Longyearbyen to najdalej wysunięte na północ miasto. Niewielka osada skrywa sporo atrakcji
Longyearbyen – niewielka miejscowość w prowincji Svalbard – jest najdalej wysuniętą na północ osadą ludzką. Powstała jako miasteczko górnicze, ale dziś przemysł wydobywczy odgrywa tam marginalną rolę. Gospodarka współczesnego Longyearbyen opiera się przede wszystkim na badaniach naukowych i turystyce. Poznajmy bliżej to niezwykłe, fascynujące miejsce.
Spis treści: Gdzie znajduje się Longyearbyen? Historia miasta Longyearbyen Współczesne Longyearbyen Atrakcje Longyearbyen Nietypowe prawo w Longyearbyen Powietrze w Longyearbyen jest krystalicznie czyste. Przy dobrej pogodzie gołym okiem można tam dostrzec obiekty oddalone o około 150 km. Krajobraz charakteryzuje się surowym, arktycznym pięknem, które jest niezwykle skutecznym wabikiem na turystów. To nic, że siarczyste mrozy utrzymują się tam prawie przez niemal 10 miesięcy w roku, a pora ciepła, podczas której najwyższa temperatura nie przekracza 8 stopni Celsjusza, trwa zaledwie 2,5 miesiąca. Każdego roku prawie 150 tysięcy osób odwiedza tę niewielką osadę, będącą nieformalną stolicą arktycznej północy. Gdzie znajduje się Longyearbyen? Longyearbyen to niewielka, zamieszkała przez około 2 tysiące osób miejscowość w norweskiej prowincji Svalbard, położonej w obszarze archipelagu o tej samej nazwie. Rozciąga się na wyspie Spitsbergen, powyżej 75. stopnia szerokości geograficznej północnej. Od bieguna północnego dzieli ją około 1300 km. Mówimy tu zatem o najdalej wysuniętej na północ osadzie. Historia miasta Longyearbyen Jak wynika ze skandynawskich kronik, wyspy archipelagu Svalbard były dobrze znane wikingom. Ich ponowne odkrycie nastąpiło w 1596 roku, gdy dotarł tam holenderski podróżnik Willem Barents. Od XVI do XVIII wieku były ośrodkiem rybołówstwa, wielorybnictwa i myślistwa, do którego ściągali rybacy i myśliwi z Europy Północnej. Pod koniec XVIII stulecia wyspy zaczęły być wykorzystywane jako baza wypadowa dla ekspedycji eksplorujących biegun północny. Wówczas nikt jeszcze nie myślał o założeniu stałej osady na tym niegościnnym terytorium. Zmieniło się to dopiero pod koniec XIX wieku, gdy odkryto tam bogate złoża surowców naturalnych. W 1899 roku rozpoczęło się wydobycie węgla kamiennego. W 1906 roku na wyspę Spitsbergen przybył John Munroe Longyear, właściciel przedsiębiorstwa Arctic Coal Company of Boston. Założył tam osadę, którą początkowo zamieszkiwało 25 pracowników firmy. Z czasem dołączyły do nich kobiety z dziećmi. 10 lat później kopalnię i osadę Longyeara odkupiła norweska firma Store Norske Spitsbergen Kulkompani. W następnym roku populacja sięgnęła 141 mieszkańców. To właśnie wtedy ukuła się nazwa Longyearbyen, czyli „miasto Longyeara”. W 1980 roku zaczęli napływać tam osadnicy niezwiązani z przemysłem wydobywczym. Traktat Spitsbergeński 9 lutego 1920 roku w Paryżu podpisane zostało porozumienie (znane jako Traktat Spitsbergeński) pomiędzy Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią, Danią, Francją, Włochami, Japonią i Szwecją. Na jego mocy archipelag Svalbard znalazł się pod zarządem administracyjnym Norwegii. Postanowienia traktatu weszły w życie 14 sierpnia 1925 roku. Od tego czasu, wyspy i miasto Longyearbyen stanowią własność norweską, ale wszyscy sygnatariusze (łącznie jest ich 42) mają równe prawo do korzystania z zasobów naturalnych archipelagu i prowadzenia na jego terenie działalności naukowej. Współczesne Longyearbyen Miasto przez wiele lat stanowiło ważny ośrodek wydobycia węgla kamiennego, ale dziś przemysł wydobywczy odgrywa tam marginalną rolę. Ze względu na położenie, współczesne Longyearbyen rozwija się w zupełnie innych sektorach. Jest ważnym ośrodkiem badań naukowych. Funkcjonują tam placówki instytucji badawczych z wielu krajów świata, które zajmują się między innymi badaniem zmian zachodzących w wysokiej Arktyce. Warto podkreślić, że Longyearbyen to także prężnie rozwijający się ośrodek turystyczny. Trudno się temu dziwić. Lokalizacja miasta jest przecież obietnicą wspaniałej przygody. Dalej na północ nie ma żadnej ludzkiej osady. Można tam doświadczyć wszystkich arktycznych zjawisk, w tym nocy polarnej i dnia polarnego. Krajobraz jest tam surowy, a jednocześnie piękny na swój unikatowy sposób. To jedno z niewielu miejsc, gdzie można obserwować niedźwiedzie polarne w ich naturalnym środowisku. W tym kontekście nie jest specjalnie zaskakujące, że w Longyearbyen powstają coraz to nowsze hotele, restauracje i inne elementy infrastruktury turystycznej. Atrakcje Longyearbyen Należy jednak podkreślić, że surowe, arktyczne warunki nie są jedyną atrakcją tego miasta. Wbrew pozorom, ta niewielka osada skrywa sporo interesujących miejsc. Najciekawsze wymieniamy poniżej. Svalbard Kirke Svalbard Kirke jest najdalej wysuniętym na północ kościołem. Pierwsza świątynia została wzniesiona na terenie Longyearbyen w 1921 roku. Budynek został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej. Ten, który stoi tam do dziś, został wybudowany w 1958 roku. Svalbard Kirke to nie tylko miejsce kultu religijnego, ale także centrum życia lokalnej społeczności. Jest otwarty dla wszystkich, niezależnie od wyznania. Oprócz nabożeństw odbywają się tam także koncerty i inne wydarzenia kulturalne. Svalbard Museum W mieście znajduje się ciekawe muzeum, które opowiada historię archipelagu, od jego odkrycia, aż po współczesność. Svalbard Museum pełni też funkcję centrum edukacyjnego, które przybliża życie w jednym z najbardziej niegościnnych środowisk na naszej planecie. North Pole Expedition Museum Kolejną ciekawą placówką w Longyearbyen jest muzeum poświęcone historycznym ekspedycjom na północny biegun Ziemi. W bogatej ekspozycji znajdują się oryginalne fotografie, mapy i dokumenty opisujące szczegóły polarnych wypraw. Galeria Nordover Niewątpliwą atrakcją miasta jest najdalej wysunięty na północ ośrodek sztuki. Mowa o Galerii Nordover, w której znajduje się stała ekspozycja dzieł Kåre Tvetera. Mieści się tam także kino z 32 miejscami i kawiarnia, z której rozpościera się wspaniały widok na Longyearbyen. Zabytkowa kopalnia węgla kamiennego Gruve 3 O górniczej przeszłości miasteczka przypomina zabytkowa kopalnia, będąca ważnym elementem tamtejszej historii przemysłowej. Działała od 1971 do 1996 roku i w tym czasie była jednym z głównych motorów napędowych lokalnej gospodarki. Po zamknięciu stała się centrum edukacyjnym i atrakcją turystyczną. Browar Svalbard Dla wielu osób piwowarstwo jest prawdziwą sztuką. Nic dziwnego, że miłośnicy złotego trunku z całego świata chcą poznać tajniki warzenia ich ulubionego napoju w skrajnie nieprzyjaznych arktycznych warunkach. Browar Svalbard jest jedną z głównych atrakcji miasta, gdzie zwiedzanie można połączyć z degustacją lokalnych specjałów. Nietypowe prawo w Longyearbyen Mówiąc o atrakcjach Longyearbyen, warto wspomnieć o tamtejszym prawie, bo to w niektórych punktach znacząco różni się od obowiązującego w innych obszarach Europy. Obowiązuje tam zakaz posiadania kotów i fretek, gdyż te stanowią zagrożenie dla tamtejszej populacji ptaków. Tamtejsi mieszkańcy muszą nosić ze sobą broń. Nie dla obrony przed przestępcami, a przed niedźwiedziami polarnymi. W Longyearbyen obowiązuje częściowa prohibicja. Miesięcznie można tam kupić 24 piwa i ani jednego więcej. Pozornie najdziwniejsze prawo dotyczy jednak... umierania. Longyearbyen, czyli miasto, w którym nie można umrzeć Koh Tao w Tajlandii bywa nazywana „wyspą śmierci”. Spitsbergen powinna być nazywana „wyspą, na której nie można umrzeć”. To żadna przenośnia. Takie prawo obowiązuje tam od ponad 1950 roku, kiedy zamknięty został cmentarz w Longyearbyen. Zaczęło się w 1918 roku, gdy na kilku kontynentach rozpętała się pandemia groźnego wirusa grypy, znana pod potoczną nazwą „hiszpanka”. Choroba zebrała potworne żniwo, uśmiercając od 3 do 5 proc. światowej populacji. Nie ominęła też niewielkiego miasteczka na wyspie Spitsbergen. Zmarło wówczas kilkunastu tamtejszych górników. W 1950 roku zorientowano się, że ze względu na arktyczne warunki, pogrzebane na tamtejszym cmentarzu ciała nie ulegają całkowitemu rozkładowi. Co za tym idzie, nie rozkładają się także niebezpieczne wirusy. Gdyby doszło do ocieplenia klimatu, groziłoby to wybuchem epidemii, która mogłaby przybrać rozmiary pandemii. Dlatego mieszkańcy Longyearbyen mają „zakaz umierania w mieście”. Osoby chore, których stan nie rokuje poprawy, są przez władze proszone o spędzenie ostatnich dni życia w kontynentalnej części Norwegii. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polska Stacja Polarna na Spitsbergenie rekrutuje na wyprawę. Przedstawiciele tych zawodów poszukiwani
Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk ogłasza rekrutację na 48. Wyprawę Polarną do Polskiej Stacji Polarnej Hornsund. Przeżyj niezapomniany rok w mroźnych krajobrazach Spitsbergenu jako członek grupy zimującej lub dołącz do letniej ekspedycji. A może chcesz zdobyć doświadczenie w badaniach polarnych?
Spis treści: Polacy na Spitsbergenie 48. Wyprawa Polarna do Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie Asystenci naukowi poszukiwani Szeroko pojęta „daleka północ” od wieków rozpala wyobraźnię podróżników i naukowców. I choć wyjazd w tym kierunku może wydawać się mało realny, w rzeczywistości, aby doświadczyć prawdziwie polarnych warunków, nie trzeba nawet wylatywać poza granice Europy. Koło podbiegunowe północne przechodzi przez Norwegię, Szwecję czy Finlandię. Poszukiwacze polarnej aury najczęściej wybierają się na Spitsbergen, czyli największą norweską wyspę. Jest ona położona w archipelagu Svalbard, na Morzu Arktycznym. To właśnie tam znajduje się Polska Stacja Polarna Hornsund. Polacy na Spitsbergenie Na miejscu pracują między innymi naukowcy z Zakładu Badań Polarnych i Morskich Instytutu Geofizyki PAN (Polska Akademia Nauk). Jest to jednostka naukowa zajmująca się badaniami obszarów polarnych oraz morskich. Siedziba zakładu znajduje się w Warszawie, w strukturze Instytutu Geofizyki PAN. Zakład został utworzony w ramach Instytutu Geofizyki PAN, którego początki sięgają 1952 roku. Od wielu lat Polska jest aktywna w badaniach polarnych, zarówno w Arktyce, jak i Antarktyce. Kluczowymi obiektami są zarówno wspomniana Polska Stacja Polarna Hornsund (otwarta w 1957 roku), jak i Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego, działająca na Wyspie Króla Jerzego od 1977 roku. Pogoda na wyspie Spitsbergen nie rozpieszcza. Mimo że wraz z globalnym ociepleniem tam również rosną słupki termometrów, zimą termometry mogą wskazywać nawet do minus 20 stopni Celsjusza. To nie zniechęca turystów spragnionych zobaczenia niedźwiedzia polarnego lub przynajmniej jego śladów. Jest jednak sposób, aby odwiedzić największą wyspę Norwegii nie jako turysta. 48. Wyprawa Polarna do Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie W Arktyce badania odbywają się przez cały rok, ponieważ Stacja Hornsund działa w trybie całorocznym. Personel techniczny i naukowy wymienia się zazwyczaj raz w roku. Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie prowadzi obecnie nabór na uczestników 48. Wyprawy Polarnej do Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie w sezonie 2025/2026. Rekrutacja obejmuje stanowiska w grupach zimujących (całorocznych) oraz letnich. Stanowiska w grupie zimującej (czerwiec 2025 – lipiec 2026): meteorolog (3 osoby) – preferowane doświadczenie w służbie meteorologicznej IMGW; specjalista ds. monitoringu środowiska / oceanograf-hydrolog – wymagany patent sternika motorowodnego oraz doświadczenie w pływaniu na łodziach typu RIB w warunkach morskich; geofizyk-elektronik – z doświadczeniem w geofizyce i elektronice; informatyk – z umiejętnościami w administracji systemami Linux i Windows, teleinformatyce i łączności satelitarnej; mechanik – odpowiedzialny za obsługę agregatów prądotwórczych i silników wysokoprężnych; konserwator – z umiejętnościami w pracach ogólnobudowlanych oraz obsłudze instalacji sanitarnych, elektrycznych i konstrukcyjnych. Stanowiska w grupie letniej (czerwiec 2025 – wrzesień/październik 2025): pracownik techniczny (2 osoby) – wymagane umiejętności w elektryce, hydraulice i robotach budowlanych; atutem będą uprawnienia SEP, spawalnicze i obsługi urządzeń mechanicznych; administrator / asystent terenowy – doświadczenie w terenowych pracach górskich, obsłudze turystyki i znajomość języka angielskiego; wskazana wiedza o pomiarach środowiskowych; kucharz i asystent kucharza – doświadczenie w żywieniu zbiorowym, kucharz wyjeżdża w kwietniu 2025 roku. Rekrutacja trwa do 18 grudnia 2024 roku. Wybrani uczestnicy podpiszą umowy o pracę na czas określony zgodnie z warunkami IGF PAN. Asystenci naukowi poszukiwani Na Spitsbergen można również trafić w charakterze asystenta Zakładu Badań Polarnych i Morskich Instytutu Geofizyki PAN. W mediach społecznościowych Polskiej Stacji Arktycznej pojawiły się dwa ogłoszenia dla osób, którym „zimno nie jest straszne i mają w sobie naukowca”. Pracuj przy fiordach Od kandydujących na pierwsze stanowisko asystenckie oczekuje się stopnia naukowego magistra w dziedzinie geoinformatyki, informatyki lub pokrewnej oraz znajomości zagadnień z zakresów analizy statystycznej, uczenia maszynowego i programowania. Przy rozpatrywaniu zgłoszeń ważnym aspektem będzie też posiadanie doświadczenia w przetwarzaniu i analizie obrazów (preferencyjnie w teledetekcji satelitarnej), wykorzystaniu narzędzi GIS, a także bardzo dobra znajomość języka angielskiego oraz motywacja do pracy naukowej. Taki zakres kompetencji kandydujących przyda im się do automatyzacji klasyfikacji powierzchni fiordów Svalbardu pod względem pokrycia lodem morskim z wykorzystaniem danych satelitarnych i uczenia maszynowego. Inne badania w ramach projektu Europejskiej Agencji Kosmicznej obejmują m.in.: wykorzystanie uczenia maszynowego do automatyzacji tworzenia map pokrycia powierzchni fiordów lodem morskim; wykorzystanie modelu do stworzenia map zalodzenia innych fiordów Svalbardu; analizę przestrzenno-czasowa zalodzenia fiordów Svalbardu; asystę w testowaniu zastosowania danych alternatywnych do obrazów SAR (InSAR, optyczne obrazy satelitarne, ukośne zdjęcia poklatkowe) w tworzeniu map zalodzenia fiordów. Okres zatrudnienia na tym stanowisku został przedłużony na 12 miesięcy (w tym 3 miesiące okresu próbnego) z możliwością przedłużenia o maksymalnie 4 miesiące. Preferowaną datę rozpoczęcia pracy wyznaczono na 1 stycznia 2025 roku. Badanie morskie z PAN Osoby poszukiwane na drugie stanowisko asystenckie będą z kolei zaangażowane w badania morskie prowadzone w rejonie Polskiej Stacji Polarnej Hornsund na Spitsbergenie, Bałtyku oraz potencjalnie w innych obszarach. Zakres badań obejmuje między innymi topnienie i rozpad lodowców uchodzących do morza, zmiany parametrów wody morskiej (fizyczne, chemiczne, biologiczne) oraz niszczenie klifów i plaż przez fale. Asystent będzie uczestniczył w pracach terenowych trwających od kilku tygodni do kilku miesięcy rocznie, które obejmują obsługę małych łodzi i pontonów, prowadzenie pomiarów sondami w fiordach lodowcowych, instalację i użytkowanie sprzętu badawczego, takiego jak kamery poklatkowe, drony, automatyczne stacje meteorologiczne czy rejestratory dźwięków. Po powrocie z terenu asystent będzie wspierał przygotowanie danych do udostępnienia w ogólnodostępnych bazach, a także zajmował się opieką nad aparaturą badawczą, w tym jej serwisowaniem. Kandydaci powinni mieć ukończone studia w zakresie nauk o Ziemi i środowisku, nauk ścisłych i przyrodniczych lub inżynieryjno-technicznych. Dopuszcza się także aplikacje osób kończących studia II stopnia lub w szczególnych przypadkach osób z tytułem inżyniera lub licencjata. Wymagana jest podstawowa wiedza o środowisku morskim, regionach polarnych, zmianach klimatu oraz znajomość angielskiego na poziomie komunikatywnym. Preferowane są osoby posiadające praktyczne umiejętności związane z obsługą łodzi z silnikami zaburtowymi (np. patent sternika motorowodnego) oraz sprawność fizyczną umożliwiającą pracę w trudnych warunkach terenowych. Dodatkowymi atutami będą zainteresowanie urządzeniami pomiarowymi, umiejętności techniczne, nurkowanie, znajomość języków programowania, GIS, analizy danych czy statystyki. Zatrudnienie planowane jest od 1 stycznia 2025 roku, a osoby zainteresowane rozwojem naukowym mogą podjąć doktorat pod opieką pracowników instytutu. Więcej informacji o stanowiskach oraz formularze rekrutacyjne można znaleźć na oficjalnej stronie internetowej oraz w social mediach Polskiej Stacji Polarnej Hornsund. Źródło: Polska Stacja Polarna Hornsund Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odnaleziono skamieniałość najstarszego ichtiozaura w historii. Odkrycie burzy dotychczasowe teorie
Skamieniałości odkryte na Spitsbergenie rzucają nowe światło na genezę najstarszych gadów morskich. Okazuje się, że ichtiozaury pojawiły się na Ziemi wiele milionów lat wcześniej, niż sądziliśmy.
W tym artykule: Skamieniałość najstarszego ichtiozaura rzuca nowe światło na genezę gadów morskich Kiedy pojawiły się pierwsze ichtiozaury? Ewolucja gadów morskich mogła nastąpić jeszcze przed tzw. erą dinozaurów Naukowcy do dzisiaj nie są pewni, jak wyewoluowały pierwsze gady morskie, które zdominowały oceany i stanęły na szczycie łańcucha pokarmowego swojego ekosystemu. Najpowszechniejsza teoria zakłada, że najstarsze gady żyjące w morzach zjawiły się w okresie, który nastąpił po wymieraniu permskim, czyli ok. 251 milionów lat temu. Kataklizm spowodował, że wiele gatunków musiało przystosować się do nowej rzeczywistości na Ziemi, a rozwój ewolucyjny niektórych stworzeń był następstwem tych wydarzeń. Skamieniałość najstarszego ichtiozaura rzuca nowe światło na genezę gadów morskich Najnowsze badania rzucają jednak nowe światło na genezę gadów morskich na naszej planecie. Paleontolodzy dokonali analizy skamieniałości ichtiozaura, którego odnaleziono na arktycznej wyspie Spitsbergen. To największa wyspa archipelagu Svalbard należącego do Norwegii. Zespół szwedzkich i norweskich naukowców twierdzi, że zaskakująco duże rozmiary tego osobnika i niektóre cechy struktur wewnętrznych wskazują, że zwierzę było jednym z ocalałych okresu wymierania. Oznacza to, że gatunek ten był starszy, niż dotychczas sądzono. Pierwsza skamieniałość ichtiozaura – zniszczona przez nazistów – miała ukryte kopie. Odnaleziono 2 z nich Pierwszy kompletny szkielet ichtiozaura przepadł w czasie II wojny światowej. Został najprawdopodobniej zniszczony podczas bombardowań Londynu. Jednak naukowcy odkryli właśnie jego dwa gipsow... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/pierwsza-skamienialosc-ichtiozaura-zniszczona-przez-nazistow-miala-ukryte-kopie-odnaleziono-2-z-nich-fot-the-university-of-manchester-5de783e.jpg" width="938" height="380" alt="Pierwsza skamieniałość ichtiozaura – zniszczona przez nazistów – miała ukryte kopie. Odnaleziono 2 z nich (fot. The University of Manchester)" title="Pierwsza skamieniałość ichtiozaura – zniszczona przez nazistów – miała ukryte kopie. Odnaleziono 2 z nich (fot. The University of Manchester)" /> Praca badaczy ze Skandynawii została opisana na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Dotychczas uważano, że ichtiozaury pojawiły się tuż po wymieraniu permskim, a największe zróżnicowanie osiągnęły od środkowego triasu do środkowej jury. Naukowcy uważali, że gady po raz pierwszy wkroczyły na otwarte wody po tym, jak narodziły się pierwsze dinozaury, które zdominowały ekosystemy przybrzeżne (ok. 250–252 miliony lat temu). Kiedy pojawiły się pierwsze ichtiozaury? Według niektórych teorii drobne gady wyparte przez drapieżne dinozaury z czasem przystosowały się do życia w oceanach do tego stopnia, że same stanęły na czele swojego łańcucha pokarmowego. Tak było m.in. z ichtiozaurami, które jednymi z pierwszych lądowych zwierząt, które wyewoluowały rybią budowę ciała, podobną do współczesnych delfinów. Co ciekawe, najwięksi przedstawiciele mogli mieć nawet ponad 20 metrów długości. Zwierzęta te z czasem stały się z najpowszechniejszymi wśród wyższych kręgowców morskich. Ich skamieniałości odnajdowano praktycznie na całym świecie. Przednie kończyny zostały przekształcone w płetwy, a ogon zakończony był dużą pionową płetwą napędową w kształcie półksiężyca, podobną do tej, którą mają tuńczyki. Ichtiozaury miały zdominować siedliska morskie na ponad 160 milionów lat. Ewolucja gadów morskich mogła nastąpić jeszcze przed tzw. erą dinozaurów Jednak najnowsza skamieniałość ichtiozaura podważa tę teorię, która obecna była w nauce przez kilkadziesiąt lat. Odnaleziono ją podczas ekspedycji w 2014 roku. Od tamtego czasu znajdowała się w Muzeum Historii Naturalnej na Uniwersytecie w Oslo, czekając na badania. W końcu podjęli się ich naukowcy z Uniwersytetu w Uppsali. W Anglii odnaleziono szczątki ogromnego „morskiego smoka” sprzed 180 milionów lat Odkrycia dokonano w rezerwacie Rutland Water, które znajduje się w środkowej Anglii. To największe i zarazem najbardziej kompletne szczątki „smoka morskiego”, jakie kiedykolwiek odnaleziono. Badacze odkryli, że kości ichtiozaura znajdowały się w osadach, których wiek był znacznie starszy, niż same gady. Co więcej, niektóre elementy organizmu tego osobnika przypominały raczej ichtiozaury, które pochodziły z okresu późniejszego, a więc z czasu, gdy gady te były już w pełni rozwinięte ewolucyjnie. Datowanie radiowęglowe wykazało, że okaz ten żył w okresie ok. 2 milionów lat po wymieraniu permskim. Naukowcy przyznają jednak, że dwa miliony lat to okres zbyt krótki, aby pojedynczy gatunek dokonał tak radykalnych zmian ewolucyjnych. Najbardziej wiarygodnym wyjaśnieniem według paleontologów jest fakt, że gatunek ten rozwinął się jeszcze przed wymieraniem permskim. To oznacza, że ichtiozaury nie były „konsekwencją” kataklizmu z końca permu, lecz pojawiły się na Ziemi znacznie wcześniej niż dinozaury. Źródło: Current Biology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Spitsbergen - pogoda i temperatura. Jak globalne ocieplenie zmienia polarny świat?
Niewiele czasu zostało na poznanie unikatowego miejsca, jakim jest Spitsbergen. Pogoda i temperatura, a przede wszystkim klimat zmieniają się bowiem tak szybko, że naukowcy z trudem nadążają z opisem i wyjaśnianiem tamtejszych zjawisk.
W tym artykule: Spitsbergen pogoda – jak radzą sobie z nią zwierzęta Spitsbergen temperatura – globalne ocieplenie w Arktyce Spitsbergen pogoda – jak zmieniał się klimat Polskie akcenty na Spitsbergenie Spitsbergen: temperatura wciąż rośnie Spitsbergen i jego unikatowy ekosystem Z wody koloru kawy z mlekiem wyłonił się czarny garb. Po chwili dało się słyszeć głębokie sapnięcie i w powietrze – na wysokość kilku metrów – wystrzeliły dwie strugi pyłu wodnego, tworząc literę V. Na pokładzie Oceanii, statku badawczego Instytutu Oceanologii PAN z Sopotu, stojącej na kotwicy tuż przy portowym nabrzeżu osady Longyearbyen na Spitsbergenie poszły w ruch aparaty fotograficzne i kamery. Taka okazja nie zdarza się często. Przy burcie wynurzył się przecież jeden z najrzadszych ssaków Europy – 15-metrowy wal grenlandzki. Przyszłość tych olbrzymów jest coraz bardziej zagrożona – twierdzą naukowcy, którzy badają zmiany, jakie wnosi do Arktyki globalne ocieplenie. Z pokładu Oceanii oraz z polskiej stacji polarnej na Spitsbergenie, która znajduje się na brzegu fiordu Hornsund, uczeni prowadzili inwentaryzację tutejszej różnorodności biologicznej. Czyli spis wszystkich organizmów, od bakterii do wielorybów. To pozwoli na odkrycie wywołanych przez ocieplenie zmian w całej przyrodzie – zarówno w skali mikro, jak i makro. Spitsbergen pogoda – jak radzą sobie z nią zwierzęta Już wcześniej wiedziano, że to nie zimno, lecz długi okres głodu jest największym wyzwaniem dla mieszkańców polarnego fiordu. Fauna morska bez problemów radzi sobie z niską temperaturą, która spada zimą do minus 1,9 stopni Celsjusza (słona woda zamarza w temperaturze niższej niż słodka). Ale jak przetrwać 9 miesięcy, w czasie których nie zachodzi produkcja planktonu roślinnego i cały ekosystem cierpi na brak pokarmu? Surowy i przerażająco piękny. Te ujęcia ze Spitsbergenu rozbudzą Twoje podróżnicze pragnienia Ostrzegamy: po obejrzeniu tego filmu zamarzysz o wyprawie na Północ. Takiej z namiotami, niedźwiedzią wartą i wiatrem, co nie daje zasnąć, ale pachnie czymś prawdziwym. Prawdziwą przygodą. Najlepszą strategią jest maksymalnie szybki wzrost w czasie polarnego lata i magazynowanie zasobów wysokoenergetycznego tłuszczu, który pozwoli przeżyć resztę roku. Wyciągane na pokład Oceanii w sierpniu kilkumilimetrowe polarne skorupiaki widłonogie z rodzaju Calanus wyglądają jak miniaturowe tankowce wypełnione tłuszczem, gotowe do wielomiesięcznego postu na głębokości kilkuset metrów. Znalezienie w sieciach tych obfitych kąsków świadczy o tym, że lokalny ekosystem wciąż pracuje według polarnego schematu. Jednak kilka mil morskich dalej tłuste arktyczne widłonogi znikają i na ich miejsce pojawia się gatunek mniejszy, chudszy i szybciej rosnący. To mieszkaniec strefy, która wraz z globalnym ociepleniem przesuwa się coraz bardziej na północ. Zdążył już zdominować sporą część łowisk najliczniejszego ptaka morskiego Arktyki – planktonożernego alczyka (Alle alle). Wartość energetyczna nowej zdobyczy jest trzykrotnie mniejsza niż typowo polarnych widłonogów. To z tego powodu alczyki głodują. Żeby przeżyć, muszą latać coraz dalej w poszukiwaniu zimnej wody. Spitsbergen temperatura – globalne ocieplenie w Arktyce W Arktyce nikt nie ma wątpliwości, że klimat się ociepla. W miejscu takim jak Spitsbergen pogoda i temperatura mają ogromne znaczenie. Lodowce na Spitsbergenie cofają się od kilkunastu lat w tempie pół kilometra rocznie. Przy okazji zrzucają do morza ogromne ilości słodkiej wody z drobno zmielonym pyłem skalnym, który zabarwia tutejsze fiordy na brunatny kolor. Polarny świat zmienia się tak szybko, że nie wiadomo, czy naukowcy zdążą opisać i zrozumieć jego unikatowe zjawiska. Choćby wieloletni lód morski o grubości kilku metrów. To środowisko życia spotykane tylko w Arktyce (w Antarktyce lód morski odnawia się praktycznie co roku). Z roku na rok jego pokrywa coraz bardziej cofa się na północ. Ekipa Oceanii kilkakrotnie przepłynęła równoleżnik 80 (uważany niegdyś za nieprzekraczalny), nie spotykając dryfującego lodu na swej drodze. Modele przygotowane przez międzynarodowe Centrum Środowiska im. Nansena (Nansen Environmental Center) w Bergen przewidują, że do 2050 r. całoroczna pokrywa lodowa z okolic bieguna północnego całkowicie zniknie. Ta zmiana oznacza nie tylko brak podłoża dla niedźwiedzi polarnych, które nie potrafią polować na lądzie. Promienie słoneczne, odbijające się dotąd od białej powierzchni, będą pochłaniane przez ciemną toń morza i tym samym coraz bardziej je ogrzewały. Konsekwencje zaniku lodu morskiego badano z pokładu Oceanii. Wskaźnikiem zmiany są mikroskopijne glony, które rozwijają się tuż pod powierzchnią, a potem powoli opadają na dno morza. Naukowcy pobierają próbki wody, które przepuszczają przez zestawy specjalnych filtrów, a potem pod mikroskopem określają wielkość i rodzaj znalezionych organizmów. Gatunki rozwijające się na lodzie różnią się od tych, które żyją w toni wodnej. Te, które wolą wyższe zasolenie, są odmienne od wielbicieli niższej zawartości soli. Inne glony występują wreszcie w cieplejszych wodach, a inne w zimniejszych. Wszystkie, powoli, warstwami osadzają się na dnie. Tam tworzą zapis temperatury, zasolenia i stopnia zlodzenia morza. Spitsbergen pogoda – jak zmieniał się klimat Za burtę statku opuszcza się następny przyrząd – ważącą kilkaset kilogramów stalową rurę, która wycina z dna rdzeń mułu o długości 2 m. Każdy centymetr osadu w takim rdzeniu zawiera mikroorganizmy nagromadzone w czasie około 10 lat. Sedymentolodzy tną rdzeń na jednocentymetrowe plasterki i, po analizie szczątków, odtwarzają historię rozwoju planktonu przez ostatnie 2000 lat. Od dawna wiadomo, że okresy zimne i ciepłe następowały po sobie cyklicznie w czasie minionych kilkuset tysięcy lat. Jednak dopiero nowe techniki badawcze doprowadziły do zaskakującego odkrycia. Zmiany klimatyczne zachodziły niezwykle szybko, przejście od epoki ciepłej do lodowej dokonywało się w czasie zaledwie kilkunastu lat! Rekordowe ciepło na archipelagu Svalbard. Termometry wskazywały 21,7 st. Celsjusza Bunkier na zapasy żywności w razie zagłady wydrążono w wiecznej zmarzlinie na wyspie Spitsbergen na norweskim archipelagu Svalbard . Problem w tym, że zrobiło się tam nienormalnie ciepło. Dwumetrowe rdzenie osadu pobierane przez polską Oceanię powinny odpowiedzieć nam, jak zmieniał się klimat w czasach historycznych. Czy znajdziemy ślad ostatniego ocieplenia w IX w., kiedy to wikingowie wypasali owce na zielonych łąkach Grenlandii? A jaki był klimat, gdy w XI w. ten lud żeglarzy i wojowników zawitał na Spitsbergen? Co działo się, gdy w r. 1596 przybili tu Holendrzy, oficjalnie pierwsi Europejczycy w tym zakątku świata? Czy w morzu zachował się ślad po ostatnim wielkim ochłodzeniu z XVIII w., kiedy w Europie zaczęły się rozrastać lodowce, a każda wyprawa polarna kończyła się katastrofą? Polskie akcenty na Spitsbergenie Zmiany z wieku XX są już lepiej poznane. W r. 1920 cały archipelag Svalbard, w skład którego wchodzi wyspa Spitsbergen, został przyznany Norwegii. Od tego momentu badania północnego świata mogły rozwinąć się na szerszą skalę. Znaczący udział wzięli w nich Polacy. Już patrząc na mapę Spitsbergenu, można dostrzec kilkadziesiąt swojsko brzmiących nazw: Kopernikusfjellet (po norwesku Góra Kopernika), Pilsudskifjella (Góry Piłsudskiego) czy Polakkbreen (Lodowiec Polaków). Te oficjalne, urzędowe określenia są śladem przedwojennej polskiej działalności na wyspie. W sumie dotarło tam ponad 200 wypraw z naszego kraju, głównie naukowych, ale też alpinistycznych, żeglarskich i eksploracyjnych. Po odzyskaniu niepodległości Polska wzięła udział w II Międzynarodowym Roku Polarnym 1932/33, organizując całoroczną ekspedycję na Wyspie Niedźwiedziej, położonej na południowym krańcu Svalbardu. Wkrótce po powrocie geolog i polarnik Stanisław Siedlecki przygotował wyprawę kartograficzną. A w 1936 r. trzech taterników (Stefan Bernadzikiewicz, Stanisław Siedlecki, Konstanty Jodko-Narkiewicz) w ciągu 56 dni, ciągnąc 200-kilogramowe sanie, przeszło na nartach 800 km przez 25 lodowców i 2 olbrzymie płaskowyże lodowe. Było to pierwsze przejście Spitsbergenu. Znaczna część trasy przebiegała w terenie dziewiczym, nie kartowanym lub znanym tylko ze szkicowych mapek. II wojna światowa, a po niej nie sprzyjający podobnym inicjatywom mroczny okres stalinizmu, na kilkanaście lat przerwały polską działalność polarną. Dopiero odwilż w połowie lat 50. stworzyła możliwość kontynuacji wypraw. Inicjatywę podjęli przedwojenni polarnicy – szczególnie Stanisław Siedlecki. Pierwszym zadaniem było wybudowanie w fiordzie Hornsund stacji polarnej, w której 10-osobowa grupa zimująca przez rok prowadziła obserwacje w ramach programu Międzynarodowego Roku Geofizycznego 1957/58. Po 1962 r. badania przerwano. Dopiero w 1970 r. rozpoczyna się renesans polskiej działalności na Spitsbergenie, tym razem z inicjatywy glacjologa Stanisława Baranowskiego. W 1978 r. Instytut Geofizyki PAN uruchomił, trwający do dzisiaj, cykl wypraw całorocznych w rozbudowanej stacji. Spitsbergen: temperatura wciąż rośnie W 1987 r. po raz pierwszy wyruszył w polarną trasę statek Oceania. Na jego pokładzie obok Polaków pracują Norwegowie, Niemcy, Anglicy i Amerykanie. To typowe dla nowoczesnych badań polarnych, które tworzą dziś wielkie międzynarodowe zespoły, powiązanie pomiarów i obserwacji prowadzonych przez fizyków, chemików, biologów i geologów. Równoczesne badania morza, atmosfery i lodowców. Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? W całym okresie istnienia naszej planety jej klimat zmieniał się wiele razy w naturalny sposób. Niekiedy duże powierzchnie Ziemi pokrywały lodowce. 400 tys. lat temu na części Grenlandii ro... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kiedy-ostatni-raz-mialo-miejsce-globalne-ochlodzenie-czy-moze-nadejsc-w-przyszlosci-fot-owen-humphreys-pa-images-via-getty-images-63267d3.jpeg" width="938" height="584" alt="Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? (fot. Owen Humphreys/PA Images via Getty Images)" title="Kiedy ostatni raz miało miejsce globalne ochłodzenie? Czy może nadejść w przyszłości? (fot. Owen Humphreys/PA Images via Getty Images)" /> 50-lecie polskiej stacji badawczej na Spitsbergenie zbiegło się z IV Międzynarodowym Rokiem Polarnym. Z tej okazji na lata 2007–2008 zaplanowana została współpraca kilkudziesięciu państw (w tym tak mało „polarnych”, jak Chiny, Indie, Brazylia czy Korea), żeby na obu obszarach podbiegunowych podjąć gruntowne badania najważniejszych globalnych problemów naukowych. Takich jak zmiana klimatu i związane z nią zmiany funkcjonowania wielkich ekosystemów morskich i polarnych. Tak naprawdę od kilkuset tysięcy lat cały ocean światowy jest lodowatym morzem. Przecież poniżej około 500 m woda ma stałą temperaturę około 2 stopni Celsjusza. Tę jednolitą zimną warstwę wód zawdzięczamy obszarom polarnym. To tu wciąż powstają i stąd rozpływają się na cały glob chłodne wody przydenne. Badanie tego zjawiska prowadzono również z pokładu Oceanii. Statek kursował w stosunkowo niewielkim obszarze morskim pomiędzy Grenlandią, Islandią i Spitsbergenem, gdzie można kontrolować proces wymiany ciepła między Arktyką i Atlantykiem. Zarówno odpływ zimnych przydennych wód na południe, jak i napływ ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego. Temu morskiemu prądowi północna Europa zawdzięcza nadwyżkę prawie 10 stopni Celsjusza średniej temperatury rocznej. Bez niej koło Gdańska białe niedźwiedzie spacerowałyby po zamarzniętym Bałtyku. Wyniki badań Oceanii wykazały, że rok 2005 był rekordowo ciepły w Arktyce, a ilość ciepła przenoszonego z Prądem Zachodniospitsbergeńskim do Arktyki – kilkakrotnie wyższa od wieloletniej średniej. Globalne ocieplenie jest tu boleśnie realne. Czasu na poznanie północnego ekosystemu pozostało więc naprawdę niewiele. Spitsbergen i jego unikatowy ekosystem Jeszcze w XVIII w. w wodach wokół Spitsbergenu pływało ponad 20 tys. sztuk wali grenlandzkich. Potem, w ciągu kilkudziesięciu lat, połączone floty wielorybników doprowadziły do niemal całkowitego wytępienia tego gatunku po wschodniej stronie Atlantyku. Pozostała jeszcze populacja pomiędzy Kanadą i Grenlandią oraz w pacyficznym sektorze Arktyki – u wybrzeży Alaski. Dziś w okolicach Spitsbergenu co kilka lat widuje się już tylko pojedyncze osobniki. Przypuszczalnie przetrwała tu szczątkowa grupa kilku lub kilkudziesięciu wali grenlandzkich. Poznaj zwierzę, które żyje 11 tysięcy lat. Może i długo, ale co to za życie Jakie jest najstarsze zwierzę na świecie? Takie pytanie zadał Mohamed Larbi w ramach naszej cotygodniowej serii o dziwnych pytaniach Weird Animal Question of the Week. Przeciętny wiek życia cz... Wytępienie wielorybów doprowadziło do nieprzewidzianych zmian w polarnym ekosystemie. Gdy zabrakło planktonożernych olbrzymów, na potęgę mogły się rozwijać małe wodne skorupiaki. Z nadwyżki skorzystały ryby (a zatem to wielorybnikom zawdzięczają Norwegowie bogactwo arktycznych łowisk) i ptaki morskie. Ich wielusettysięczne kolonie stały się jedną z największych atrakcji turystycznych Spitsbergenu. Ale z powodu globalnego ocieplenia mogą one wkrótce pójść w ślady wali grenlandzkich.
Lisy polarne – wszystko, co trzeba wiedzieć o „pluszakach północy”
Arktyka stała się domem dla wielu gatunków zwierząt. Mroźną północ zamieszkują między innymi lisy polarne. Sprawdź, jak na co dzień te niewiele większe od domowego kota stworzenia radzą sobie w tak ekstremalnych warunkach.
W tym artykule: Jak wygląda lis polarny? Biały lis – występowanie i zagrożenia Potomstwo lisa polarnego Zdobywanie pożywienia to podstawowa aktywność całego świata zwierząt. Niewiele jednak stworzeń musi mierzyć się z tym zadaniem w tak ekstremalnych warunkach. Wbrew pozorom nie jest to beztroska zabawa, ale decydujące o przetrwaniu polowanie na focze noworodki w archipelagu Svalbard. Lis najpierw lokalizuje śnieżną norę, potem następuje wyskok w górę i nurkowanie w śnieżnym puchu. Arktyka – zwierzęta i ekosystem. Jakie zwierzęta żyją w Arktyce? Zobacz niesamowite zdjęcia [GALERIA] Arktyczne zwierzęta miały ok. 3 miliony lat, żeby przystosować się do surowych warunków. Zobacz niesamowite zwierzęta Arktyki! – Miesiącami żyje na skraju śmierci głodowej – mówi prof. Jan Marcin Węsławski z Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie, od wielu lat badacz Spitsbergenu. – W prostym systemie arktycznym pełni niewdzięczną rolę małego drapieżnika, padlinożercy i śmieciojada. Jeżeli nie ma szczęścia należeć do populacji żyjącej w pobliżu wielkich ptasich kolonii, to skazany jest na pokonywanie dziennie dziesiątek kilometrów wzdłuż wybrzeża lub podążanie śladami niedźwiedzi po zamarzniętym morzu, w nadziei na resztki z ich polowania. Przeganiają go nie tylko niedźwiedzie, ale też mewy blade, wydrzyki, a nawet rybitwy. Jak wygląda lis polarny? Lis polarny, zwany inaczej pieścem, jest niezwykle wytrzymały na niskie temperatury. Nie zapada w sen zimowy, prowadzi aktywny tryb życia, nawet przy mrozie dochodzącym do 70 st. C. Podobnie jak wszystkie ssaki żyjące w klimacie polarnym, ma relatywnie mniejsze te części ciała, które są narażone na szybką utratę ciepła. W porównaniu z lisem rudym ma znacznie krótsze łapy i pysk, mniejsze uszy i krótszy, choć piękny i puchaty ogon. Cały jest też wyraźnie mniejszy, wysokości zaledwie 30 cm w kłębie, waży od 2,5 do 6 kg. Z wyjątkiem czarnego nosa, całe jego ciało pokrywa niezwykle obfite, długie i puszyste futro. Nawet poduszki stóp. Stąd zresztą łacińska nazwa Alopex lagopus – czyli lis o futrzanych stopach. Nie jest łatwo go wypatrzyć, znakomicie kamufluje się w śnieżnym otoczeniu. Prócz lisów o białej sierści zdarzają się też należące do tego samego gatunku, ale znacznie rzadsze, tzw. lisy niebieskie. Ich futro ma barwę ciemnopopielatą z błękitnym odcieniem. Więcej spotyka się ich na obszarach nadmorskich, zimą wolnych od lodu. Biały lis – występowanie i zagrożenia Białe list zamieszkują całą Arktykę: olbrzymie tereny Kanady, Alaski, Syberii, Grenlandię, Islandię, Spitsbergen i północną Skandynawię. W czasie ostatniego zlodowacenia miały znacznie większy zasięg, ich pozostałości odnaleziono w wielu stanowiskach plejstoceńskich na obszarze prawie całej Europy. W Polsce między innymi w okolicach Krakowa. Lisy prawie nie mają naturalnych wrogów, prócz polującego na nie człowieka. W części kanadyjskiej tundry ich konkurentem jest lis rudy, którego zasięg częściowo się tu pokrywa. Na niektórych terenach zagraża im także wilk. Największym jednak przeciwnikiem jest głód. Populacja lisów polarnych waha się od kilkunastu do nawet kilkuset tysięcy i zależy głównie od ilości lemingów – gryzoni nieco większych od chomików, które stanowią ich główne pożywienie. Lemingi rozmnażają się bardzo intensywnie, a ich liczebność ulega dużym fluktuacjom. W kolejnych latach populacja zmienia się 10-krotnie, ale zdarza się, że rośnie nawet 100-krotnie. Arktyka staje się pułapką dla migrujących zwierząt Ekosystemy Arktyki zmieniają się na skutek działalności człowieka. Widać to szczególnie w ostatnich dekadach. To szczęśliwy okres dla lisów. Dużo więcej osobników przeżywa wówczas zimę, a późniejsze mioty są liczniejsze. Na terenach, gdzie nie ma lemingów, np. na Spitsbergenie, latem lisy żywią się głównie ptakami, ich jajami, wiewiórkami ziemnymi, jagodami. Zimą – resztkami pozostawianymi przez niedźwiedzie i padliną z własnych zapasów zakopanych latem. Polują też na ukryte w śnieżnych jamach focze noworodki. By dobrać się do nich, ostrymi pazurami rozgrzebują śnieg, potem wyskakują w górę tak wysoko, jakby miały sprężyny w łapach, i spadając, wbijają pysk w foczą norę. Wygląda to prawie jakby nurkowały. – To przesympatyczne zwierzątka – mówi Adam Wajrak, który obserwował je na Spitsbergenie i Grenlandii. – Są nie tylko ładne, ale też niezwykle bystre, a poza tym mało płochliwe, można podejść do nich nawet na kilka metrów. Chciałoby się je złapać, przytulić i pogłaskać, prawdziwe pluszaki północy. Ciekawskie, wszędzie zajrzą, wszystko spenetrują, są doskonałymi obserwatorami. Wykorzystują każdą okazję, żeby coś zjeść. Bardzo sprytnie potrafią podkradać jedzenie ludziom, nie raz utrudniły życie polarnikom. Z zachowania przypominają trochę nasze psy, należą zresztą do rodziny psowatych – dodaje. Podróż życia zająca polarnego. Zwierzę pokonało rekordowy dystans. Miesiąc później zmarło Samica zająca polarnego przebyła 388 kilometrów w 49 dni. Jeszcze nigdy nie zaobserwowano, żeby jakikolwiek z zającowatych pokonał tak długą trasę. Zimą lisy mają ciężki żywot – w ekstremalnych arktycznych warunkach wiele z nich ginie. Dlatego przed jej nadejściem zawzięcie zagrzebują resztki upolowanych zwierząt. Te, które żyją blisko dużych kolonii ptaków morskich, łapią ich setki i zakopują. A później podkradają sobie nawzajem te zapasy. Ledwo jeden coś schowa, już drugi mu to wykopuje i zagrzebuje w swoim miejscu. A potem przybiega następny. I tak w kółko. W maju, gdy śnieg zaczyna topnieć, lisy tracą swoje grube, białe futro i przez dwa, trzy tygodnie są prawie łyse, więc wyglądają paskudnie, ale wówczas są już połączone w pary. Potem pojawia się futro letnie, cienkie i lepiej maskujące właściciela wśród szarych skał. Białe lisy stają się brunatne z białawo-szarym podbrzuszem, niebieskie zaś robią się czekoladowobrązowe. Zaloty zaczynają się w marcu lub kwietniu, czyli na dwa miesiące przed końcem zimy. Polegają na długotrwałych, radosnych, szczekliwych gonitwach i pozorowanych walkach. Przed narodzeniem szczeniąt przyszli rodzice wyszukują norę, oczyszczają ją i wykopują jedno lub dwa nowe wejścia. Nory, często zlokalizowane na stokach wzgórz bądź na stromych brzegach jezior lub rzek, tworzą skomplikowany system podziemnych korytarzy z wieloma rozgałęzieniami i dziesiątkami wejść. Wykorzystywane są przez kolejne pokolenia, nawet przez 300 lat! Potomstwo lisa polarnego Pod koniec maja lub na początku czerwca rodzą się młode. Jest ich dużo, często kilkanaście, ale zdarza się nawet 20 w jednym miocie. Pokryte rzadką sierścią, ślepe i bezradne, ważą niewiele ponad 50 gramów. Gdy samica karmi małe, samiec przynosi jej jedzenie. Lis jest bardzo uważnym ojcem, a wśród psowatych prawdopodobnie również najlepszym dostawcą jedzenia. Po sześciu tygodniach, by nadążyć za rosnącymi potrzebami swojej gromadki, rodzice zaczynają polować razem i są bardzo zapracowani. Przeciętny miot 11 szczeniąt początkowo wymaga zdobycia 30 lemingów dziennie, ale tuż przed opuszczeniem nory aż stu. Słońce ułatwia nieco zadanie, pozostając w tym czasie wysoko nad horyzontem przez całą dobę. Gdy rodzice przynoszą jedzenie, małe wyskakują z nory jak rakiety i momentalnie rozszarpują ptaka lub leminga. Potem każdy ciągnie swój kawałek na bok, by spokojnie zjeść go samemu. Małe niemal bez przerwy bawią się, siłują i podskakują wysoko do góry. W lipcu, gdy wokół wszystko kwitnie i tętni życiem, opuszczają nory i powoli rozpoczynają trudne życie na własny rachunek. Już wkrótce ich otoczenie zmieni się nie do poznania, zacznie się pierwsza w ich życiu arktyczna, wielomiesięczna zima. Dla wielu z nich jednocześnie ostatnia. Dzieciobójstwo wśród zwierząt. Dlaczego rodzice zabijają własne potomstwo? Badacze przyrody coraz lepiej rozumieją, co powoduje dzieciobójstwo wśród zwierząt. Wciąż jednak szukają odpowiedzi, dlaczego małe są zabijane przez ojczymów i sąsiadów. – Na Spitsbergenie miałem wiele spotkań ze zwierzętami – mówi Tomasz Raczyński, doktorant z Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie i jednocześnie fotograf. – Najzabawniejsze były te z lisami polarnymi. W naszej strefie klimatycznej na widok człowieka, nawet z oddali, lis ucieka. Tutaj jest odwrotnie. Jeden z nich, gdy mnie zobaczył, już z daleka biegł na łeb, na szyję. Zaczął szczekać i przepędził drugiego, który się przy mnie wcześniej kręcił. Potem biegał dookoła i szczekał. Gdy usiadłem, zainteresował się rzeczami, które położyłem przed sobą. Najpierw sprawdzał, czy przypadkiem nie da się zjeść lufy i kolby karabinu. Potem, gdy zacząłem machać butem, obwąchał go i zaczął atakować tak, jakby to był jakiś zwierzak. Po paru minutach doszedł do wniosku, że czubki moich butów nie nadają się do jedzenia i przeszedł do atakowania pięty. Cwaniak miał mocne szczęki. Gdy odchodziłem, musiałem uważać, by tak rozochocony nie chwycił mnie za kostkę. Na szczęście dał spokój. Niby to dzikie zwierzę, a momentami zachowuje się jak zwykły burek z osiedla. Morsy – Królowie Arktyki. Czego nie wiesz o tych lodowych gigantach? Są wielkie, grube, i wydawałoby się – nieco ślamazarne. Jednak jeśli nie wiesz, jak zachowywać się w obecności morsa arktycznego, możesz się przeliczyć. Jak silne i nieprzewidywalne je... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mors-arktyczny-ciekawostki-i-informacje-o-zagrozonych-wyginieciem-morsach-fot-getty-images-2d45439.jpeg" width="938" height="625" alt="Mors arktyczny: ciekawostki i informacje o zagrożonych wyginięciem morsach (fot. Getty Images)" title="Mors arktyczny: ciekawostki i informacje o zagrożonych wyginięciem morsach (fot. Getty Images)" />
Polska Stacja Polarna na Spitsbergenie rekrutuje chętnych do udziału w wyprawie
To nie jest oferta pracy dla zmarzluchów. Sprawdź, kto może dołączyć do pracowników Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie.
W tym artykule: Praca czeka na Spitsbergenie Archipelag Svalbard – marzenie podróżników Spitsbergen to największa wyspa położonego za północnym kołem podbiegunowym archipelagu Svalbard. W jej południowo-zachodniej części znajduje się Polska Stacja Polarna Hornsund im. Stanisława Siedleckiego. Średnie temperatury w tej części Arktyki wahają się od -20 stopni Celsjusza w lutym, do + 4 w lipcu. Takie pogody nie zniechęcają naukowców. W zarządzanej przez Instytut Geofizyki PAN stacji regularnie prowadzone są badania. Od 1978 r. chętni – oczywiście nie wszyscy – mogą wziąć udział w całorocznej wyprawie. Topniejące lodowce mogą uwolnić nieznane bakterie i radioaktywne związki Amerykanie z centrum badawczego Camp Century na Grenlandii pozbywali się odpadów radioaktywnych, które zostały pod warstwą lodu. Nikt nie spodziewał się, że tak szybko zaczną stanowić zag... Praca czeka na Spitsbergenie Mimo że klimat na Spitsbergenie jest dość surowy, nie brakuje chętnych na wycieczki właśnie w ten rejon świata. Największa wyspa Svalbardu cieszy się sporym zainteresowaniem wśród podróżników. Część osób odwiedza jednak archipelag nie w celach turystycznych, a naukowych. To do nich skierowane jest ogłoszenie IG PAN o rekrutacji chętnych do udziału w 45. wyprawie do Polskiej Stacji Polarnej Hornsund im. Stanisława Siedleckiego. Organizatorzy szukają między innymi geofizyka z doświadczeniem w dziedzinach elektroniki lub geofizyki, meteorologa w szczególności z doświadczeniem w służbie meteorologicznej IMGW, informatyka, mechanika w szczególności z umiejętnością obsługi agregatów prądotwórczych i silników wysokoprężnych, pracownika technicznego oraz kucharza. Dodatkowym atutem będzie znajomość języka angielskiego, posiadanie doświadczenie terenowego, a zwłaszcza zimowo górskiego, zaświadczenie ukończenia kursów medycznych i motorowodnych. Kandydaci mogą wybrać grupę zimującą, czyli całoroczną, lub letnią. Pierwsza wyprawa potrwa od czerwca 2022 r. do lipca 2023 r., a druga od czerwca 2022 r. do września 2022 r. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej IGF PAN w zakładce kariera. Zgłoszenia są przyjmowane do 22 listopada 2021 r. Topnieje najwyższy szczyt Szwecji. Tak niski nie był jeszcze nigdy Globalne ocieplenie stale o sobie przypomina. Topnieją już nie tylko lądolody Grenlandii i Antarktydy, ale też lodowce Szwecji. Archipelag Svalbard – marzenie podróżników Wyspy wchodzące w skład archipelagu Svalbard są znane z tego, że zamieszkują je niedźwiedzie polarne. Niektórzy twierdzą nawet, że ich populacja przewyższa liczbę mieszkańców. Miejscowa fauna to też morsy, lisy polarne i narwale. Gospodarkę napędzają turystyka, badania naukowe i górnictwo. W latach dwudziestych XX wieku na podstawie Traktatu Spitsbergeńskiego archipelag został uznany za wolną strefę ekonomiczną i strefę zdemilitaryzowaną. Svalbard często jest mylony ze Spitsbergenem. Warto zatem podkreślić, że nazwa Svalbard odnosi się do całego archipelagu, a Spitsbergen to największa wyspa z głównymi osadami. Stolicą i centrum turystycznym jest Longyearbyen. Planując wycieczkę w ten region, należy pamiętać, że najprawdopodobniej zwiedzimy tylko Spitsbergen. Wstęp na pozostałe osiem wysp mają przede wszystkim pracownicy naukowi. I słusznie. Fale przyjezdnych mogłyby zdegradować cenne środowisko naturalne. Źródło: PAP/Nauka w Polsce
Rekordowe ciepło na archipelagu Svalbard. Termometry wskazywały 21,7 st. Celsjusza
Bunkier na zapasy żywności w razie zagłady wydrążono w wiecznej zmarzlinie na wyspie Spitsbergen na norweskim archipelagu Svalbard . Problem w tym, że zrobiło się tam nienormalnie ciepło.
Ludzie, którzy przetrwają zagładę, niezależnie czy będzie to uderzenie asteroidy, epidemia czy plaga innej formy mieliby podnosić naszą cywilizację z gruzów z pomocą zawartości Globalnego Banku Nasion. Podziemny bunkier na wyspie Spitsbergen na norweskim archipelagu Svalbard wydrążono w wiecznej zmarzlinie, bo zimno konserwuje. Sęk w tym, że zrobiło się tam nienormalnie ciepło. View oEmbed on the source website Narodowy norweski Meteorologisk Institutt podał właśnie, że drugi dzień z rzędu na archipelagu temperatura powietrza sięgnęła 21,7 st. C. To więcej niż rekordowa anomalia odnotowana w 1979 roku (21,3 st. C). Badania z 2016 roku wskazały, że region Arktyki ogrzewa się na skutek procesów związanych z globalnym ociepleniem dwa razy szybciej niż inne rejony Ziemi. Spitsbergen, największa i jedyna zamieszkała wyspa archipelagu Svalbard znajduje się 1000 km od bieguna północnego. Przechodząca tam fala upałów znacznie podniosła typową średnią lipcowych temperatur panujących na Arktyce. A to i tak najcieplejszy miesiąc na tym biegunie. Dawną, należy zauważyć, normą dla lipca na archipelagu było 5 do 8 st. C. Tymczasem temperatury o 5 st. wyższe niż w poprzednich latach odnotowuje się w tym roku od stycznia. Norwegia nie jest też jedynym krajem z nienormalnie wysokimi temperaturami na swoich północnych rubieżach. Na Syberii tuż za kołem podbiegunowym było w połowie lipca nawet 38 st. C. Autorzy raportu o zmianach klimatu ”Svalbard climate in 2100”, norweskie konsorcjum naukowe NCCS (zajmujące się tematyką wyłapywania i magazynowania dwutlenku węgla) temperatura na archipelagu w kolejnych dekadach będzie tylko rosnąć. W latach 2070 – 2100 nawet 7 do 10 st. C. Wszystko przez nadmiar gazów cieplarnianych w atmosferze. View oEmbed on the source website Proces trwa już od dawna. W latach 1971 – 2017 zaobserwowano wzrost o 3 do 5 st. C, z czego największy zimą. Svlabard, region świata słynący z dużej populacji białych niedźwiedzi oraz Globalnego Banku Nasion ma też olbrzymią kopalnię węgla, największe ze źródeł gazów cieplarnianych. W 2016 roku prace remontowe związane z roztopami w bunkrze, mającym pozwolić przetrwać rodzajowi ludzkiemu, pochłonęły 20 mln euro.
Surowy i przerażająco piękny. Te ujęcia ze Spitsbergenu rozbudzą Twoje podróżnicze pragnienia
Ostrzegamy: po obejrzeniu tego filmu zamarzysz o wyprawie na Północ. Takiej z namiotami, niedźwiedzią wartą i wiatrem, co nie daje zasnąć, ale pachnie czymś prawdziwym. Prawdziwą przygodą.
- Nigdy nie sądziłem, że spodoba mi się Północ – mówi Marcin Mossakowski, autor filmu. I to nie byle jaka północ! Spitsbergen to najdalej na północ wysunięty skrawek Europy, norweska wyspa na Oceanie Arktycznym, położona w połowie drogi między Norwegią a biegunem północnym. Dziwne miejsce. Gdzie tylko ze strzelbami można wyjść poza miasto. Gdzie niedźwiedzi polarnych jest więcej niż ludzi. Gdzie nie ma dróg ani ścieżek, wszędzie chodzi się na przełaj. Spitsbergen uczy absurdalnej cierpliwości, jednocześnie jest przerażająco piękny. Parafrazując słowa autora, daje „inny rodzaj szczęścia”. - To takie szczęście, które chce się, żeby się skończyło. Dopiero wtedy jest szczęśliwe. Marcin Mossakowski prowadzi bloga Livealife.pl, na którym o swoich podróżach opowiada głównie za pomocą ruchomych obrazów. Od kliku lat „kręci” z i dla National Geographic Polska. W sierpniu 2016 roku wziął udział zorganizowanej przez pracowników Instytutu Oceanologii dwutygodniowej wyprawie na Spitsbergen. Po raz kolejny udało mu się uchwycić nieuchwytne – tym razem był to nieoczywisty urok arktycznej Północy. NA WSTĘPIE View oEmbed on the source website CZĘŚĆ PIERWSZA Z wizytą w Longyearbyen, opuszczonym mieście Pyramiden i stacji badawczej UAM-u. View oEmbed on the source website CZĘŚĆ DRUGA Podróż statkiem Polar Girl, 5-dniowy trekking przez tundrę i wizyta w Barentsburgu. View oEmbed on the source website
"Dzikie, odległe i trudno dostępne". To miejsce jest obiektem wielu podróżniczych westchnień
Stanowi najdalej na północ wysunięte miejsce zamieszkane przez człowieka.
Dziki, odległy i trudno dostępny (choćby z racji wysokich kosztów życia) Spitsbergen jest obiektem wielu podróżniczych westchnień. To norweska wyspa - największa w archipelagu Svalbard na Oceanie Arktycznym. Leży w połowie drogi między Norwegią a biegunem północnym i stanowi najdalej na północ wysunięte miejsce zamieszkane przez człowieka. Choć ludzi jest niewielu, bo ok. 2,6 tys. osób, reprezentują aż 50 nacji. Większość z nich mieszka w Long­yearbyen. W trakcie polarnego lata, a zwłaszcza w czerwcu i lipcu, słońce pozostaje wysoko nad horyzontem przez całą dobę. Arktyczna przyroda znajduje się tu na wyciągnięcie ręki. Trzeba wręcz liczyć się z tym, że po wyjściu poza teren zabudowany natura – w postaci niedźwiedzia polarnego – może stać się zbyt natarczywa.
Svalbard: dom białego niedźwiedzia [REPORTAŻ]
Bogactwu życia Svalbardu, arktycznego norweskiego archipelagu, zagraża podstępna odwilż.
Pięć minut temu minęła północ, ale zwierzęta Spitsbergenu nadal wykazują gorączkową aktywność. W dolinie Adventdalen, na głównej wyspie archipelagu położonego w połowie odległości między Norwegią a biegunem północnym, w jasnym świetle polarnego dnia nad zaciszną zatoczką kołuje stadko rybitw popielatych. Są podenerwowane. Od wschodu nadlatuje para mew bladych – żarłocznych drapieżców znanych z tego, że kradną jajka i porywają pisklęta. Rybitwy w mgnieniu oka zamieniają się w chmurę najeżoną ostrymi, błyskającymi czerwienią dziobami. Ryzyko się opłaciło. Mewy omijają stadko łukiem i kierują się w głąb wyspy. Przelatują nad parą edredonów na gnieździe, zagrodą z psami pociągowymi, pasącym się samotnym reniferem. Typowa biała noc na Spitsbergenie. Na obszarach podbiegunowych niewiele jest miejsc dorównujących tym wyspom różnorodnością i obfitością zwierzyny. Ponad połowa populacji niedźwiedzi polarnych (Ursus maritimus) z Morza Barentsa, której liczebność oceniana jest na 3 tys. sztuk, wychowuje młode właśnie na tym archipelagu. Na Spitsbergenie ostrzega się ludzi, by nie wychodzili poza granice osiedla bez strzelby, bo niedźwiedzie są wszędzie. W okolicznych wodach żeruje pięć gatunków fok i 12 gatunków wielorybów. Na olbrzymich ławicach małży zasiedlających płytki szelf Morza Beringa wykarmiły się wielkie stada morsów. W tundrze spitsbergeńskich gór i dolin pasą się renifery, a pieśce, czyli lisy polarne, nie mogą narzekać na brak zdobyczy. Dla człowieka jest to jednak surowa, niegościnna okolica. Ponad połowę lądu pokrywają lodowce. Mniej niż 10 proc. obszaru wysp ma warunki klimatyczno-glebowe umożliwiające wegetację roślinności. Gdy wybrałem się latem na wędrówkę po zboczach Nordenskiöldfjellet (Góry Nordenskiölda), przez pięć godzin naliczyłem zaledwie siedem gatunków roślin – karłowatych, pochowanych w spękaniach skał. Wiele lat temu, gdy norweski archeolog Povl Simonsen zastanawiał się, dokąd może sięgać granica ludzkiego osadnictwa na Dalekiej Północy, użył określenia „skraj możliwości”. Przez większość swoich dziejów Spitsbergen znajdował się poza tym skrajem. Starożytna cywilizacja nigdy tu nie zagościła. Nie skolonizowali wysp wikingowie. Nawet Eskimosi trzymali się z daleka. Dzisiaj, choć dzięki regularnemu połączeniu lotniczemu z Oslo mogą tu zjeżdżać turyści, stałych mieszkańców jest zaledwie 2,5 tys.; większość to górnicy z kopalni węgla. Zimą zapada polarna noc. Maszynerię tutejszego życia napędza Golfsztrom (Prąd Zatokowy) i jego przedłużenie – Prąd Północnoatlantycki. Gdyby puścić się z głównym nurtem tego systemu prądów, wyląduje się na wybrzeżu Spitsbergenu. Słony i ciepły prąd (chociaż przymiotnik „ciepły” na określenie wody o temperaturze 5,6OC może się wydać przesadą) sprawia, że tutejsze morze nie pokrywa się lodem, a niesione substancje pokarmowe sprzyjają ogromnym wiosennym zakwitom glonów. Plankton zwabia walenie, a także wielkie ławice ryb: gromadników i dorszyków polarnych, będących pożywieniem ptaków i fok. Obfitość fok z kolei utrzymuje niedźwiedzie polarne. Dorosłe niedźwiedzie odżywiają się głównie foczym sadłem, przede wszystkim z nerp (fok obrączkowanych) oraz fok wąsatych. Wysokokaloryczny pokarm zapewnia dość energii, by drapieżnik mógł przemieszczać swoje ogromne cielsko (samce ważą do 600 kg, samice mniej więcej połowę tego) po rewirze o powierzchni 150–400 km2. Obfitujące w pokarm wody przybrzeżne sprawiają, że w maju i czerwcu, gdy lód się cofa, a z tundry schodzi śnieg, na wyspy przylatuje ponad 3 mln ptaków. Liczba jest imponująca, ale rozmaitość – taka sobie. Pospolitych gatunków jest raptem 28, a zaledwie jeden – pardwa górska – wytrzymuje na lądzie przez cały rok. Ptaki znajdują tu bezpieczne miejsce do gniazdowania i możliwość żerowania przez całą dobę. W wielu miejscach brzegi wysp wznoszą się z morza pionowymi urwiskami, z milionami skalnych występów, półek i półeczek, dość dużych, by zmieściło się gniazdo, ale za małych, żeby mógł się po nich dostać np. piesiec. Gnieżdżą się tu, często tuż obok siebie, pary fulmarów, nurzyków polarnych i mew trójpalczastych. Wychowują pisklęta i karmią je owocami morza wydobytymi z wody tuż poniżej. Kiedyś płynąc statkiem, zwróciłem uwagę, że szary skalny klif po drugiej stronie spitsbergeńskiego fiordu przyprószył biały śnieg. Ponieważ nie padało, wziąłem lornetkę, by zaraz się przekonać, że to jednak nie śnieg. To były dziesiątki tysięcy białych łepków mew trójpalczastych, siedzących w gniazdach na skalnych półkach. Wraz z końcem lata ptaki zmywają się do ciepłych krajów. Pozostają tylko stali spitsbergeńscy mieszkańcy. Ci stosują jedną z dwóch metod na przetrwanie okrutnej arktycznej zimy: albo bez przerwy polują, albo gromadzą zapasy energii. Mistrzem pierwszej metody jest niedźwiedź polarny, który większą część zimy spędza, czatując przy foczych przeręblach oddechowych, z nadzieją że wynurzy się z nich obiad. Lis polarny stosuje metodę mieszaną. Poluje, korzystając z tego, że białe zimowe futro zapewnia kamuflaż, ale gdy zrobi się naprawdę paskudnie, dobiera się do zapasów, które wiele miesięcy wcześniej schował na czarną godzinę. W łagodniejszym klimacie lisy mają fatalną opinię – z powodu uśmiercania większej ilości zdobyczy, niż mogą zjeść – ale tu przechowanie nadmiaru upolowanej zwierzyny oznacza różnicę między życiem a śmiercią. W przypadku reniferów i pardw górskich gromadzenie zapasów polega na maksymalnym utuczeniu się. Spitsbergeńskie renifery pasące się o północy to niezwykły widok. Zwierzęta te rezygnują z dobowych rytmów, które rządzą aktywnością i odpoczynkiem pozostałych mieszkańców. Jedzą, jedzą, jedzą, chwilę odpoczywają i znów jedzą, jedzą, jedzą. Dorabiają się w ten sposób warstwy słoniny grubej na 10 cm – rezerwy energetycznej na czas zimowego głodu. Tutejsi całoroczni rezydenci przystosowali się do długiej polarnej nocy, mrozu i braku roślinności. Ale nie do obecności człowieka. Od XVII do XIX w. przybywali w te strony wielorybnicy; wielorybi tłuszcz dawał się przerabiać na olej, a olej – na forsę. Kapitan holenderskiej jednostki donosił z podróży na Spitsbergen w 1612 r., że w Morzu Barentsa jest tyle wielorybów, iż statek musiał się między nimi przepychać niczym przez krę. Sama flota holenderska wybiła na okolicznych morzach ok. 50 tys. wali grenlandzkich, najbardziej długowiecznych ssaków na świecie, żyjących nawet ponad 200 lat. Rzeź doprowadziła gatunek na krawędź wymarcia (dziś jego pogłowie ocenia się na 10 tys.). Zdziesiątkowawszy wieloryby, myśliwi zainteresowali się morsami – źródłem „kości słoniowej” – i tego gatunku też omal nie wykończyli. Traktat paryski (spitsbergeński) zawarty po I wojnie światowej przyznał władzę nad archipelagiem Norwegii, choć chrapkę na niego miały też Szwecja i Rosja. W ciągu XX stulecia władze norweskie zahamowały rabunkową eksploatację „bezpańskich” obszarów. Dziś 65 proc. wysp Svalbardu i 75 proc. okolicznych wód jest objętych ochroną jako parki narodowe i rezerwaty. A gdy zwierzęta mają dobre siedlisko i spokój – mnożą się. Pogłowie morsów, polowaniami sprowadzone w latach 50. XX w. do zaledwie paru setek, odbudowało się do 2,6 tys. sztuk. W latach 20. w dolinach pasło się ledwie tysiąc reniferów. Dziś ich liczebność sięga 10 tys. Czas rzezi na szczęście jest już za nami, ale presja człowieka na przyrodę trwa. Z powietrza i wody trafiają na Spitsbergen trucizny. Polichlorowane bifenyle czy też perfluorowęglowodory kumulują się w tkance tłuszczowej mew bladych, wydrzyków wielkich, pieśców czy fok i rujnują im układ odpornościowy. U tutejszych niedźwiedzi obserwuje się znacznie większe stężenia substancji zanieczyszczających niż u ich krewniaków z Alaski. Równocześnie zmiany klimatyczne sprawiają, że letni zasięg lodu morskiego jest coraz mniejszy, a to zagraża misiom. Być może nadzieję trzeba czerpać z obserwacji, jak pokrętnymi drogami przyroda Spitsbergenu już zdołała się przystosować do obecności człowieka. W osadzie górniczej Barentsburg dziesiątki mew trójpalczastych potraktowało porzucone przez ludzi budynki jak urwiska i pozakładało gniazda na parapetach. Tak oto ptaki przesunęły „skraj możliwości”. Tu, na Dalekiej Północy szanse i obfitość trafiają się w najdziwniejszych miejscach. Bruce Barcott
Człowiek, który wymyślił "bezkrwawe łowy"
Ten jeden z najsłynniejszych polskich przyrodników, a przy tym myśliwy, jako pierwszy fotografowanie zwierząt nazwał bezkrwawymi łowami. Kochał rodzimą przyrodę, ale fascynowały go też surowe polarne krajobrazy. Być może dlatego, że był daltonista i świat pozbawiony barw miał dlań szczególny urok.
Tylko jedno słowo: "Wojna" zapisał w kalendarzyku 1 września 1939 r. Dużymi literami. Przysiągł sobie, że do jej końca nie weźmie do ręki aparatu fotograficznego. Cały sprzęt zakopał w Puszczy Sandomierskiej koło leśniczówki, w której pracował. Wrócił dopiero w 1945 r. Aparat przetrwał, choć nieco naruszyła go korozja. Wspomnienia pełne wróbli – To zapiski jak współczesne SMS-y, króciutkie, informacyjne. Włodek był niesamowicie poukładanym facetem. Kiedy wybierał się na wyprawę, zaglądał do starych kalendarzyków i sprawdzał, co działo się w przyrodzie podczas poprzedniego wyjazdu. Dzięki temu mógł się dobrze przygotować – opowiada Wojciech Plewiński, znany polski fotograf. Tylko na czas wojny lakoniczne notatki zmieniły charakter. Ptaki współodczuwają smutek świata, ich klekot nie jest taki wyraźny – napisał wtedy Włodzimierz Puchalski. Z wykształcenia inżynier agronom, robił w życiu tak wiele, że zajęć tych wystarczyłoby dla kilku osób. W 1946 r. organizował krakowski Instytut Filmowy. W Łodzi pracował jako operator i reżyser. Utworzył dział dokumentacji fotofilmowej zwierząt na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zostawił po sobie prawie 60 filmów przyrodniczych, mnóstwo książek, ponad 100 tys. negatywów i kilka tysięcy fotogramów. Na jego zdjęciach wychowały się pokolenia przyrodników. Włodzimierz Puchalski, jeden z najsławniejszych polskich przyrodników, urodził się 6 marca 1909 r. w Mostach Wielkich koło Lwowa. Jednym z moich pierwszych wrażeń, jakie potrafię sobie odtworzyć z taśmy mojej pamięci, z okresu, kiedy jeszcze niezbyt pewnie poruszałem się na nogach, są sceny z życia gołębi i wróbli, które imponowały mi swą ruchliwością i zgrabnością tak kontrastowo doskonałą, zwłaszcza na tle moich słabych umiejętności chodzenia – wspominał. Życie za pan brat z przyrodą musiał mieć zapisane w gwiazdach. – Swą wielką wrażliwość szczególnie rezerwował dla ptaków. Nazywał je rozśpiewanymi klejnotami przyrody – mówi Marzena Wilczyńska z Muzeum Niepołomickiego, gdzie trafiły pamiątki po Włodzimierzu Puchalskim. Na swe pierwsze polowanie wybrał się w wieku 13 lat. Jako 14-latek dostał od dziadka miechowy aparat. Od tej pory życie dzielił między myślistwo i fotografowanie. – Ojciec polował do końca życia i wiele osób miało o to pretensje – opowiada Anna Puchalska, córka przyrodnika. – Bardzo lubił te polowania, traktował je raczej jako ruch i obcowanie z przyrodą. Nigdy potem nie jadłam takiej kiełbasy z dzika, bażantów czy zająca. W tamtych ciężkich, komunistycznych czasach być może czuł się jak wojownik, który wraca do rodziny z łupem. Jeszcze przed wojną, w 1936 r., ojciec zrobił pierwszą w Polsce wystawę o tematyce przyrodniczej i myśliwskiej. Rok później otrzymał złoty medal na Wielkiej Olimpiadzie Łowiectwa w Berlinie za zimowe zdjęcie dzika. Dwukrotnie wyjeżdżał do największej europejskiej stacji ornitologicznej w Rosji. Stawał się bardzo znany i w końcu został zaproszony przez prezydenta Mościckiego do dokumentowania urządzanych przez niego polowań. W 1938 r. robił zdjęcia podczas łowów z Hermannem Göringiem. Uważam myśliwych za sojuszników sprawy ochrony przyrody. Dzięki ich fachowej wiedzy i wysiłkom ocalało na świecie wiele gatunków zwierząt. Jestem przekonany, że dopóki są fachowi i etyczni myśliwi, żaden więcej gatunek na świecie nie zginie – mówił sam Puchalski, który i tak kolejnym pokoleniom zapadł w pamięć jako ten, który pierwszy nazwał fotografowanie „bezkrwawymi łowami”. Anioły z gęsich piór Wstawał o piątej rano i wychodził na łowy. Choć nie był szczególnie muzykalny, potrafił świetnie naśladować dźwięki. Lisy wabił „na myszkę”, a gdy brakowało mu naturalnych dźwięków, sam robił podkład do swoich filmów. Bez problemu udawał pszczołę czy muchę. Zabierał ze sobą termos, jajka na twardo i sznycelki. Ale kiedy trzeba było, potrafił przez kilka dni bez jedzenia czatować w kryjówce na niewielkiego remiza. Albo w kompletnym bezruchu czekać godzinami na wylęg młodych. Nikt nie mógł do niego wtedy nawet podejść. Nie chciał straszyć ptaków. Pod tym względem był zacięty. – Rzadko pojawiał w domu, razem spędzaliśmy wakacje, poza tym przyjeżdżał na święta. Z Puszczy Niepołomickiej przywoził wtedy choinkę. To dzięki niemu tak długo wierzyłam w aniołka. Już na trzy dni przed Bożym Narodzeniem jeden z pokoi był zamykany, tato robił specjalną konstrukcję ze sznurków i pociągał za nie, kiedy siedzieliśmy za stołem. Wtedy, w zamkniętym pokoju „dzwonił” aniołek. W tym czasie asystent taty wysypywał worek piór, z kury albo z gęsi, i kiedy wpadałam do tego tajemniczego pokoju po prezenty, paliły się świece, okno było otwarte, latały pióra. Dla mnie było oczywiste, że aniołek właśnie wyleciał. Tato był najwspanialszym mężczyzną, jakiego dane mi było spotkać. Przez 50 lat życia nie poznałam takiego drugiego. Tam gdzie nie było dzikiej przyrody, Puchalski starał się ją wprowadzać. Do domu przynosił mnóstwo zwierząt. Z jego rodziną mieszkały w różnych odstępach czasu: koziołek, dzik, a nawet odrzucony przez matkę mały lew, którego fotograf przytargał z zoo. Prawdziwą sensacją były jednak tchórze stepowe, sześć sztuk, znalezione podczas wyprawy na susły. Kiedy „bezkrwawy łowca” nie opiekował się zwierzętami, uprawiał grządki. Sadził kwiaty, pielił warzywa. W chatce w Morusach na Podlasiu zawsze przygotowywał na przyjazd żony i córki barwny ogródek. Chatę w Morusach Włodzimierz Puchalski kupił jako 200-letnią staruszkę i podźwignął z ruin. Pisarz i dziennikarz Zbigniew Święch w 1978 r. tak o tym opowiadał: Pojechaliśmy do ukochanych miejsc Puchalskiego, w których zwykle odbywał swoje czaty. Naszym punktem wypadowym do serca polskiej przyrody była stylowa, piękna chałupa w Morusach pod Tykocinem. Tam miał swoją letnią rezydencję – pracownię, a w ogrodzie jako chłop hreczkosiej z lubością gospodarował. Wieś zamieszkana przez dawną szlachtę zagrodową darzyła go przyjaźnią. Całe lata ledwo wyszedł z chałupy poza stodołę – już był na rozlewiskach nadnarwiańskich, w naturalnym rezerwacie ptactwa wodnego i błotnego. Stąd też prowadził coroczny szlak Puchalskiego nad Biebrzę, do żeremi bobrowych w szuwarach jeziora Wigry, do przyjaciela fotografa w Maćkowej Rudzie, nadleśniczego Włodzimierza Łapińskiego, do Puszczy Białowieskiej. Egzotyka za progiem Większość swego powojennego życia Włodzimierz Puchalski spędził na wyjazdach, które można by nazwać „egzotyką za progiem”. Najbardziej kochał rozlewiska Biebrzy i Narwi. Oto jak je opisywał: Widziałem w swoim życiu wiele jezior, rzek, rozlewisk, ale nieodparty urok tych bezkresnych wód, właśnie tam, w Morusach, obejmujących ogromną przestrzeń krajobrazu, należy w moich wspomnieniach do najpiękniejszych. Wokoło roiło się od ptactwa. – Na zdjęcia filmowe jeździł wojskową ciężarówką z piecykiem w środku. Była pomalowana na szaro, jak okręt wojenny – śmieje się Wojciech Plewiński. – Towarzyszył mu kierownik produkcji, kierowca, asystent i czasami ja. Przydawałem się, gdy potrzebny był jakiś „aktor”. Nie interesowała mnie fotografia przyrodnicza, robiłem wtedy „kociaki” na okładki Przekroju, ale przyjaźń z Włodkiem wiele mnie nauczyła. Był dla mnie mentorem, człowiekiem natury. Czuł las, rozpoznawał każdego ptaka. A jednocześnie potrafił dogadać się ze wszystkimi i wszystko załatwić. Podziwiałem tę jego zapobiegliwość. Po wsiach zaopatrywał się w kiełbasy, jajka, ciągnął wszystko do domu. Dzięki niezwykłemu czarowi miał wszędzie chody. Wiedział, jak się odwdzięczyć. Choć kochał polskie krajobrazy, pragnął także Wielkiej Przygody. W 1957 i 1958 r. wziął udział w dwóch wyprawach do Arktyki. – Myślę, że ojca ciągnęło w zimne rejony dlatego, że były tak surowe, pierwotne – mówi Anna Puchalska. – Z drugiej strony tato był daltonistą. Myślę, że to jeden z powodów, dla których chciał się znaleźć w tym pozornie czarno- -białym świecie. Przecież niemal całe życie robił czarno-białe zdjęcia. Twierdził zresztą, że tylko one oddają piękno, które próbował pokazać. Sam przyrodnik przyznawał: Trudno powiedzieć, czy dążenie do obcowania z przyrodą wynika z chwilowej potrzeby przeżycia swego rodzaju przygody mającej uzupełnić jakieś luki w naszej psychice, czy też jest objawem głębszego pragnienia kontaktu z otaczającym nas światem w jego formie pierwotnej, kontaktu, by mógł na przykład wyostrzyć nasz instynkt samozachowawczy, ową naturalną samoobronę przed degeneracją. A może jest to po prostu łaknienie piękna, jakiś wrodzony imperatyw estetyczny, nakazujący nam obcowanie z owymi arcydziełami, których surową i zarazem nieskazitelną formę tworzy wielka artystka-przyroda. Mój przyjaciel świerszcz Włodzimierz Puchalski miał dwa wielkie marzenia: pojechać do Lwowa i na biegun południowy. Lwów odwiedził z rodziną w 1968 r. Dziesięć lat później, w wieku 69 lat, dołączył do wyprawy Polskiej Akademii Nauk na Antarktykę. – Był już po dwóch zawałach – opowiadają Aneta Słowikowska i Marzena Wilczyńska z Muzeum Niepołomickiego. – Lekarze nie chcieli się zgodzić na tę wyprawę, musiał podpisać „cyrograf”, że jedzie na własną odpowiedzialność. Ale jechał do raju, który go oczarował. Lwy morskie, foki, morsy – żeby zrobić im zdjęcia, podpełzał do nich. Wiedział, że człowiek stojący na dwóch nogach to dla takiego zwierzęcia forma atakująca. Chciał być jak najbliżej bohaterów swoich fotografii. W tamtych czasach taka wyprawa to była wielka sprawa. Płynął na m/s Gruszewski. Podczas podróży prowadził dziennik. Pisał też listy do rodziny i przyjaciół. Dziś adresaci mówią: były niesamowite, jak wielki zbiór baśni. Na statku, w jednej ze skrzyń za sprzętem, znalazł świerszcza. Nazwał go swoim powiernikiem i trzymał w słoiku. Opowiadał o nim córce. Gdy zadzwonił do niej na jej 19. urodziny, świerszcz właśnie umarł z zimna. Ojciec powiedział wtedy, że jego też niedługo czeka koniec – mówi Anna Puchalska. – Odszedł na Wyspie Króla Jerzego następnego dnia, 19 stycznia. Na zawał serca. Mam wrażenie, że był przygotowany na to, że nie wróci. Wszystko zostawił uporządkowane, dokumenty poskładane, zdjęcia perfekcyjnie poopisywane. Rzeczy Włodzimierza Puchalskiego wróciły do Polski dopiero w czerwcu. – Może dlatego do dziś nie mam wrażenia, że nie żyje – mówi córka przyrodnika. – Nie było pogrzebu, nie było rozpoznania zwłok, nie było gdzie zapalić świeczki. Po prostu wyjechał i gdzieś tam jest…
Jakie są najgłośniejsze miejsca w oceanie? Nie, wcale nie handlowe szlaki przemierzane przez liczne statki, tylko pozornie ciche wody na północy i południu globu, w sąsiedztwie lodowców.
Tak donieśli amerykańscy badacze na łamach Geophysical Research Letters. Lodowce bowiem cielą się, dzielą i kruszą, emitując rozmaite dźwięki. Nawet dryfujące bryły lodu oderwane od lodowych jęzorów topniejąc, „śpiewają” trzaskaniem uwalnianych z nich bąbelków powietrza. – To symfonia pochodząca z różnych źródeł. Badania akustyczne powiedziały nam już sporo na temat oceanu, teraz stosujemy tę technikę do obserwowania lodowców – mówi glacjolożka Erin Pettit. Zdaniem badaczki fauna dobrze odnajduje się w tym układzie. Wody fiordów Alaski są atrakcyjne dla fok, bo hałas utrudnia orkom namierzenie słuchem potencjalnych ofiar. Zmiany klimatu zmniejszą więc hałas, a wraz z nim zapewne... populacje fok. Lodowce podsłuchiwali też naukowcy w Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie, a wyniki badań opublikowali w tym samym naukowym piśmie. Stosując hydrofony i porównując zapisy dźwiękowe z zapisami obrazu, badacze opracowali kilka typów „dźwiękowych charakterystyk”, pozwalających na podstawie dźwięku oszacować ilość lodu, jaka odrywa się od cielącego się lodowca. Zdaniem Oskara Głowackiego z Instytutu Geofizyki PAN w przyszłości być może uda się opracować algorytmy umożliwiające precyzyjne automatyczne analizy.
To, jaki dźwięk wydaje rodząc lodowe góry, pozwala ocenić wielkość jego ubytków – doszli do wniosku Polacy pracujący na Spitsbergenie.
Wyniki ich prac opublikował prestiżowy periodyk "Geophysical Research Letters", a za nim popularnonaukowe media na całym świecie. Autorem badań jest Oskar Głowacki, doktorant z Instytutu Geofizyki PAN w Warszawie. Pod jego kierownictwem uczeni z Polskiej Stacji Polarnej Hornsund im. Stanisława Siedleckiego na Spitsbergenie przez kilka tygodni słuchali za pomocą hydrofonów umieszczonych na boi, jak pobliski Lodowiec Hans cieli się. Cieli, czyli gubi fragmenty lodu, tworząc tym samym góry lodowe wpadające do fiordu Hornsund. W ten sposób słodka, zanieczyszczona woda z lodowca miesza się ze słoną wodą morską. Hydrofonom towarzyszyły kamery, dzięki którym udało się zmontować wideo cielącego się lodowca. Zespół Głowackiego udowodnił, że rodząc różne rodzaje gór lodowych, lodowiec wydaje odmienne dźwięki. Bo to, że dany fragment lodu jest głośniejszy wcale nie oznacza, że oddzieliło się go więcej. Istotniejsze jest, jak do tego dochodzi: czy lód z pluskiem wpada do fiordu, czy zsuwa się do niego, czy też odłamuje się pod wodą i wypływa na powierzchnię. – Przemieszczanie się po lodowcu w miejscu, gdzie ubywa masy w wyniku cielenia, graniczyłoby z szaleństwem – mówi PAP Głowacki. – Metody akustyczne są stosunkowo tanie i można je stosować w bezpieczny sposób – wystarczy umieścić hydrofon kilkaset metrów od czoła lodowca, gdzie badacze już nie są tak bardzo narażeni na niebezpieczeństwo – dodaje. Ten nowatorski sposób badania lodowcowych ubytków pozwoli lepiej oszacować ich wielkość oraz ocenić, dlaczego lodowce cielą się. Jak zauważa Tomasz Ulanowski w "Gazecie Wyborczej", "to dość ważne zagadnienie w epoce globalnych zmian klimatu, kiedy woda z topniejących lodowców odpowiada za blisko połowę notowanego obecnie wzrostu średniego poziomu morza (wynoszącego przeszło 3 mm na rok)". Posłuchaj i zobacz, jak cieli się lodowiec:
Zdjęcie na jubileusz: W ciągu 10 lat trwania Wielkiego Konkursu Fotograficznego National Geographic uczestnicy nadesłali łącznie ponad 700 tys. zdjęć. Wyłania się z nich fascynujący obraz współczesnego świata widziany oczami fotografów. Jeszcze kilka lat temu otrzymywaliśmy zdjęcia na odbitkach. Dosłownie cała redakcja – korytarze, biurka – zasłana były fotografiami. W ciągu ostatniej dekady zmieniła się jednak technika robienia zdjęć i jej dostępność. Teraz obrady jury odbywają się w skupieniu przed monitorem komputera; w tym roku do obejrzenia było 30 tys. zgłoszeń. Ale pewne rzeczy pozostają niezmienne: zarówno 10 lat temu, jak i teraz, staramy się wyłonić po prostu dobre fotografie. Takie, które pokazują wrażliwość autorów, zmuszają do zatrzymania się, chwili refleksji nad światem. Szukamy zdjęć, które odznaczają się czymś więcej niż tylko ładną kompozycją czy techniczną doskonałością. – Obcowanie z obrazami, które nie są jedynie wynikiem uchwycenia świata jako obiektu, ale czynią ze świata obiekt sam w sobie, jest doświadczeniem tak satysfakcjonującym, że poświęcone na nie godziny przestały mieć znaczenie – podsumował dziesięciogodzinne obrady przewodniczący jury Tomasz Tomaszewski. Jak nietrudno zgadnąć, szczególnie urzekła nas fotografia nagrodzona Grand Prix. – Wybrane zdjęcie nie tylko uwodzi wizualnie, ale niesie również zadziwiająco bogatą symbolikę. Jest tam i macierzyństwo, i świat postawiony na głowie, osobliwość, krzyż oraz zagrożony gatunek – dodał Tomasz Tomaszewski. A we mnie umocniło się przekonanie, że świat nigdy nie przestanie nas zadziwiać i zachwycać.
Spis treści: Wielki Konkurs Fotograficzny: Jak typowało tegoroczne jury? Publikujemy wszystkie nagrodzone zdjęcia opatrzone komentarzami autorów. Król spinozaur: T. rex zdetronizowany. Zapraszamy na spotkanie z nowym królem – największym drapieżnym dinozaurem, jaki chodził po Ziemi. A może raczej pływał. Wyprawa do średniowiecza: Swanetia – pozbawiona dróg, gruzińska kraina odizolowana od świata przez wysokie szczyty Kaukazu – była niczym szkatułka, która przechowała społeczną rzeczywistość sprzed wieków. Turystyka nuklearna: Czarnobyl – strefa zamknięta, miejsce największej w historii katastrofy atomowej – staje się turystyczną atrakcją. Przeraża i... zachwyca bujną przyrodą. Malowidła z Faras: Umknęły przed potopem na pustyni – do Warszawy. Losy dzieł sztuki z Nubii przypominają fabułę przygodowego filmu. Druga zielona rewolucja: W XX w. jedna już się nam udała. Teraz musimy doprowadzić do drugiej. Inaczej czeka nas potężny żywnościowy kryzys. Tylko dla prenumeratorów: Kiedy śnieg zawodzi. Kalifornia odkrywa, że zamiana pustyń w kwitnące ogrody ma swoje ograniczenia. Przede wszystkim... śniegowe. Oblicza Ziemi Eureka Instynkt pierwotny Patenty natury Skaner Ptaki w klimacie Wykopaliska u Inuitów Hybrydą w uliczny korek Gruziński miód Śruby z... jedwabiu Jedzeniowe ciekawostki K z historią Literacki Uran Powiększenie
Wykonana w Polsce flaga dotarła na Spitsbergen!
Flaga wydziergana na drutach i szydełku będąca wspólnym dziełem fanów strony visitnorway.pl dotarła po dwóch miesiącach do Polskiej Stacji Polarnej w Hornsundzie – leżącego najdalej na północ polskiego miejsca na Ziemi.
Członkowie 34. Wyprawy Polarnej PAN będący obecnie gospodarzami w Hornsundzie zainstalowali flagę na słupie informacyjnym przed budynkiem stacji. Flaga wydziergana przez ochotników z całej Polski dotarła do stacji drogą powietrzną z ponad dwumiesięcznym opóźnieniem. Opóźnienie było spowodowane złymi warunkami lodowymi, które uniemożliwiały przemieszczanie się po Archipelagu Svalbard i odcięły stację od dostaw pożywienia i innych produktów na dwa miesiące. Flaga i potrzebne polarnikom zapotrzebowanie dotarły drogą morską. View oEmbed on the source website Akcja street artu upamiętnia 80. rocznicę pierwszej polskiej całorocznej wyprawy badawczej na Wyspę Niedźwiedzią – południową część Archipelagu Svalbard. Polscy naukowcy mają ogromne zasługi w odkryciu, nazwaniu i kartowaniu terenu Archipelagu. Polski Dom pod Biegunem, jak często nazywa się stację, jest placówką całoroczną. Archipelag Svalbard będący pod jurysdykcją Norwegii to jedno z najbardziej nietkniętych działaniem człowieka miejsc na Ziemi, leży 800 km na północ od brzegów Norwegii i zaledwie 1100 km od bieguna północnego. Innovation Norway pełni rolę narodowej organizacji turystycznej i w Polsce działa w ramach Biura Radcy Handlowego Ambasady Królestwa Norwegii. Podobne biura działają w 30 krajach na całym świecie, główna siedziba organizacji mieści się w Oslo. Polska Stacja Polarna w Hornsundzie została założona przez prof. Stanisława Siedleckiego podczas III Międzynarodowego Roku Geofizycznego w roku 1957. Należy do Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. Od roku 1978 członkowie całorocznych wypraw prowadzą obserwacje meteorologiczne, badania z zakresu sejsmologii, magnetyzmu ziemskiego oraz jonosfery i elektryczności atmosfery. Równolegle prowadzone są badania glacjologiczne oraz badania środowiskowe obszarów południowego Spitsbergenu. W okresie letnim prowadzone są również badania biologiczne. Realizowane krajowe i międzynarodowe projekty naukowe pozwalają rozwiązać współcześnie poruszane, ważne zagadnienia dotyczące naszej planety. Więcej informacji na temat Stacji, badań, kolejnych wyprawa oraz archipelagu Svalbard można znaleźć na stronie www.hornsund.com i www.hornsund.igf.edu.pl.
W czerwcu Arkdiusz Mytko, Przemysław Szapar oraz Piotr Opacian ruszą kajakami z polskiej Stacji Polarnej w Hornsundzie wokół Svalbardu. Wyprawa jest częścią projektu pionierskich wypraw kajakowych „Po horyzont”.
Będzie to dotychczas jedyna polska wyprawa, której celem jest pierwsze w historii opłynięcie archipelagu. Dotychczas ekstremalne warunki, takie jak niskie temperatury, bardzo silne wiatry i paki lodowe nie pozwoliły nikomu tego osiągnąć. Wyprawa to także upamiętnienie ponad 50-cio letniej polskiej działalności na Spitsbergenie oraz osiągnięć polskich naukowców i wspinaczy.
Nie co dzień dostaje się propozycję popłynięcia jachtem na największą wyspę Norwegii. Zdecydowałam się, choć jestem tylko słabo wykwalifikowanym majtkiem
Po 12 latach pracy na wysokich obrotach chciałam trochę odpocząć – podróżować, poprzebywać więcej z bliskimi. Z siedmioosobowej załogi jachtu tylko ja nie musiałam walczyć o urlop. Rejs wpisywał się w planowany przeze mnie sabbatical, jak w korporacjach nazywa się przerwę zapobiegającą wypaleniu zawodowemu. Wypływamy z portu w Tromso leżącym za kołem podbiegunowym. Kiedy po dwóch dobach jazdy busem wypakowujemy ekwipunek potrzebny nam na najbliższe trzy tygodnie – prowiant, butle z gazem, sprzęt do nurkowania – poprzednia załoga „Syrenki” jeszcze smacznie chrapie. Mimo wdzięcznej nazwy jacht okazuje się starą stalową konstrukcją długości 16 m, z wyraźnie widocznymi spawami pochodzącymi z lat 70. Jest niezwykle ciasny pod pokładem, bo dużo miejsca zajmuje komora silnika. Koje przypominają szuflady i trudno mi uwierzyć, że spali w nich panowie dużo roślejsi niż ja. W przejętej „Syrence” odkrywamy trochę uszkodzeń – ich naprawa pochłonie nam resztę dnia. Rankiem zwiedzamy kolorowe miasto trolli i wypożyczamy strzelbę (model pochodzi z 1938 r.) – konieczną na Spitsbergenie do obrony przed białymi niedźwiedziami. Kupujemy też naboje. Ponieważ zwrotów nie przyjmują, pod koniec rejsu będziemy mieć przednią zabawę w strzelanie do beczki ciągniętej na linie za jachtem. Wreszcie ruszamy. Pogoda piękna (zgodnie z prognozami), lekki wiatr, ale my – stoimy w miejscu! To silnik nie radzi sobie z prądem wstecznym. Wracamy do portu i sprawdzamy pływy – spróbujemy ponownie (tym razem z sukcesem) za 3–4 godziny. Kolejne dni to sympatyczna żegluga z korzystnymi wiatrami, delfinami i kaszalotem śpiącym niemal na naszym kursie. Oglądamy ostatni zachód słońca, bo przecież płyniemy na północ, a tam trwa właśnie polarny dzień. Na wschodzie wisi wielki czerwony księżyc. Ocean arktyczny jak Adriatyk Trzeciego dnia żeglugi wyłania się Wyspa Niedźwiedzia. Kotwiczymy w pięknej zatoczce otoczonej skałami o niesamowitych kształtach i kolorach. To raj dla geologów i... ptaków, które zakładają tu gniazda. W „nocy” płyniemy na północ wyspy, w pobliże norweskiej stacji meteorologicznej. Chcemy poszukać wraku polskiego jachtu „Otago”, który zatonął tu 30 lat wcześniej. Kierownik stacji wskazuje na mapie miejsce katastrofy i mówi, że pewnie już dawno zabrał go stamtąd silniejszy sztorm. Żałujemy, że nie wzięliśmy... rowerów. Moglibyśmy lepiej poznać Wyspę Niedźwiedzią – chociaż zamieszkuje ją jedynie dziewięcioosobowa załoga stacji, wytyczono tu ścieżkę rowerową! Kiedy odbijamy od brzegu, morze jest gładkie, wieje lekka bryza z północy i jedynie martwa fala przypomina, że jesteśmy na Oceanie Arktycznym. Idziemy na silniku. Niedługo jednak sytuacja się zmienia – podczas kolejnej wachty osiągamy prędkość siedmiu węzłów, a „Syrenka” bryka na falach. Ich granatowy odcień przywodzi na myśl Adriatyk, tyle że tu są o jakieś 20°C chłodniejsze. Z wizytą u rodaków Dwa dni później w fiordzie Hornsund rzucamy kotwicę. Odwiedzamy gościnnych rodaków w Polarnej Stacji Badawczej PAN i idziemy na spacer. Jesteśmy świadkami walki ptaków – skuła próbuje wyrwać zdobycz rybitwie. Stąpamy po miękkim, gęstym mchu jak po dywanie. Nie mogę się powstrzymać, żeby go nie pogłaskać. Chęć biegania po nim boso udaje mi się opanować. Po południu zabieramy z bazy Polkę, która prowadzi mikrobiologiczne badania lodu. Płyniemy w stronę fiordu Samaria, ostrożnie lawirując w ławicy growlersów (fragmentów lodowca). Na końcu fiordu widać dwa bajeczne lodowce. Pierwszy jakby wyrzeźbiony. Co jakiś czas słychać głośny trzask pękającego lodu. Zbliżamy się do niego i nagle przeżywamy chwilę grozy – od przeszkody dzieli nas zaledwie kilka metrów, gdy nie chce „wejść” wsteczny bieg. Na szczęście nie płyniemy z zawrotną prędkością. Tafla wody wygląda jak polana olejem. Nic dziwnego – woda morska jest pokryta warstewką słodkiej z roztapiającego się lodu. Przed następnym lodowcem na growlersie wyleguje się foka. Pobieramy próbki do badań, czyli wyławiamy kawałki lodu. Mają ze 300 lat, są więc dużo starsze od whisky, do której część z nich wrzucamy. Płyniemy dalej na północ. Isfjord jest zasnuty mgłą i chociaż włączyliśmy światła, nie mamy pewności, czy na naszym kursie nie pojawi się nagle jakiś wielki statek. Przez moment podziwiamy tęczę i górki oświetlone wstającym słońcem, zanim docieramy do Longyearbyen, stolicy archipelagu Svalbard. Do gubernatora w skarpetkach Wiadomość o pojawieniu się polskiego jachtu rozchodzi się po miasteczku lotem błyskawicy. Przyjmujemy licznych gości i wisimy na naszych komórkach, bo to jedyne miejsce na Svalbardzie, gdzie jest zasięg. Rezygnujemy z wycieczki do Pyramiden – opuszczonej w pośpiechu w 1998 r. radzieckiej osady górniczej. To dość daleko, musielibyśmy popłynąć 50 km w głąb fiordu, a wtedy zabrakłoby czasu na nurkowanie. Część załogi schodzi pod lód, reszta spaceruje, odpoczywa, robi pranie i zakupy. Odwiedzamy biuro gubernatora, gdzie załatwiamy talony na alkohol – towar reglamentowany w Norwegii. Zgodnie z tutejszym zwyczajem w szatni urzędu... zdejmujemy buty. Dalej pomaszerujemy w samych skarpetkach. Przystanek pod biegunem W chłodzie i deszczu moja podwójna poranna wachta zdaje się nie mieć końca. Jedyne, co mnie ratuje przed zamarznięciem podczas tych sześciu godzin, to zasilane bateriami wkładki do butów. Moi zmiennicy mają więcej szczęścia – aż trudno uwierzyć, że rankiem aura była tak ponura. Towarzyszą nam mewy i maskonury, trzymające w dziobach po kilka rybek. Wieczorem zdajemy sprawdzian z nawigacji precyzyjnej – przechodzimy przez płytką (głębokości do 4 m) cieśninę między Svalbardem a Ziemią Księcia Karola. A propos nawigacji – teraz przypomina to grę na konsoli, brakuje jedynie elektronicznych dźwięków. Przed sezonem „Syrenka” na szczęście została wyposażona w elektronikę – podczas rejsu sterowaliśmy, korzystając z informacji z GPS-u, do nawigacji używaliśmy toughbooka i map wektorowych, na które były nanoszone prognozy pogody. Sprawdzały się doskonale. Nie wiem, jak byśmy sterowali jachtem za pomocą kompasu, który – prawdopodobnie z powodu namagnesowania stalowego kadłuba – cały czas pokazywał ten sam kierunek. Kolejny postój wypada w Ny-Alesund, najbardziej na północ wysuniętej osadzie złożonej z kilkunastu domów. Stąd w 1926 r. Roald Amundsen rozpoczął lot sterowcem nad biegunem północnym. Kiedyś była to osada górnicza, obecnie – baza Norweskiego Instytutu Polarnego. Z kilkoma osobami idę na wycieczkę w stronę lodowca. Napotykamy lisy polarne i renifery. Niedźwiedzi nie widać, choć o niebezpieczeństwie informują tablice ustawione w pobliżu zabudowań. Przed wypłynięciem z portu spotyka nas niespodzianka. Do jachtu przytuliła się lodowa górka. Musimy ją odepchnąć za pomocą bosaka i pagaja, co wcale nie jest takie proste. Morski rollercoaster Prawie przez cały rejs mamy wymarzoną wprost pogodę. Spodziewaliśmy się sztormów, a tymczasem siła wiatru nie przekraczała mocnej szóstki. Nie znaczy to, że było zawsze pięknie i ciepło. Wręcz przeciwnie, zdarzały się dni z okropną polską listopadową pogodą: wilgotno, szaro, mgliście, gdy przejmujący wiatr sprawia, że jest znacznie zimniej niż pokazuje termometr. Wtedy w otwartej mesie czuje się przeszywający chłód. Musimy też zmagać się z innymi niedogodnościami. Na jachcie nie ma ciepłej wody ani ogrzewania, więc wykorzystujemy wszelkie napotkane po drodze możliwości kąpieli. W czasie kilkudniowych „przelotów” ratują nas chusteczki do mycia… pupek niemowląt. Niestety, pogoda pogarsza się, gdy ruszamy w drogę powrotną. Przenikliwy chłód jest potęgowany przez podmuchy. Fale, znacznie większe niż wcześniej, przelewają się od czasu do czasu przez pokład. „Syrenka” mocno buja się na wzburzonym oceanie. W takich warunkach skorzystanie z toalety przypomina przejażdżkę rollercoasterem, tyle że bez pasów bezpieczeństwa. Z każdym, niemożliwym do przewidzenia wahnięciem na falach mamy efekt ostrej jazdy bez trzymanki, jakiej nie doświadczy się w parku rozrywki. Po powrocie szybko jednak zapomnieliśmy o wszystkich niewygodach. Zostały piękne zdjęcia, film i mnóstwo ciepłych wspomnień. No to w drogę: Spitsbergen Dojazd: na wyspę można popłynąć statkiem z Tromso, nie ma jednak regularnych połączeń. Na trasie Oslo/Tromso–Longyearbyen parę razy w tygodniu lata SAS (ok. 1,5 godz.). Z lotniska do odległego o 5 km miasta kursuje autobus. Bilet w obie strony z Warszawy do Longyearbyen (z przesiadkami) kosztuje 3,5 tys. zł. Waluta: korona norweska (NOK); 1 korona = ok. 50 gr. Tromso: keja – 200 NOK/jacht/doba (płaci się kartą kredytową w automacie; toaleta w hotelu Rica, nie ma łazienki). Prysznic/sauna w hotelu Clarion – 50 NOK/os. Mapy – 200 NOK/szt., locja – 470 NOK. Wypożyczenie broni: 2300 NOK/3 tyg., kaucja 2500 NOK, amunicja 480 NOK. Longyearbyen: keja – 125 NOK/jacht/doba (płatne gotówką; w cenie jest dostęp do prysznica i toalety). Pralka: 4 x 10 NOK (wyłącznie monety). Ny-Alesund: keja – 100 NOK/doba, ale nie od jachtu, lecz od osoby. Z opłat są zwolnione jednostki badawcze, rybackie oraz te, które posiadają specjalne pozwolenie od gubernatora na bezpłatny postój. http://hornsund.igf.edu.pl, www.spitsbergentravel.no
Od dłuższego już czasu zjawisko ocieplania się klimatu, powodujące m.in. topnienie lodowców, zmiany zasięgu prądów morskich czy zmniejszanie się pól lodowych niepokoi naukowców.
W ostatnich dniach zakończyły się międzynarodowe prace terenowe przeprowadzane na Spitsbergenie i związane właśnie z wyżej wymienionym zjawiskiem. W pracach udział wzięło 11 pracowników i studentów Uniwersytetu Gdańskiego, którzy badali m.in. reakcje ekosystemu morskiego i lądowego na zmiany klimatyczne na Arktyce. W trwających ponad pięć tygodni badaniach, oprócz naszych przedstawicieli z Gdańska, uczestniczyli także naukowcy z Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, Norwegian Polar Institute, Norwegian Institute for Water Research, University Centre in Svalbard. Tekst: Agnieszka Budo