukcyjnego. Saimiri żywią się liśćmi, owocami, kwiatami i owadami. Z racji swojej niedużej masy mają w lesie mnóstwo wrogów. Makak berberyjski To jedyna małpa na kontynencie europejskim – niewielka populacja zamieszkuje Gibraltar. Występuje też w cedrowych i dębowych lasach Atlasu, na terenie Maroka oraz Algierii. Ich cecha szczególna to brak ogona, przez co czasami są mylnie przypisywane do małp wyższych, czyli gibonów, szympansów, goryli i orangutanów. Magoty osiągają wagę do 15 kg. Żyją w mieszanych płciowo grupach, o ścisłej hierarchii dziedziczonej po matce. Samiec, wyjątkowo jak na makaki, zajmuje się potomkiem. Trudne warunki życia sprawiają, że opieka osobników płci męskiej ma kluczowe znaczenie dla przeżycia młodych. Przyszłość naczelnych na całym świecie nie wygląda kolorowo. Na liście IUCN widnieje 25 gatunków uznanych za zagrożone krytycznie, co właściwie oznacza, że nie da się ich już uratować. Status zagrożonych mają także człekokształtne, z którymi jesteśmy przecież najbliżej spokrewnieni.
Największe skandale olimpijskie w historii. W jeden z nich zamieszana była polska mistrzyni
Nieuczciwa rywalizacja, doping, rażąca stronniczość przekupionych sędziów czy handlowanie wynikami. Czy tego chcemy, czy nie, skandale olimpijskie były, są i (niestety) będą nieodłącznym elementem najważniejszej sportowej imprezy czterolecia.
W tym artykule: Największe skandale w historii igrzysk Roy Jones Jr. (boks) Ben Johnson (lekkoatletyka) Drużyna ZSRR (koszykówka) Fred Lorz (lekkoatletyka) Borys Oniszczenko (pięciobój) Shin A-lam (szermierka) Marion Jones (lekkoatletyka/koszykówka) John Devitt (pływanie) Stanisława Walasiewicz (lekkoatletyka) Jim Thorpe (pięciobój/dziesięciobój/baseball) Praktycznie nie ma letnich igrzysk olimpijskich bez skandali. Zamach w Monachium (1972), sprawa czarnoskórego mistrza Owensa w Berlinie (1936), krwawy mecz waterpolistów Węgier i ZSRR (1956), gest Kozakiewicza w Moskwie (1980), bojkoty zawodów… Wszystkie te wydarzenia naznaczone były polityką. Przez to mniej lub bardziej burzyły olimpijskiego ducha (nawet jeśli cieszyliśmy się z zachowania Kozakiewicza). Największe skandale w historii igrzysk W naszym rankingu skupimy się na innych wydarzeniach, które miały mniej wspólnego z polityką, a więcej z zachowaniem sportowców, decyzjami sędziów i działaczy. Wzięliśmy pod uwagę: rozgłos sprawy (czy wywołała skandal już na igrzyskach, czy wyszła na jaw po nich); ówczesną popularność danej dyscypliny sportu (a więc i skalę wpływu skandalu na widzów) stopień nadużycia (czy w grę wchodziło oszustwo, awaria, zawiłości regulaminowe, a może nieudolność sędziów?). Zaznaczyliśmy także, czy skandal wybuchł przede wszystkim z winy zawodnika czy też sędziów lub olimpijskich działaczy – co czasem nie jest wcale jednoznaczne. Roy Jones Jr. (boks) W pięściarskim finale w kategorii lekkośredniej na igrzyskach w Seulu zmierzyli się Amerykanin Roy Jones Jr. i Koreańczyk Park Si-Hun. Bokser z USA bił w rywala jak w bęben (jak się okazało, w ciosach było 86:32), jednak sędziowie wskazali na wygraną pięściarza gospodarzy stosunkiem 3:2! Cały świat widział, że to oszustwo. Także przeprowadzone potem śledztwo wykazało, że sędziowie otrzymali od Koreańczyków „prezenty”. Co z tego, skoro Jones złota nie dostał. Nie przeszkodziło to mu jednak zrobić potem kariery na zawodowym ringu. Ben Johnson (lekkoatletyka) Kanadyjski sprinter był gwiazdą lat 80. Na igrzyskach w 1988 r. wygrał bieg na 100 m z kosmicznym wynikiem 9,79 s. Z olimpijskim złotem i rekordem świata musiał jednak się pożegnać, gdy kontrola wykazała, że używał sterydów. Tłumaczył, że konkurenci też tak się wspomagają (doping był wtedy plagą) i musiał dotrzymać im kroku. Ale gdy wrócił do sportu po dyskwalifikacji, znów sięgnął po doping… Drużyna ZSRR (koszykówka) Mecze ZSRR z USA zawsze były więcej niż sportowym widowiskiem. W 1972 roku na 3 sekundy przed końcem Amerykanie wyszli na prowadzenie. Trener ZSRR poprosił o czas, ale dostał go dopiero 1 sekundę przed końcową syreną, więc zaprotestował. Sędziowie doliczyli 2 sekundy do meczu. Ale syrena i tak rozbrzmiała za wcześnie! Dodali więc kolejne sekundy. To wszystko tak zbiło Amerykanów z pantałyku, że koszykarzom ZSRR udało się przeprowadzić szybką zwycięską akcję. Fred Lorz (lekkoatletyka) Lorz „wygrał” bieg maratoński na igrzyskach w 1904 r. Ale szybko okazało się, że oszukał konkurentów. Już po kilkunastu kilometrach tak się zmęczył, że zszedł z trasy i wsiadł do auta trenera. Przejechał aż pod stadion, po czym wrócił na trasę i wbiegł na metę jako pierwszy. Rywale zgłosili sprawę organizatorom, Lorz zaś nie zaprzeczał. Tłumaczył, że to miał być tylko dowcip! Tak czy inaczej, stracił medal. Polka pobiła kolejny rekord. Oto najstarsza kobieta, która przebiegła maraton Aleksandra Raczyńska zbliża się do 90. urodzin. Mimo wieku kondycji mógłby jej pozazdrościć niejeden nastolatek. Aktywna seniorka ma na koncie wiele sukcesów, a niedawno pobiła wyjątkowy ... Borys Oniszczenko (pięciobój) W 1976 r. podczas szermierczych zmagań w pięcioboju błyszczał Borys Oniszczenko. Wreszcie zauważono, że dostaje punkty, nawet gdy nie trafia! Jak? Klinga podłączona jest do prądu, a po dotknięciu rywala zamyka obwód elektryczny, co sygnalizuje zdobycie punktu; zaś Oniszczenko miał w broni przycisk, którym zamykał obwód, kiedy chciał! Został zdyskwalifikowany, a ponoć nawet zesłany na Syberię. Shin A-lam (szermierka) W 2012 r. w Londynie Shin A-lam biła się o złoto z Niemką Brittą Heidemann. Była górą, a do końca starcia pozostała sekunda: za mało, by przeciwniczka przeprowadziła skuteczną akcję. Jednak zegar jakby stanął w miejscu, ta sekunda nie chciała się skończyć. Ba, dochodziło do kolejnych krótkich starć! To wystarczyło, by Niemka zadała w końcu trafienie. Koreańczycy zgłosili protest, ale nic już nie dał... Marion Jones (lekkoatletyka/koszykówka) Królowa sprintów znalazła się w kręgu podejrzanych o zażywanie środków dopingujących w kalifornijskim „centrum odżywiania sportowców” BALCo. Nie przyznawała się, aż w 2007 r. upubliczniono jej korespondencję świadczącą o nielegalnym wspomaganiu. Wówczas Jones straciła olimpijskie medale i rekordy. Nie straciła jednak rezonu i zaczęła… zawodowo grać w koszykówkę! John Devitt (pływanie) W Rzymie (1960) podczas finału na 100 m stylem dowolnym niemal jednocześnie dotarli na metę Lance Larson (USA) i John Devitt (Australia). Komputerowego pomiaru jeszcze nie stosowano, sędziowie po prostu zatrzymywali stopery. Nie byli pewni wyników, w sprawę wmieszali się działacze i choć wyglądało, że lepszy czas ma Larson, to sędzia główny przyznał zwycięstwo Devittowi. Stanisława Walasiewicz (lekkoatletyka) Bywa, że sportsmenka okazuje się… mężczyzną albo hermafrodytą. Przykładem Stanisława Walasiewicz, która wygrała sprint kobiet na 100 m podczas igrzysk w 1932 r. Sprawa wyszła na jaw, kiedy – już jako staruszka, w 1980 r. w Cleveland – padła ofiarą napadu na sklep, a władze zgodnie z prawem zleciły sekcję zwłok. Okazało się wtedy, że była osobą interseksualną, mającą męskie i żeńskie narządy płciowe. Jim Thorpe (pięciobój/dziesięciobój/baseball) Thorpe zdobył złote medale w pięcioboju i dziesięcioboju na igrzyskach w 1912 r. Z czasem wyszło jednak na jaw, że przedtem grywał za pieniądze (a więc „zawodowo”) w baseball, a to stało w sprzeczności z promowaną wówczas amatorską ideą sportowej rywalizacji. Dlatego odebrano mu medale. Dopiero 30 lat po śmierci Thorpe’a uznano, że został ukarany zbyt pochopnie. Źródło: archiwum NG.
Irena Szewińska kochała sport z wzajemnością. Kibice okrzyknęli ją „królową królowej sportu”
Siedem medali igrzysk olimpijskich, siedem tytułów mistrzyni Europy i masa rekordów. Irena Szewińska swoimi sukcesami na zawsze zapisała się w historii polskiego i światowego sportu.
W tym artykule: Początki kariery Ireny Szewińskiej Najbardziej utytułowana polska olimpijka Ile medali zdobyła Irena Szewińska? Rekordy Ireny Szewińskiej Z miłości do sportu Irena Szewińska i ciekawostki z nią związane Polscy lekkoatleci od dekad należą do ścisłej światowej czołówki. W okresie międzywojennym triumfy święcili Halina Konopacka, Janusz Kusociński oraz Stanisława Walasiewicz. Po wojnie nadeszła era Wunderteamu, którego członkowie w latach 1956–1966 sięgnęli po 17 krążków igrzysk olimpijskich i 40 medali mistrzostw Europy. Końcówka lat 60. to pierwsze sukcesy Ireny Szewińskiej (wtedy jeszcze Kirszenstein). I nikt nie przypuszczał wówczas, że mamy do czynienia z najwybitniejszą lekkoatletką w dziejach polskiego sportu. Początki kariery Ireny Szewińskiej Irena Szewińska urodziła się 24 maja 1946 r. w Leningradzie (obecnie Sankt Petersburg). Rok później rodzina przyszłej mistrzyni – ojciec Jakub Gustaw Kirszenstein i matka Eugenia z domu Rafalska – przeniosła się do Warszawy, gdzie osiedliła się na stałe. Swoją przygodę z lekką atletyką Irena rozpoczęła w szkole podstawowej. Trenerzy od razu dostrzegli w niej ogromny potencjał, który wymagał odpowiedniego oszlifowania. – Przebiegłam na szkolnym sprawdzianie tak szybko, że nauczycielka poprosiła o powtórkę, bo chyba jej się stoper popsuł. Lekkoatletykę zaczęłam uprawiać jesienią 1960 roku, mając 14 lat, w grupie uczniów Szkoły Podstawowej nr 37 w Warszawie, której trenerem był dawny oszczepnik, finalista igrzysk z Melbourne, Jan Kopyto – przyznała w jednym z wywiadów. Na pierwsze sukcesy nie trzeba było długo czekać. Już w 1964 r. podczas rozgrywanych na Stadionie Dziesięciolecia Europejskich Igrzysk Juniorów wschodząca gwiazda sportu sięgnęła po trzy złote krążki – w biegu na 200 m, skoku w dal i sztafecie 4x100 m. Kolejne medal były tylko kwestią czasu. Najbardziej utytułowana polska olimpijka Irena Szewińska pięciokrotnie startowała na igrzyskach olimpijskich. Na najważniejszej imprezie czterolecia zadebiutowała w 1964 roku, zaledwie miesiąc po niezwykle udanych dla siebie Europejskich Igrzyskach Juniorów, na których trzykrotnie usłyszała „Mazurka Dąbrowskiego”. W Tokio 18-letnia wówczas lekkoatletka sięgnęła po trzy medale – dwa srebrne w biegu na 200 m i skoku w dal oraz złoty w sztafecie 4x100 m, bijąc wraz z koleżankami rekord świata. Cztery lata później, w Meksyku, ponownie święciła triumfy. Na 100 metrów była trzecia, a na dwukrotnie dłuższym dystansie nie miała sobie równych. Złoty krążek okrasiła znakomitym rekordem świata (22,5 sek.). Na igrzyskach w Monachium powiększyła swój olimpijski dorobek o jeden brązowy medal, wywalczony w koronnej konkurencji, czyli biegu na 200 m. Na olimpijski szczyt powróciła w 1976 r. W Montrealu legendarna sprinterka w fenomenalnym stylu wygrała rywalizację pań na 400 metrów, ustanawiając kolejny rekord świata (49,29 sek.). Po raz ostatni na igrzyskach olimpijskich wystartowała w 1980 r. w Moskwie, gdzie dotarła do półfinału biegu na jedno okrążenie. Siedem krążków wywalczonych przez Irenę Szewińską czyni ją najbardziej utytułowaną polską olimpijką pod względem liczby zdobytych medali. W klasyfikacji wszech czasów zajmuje drugie miejsce, tuż za Robertem Korzeniowskim, który czterokrotnie stawał na olimpijskim podium, za każdym razem na jego najwyższym stopniu. Ile medali zdobyła Irena Szewińska? Oprócz siedmiu olimpijskich krążków Irena Szewińska miała w swojej kolekcji także 16 medali mistrzostw Europy – 10 na otwartym stadionie i 6 w hali. Najbardziej udany okazał się czempionat w Budapeszcie w 1966 roku, kiedy to wybitna polska lekkoatletka trzykrotnie stawała na najwyższym stopniu podium (bieg na 200 m, skok w dal i sztafeta 4x100 m). Osiem lat później, podczas rozgrywanych w Rzymie mistrzostw, zaliczyła sprinterski dublet, wygrywając bieg na 100 i 200 metrów. Pod halą największy triumfy święciła w 1969 r. Na halowych mistrzostwach Starego Kontynentu w Belgradzie Szewińska wywalczyła trzy medale – dwa złote w biegach na 50 m i skoku dal oraz w sztafecie szwedzkiej 1+2+3+4 okrążenia. Ponadto w latach 1965–1979 24-krotnie zdobywała tytuł mistrzyni Polski w biegu na 100, 200 i 400 metrów, sztafecie 4×100 metrów oraz skoku w dal. Rekordy Ireny Szewińskiej Irena Szewińska wielokrotnie ustanawiała rekordy Polski i świata. Dziennikarze i znawcy dyscypliny za najlepszy występ w jej w karierze uważają finałowy bieg na 400 m z Montrealu, gdy czasem 49,29 sek. poprawiła swój własny rekord globu (ustanowiony w Bydgoszczy w 1975 r.) o blisko 0,5 s. i, co najważniejsze, sięgnęła po złoty medal olimpijski. Wynik ten przez prawie pięć dekad był rekordem kraju. Tytuł najszybszej Polki na dystansie 400 m odebrała jej dopiero w 2024 r. Natalia Kaczmarek, mistrzyni olimpijska z Tokio w sztafecie mieszanej 4x400 m, która jedno okrążenie pokonała poniżej 49 sekund. Z miłości do sportu W 1980 r., po niezbyt udanych dla siebie igrzyskach w Moskwie, Irena Szewińska oficjalnie zakończyła karierę, ale nie opuściła świata sportu. Zasiadała w Zarządzie Polskiego Związku Lekkiej Atletyki (w latach 1997–2009 stała na jego czele), była wiceprezeską Polskiego Komitetu Olimpijskiego, a od 1998 r. członkinią Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Ponadto działała w Komisji Koordynacyjnej sprawdzającej stan przygotowań do igrzysk w Atenach, Londynie oraz Tokio. – Prawdę mówiąc, to po zakończeniu sportowej kariery nie miałam w ogóle pojęcia o tym, że pozostanę w sporcie. Właściwie to za bardzo nawet nie wiedziałam, co chciałam robić. Wówczas pojawiła się propozycja zostania członkiem kierownictwa Polskiego Związku Lekkiej Atletyki. Po dwóch miesiącach były również wybory do władz Polskiego Komitetu Olimpijskiego. W grudniu 1980 roku zostałam sportowym działaczem. I tak krok po kroku wciągnęłam się w tę pracę, która daje mi dużo satysfakcji – mówiła w 2008 r. w rozmowie z „Głosem Szczecińskim”. Irena Szewińska odeszła 29 czerwca 2018 r. w wieku 72 lat po długiej walce z nowotworem. Siedmiokrotna medalistka olimpijska spoczęła w Alei Zasłużonych na warszawskich Powązkach Wojskowych. Żegnały ją tłumy, z szefem MKOl Thomasem Bachem na czele. Trzy lata po śmierci została uznana za polskiego sportowca stulecia w specjalnym plebiscycie „Przeglądu Sportowego”. Irena Szewińska i ciekawostki z nią związane Siedmiokrotna medalistka olimpijska z sukcesem łączyła sport z nauką. W 1970 r. ukończyła studia na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego i otrzymała tytuł magistra ekonomii; Prywatnie Irena Szewińska była żoną Janusza Szewińskiego, wielokrotnego reprezentanta Polski w biegu na 400 m przez płotki i jej późniejszego trenera; Szewińska czterokrotnie – w latach 1965, 1966, 1974 i 1976 – zwyciężała w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski; Na długiej liście odznaczeń i wyróżnień przyznanych Irenie Szewińskiej znajduje się m.in. Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski oraz Order Orła Białego. Źródła: olimpijski.pl, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Najszybszy człowiek świata ustanowił „rekord XXII wieku”. Pomógł mu... lęk przed pająkami
Kibice nieprzypadkowo nadali mu przydomek „Błyskawica”. Najszybszy człowiek świata w czasach swojej świetności bił rekord za rekordem, a rywali zostawiał daleko w tyle.
W tym artykule: Kim jest najszybszy człowiek świata? Prędkość „Błyskawicy” Osiągnięcia Usaina Bolta Polka była najszybszą kobietą świata – Czy państwo to widzą?! To jest po prostu rekord XXII wieku – krzyczał z zachwytu Włodzimierz Szaranowicz, który w 2009 r. komentował na antenie TVP męski finał biegu na 100 m podczas mistrzostw świata w Berlinie. To właśnie wtedy legendarny Usain Bolt – jako pierwszy człowiek w historii – przebiegł najkrótszy spośród lekkoatletycznych dystansów poniżej 9,6 sekundy. Poprawił tym samym własny rekord globu o 0,11 sek. i na trwałe zapisał się w dziejach światowego sportu. Kim jest najszybszy człowiek świata? Za najszybszego człowieka na Ziemi powszechnie uznaje się rekordzistę świata na dystansie 100 metrów. Nieprzerwanie od ponad 15 lat jest nim Usain Bolt, który w 2009 r. ustanowił niebotyczny rekord globu w tej konkurencji. Podczas światowego czempionatu w Berlinie najlepszy sprinter wszech czasów pokonał najkrótszy z rozgrywanych na otwartym stadionie biegów w czasie 9,58 sekundy i przełamał nieosiągalną do tej pory dla nikogo barierę 9,60 sek. Do Jamajczyka należy również rekord na dwukrotnie dłuższym dystansie, który także został ustanowiony w stolicy Niemiec. Cztery dni po zdobyciu złotego krążka na 100 metrów, liczący blisko dwa metry wzrostu Bolt w wielkim stylu triumfował w biegu na 200 m, ponownie łamiąc magiczną granicę. 20 sierpnia 2009 r. uzyskał czas 19,19 sek. „Król sprintu” niezwykle udane dla siebie mistrzostwa zwieńczył złotym medalem w sztafecie 4x100 m, ustanawiając przy okazji... rekord świata w tej konkurencji (37,31 s.). Trzy lata później, podczas igrzysk w Londynie, Jamajczycy – Usainem Boltem w składzie – poprawili ten wynik aż o 0,47 sek. Prędkość „Błyskawicy” Przez lata wiele osób zadawało sobie pytanie: dlaczego Bolt jest taki szybki? Sam zainteresowany w jednym z wywiadów zdradził, że w sukcesach na bieżni pomaga mu... arachnofobia, czyli lęk przed pająkami, z którym się zmaga. – Na starcie wyobrażam sobie, że moi rywale to wielkie pająki. Dlatego tak szybko uciekam! – przyznał. Fenomen „Błyskawicy”, jak nazywany bywa Bolt, postanowili zbadać także naukowcy. Według modelu matematycznego opublikowanego ponad dekadę temu na łamach „European Journal of Physics”, najszybszy człowiek świata w czasie bicia rekordu globu osiągnął prędkość 12,2 m/s, a więc niespełna 44 km/h. Badaczom udało się ustalić, że do ruchu używane było zaledwie 8% energii mięśni Jamajczyk. Z kolei pozostałe 92% odpowiadało za pokonywanie oporu powietrza. Co ciekawe, wykonana wówczas analiza masy ciała, wysokości i ciepłoty ciała jamajskiego sprintera wykazała, że „współczynnik oporu aerodynamicznego Bolta był mniej korzystny niż w przypadku przeciętnego człowieka”. – To pokazuje, jak niezwykłe są jego zdolności. Potrafi bić rekordy, chociaż nie jest tak aerodynamiczny, jak inni ludzie – podkreślił Jorge Hernandez z Uniwersytetu Autonomicznego w Meksyku cytowany przez PolskieRadio.pl. Osiągnięcia Usaina Bolta Usain Bolt to jeden z najbardziej utytułowanych sportowców w historii. Jamajski sprinter na swoim koncie ma osiem złoty medali olimpijskich, wywalczonych w Pekinie, Londynie i Rio de Janeiro w biegach na 100 i 200 metrów oraz sztafecie 4x100 m. Na mistrzostwach globu 11-krotnie stawał na najwyższym stopniu podium, dwukrotnie sięgał po srebrny i raz po brązowy krążek. W latach 2008, 2009, 2011, 2012, 2013 i 2016 uznawany był najlepszym lekkoatletą roku (World Athlete of the Year). Bogatą w sukcesy karierę zakończył po mistrzostwach świata w Londynie w 2017 r., na których zdobył jeden brązowy medal na dystansie 100 metrów. Podczas ostatniego biegu w stolicy Wielkiej Brytanii – sztafety 4x100 m – Bolt doznał kontuzji i nie dobiegł do mety. Halina Konopacka była prawdziwą legendą. W czasie wojny bohatersko ratowała polski skarb Halina Konopacka na rzutni nie miała sobie równych i zawsze była pierwsza. Pierwsza też usłyszała „Mazurka Dąbrowskiego” na igrzyskach olimpijskich, zapisując się tym samym na stałe w... Polka była najszybszą kobietą świata Rekord świata na 100 metrów wśród pań – nieprzerwanie od ponad trzech dekad – należy do Amerykanki Florence Griffith-Joyner. 16 lipca 1988 r. trzykrotna mistrzyni olimpijska z Seulu pokonała najkrótszy lekkoatletyczny dystans na stadionie w czasie poniżej 10,5 sekundy. Druga na liście wszech czasów, Jamajka Elaine Thompson-Herah, w 2021 r. uzyskała wynik 10,54 sek. Podium uzupełnia jej utytułowana rodaczka, Shelly-Ann Fraser-Pryce, z czasem 10,6 sek. Niewiele osób wie, że nieoficjalny tytuł „najszybszej kobiety świata” swego czasu piastowała nasza rodaczka. Stanisława Walasiewicz, bo o niej mowa, była jedną z najlepszych sprinterek XX-lecia międzywojennego. W 1932 r. została pierwszą i jak do tej pory jedyną polską mistrzynią olimpijską w biegu na 100 m. Na rozgrywanych w Los Angeles igrzyskach trzykrotnie wyrównywała rekord globu (11,9 sek.), należący wówczas do Holenderki Tollien Schuurman. Walasiewiczówna w swoim dorobku miała również m.in. srebro igrzysk olimpijskich w Berlinie, siedem medali (w tym cztery złote) Światowych Igrzysk Kobiet oraz dwa tytuły indywidualnej mistrzyni Europy. Ponadto 24-krotnie sięgała po mistrzostwo Polski w różnych konkurencjach. Począwszy od biegów sprinterskich na 60, 100 i 200 m, przez skok w dal, na rzucie oszczepem kończąc. Wybitna lekkoatletka zginęła tragicznie 4 grudnia 1980 r. w czasie napadu na sklep w Cleveland po postrzeleniu przez napastnika. Przypomnijmy, że aktualny rekord Polski wynosi 10,93 s. i został ustanowiony podczas krajowego czempionatu w 1986 roku przez Ewę Kasprzyk. Bliska wyrównania, a nawet poprawienia tego wyniku była halowa wicemistrzyni świata i wicemistrzyni Europy Ewa Swoboda, która w 2023 r. na zawodach w Chorzowie uzyskała czas słabszy zaledwie o 0,01 sekundy od blisko 40-letniego rekordu Polski. Źródła: polskieradio.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Władysław Komar sport miał we krwi. Jego śmierć wstrząsnęła całą Polską
Władysław Komar sięgnął po olimpijskie złoto, gdy nikt na niego nie stawiał. Zapamiętany został nie tylko jako zasłużony sportowiec, ale także znakomity aktor. Występował u Polańskiego i prowadził kabaret z Drozdą.
W tym artykule: Kim był Władysław Komar? Sukcesy sportowe Władysława Komara Kariera aktorska Władysława Komara Wypadek Władysława Komara i Tadeusza Ślusarskiego Pchnięcie kulą to lekkoatletyczna konkurencja, która od lat przynosił reprezentacji Polski worek medali najważniejszych imprez sportowych. Wszystko zaczęło się w 1972 roku, gdy po złoty medal rozgrywanych w Monachium igrzysk olimpijskich sięgnął Władysław Komar. Niewiele jednak zabrakło, by kulomiot w ogóle nie wystartował w konkursie. O jego zwycięstwie na niemieckiej ziemi zadecydował... bokserski nokaut. Kim był Władysław Komar? Władysław Komar uważany jest za jedną z najbarwniejszych postaci polskiego sportu. Na świat przyszedł 11 kwietnia 1940 roku w Kownie na Litwie. Pochodził z usportowionej rodziny. Ojciec Władysław odnosił spore sukcesy na krajowym podwórku w biegu na 110 m przez płotki i skoku wzwyż. Z kolei matka Wanda, z domu Jasieńska, trzykrotnie zdobywała tytuł mistrzyni Polski w pchnięciu kulą. Zanim poszedł w ślady rodziców i na dobre związał się z lekkoatletyką, próbował swoich sił w piłce ręcznej i boksie. Choć w obu dyscyplinach wyróżniał się na tle rówieśników, z czasem coraz bardziej ciągnęło go do ringu. Marzenie o karierze boksera skutecznie wybił mu z głowy włoski pięściarz, Giorgio Masteghin. W 1959 r. podczas spotkania młodzieżowych reprezentacji Polski i Italii na warszawskim Torwarze 19-letni wówczas Komar został znokautowany przez swojego rywala. Wtedy na dobre pożegnał się ze sportami walki. – Po jego potwornym ciosie padłem bez przytomności na deski już w pierwszej rundzie. Cucono mnie kilka minut, zanim odzyskałem przytomność. Początkowo nie zdawałem sobie sprawy ze skutków tego ciosu. Kiedy wróciłem do swojego pokoju na Wawelskiej, nagle straciłem pamięć, zacząłem się pakować, by… wyjechać do Warszawy. Na Dworcu Głównym ze zdumieniem stwierdziłem, że jestem w Warszawie i nie wiedziałem, skąd się tu wziąłem. Było to ostrzeżenie, że po kilku następnych walkach może ze mną stać się coś niedobrego – wspominał po latach. Najwolniejszy maratończyk w historii. Ukończenie biegu zajęło mu ponad 50 lat Przykład Shizo Kanakuriego pokazuje, że nigdy nie jest za późno, aby skończyć coś co zaczęliśmy, choćby pół wieku temu. Oto historia zaginionego maratończyka, która dziś pewnie by si... Sukcesy sportowe Władysława Komara Po dotkliwej porażce ze wspomnianym Masteghią, za namową Witolda Gerutto, wicemistrza Europy z 1938 r. w dziesięcioboju, Władysław Komar rozpoczął treningi lekkoatletyczne. Już dwa lata później pochodzący z Kowna zawodnik stanął na podium mistrzostw Polski, a w 1963 r. został rekordzistą kraju w wieloboju. Mimo znakomitych wyników w rywalizacji dziesięcioboistów, Komar, tak jak jego matka, postanowił skupić się na pchnięciu kulą. Pierwszy międzynarodowy sukces odniósł w Budapeszcie w 1966 r., gdy sięgnął po brązowy medal mistrzostw w Europy na otwartym stadionie. Z kolei rok później zdobył tytuł halowego wicemistrza Starego Kontynentu. Osiągnięcie to powtórzył jeszcze dwukrotnie – w 1972 i 1978 r. Największy sukces w karierze Komara przyszedł po latach startów i to dość niespodziewanie. W swoim trzecim występie na igrzyskach (9. miejsce w 1964 i 6. miejsce w 1968 r.) wywalczył – jako pierwszy polski kulomiot w dziejach – złoty medal olimpijski. Mistrzowski tytuł zapewnił sobie już w pierwszej próbie, posyłając kulę na odległość 21,18 m, czyli o centymetr mniej od rekordu życiowego. Podium w Monachium uzupełnili Amerykanin George Woods (21,17 m) i Hartmut Briesenick z NRD (21,14 m). – Sypały się dobre rezultaty. Bodajże Gies rzucił 21,14. Pchałem jako czternasty. Wkroczyłem do koła. Jak nigdy skoncentrowany i spokojny. Kula była lekka, wydawało mi się, że nie waży 7 kilogramów, że jest drobnym pyłkiem. Pchnąłem. Poszedłem na całego. Wiedziałem, że rzut będzie daleki. 21,18. A potem oczekiwanie. Prawie dwie godziny oczekiwania. Już nie rzuciłem dalej. Tylko oni atakowali. Ale kończy się ostatnia kolejka i teraz wiem, że już mnie nikt nie wyprzedzi – opowiadał Komar. Na kolejny polski triumf w pchnięciu kulą na igrzyskach musieliśmy czekać ponad trzy dekady. W 2008 roku mistrzem olimpijskim został Tomasz Majewski. Cztery lata później, w Londynie, powtórzył ten sukces, zostając trzecim zawodnikiem w historii, który obronił tytuł w tej konkurencji. Kariera aktorska Władysława Komara Po zakończeniu kariery kulomiota Władysław Komar zaczął występować w filmach. Na dużym ekranie zadebiutował jeszcze przed pójściem na sportową emeryturę. W 1975 r. zagrał epizod w produkcji Ewy i Czesława Petelskich pt. „Kazimierz Wielki”. Występy w „Piratach” Romana Polańskiego, „Borysie Godunowie” Siergieja Bondarczuka oraz „Kilerze” Juliusza Makulskiego stały się jego najgłośniejszymi rolami. Mistrz olimpijski z Monachium prowadził również kabaret, do czego namówił go jego przyjaciel, Tadeusz Drozda. Mimo ogromnej popularności, w 1993 r. bezskutecznie ubiegał się o mandat poselski w wyborach parlamentarnych. Polka pobiła kolejny rekord. Oto najstarsza kobieta, która przebiegła maraton Aleksandra Raczyńska zbliża się do 90. urodzin. Mimo wieku kondycji mógłby jej pozazdrościć niejeden nastolatek. Aktywna seniorka ma na koncie wiele sukcesów, a niedawno pobiła wyjątkowy ... Wypadek Władysława Komara i Tadeusza Ślusarskiego 17 sierpnia 1998 r. Władysław Komar zginął – wspólnie z Tadeuszem Ślusarskim, mistrzem olimpijskim w skoku o tyczce z Montrealu – w tragicznym wypadku. Utytułowani reprezentanci Polski wracali z mityngu w Międzyzdrojach. Na trasie pomiędzy miejscowościami Brzozowo i Przybiernów ich samochód, Ford Scorpio, z nieustalonych przyczyn, zderzył się z jadącym z naprzeciwka Renault, prowadzonym przez byłego sprintera, Jarosława Marca. Komar i Ślusarski zmarli na miejscu. Natomiast Marzec po kilku dniach w szpitalu. W wypadku ocalała jedynie żona byłego 400-metrowca oraz Krzysztof Świostek, który podróżował z Komarem i Ślusarskim. W 1998 r. Władysław Komar został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Źródła: sport.tvp.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Stanisława Walasiewicz była najszybszą kobietą świata. Wielu kwestionowało jej płeć
Choć wychowywała się za oceanem, z dumą reprezentowała biało-czerwone barwy. Stanisława Walasiewicz była pierwszą i jak do tej pory jedyną polską mistrzynią olimpijską w biegu na 100 metrów.
W tym artykule: Kim była Stanisława Walasiewicz? Kariera sportowa Stanisławy Walasiewiczówny Najszybsza kobieta świata Tragiczna śmierć mistrzyni Dziś biegi sprinterskie – zarówno wśród pań, jak i panów – zdominowane są przez zawodników i zawodniczki z USA oraz Jamajki. Ale nie zawsze tak było. W XX-leciu międzywojennym tytuł najszybszej kobiety świata piastowała Polka – Stanisława Walasiewicz. Historia jej życia to gotowy scenariusz na film. Kim była Stanisława Walasiewicz? Stanisława Walasiewicz, a właściwie Stefania Walasiewicz, była najszybszą kobietą świata w okresie międzywojennym. Urodziła się 3 kwietnia 1911 r. we wsi Wierzchowni koło Rypina (znajdującej się wówczas pod panowaniem Imperium Rosyjskiego; dziś wchodzącej w skład Kujawsko-Pomorskiego). Gdy miała zaledwie roczek, wraz z rodzicami – Julianem Walasiewiczem i Weroniką z Uścińskich – opuściła kraj i wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. Przyszła mistrzyni olimpijska i jej najbliżsi osiedlili się w Cleveland w stanie Ohio. Życie na obczyźnie nie było jednak usłane różami, dlatego Stanisława już od najmłodszych lat łączyła naukę z pracą w przedsiębiorstwie kolejowym. Na szczęście trudna sytuacja materialna rodziny nie przeszkodziła Walasiewiczównie w rozwijaniu swoich sportowych pasji. W 1927 r., już pod swoim zamerykanizowanym imieniem i nazwiskiem Stella Walsh, wzięła udział w organizowanych przez dziennik „Cleveland Press” zawodach, na których wywalczyła olimpijską kwalifikację. Niestety, mimo obiecujących wyników, pochodząca z Polski biegaczka nie wystartowała na igrzyskach w Amsterdamie, ponieważ nie posiadała amerykańskiego obywatelstwa. Choć początkowo zapierała się, że nie wróci już na bieżnię, gdy emocje opadły, szybko zmieniła zdanie i znowu zachwycała swoimi sportowym umiejętnościami. Kariera sportowa Stanisławy Walasiewiczówny Największy wpływ na losy dalszej kariery Stanisławy Walasiewiczówny miał olimpijski triumf Haliny Konopackiej, która w 1928 r. jako pierwszy polski sportowiec w historii sięgnęła po złoty medal na igrzyskach. Zainspirowana sukcesami swojej rodaczki postanowiła dołączyć do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Cleveland, a rok później udać się w podróż do kraju urodzenia. Trenerzy i działacze Polskiego Związku Lekkiej Atletyki od razu dostrzegli w niej potencjał na wielką mistrzynię. Za wszelką cenę nie chciano dopuścić, by ponownie wróciła za ocean i zaprzepaściła szansę na światową sławę. Początkowo reprezentowała barwy klubu „Sokół-Grażyna”, potem związała się ze słynną „Warszawianką”. O tym, jak z wielkim talentem miano do czynienia, przekonano się w 1930 r. podczas odbywających się w Pradze Światowych Igrzysk Kobiet. Walasiewiczówna była największą gwiazdą imprezy. Łącznie zdobyła aż cztery medale, z czego aż trzy z najcenniejszego kruszcu. Polka okazała się bezkonkurencyjna na dystansie 60, 100 i 200 metrów, a wraz z koleżankami ze sztafety 4x100 m stanęła na trzecim stopniu podium. Najszybsza kobieta świata Na igrzyska w 1932 r. Stanisława Walasiewicz jechała w roli murowanej faworytki do medalu. Mimo że amerykańska federacja wielokrotnie proponowała zawodniczce start pod flagą USA, ta nie zdecydowała się na zmianę barw i w Los Angeles wystąpiła z orzełkiem na piersi. Walasiewiczówna – mimo nieprzychylności miejscowej publiczności – znakomicie pobiegła już w eliminacjach, gdy czasem 11,9 wyrównała należący wówczas do Holenderki Tollien Schuurman (odpadła w 1/2 finału) rekord świata. Ten sam wynik uzyskała także w półfinale i finale, co zapewniło polskiej lekkoatletce złoty medal olimpijski. – Zawsze czułam się Polką. Gorąco pragnęłam, aby dla mnie i moich rodaków, którzy wyemigrowali do Ameryki, zagrano w Los Angeles „Mazurka Dąbrowskiego” i wciągnięto na maszt flagę polską. Dla nas, dla Polonii amerykańskiej, była to sprawa honoru i wynagrodzenia za wiele trudnych chwil, jakie niejednokrotnie przeżywaliśmy na obczyźnie – mówiła po zwycięstwie na amerykańskiej ziemi. Co ciekawe, kilka godzin później świeżo upieczona mistrzyni olimpijska na 100 m wystartowała w finale konkursu rzutu dyskiem, w którym zajęła 6. miejsce. Polscy kibice mieli jednak powody do radości, ponieważ brązowy krążek w konkurencji dyskobolek zdobyła Jadwiga Ways. Swój medalowy dorobek Walasiewiczówna powiększyła podczas kolejnej edycji Światowych Igrzysk Kobiet. W Londynie Polka wygrała bieg na 60 metrów, a na dystansie 100 i 200 metrów musiała uznać wyższość Käthe Krauß z III Rzeszy. W 1936 r. Stanisława Walasiewicz miała jasny plan obrony mistrzowskiego tytułu z Los Angeles. Ostatecznie na igrzyskach w Berlinie uplasowała się na 2. miejscu, tuż za plecami 18-letniej Amerykanie Helen Stephens. Olimpijskie niepowodzenie Walasiewiczówna odbiła sobie dwa lata później. Na mistrzostwach Europy w Wiedniu zwyciężyła w biegu na 100 i 200 metrów, a także sięgnęła po srebrny medal w sztafecie 4x100 m i skoku w dal. Potem karierę 24-krotnej mistrzyni Polski brutalnie przerwał wybuch II wojny światowej. Na lekkoatletyczną bieżnię wróciła w 1946 roku, ale bez większych sukcesów. Starty na czempionacie Starego Kontynentu w Oslo zarówno na 100, jak i 200 metrów zakończyła na etapie półfinałów. Janusz Kusociński z dumą reprezentował Polskę. Za biało-czerwone barwy oddał życie Janusz Kusociński był pierwszym Polakiem w historii, który zdobył złoty medal olimpijski. Bohatersko walczył nie tylko na bieżni, ale także poza nią. Miłość do ojczyzny przypłacili wł... Tragiczna śmierć mistrzyni W 1956 r. Walasiewiczówna oficjalnie zakończyła karierę. W tym samym roku wyszła za mąż za boksera Harry’ego Neila Olsona, dzięki czemu uzyskała amerykańskie obywatelstwo. Małżeństwo, niestety, szybko okazało się pomyłką i zakończyło po zaledwie ośmiu tygodniach od jego zawarcia. Po przejściu na sportową emeryturę Stella Walsh chętnie angażował się w działalność polonijną, pracowała jako trenerka, a także była współpracownicą Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Stanisława Walasiewicz zginęła 4 grudnia 1980 r. Dwukrotna medalistka olimpijska została śmiertelnie postrzelona przez napastnika na parkingu jednego ze sklepów w południowo-wschodniej części Cleveland. Po tragicznej śmierci utytułowanej sportsmenki więcej niż o dramatycznych okolicznościach zdarzenia mówiło się o płci zawodniczki. Wyniki sekcji zwłok wykazały bowiem, że Walasiewicz była osobą interseksualną, a więc posiadała zarówno żeńskie, jak i męskie organy płciowe. Mimo apeli o anulowanie wszystkich wyników sportowych polskiej sprinterki, Międzynarodowe Stowarzyszenie Federacji Lekkoatletycznych (IAAF) oraz Międzynarodowy Komitet Olimpijski (MKOl) nie zdecydowały się na taki krok. Przypomnijmy, że Stanisława Walasiewicz czterokrotnie – w latach 1930, 1932, 1933 oraz 1934 – zwyciężała w Plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca Polski. Była też dwukrotną laureatką Wielkiej Honorowej Nagrody Sportowej (1932 i 1933). Źródła: olimpijski.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Bitwy podczas starożytnych igrzysk. Pokój olimpijski nie zawsze oznaczał zawieszenie broni
Pokój olimpijski to nie mit, jednak nawet w starożytności parokrotnie złamano zasady świętego zawieszenia broni podczas najważniejszej sportowej imprezy czterolecia.
W tym artykule: Pod okiem Zeusa Wojownicy na dachach świątyń Batalia w świętym gaju W kwietniu 2024 roku prezydent Francji Emmanuel Macron zapowiedział, że zrobi wszystko, aby na czas tegorocznych igrzysk w Paryżu na całym świecie zapanował pokój olimpijski. W myśl starożytnej zasady, że podczas tej sportowej imprezy wygasają konflikty zbrojne. W dzisiejszych realiach okazało się to niemożliwe. Np. Rosja stwierdziła, że Ukraina z pewnością wykorzysta ten czas, by się dozbroić. Lecz nawet w starożytności rozejm olimpijski – ekecheiria, święty „pokój boży” – bywał zrywany. Pod okiem Zeusa Pierwsze starożytne igrzyska olimpijskie miały odbyć się w roku 776 p.n.e. Wiemy jednak – choćby z zachowanych zabytków sztuki mykeńskiej – że sport chętnie uprawiano już wcześniej. Mowa o nich także w poematach Homera, opowiadających o zamierzchłej historii Hellady. Historycy i archeolodzy mają dowody na organizację wielu starożytnych lokalnych sportowych imprez, niektórych nawet przeznaczonych dla kobiet – co stanowiło w tamtej epoce ewenement. W czasach Grecji klasycznej najważniejsze były cztery panhelleńskie igrzyska: po pierwsze, zawody w Olimpii na cześć najwyższego z bogów – Zeusa; po drugie, organizowane na cześć Apolla igrzyska pytyjskie w Delfach; po trzecie igrzyska istmijskie ku czci Posejdona na przesmyku korynckim; po czwarte – igrzyska nemejskie, też na cześć Zeusa. Zawody w Olimpii były szczególne. Najbardziej prestiżowe, najświętsze. To według nich z reguły prowadzono rachubę czasu. Wpierw organizatorem zawodów było miasteczko Pisa znajdujące się blisko sanktuarium w Olimpii. Od 680 roku p.n.e. organizację przejęło większe państwo–miasto Elis, stolica historycznej Elidy (o co zresztą Pisaci miewali pretensje). Jak opisywał w „Dysku olimpijskim” Jan Parandowski: „W trzecią pełnię po przesileniu letnim, w elejskim miesiącu Parthenios, Olimpia przyjmie zawodników i gości. Stanąć do igrzysk ma prawo każdy Grek wolno urodzony, nie splamiony zabójstwem, nie obciążony klątwą bogów. I wszystek świat powinien być wolny od zbrodni, bez zmazy krwi, nie zakłócony zgiełkiem broni, a najbardziej ziemie elejska i święty gaj Zeusa. I czas, i miejsce igrzysk. Pokój boży”. I to właściwie do zawodów Olimpii prowadził czteroletni cykl zawodów: najpierw w Nemei, potem w Delfach, następnie pod Koryntem. Oczywiście nie było to taki zwarty i profesjonalny cykl sportowy, jak dzisiaj. Tym niemniej panował w nim porządek, a utalentowany sportowiec mógł wziąć udział w każdych z zawodów. O ile tylko nie pochodził ze skłóconych miast, które opuszczały wzajemnie swoje igrzyska. Np. sportowcy z Elis nie uczestniczyli w zawodach na przesmyku korynckim. Ówczesny sport miał więc swoje ciemne strony. Mieszały się do niego polityka i pieniądze, podejrzenia o korupcję, propaganda, koniunkturalne zmiany barw itp. Nawet uświęconego olimpijskiego pokoju nie zawsze przestrzegano. Halina Konopacka była prawdziwą legendą. W czasie wojny bohatersko ratowała polski skarb Halina Konopacka na rzutni nie miała sobie równych i zawsze była pierwsza. Pierwsza też usłyszała „Mazurka Dąbrowskiego” na igrzyskach olimpijskich, zapisując się tym samym na stałe w... Wojownicy na dachach świątyń Jak pisał starożytny autor Tukidydes, w 420 roku p.n.e. Spartanie naruszyli zasady całkowitego zawieszenia broni, atakując Lepreum na terenie Elidy. Wtedy Elejczycy, zgodnie z regułami, nałożyli na nich grzywnę. Kiedy Spartanie się na nią nie zgodzili, zabroniono im wstępu do Olimpii i udziału w igrzyskach. Tym razem obchodzili więc święto sportu u siebie w Sparcie. A na Elejczykach zemścili się dwadzieścia lat później, najeżdżając Olimpię. Weszli nawet do Altis – otoczonego obronnym murem świętego gaju z sanktuarium Zeusa. Zaatakowani musieli bronić się w Olimpii z dachów świątyń. Wygląda na to, że epizod ten był powiązany z głębszym konfliktem, który targał Helladą. Od 431 do 404 roku p.n.e. trwała wojna peloponeska, w której Sparta rywalizowała z Atenami. Elida sprzymierzona była z tymi drugimi. I zapłaciła za to cenę. Batalia w świętym gaju To jednak nie koniec skandali. „Przykładem jeszcze wyrazistszym była regularna bitwa w Altis podczas igrzysk olimpijskich 364 roku” – pisze w książce „Starożytni olimpijczycy” profesor archeologii klasycznej Stephen G. Miller. „Rok wcześniej Arkadyjczycy oraz ich sprzymierzeńcy zdobyli Olimpię. Gdy nadszedł odpowiedni czas, przygotowywali się do świętowania igrzysk. Podczas rozgrywania pentatlonu [antycznego pięcioboju; przyp. red.] Elejczycy, którzy nie cieszyli się opinią szczególnie dzielnych czy biegłych w wojennym rzemiośle, niespodziewanie zaatakowali sanktuarium i spychali Arkadyjczyków w głąb Altis, aż ponieśli tak duże straty, że się wycofali. Arkadyjczycy dokończyli zawody, lecz Elejczycy nie uznali wyników i nazwali je anolympias (olimpiada pominięta)”. Janusz Kusociński z dumą reprezentował Polskę. Za biało-czerwone barwy oddał życie Janusz Kusociński był pierwszym Polakiem w historii, który zdobył złoty medal olimpijski. Bohatersko walczył nie tylko na bieżni, ale także poza nią. Miłość do ojczyzny przypłacili wł... Mówiło się, że zajmując Olimpię Arkadyjczycy kierowali się tym, by zwrócić organizację igrzysk Pisatom, swoim sojusznikom. Jednak ostatecznie do tego nie doszło. „Arkadyjczycy zrezygnowali później z kontrolowania Olimpii, ale nie zniknęła pamięć o zdarzeniach, które nastąpiły podczas zawodów i wielu kosztowały życie” – pisze Miller. A tradycja starożytnych igrzyska przetrwała jeszcze kilkaset lat, aż do roku 393 roku n.e., gdy zniósł je chrześcijański cesarz rzymski Teodozjusz I Wielki w ramach walki z pogaństwem. Źródło: Ksenofont, „Historia grecka”, Ossolineum, Wrocław 2004; Stephen G. Miller, „Starożytni olimpijczycy”, PIW, Warszawa 2006; Jan Parandowski, „Dysk olimpijski”, Iskry, Warszawa 1987; Pauzaniasz, „Wędrówki po Helladzie”, Ossolineum, Wrocław 2004. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.