Maszeruj po zdrowie psychiczne. Według nowych badań nordic walking może ograniczyć depresję w 5 tygodni
Depresja dotyka milionów ludzi na całym świecie, ale nowe badanie przynosi bardzo optymistyczne wieści. Okazuje się, że nordic walking działa jak silny antydepresant. Już po 5 tygodniach pacjenci z ciężką postacią choroby odczuli ulgę, a ponad połowa osiągnęła remisję.
Depresja to dziś jedno z najpoważniejszych wyzwań dla zdrowia publicznego. Dotyka szacunkowo ok. 5,7% dorosłej populacji na całym świecie. Potrafi odebrać zdolność do odczuwania przyjemności i zainteresowanie wszystkim, co wcześniej sprawiało radość. W najcięższej postaci depresja może bezpośrednio zagrażać życiu, prowadząc do myśli i zachowań samobójczych. Choć tradycyjne leczenie opiera się na psycho- i farmakoterapii, liczne badania wykazują, że aktywność fizyczna wyraźnie pomaga w redukcji objawów. Najlepszy efekt dają ćwiczenia aerobowe. Nowe badanie dowodzi, że nordic walking może być wyjątkowo skuteczną metodą wspierającą powrót do zdrowia psychicznego. Nordic walking: wyjątkowy fiński trening całego ciała Nordic walking to wysoce efektywna forma aktywności aerobowej, która polega na marszu z wykorzystaniem specjalnie zaprojektowanych kijków. Dzięki temu zwykłe chodzenie przekształca się w intensywny trening całego ciała, angażujący do 90% wszystkich mięśni. Dyscyplina ta wywodzi się z Finlandii, gdzie powstała jako metoda letniego treningu dla narciarzy biegowych, mająca na celu utrzymanie kondycji poza sezonem. Z czasem sport ten zyskał ogromną popularność wśród osób niezwiązanych z narciarstwem ze względu na liczne korzyści zdrowotne i przystępną formę. Dziś nordic walking jest ceniony nie tylko za wpływ na kondycję, ale też jako prosty, niedrogi i powszechnie dostępny sposób na poprawę ogólnego dobrostanu, co czyni go idealnym narzędziem w profilaktyce zdrowotnej. Pozwala na zwiększenie intensywności treningu bez nadmiernego obciążania stawów, co odróżnia go od tradycyjnego trekkingu. Wpływ nordic walking na depresję. Jak wyglądało badanie? Naukowcy podjęli próbę sprawdzenia, czy nordic walking może realnie poprawić stan zdrowia psychicznego osób zmagających się z zaburzeniami nastroju. Przeprowadzili randomizowane badanie, w którym wzięło udział 64 dorosłych pacjentów cierpiących na depresję o umiarkowanym i ciężkim nasileniu. Do eksperymentu zakwalifikowano wyłącznie osoby, które wcześniej nie podejmowały regularnej aktywności fizycznej. Uczestników podzielono losowo na dwie grupy: 48 osób przypisano do grupy nordic walkingu, a 16 osób do grupy kontrolnej, która nie ćwiczyła. Program trwał 10 tygodni, a sesje treningowe odbywały się dwa razy w tygodniu po godzinie. Całość przebiegała pod okiem wykwalifikowanego instruktora, który dbał o prawidłową technikę i bezpieczeństwo. Do mierzenia intensywności wysiłku wykorzystano monitory tętna, a instruktor pilnował aby wysiłek był umiarkowany. Postępy mierzono za pomocą kwestionariusza Beck Depression Inventory-II (BDI-II), dokonując pomiarów na początku, w połowie (po 5 tygodniach) oraz na koniec 10-tygodniowego okresu. Wyniki badania: nordic walking to silny antydepresant Wyniki badania, opublikowane w czasopiśmie „Journal of Affective Disorders” pokazały bez wątpienia, że nordic walking wykazuje silne działanie przeciwdepresyjne. Zaobserwowano, że u osób biorących udział w sesjach nastąpiła znacznie większa redukcja objawów depresyjnych niż w grupie, która nie ćwiczyła. Co niezwykle istotne, poprawa nastąpiła bardzo szybko, bo już w ciągu pierwszych pięciu tygodni. Uczestnicy z ciężką postacią depresji odnotowali szybszy i silniejszy spadek objawów w pierwszej połowie badania niż osoby z depresją umiarkowaną. To niezwykle ważne, bo dotychczasowe badania i zalecenia mówiły o wielu miesiącach aktywności, by osiągnąć realny efekt terapeutyczny. Do końca 10-tygodniowego okresu od 35% do 53,6% maszerujących osiągnęło stan remisji, co oznacza, że ich objawy spadły poniżej klinicznego progu depresji. Dodatkowym atutem był fakt, że nie odnotowano żadnych urazów czy problemów zdrowotnych. To badanie jest silnym argumentem dla, aby programy ćwiczeń były integralną częścią opieki psychologicznej. Nordic walking udowodnił, że jest bezpieczną, tanią i niezwykle skuteczną metodą walki z objawami depresji w krótkim czasie. Źródło: Journal of Affective Disorders Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Superkomputer rozegrał Mistrzostwa Świata 2026 tysiąc razy. Znamy nowego mistrza i króla strzelców
Mistrzostwa Świata w 2026 roku są turniejem bez precedensu. Aż 48 drużyn mierzy się ze sobą na stadionach w USA, Kanadzie i Meksyku. Zanim rozbrzmiał pierwszy gwizdek – a ten już za nami – brytyjscy naukowcy postanowili zapytać swojego superkomputera o to, kto wygra. Zaawansowana, specjalnie zaprojektowana sztuczna inteligencja rozegrała cały turniej tysiąc razy, wyłaniając faworytów.
Badacze z brytyjskiego Uniwersytetu w Liverpoolu stworzyli nowoczesny model predykcyjny oparty na uczeniu maszynowym. To nie jest zwykły kalkulator statystyczny. System, który w przeszłości bezbłędnie przewidział drugie miejsce Anglii na Euro 2024, otrzymał potężną aktualizację. Jak tłumaczy dr Benjamin Holmes, maszyna szacuje nie tylko indywidualne umiejętności poszczególnych piłkarzy, ale przede wszystkim to, jak będą oni ze sobą współpracować na boisku. Co więcej, algorytmy wzięły pod uwagę symulacje prawdopodobnych kontuzji, zawieszeń za kartki, a nawet fizyczne warunki panujące na stadionach – w tym wysokość nad poziomem morza i lokalną pogodę. W turnieju rozgrywanym na tak rozległym i zróżnicowanym klimatycznie obszarze Ameryki Północnej takie detale mogą ostatecznie decydować o zwycięstwie. Dwa ośrodki, jeden faworyt. Kto zdobędzie puchar Mistrzostw Świata 2026? Kto zatem ma największe szanse na zwycięstwo? Wnioski płynące z brytyjskich symulacji warto zestawić z niezależnymi wyliczeniami, których dokonali eksperci z Uniwersytetu w Innsbrucku. Analiza porównawcza obu źródeł zdradza fascynującą spójność – oba naukowe modele wskazują na tego samego faworyta: Hiszpanię. Nawet pomimo niedawnego, bardzo przeciętnego meczu z Wyspami Zielonego Przylądka. Według superkomputera z Liverpoolu, Hiszpania ma aż 26,1% szans na zdobycie tytułu mistrza świata. Drugie miejsce przypadło Anglii (17%), trzecie Francji (13,5%), a tuż za podium uplasowała się reprezentacja Argentyny (12,4%). Z kolei model z Innsbrucka jest nieco ostrożniejszy w pompowaniu balonika, ale zachowuje identyczny układ sił na szczycie: daje Hiszpanom 14,5% szans, a na kolejnych miejscach umieszcza niezwykle wyrównane ekipy Anglii i Francji (po 12,4%) oraz Niemiec (11,2%). Jeśli wizja sztucznej inteligencji się spełni, 19 lipca 2026 roku zobaczymy dokładną powtórkę z finału Euro 2024: starcie Anglii z Hiszpanią. Zanim to jednak nastąpi, Anglicy będą musieli przejść morderczą ścieżkę w fazie pucharowej, eliminując po drodze m.in. Meksyk, Brazylię (w ćwierćfinale) oraz Portugalię. Czarny koń turnieju i walka o Złotego Buta Komputerowe symulacje wyłoniły też spore niespodzianki – chociaż nie dla tych, którzy uważnie oglądali europejskie eliminacje do Mistrzostw. Największym „czarnym koniem” zbliżającego się turnieju okazała się Norwegia, której brytyjski superkomputer dał 3,6% szans na wygranie całego mundialu. To właśnie w jej szeregach gra główny faworyt do zdobycia Złotego Buta – Erling Haaland. Maszyna daje mu 19% szans na tytuł króla strzelców, przewidując, że Norweg, podobnie jak Hiszpan Mikel Oyarzabal, ustrzeli około 5,2 gola w całych mistrzostwach. Z tą ostatnią predykcją byłbym jednym ostrożny – Hiszpan w trakcie meczu z potężnymi Kabowerdeńczykami stał się pierwszym piłkarzem od 1966 roku, który rozegrał pierwsze 30 minut meczu nie dotykając piłki ani razu. Może oszczędzał siły, ale... Nieco niżej plasuje się Anglik Harry Kane z 12,2% szans. Z kolei na przeciwległym biegunie statystyk znalazła się Jordania (najmniejsze szanse na puchar) oraz Szkocja, której przypisano marginalne szanse na poziomie 0,2%. Czy bezduszna matematyka obrabuje nas z piłkarskich emocji? Zdecydowanie nie. Jak trzeźwo przypomina prof. Andreas Groll, współautor badania z Innsbrucka, w tak ogromnych i nieprzewidywalnych turniejach szansa na zwycięstwo absolutnego faworyta rzadko kiedy przekracza barierę 20%. Oznacza to statystycznie, że z ogromnym prawdopodobieństwem wynoszącym 80%, puchar na koniec i tak podniesie zupełnie inna drużyna. Skuteczność komputera z poprzedniego turnieju daje jednak do myślenia, prawda? Ciekawe, czy odbije się to na popularności zakładów u bukmacherów. Źródło: University of Liverpool, Daily Mail Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten przeciwnik nie ma barw narodowych. Eksperci podkreślają, że może zdecydować o wynikach na mundialu
Na piłkarskich Mistrzostwach Świata 2026, rozgrywanych w USA, Kanadzie i Meksyku, piłkarze będą musieli się zmierzyć z nieoczywistym przeciwnikiem. Wróg ten nie przywdziewa żadnych narodowych barw, a eksperci oceniają, że może wyraźnie osłabić swoich przeciwników. Trzymajmy kciuki, aby dokuczliwy smog nie stał się największym wygranym turnieju.
W meczu otwarcia piłkarskich mistrzostw świata 2026 reprezentacja Republiki Południowej Afryki nie sprawiła niespodzianki. Przegrała 2:0 z gospodarzami – drużyną Meksyku. Południowoafrykańczycy za niekorzystny wynik mogą przede wszystkim winić swoją grę w obronie, która znacząco przyczyniła się do stracenia obu bramek. Naukowcy zaznaczają, że czynników wpływających na wyniki jest jednak więcej, a nie wszystkie z nich związane są z koncepcjami taktycznymi reprezentacyjnych selekcjonerów. W trakcie mundialu rozgrywanego w trzech największych krajach Ameryki Północnej piłkarze będą musieli zmierzyć się z cichym przeciwnikiem. Piłka w oparach smogu – czy zanieczyszczone powietrze spowalnia sport? Eksperci wychowania fizycznego od dłuższego czasu zwracają uwagę na utrudnienia w uprawianiu sportu spowodowane niską jakością powietrza. Zależność pomiędzy składem atmosfery a wynikami zawodników rozgrywających mecz została udowodniona m.in. w chińskich badaniach. Tamtejsi naukowcy zauważyli spadek liczby podań o 2,5% i wzrost liczby fauli o 5,1% w trakcie meczu przy wyraźnym wzroście smogu. Co ważne, udowodniono również, że to nieprzyzwyczajona do niekorzystnego klimatu drużyna gości zanotowała zdecydowanie gorsze wyniki. Podobną pracę naukową wykonał dr Michał Zacharko z wrocławskiego AWF-u. Jego zespół w sezonie 2019/20 PKO BP Ekstraklasy (najwyższy poziom rozgrywek piłkarskich w naszym kraju) zmierzył wpływ zanieczyszczenia powietrza na rodzimą ligę. Po podzieleniu Polski na trzy strefy – północną, centralną i południową – okazało się, że zawodnicy na południu kraju, gdzie występowanie smogu jest najintensywniejsze, biegali mniej i wolniej niż ich koledzy z północnych okolic. Amerykański smog W kraju organizatora Piłkarskich Mistrzostw Świata 2026 występuje zjawisko nazywane smogiem fotochemicznym lub smogiem z Los Angeles. Różni się ono od zanieczyszczenia spotykanego w Polsce przede wszystkim okresem występowania. Podczas gdy polski smog generowany jest głównie przez przestarzałe urządzenia grzewcze w trakcie zimy, ten amerykański tworzy się, gdy węglowodory, tlenki azotu i inne składniki spalin samochodowych wchodzą w reakcję z wysoką temperaturą i światłem słonecznym. Dym bogaty w trujący ozon towarzyszy więc upalnym dniom w dużych, nasłonecznionych metropoliach. Specjaliści przewidują, że ten typ smogu będzie można w trakcie mundialu zaobserwować w kilku miastach, gdzie rozgrywane będą mecze. Jak może wskazywać nazwa zjawiska, od zanieczyszczeń nie ucieknie Los Angeles, gdzie swoje spotkania rozegra m.in. Szwajcaria, Bośnia i Hercegowina czy Belgia. Narażone na smog są przede wszystkim meksykańskie miasta: Monterrey, Guadalajara i Meksyk (na kultowym Estadio Azteca w tym mieście został rozegrany mecz inaugurujący rozgrywki). Na niesprzyjające grze w piłkę nożną warunki przygotować się będą musieli również przyszli półfinaliści mistrzostw, bo to oni zagrają na Mercedes-Benz Stadium w Atlancie, która również typowana jest jako miasto podatne na wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza. Jak zaznaczają eksperci, niekorzystne warunki to również skutek działalności kibiców. Słabo rozwinięty w Stanach Zjednoczonych transport zbiorowy sprawi, że duża część fanów będzie musiała dojeżdżać na mecze własnymi samochodami. Tak duża kumulacja spalin wydzielanych przez pojazdy sympatyków futbolu przyczyni się do znaczącej degradacji jakości powietrza. Parking przed stadionem w Houston, gdzie mierzyć się będą choćby reprezentacje Arabii Saudyjskiej, Holandii czy Curaçao, jest jednym z największych tego typu obiektów na świecie, pozwalając na zaparkowanie 26 tysiącom aut. Mimo że na czas mundialu liczba ta zostanie zmniejszona, nadal będziemy mówić o ogromnej przestrzeni, która niewątpliwie skłoni niektórych kibiców do przyjechania na mecz samochodem. Smog kontra sportowcy Uprawianie sportu w pokryte smogiem dni wcale nie uodparnia nas na zanieczyszczenia powietrza. Twórcy kampanii społecznej „Twoja Dawka Smogu” zaznaczają, że sportowcy trenujący na zewnątrz wdychają do swojego organizmu jeszcze więcej trujących substancji niż osoby zwyczajnie poruszające się po mieście. Wytrzymałościowa aktywność fizyczna zmusza nas do wdychania większej ilości powietrza, a co za tym idzie – zanieczyszczeń. Wystarczy godzina intensywnego treningu, by dostarczyć go płucom tyle, ile osoba niećwicząca przyswaja przez całą dobę. W dodatku przy dużym zmęczeniu sportowiec zdecydowanie intensywniej oddycha ustami, a nie nosem, przez co substancje trujące łatwiej wnikają do naszego organizmu. Jakie są konsekwencje takiej sytuacji? Bezpośredni dowód na tę zależność przyniosło badanie obejmujące 2,5 miliona uczestników największych amerykańskich maratonów w latach 2003–2019. Analiza wykazała istotną statystycznie korelację: każdy wzrost stężenia pyłu zawieszonego PM2.5 o zaledwie 1 µg/m³ przekładał się na pogorszenie rezultatów na mecie – średnio o 32 sekundy w przypadku mężczyzn oraz o 25 sekund u kobiet. Można by pomyśleć, że przy tak długim biegu pół minuty to nieduża strata, jednak patrząc choćby na wyniki Maratonu Warszawskiego, widzimy, że taka różnica może przesądzić nawet o zajęciu czołowych lokat. Pozostaje więc się zastanawiać, czy w trakcie przygotowań do północnoamerykańskiego mundialu sztaby trenerskie uwzględniły niekorzystne warunki smogowe. Możliwe, że ten nieoczywisty czynnik wpłynie na wyniki nadchodzących batalii o tytuł mistrza świata. Źródła: Zdrowe Powietrze, Twoja Dawka Smogu Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Mistrzostwa Świata 2026 ruszyły. Mamy dowody, że oglądanie meczów może być dobre dla Twojej psychiki
11 czerwca 2026 roku uwaga miliardów ludzi przenosi się na stadiony Ameryki Północnej. Ruszają Mistrzostwa Świata 2026 – turniej rekordów, który zafunduje nam gigantyczny rollercoaster skrajnych emocji – mimo, że zabraknie na nim naszej reprezentacji. Okazuje się jednak, że ten wielki festiwal futbolu to nie tylko czysta rozrywka, ale też... narzędzie wsparcia dla naszej psychiki. Czy wiesz, że oglądanie tych meczów przyniesie wymierne korzyści dla twojego zdrowia?
Zamiast wyrzutów sumienia z powodu godzin spędzonych przed ekranem, warto spojrzeć na nadchodzący miesiąc z perspektywy neurobiologicznej i psychologicznej. Śledzenie zmagań najlepszych piłkarzy globu uruchamia w naszych organizmach mechanizmy, które skutecznie chronią nas przed plagami współczesności: samotnością oraz stanami depresyjnymi. Mistrzostwa Świata 2026 – początek globalnej fiesty Mecz otwarcia pomiędzy reprezentacją Meksyku a RPA – odbywający się 11 czerwca 2026 roku o g. 21:00 polskiego czasu na legendarnym stadionie Azteca w Meksyku – oficjalnie inauguruje 23. edycję mundialu. Turniej organizowany wspólnie przez Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk jest pod wieloma względami historyczny. Po raz pierwszy na murawę wybiegną reprezentacje aż 48 krajów, a kibice z całego świata zjednoczą się w przeżywaniu sportowych dramatów. Zbiorowe emocje wpłyną na nasz dobrostan. Okazuje się, że one są nam po prostu potrzebne. Nie mistrzostwa. Emocje. Twarde dane z brytyjskich laboratoriów Analizy przeprowadzone przez psychologów z Anglia Ruskin University w Wielkiej Brytanii pokazują kibicowanie w nowym świetle. Wykorzystując dane od 7209 dorosłych osób (w wieku 16–85 lat), badacze udowodnili, że ludzie regularnie uczestniczący w wydarzeniach sportowych wykazują wyraźnie wyższą satysfakcję z życia oraz silniejsze poczucie, że ich codzienność ma głębszy sens. Co kluczowe dla milionów fanów zasiadających przed telewizorami – oglądanie meczów na ekranie daje zbliżony, silny efekt ochronny. Częstotliwość śledzenia transmisji w sieci lub telewizji bezpośrednio koreluje z obniżeniem wskaźników depresji oraz rzadszym zgłaszaniem stanów lękowych. Im częściej oglądamy sport, tym mniejsze jest prawdopodobieństwo wystąpienia symptomów obniżonego nastroju. Czy „pławienie się w cudzej chwale” działa? Dlaczego kibicowanie tak silnie na nas działa? Odpowiedzią jest teoria tożsamości społecznej. Jako gatunek instynktownie poszukujemy przynależności do grup, z którymi dzielimy wspólny mianownik. Oglądając Mistrzostwa Świata 2026 stajemy się częścią potężnej globalnej społeczności, co daje nam podświadome oparcie społeczne i emocjonalne. Naukowcy z belgijskiego uniwersytetu KU Leuven opisali mechanizm określany jako „pławienie się w cudzej chwale” (ang. basking in reflected glory). Kiedy nasza drużyna wygrywa, nasz mózg interpretuje ten sukces jako nasze osobiste osiągnięcie, co momentalnie poprawia samoocenę. Co fascynujące, w przypadku dotkliwej klęski nasz umysł błyskawicznie uruchamia strategię obronną zwaną „odcinaniem się od cudzej porażki” (ang. cutting off reflected failure). Podświadomie dystansujemy się wtedy od przegranych („oni przegrali”, a nie „my przegraliśmy”), aby skutecznie chronić nasze psychiczne zdrowie przed związanym z tym dyskomfortem. Mózg kocha masowe emocje – warto oglądać mecze To zjawisko ma swoje bezpośrednie odzwierciedlenie w anatomii. Badania neuroobrazowe przeprowadzone w Japonii wykazały, że struktury mózgu odpowiedzialne za system nagrody i poczucie przyjemności aktywują się znacznie mocniej, gdy oglądamy dyscypliny najbardziej popularne (takie jak piłka nożna), w porównaniu do sportów bardziej niszowych (np. golfa). Oznacza to, że nasz dobrostan rośnie nie przez sam fakt patrzenia na poruszającą się piłkę, ale przez świadomość, że miliony innych ludzi w tym samym momencie dzielą z nami dokładnie to samo uniesienie. Śmiało włączajmy więc telewizory i kibicujmy wspólnie ze znajomymi – nauka potwierdza, że przeżywanie Mistrzostw Świata 2026 to doskonały trening dla naszej psychiki. Szkoda tylko, że nie możemy kibicować naszym rodakom – wśród 48 drużyn na pewno można jednak znaleźć chociaż jednego nowego ulubieńca. Źródło: Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wyspa dla aktywnych i dla szukających spokoju. Teneryfa dodaje energii ciału i wycisza umysł
Są miejsca, w których odpoczynek nie oznacza bezruchu. Na Teneryfie rytm dnia wyznaczają wulkaniczne ścieżki, trasy rowerowe, fale Atlantyku i wieczory spędzone przy oceanie. Łagodny klimat, średnia roczna temperatura 23°C i niezwykła różnorodność krajobrazów sprawiają, że wyspa przez cały rok sprzyja aktywności, regeneracji i powrotowi do równowagi.
Teneryfa, największa z Wysp Kanaryjskich, jest krainą kontrastów zamkniętych na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. Nad wyspą wznosi się Teide, najwyższy szczyt Hiszpanii (3715 metrów n.p.m.), a otaczający go Park Narodowy Teide wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W jednym dniu można tu przejść od oceanu do wulkanicznych pustkowi, od czarnych plaż do lasów wawrzynowych Parku Wiejskiego Anaga. Wyspa ma 43 obszary chronione, które obejmują niemal połowę jej powierzchni. Ten krajobraz nie jest wyłącznie tłem dla podróży, ale jej najważniejszym bohaterem. Sprzyja ruchowi, lecz równie mocno uczy zatrzymania. Dlatego Teneryfa coraz częściej kojarzy się nie tylko z aktywnym wypoczynkiem, ale także z dobrostanem. Ciało pracuje tu w swoim naturalnym rytmie, a głowa odpoczywa od nadmiaru bodźców. Szlaki przez różne żywioły Teneryfa ma około 1500 kilometrów zatwierdzonych szlaków. Prowadzą one przez lasy wawrzynowe Gór Anaga, surowe przestrzenie parku Teno, sosnowe obszary Corona Forestal i wulkaniczne krajobrazy Parku Narodowego Teide. Wędrówka po wyspie nigdy nie jest jednostajna, bo teren zmienia się tu szybko: ścieżka potrafi zacząć się w wilgotnym lesie, przeciąć górską osadę, a potem zejść ku plaży z czarnym piaskiem wulkanicznym. Na trekkingowej mapie Teneryfy szczególnie wyróżniają się trasy: Alto de Guajara, Malpaís de Güímar, Montaña Blanca Trail prowadzący w stronę Teide, PR-TF 10 Cruz del Carmen – Punta del Hidalgo, PR-TF 72 Paisaje Lunar z Vilaflor oraz PR-TF 8 Afur – Taganana – Afur. Każda z nich odsłania inne oblicze wyspy: od iście księżycowych formacji po zielone doliny i wybrzeże obmywane przez wody Atlantyku. Biegi od oceanu na wulkan Teneryfa jest wprost stworzona dla biegaczy trailowych. Za jedną z najbardziej kultowych tras uznaje się Route 040, oficjalnie otwartą po renowacji w 2020 roku. Szlak startuje przy plaży El Socorro, na wysokości 12 metrów n.p.m., i prowadzi na szczyt Teide. Odcinek do wierzchołka liczy około 27,7 kilometra, a w wersji z powrotem na wybrzeże około 53 kilometry. To wyzwanie przechodzi przez okolice Los Realejos i La Orotavy, krajobraz chroniony Los Campeches, Tigaiga y Ruiz, park Corona Forestal oraz Park Narodowy Teide. Dla biegaczy oznacza próbę wytrzymałości, dla piechurów – intensywne spotkanie z różnicą wysokości i zmiennością natury. Innym symbolem wyspy jest Tenerife Bluetrail by UTMB, którego trasa łączy poziom morza, góry i Park Narodowy Teide, oferując różne dystanse i poziomy trudności. Co roku przyciąga tysiące zawodników z różnych krajów, którzy przyjeżdżają na Teneryfę nie tylko dla sportowej rywalizacji, ale też dla wyjątkowych krajobrazów towarzyszących trasie. Dużą popularnością cieszą się również trasy Cruz del Carmen – El Batán – Cruz del Carmen w Górach Anaga, Arenas Negras – Chinyero prowadząca przez pola lawowe czy Vilaflor – Paisaje Lunar, gdzie sosnowe lasy przechodzą w niemal księżycowe formacje skalne. Rowerem ku chmurom Rowerzyści znajdą na Teneryfie zarówno trasy szosowe, jak i około 200 kilometrów tras MTB. Szlaki górskie prowadzą głównie przez wyższe partie wyspy, szczególnie przez park krajobrazowy Corona Forestal. Sieć obejmuje kilka głównych tras, w tym North Route, Las Raíces – Las Lagunetas, Guía de Isora, South Route i Vilaflor Pine Forests, które można łączyć w przejazdy o różnym dystansie i trudności. Wyspa oferuje kolarzom szosowym dobrze przygotowaną sieć dróg oraz możliwość jazdy na wysokościach sięgających ponad 2000 metrów n.p.m. To jeden z powodów, dla których na Teneryfie trenują profesjonalne drużyny przygotowujące się do najważniejszych startów. Wyspa pozwala tego samego dnia przejechać wzdłuż oceanu, wspiąć się ku podnóżu Teide i wrócić przez sosnowe lasy. Dodatkowym ułatwieniem są obiekty bike-friendly, które oferują przechowalnie rowerów, serwis, wypożyczalnie oraz mapy tras. Trening w oceanie Bliskość Atlantyku czuć na Teneryfie niemal na każdym kroku — to właśnie on wyznacza tempo dnia i tworzy naturalne warunki do aktywności na wodzie. Za jedno z najważniejszych miejsc na wyspie dla miłośników windsurfingu i kitesurfingu uchodzi El Médano. Regularny wiatr, obecny przez większą część roku, oraz rozbudowana infrastruktura szkół, wypożyczalni i serwisów sprzętu tworzą tu idealne warunki do pływania. Z kolei El Médano, La Tejita, Radazul i Alcalá przyciągają także osoby uprawiające wing foil, łączący elementy surfingu, kitesurfingu i lotu nad wodą. Surferzy mają do wyboru 33 spoty o różnym charakterze. Na północy i północnym zachodzie fale są mocniejsze, a południe i południowy zachód oferują zwykle łagodniejsze warunki. Wśród miejsc znanych z fal znajdują się Almáciga, El Socorro, Martiánez, Las Palmeras, Punta Blanca czy Roque de Las Bodegas. Fanom spokojniejszego kontaktu z wodą Teneryfa proponuje SUP i kajaki. Popularne miejsca do pływania kajakiem to m.in. Caleta de Adeje, El Palm-Mar, Las Galletas, Los Cristianos, Los Gigantes, Playa de las Teresitas i Radazul. Z poziomu wody szczególnie mocno działa widok 600-metrowych klifów Los Gigantes, jaskiń i zatoczek ukrytych przed lądem. Pod powierzchnią Atlantyku Teneryfa może pochwalić się ponad 40 miejscami nurkowymi, a przejrzyste wody pozwalają odkrywać dno morskie zarówno początkującym, jak i zaawansowanym nurkom. Wśród najciekawszych lokalizacji wymieniane są El Tubo w Garachico, La Rapadura, La Catedral, wrak Tabaiba z El Peñón, a także Las Eras, Montaña Amarilla, Los Gigantes i Punta de Teno. Pod wodą można spotkać m.in. anioły morskie (raszple zwyczajne), graniki, zielone żółwie morskie i płaszczki. Wyspa jest również jednym z czołowych miejsc freedivingowych w Europie. Ta aktywność wymaga kontroli oddechu, skupienia i świadomości ciała, dlatego dobrze wpisuje się w ideę wellness. Teneryfa oferuje centra treningowe dla osób zaczynających przygodę z nurkowaniem na wstrzymanym oddechu oraz dla tych, którzy chcą doskonalić swoją technikę. Regeneracja w naturze Dobrostan na Teneryfie nie kończy się wraz z treningiem. Naturalne baseny lawowe, takie jak Charco del Viento i Piscinas de Bajamar, plaże z czarnym piaskiem oraz spokojne spacery po miejscowościach pozwalają zwolnić tempo. U południowo-zachodnich wybrzeży wyspy przez cały rok można obserwować walenie. Rejsy wypływają m.in. z Los Cristianos, Puerto Colón i Los Gigantes, a „odpowiedzialne” wycieczki realizowane są na jednostkach z certyfikatem „Barco Azul”. Po dniu pełnym ruchu ważna staje się regeneracja. Teneryfa oferuje liczne hotele pięciogwiazdkowe, wille, hotele butikowe, domy wiejskie, spa i centra wellness. Zabiegi regeneracyjne, opieka fizjoterapeutyczna, centra treningowe wysokiego poziomu i zaplecze dla sportowców sprawiają, że aktywny wypoczynek nie oznacza forsowania organizmu, lecz mądre łączenie wysiłku z odpoczynkiem. Teneryfa łączy sport, przygodę i wyciszenie w sposób naturalny, bez podziału na czas treningu i czas relaksu. Wędrówki, bieganie, jazda na rowerze, surfing, nurkowanie czy kajakarstwo pozwalają odkrywać krajobrazy, które już samą swoją atmosferą sprzyjają regeneracji i odzyskaniu równowagi. Wyspa pokazuje, że dobrostan może zaczynać się od ruchu, od oddechu nad oceanem i od prostego kontaktu z naturą. Materiał promocyjny Tenerife Tourism
Polskie imperium aerodynamiczne świętuje 12 lat. Sprawdziłem, jak działa tunel, który oszukał grawitację
Każdy krok po krętym, betonowym korytarzu przyspieszał bicie mojego serca. Chociaż na jego końcu znajdowało się miejsce, w którym miałem poczuć się prawdziwie wolnym, wtedy jeszcze tego nie wiedziałem – a ślina zdawała się w milisekundach zasychać mi w ustach. Okazało się jednak, że dzięki Flyspot zostanę wielkim fanem lotów w tunelu aerodynamicznym.
Czego spodziewacie się po urodzinach? Ja, przychodząc na 12. rocznicę powstania Flyspot w jego widowiskowym, betonowym gmachu w podwarszawskich Morach, spodziewałem się cocktail party, przemów i braw. Nic bardziej mylnego. Przemowy, owszem, były, ale po kilku chwilach włożono mnie w czerwony strój, wręczono gogle, kask i przygotowano do wejścia do tunelu aerodynamicznego, który samą siłą podmuchu miał wznieść mnie w przestworza. Co to była za przygoda! Kilka słów wstępu – czym w ogóle jest Flyspot? Polska jakiś czas temu stała się ważnym punktem na mapie dla każdego, kto profesjonalnie lub amatorsko zajmuje się lataniem w tunelu aerodynamicznym. Świętujący w tym roku 12. urodziny Flyspot Group to dzisiaj wyjątkowy ekosystem, obejmujący tunele aerodynamiczne (w Warszawie, Katowicach, Wrocławiu i Gdańsku) czy najgłębszy basen nurkowy w Europie (Deepspot w Mszczonowie). Przez lata swojego działania Flyspot odwiedziło ponad milion śmiałków, z czego wielu to dzieci – im jeszcze po prostu nikt nie powiedział, że nie da się latać. Fundamentem historii marki jest wizja Michała Braszczyńskiego, byłego pilota szybowcowego, który postawił sobie za cel, aby wszyscy – w tym ja, piszący ten tekst – mogli realizować marzenia o lataniu. – Od początku chcieliśmy budować obiekty bez kompromisów. Wybraliśmy technologię, która gwarantuje najbardziej stabilną strugę powietrza, co szybko doceniła światowa czołówka sportowców. Cieszy mnie, że przez te 12 lat udało nam się pokazać, że indoor skydiving to nie tylko sport ekstremalny, ale bezpieczna i dostępna dla każdego forma spędzania czasu – mówi Michał Braszczyński, twórca marki Flyspot. Pierwszy tunel aerodynamiczny w Polsce i 5. w Europie otworzył się właśnie w Morach w 2014 roku. Spełnić marzenie o lataniu Wróćmy jednak do samego latania. Jak wygląda taki lot? Muszę przyznać, obleciał mnie lekki strach – w takich momentach przypominam sobie, że mam lęk wysokości. Ku mojemu zaskoczeniu tunel nie składał się tylko z wirnika przy ziemi i szkła, a był skomplikowaną, kilkudziesięciometrową konstrukcją sięgającą w głąb ziemi. Przełknąłem głośno ślinę i – ubrany w ciasny kombinezon – nerwowo przestępowałem z nogi na nogę, czekając na swoją kolej. Jak się okazało: niepotrzebnie. Nad całym lotem czuwał wykwalifikowany instruktor, który pewnym chwytem ustawił mnie w dobrej pozycji, gdy „położyłem” się w powietrzu. To wyniosło mnie do góry, a ja… poczułem się prawdziwie wolnym. Siła bezwładności pozwoliła mi wyobrazić sobie, że właśnie wyskoczyłem z samolotu. Instruktor zabrał mnie także we wspólną podróż na kilkanaście metrów w górę tunelu, co spotęgowało wspaniałe wrażenia. Czy kilka minut lotu wystarcza? Chociaż z zewnątrz wydaje się to krótki czas, to nawet kilkadziesiąt sekund takiego lotu potrafi prawdziwie dać w kość. Muszę się przyznać, że następnego dnia miałem zakwasy, a uważam się za całkiem sprawnego fizycznie! Urodziny na wysokości Sam lot nie był jedyną niespodzianką na urodzinach Flyspotu. Zanim my sami mogliśmy wejść do tunelu, pojawiła się w nim inna istota. To słowo jest nieprzypadkowe – Maja Kuczyńska, czyli Mistrzyni Świata w konkurencji freestyle w indor skydivingu (tj. akrobacjach w tunelu aerodynamicznym) – poruszała się właśnie jak byt nie z tego świata, a ja miałem wrażenie, że obserwuję coś na kształt syreny pływającej w wodzie. W jej wykonaniu lot i akrobacje wydawały się bajecznie proste, jednak sprawdziłem na własnej skórze, że to tylko pozory. Czy warto latać? Z czystym sumieniem mogę zakrzyknąć: tak! Lot w tunelu aerodynamicznym okazał się przygodą, na którą z pewnością wrócę i wydaje mi się szczególnie ciekawy dla tych, którzy niekoniecznie – być może tak jak ja – chcieliby od razu skakać ze spadochronem. Teraz, po „chrzcie bojowym”, być może się to jednak zmieni… ale nie trzymajcie mnie za słowo. Na pewno jednak zobaczymy się we Flyspocie! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak kreatyna wpływa na ciało i umysł? Nauka pokazuje, co działa, a co jest mitem
Kreatyna, kojarzona głównie z siłownią, doczekała się obszernej analizy w książce dr. Mehdi Boroujerdiego. Autor opisuje, co wynika z badań: wpływ na wydolność w krótkim, intensywnym wysiłku, możliwe korzyści dla funkcji poznawczych oraz granice działania i zasady dawkowania.
Kreatyna od lat ma reputację „sportowego” suplementu. W najnowszej analizie farmakolog dr. Mehdi Boroujerdi przenosi ją z siłowni na znacznie szerszy zakres tematów. Wnioski zebrał w książce „Handbook of Creatine and Creatinine In Vivo Kinetics” (CRC Press, 2026). Jak działa kreatyna w organizmie człowieka? Kreatyna nie jest wynalazkiem rynku suplementów. Organizm wytwarza ją naturalnie w wątrobie, nerkach i trzustce z aminokwasów: glicyny, argininy oraz metioniny. Następnie z krwią trafia do tkanek, które szczególnie intensywnie potrzebują szybko dostępnej energii. Około 95 procent zasobów kreatyny magazynują mięśnie szkieletowe, a reszta znajduje się m.in. w mózgu i sercu. W komórkach kreatyna zmienia się w fosfokreatynę. To właśnie ona pomaga błyskawicznie odtwarzać ATP — uniwersalne „paliwo”, od którego zależy praca komórek w chwilach wysokiego obciążenia. Dlatego kreatyna tak mocno przyciąga uwagę sportowców. Gdy liczy się moc w krótkich, intensywnych zrywach, tempo regeneracji ATP staje się kluczowe. Po spełnieniu swojej roli kreatyna rozpada się do kreatyniny, a nerki usuwają ją z organizmu z moczem. Co ważne: tkanki mają ograniczoną możliwość przyswajania kreatyny, a poziom wyjściowy różni się między osobami. To jeden z powodów, dla których duże dawki suplementów nie przekładają się liniowo na większy efekt. Kiedy jest najbardziej użyteczna W analizie podkreślono, że najlepiej przebadaną postacią suplementu pozostaje monohydrat kreatyny. To on ma najsolidniejsze zaplecze danych dotyczących zwiększania poziomu kreatyny i fosfokreatyny w mięśniach. W praktyce oznacza to sprawniejsze odtwarzanie ATP podczas krótkich, intensywnych aktywności, co wiąże się z poprawą mocy mięśni, sprintu oraz możliwości wykonania większej dawki treningu. Jednocześnie dr. Mehdi Boroujerdi obala jeden z najbardziej uporczywych mitów: kreatyna nie jest sterydem. Jej rola w kontekście wysiłku i mięśni wynika ze wsparcia energetycznego, a nie z działania anabolicznego. To rozróżnienie ma znaczenie, bo zmienia perspektywę: kreatyna nie „zastępuje” treningu ani żywienia, tylko może wspierać określony rodzaj pracy mięśni. Wpływ kreatyny na mózg, nastrój i starzenie się Poza sportem pojawia się temat, który interesuje coraz więcej osób: potencjalny wpływ kreatyny na funkcje poznawcze. Autor książki wskazuje na możliwe korzyści dla pamięci, nastroju i szybkości przetwarzania informacji. Jest to szczególnie istotne u osób z niższym wyjściowym poziomem kreatyny – na przykład u starszych dorosłych. W książce zarysowano też obszary badań klinicznych, które wykraczają poza „suplement dla aktywnych”. Kreatyna potencjalnie może pomagać osobom z chorobą Parkinsona, depresją czy utratą masy mięśni i kości związaną z menopauzą. To jednak wciąż zagadnienia, które wymagają większej liczby badań. Podobnie jest z możliwymi właściwościami przeciwzapalnymi i antyoksydacyjnymi kreatyny. Dawkowanie kreatyny W standardowym protokole suplementacji opisano fazę ładowania: 20 g dziennie podzielone na cztery porcje przez 5–7 dni, a potem dawkę podtrzymującą 3–5 g dziennie. Taki schemat ma szybko nasycić zasoby mięśniowe kreatyny. Jest też alternatywa dla osób, które wolą spokojniejsze tempo: 3–5 g dziennie może doprowadzić do podobnego nasycenia w dłuższym czasie — około 28 dni. Istotna jest jednak kwestia biodostępności. Nie każda porcja przyjęta doustnie musi się wchłonąć, bo wpływ na to mają m.in. stabilność w przewodzie pokarmowym oraz indywidualna „pojemność” mięśni. Jednoczesne spożycie kreatyny z węglowodanami może zwiększać jej wchłanianie. Kto może skorzystać, a kto powinien uważać W analizie podkreślono dobry profil bezpieczeństwa kreatyny i wskazano, że obawy o uszkodzenie nerek u zdrowych osób w dużej mierze są nieuzasadnione. Jednak osoby z istniejącymi chorobami nerek powinny skonsultować suplementację z lekarzem. Na efekt wpływa też punkt startu. Wegetarianie i weganie, którzy otrzymują mało kreatyny w diecie, zwykle mają niższe poziomy wyjściowe i mogą reagować wyraźniej niż osoby jedzące mięso. Możliwe są również różnice między płciami, wynikające m.in. z masy mięśniowej i poziomów bazowych, oraz potencjalne korzyści u osób starszych w kontekście mięśni, kości i funkcji poznawczych. Wniosek: kreatyna należy do najlepiej przebadanych suplementów, ale nie jest panaceum. Jej działanie ma mechaniczne, biochemiczne granice, a większe dawki nie gwarantują większych korzyści — nadmiar organizm po prostu usuwa z moczem. Źródło: Handbook of Creatine and Creatinine In Vivo Kinetics
Brakuje ci sił na treningu? Badania wykazują, że ulubiona playlista może zwiększyć wytrzymałość nawet o 20%
Trening to walka przede wszystkim z własnymi słabościami. Mięśnie płoną, oddech się urywa, a nasz mózg robi wszystko, byśmy tylko przerwali ćwiczenia. Okazuje się jednak, że przesunięcie granicy wytrzymałości nie wymaga morderczej dyscypliny, lecz po prostu… odpowiedniej playlisty. Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu w Jyväskylä (JYU) dowodzą, że słuchanie ulubionej muzyki pozwala trenować średnio o 20% dłużej, nie zwiększając przy tym subiektywnego odczucia wyczerpania.
Fińskie badanie opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma „Psychology of Sport and Exercise” pozwala nam lepiej zrozumieć to, jak bodźce dźwiękowe wpływają na naszą fizjologię. Jego wyniki są jednoznaczne: osoby słuchające ulubionych utworów podczas testu kolarskiego do tzw. upadłego, wytrzymywały średnio o 6 minut dłużej niż te trenujące w ciszy. W skali całego treningu oznacza to wzrost wytrzymałości o blisko 20%. Rytm, który oszukuje ból Kluczem do sukcesu nie jest jednak jakakolwiek muzyka, lecz ta samodzielnie wybrana przez ćwiczącego. W eksperymencie wzięło udział 29 aktywnych rekreacyjnie osób (czyli nie profesjonalnych sportowców), które poddano testom przy obciążeniu wynoszącym 80% ich mocy szczytowej. Uczestnicy wybierali utwory o tempie oscylującym między 120 a 140 uderzeniami na minutę (BPM) – to rytm idealnie synchronizujący się z tętnem podczas intensywnego cardio. – Muzyka nie zmienia magicznie naszej kondycji fizycznej ani nie sprawia, że serce nagle pracuje wydajniej – wyjaśnia dr Andrew Danso, główny autor badania z JYU’s Center of Excellence in Music, Mind, Body and Brain. – Ona po prostu pomaga nam lepiej tolerować długotrwały wysiłek. To narzędzie, które pozwala wejść w tzw. strefę bólu i pozostać w niej dłużej, bez poczucia, że ćwiczenia stały się cięższe. Dlaczego to działa? Mechanizm dysocjacji W psychologii sportu zjawisko to nazywane jest dysocjacją. Muzyka działa jak filtr odciągający uwagę mózgu od negatywnych sygnałów płynących z organizmu – takich jak pieczenie mięśni czy narastające tętno. Co fascynujące, naukowcy odnotowali, że choć uczestnicy ćwiczyli dłużej i spalili więcej energii, ich poziom kwasu mlekowego oraz tętno w momencie zakończenia próby były identyczne w obu grupach. Oznacza to, że muzyka nie maskuje fizycznego wyczerpania, ale zwiększa motywację do kontynuowania wysiłku mimo dyskomfortu. Entrainment Co ciekawe, zjawisko synchronizacji ruchu z rytmem muzyki nazywamy entrainmentem. Badania wykazują, że kiedy nasze kroki lub obroty pedałów zrównują się z tempem utworu, organizm staje się o ok. 7% wydajniejszy metabolicznie, ponieważ ruchy stają się bardziej płynne i powtarzalne. Wykorzystaj to na siłowni i skonstruuj swoją playlistę mocy Wnioski płynące z Finlandii mają ogromne znaczenie nie tylko dla profesjonalnych sportowców, ale przede wszystkim dla osób, które mają problem z utrzymaniem regularności treningów. Zamiast polegać na przypadkowej muzyce puszczanej z głośników na siłowni, warto poświęcić kilka minut na stworzenie własnego zestawu utworów. Takich, które dobrze rezonują z charakterem. Szukaj piosenek, które budzą pozytywne emocje i trzymają tempo 120–140 BPM (odpowiada to tempu energicznego marszu lub szybkiego biegu). – Odpowiednia playlista może sprawić, że najcięższe sesje staną się nie tylko wykonalne, ale i satysfakcjonujące – podsumowuje dr Andrew Danso. W czasach walki z chorobami cywilizacyjnymi wynikającymi z braku ruchu, muzyka może okazać się najtańszą i najskuteczniejszą zachętą do dbania o kondycję. Źródło: Psychology of Sport and Exercise Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Szybszy niż mrugnięcie okiem. Poznaj Ace’a – robota, który ośmiesza zawodowców przy stole do ping-ponga
W 1997 roku świat wstrzymał oddech, gdy komputer Deep Blue pokonał Garry’ego Kasparowa w szachy. Niemal dwie dekady później AlphaGo udowodniło dominację maszyn w skomplikowanej grze Go. Te sukcesy miały jednak miejsce w świecie cyfrowym, ale teraz sztuczna inteligencja wykonała kolejny, znacznie trudniejszy krok. Z determinacją wkroczyła na arenę sportową, na której oprócz strategii liczy się zręczność, szybkość, dokładność i umiejętność adaptacji – czyli cechy wcześniej przypisywane wyłącznie ludziom. Poznajcie Ace’a – robota, który gromi mistrzów ping-ponga.
Opracowany przez Sony AI autonomiczny robot Ace nie jest tylko ciekawostką techniczną. To maszyna wyposażona w niezwykle zręczne ramię z ośmioma stawami oraz system czujników, który pozwala jej rywalizować z ludźmi na poziomie eksperckim. Choć na razie przypomina ramię z fabrycznej linii montażowej otoczone siecią kamer, jego umiejętności wprawiły w osłupienie nawet olimpijczyków. Cyfrowy mózg, ludzka zwinność Sukces Ace’a opiera się na trzech filarach. Po pierwsze, robot wykorzystuje czujniki oparte na zdarzeniach (ang. event-based sensors). Zamiast analizować każdy piksel obrazu, Ace skupia się wyłącznie na zmianach ruchu i jasności, co pozwala mu błyskawicznie śledzić tor lotu piłeczki oraz jej rotację – odczytuje ją nawet poprzez analizę logo nadrukowanego na piłce. Po drugie, Ace uczył się grać poprzez uczenie przez wzmacnianie bezmodelowe (ang. model-free reinforcement learning). Zamiast programować mu każdą trajektorię, naukowcy pozwolili AI „trenować” w symulacji. Robot spędził tysiące godzin w wirtualnej rzeczywistości, rozgrywając mecze z samym sobą, co pozwoliło mu wypracować własną, unikatową taktykę. Po trzecie, kluczowa jest szybkość reakcji. Podczas gdy zawodowy sportowiec potrzebuje około 230 milisekund na reakcję, całkowite opóźnienie systemu Ace wynosi zaledwie 20 milisekund. To sprawia, że maszyna jest w stanie odpowiedzieć na zagrania, które dla człowieka są niemal niewidoczne. To aż przerażające. Pogromca sportowców W badaniu opublikowanym w prestiżowym czasopiśmie „Nature” Ace początkowo zmierzył się z grupą graczy o wysokich umiejętnościach. Wynik? Wygrał wszystkie mecze z wyjątkiem dwóch starć z elitarnymi zawodowcami. Jednak naukowcy z Sony AI nie poprzestali na tym. W grudniu 2025 roku Ace po raz pierwszy pokonał zawodowego gracza, a wiosną 2026 roku odniósł zwycięstwa nad kolejnymi profesjonalistami, w tym nad Miyuu Kiharą, zawodniczką z pierwszej 25-tki światowego rankingu. Kinjiro Nakamura, były olimpijczyk, przyznał po obserwacji Ace’a, że robot wykonał uderzenie, które wcześniej uważał za niemożliwe do zrealizowania. To odkrycie zmotywowało go do refleksji, że być może ludzie również mogą nauczyć się tak ekstremalnych technik. Czy możemy dogonić maszyny? View oEmbed on the source website Robotyczny wyścig zbrojeń Ace nie jest odosobnionym przypadkiem w gwałtownie rozwijającym się świecie robotyki. Jesteśmy świadkami momentu ekstremalnego rozwoju robotyki, a maszyny coraz lepiej radzą sobie w nieprzewidywalnym środowisku fizycznym. Wszyscy żyjemy spektakularnym sukcesem z Pekinu, w którym kilka dni temu humanoidalny robot pobił rekord świata, przebiegając półmaraton w zaledwie 50 minut. Choć bieganie i tenis stołowy wymagają innych kompetencji, oba osiągnięcia łączy jedno: zdolność do adaptacji w czasie rzeczywistym. Czego maszynie wciąż brakuje? Mimo technicznej dominacji, Ace wciąż ma słabe punkty. Zawodnicy, którzy z nim grali, zauważyli, że robot nie posiada twarzy – a profesjonalni gracze często czytają mowę ciała i mimikę przeciwnika, by przewidzieć jego ruch. Z drugiej strony, Ace również nie potrafi blefować ani odczytywać psychologicznych „podpowiedzi” wysyłanych przez ludzi. Obecnie system opiera się na kamerach zewnętrznych rozmieszczonych wokół stołu, ale naukowcy przewidują, że w przyszłości Ace zyska formę humanoidalną, co pozwoli mu na jeszcze większą swobodę ruchu. Przyszłość poza halą sportową Chociaż stół do ping-ponga jest doskonałym poligonem doświadczalnym dla robotyki, to technologia stojąca za Ace’em ma znaczenie szersze zastosowanie. Zdolność do precyzyjnej pracy i adaptacji jest kluczowa dla przemysłu, logistyki czy potencjalnie nawet… medycyny. Autonomiczny robot-chirurg to nie aż tak odległa przyszłość, jak może nam się wydawać. – Gry od dawna służą jako wzorce dla sztucznej inteligencji – mówi Peter Dürr z Sony AI. – Ace oferuje jednak coś, czego nigdy wcześniej nie uchwycono: autentyczną rywalizację atletyczną między robotem a człowiekiem – dodaje. Czy to zapowiedź nowej ery, w której maszyny staną się naszymi treningowymi partnerami, zmuszając do przesuwania granic ludzkiej możliwości? Pojawia się jednak pytanie – kiedy osiągniemy swój limit? A może nigdy już nie dogonimy maszyn? Źródła: Nature, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wyprodukowany w Chinach humanoidalny robot przebiegł półmaraton szybciej niż wynosi ludzki rekord świata
W Pekinie odbył się drugi w historii półmaraton, w którym rywalizowały wyłącznie humanoidalne roboty. Wyniki pokazały ogromne zaangażowanie chińskich firm w rozwój nowoczesnej robotyki oraz szybkie postępy, jakie osiągają zespoły. W ubiegłym roku zwycięski robot pokonał trasę 21 km w czasie 2 godzin i 40 minut. W tym roku zwycięzcy zabrało to zaledwie 50 minut.
Przez szereg lat rozwoju robotów humanoidalnych jednym z poważniejszych problemów była kwestia sprawnego poruszania się maszyn. Chociaż firma Boston Dynamics regularnie pokazywała nam kolejne filmy, na których jej potężne roboty Atlas tańczyły, uprawiały parkour czy pracowały w magazynie, ich autonomia była ograniczona. A bez możliwości autonomicznego oceniania podłoża, wyboru trasy i sekwencji ruchów nie można tak naprawdę mówić o robotach mających naśladować zdolności człowieka. Robot – maratończyk Temat automatyzacji z wykorzystaniem robotów humanoidalnych bardzo prężnie rozwijają chińskie korporacje. W zeszłym roku zorganizowano w Pekinie pierwszy półmaraton dla takich maszyn. Wzięło w nim udział 26 robotów humanoidalnych poruszających się poprzez zdalne nawigowanie lub nawigowanie autonomiczne. Ubiegłoroczna edycja obfitowała w problemy, a większość robotów nie była w stanie ukończyć trasy. Zwycięski robot osiągnął wtedy czas 2 godzin i 40 minut – ponad dwukrotnie gorszy niż wynik ludzkiego zwycięzcy tradycyjnego biegu. W tym roku różnica była uderzająca. Liczba zespołów wzrosła z 20 do ponad 100, a kilka czołowych robotów było wyraźnie szybszych od zawodowych sportowców, wyprzedzając ludzkich zwycięzców o ponad 10 minut. Robot opracowany przez markę Honor, spółkę wydzieloną wcześniej z Huawei, ukończył wyścig w czasie 50 minut i 26 sekund. Czyli o około siedem minut szybciej niż wynosi rekord świata w półmaratonie, ustanowiony miesiąc wcześniej w Lizbonie przez Ugandyjczyka Jacoba Kiplimo. Chińska robotyka premium To nie wszystko. Zespoły z firmy Honor ze swoimi autonomicznymi robotami humanoidalnymi zajęły wszystkie trzy miejsca na podium. Du Xiaodi, inżynier firmy Honor pracujący przy zwycięskim robocie, powiedział, że urządzenie było rozwijane przez rok. Wyposażono je w nogi o długości od 90 do 95 cm, aby odwzorować elitarnych biegaczy oraz w technologię chłodzenia cieczą stosowaną w smartfonach firmy. Zawody, które odbywały się równolegle z biegiem dla ludzi, nie obyły się jednak bez problemów. Jeden robot przewrócił się zaraz na starcie, a inny uderzył w barierkę. Co ciekawe, wyścig nadzorowany był również przez robota, który kierował uczestnikami za pomocą gestów ramion i komunikatów głosowych. Według informacji przekazanych przez organizatorów, około 40 procent robotów pokonywało trasę autonomicznie, podczas gdy pozostałe były sterowane zdalnie. Państwowe medium Global Times podało, że jeden z robotów firmy Honor przekroczył linię mety w czasie 48 minut i 19 sekund, co powinno przynieść mu zwycięstwo. Jednak ze względu na to, że robot był sterowany zdalnie, a nie korzystał z autonomicznej nawigacji, musiał oddać palmę pierwszeństwa koledze. Było to związane z punktacją premiującą ruch autonomiczny. Technologiczne mocarstwo W Chinach rozwój technologii stał się obszarem rywalizacji ze Stanami Zjednoczonymi, mającym również znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego. Najnowszy pięcioletni plan Pekinu zakłada „ukierunkowanie działań na granice nauki i technologii”. Przyspieszenie rozwoju produktów takich jak humanoidalne roboty oraz ich zastosowań jest częścią planu na lata 2026–2030 dla drugiej co do wielkości gospodarki świata. To nie jedyna dziedzina technologiczna, w której Chiny wychodzą na prowadzenie. Od pewnego czasu mocno widać, że Chińska Narodowa Agencja Kosmiczna (CNSA) już nie tylko depcze NASA po piętach, ale podejmuje wyzwania, które przerosły Amerykanów. Najlepszym przykładem jest chińska wersja programu Mars Sample Return. Program został anulowany przez administrację Donalda Trumpa, za to jego chińska wersja czyni szybkie postępy. Rynek również wskazuje na bezprecedensowo szybki rozwój technologiczny Chin. Niedawno londyńska firma badawczo-doradcza Omdia niedawno uznała trzy chińskie przedsiębiorstwa – AGIBOT, Unitree Robotics oraz UBTech Robotics Corp. – za jedynych dostawców pierwszej kategorii w globalnej ocenie pod względem liczby dostarczonych uniwersalnych robotów inteligentnych. Ciekawe, co czeka nas dalej. Źródło: TechXplore Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wyścig Pokoju łączył sportowe emocje z wielką polityką. Dla Polaków ta impreza była symbolem narodowej dumy
Wyścig Pokoju był czymś więcej niż tylko wydarzeniem sportowym. Przez niemal sześć dekad majowe zmagania na trasach między Warszawą, Berlinem a Pragą przyciągały przed odbiorniki radiowe i na pobocza dróg miliony entuzjastów kolarstwa. Nic w tym dziwnego. Pomimo że dla komunistycznej władzy ta słynna impreza była narzędziem propagandowym, to w pamięci zwykłych obywateli zapisała się przede wszystkim jako arena narodowych uniesień.
Spis treści: Sport w służbie pokoju Od dwóch miast do trójkąta stolic Polscy bohaterowie Międzynarodowi tytani szos Propaganda i społeczne oddziaływanie Wyścigu Pokoju Zmierzch legendy Nie ulega wątpliwości, że Wyścig Pokoju pozostaje jednym z najważniejszych symboli sportu XX wieku w Europie Środkowej. Choć zrodził się z ideologii, to dzięki pasji kolarzy i kibiców stał się autentycznym fundamentem kulturowym. Polska, jako jeden z filarów tego wydarzenia, wychowała na tej imprezie pokolenia sportowców i pasjonatów, w pamięci których do dziś wybrzmiewa radiowy komunikat: „Halo, halo! Tu helikopter”. Sport w służbie pokoju Początki Wyścigu Pokoju są związane z powojenną próbą redefinicji relacji międzynarodowych w regionie zdominowanym przez Związek Radziecki. Idea wieloetapowej imprezy kolarskiej, która łączyłaby stolice państw demokracji ludowej, narodziła się w 1948 roku. Inicjatywa wyszła od redakcji dwóch czołowych dzienników partyjnych: polskiej „Trybuny Ludu” i czechosłowackiego „Rudého Práva”. Oficjalnym celem miało być zacieśnienie więzi między narodami polskim i czechosłowackim, a sport wybrano jako najbardziej uniwersalny język komunikacji ponad podziałami. Pierwsza edycja była przedsięwzięciem unikatowym w skali światowej. Zorganizowano wówczas dwa równoległe wyścigi – kolarze startowali w tym samym czasie z Warszawy do Pragi i z Pragi do Warszawy. Pierwsza trasa mierzyła 842 km i była podzielona na 5 etapów. Z kolei trasa prasko-warszawska miała 1104 km i 7 etapów. Warunki rywalizacji były skrajnie trudne. Zawodnicy musieli ścigać się po zniszczonych wojną drogach, często brukowanych, a surowy regulamin nakładał na nich obowiązek samodzielnego dokonywania wszelkich napraw roweru, bez pomocy mechaników. Wprowadzenie idei pokoju jako fundamentu imprezy miało wymiar symboliczny. W 1949 roku oficjalnym godłem Wyścigu Pokoju stał się biały gołąb. Grafika ta była niczym innym, jak adaptacją szkicu Pabla Picassa, który powstał w 1948 roku podczas pobytu artysty w Polsce przy okazji Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu. Adaptacja tego symbolu przez organizatorów wyścigu nadała mu rangę międzynarodową i sprawiła, że majowe zmagania stały się rozpoznawalne na całym świecie jako manifestacja dążeń pacyfistycznych. Jednak w praktyce służyły przede wszystkim legitymizacji rządów komunistycznych. Od dwóch miast do trójkąta stolic Z czasem wydarzenie zaczęło ewoluować, nie tylko pod względem geograficznym, ale także organizacyjnym. Kluczowy był rok 1952, kiedy do grona organizatorów dołączył wschodnioniemiecki dziennik „Neues Deutschland”. Trasa objęła wówczas Berlin, tworząc trójkąt trzech stolic. Piąta edycja mierzyła 2135 km i była najdłuższą z dotychczasowych. Udział NRD w zmaganiach miał niebagatelne znaczenie polityczne. Wyścig stał się wówczas „platformą”, na której budowano obraz „nowych, pokojowych Niemiec”. W tamtym czasie, te działania należały do kluczowych elementów polityki zagranicznej ZSRR. Ewolucja trasy imprezy doskonale odzwierciedlała zmiany, jakie zachodziły w układzie sił politycznych. W późniejszych latach wyścig docierał nawet do Moskwy czy Kijowa. Tak dalekie wyprawy były niemałym wyzwaniem logistycznym i miały podkreślać jedność całego bloku wschodniego pod przywództwem radzieckim. Polscy bohaterowie Polacy zwyciężali w klasyfikacji indywidualnej osiem razy, a w klasyfikacji drużynowej dziewięć razy. Każdy z tych sukcesów był świętowany jako wielkie wydarzenie państwowe. Stanisław Królak Pierwszym polskim triumfatorem w Wyścigu Pokoju, w 1956 roku, został Stanisław Królak. To właśnie z tą edycją wiąże się jedna z najciekawszych legend imprezy. Mowa o rzekomej walce Królaka z Rosjanami w tunelu prowadzącym na stadion w Warszawie, gdzie Polak miał użyć pompki rowerowej, by odeprzeć ataki rywali. Choć sam zawodnik zaprzeczał brutalności tego incydentu, i tak stał się on trwałą częścią polskiego folkloru sportowego. Ryszard Szurkowski Lata 70. były czasem dominacji Ryszarda Szurkowskiego, uznanego z najwybitniejszego kolarza amatora w historii. Polak triumfował w Wyścigu Pokoju aż cztery razy: w 1970, 1971, 1973 i 1975 roku. Potrafił wygrywać etapy, klasyfikacje punktowe i górskie, a jednocześnie być liderem drużyny. Stał się symbolem sukcesu polskiego sportu w czasach gierkowskiej propagandy sukcesu, choć jego osiągnięcia były wynikiem katorżniczej pracy i genialnego zmysłu taktycznego. W 1970 roku został uhonorowany międzynarodową nagrodą Fair Play przyznawaną przez UNESCO. Było to wyróżnienie za oddanie własnego roweru rezerwowego Zygmuntowi Hanusikowi podczas mistrzostw Polski, co umożliwiło koledze z reprezentacji zdobycie tytułu. Postawa ta budowała wizerunek Szurkowskiego jako sportowca dżentelmena, co czyniło go postacią uwielbianą przez tłumy. Stanisław Szozda Nieodłącznym towarzyszem sukcesów Szurkowskiego był Stanisław Szozda, który zwyciężył w klasyfikacji generalnej w 1974 roku. Był znany z niezwykłej dynamiki i waleczności. W historii wyścigu zapisał się między innymi dzięki wygraniu czterech etapów z rzędu w 1974 roku. Duet Szurkowski-Szozda był postrachem peletonu, choć rywalizacja między nimi nierzadko stwarzała wyzwania dla trenerów kadry. Polskie sukcesy zespołowe W klasyfikacji drużynowej, Polacy triumfowali dziewięciokrotnie: 1948 (na trasach w obie strony), 1967, 1968, 1970, 1973, 1974, 1991 oraz 1995. Międzynarodowi tytani szos Absolutnym rekordzistą pod względem zwycięstw w klasyfikacji generalnej jest Steffen Wesemann (Team Telekom). Niemiec triumfował pięciokrotnie: w 1992, 1996, 1997, 1999 i 2003 roku. Jego sukcesy przypadają na okres transformacji wyścigu, kiedy do rywalizacji dopuszczono grupy zawodowe. Tuż za nim, z czterema zwycięstwami na koncie, plasują się wspomniany wcześniej Ryszard Szurkowski i Uwe Ampler, który wygrywał w latach 1987, 1988, 1989 i 1998. Pod względem liczby wygranych etapów nikt nie może równać się z Olafem Ludwigiem. Mistrz finiszu z peletonu, ale również znakomity czasowiec, zwyciężył w sumie w 38 etapach. 12 z tych triumfów to jazdy indywidualne na czas. Triumfatorzy w klasyfikacji drużynowej Najwięcej tytułów w klasyfikacji drużynowej zdobyła reprezentacja ZSRR, która zdominowała rywalizację aż 20-krotnie. Na drugim miejscu plasują się NRD/Niemcy z 11 zwycięstwami. Podium zamyka Polska. Propaganda i społeczne oddziaływanie Wyścigu Pokoju Słynna impreza była fenomenem wykraczającym poza sport. Dla władzy wyścig pokoju pełnił przede wszystkim funkcję propagandową. W krajach socjalistycznych każdy etap był okazją do manifestacji siły państwa. Na trasach ustawiano tablice z hasłami politycznymi, a kolarze byli witani w zakładach pracy i szkołach. Szczególną rolę odgrywał Górny Śląsk – najbardziej uprzemysłowiony region Polski był stałym punktem trasy, co miało pokazywać „sojusz sportu z klasą robotniczą”. Wielkie stadiony wypełniały się po brzegi, gdy peleton zbliżał się do bieżni. Atmosferę podgrzewały relacje radiowe i telewizyjne. To właśnie podczas Wyścigu Pokoju narodziły się talenty wielkich komentatorów, jak Bohdan Tomaszewski, którego sposób operowania słowem uznawano za wzór elegancji języka polskiego. Wyścig w obliczu katastrofy Najbardziej kontrowersyjnym momentem w historii słynnej imprezy była jej 39. edycja (1986 rok). Start wyścigu zaplanowano w Kijowie na 6 maja, zaledwie kilka dni po katastrofie w Czarnobylu. Mimo ogromnego zagrożenia radiacyjnego władze radzieckie zdecydowały o przeprowadzeniu wyścigu, by zademonstrować światu, że sytuacja jest pod kontrolą. Wiele ekip z Europy Zachodniej zrezygnowało ze startu, jednak kolarze z bloku wschodniego, w tym Polacy, zostali zmuszeni do udziału w rywalizacji. To wydarzenie położyło się cieniem na idei wyścigu jako imprezy niosącej pokój i bezpieczeństwo i obnażyło bezwzględność politycznych decydentów. Zmierzch legendy Po 1989 roku Wyścig Pokoju stanął przed wyzwaniami nowej rzeczywistości rynkowej. Brak centralnego finansowania i upadek partyjnych gazet-organizatorów wymusiły prywatyzację imprezy. W latach 90. wyścig był organizowany przez różne podmioty, a do rywalizacji zaczęły stawać profesjonalne grupy kolarskie, co zmieniło charakter wyścigu z amatorskiego na zawodowy. Ostatnia edycja imprezy odbyła się w 2006 roku. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Wembley Stadium to nie tylko katedra futbolu. Słynna arena gości też największe gwiazdy rozrywki
Wembley Stadium to nie tylko obiekt sportowy. Mówimy tu o instytucji, która od ponad stulecia stanowi centralny punkt na mapie światowego sportu i rozrywki. O budowli, która jest sercem brytyjskiej tożsamości. Pelé, powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych piłkarzy w historii, nazwał Wembley „katedrą futbolu”, co najlepiej oddaje niemal sakralny status tego miejsca w świecie sportu.
Spis treści: Stadion, który stanął na gruzach niespełnionych ambicji Narodziny Empire Stadium Finał białego konia Złota era stadionu Muzyka i popkultura Pożegnanie bliźniaczych wież Cud architektury i inżynierii Nowe wydarzenia sportowe Kultowe koncerty Od momentu otwarcia pierwotnej konstrukcji w 1923 roku, Wembley przeszło niezwykłą ewolucję – od symbolu imperialnej potęgi, przez arenę powojennej odbudowy ducha, aż po dzisiejszy cud nowoczesnej inżynierii. W tym kontekście nie można powiedzieć, że obiekt ten to tylko stal, beton i trawa. Słynny stadion to de facto miejsce, gdzie emocje znajdują swoje ujście i symbol ciągłości brytyjskiej kultury. Stadion, który stanął na gruzach niespełnionych ambicji Zanim na murawie Wembley wybrzmiał pierwszy gwizdek, teren ten miał stać się domem dla struktury, która rzuciłaby wyzwanie paryskiej wieży Eiffla. Historia Wembley Park zaczyna się bowiem od śmiałego sir Edwarda Watkina, przedsiębiorcy kolejowego, który w latach 90. XIX wieku zapragnął zbudować „wielką wieżę Londynu”. Niedokończony gigant Konstrukcja Gustawa Eiffla wywarła na Watkinie tak duże wrażenie, że postanowił wybudować kolosa, który przyćmiłby „żelazną damę”. W 1890 roku ogłosił konkurs architektoniczny na centralny punkt rekreacyjnego parku – mającą mierzyć 358 metrów wieżę. Zwycięski projekt zakładał ośmionogą konstrukcję, którą później, ze względów ekonomicznych, zredukowano do czterech nóg. Prace rozpoczęto w 1892 roku, jednak ze względu na problemy z fundamentami i brak funduszy przerwano je, gdy wieża mierzyła zaledwie 47 metrów. Ostatecznie rozebrano ją w 1907 roku. Jednak niespełnione ambicje Watkina stały się fundamentem dla obiektu, który stał się jednym z najważniejszych punktów na sportowej i rozrywkowej mapie świata. Narodziny Empire Stadium Decyzję o budowie stadionu podjęto w ramach Wystawy Imperium Brytyjskiego. Rząd potrzebował reprezentacyjnego obiektu, który pomieściłby pawilony prezentujące poszczególne kolonie i poświęcone różnym dziedzinom nauki i sztuki. Za najdogodniejszą lokalizację uznano Wembley Park. Empire Stadium został wybudowany w zaledwie 300 dni, kosztem 750 tys. funtów. Architekci sir John Simpson i Maxwell Ayrton, współpracując z inżynierem sir Owenem Williamsem, stworzyli monumentalny obiekt, którego najbardziej rozpoznawalnym symbolem stały się twin towers – dwie białe wieże o wysokości 35 metrów, zwieńczone kopułami nawiązującymi do architektury subkontynentu indyjskiego. Finał białego konia Pierwszym wydarzeniem sportowym na nowym obiekcie był finał FA Cup z 28 kwietnia 1923 roku, rozegrany pomiędzy Bolton Wanderers a West Ham United. To, co miało być zwykłym meczem piłkarskim, zamieniło się w wydarzenie, którego z całą pewnością nie można nazwać typowym. Chaos i kontrola tłumu Oficjalna pojemność stadionu wynosiła wówczas 127 tys. miejsc. Entuzjazm kibiców był jednak tak duży, że przez bramki wtargnęło, według szacunków, od 240 tys. do ponad 300 tys. osób. Tłum wylał się na murawę, uniemożliwiając rozpoczęcie gry. Sytuację opanował dopiero policjant George Scorey na swoim białym koniu o imieniu Billy, który z niezwykłym spokojem pomagał spychać tłum za linie boczne boiska. To wydarzenie wymusiło konieczność wprowadzenia biletowania na wszystkie przyszłe wydarzenia. Na cześć Billy’ego kładka łącząca stację kolejową ze stadionem została nazwana White Horse Bridge. Złota era stadionu W połowie XX wieku Wembley ugruntowało swoją pozycję jako centrum światowego sportu. Igrzyska 1948 Po II wojnie światowej, stadion stał się główną areną Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 1948 roku. To symboliczne wydarzenie udowodniło światu, że Londyn podnosi się z gruzów wojny. Największą bohaterką igrzysk została Holenderka Fanny Blankers-Koen, która zdobyła na Wembley cztery złote medale lekkoatletyczne. Finał Matthewsa Rok 1953 przyniósł finał FA Cup, który do dziś jest uznawany za jeden z najbardziej dramatycznych meczów w historii. Blackpool pokonało Bolton Wanderers 4:3, a spotkanie zostało nazwane „Finałem Matthewsa” na cześć 38-letniego Stanleya Matthewsa, który w swoim trzecim finale w końcu zdobył upragnione trofeum. Bohaterem statystycznym był jednak Stan Mortensen, który zdobył jedynego hat-tricka w historii finałów FA Cup na starym Wembley. Anglia na szczycie Najważniejszą datą w historii stadionu pozostaje jednak 30 lipca 1966 roku. Finał mistrzostw świata przeciwko RFN przyniósł Anglii jedyny jak dotąd tytuł mistrzowski. Hat-trick Geoffa Hursta i ikoniczny obraz Bobby’ego Moore’a odbierającego Puchar Jules Rimet z rąk królowej Elżbiety II do dziś pozostają fundamentami angielskiej kultury sportowej. Zwycięski remis Dla nas najważniejszym wydarzeniem na londyńskim stadionie pozostaje mecz Anglia-Polska z 17 października 1973 roku, rozegrany w ramach eliminacji do mistrzostw świata 1974. Polacy wcześniej wygrali z Anglikami 2:0 na Stadionie Śląskim w Chorzowie, jednak to gospodarze byli faworytami spotkania. Reprezentacja Anglii miała zdecydowaną przewagę, ale polska drużyna prezentowała się wyśmienicie, zwłaszcza bramkarz Jan Tomaszewski. W 57. minucie Jan Domarski zdobył bramkę dającą nam prowadzenie. W 63. minucie Anglicy wyrównali po rzucie karnym, ale remis utrzymał się do końca. Dzięki temu reprezentacja Polski po raz pierwszy po II wojnie światowej awansowała do finałów Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej. Muzyka i popkultura W latach 70. i 80. XX wieku stary Wembley przestał być wyłącznie areną sportowych zmagań. Słynny stadion stał się także najważniejszym przystankiem dla największych tras koncertowych świata. 13 lipca 1985 roku obiekt gościł Live Aid – charytatywny mega-koncert zorganizowany przez Boba Geldofa i Midge’a Ure’a. Występ zespołu Queen, z Freddiem Mercurym u szczytu formy, do dziś regularnie wygrywa w plebiscytach na najlepszy występ na żywo w historii rocka. Na stadionie wystąpił także Michael Jackson, który podczas trasy Bad w 1988 roku wyprzedał Wembley siedmiokrotnie, co wówczas było absolutnym rekordem. Występowali tam również U2 i Madonna. Później na tamtejszej scenie stanęły gwiazdy takiego formatu, jak zespół Take That, który w 2011 roku przyciągnął 266 000 fanów w ciągu czterech nocy, i Adele (z rekordową publicznością 98 000 osób w 2017 roku). Pożegnanie bliźniaczych wież Decyzja o zburzeniu starego Wembley w 2000 roku była niezwykle kontrowersyjna. Twin towers były dla wielu „świętością”, jednak obiekt był już przestarzały i nie spełniał rygorystycznych wymogów. Brakowało udogodnień dla niepełnosprawnych, odpowiedniej liczby toalet i wystarczającej ilości miejsca na nogi. Wizja Normana Fostera Projekt został opracowany przez biuro Foster + Partners oraz HOK Sport. Nowy Wembley miał zmieścić 90 tys. miejsc. Budowa rozpoczęła się w 2003 roku, a zakończyła – cztery lata później. Całkowity koszt wyniósł 757 milionów funtów. Głównym wykonawcą projektu była australijska firma Multiplex, w której jednym z głównych inżynierów był Edmund Obiała. Polski inżynier brał udział w koordynacji prac projektowych i wykonawczych, dbając o to, by wizja architektów z Foster + Partners została przełożona na rzeczywistość budowlaną. Cud architektury i inżynierii Nowy Wembley to arcydzieło inżynierii strukturalnej, którego parametry budzą podziw na całym świecie. Mówimy tu o drugim pod względem wielkości stadionie Europy. Angielski kolos ustępuje tylko Camp Nou w Barcelonie. Ikoniczny łuk Głównym elementem wizualnym i konstrukcyjnym (a także „duchowym spadkobiercą” bliźniaczych wież) jest stalowy łuk o wysokości 133 metrów. Ma on rozpiętość 315 metrów, co czyni go najdłuższą jednoprzęsłową konstrukcją wsporczą dachu na świecie. Łuk wspiera cały dach północny i 60% dachu południowego. To założenie konstrukcyjne eliminuje potrzebę stosowania kolumn podtrzymujących wewnątrz stadionu i gwarantuje każdemu kibicowi niczym niezakłócony widok na murawę. Nowe wydarzenia sportowe Od otwarcia w 2007 roku Wembley Stadium gościł wydarzenia, które w Anglii na nowo zdefiniowały pojęcie sportowej rozrywki. Futbol amerykański Wembley jest regularnym gospodarzem meczów NFL poza granicami USA. Inauguracyjne starcie Miami Dolphins z New York Giants zapoczątkowało trend, który sprawił, że Londyn stał się nieoficjalną europejską stolicą futbolu amerykańskiego. Boks Stadion stał się też areną dla wielkich walk bokserskich. W 2017 roku Anthony Joshua skrzyżował tam rękawice z Władimirem Kliczko. Pięć lat później Tyson Fury zmierzył się z Dillianem Whyte’em. Każda z tych potyczek zgromadziła na trybunach ok. 90 tys. widzów. Kultowe koncerty W ostatnich latach odbyły się tam wydarzenia muzyczne, które już teraz można nazwać kultowymi, nie tylko ze względu na fenomenalne widowisko. Nie bez znaczenia jest także aspekt ekonomiczny takich wydarzeń. W 2024 roku, w ramach trasy The Eras Tour, Taylor Swift wystąpiła na Wembley osiem razy, bijąc rekord Michaela Jacksona dla solowego artysty. Szacuje się, że jej występy dołożyły 300 milionów funtów do gospodarki Londynu. Z kolei powrót zespołu Oasis w 2025 roku przyniósł inny rekord. Według danych firmy Delaware North, fani grupy wypijali średnio 250 tys. pint piwa na jeden wieczór. To ponad sześciokrotnie więcej niż podczas koncertów Taylor Swift i dwukrotnie więcej niż u fanów Coldplay. Każdy koncert przynosił ponad 2 miliony funtów przychodu z samej sprzedaży złotego trunku. Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Po co Majowie grali w piłkę? Odpowiedź kryje się w mitologii
Gra w piłkę stanowi jeden z najciekawszych zwyczajów znanych z obszaru Mezoameryki. Grali w nią Olmekowie, Majowie, Aztekowie i wiele innych społeczności Mezoameryki. Nie chodziło jednak o zwykły sport i rozrywkę. Gra była przede wszystkim czynnością mocno powiązaną ze sferą mitologiczną. A same boiska były symboliczną areną starcia sił dobra z siłami zła oraz wrotami prowadzącymi do zaświatów.
Uważa się też, że praktyka ta mogła odgrywać istotną rolę w rozładowywaniu napięć społecznych w obrębie poszczególnych ośrodków, szczególnie tych o wieloetnicznym składzie. Tym samym była substytutem wojny. Z czasem stała się także areną hazardu i współzawodnictwa społecznego. Boiska okazywały się przestrzeniami dla wielkich wydarzeń o charakterze politycznym, społecznym i religijnym, których częścią było nie tylko składanie ofiar z ludzi, ale także muzyka, taniec, zabawa, a w niektórych miejscach Mezoameryki zapewne także rytualne walki bokserskie. Kto ma rację? Rozstrzygnie mecz Wynik meczu mógł rozstrzygać w kwestiach spornych dotyczących ważnych zagadnień z życia politycznego i religijnego. Kiedy na kilka lat przed przybyciem Hiszpanów do Meksyku na niebie pojawił się „słup ognia” (kometa), Nezahualpilli, jeden z azteckich władców rządzący w Tetzcoco w latach 1473–1515, zinterpretował to jako znak rychłego upadku azteckiego imperium (tzw. Trójprzymierza) i nadejścia nowych rządów. Tymczasem Motecuhzoma Xocoyotzin (Młodszy), władca Tenochtitlanu w latach 1502–1520, nie zgodził się z tą interpretacją. O tym, kto ma rację, miał rozstrzygnąć rytualny mecz. Motecuhzoma przegrał sportowe starcie i uznał to za zły omen. Kilka lat później upadło azteckie imperium; tym samym ziściła się przepowiednia Nezahualpilli. Piłka tworzy politykę Gra w piłkę służyła też określaniu politycznych relacji i hierarchii. Wiemy na przykład, że władcy Majów z potężnego Królestwa Węża z dynastii Kaanul (lub przedstawiciele króla tej dynastii) brali udział w grze rozgrywanej na boiskach położonych w podległych im ośrodkach – La Corona i El Peru. Miało to służyć umocnieniu politycznych więzi pomiędzy oboma ośrodkami, a zarazem ustalić hierarchiczne zależności między nimi. Fascynacja kauczukową piłką Europejczyków, którzy zetknęli się z nową i obcą kulturą obszaru, jaki dziś nazywamy Mezoameryką, od samego początku zafascynowała gra w piłkę. Pierwsi kronikarze hiszpańscy wskazywali na niezwykle wyjątkowe właściwości piłek, szczególnie na ich elastyczność oraz znaczną wysokość odbicia. Nie powinno nas to dziwić o tyle, że przed tym, jak nawiązano kontakty z mieszkańcami Nowego Świata, kauczuk nie był znany na terenie Europy, gdzie piłki produkowano z drewna (!), skóry, tkanin, zwierzęcych pęcherzy oraz krowich żołądków. Wytwarzano je też z końskiego włosia, które zwijano w kulkę, a następnie pokrywano skórą lub innym materiałem. Nadmuchiwane pęcherze zwierząt obkładane skórą, zwane ballone lub pallone, również były szalenie popularne. Można więc śmiało stwierdzić, że sprowadzenie kauczuku do Europy zrewolucjonizowało grę, gdyż wykonane z tego tworzywa piłki bardzo dobrze się odbijały i osiągały znaczną prędkość. Jak wyglądały piłki? Diego Duran, dominikański zakonnik pracujący wśród Azteków, tak opisuje grę i same piłki: „Materiał, z którego wykonana jest ta piłka, nazywany jest hule [guma]… podskakiwanie i odbijanie to jej cechy, w gorę i w dół, do przodu i do tyłu. Może wyczerpać biegnącego za nią [człowieka], zanim ten zdoła ją dogonić”. Kolumb w trakcie swojej drugiej podroży do Ameryki (1493–1496) widział grę na wyspie Hispanioli, a więc poza Mezoameryką, i był pod tak dużym jej wrażeniem, że do Sewilli przywiózł jedną z piłek. Dla odmiany Hernan Cortes po podboju Meksyku zabrał ze sobą do Europy w 1528 roku grupę graczy, którzy rozegrali mecz na dworze króla Hiszpanii Karola V, wprawiając w prawdziwe zdumienie władcę i jego dwór. Najstarsze boiska Zwyczaj gry w piłkę na terenie Mezoameryki jest niemal tak stary jak pierwsze rozwinięte kultury tego obszaru. Najwcześniejsze świadectwa w postaci boisk lub piłek pochodzą już z II tysiąclecia p.n.e. Dwa najstarsze boiska w Mezoameryce odkryto w Paso de la Amada nad wybrzeżem Pacyfiku w meksykańskim stanie Chiapas (datowane na ok. 1600 r. p.n.e.) oraz w Etlatongo na wyżynach Oaxaca (datowane na ok. 1370 r. p.n.e.). Na wczesną metrykę gry wskazują także ceramiczne figurki graczy odkryte na stanowiskach El Openo (stan Michoacan), Tlatilco (stanowisko przykryte przez miasto Meksyk) czy San Lorenzo na ziemiach olmeckich. Z tego ostatniego ośrodka pochodzi kamienna rzeźba (Monument 34) wyobrażająca przyklękającą postać, którą można najprawdopodobniej zinterpretować jako gracza ze względu na charakterystyczny strój (postać posiada pas ochronny przykrywający biodra i dolną część brzucha). Rzeźba pochodzi z okresu około 1400–1100 p.n.e. Szacuje się, że na terenie Mezoameryki znajduje się ponad 2,5 tysiąca boisk. Większość z nich zbudowano w okresie klasycznym (III–X w. n.e.) i postklasycznym (XI–pocz. XVI w. n.e.), kiedy apogeum przeżywało wiele kultur rozwijających się na tym obszarze. Piłka piłce nierówna Wiadomo, że istniały różne rodzaje gry i że nie zawsze do rozgrywania meczu potrzebne były boiska. Ponadto sposoby gry w piłkę ewoluowały na przestrzeni wieków. Jednak najbardziej typowe boiska spotykane na większości obszarów Mezoameryki składały się najczęściej z dwóch równoległych budowli o ukośnych ścianach, co powodowało, że piłka z łatwością odbijała się w kierunku graczy w trakcie meczu. Przestrzeń pomiędzy tymi budynkami tworzyła aleję do rywalizacji na planie litery I. Oba jej końce były często zamknięte przez mur ograniczający boisko. Gra w piłkę po podboju Po konkwiście hiszpańscy zakonnicy zakazali praktykowania gry głownie ze względu na powiązane z nią zakłady, hazard i dużą ilość ran odnoszonych przez graczy w trakcie meczy, a także z powodu rytualnego charakteru rozgrywek. Niemniej w niektórych częściach Meksyku (stany Sinaloa oraz Michoacan) mezoamerykańska gra w piłkę jest praktykowana do dzisiaj. Zwyczaj ten ma zatem ponad 3500 lat i mimo zakazów przetrwał do naszych czasów! W ostatnich latach obserwujemy wyraźny wzrost zainteresowania tematyką rytualnej gry w piłkę w krajach Ameryki Środkowej. Wyrazem tego zjawiska jest zakładanie grup rekonstrukcyjnych, które praktykują grę na odrestaurowanych dawnych boiskach położonych w rejonie stanowisk archeologicznych lub na nowo wybudowanych obiektach, które tworzone są dla turystów, szczególnie w rejonie tłumnie odwiedzanych kurortów, takich jak Xcaret na Jukatanie. Zainteresowanie tą tematyką jest tak duże, że w niektórych krajach, przykładowo w Salwadorze (o czym poinformował mnie doktor Jan Szymański z Uniwersytetu Warszawskiego, od lat prowadzący tam wykopaliska), dzieci grają w tradycyjną piłkę nawet na lekcjach wychowania fizycznego. To jest przedruk z książki autorstwa Jarosława Źrałki pt. „Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej”, która ukazała się nakładem wydawnictwa Bo.wiem. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Czy ruch może zmniejszyć szkody po alkoholu? Nowe badania zaskakują
Alkohol szkodzi – to już pewne. Ale czy regularna aktywność fizyczna może stać się „tarczą ochronną" dla twojego organizmu? Naukowcy sprawdzili, jak sprawność fizyczna wpływa na bilans zysków i strat u osób pijących.
Spis treści: Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Aktywność fizyczna ma wielką moc Czego badania nie są w stanie nam powiedzieć Ograniczenie alkoholu i ruch – co daje największą ochronę? W ciągu ostatniego roku przekaz zdrowia publicznego dotyczący alkoholu uległ wyraźnej zmianie. Przez dekady wiele osób wierzyło, że wieczorny kieliszek czerwonego wina chroni serce. Dziś zarówno Światowa Organizacja Zdrowia, jak i Naczelny Lekarz USA zajęli jednoznaczne stanowisko: żadna ilość alkoholu nie jest wolna od ryzyka. Całkowita absencja jest dla nas najlepsza Mimo to alkohol pozostaje głęboko zakorzeniony w sposobie, w jaki świętujemy, nawiązujemy relacje i odpoczywamy. Wbrew zagrożeniom wielu ludzi wciąż uważa, że warto pić choćby okazjonalnie. – Najnowsze wytyczne nie pozostawiają złudzeń: całkowita abstynencja jest dla nas najlepsza – zauważa prof. Javaid Nauman z Instytutu Zdrowia Publicznego na Uniwersytecie Zjednoczonych Emiratów Arabskich. – Wiemy jednak, że na poziomie ludzkich zachowań jest to mało prawdopodobne. Ta rzeczywistość skłoniła badaczy do postawienia nowego pytania: czy aktywność fizyczna może zneutralizować niektóre z długofalowych skutków picia alkoholu? Pojawiające się dowody sugerują ostrożne „tak”. Aktywność fizyczna może zapewniać pewien stopień ochrony, ale nie eliminuje zagrożeń. Oto, co warto wiedzieć. Czy ćwiczenia mogą zmniejszyć ryzyko związane z alkoholem? Obszerne badania długookresowe zaczynają wyjaśniać, w jaki sposób sprawność fizyczna i spożycie alkoholu oddziałują na siebie w dłuższej perspektywie. Najnowsze dane pochodzą z badania opublikowanego w 2025 roku w czasopiśmie „Sports Medicine”, w którym przez 16 lat obserwowano ponad 24 tysiące dorosłych. Uczestników zaklasyfikowano jako „sprawnych” lub „niesprawnych” na podstawie wieku, poziomu aktywności fizycznej, tętna spoczynkowego oraz obwodu talii. Badacze odkryli, że u osób, które zwiększyły spożycie alkoholu i pozostawały w słabej kondycji, ryzyko zgonu było o 44 procent wyższe niż u osób dbających o formę i zachowujących abstynencję. W przypadku uczestników, którzy pozostawali sprawni fizycznie, zmiany w ilości spożywanego alkoholu nie zwiększały ryzyka śmiertelności – z wyjątkiem tych osób, które zaczęły pić dopiero w trakcie trwania badania. Co więcej, nawet sprawni fizycznie konsumenci alkoholu wypadali lepiej niż osoby niesprawne i niepijące. – Wydaje się, że wysportowana osoba pijąca umiarkowanie ma większe szanse na dłuższe życie niż nieaktywny abstynent – podsumowuje prof. Nauman. Inni badacze przyznają, że wnioski te są uderzające, ale biologicznie uzasadnione. – Z niektórych analiz zawartych w tym badaniu wynika, że sprawność fizyczna była nawet istotniejsza niż samo spożycie alkoholu. Moim zdaniem jest to całkowicie możliwe – twierdzi dr Timothy Naimi, lekarz, epidemiolog uzależnień i dyrektor Kanadyjskiego Instytutu Badań nad Substancjami Psychoaktywnymi na Uniwersytecie w Wiktorii. Teorię tę wspiera również badanie z 2017 roku opublikowane w „British Journal of Sports Medicine”. Wynika z niego, że aktywność fizyczna (zgodna z zaleceniami obejmującymi 150 minut umiarkowanego lub 75 minut intensywnego wysiłku tygodniowo) osłabiała związek między spożywaniem alkoholu a ryzykiem zgonu. Podobne wnioski płyną z badań nad wątrobą. Praca z 2026 roku, opublikowana w „Journal of Hepatology” wykazała, że osoby przestrzegające tygodniowych wytycznych dotyczących aktywności fizycznej cechowały się niższym ryzykiem zgonu z przyczyn wątrobowych – dotyczyło to nawet osób pijących dużo. Korzyści te były wyraźniejsze u kobiet niż u mężczyzn. Z kolei badanie z 2024 roku zamieszczone w „Alcohol and Alcoholism”, w którym przez ponad 10 lat obserwowano osoby pijące w sposób ryzykowny, dowiodło, że u ćwiczących co najmniej 2,5 godziny tygodniowo odnotowano rzadsze przypadki chorób wątroby związanych z alkoholem. Mimo to, jak podkreśla Nauman, żadne z tych odkryć nie sugeruje, że ruch całkowicie neutralizuje szkodliwość alkoholu. – Chciałem dowieść, że ilość spożywanego alkoholu nie ma znaczenia, dopóki dbamy o formę. Tak jednak nie jest – mówi. – Picie alkoholu wciąż jest szkodliwe dla zdrowia. W badaniu u każdego uczestnika – niezależnie od stopnia sprawności – który z biegiem lat zwiększał spożycie alkoholu, odnotowano wzrost ryzyka zgonu. Aktywność fizyczna ma wielką moc – To, że ruch chroni przed niektórymi skutkami picia alkoholu, nie jest zaskoczeniem, ponieważ efekt ten obserwujemy w niemal każdej kategorii chorób – wyjaśnia prof. Peter Kokkinos, dyrektor Centrum Ćwiczeń i Starzenia się na Uniwersytecie Rutgersa. – Zmniejsza on ryzyko wystąpienia cukrzycy, nadciśnienia, niewydolności nerek, choroby Alzheimera oraz wszelkich rodzajów nowotworów i innych głównych chorób przewlekłych nękających ludzki organizm – dodaje. Przyczyną tak silnego działania ochronnego aktywności fizycznej jest fakt, że czyni ona organizm bardziej odpornym. – Gdy mięśnie zostają poddane obciążeniu, wszystkie pozostałe układy muszą dostosować się, by sprostać temu zapotrzebowaniu – mówi dr Kokkinos. – Właśnie dlatego, gdy pozostajemy nieaktywni, serce, mięśnie i każdy inny układ w naszym ciele ulegają osłabieniu. Jako przykład dr Kokkinos wskazuje naczynia tętnicze. Regularne ćwiczenia sprawiają, że tętnice się rozszerzają, podczas gdy częste sięganie po alkohol może prowadzić do odkładania się w nich blaszki miażdżycowej. – Załóżmy, że obaj mamy taką samą ilość blaszki w tętnicach, ale twoja tętnica ma dwukrotnie większą średnicę niż moja – wyjaśnia. – Jeśli więc moja blaszka blokuje 50 procent światła naczynia, u Ciebie blokuje ona tylko 25 procent. Ta dodatkowa rezerwa może być tym, co zapobiega udarowi lub zawałowi serca. Wątroba również mocno odczuwa skutki picia alkoholu, ale świetnie reaguje na aktywność fizyczną. – Wątroba kocha ruch – mówi Elliott Tapper, kierownik naukowy oddziału hepatologii na University of Michigan Health, który zajmuje się poprawą jakości życia i łagodzeniem objawów u pacjentów z uszkodzeniem wątroby. Jak wyjaśnia, alkohol sprzyja gromadzeniu się tłuszczu w wątrobie, co prowadzi do stanów zapalnych. Jednak trening oporowy poprawia wrażliwość na insulinę i pomaga usuwać ten tłuszcz. – Nawet jeśli masa ciała nie spada, to u osób, które zaczynają ćwiczyć, wątroba pod mikroskopem wygląda znacznie lepiej – dodaje. Możliwe jest również wystąpienie sprzężenia zwrotnego. Regularna aktywność fizyczna może z czasem prowadzić do ograniczenia spożycia alkoholu – prawdopodobnie poprzez poprawę nastroju, redukcję stresu lub zmianę nawyków towarzyskich. Choć wyniki badań w tym zakresie nie są jeszcze jednoznaczne, zarówno dr Naimi, jak i prof. Tapper potwierdzają to zjawisko na podstawie własnych obserwacji. Czego badania nie są w stanie nam powiedzieć Choć wyniki są przekonujące, wiążą się z istotnymi zastrzeżeniami. W badaniu z 2025 roku wydolność krążeniowo-oddechowa nie była oceniana za pomocą testów wysiłkowych ani pomiarów wydajnościowych. Zamiast tego zastosowano zweryfikowany model prognostyczny niewymagający ćwiczeń, oparty na wieku, obwodzie talii, tętnie spoczynkowym oraz deklarowanej przez uczestników aktywności fizycznej. Metoda ta jest powszechnie stosowana w dużych badaniach populacyjnych, niemniej pozostaje jedynie szacunkiem, a nie bezpośrednim pomiarem. Pojawia się też pytanie, co tak naprawdę oznacza sprawność fizyczna? – Sprawność jest silnym wskaźnikiem ogólnego stanu zdrowia, ponieważ osobom z licznymi schorzeniami trudno jest zachować formę – zauważa dr Naimi. W zasadzie trudno jest całkowicie oddzielić korzyści płynące z samych ćwiczeń od korzyści wynikających z bycia po prostu zdrowszym. – Gdybyśmy chcieli nieco zbagatelizować te odkrycia, moglibyśmy stwierdzić, że osoba w skrajnie złym stanie zdrowia jest bardziej narażona na śmierć niż osoba zdrowa – dodaje. W grę wchodzą również szersze czynniki strukturalne. – Średnio rzecz biorąc, negatywne skutki spożywania alkoholu są dotkliwsze dla osób o niższym statusie socjoekonomicznym, niższych dochodach, niższym wykształceniu i gorzej się odżywiających – zauważa prof. Tapper. – Aktywność fizyczna może mieć pewne znaczenie, ale najprawdopodobniej jest ona sygnałem współwystępowania wielu innych czynników, które wiążą się z luksusem posiadania czasu i możliwości na włączenie dodatkowego ruchu do codziennych zajęć. Dr Naimi podkreśla, że nawet w dużych badaniach osoby pijące najwięcej bywają niedostatecznie reprezentowane. W badaniu z 2025 roku każda osoba przekraczająca zalecany tygodniowy limit – zdefiniowany jako 10 lub więcej standardowych drinków tygodniowo dla mężczyzn i 5 dla kobiet – trafiała do tej samej kategorii. Oznacza to, że osoby pijące 11 drinków tygodniowo wrzucono do jednego worka z tymi, którzy spożywają ich 30. Korzyści ochronne mogą zatem nie dotyczyć przypadków nadużywania alkoholu lub epizodów intensywnego picia. To istotne, ponieważ w przypadku uszkodzeń wątroby sama aktywność fizyczna nie wystarczy. – Intensywne upijanie się może zniszczyć wątrobę w zaledwie kilka lat. Gdy dojdzie już do uszkodzenia lub rozwinie się pełnoobjawowa choroba wątroby, nie sądzę, aby dieta czy ćwiczenia były w stanie cofnąć te zmiany bez znacznego ograniczenia ilości spożywanego alkoholu – mówi prof. Tapper. – Niemniej jednak, jeśli uda się ograniczyć picie, nigdy nie jest za późno, by przestać. Nawet bardzo chora wątroba może odzyskać sprawność. Utrzymanie tego stanu wymaga jednak prawdopodobnie trwałej zmiany stylu życia. Ograniczenie alkoholu i ruch – co daje największą ochronę? Badania wskazują na jasną hierarchię. Ograniczenie alkoholu zmniejsza ryzyko. Poprawa kondycji zmniejsza ryzyko. Połączenie obu tych elementów zapewnia najsilniejszą ochronę. Jednak aktywność fizyczna ma swoje granice. W przypadku osób spożywających znaczne ilości alkoholu, w tym zmagających się z uzależnieniem, ograniczenie picia może być niezbędnym pierwszym krokiem, zanim aktywność fizyczna będzie mogła w znaczący sposób wpłynąć na poziom ryzyka. – Przekleństwem alkoholu jest to, że widzimy tak wielu ludzi, których doprowadza do choroby – mówi prof. Tapper. – Ale jest też druga strona medalu: kiedy przestajesz pić, istnieje bardzo duża szansa, że wiele aspektów twojego życia ulegnie poprawie. Źródło: National Geographic
Potrafią wstrzymać oddech na kilka minut. Ten lud przystosował się do życia pod wodą
Ludność Bajau od pokoleń żyje w ścisłej symbiozie z morzem. To społeczność z Azji Południowo-Wschodniej, która zasłynęła niezwykłymi zdolnościami nurkowania na jednym oddechu. Badania naukowe pokazują, że ich organizmy wykazują realne adaptacje fizjologiczne i genetyczne związane z życiem w warunkach niedotlenienia.
Spis treści: Bajau – kim są morscy nomadzi? Wyjątkowe umiejętności nurkowania Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Mit o „ludziach ze skrzelami” Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Żyją głównie na wodach Filipin, Malezji i Indonezji. Tradycyjnie zamieszkiwali łodzie lub domy na palach, a ich codzienność przez stulecia była nierozerwalnie związana z rybołówstwem, połowem mięczaków i polowaniem podwodnym. Współcześnie część społeczności prowadzi bardziej osiadły tryb życia, jednak kulturowa tożsamość Bajau nadal silnie związana jest z morzem. Bajau – kim są morscy nomadzi? Bajau (Sama-Bajau, Badjao, Badżawowie) to grupa etniczna określana często mianem „morskich nomadów”. Ich tradycyjny model życia opierał się na stałej mobilności – przemieszczali się między wyspami i lagunami, żyjąc na łodziach zwanych lepa-lepa. Morze było dla nich nie tylko źródłem pożywienia, lecz także przestrzenią społeczną, duchową i ekonomiczną. W przeciwieństwie do wielu społeczności lądowych Bajau przez setki lat funkcjonowali w środowisku, w którym kluczową umiejętnością było nurkowanie bez sprzętu. To właśnie ten styl życia stał się impulsem do badań nad możliwą adaptacją ewolucyjną. Wyjątkowe umiejętności nurkowania Bajau są uznawani za jednych z najlepszych freediverów (nurków wstrzymujących oddech) na świecie. Tradycyjnie nurkowali w poszukiwaniu: ryb, pereł, ogórków morskich, skorupiaków. Niektórzy członkowie społeczności osiągają głębokości kilkudziesięciu metrów, pozostając pod wodą przez kilka minut bez aparatu tlenowego. Kluczowe jest tu zrozumienie, że nie chodzi wyłącznie o trening. Oprócz praktyki istotne znaczenie mają także uwarunkowania fizjologiczne. Warto jednak zaznaczyć, że często powtarzana informacja, jakoby Bajau spędzali „60% czasu pracy pod wodą”, nie ma jednoznacznego potwierdzenia w literaturze naukowej. Nurkowanie jest integralną częścią ich zajęć, lecz dokładne proporcje zależą od regionu i trybu życia danej społeczności. Adaptacje fizjologiczne – rola śledziony Najbardziej znanym odkryciem jest fakt, że Bajau mają średnio większą śledzionę niż sąsiednie populacje lądowe. Dlaczego śledziona jest tak ważna? Śledziona pełni funkcję magazynu krwi bogatej w tlen. W sytuacji niedotlenienia – np. podczas zanurzenia – może się kurczyć i uwalniać dodatkową porcję czerwonych krwinek do krwiobiegu. To zwiększa zdolność transportu tlenu i wydłuża czas przebywania pod wodą. Mechanizm ten jest elementem tzw. odruchu nurkowego ssaków – naturalnej reakcji organizmu na zanurzenie twarzy w wodzie i wstrzymanie oddechu. U Bajau efekt ten może być silniejszy dzięki większej objętości śledziony. Badania wykazały, że nawet osoby z tej społeczności, które nie nurkują zawodowo, mają powiększoną śledzionę. Sugeruje to, że nie jest to wyłącznie efekt treningu, lecz może mieć podłoże genetyczne. Adaptacje genetyczne – co odkryli naukowcy? Analizy genetyczne wskazują na obecność wariantów genów powiązanych z regulacją funkcji śledziony oraz reakcji organizmu na niedotlenienie (hipoksję). Wśród badanych genów zwrócono uwagę m.in. na: PDE10A – gen związany z regulacją hormonów tarczycy, które mogą wpływać na wielkość śledziony, BDKRB2 – gen powiązany z odpowiedzią naczyń krwionośnych na niedotlenienie. Naukowcy podkreślają jednak, że mówimy o wielogenowym charakterze adaptacji. Nie istnieje pojedynczy „gen nurkowania”. To złożona kombinacja wariantów genetycznych, które w warunkach określonego stylu życia mogły być premiowane przez dobór naturalny. Ewolucja czy trening? Co naprawdę odpowiada za zdolności Bajau Często pojawia się uproszczenie, że „ewolucja obdarzyła Bajau supermocami”. W rzeczywistości proces ten jest znacznie bardziej złożony. Ewolucja nie działa celowo. Jeśli dana cecha – np. większa śledziona – zwiększa szanse przeżycia i reprodukcji w określonym środowisku, może stopniowo stawać się częstsza w populacji. W przypadku Bajau środowiskiem selekcyjnym było życie wymagające regularnego nurkowania i pracy w warunkach hipoksji. Nie można jednak pominąć roli: intensywnego treningu od najmłodszych lat, adaptacji układu oddechowego, zmian w tolerancji na podwyższony poziom dwutlenku węgla, uwarunkowań kulturowych i dietetycznych. To współdziałanie biologii i środowiska. Mit o „ludziach ze skrzelami” W przestrzeni medialnej i internetowej pojawiają się sensacyjne teorie, jakoby Bajau mieli „przodków ze skrzelami”. Nie ma na to żadnych dowodów. Człowiek jako gatunek nie posiada ani nie posiadał struktur anatomicznych pozwalających na oddychanie pod wodą. Takie narracje mają charakter mitologiczny lub marketingowy i nie znajdują potwierdzenia w genetyce ani antropologii. Bajau jako przykład współczesnej ewolucji człowieka Przypadek Bajau jest szczególnie interesujący dla biologów ewolucyjnych, ponieważ pokazuje, że adaptacje do środowiska mogą zachodzić stosunkowo szybko w skali ewolucyjnej. Podobne zjawiska obserwuje się u: Tybetańczyków przystosowanych do życia na dużych wysokościach, mieszkańców Andów czy mieszkańców Etiopii żyjących w warunkach przewlekłej hipoksji. U Bajau presja środowiskowa była jednak związana nie z wysokością, lecz z częstym przebywaniem pod wodą. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Teraz wiemy, czemu buty sportowe piszczą. Dosłownie produkują miniaturowe pioruny
Wyobraź sobie ciszę na boisku, na którym toczy się walka o ostatni punkt. Sekundy mijają, niemalże słychać bicie serc, a wielką chwilę przerywa… przenikliwy pisk butów. Ich akompaniament bezapelacyjnie kojarzy nam się z meczami siatkówki, koszykówki czy piłki ręcznej, a naukowcy z Harvardu wreszcie znaleźli wytłumaczenie zjawiska, które zna każdy sportowiec. Stało się pretekstem do eksperymentów… z piorunami.
Naukowcy z Harvardu udowodnili, że za irytujący pisk butów na parkiecie odpowiadają miniaturowe wyładowania elektryczne powstające pomiędzy gumą a twardą powierzchnią boiska. Ale jak to możliwe? Sekret piszczących butów – impulsy tarcia szybsze niż dźwięk To wcale nie takie proste. Inżynierowie odkryli, że ruch gumowej podeszwy pod twardej powierzchni nie jest równomierny. Zamiast tego energia koncentruje się w błyskawicznych, lokalnych impulsach (ang. opening slip pulses), które pojawiają się, przemieszczają i znikają szybciej niż… rozchodzi się dźwięk! Każdy taki impuls generuje drobne wibracje, które ucho rejestrowało jako charakterystyczny pisk. – Wykazaliśmy, że skrzypienie buta może rozprzestrzeniać się tak szybko, jak pęknięcie uskoku geologicznego, a nawet szybciej. Ich fizyka jest uderzająco podobna – powiedział prof. Shmuel Rubinstein, fizyk i współautor badania. Czy można regulować „brzmienie” buta? Wszystko zależy od budowy podeszwy. Jej rowki i ranty „stroją” buty: nadają ton i częstotliwość dźwięku. Naukowcy udowodnili, że zmieniając kształt gumy można zagrać nawet „Marsz Imperialny” z Gwiezdnych Wojen. To z pewnością sprawiłoby, że mecze stałyby się jeszcze ciekawsze. Pioruny pod butami istnieją naprawdę To jednak nie koniec zadziwiających odkryć. Tarcie pod butami to jedno, ale naukowcy odkryli, że w jego wyniku powstają… miniaturowe wyładowania elektryczne, dosłownie mikroskopijne „pioruny”, które błyskają podczas tarcia gumy. To efekt nagromadzenia ładunków elektrostatycznych podczas gwałtownego ślizgu. W niektórych przypadkach te mikropioruny wręcz „wyzwalały” kolejne impulsy ruchu i wzmacniały efekt skrzypienia. Pod naszymi stopami rozgrywa się fascynująca walka energii. Nowe spojrzenie na tarcie i nowa era projektowania obuwia Wyniki tych badań mają potencjał wykraczający poza zwykłe obuwie sportowe. Mechanizm opening slip pulses przypomina zjawiska towarzyszące trzęsieniom ziemi. Zrozumienie tego procesu może pomóc inżynierom w projektowaniu podeszew o regulowanym tarciu – od superśliskich po ultraprzyczepne: do zadań specjalnych. To, co zaczęło się od irytacji podczas oglądania meczu, zakończyło się naukową rewolucją. Odtąd, słysząc pisk na parkiecie, możesz pomyśleć: pod moimi stopami właśnie rodzi się miniaturowa burza! To fascynujące, jak mikroświat buta może perfekcyjnie odbijać makroświat całej naszej planety. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Eksperci obalają mity z siłowni: zapomnij o rozciąganiu przed treningiem
Rozciąganie przed ćwiczeniami nie zawsze pomaga, a czasem wręcz szkodzi – przestrzegają naukowcy. Nowe badania wskazują, kiedy i jak się rozciągać, by robić to bezpiecznie i skutecznie.
Spis treści: Nowe podejście naukowców do rozciągania Czy rozciąganie przed ćwiczeniami zapobiega kontuzji? Jak długo powinno trwać rozciąganie? Czy mięśnie skracają się bez rozciągania? Czy sprężynowanie pomaga w rozciąganiu? Czy rozciąganie chroni przed bólem po treningu? Czy każdemu służy to samo rozciąganie? Czy statyczne rozciąganie poprawia równowagę? Czy można rozciągać się za często? Nowa fala badań pokazuje, w czym myliły się stare siłowniane mity na temat rozciągania. Wyjaśnia też, co naprawdę trzeba robić, żeby czerpać z niego korzyści. Pewnie wiesz, że warto włączyć rozciąganie do swojej rutyny treningowej. Możliwe jednak, że nie masz pewności, jak robić to najlepiej. W końcu nawet eksperci od fitnessu nie zawsze byli zgodni. Jedni zalecają rozciąganie przed treningiem, inni twierdzą, że skuteczniejsze jest po treningu. Sprawę dodatkowo komplikuje fakt, że istnieje mnóstwo sposobów rozciągania: statyczne, dynamiczne oraz pasywne (wspomagane). – Rozciąganie to prawdopodobnie jeden z najbardziej niezrozumianych elementów ćwiczeń – mówi Cedric X. Bryant, fizjolog i dyrektor generalny American Council on Exercise. – Mity trzymają się mocno, bo wiele osób tkwi w przeszłości. Powtarza się starą „siłownianą naukę”, przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Nowe podejście naukowców do rozciągania To może się wkrótce zmienić. W grudniowym numerze „Journal of Sport and Health Science” opublikowano stanowisko uzgodnione przez panel międzynarodowych ekspertów od sportu i ruchu. Oprócz ujednolicenia definicji różnych rodzajów rozciągania panel rozprawił się z kilkoma popularnymi przekonaniami. Eksperci podkreślili również, co pokazuje nowa fala dowodów naukowych, i sformułowali praktyczne zalecenia. Wśród ciekawych wniosków znalazło się to, że nie musisz trzymać pozycji tak długo, jak mogłoby się wydawać. Nie każdemu też służą te same techniki rozciągania. Poniżej przyglądamy się częstym mitom na temat rozciągania – i prawdzie, która się za nimi kryje. Czy rozciąganie przed ćwiczeniami zapobiega kontuzji? Mit: Rozciąganie przed ćwiczeniami zmniejszy ryzyko kontuzji. Fakt: Według nowego, międzynarodowego stanowiska ekspertów rozciąganie nie obniża ogólnego ryzyka urazów. Co więcej, rozciąganie statyczne – czyli utrzymywanie danej pozycji aż do momentu odczucia „ciągnięcia” lub lekkiego dyskomfortu – może wręcz zaszkodzić, jeśli zrobisz je przed treningiem. – Zimne mięśnie są sztywne i możesz zrobić sobie krzywdę – wyjaśnia David Behm, profesor na Memorial University of Newfoundland w Kanadzie i członek panelu. – Każdy powinien rozciągać rozgrzany mięsień. Klucz tkwi w rozgrzewce: poświęć 5–10 minut na lekki trucht albo inną łagodną aktywność aerobową. Następnie wykonaj rozciąganie dynamiczne, czyli takie, które prowadzi stawy i mięśnie przez pełny zakres ruchu, naśladując to, co będziesz robić w trakcie treningu. Rób je w tempie wolnym do umiarkowanego. Przykładowo: przed bieganiem możesz wykonywać wymachy nóg, a przed pływaniem – krążenia ramion do przodu i do tyłu. – Mięśnie często poruszają się trójwymiarowo, więc największą korzyść daje rozciąganie w wielu płaszczyznach – mówi Fabio Comana, fizjolog wysiłku na San Diego State University. Jak długo powinno trwać rozciąganie? Mit: Najlepiej wykonywać rozciąganie co najmniej 30 sekund. Fakt: Eksperci zalecają utrzymywanie rozciągania statycznego przez 10–30 sekund, a następnie powtórzenie go 2–4 razy. Jest wyjątek: osoby po 65. roku życia mogą skorzystać na trzymaniu pozycji „przez 30–60 sekund”. – Dzieje się tak, ponieważ ich tkanka łączna i mięśnie reagują wolniej – mówi Tracy Bonoffski, fizjolożka z University of North Carolina Charlotte. Co więcej, sesja rozciągania statycznego wcale nie musi trwać długo, aby była skuteczna. W przeglądzie 189 badań opublikowanym w 2025 roku w czasopiśmie „Sports Medicine” naukowcy stwierdzili, że łącznie cztery minuty rozciągania statycznego poprawiają elastyczność u dorosłych. Dłuższy czas nie przynosił dodatkowych korzyści. Czy mięśnie skracają się bez rozciągania? Mit: Jeśli nie rozciągasz się regularnie, twoje mięśnie się skrócą. Fakt: To prawda, że regularne rozciąganie może poprawić zakres ruchu i zmniejszyć sztywność mięśni. Jak zaznaczył panel ekspertów, mięśnie nie mogą jednak fizycznie się „skrócić” tylko dlatego, że się nie rozciągasz. – Kiedy się rozciągasz, nie wydłużasz mięśni w sensie fizycznym – mówi Bonoffski. – Zmieniasz zdolność mózgu do tolerowania większego zakresu ruchu. Jeśli więc się nie rozciągasz, „uczucie spięcia” ma w większej mierze podłoże neurologiczne – wyjaśnia Bryant. To znak, że układ nerwowy działa w trybie ochronnym, być może po to, by zapobiec urazom mięśni i stawów. Czy sprężynowanie pomaga w rozciąganiu? Mit: Sprężynowanie w trakcie rozciągania poprawia elastyczność. Fakt: Sprężynowanie podczas rozciągania nazywa się rozciąganiem balistycznym. Często bywa ono przeciwskuteczne. Jeśli wykonujesz je na „zimnych” mięśniach, może doprowadzić do naciągnięcia mięśnia lub urazu ścięgna. – Podskakiwanie może sprawić, że mięśnie będą się napinać zamiast rozluźniać – mówi Mariam Zakhary, lekarka medycyny sportowej w Mount Sinai Hospital w Nowym Jorku. – Żeby poprawić elastyczność, potrzebujesz kontrolowanych, dynamicznych ruchów. Jest jednak wyjątek. Rozciąganie balistyczne może być przydatne u bardzo dobrze wytrenowanych sportowców – sprinterów, skoczków i innych osób przyzwyczajonych do ruchów eksplozywnych. – Warunek: muszą wcześniej dobrze przygotować mięśnie, wykonując solidną rozgrzewkę i rozciąganie dynamiczne – dodaje Bonoffski. Czy rozciąganie chroni przed bólem po treningu? Mit: Rozciąganie przed treningiem zapobiegnie bolesności mięśni po ćwiczeniach. Fakt: – Nie ma dowodów, że opóźniona bolesność mięśniowa (DOMS) jest mniejsza dzięki rozciąganiu – mówi Behm. DOMS to dyskomfort i zmęczenie mięśni, które zwykle pojawiają się 24–48 godzin po intensywnym wysiłku. Przyczyną są mikroskopijne uszkodzenia włókien mięśniowych. Rozciąganie przed treningiem temu nie zapobiegnie – to naturalna reakcja organizmu na ciężką pracę. Rozciąganie po treningu może natomiast pomóc złagodzić bolesność. Szczególnie wtedy, gdy połączysz je z użyciem wałka do rolowania (foam rollera), czyli cylindrycznego przyrządu z twardej pianki, który pozwala wywierać nacisk na obolałe mięśnie. – Rolowanie wałkiem wydaje się mieć pozytywny wpływ na DOMS. Przemieszcza płyny i stan zapalny z dala od danego obszaru – mówi Behm. Czy każdemu służy to samo rozciąganie? Mit: Każdy odnosi korzyści z tego samego rodzaju rozciągania. Fakt: Nie istnieje jedno rozwiązanie dla wszystkich. – Różnimy się fizjologicznie. W rozciąganiu jest mnóstwo niuansów, więc musisz sprawdzić, co działa akurat u ciebie – mówi Comana. W praktyce pewne metody są lepsze dla jednych osób, a gorsze dla innych. Zależy to od rodzaju aktywności, celów, wieku i poziomu wytrenowania. Przykładowo rozciąganie pasywne (wspomagane) – gdy przeszkolony specjalista fizycznie pomaga wejść w głębszą pozycję, by poprawić zakres ruchu – bywa szczególnie korzystne dla osób starszych oraz tych z ograniczoną mobilnością, mówi Bryant. U większości osób przed sportem lub intensywnym treningiem zaleca się rozciąganie dynamiczne. Z kolei rozciąganie statyczne jest lepsze po treningu, ponieważ tkanki są wtedy cieplejsze i bardziej podatne – mówi Comana. – Wtedy uzyskasz najlepszy efekt. Czy statyczne rozciąganie poprawia równowagę? Mit: Najlepszym sposobem na poprawę równowagi jest spokojne utrzymywanie pozycji w rozciąganiu. Fakt: Badanie opublikowane w grudniu 2025 roku w „Annals of Human Biology” porównało wpływ rozciągania statycznego i dynamicznego na poprawę równowagi u zdrowych dorosłych. Choć mogłoby się wydawać, że to właśnie „trzymanie pozycji” najlepiej wspiera równowagę, naukowcy stwierdzili, że skuteczniejsze było rozciąganie dynamiczne. – Rozciąganie dynamiczne jest lepsze dla równowagi, bo potrzebujesz informacji sensorycznych, aby lepiej wykrywać ruch i reagować na niego – mówi Behm. Innymi słowy: równowaga zależy od koordynacji nerwowo-mięśniowej, a rozciąganie dynamiczne pomaga ją budować. Czy można rozciągać się zbyt często? Mit: Nie da się rozciągać za dużo ani zbyt często. Fakt: Przesada w rozciąganiu może podrażnić mięśnie, więzadła i stawy. Może też zwiększyć ryzyko naderwań. – Jeśli dochodzisz do granicy maksymalnego dyskomfortu, bardzo obciążasz mięsień. Możesz wywołać mikrouszkodzenia, które potrzebują 48 godzin na regenerację – mówi Behm. Ponadto nadmierne rozciąganie może powodować hipermobilność tkanek i stawów, co osłabia stabilność – dodaje Comana. To z kolei może prowadzić do osłabienia mięśni i urazów stawów. – Rozciąganie jest trochę zwodnicze, bo wydaje się całkowicie niegroźne – mówi Bryant. Żeby trzymać się „zdrowej” strefy, warto zapamiętać prostą zasadę: rozciąganie powinno wywoływać lekki dyskomfort, ale nie znaczny dyskomfort ani tym bardziej ból. Podejście „im więcej, tym lepiej” rzadko przynosi korzyści w jakimkolwiek elemencie treningu. Źródło: National Geographic
Prawdziwa historia Wielkiego Marty'ego. Czy filmowy mistrz ping-ponga istniał naprawdę?
Film „Wielki Marty” z Timothéem Chalametem, który właśnie wszedł na ekrany polskich kin, jest jednym z największych faworytów tegorocznego wyścigu po Oscary. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że historia ambitnego pingpongisty jest inspirowana prawdziwymi wydarzeniami.
Spis treści: Dzieciństwo i młodość Marty'ego Reismana – prawdziwe początki legendy Droga do sukcesu i rywalizacja na światowym poziomie Filmowa interpretacja biografii – granica faktu i fikcji Wpływ Marty’ego na sport i dalsze losy pingpongisty Wyróżniony 10 nominacjami do Oscara film Josha Safdiego „Wielki Marty” opowiada historię utalentowanego, ale niedocenianego pingpongisty Marty'ego Mausera, który próbuje przebić się na światowe salony sportu mimo przeciwności losu. Obraz pokazuje trudną drogę zawodnika od lokalnych turniejów do międzynarodowej sławy oraz cenę, jaką musi zapłacić za sukces. Czy Marty istniał naprawdę? Tak – reżyser nie kryje, że inspiracją do powstania filmu była prawdziwa historia pingpongisty Marty'ego Reismana. Dzieciństwo i młodość Marty'ego Reismana – prawdziwe początki legendy Prawdziwy Marty Reisman – podobnie jak jego filmowy odpowiednik – przyszedł na świat w 1930 roku w żydowskiej rodzinie na nowojorskim Manhattanie, w dzielnicy o silnej tożsamości etnicznej i społecznej. Dorastając w trudnych realiach ekonomicznych Wielkiego Kryzysu, szybko odkrył, że sport może być nie tylko ucieczką od codzienności, lecz także szansą na przekroczenie barier społecznych. Ping-pong, czyli tenis stołowy, w latach 30. i 40. XX wieku zyskiwał w Stanach Zjednoczonych coraz większą popularność – zarówno jako forma rekreacji w parkach, jak i jako dyscyplina rywalizacji sportowej na poziomie lokalnym. Już w dzieciństwie Marty Reisman wyróżniał się niezwykłą sprawnością manualną oraz błyskotliwością, które szybko zwróciły uwagę okolicznych graczy i właścicieli klubów sportowych. Jego wczesne sukcesy wynikały z umiejętności adaptacji do różnych stylów gry oraz z ogromnej determinacji, budzącej podziw zarówno rywali, jak i mentorów. Rodzina, pochodzenie i środowisko społeczne Wychowanie w żydowskiej rodzinie w Nowym Jorku miało istotny wpływ na kształtowanie charakteru Marty’ego Reismana. W realiach pierwszej połowy XX wieku dzieci imigrantów często napotykały bariery społeczne i ekonomiczne, co wymagało od nich ponadprzeciętnej zaradności oraz wytrwałości. Rodzina Reismana nie była wyjątkiem – Marty już od najmłodszych lat podejmował dorywcze prace, by wspierać domowy budżet. Podobnie jak to pokazano w filmie – pracował w lokalnym sklepie. Jego determinacja, by wyróżnić się w sporcie, wyrastała właśnie z tych trudnych doświadczeń i stanowiła motor napędowy jego późniejszych sukcesów. Droga do sukcesu i rywalizacja na światowym poziomie Kariera Marty’ego Reismana nabierała tempa w latach 40., gdy zaczął regularnie triumfować w lokalnych turniejach ping-ponga rozgrywanych w Nowym Jorku i innych miastach wschodniego wybrzeża. W tym okresie amerykański tenis stołowy przeżywał dynamiczny rozwój, a rywalizacja między zawodnikami miała coraz większe znaczenie nie tylko sportowe, lecz także społeczne. Reisman szybko zdobył opinię niezwykle utalentowanego i niekonwencjonalnego gracza, słynącego z nietypowego uchwytu rakietki oraz zaskakujących zagrań. Wbrew popularnym uproszczeniom nie zdobył mistrzostwa USA w 1949 roku, lecz przez dekady budował swoją pozycję jako jeden z najbardziej rozpoznawalnych amerykańskich zawodników, odnosząc liczne sukcesy w turniejach krajowych i międzynarodowych. Był jednym z pionierów, którzy podejmowali rywalizację z czołowymi graczami z Europy i Azji – regionów, gdzie tenis stołowy osiągnął już rangę sportu o ogromnym prestiżu. Filmowa interpretacja biografii – granica faktu i fikcji Filmowa wizja losów Marty’ego koncentruje się na kluczowych etapach kariery bohatera, łącząc elementy autentyczne z narracją fabularyzowaną. Dramatyczne pojedynki oraz konflikty rodzinne zostały wyraźnie wzmocnione pod kątem emocjonalnym, co jest typowe dla kina biograficznego. Twórcy podporządkowali przebieg wydarzeń zasadom dramaturgii, budując wyraziste punkty kulminacyjne i symboliczne momenty przełomu. Jedną z najważniejszych różnic między filmem a rzeczywistością jest sposób przedstawienia turnieju w Azji. W obrazie pełni on rolę przełomowego momentu kariery, po którym bohater niemal natychmiast zdobywa międzynarodową sławę. W rzeczywistości zagraniczne występy Reismana były rozciągnięte w czasie i miały charakter stopniowego budowania pozycji, bez jednego spektakularnego zwycięstwa, które odmieniłoby jego los z dnia na dzień. Podobnie uproszczono wątek rywalizacji z Endo. W filmie Endo jest przedstawiony jako główny antagonista i sportowy odpowiednik „czarnego charakteru”, skupiający w sobie wszystkie trudności, z jakimi mierzy się bohater. Historycznie rywalizacja Reismana była znacznie bardziej rozproszona, a sukcesy i porażki wynikały z konfrontacji z wieloma zawodnikami o różnych stylach gry, nie zaś z jednej symbolicznej relacji. Istotnym elementem fabularyzacji jest również postać grana przez Gwyneth Paltrow, ukazana jako emocjonalne i moralne oparcie bohatera oraz katalizator jego przemiany. W rzeczywistości w życiu Reismana nie istniała jedna osoba o tak jednoznacznej roli – relacje osobiste miały charakter bardziej złożony i mniej dramatyczny, a decyzje sportowe wynikały zarówno z ambicji, jak i z pragmatycznych uwarunkowań codzienności. W rzeczywistości sukces Reismana był efektem wieloletniej, systematycznej pracy oraz nieustannego doskonalenia techniki, a nie serii widowiskowych zwrotów akcji. Filmowe zwycięstwa, często osiągane w skrajnie dramatycznych okolicznościach, zostały wyraźnie podkolorowane na potrzeby narracji. Mimo tych uproszczeń ogólna wymowa filmu – mówiąca o wytrwałości, walce z przeciwnościami i pokonywaniu własnych ograniczeń – pozostaje zgodna z duchem prawdziwej historii, choć jej szczegóły podporządkowano logice ekranowej opowieści. Wpływ Marty’ego na sport i dalsze losy pingpongisty Po zakończeniu czynnej kariery sportowej Marty Reisman zaangażował się w popularyzację tenisa stołowego w Stanach Zjednoczonych. Pozostał aktywny jako barwna postać środowiska sportowego – występował w pokazach, uczestniczył w turniejach pokazowych i wspierał młodszych zawodników swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Zyskał opinię oryginalnego innowatora i mentora, który promował grę opartą na intuicji, kreatywności i swobodzie stylu, przeciwstawiając się sztywnym schematom szkoleniowym. Marty Reisman był dwukrotnie żonaty i miał córkę Debbie ze swoją pierwszą żoną, Geri Falk. Jego drugą żoną była Yoshiko Reisman. Zmarł w 2012 roku. Źródła: The True Story Behind ‘Marty Supreme’, The Real-Life Story Behind Marty Supreme, What’s the True Story Behind Marty Supreme?, Is Marty Supreme Based on a True Story? Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Rodzisz w styczniu? Twoje dziecko ma dwukrotnie większą szansę, by zostać drugim Robertem Lewandowskim
Urodziliście się w grudniu lub pod koniec roku i zastanawiacie się, czemu nie zostaliście profesjonalnymi piłkarzami? Okazuje się, że to nie przypadek – wśród zawodników krajowych reprezentacji jest wielokrotnie więcej osób urodzonych w pierwszym kwartale roku. Czy styczeń daje supermoce?
Według badań Uniwersytetu Strathclyde w rozgrywkach UEFA bierze udział prawie dwa razy więcej zawodników urodzonych w styczniu niż w grudniu – mimo tego, że oba miesiące charakteryzuje podobny wskaźnik urodzeń. Nie chodzi jednak o znaki zodiaku czy temperament. Dlaczego dzieci urodzone w styczniu mają przewagę w sporcie? Badania prowadzone niezależnie w wielu krajach potwierdzają, że dzieci urodzone na początku roku mają istotną sportową przewagę nad rówieśnikami z jego końca. Przewaga ta wynika z tzw. efektu względnego wieku, czyli różnicy rozwojowej pomiędzy najstarszymi a najmłodszymi zawodnikami w danej kategorii wiekowej. W praktyce oznacza to, że dzieci urodzone w styczniu są niemal o rok starsze niż ich „rówieśnicy” urodzeni w grudniu. W młodym wieku to ogromna różnica rozwojowa, która ma wyraźny wpływ na późniejsze sukcesy sportowe. Są wyżsi, silniejsi, mają więcej doświadczenia. Euro 2024 pełne koziorożców, wodników i ryb Co łączy Cristiano Ronaldo, Ardę Gülera i Jamala Musialę? Wszyscy byli gwiazdami rozgrywanych w Niemczech mistrzostw Europy 2024 i wszyscy… urodzili się w lutym. Szkockie badanie przyjrzało się temu, ile z uczestników turnieju piłkarskiego faktycznie ma urodziny na początku roku. W samym turnieju dysproporcja była widoczna, ale efekt był szczególnie zauważalny w składach reprezentacji U-17. Analiza składów z mistrzostw Europy wykazała, że w okresie od stycznia do marca urodziło się ponad cztery razy więcej zawodników niż w okresie od października do grudnia. Szczególnie dobrym przykładem są sami mistrzowie, czyli Włochy, których 20-osobowa kadra składała się z 11 zawodników urodzonych w pierwszym kwartale roku i tylko jednego urodzonego w grudniu. – Rok może wydawać się niewielką różnicą, ale w przypadku młodzieży oznacza, że zawodnicy urodzeni w styczniu spędzili na boisku prawie o 10% więcej czasu niż zawodnicy urodzeni w grudniu – przypomina Aidan Rooney, jeden z twórców badania. Miesiąc urodzenia to nie wyrok: z wiekiem przewaga zanika… ale nie do końca Według badaczy przewaga maleje na poziomie seniorskim. Analiza nie wykazała istotnej korelacji pomiędzy miesiącem urodzenia a wartością rynkową zawodnika. Jak tłumaczy dr Markus Gehristz, kierownik badania, na poziomie profesjonalnym decydujące stają się inne czynniki: technika, doświadczenie, psychika. Cechy fizyczne przestają wyróżniać się aż tak bardzo, jak w młodszych kategoriach wiekowych. Niemniej jednak łatwiejszy start pozwala większej liczbie zawodników ze stycznia dotrwać do poziomu profesjonalnego – przez to właśnie w seniorskiej piłce najwięcej jest piłkarzy urodzonych na początku roku. Wielcy piłkarze rodzą się w każdej porze roku Chociaż przewaga wieku ułatwia karierę, to wielu piłkarzy przełamuje „styczniowy” stereotyp. Przykłady? Kylian Mbappé, francuski napastnik grający w Realu Madryt, urodził się w grudniu, Pedri, młoda gwiazda FC Barcelony w listopadzie, a İlkay Gündoğan w październiku. Robert Lewandowski urodził się w sierpniu, więc także miał „pod górkę”. Indywidualny talent i determinacja sprawiają jednak, że statystyka nie ma nic do gadania. Jednak warto się zastanowić, czy obecny system klasyfikacji wiekowej daje wszystkim młodym piłkarzom równe szanse. Być może wiele grudniowych talentów się marnuje, bo są zniechęceni rywalizacją ze starszymi, większymi i silniejszymi „równolatkami”? Źródło: University of Strathclyde, European Journal of Sport Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Masz w głowie wbudowany krokomierz. Czy to oznacza, że możesz przestać nosić opaskę sportową?
Dlaczego szukając przekąski w nocy nie musimy zapalać światła? Ta ukryta umiejętność wynika z niezwykłej, nowoodkrytej zdolności mózgu: ma on wbudowany „krokomierz”, który pozwala mierzyć przebyty dystans nawet w całkowitej ciemności. Okazuje się, że warto ufać swojej intuicji.
Ludzie nie muszą patrzeć na krokomierz czy na mapę, by wiedzieć, ile przeszli. Naukowcy z Intytutu Maxa Plancka udowodnili, że to zasługa niezwykłych procesów zachodzących w mózgu – dysponuje on mechanizmem, który pozwala śledzić przebyty dystans nawet bez udziału wzroku. Co jeszcze kryje się w naszych głowach? Jak mózg śledzi przebyty dystans? Zespół naukowców przeprowadził serię doświadczeń z udziałem myszy, podczas których uczył je pokonywać określony dystans w specjalnie przygotowanej przestrzeni pozbawionej punktów odniesienia. Myszy mogły polegać wyłącznie na własnym poczuciu ruchu i dystansu, bez wsparcia wzroku czy zapachu. Badacze zarejestrowali aktywność tysięcy neuronów w hipokampie – strukturze mózgu, która odpowiada zarówno za pamięć, jak i za nawigację przestrzenną. Najważniejszym odkryciem było to, że nawet bez bodźców wzrokowych mózg potrafił precyzyjne „zliczać” dystans, wykorzystując specyficzne wzorce aktywności neuronalnej – aktywowały się one zgodnie z przebytą przez zwierzęta odległością. Hipokamp ma funkcję krokomierza Nie samo to było jednak najciekawsze. Zespół pod kierunkiem dr Yingxue Wang odkrył obecność dwóch przeciwstawnych sobie wzorców aktywności neuronów w mózgu. Pierwszy typ gwałtownie zwiększał swoją aktywność przy rozpoczęciu ruchu, po czym stopniowo się wyciszał w miarę pokonywania dystansu. Drugi działał odwrotnie – aktywność malała przy starcie, ale rosła w trakcie ruchu. Ten dwufazowy wzorzec stał się dla naukowców kluczem do zrozumienia nowego kodu neuronalnego – sposobu, w jaki mózg zlicza przebyty dystans. Oznacza to, że neurony hipokampa kodują informacje nie tylko o miejscu, ale także o przebytej drodze: wykorzystują zróżnicowane tempo narastania aktywności neuronów. To zjawisko określono jako „ramping activity”. – To pierwszy raz, gdy udało się wykazać, że dystans może być kodowany inaczej niż za pomocą rozpoznania lokalizacji. To znacząco poszerza nasze zrozumienie funkcji hipokampa – podkreśla Raphael Heldman, jeden z członków zespołu badawczego. Myszy gubiły się bez „wewnętrznego GPS-a” Samo odkrycie nie wystarczyło – naukowcy chcieli potwierdzić rolę zidentyfikowanych wzorców. W tym celu postanowili zakłócić funkcjonowanie obwodów neuronalnych odpowiedzialnych za te sygnały. Efekt? Myszy nagle nie były w stanie prawidłowo wykonać zadania. Często szukały nagrody w niewłaściwym miejscu, tak jakby „straciły zasięg”. To pokazuje, jak bardzo nowo odkryte wzorce są kluczowe dla orientacji przestrzennej. Wskazuje to, że nawet bez wizualnych punktów odniesienia mózg ssaków potrafi „mierzyć” ruch i dystans za pomocą precyzyjnych kodów neuronalnych. Znaczenie odkrycia dla leczenia Alzheimera Dr Wang zauważa, że zrozumienie, w jaki sposób mózg koduje czas i dystans jest niezwykle istotne, ponieważ ta umiejętność pogarsza się już na wczesnym etapie choroby Alzheimera. Chorzy często zgłaszają problemy z orientacją przestrzenną w znanych miejscach lub nie wiedzą, jak dotarli do określonego punktu. Wyniki badań wskazują, że utrata zdolności śledzenia dystansu i czasu może być jednym z pierwszych objawów choroby Alzheimera. Zespół badawczy zamierza teraz zbadać, w jaki sposób wzorce te są generowane w mózgu i jak wpływają na proces zapamiętywania. Odkrycie to nie tylko rzuca światło na jeden z najmniej zrozumiałych mechanizmów działania mózgu, ale także może przyczynić się do wcześniejszej diagnozy choroby Alzheimera poprzez wykrycie deficytów w neuronalnym kodowaniu ruchu. Czy naprawdę mamy w głowach krokomierz? Badania nie pozostawiają wątpliwości: ludzki mózg także – tak jak i mysi – ma wbudowany „licznik kilometrów”, który działa niezależnie od wzroku. Odpowiadają za to komórki hipokampa, które tworzą rodzaj „wewnętrznego GPS-a”. To dzięki tym mechanizmom możemy odnaleźć się w ciemności, zapamiętywać trasy i rozpoznawać przestrzeń, nawet jeśli nie mamy przed oczami żadnych wyraźnych punktów orientacyjnych. Czy to nie wspaniałe? Źródło: Nature Communications, Max Planck Florida Institute for Neuroscience Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Maskotki i ochrona środowiska. Naukowcy: sport może zmienić los zagrożonych gatunków
Florida Gators, Chicago Bulls czy Miami Dolphins to tylko przykłady drużyn sportowych posiadających w swoich herbach zwierzęta. Dla wielu klubów taki animalistyczny symbol staje się elementem tożsamości, z którym silnie utożsamiają się ich kibice. Naukowcy zwracają uwagę, że to emocjonalne przywiązanie może mieć ogromny potencjał ekologiczny – odpowiednio ukierunkowane, mogłoby wspierać działania na rzecz ochrony bioróżnorodności.
Najbliższe Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej, które rozpoczną się w czerwcu 2026 roku, będą pierwszymi rozgrywanymi w trzech krajach: USA, Kanadzie i Meksyku. Trzech organizatorów oznacza trzy maskotki turniejowe. W tym przypadku publiczność do kibicowania będą zagrzewać: jaguar Zayu (reprezentujący Meksyk), łoś Maple (Kanadę) oraz bielik Clutch (Stany Zjednoczone). Każdy z tych przedstawicieli stanowi przykład flagowego zwierzęcia danego kraju. Naukowcy z paryskiego Uniwersytetu Paris-Saclay pochylili się nad kwestią przywiązania drużyn sportowych do swoich herbów, które często zawierają wątek zwierzęcy. Według badaczy ingerencja klubów mogłaby pomóc w zachowaniu bioróżnorodności ekologicznej. Jak zostało przeprowadzone badanie? By określić skalę występowania motywów zwierzęcych na koszulkach sportowych, naukowcy przeanalizowali 727 drużyn w 50 krajach i 10 najważniejszych dyscyplinach sportowych. Pozwoliło to na identyfikację co najmniej 161 różnych gatunków zwierząt wykorzystywanych w budowaniu sportowej marki. Wyniki ukazały, że wśród zwierzęcych herbów dominują ssaki i ptaki. Wynik ten nie może dziwić: ssaki podbijają serca fanów swoją dostojnością i inteligencją, a ptaki – sprytem i walecznością. Mimo tej dominacji na sportowych koszulkach pojawia się bardzo zróżnicowana fauna. Potyczki sportowe są prowadzone pomiędzy aligatorami, pingwinami, wilkami czy rekinami. Co ciekawe, wykorzystywanie animalistycznej heraldyki nie ogranicza się jedynie do konkretnych dyscyplin sportowych. Za herb ze zwierzęciem walczą zarówno piłkarze, rugbiści, jak i siatkarze. Naukowcy zauważyli, że zwierzęta pojawiają się w symbolach sportowych na całym świecie – zarówno w drużynach męskich, jak i żeńskich. Wybory te różnią się jednak między regionami. W Afryce i Azji dominują gatunki rodzime, takie jak słonie, natomiast w Europie i obu Amerykach chętniej sięga się po symbole spoza kontynentu, m.in. lwy czy tygrysy. Za herb w służbie przyrody – jak kluby sportowe mogą walczyć ze zmieniającym się klimatem? Herb sportowy to nie tylko logotyp danej drużyny. To element na stałe wpisany w kibicowską mentalność. Zwierzęta pojawiają się nie tylko jako maskotki, ale także zdobią klubowe gadżety i towarzyszą fanom na co dzień. Główny autor badania, dr Ugo Arbieu, w następujący sposób określa potencjał ekologiczny drzemiący w sportowych fanach: „To emocjonalne połączenie między kibicami a zwierzętami reprezentującymi ich drużyny można wykorzystać, by wspierać ochronę przyrody na szeroką skalę”. Według naukowców właściciele klubów sportowych mogliby znacząco wpłynąć na poprawę światowej bioróżnorodności. Emocjonalna więź kibiców ze zwierzęcym herbem mogłaby stać się fundamentem do budowania większej świadomości ekologicznej. Wiele drużyn wykorzystujących rodzimą faunę w swoich symbolach mogłoby wprowadzać realne działania na rzecz przyrody, prowadząc m.in. akcje charytatywne lub edukacyjne. Ekolog dr Diogo Veríssimo z Uniwersytetu Oksfordzkiego tłumaczy, że animalistyczne symbole zawarte w herbach docierają do szerokiej publiczności, której trudno trafić poprzez tradycyjne kanały komunikacji środowiskowej. Gdyby każda drużyna sportowa, w której herbie znajduje się zwierzę, rozpoczęła kampanię zwracającą uwagę na los danego gatunku, moglibyśmy mówić o całkowitej transformacji sposobu myślenia o tej części przyrody. Szczególnie podatni na takie działania mogliby być najmłodsi kibice, których świadomość dopiero się kształtuje, a którzy często odczuwają silne przywiązanie do barw klubowych. Gdzie szukać działań klubów na rzecz przyrody? Niektóre drużyny sportowe już teraz wyrażają wsparcie dla swoich zwierzęcych przedstawicieli. Bejsbolowe Detroit Tigers regularnie wspierają lokalny ogród zoologiczny, prowadząc liczne działania edukacyjne. Drużyna hokejowa San Jose Sharks prowadzi natomiast fundację mającą na celu ochronę i prowadzenie badań nad populacją herbowych rekinów. Gdyby takich zachowań było więcej, moglibyśmy mówić o globalnym wpływie sportu na przyrodę. Źródła: Flinders University Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wspinaczka to najlepszy trening nie tylko dla ciała. Ćwiczy także umysł
Wspinaczka skalna to nie tylko sport – to medytacja w ruchu, która wpływa zarówno na ciało, jak i na umysł. Zobacz, dlaczego tak wiele osób uznaje ją za najlepszy trening wszechstronny.
Spis treści: Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Ten sport nie przynosi wyłącznie korzyści fizycznych. To także gra tocząca się w głowie. Wspinacze potrafią zahipnotyzować, gdy z równą dozą siły, precyzji i spokoju przesuwają się w górę ściany. Ich ciała zdają się ignorować prawa grawitacji. To, co dzieje się w ich wnętrzu, jest jednak jeszcze bardziej niezwykłe. – Wspinaczka skalna pobudza każdy układ ciała i umysłu – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Angażuje niemal każdy mięsień, wystawia na próbę układ krążenia, a jednocześnie wymaga maksymalnie skupionego rozwiązywania problemów. Gdy dodamy do tego dreszcz emocji i satysfakcję z pokonywania trudności, powstaje potężna mieszanka korzyści fizycznych, przemiany psychicznej i pozytywnych emocji. Ulyana Nadia Horodyskyj, eksploratorka National Geographic i zapalona wspinaczka od prawie dwóch dekad, zgadza się z tym. – Dla mnie wspinanie to medytacja w ruchu, bo wymaga pełnej obecności w chwili tu i teraz – mówi. Takie korzyści pomagają wyjaśnić, dlaczego wspinaczka przestała być niszową pasją alpinistów, a stała się wielomiliardowym, globalnym sportem. – Dzięki setkom hal wspinaczkowych działających w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie, wspinanie stało się łatwo dostępną formą treningu, z której może korzystać niemal każdy – mówi Horodyskyj, szefowa komunikacji naukowej w North Central Climate Adaptation Science Center na University of Colorado Boulder. Oto w jaki sposób ten sport zapewnia tak wyjątkowe połączenie korzyści dla ciała i umysłu. Wspinaczka jako wszechstronny trening fizyczny Choć może wyglądać jak popis głównie mięśni rąk i barków, wspinanie to trening całego ciała. Jednocześnie pracują serce, płuca, mózg oraz cały układ mięśniowo-szkieletowy. Każde wejście na ścianę to przeplatanie gwałtownych ruchów z chwilami bezruchu. Rami Hashish, fizjoterapeuta i konsultant ds. wydajności ciała z National Biomechanics Institute, nazywa to „treningiem interwałowym w przebraniu”. Taki rytm podnosi tętno i przyspiesza oddech. Dzięki temu poprawia się wydolność układu krążenia i rośnie VO₂ max. – W praktyce trenujesz serce, by wydajniej dostarczało tlen, podczas gdy mięśnie pracują z pełną mocą – wyjaśnia Hashish. Wspinaczka buduje też wszechstronną siłę w sposób, do którego niewiele innych aktywności może się zbliżyć. – Gdy mówimy o wzmacnianiu mięśni, mamy zazwyczaj na myśli trzy rodzaje ich pracy – tłumaczy Joyce Gomes-Osman, fizjoterapeutka i neurolog z University of Miami Miller School of Medicine. Pierwszy to skurcz koncentryczny – na przykład wtedy, gdy podciągasz się w górę, a włókna mięśniowe się skracają. Drugi to skurcz ekscentryczny – gdy opuszczasz się w kontrolowanym zjeździe, wydłużając włókna pod obciążeniem. Trzeci rodzaj to skurcz izometryczny, gdy trwasz w bezruchu, opierając się sile, na przykład stając na mikroskopijnym stopniu i jednocześnie napinając całe ciało, żeby utrzymać pozycję. – Fascynujące we wspinaczce jest to, że wykonujesz wszystkie trzy rodzaje pracy mięśniowej niemal bez zastanowienia. Często w ramach jednej sekwencji ruchów – mówi Gomes-Osman. Taki „multitasking” całego ciała przynosi wymierne efekty. Metaanaliza dziewięciu badań wykazała, że wspinaczka znacząco poprawia moc, wysokość wyskoku oraz siłę mięśni tułowia, górnych i dolnych partii ciała. – Kiedy się wspinasz, budujesz siłę praktycznie we wszystkich grupach mięśniowych – mówi Horodyskyj. – To naprawdę trening całego ciała. Ponieważ każdy chwyt wymaga utrzymania napięcia i wytrzymałości, wspinanie świetnie rozwija też siłę chwytu i wytrzymałość przedramion. To z kolei jest zaskakująco dobrym wskaźnikiem zdrowia i długości życia. Badania pokazują, że słabszy uścisk dłoni wiąże się z gorszym stanem układu krążenia i wyższą ogólną śmiertelnością. Pośrednio odzwierciedla on bowiem ogólną kondycję mięśni i zdolność organizmu do wykonywania podstawowych codziennych ruchów. – Mówiąc krótko, silniejsze dłonie mogą oznaczać silniejsze, dłuższe życie – podsumowuje Rohleder. Zwinność, balans i funkcjonalna sprawność Wspinaczka nie tylko buduje mięśnie. Uczy także, jak współpracują, bo każdy ruch – sięgnięcie, skręt, odepchnięcie – wymaga koordynacji oraz drobnych korekt równowagi i kontroli. – Wspinanie to trening równowagi w przebraniu – mówi Hashish. – Każdy stopień uczy mikrokorekt, które wyostrzają stabilność. Wspinacze poruszają się w głębokich zakresach zgięcia bioder i barków, wyprostu stawu skokowego i rotacji kręgosłupa. Często robią to, jednocześnie utrzymując ciężar całego ciała. Dzięki temu rozwijają mobilność, której wielu sportowców może im tylko pozazdrościć. – Używasz krańcowych zakresów ruchu, do których większość sportów nawet się nie zbliża – wyjaśnia Hashish. – A ponieważ robisz to pod obciążeniem, stawy pozostają mobilne i mocne. To kwintesencja tzw. sprawności funkcjonalnej – zdolności do sprawnego poruszania się w schematach ruchu potrzebnych na co dzień, takich jak przysiad, sięganie, przyciąganie czy stabilizowanie. Dzięki temu można wykonywać codzienne czynności bezpieczniej i z mniejszym wysiłkiem. Tego typu sprawność jest też silnie powiązana z mniejszym ryzykiem urazów oraz dłuższym, zdrowszym życiem. Jak podkreśla Rohleder, adaptacje, których wymaga wspinaczka, nie tylko poprawiają wyniki sportowe. – Sprawiają też, że codzienne zadania wymagają od nas mniej wysiłku – mówi. Korzyści psychiczne i społeczne wspinania Poza wyzwaniami fizycznymi wspinanie to także gra umysłowa. Każda droga, każde wejście i zejście wymagają strategii, pamięci i kreatywności. – We wspinaczce musisz planować kilka ruchów naprzód, „czytać” skałę, wyznaczać kolejne kroki, zachować spokój pod presją i dostosowywać się, gdy coś nie idzie zgodnie z planem – mówi Horodyskyj.– To sport, który wymaga rozumienia własnego ciała i tego, jak porusza się w przestrzeni. Dzięki temu rozwijasz koordynację, pewność siebie i zaufanie do samego siebie – dodaje Alyson Chun, zastępczyni dyrektora programów Adventure Sports and Recreation na Stanford University. Takie zaangażowanie poznawcze przynosi efekty także poza ścianą. Badanie opublikowane w „Journal of Human Kinetics” wykazało, że doświadczeni wspinacze mają szybszą prędkość przetwarzania informacji i lepsze postrzeganie przestrzenne niż osoby początkujące. Pokonywanie złożonych dróg wzmacnia bowiem połączenia nerwowe między ruchem, pamięcią i podejmowaniem decyzji. Badania pokazują również, że wspinanie może zmniejszać objawy depresji i lęku oraz poprawiać nastrój i poczucie własnej wartości. Dzieje się tak dzięki połączeniu uważnego ruchu i natychmiastowej informacji zwrotnej. – Pacjenci, którzy się wspinają, opisują to jako wyciszenie natrętnych myśli i emocji – mówi Anika Frühauf, adiunktka na University of Innsbruck i współautorka tych badań. Wspinaczka a relacje i kontakt z naturą Połączenie ruchu, uważności i wzajemnego zaufania pogłębia też więzi społeczne. – Uczestnicy często opisują silne poczucie zaufania budowanego między partnerami wspinaczkowymi. Szczególnie poprzez asekurowanie, kiedy jedna osoba dosłownie odpowiada za bezpieczeństwo drugiej – wyjaśnia Frühauf. Chun widzi to zjawisko na co dzień w swojej pracy. – Wspinacze uczą się wyznaczać cele, ciężko na nie pracować, próbować nowych rzeczy, ponosić porażki i odnosić sukcesy – mówi. – A kiedy wszystko to dzieje się w otoczeniu innych wspinaczy, którzy ci kibicują, ta aktywność staje się niezwykle satysfakcjonująca. Wspinanie w plenerze dodatkowo wzmacnia udowodnione już korzyści płynące z przebywania na łonie natury. Należą do nich lepszy nastrój, mniejszy poziom stresu i większe poczucie witalności. – Wspinanie pozwala wchodzić z krajobrazem w interakcję, zamiast tylko się nim zachwycać z daleka. Dzięki temu korzystasz z uroków przebywania na zewnątrz w najbardziej namacalny sposób – podkreśla Horodyskyj. Nic dziwnego, że w badaniu z 2025 roku 73 procent wspinaczy zadeklarowało poprawę zdrowia psychicznego po rozpoczęciu uprawiania tego sportu. Źródło: National Geographic
Historia i plany na przyszłość stadionu, który zbudował legendę Mediolanu
Stadion San Siro, oficjalnie noszący nazwę Stadio Giuseppe Meazza, to miejsce o wyjątkowym znaczeniu dla piłki nożnej i kultury sportowej. Zlokalizowany w mediolańskiej dzielnicy San Siro, stanowi dom dla dwóch wielkich klubów – AC Milan i Inter Mediolan. Obiekt łączy w sobie historię, architekturę, emocje derbów i spektakularne wydarzenia. Na San Siro odbywały się mecze Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w 1934 i 1990 roku, liczne koncerty wielkich gwiazd, a już niedługo będzie miała tu miejsce ceremonia otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2026 roku.
Spis treści: Architektura i charakterystyka San Siro Rola stadionu Modernizacje i plany na przyszłość Budowa San Siro rozpoczęła się w 1925 roku z inicjatywy prezydenta klubu AC Milan. Stadion został oficjalnie otwarty 19 września 1926 roku meczem AC Milan przeciwko Interowi (wówczas jeszcze jako Inter Football Club Milano). Początkowo obiekt mieścił około 35 tys. widzów, co już w latach 30. XX wieku okazało się niewystarczające z powodu rosnącej popularności piłki nożnej we Włoszech. W kolejnych dekadach San Siro był wielokrotnie rozbudowywany. Największa przebudowa przypada na lata 1987–1990, kiedy to stadion przygotowywano do Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1990. Po tych zmianach obiekt mógł pomieścić ponad 80 tys. widzów, z charakterystycznymi, wysokimi trybunami i zadaszeniem. W 1980 roku stadion oficjalnie otrzymał imię Giuseppe Meazza, jednego z najwybitniejszych włoskich piłkarzy, wieloletniego reprezentanta kraju i legendy Interu Mediolan i AC Milan. Architektura i charakterystyka San Siro San Siro wyróżnia się unikatowym stylem architektonicznym, który łączy funkcjonalność z widowiskowością. Stadion ma cztery narożne wieże, które pełnią funkcję podpór dla zadaszenia oraz charakterystyczne, spiralne rampy dla kibiców, które umożliwiają wygodne wejście na wyższe trybuny. Stadion ma cztery trybuny, co pozwala na doskonałą widoczność z każdego miejsca. Zadaszenie chroni widzów przed deszczem. San Siro jest także wyposażony w nowoczesny system nagłośnienia i oświetlenia, dzięki czemu może gościć nie tylko mecze piłkarskie, lecz także koncerty i inne wydarzenia masowe. Nie bez znaczenia jest także rozpoznawalna sylwetka San Siro. Masywne wieże, czerwone krzesła i charakterystyczne spiralne wejścia stały się ikoną miasta i symbolem mediolańskiej piłki nożnej. Pojemność i rekordy frekwencji San Siro nie należy do grona największych stadionów na świecie, jednak sprawa wygląda już zupełnie inaczej, jeśli weźmiemy pod uwagę same Włochy lub nawet Europę. Obecnie może pomieścić około 80 018 widzów. Najwyższa frekwencja zanotowana na stadionie miała miejsce podczas meczów o najwyższą stawkę Serie A oraz w trakcie europejskich rozgrywek klubowych. San Siro był czterokrotnie gospodarzem meczów Pucharu UEFA (ostatni raz w 1997 roku), co potwierdza jego rangę na arenie międzynarodowej. Rola stadionu San Siro, czyli Stadio Giuseppe Meazza, to nie tylko stadion – to legenda, symbol i miejsce spotkań miłośników piłki nożnej oraz kultury w Mediolanie. Jego historia, architektura i znaczenie społeczne sprawiają, że jest jednym z najbardziej ikonicznych obiektów sportowych na świecie. Dla każdego fana futbolu, turysty czy badacza kultury sportowej wizyta na San Siro to prawdziwa lekcja historii i doświadczenie, które pozostaje w pamięci na długo. San Siro łączy tradycję z nowoczesnością, emocje sportowe z wydarzeniami kulturalnymi, a swoją imponującą sylwetką wciąż przyciąga uwagę świata, będąc jednym z najważniejszych symboli Mediolanu i włoskiego futbolu. Kluby i wydarzenia sportowe San Siro jest domem dwóch mediolańskich gigantów – AC Milan i Interu Mediolan. Oba kluby rozgrywają tu swoje mecze ligowe, krajowe puchary i europejskie spotkania. Stadion od lat jest świadkiem rywalizacji, która przyciąga kibiców z całego świata. Poza piłką nożną San Siro gościł również mecze reprezentacji Włoch, w tym spotkania mistrzostw świata w 1934 i 1990 roku. Wielokrotnie organizowano tu również finały krajowych pucharów, międzynarodowe turnieje młodzieżowe oraz mecze charytatywne. Kultura i znaczenie społeczne San Siro to nie tylko sport, ale również ikona kultury mediolańskiej. Stadion stał się miejscem spotkań społeczności fanów piłki nożnej, a jego sylwetka często pojawia się w filmach, reportażach i literaturze związanej ze sportem. Wielu mediolańczyków dorastało z historiami o legendarnych meczach rozgrywanych właśnie tutaj. Obiekt jest też miejscem wydarzeń muzycznych – koncerty światowych gwiazd przyciągają dziesiątki tysięcy (a w kilku przypadkach nawet setki tysięcy) fanów. Zagrali tu m.in. Bob Dylan, Bruce Springsteen, David Bowie, Madonna, Michael Jackson, The Rolling Stones, Depeche Mode, Red Hot Chili Peppers i U2. Dzięki temu San Siro pełni rolę nie tylko sportowego serca Mediolanu, ale też ważnego centrum kultury masowej. Zwiedzanie i atrakcje dla turystów San Siro oferuje zwiedzanie z przewodnikiem, które obejmuje m.in. wejście na trybuny, loże VIP, szatnie zawodników oraz muzeum poświęcone historii stadionu i obu klubów. Zwiedzający mogą zobaczyć pamiątki po legendarnych piłkarzach, trofea zdobywane przez AC Milan i Inter, a także poznać ciekawostki związane z architekturą i modernizacjami obiektu. Dla pasjonatów futbolu dostępne są także specjalne pakiety łączące zwiedzanie stadionu z udziałem w meczach lub wydarzeniach specjalnych organizowanych w Mediolanie. Modernizacje i plany na przyszłość W ostatnich latach coraz częściej powracał temat przyszłości San Siro. W 2019 roku oba mediolańskie kluby, AC Milan i Inter Mediolan, ogłosiły wspólny plan budowy nowego stadionu, który miałby zastąpić wysłużony obiekt. Choć początkowo przewidywano szybkie rozpoczęcie inwestycji, projekt utknął w miejscu z powodu złożonych decyzji administracyjnych i sprzeciwu części mieszkańców. Ostatecznie władze miasta zdecydowały, że San Siro zostanie zachowane co najmniej do Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2026 roku. W 2025 roku Rada Miasta Mediolanu zatwierdziła plan sprzedaży obiektu klubom Milan i Inter, co otworzyło drogę do budowy nowoczesnego stadionu na nieco ponad 70 000 miejsc. Nowy obiekt ma mieć owalny kształt i półprzezroczysty dach przepuszczający naturalne światło. Wstępnie zakończenie jego budowy jest przewidziane najwcześniej na 2030 rok. Do czasu ukończenia nowego stadionu oba kluby będą nadal rozgrywać mecze na San Siro, które po otwarciu nowego obiektu ma zostać częściowo rozebrane i przekształcone w centrum kulturalno-rozrywkowe. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czy umiesz poprawnie chodzić? Świat oszalał na punkcie nowych technik spacerowania
Spacer nie musi być nudny. Od „Hot Girl Walk” po trening japoński – dzisiejsze trendy w chodzeniu łączą ruch z psychologią, dyscypliną albo obciążeniem, dostosowując ten jeden prosty nawyk do różnych celów. Jak spacerować, żeby wzmacniać kości albo poprawić nastrój?
Spis treści: Chodzenie wraca do łask – teraz w nowoczesnej odsłonie Trening interwałowy – kiedy chcesz poprawić wydolność Rucking – gdy chcesz wzmocnić ciało i kości Uważne spacery – dla lepszego nastroju i mniej stresu Power walking – dla spalania tłuszczu i lepszej sylwetki Hot Girl Walk i 12-3-30 – gdy potrzebujesz motywacji i regularności Niezależnie od tego, czy zależy ci na spalaniu tłuszczu, zwiększeniu wydolności, poprawie samopoczucia czy wzmocnieniu kości – możesz dobrać styl spaceru do swoich potrzeb. W trendach na TikToku i Instagramie, jak 12-3-30 czy Hot Girl Walk, znajdziesz nie tylko motywację, ale też praktyczne podejście do ruchu. Z kolei naukowo opracowane techniki, takie jak interwałowy marsz japoński czy rucking, wspierają konkretne cele zdrowotne. Korzyści z chodzenia jest wiele. Choć najprostsze, może być bardzo skuteczne – jeśli wiesz, jak je wykorzystać. Chodzenie wraca do łask – teraz w nowoczesnej odsłonie Ludzie od zawsze chodzili – na polowania i czy zbierać jedzenie, przez parki, ulice miast, do i z przystanków autobusowych. – Bycie człowiekiem to chodzenie – mówi Catrine Tudor-Locke, dziekanka College of Health Sciences na Texas Woman’s University, która całe życie zawodowe bada kroki i zachowania ruchowe. – Tak jesteśmy zaprogramowani. Ostatnio jednak ten najstarszy z ruchów przeżywa renesans. Na TikToku i Instagramie hashtagi takie jak #hotgirlwalk czy #12330 mają miliony wyświetleń, a naukowcy wciąż publikują badania o fizycznych i psychicznych korzyściach codziennego spaceru. – Chodzenie to jedna z najprostszych i najbardziej praktycznych form ćwiczeń dla większości ludzi – dodaje Joey Masri, fizjoterapeuta i certyfikowany trener przygotowania motorycznego z Miami na Florydzie. – Te trendy mogą być kluczem do zdrowego, sprawnego stylu życia. Korzyści nie wynikają jednak z samego trendu – mówi Joey Masri – lecz z konsekwentnego realizowania planu. Badania pokazują, że regularne spacery poprawiają zdrowie sercowo-naczyniowe, obniżają poziom stresu, zwiększają kreatywność, wzmacniają kości, a nawet wydłużają oczekiwaną długość życia. Serce to przecież kluczowy mięsień dla człowieka. Piękno chodzenia polega na jego elastyczności – ten sam ruch można dostosować w taki sposób, aby akcentować wytrzymałość, siłę albo zdrowie psychiczne. Trening interwałowy – kiedy chcesz poprawić wydolność Wypróbuj: Trening interwałowy w chodzeniu Technika opracowana przez japońskich naukowców na początku lat 2000 polega na naprzemiennym marszu przez 3 minuty w szybkim tempie i 3 minuty w wolniejszym, regeneracyjnym rytmie. W czasie szybszych odcinków celuj w około 70% wysiłku, a podczas odpoczynku obniż intensywność do około 40%. Według wyników badania z 2007 roku starsi uczestnicy, którzy stosowali ten program przez 30 minut dziennie, 4 razy w tygodniu, zauważyli znaczną poprawę wydolności oraz spadek ciśnienia krwi. Nowsze badanie z 2024 roku wykazało również, że ta metoda pomaga osobom z cukrzycą typu 2 w regulacji poziomu glukozy. – Interwały to sposób na budowanie kondycji sercowo-naczyniowej bez konieczności biegania – mówi trenerka mentalna Sara Hayes, współpracująca z kobietami uprawiającymi bieganie. – Zmienne tempo wyzwala pracę układu oddechowego, buduje wytrzymałość i sprawia, że trening jest ciekawszy. Zmiana rytmu zamienia spacer w grę i chroni przed nudą. Rucking – gdy chcesz wzmocnić ciało i kości Wypróbuj: Rucking Rucking, czyli marsz z plecakiem lub kamizelką obciążoną, zyskał popularność dzięki grupom fitness inspirowanym wojskiem. Wiele osób zaczyna od około 5 kg i stopniowo zwiększa ciężar do 15 kg lub więcej, ale zaletą jest to, że intensywność można dopasować do siebie. – Do plecaka albo kamizelki można włożyć tyle ciężaru, ile jesteś w stanie unieść, i przejść tak daleko i szybko, jak chcesz, po dowolnym terenie – mówi Joey Masri. Zaleca jednak zacząć od niewielkiego obciążenia i krótszego dystansu, a potem stopniowo zwiększać. Dodatkowy ciężar pracuje nie tylko na mięśnie nóg, ale też korzystnie obciąża szkielet. – To tzw. obciążenie osiowe – wyjaśnia Joey Masri – w którym masa z plecaka rozkłada się pionowo przez kręgosłup, nogi i miednicę. Wzmacnia to gęstość kości, co może być szczególnie istotne dla kobiet, ponieważ po menopauzie utrata masy kostnej przyspiesza. Uważne spacery – dla lepszego nastroju i mniej stresu Wypróbuj: Spacer uważny w naturze Znany także jako shinrin-yoku, czyli „kąpiel leśna”, polega na powolnym, świadomym chodzeniu w naturze, bez rozpraszaczy. Może to być spacer leśną ścieżką albo wzdłuż rzeki. Badania pokazują, że taka praktyka obniża poziom kortyzolu, redukuje ciśnienie krwi i poprawia nastrój. Badanie z 2022 roku przeprowadzone na 155 uczestnikach sugeruje, że korzyści są jeszcze większe u osób z tendencjami depresyjnymi. Catrine Tudor-Locke zauważa, że nawet w mieście można uzyskać podobny efekt. – Spacer przez park w drodze do pracy również daje korzyści psychiczne – mówi. Jednym z kluczowych elementów jest odłączenie się od telefonu. – Zachęcam ludzi, aby odłożyli telefon – albo przynajmniej włączyli tryb „Nie przeszkadzać” – dodaje Sara Hayes. – Traktuj spacer jako okazję, żeby zauważyć swoje myśli, otoczenie, ciało. Uwielbiam ćwiczenie pięciu zmysłów: co widzę, słyszę, czuję, smakuję i dotykam. Power walking – dla spalania tłuszczu i lepszej sylwetki Wypróbuj: szybki marsz (power walking) Przyspieszenie tempa spaceru znacząco zwiększa wydatkowanie energii. Power walking to marsz w tempie około 5–8 km/h, z energicznie pracującymi ramionami, wyprostowaną sylwetką i zaangażowaną postawą. Tętno i oddech wyraźnie rosną, ale nie przechodzą jeszcze w bieg. Badanie z 2022 roku wykazało, że 180 minut szybkiego marszu tygodniowo przez 12 tygodni zmniejszyło procent tkanki tłuszczowej, masę ciała i obwód w pasie u studentów prowadzących siedzący tryb życia – szczególnie u kobiet. Inne badania, w tym próba kliniczna z 2012 roku z pacjentami kardiologicznymi, pokazują, że szybki marsz poprawia VO₂ max bardziej niż zwykły, rekreacyjny spacer. – Szybsze chodzenie angażuje więcej mięśni, zwiększa tętno i bardziej przypomina trening – wyjaśnia Sara Hayes. To także metoda bardzo wydajna: w krótszym czasie pokonujesz większy dystans, co świetnie pasuje do napiętego grafiku – dodaje Tudor-Locke. Hot Girl Walk i 12-3-30 – gdy potrzebujesz motywacji i regularności Wypróbuj: „Hot Girl Walks” (HGWs) „Hot Girl Walk” zaczęło się jako kolejny trend na TikToku, ale przerodziło się w prawdziwy ruch. Zwykle trwa około 6,5 km, choć można oczywiście przejść krótszy dystans. Kluczowe są chwile autorefleksji: pozytywne afirmacje, wdzięczność i wyznaczanie intencji – samodzielnie albo w towarzystwie przyjaciół. Do tego warto dołączyć ulubioną playlistę. Badania dowodzą, że muzyka zwiększa wytrzymałość, odwraca uwagę od zmęczenia i poprawia ogólną przyjemność z ćwiczeń. Jeszcze więcej zyskasz, jeśli wybierzesz trasę na świeżym powietrzu. – Kontakt z naturą obniża poziom kortyzolu i poprawia nastrój – mówi Sara Hayes. – Światło słoneczne, świeże powietrze, przerwa od ekranów i ruch razem działają jak naturalny przycisk resetu dla układu nerwowego. Wypróbuj: 12-3-30 Jeśli chcesz wzmocnić dolne partie ciała i jednocześnie zadbać o kondycję sercowo-naczyniową, chodzenie pod górę na bieżni to świetna metoda. Co ważne, nie obciąża kolan. Formuła popularnego treningu 12-3-30 jest prosta: idź przez 30 minut przy nachyleniu 12% w tempie 4,8 km/godz. – Popularność zawdzięcza temu, że łatwo go zapamiętać i daje poczucie struktury – mówi Sara Hayes. – Mózg człowieka lubi przewidywalność i rutynę. Struktura rozbija monotonię i daje coś nowego, na czym można się skupić. Choć konkretne liczby przyciągają uwagę, Joey Masri podkreśla, że trening należy dostosować do siebie. – Dla jednej osoby to może być zbyt łatwe, dla innej wręcz niemożliwe. Trzeba pamiętać, że aktywność jest względna – mówi. Zmieniaj nachylenie, tempo albo czas w zależności od własnych możliwości. Powinieneś czuć wysiłek, ale tempo musi być do utrzymania przez całe pół godziny. Źródło: National Geographic
„Znalazłem polskie Shire. Zupełnie jak z Tolkiena!” – najpiękniej tu późnym latem
Większość z nas zapewne kojarzy Beskid Niski z licznymi szlakami turystycznymi i trekkingowym rajem dla miłośników pieszych wypraw. Na tym jednak nie kończą się atrakcje i wyjątkowość tego urokliwego pasma. Przekonajcie się sami.
Spis treści: Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Historia Beskidu Niskiego – ślady po Łemkach i pustoszejące wsie Beskid Niski – co zobaczyć, gdzie pojechać i dlaczego warto? Atrakcje Beskidu Niskiego – uzdrowiska, filmowe wioski i źródła wód mineralnych Choć na mapie zajmuje całkiem spory obszar, Beskid Niski często umyka uwadze podróżników. To miejsce, które nie krzyczy atrakcjami, nie kusi komercją, ale nagradza tych, którzy zdecydują się zatrzymać i wsłuchać w jego ciszę. Podróż po Beskidzie to spotkanie z historią, której nie da się zapomnieć, oraz z naturą, która leczy i uczy pokory. W styczniu 2024 roku Beskid Niski został wyróżniony tytułem Miejsca Miesiąca magazynu National Geographic Traveler. Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Zaledwie dwie godziny jazdy samochodem na południowy‑wschód od Krakowa rozciąga się fragment Beskidu Niskiego, który w magiczny sposób zatrzymał czas. Kapliczka, choć murowana, sprawia wrażenie, jakby cały jej ciężar opierał się na drewnianej framudze. By dostać się pod blaszany dach, trzeba się nieco zgarbić — jakby przestrzeń wchodziła w dialog z człowiekiem. Wnętrze jest wilgotne, unosi się słodkawa woń stęchlizny. Bielone, popękane ściany podtrzymują resztki polichromii — sceny religijne: Chrystus, krzyż na Golgocie, echa biblijnych opowieści z osiołkami. Obrazy są już mocno zniszczone, w kilku miejscach całe płaty farby już się odłamały. Regularni goście miejsca dziś dokumentują jej powolne znikanie — na fotografiach uchwycą jej śmierć w zwolnionym tempie, by pamięć nie umarła. Aby dotrzeć do kapliczki, z drogi krajowej nr 977 należy skręcić w kierunku Gładyszowa, minąć dawną cerkiew, a następnie wspiąć się drogą przez rozrastającą się wieś. Na rozwidleniu w Banicy skręcamy w prawo, mijając kolejną osadę i krajobrazy przypominające makrokosmos po dawnej wsi Jasionka, gdzie dominuje tylko pustka dawnego PGR‑u. Kilkaset metrów za ostatnim przystankiem busa asfalt znika — zaczyna się szuter. Droga zwęża się i wchodzi w las. Po nierównych, coraz głębszych koleinach jedzie się niemal z duszą na ramieniu. Najpierw mijamy cmentarz skryty w zagajniku, a potem — samotne grube drzwi stojące pośrodku trawy. Symboliczne. To pozostałość po wsi Czarne. I tam, obok, znajduje się ta właśnie znikająca kapliczka, milczący świadek minionych historii. Historia Beskidu Niskiego – ślady po Łemkach i pustoszejące wsie Historia Beskidu Niskiego to opowieść o przemijaniu i utraconej obecności człowieka. Ten sam scenariusz powtarza się w całym paśmie wschodnich Karpat oraz na pograniczu polsko‑ukraińskim. Dawniej tętniące życiem wsie, zasiedlane głównie przez Łemków, posługujących się językiem łemkowskim, z czasem pustoszały — najpierw na skutek działań wojennych i masowych przesiedleń, potem za sprawą akcji „Wisła”. Człowieka zastąpiła przyroda: powoli, cicho, ale nieodwołalnie. Dziś śladami dawnej obecności są jedynie przydrożne krzyże, piwnice bez domów, zdziczałe sady, które latem obsypują się owocami, mimo braku gospodarzy. Choć część Łemków wróciła po 1956 roku, wiele miejsc w Beskidzie Niskim nigdy nie odżyło. Pozostają niedopowiedziane wsie, wzięte przez historię „w nawias” — ich czas się zatrzymał, nie dostały drugiej szansy. Z którejkolwiek strony nie podejść do Czarnego, trafi się na kolejne ślady tej pustki: Lipną, Radocynę, Nieznajową. Wszędzie powtarza się ten sam krajobraz: krzyże wśród drzew, dzikie jabłonie, symboliczne drzwi wystające z trawy jak niemy pomnik przeszłości. Ale zanim do nich dotrzemy, czasem pojawi się iskra życia — ciasna, zadymiona bacówka, w której podhalańscy górale wciąż wyrabiają sery oscypki i bundz, łącząc tradycję z nowym kontekstem przestrzennym. Patrząc na rozległe, wylesione stoki, nietrudno zrozumieć, dlaczego górale porzucili tłoczne Podhale. Tereny te to wymarzone miejsce do wypasu owiec, gdzie przestrzeń i cisza pozwalają kontynuować pradawny rytuał górskiej gospodarki pasterskiej. Beskid Niski – co zobaczyć, gdzie pojechać i dlaczego warto? Beskid Niski, długo pomijany na turystycznej mapie Polski, zyskał nowe życie, gdy autostrada A4 otworzyła go dla mieszkańców Krakowa. Dzięki dobrej dostępności – zaledwie dwie godziny jazdy samochodem – region stał się alternatywą dla zatłoczonych Tatr i bardziej znanych Bieszczad. Przez dekady niedoceniany z powodu słabej infrastruktury turystycznej, dziś przyciąga tych, którzy szukają ciszy, przestrzeni i autentyczności. Dawniej traktowany jako przystanek w drodze na południowy wschód, Beskid Niski zaczyna być celem samym w sobie. To nie są góry dla miłośników wysokich szczytów — tylko jeden wierzchołek, po słowackiej stronie, przekracza 1000 metrów n.p.m.. Po stronie polskiej króluje Lackowa (997 m n.p.m.), ale nie o wysokość tu chodzi. Większość szczytów kryje się pod zielonymi koronami drzew, nie wybijając się ponad granicę lasu. Bo właśnie las jest tu bohaterem pierwszoplanowym. Nieprzypadkowo. Ten obszar był kiedyś częścią rozległej Puszczy Karpackiej — bukowo‑jodłowego lasu pierwotnego. Jej fragmenty zachowały się w granicach Magurskiego Parku Narodowego, jednego z najmniej znanych i najmniej uczęszczanych parków w Polsce. Dzięki ograniczonej liczbie szlaków, to wciąż królestwo dzikiej przyrody. Można tu spotkać niedźwiedzie brunatne, wilki, rysie i żbiki, a także orły przednie – największe i najpotężniejsze ptaki drapieżne występujące w naszym kraju. Co ciekawe, Beskid Niski bywa nazywany Himalajami Beskidów. Gdy pogoda nie sprzyja wędrówkom, warto wsiąść do samochodu i wybrać się szlakiem drewnianych cerkwi – unikatowego dziedzictwa Łemków. Zabytkowe świątynie rozsiane są niemal w każdej wsi, a wiele z nich zostało niedawno odrestaurowanych i objętych badaniami archeologicznymi. Sezonowo działają przy nich przewodnicy przypisani do poszczególnych cerkwi, którzy z pasją dzielą się historią i ikonografią. Wystarczy zapukać do drzwi, by odkryć tajemnice świątyń np. w Kwiatoniu, Gładyszowie, Hańczowej czy Bodakach. To podróż nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. Atrakcje Beskidu Niskiego – uzdrowiska, filmowe wioski i źródła wód mineralnych Choć Beskid Niski nie posiada wyraźnego turystycznego centrum z prawdziwego zdarzenia, to coraz wyraźniej na mapie regionu wybija się Wysowa‑Zdrój. To niewielkie uzdrowisko zyskało w ostatnich latach drugie życie dzięki licznym inwestycjom. Park zdrojowy – rozległy i starannie zaprojektowany – ma jeszcze spory potencjał, by przyciągać nowych odwiedzających. Znaczące środki przeznaczono również na infrastrukturę – powstał nowoczesny basen, a w 2006 roku otwarto nową, stylizowaną na dawną, drewnianą pijalnię wód mineralnych. Choć nazwy wód brzmią skromnie – Henryk, Franciszek, Anna, Józef II, Słone – każda z nich oferuje inny skład mineralny i inny smak, przez co picie ich staje się prawdziwą podróżą po sensorycznych zakątkach zdrowia. To doświadczenie, które łączy profilaktykę zdrowotną z relaksem, idealne na krótkie, regenerujące wypady. Jeśli jednak ktoś poczuje przesyt uzdrowiskową atmosferą, wystarczy udać się na wschód, gdzie pasmo kończą Jaśliska – dzika, niemal bezczasowa kraina. Ta zamieszkana przez nieco ponad 400 osób wieś zyskała sławę dzięki kinu — to właśnie tutaj kręcono sceny do filmu „Wino truskawkowe” w reżyserii Dariusza Jabłońskiego, będącego ekranizacją opowiadań Andrzeja Stasiuka. Filmowe Żłobiska to właśnie Jaśliska – miejsce, w którym czas zatrzymał się kilka dekad temu i od tamtej pory nie drgnął nawet o sekundę. To żywa opowieść galicyjska, przesiąknięta atmosferą dawnych miasteczek pogranicza, gdzie przeszłość przenika teraźniejszość na każdym kroku. Źródło: National Geographic Traveler