Tropikalne lasy tracą swojego wyjątkowego mieszkańca. Jego unikatowy śpiew wart jest fortunę.
Indonezyjskie lasy Sumatry tracą jeden ze swoich „śpiewających” skarbów. Ptaki z gatunku sroczka białorzytnego stały się głównym celem lokalnych kłusowników, zarabiających fortunę na tych wyjątkowych zwierzętach. Wzrost kłusownictwa jest nie tylko spowodowany unikatowym śpiewem tropikalnych mieszkańców dżungli, a motywy polowań leżą gdzieś zdecydowanie głębiej w indonezyjskim społeczeństwie.
Spis treści: Sroczek białorzytny – czym wyróżnia się król tropikalnych śpiewów? „Ostatnia klatka ratunku” – skąd popularność tropikalnego kłusownictwa? Kultura klatek – jak Indonezyjczycy udomawiają ptaki Ptasie konkursy śpiewu Kłusownictwo i handel ptakami zamieszkującymi tropikalne wyspy Indonezji stale doprowadzają do dotkliwych zmian tamtejszych ekosystemów. Popularność konkursów śpiewu sprawia, że melodyjne odgłosy są brutalnie przenoszone z dżungli do klatek. Na procederze najbardziej cierpi król tropikalnych śpiewów – sroczek białorzytny, w sumatrzańskiej kulturze nazywany murai batu. Osobniki te, dzięki swoim ponadprzeciętnym zdolnościom, potrafią osiągać niebotyczne kwoty, które kuszą kłusowników z całej wyspy. Sroczek białorzytny – czym wyróżnia się król tropikalnych śpiewów? Przemierzając indonezyjską dżunglę, kłusownicy bez trudu wyłapują charakterystyczne odgłosy tego ptaka. Ten wyjątkowy tropikalny „wokalista” dysponuje niezwykle szerokim repertuarem dźwięków, dzięki czemu jego śpiew jest melodyjny i wielowarstwowy. Mimo niewielkich rozmiarów murai batu wydaje donośne dźwięki, które jak żadne inne przeszywają lasy tropikalne. Umiejętności wokalne sprawiły, że od kilku lat stał się jednym z głównych celów ptasich łowów na Sumatrze. Nie zawsze jednak sytuacja wyglądała w ten sposób. Do 2018 roku sroczek białorzytny znajdował się na liście gatunków chronionych prawem indonezyjskim. Motywacje ekonomiczne mieszkańców okazały się jednak silniejsze od proekologicznych regulacji, które pod naciskiem środowisk hodowców zostały zliberalizowane. Handel i odłów stały się trudne do monitorowania, a kary za przekroczenie limitów eksportowych przestały być skutecznie egzekwowane, co doprowadziło do niekontrolowanego odłowu murai batu. „Ostatnia klatka ratunku” – skąd popularność tropikalnego kłusownictwa? Aby zrozumieć wzrost popularności polowań, należy spojrzeć w głąb sumatrzańskiego społeczeństwa. Motywy można podzielić na dwie grupy: ekonomiczne i kulturowe. Te pierwsze wynikają z finansowej niepewności wielu mieszkańców Indonezji, których działalność rolnicza – w dobie zmian klimatycznych – stała się mniej stabilnym źródłem dochodu. Sprzedaż ptaka, za którego hodowca lub kolekcjoner potrafi zapłacić nawet miliard rupii (60 tys.dolarów), wydaje się znacznie pewniejszym sposobem zdobycia środków do życia. Tym bardziej, że moda na posiadanie pięknie śpiewających i majestatycznie prezentujących się okazów stale rośnie. Jednocześnie wraz z każdym trafiającym do klatek zwierzęciem populacja w naturze maleje, a zdobycie kolejnego egzemplarza staje się coraz trudniejsze. Mimo to potencjalny zysk pozostaje na tyle wysoki, że wielu mieszkańców indonezyjskich wysp decyduje się na tę formę zarobku. Kultura klatek – jak Indonezyjczycy udomawiają ptaki Spadek liczby skrzydlatych mieszkańców dżungli wynika również z głęboko zakorzenionej tradycji trzymania domowych „wokalistów” w klatkach. Szacuje się, że na Jawie w około 12 milionach gospodarstw przetrzymywanych jest nawet 70 milionów ptaków. W praktyce oznacza to, że wielu Indonezyjczyków nie poprzestaje na jednym osobniku – często kolekcjonują po kilka sztuk, zazwyczaj odławianych bezpośrednio z natury. Problem pogłębia fakt, że zdecydowana większość schwytanych zwierząt nie wraca do swojego środowiska. Zamożniejsi mieszkańcy kraju ze stolicą w Dżakarcie wolą powiększać prywatne kolekcje niż wypuszczać okazy w celu odbudowy populacji. Ptasie konkursy śpiewu Skąd bierze się tak wysoka wartość murai batu? Odpowiedź tkwi w ich wyjątkowych zdolnościach wokalnych oraz w specyfice indonezyjskiej kultury. W minionej dekadzie nastąpił prawdziwy boom na ptasie konkursy śpiewu, podczas których hodowcy rywalizują o tytuł właściciela najlepszego ptaka. Na zawodach sędziowie oceniają jakość i długość śpiewu, jego rytm, głośność, a także wygląd i zachowanie zwierzęcia. Zwycięstwo nie tylko przynosi prestiż, lecz także znacząco podnosi cenę danego okazu. Mniejsi hodowcy mogą w ten sposób wypromować swoją ofertę, a zamożniejsi kolekcjonerzy – nabywać kolejne, nagradzane ptaki. Z czasem konkursy przestały być jedynie elementem lokalnej tradycji i stały się silnym mechanizmem rynkowym. Hodowla murai batu dawno wykroczyła poza hobby, stając się źródłem utrzymania wielu rodzin. Niestety – jak często bywa – dynamiczny rozwój rynku odbywa się kosztem przyrody. Indonezja stopniowo traci swoje wyjątkowe tropikalne głosy. Bez skutecznego ograniczenia kłusownictwa śpiew lasów południowo-wschodniej Azji może wkrótce przenieść się niemal wyłącznie do domowych klatek. Źródła: Mongabay, Cornell Lab Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Te ptaki śpiewają z matematyczną precyzją. I urządzają skomplikowane konkursy wokalne
Unikalny śpiew słowików towarzyszy ludzkości od tysięcy lat. To niezwykłe ptaki będące ważnym elementem kultury, poezji i symboliki już w starożytnej Grecji. Ale ich talent wokalny – wyjątkowy nawet w królestwie ptaków – jest przedmiotem także nowoczesnych badań. Skąd u nich tak doskonały słuch muzyczny?
Dzięki nowym badaniom z Brandenburgii wiemy, ze słowiki precyzyjnie dostosowują nie tylko tonację, ale także długość dźwięków wyśpiewywanych w nocnych rywalizacjach o terytorium. Ich strategia na zwycięstwo w konkursach wokalnych jest skomplikowana, ale skuteczna. Dlaczego słowiki są wyjątkowe? Słowiki (Luscinia megarhynchos) są znane z bardzo rozbudowanego repertuaru, obejmującego setki różnych fraz, które różnią się tempem, długością oraz wysokością dźwięku. Ta różnorodność pozwala na prowadzenie złożonych, śpiewanych „dialogów”. W świecie ptaków niewiele gatunków wykazuje taką elastyczność wokalną jak słowiki, których w Polsce możemy słuchać wiosną i latem, gdy tylko wrócą z Afryki. Niezwykłe badania nad słowiczym śpiewem Zespół naukowców z Max Planck Institute for Biological Intelligence oraz Institute of Science and Technology Austria udowodnił, że samce słowików nie tylko pięknie śpiewają i budują złożone melodie, ale przede wszystkim dostosowują swoje pieśni w czasie rzeczywistym do tego, co śpiewa ich konkurent. To pomaga rywalizować o samice. W celu zanurzenia się w świat śpiewu słowików udali się oni do niemieckiej Brandenburgii, w której w trakcie dwóch sezonów lęgowych obserwowali, jak ptaki reagowały na odtwarzane im nagrania zawierające sztucznie zmodyfikowane gwizdy – zarówno pod względem wysokości tonu, jak i długości dźwięku. Nagrania te prezentowały nietypowe kombinacje. Jak śpiewa słowik? Słowiki rozróżniają trzy długości gwizdów: krótkie (poniżej 140 ms), średnie (140–310 ms) i długie (powyżej 310 ms). Na tej podstawie badacze mogli zidentyfikować zasady, według których ptaki dopasowują się do rywala. Gdy słowiki słyszą nietypowe, eksperymentalne kombinacje długości i wysokości nut, potrafią się do nich dostosować, nawet jeśli rzadko używają takich sekwencji w naturalnym śpiewie. „Ty nazywasz to śpiewem?” Śpiewne pojedynki słowików przypominają muzyczne dialogi, w których każdy uczestnik stara się wykazać maksymalną sprawnością wokalną. Co ciekawe, słowiki stosują różnorodne strategie – czasem dokładniej naśladują wysokość, a innym razem długość nuty, zależnie od tego, z jakimi dźwiękami mierzą się w danym momencie. – Ty nazywasz to śpiewem? Umiem dokładnie tak samo – tak mógłby powiedzieć jeden słowik do drugiego. Dokładne naśladowanie śpiewu rywala pokazuje, że są oni na tym samym poziomie, a coś, co dla jednego jest wielkim wysiłkiem i popisem, drugiemu przychodzi od niechcenia. Oznacza to, że kluczowym elementem skuteczności komunikacyjnej słowika jest nie tylko bogactwo repertuaru, ale też błyskawiczna umiejętność analizy i odwzorowywania dowolnej kombinacji dźwięków. To wręcz… matematyczne. Czemu tak właściwie słowiki śpiewają? Dla ptaków śpiewających trele pełnią najważniejszą funkcję w wyznaczaniu i obronie terytorium. Słowiki prowadzą intensywne nocne pojedynki, podczas których wyraźnie zaznaczają swoje granice dźwiękowe. Złożoność oraz siła głosu są wyznacznikami statusu i skuteczności obrony terytorium. Badania terenowe wykazały, że samce, które potrafią lepiej synchronizować swoje frazy oraz elastycznie dopasowywać długość i wysokość dźwięków, odnoszą większe sukcesy w odpieraniu intruzów i przyciąganiu samic. Umiejętność rozdzielnego oraz niezależnego sterowania różnymi cechami sygnału akustycznego – długością i wysokością dźwięku – jest przykładem wyrafinowanych adaptacji ewolucyjnych. Zrozumienie tych mechanizmów pozwala wyciągać wnioski nie tylko o komunikacji ptaków, ale również o podstawach neurobiologicznych języka i komunikacji u innych zwierząt, w tym człowieka. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego ptaki śpiewają o brzasku? Zaskakujące wyniki badań
Poranny ptasi budzik to symbol każdego lata. Czemu jednak najgłośniejsze śpiewy słychać właśnie o brzasku? Naukowcy z Uniwersytetu Cornella przeprowadzili wyjątkowe badanie, które obala wcześniejsze teorie. Warto poznać jego wyniki!
Spis treści: Tajemnica porannego chóru Cztery hipotezy, ale która prawdziwa? A jednak: terytorium i dieta Głos natury i przyszłe odkrycia Z pierwszymi promieniami słońca rozległe, podzwrotnikowe lasy indyjskich Ghatów Zachodnich ożywają symfonią ptasich głosów. To właśnie tam naukowcy wywodzący się z Katedry Ornitologii amerykańskiego Uniwersytetu Cornella i zrzeszeni wokół indyjskiego Projektu Dhvani rozstawili imponującą siatkę mikrofonów, która miała uchwycić każdy trel, świergot czy pohukiwanie. Wszystko po to, by zrozumieć, czemu ptaki śpiewają o określonych porach dnia. Tajemnica porannego chóru Kilka miesięcy – tyle zajęło badaczom akustyczne monitorowanie lasu. Pozwoliło ono porównać aktywność wokalną określonych gatunków ptaków zarówno o świcie, jak i o zmierzchu. Okazało się, że aż 20 z nich – na przykład komarówka szarogłowa, dziwogon rajski czy świstunka wielkodzioba – zdecydowanie z większą intensywnością prezentuje swoje arie zaraz po wschodzie słońca. Jedynie nieliczne, takie jak kurtnik czarnoczelny, były bardziej aktywne podczas jego zachodu. Cztery hipotezy, ale która prawdziwa? Wśród ornitologów dominowały do niedawna cztery hipotezy dotyczące śpiewu o świcie. Pierwsza i najbardziej popularna wskazywała na korzystne warunki akustyczne: obniżona temperatura powietrza przed wschodem słońca i niska prędkość wiatru miała sprzyjać rozchodzeniu się dźwięku, a dzięki temu lepiej przyciągać partnerki. Druga teoria obejmowała obronę swojego terytorium, a trzecia wykorzystanie wolnego czasu przed świtem, kiedy nie ma jeszcze wielu owadów. Czwarta stawiała na brak wymaganej ilości światła potrzebnej do żerowania, ale wystarczało go na ptasie spotkania towarzyskie. A jednak: terytorium i dieta Analiza obszernych wyników wykazała jednak, że największego wpływu na ptasie trele nie ma wcale poranny brak wiatru czy niska temperatura. Zdarzało się, że w południe czy wieczorem słychać je było jeszcze lepiej! Okazało się, że główną rolę grają tutaj czynniki społeczne. – Zauważyliśmy, że to ptaki wysoce terytorialne oraz wszystkożerne znacznie częściej wykazują wokalną aktywność o świcie – mówi doktor Vijay Ramesh z Uniwersytetu Cornella, główny autor badania. Okazuje się, że u tych gatunków śpiew służy jako swoista obrona terenu oraz reklamowanie samych siebie wśród potencjalnych partnerek. Ramesh sugeruje także, że wzmożony u wszystkożernych ptaków – czyli żywiących się zarówno owocami, jak i owadami – poranny śpiew może służyć lepszej komunikacji w dużej grupie złożonej z wielu gatunków. To ułatwia znajdowanie zdobyczy czy wzajemne ostrzeganie się przed drapieżnikami. Głos natury i przyszłe odkrycia Przed naukowcami wciąż jeszcze wiele pracy. Dzięki ich badaniom wiadomo co prawda, że dotychczasowe przekonania o kluczowej roli warunków fizycznych były najprawdopodobniej błędne. Wskazały, że to interakcje społeczne i strategie żywieniowe grają pierwsze skrzypce. Należy jednak uzyskać odpowiedzi na kilka dodatkowych pytań. Jak formują się te zachowania w odmiennym klimacie? Czy podobne mechanizmy działają w innych ekosystemach? Przyszłe badania, łączące akustykę z biologią, pozwolą zgłębić to, w jaki sposób ptaki dyrygują swoimi porannymi koncertami. Źródła: Phys.org, Brown, T. J. and Handford, P. (2003). Why birds sing at dawn: the role of consistent song transmission. Ibis 145: 120-129. doi: 10.1046/j.1474-919X.2003.00130.x.
Tylko ptaki wiedzą, co znaczą te dźwięki. Ich śpiew skrywa więcej, niż myślisz
Dlaczego ptaki śpiewają? Ich głosy są obecne w wierzeniach, muzyce i przyrodzie. To nie tylko dźwięki – to język natury, który przekazuje więcej, niż mogłoby się wydawać.
Spis treści: Ptasie głosy w tradycjach i religiach świata Ptaki w muzyce – jak dźwięki natury inspirowały kompozytorów Jak ptaki wytwarzają dźwięki? Anatomia śpiewu Co oznaczają ptasie śpiewy? Ptasi śpiew to jedno z najbardziej rozpoznawalnych i poruszających zjawisk w świecie przyrody. Od świtu do zmierzchu towarzyszy ludziom w różnych zakątkach świata – od górskich lasów, przez wiejskie pola, aż po miejskie parki. Ale dlaczego ptaki właściwie śpiewają? Co kryje się za ich melodiami, które często wydają się przypadkowe, a w rzeczywistości mają jasno określony cel? Ze śpiewem wiąże się wiele ciekawostek o ptakach. Ptasie głosy w tradycjach i religiach świata Od dawnych wierzeń po religie objawione – ptasie głosy symbolizowały to, co niewidzialne, boskie, ulotne i wieczne. W biblijnej „Pieśni nad Pieśniami”, śpiew ptaków zapowiadał nadejście wiosny i nowe życie. Dla pierwszych chrześcijan ich głosy były oznaką duchowego przebudzenia i uwielbienia Boga. W Koranie znajdziemy wers: „Czyż nie widzisz, że wszystko, co na niebie i na ziemi, wysławia Boga – nawet ptaki, które rozpościerają skrzydła w locie?” (Surah An-Nur 24:41). To pokazuje, jak w islamie śpiew ptaków traktowany był jako forma modlitwy. W buddyzmie, w „Sutrze Amitābhy”, opisana jest Kraina Wielkiego Szczęścia – zamieszkana przez białe żurawie, pawie i inne mistyczne ptaki. Ich harmonijne głosy miały przekazywać nauki Buddy. W tych tradycjach ptasi śpiew to pomost między ziemią a sferą duchową. Ptaki w muzyce – jak dźwięki natury inspirowały kompozytorów Ptasie głosy inspirowały muzyków od wieków. W XIII-wiecznej Anglii powstała jedna z najstarszych kompozycji – „Sumer is icumen in, Lhude sing cuccu!”, gdzie motyw kukułki symbolizował radość z nadejścia lata. W renesansie Clément Janequin w utworze „Le chant des oiseaux” naśladował śpiew drozda, słowika i kukułki. Używał do tego dźwiękonaśladowczych sylab, tworząc muzyczną ilustrację wiosny. Także Beethoven, w swojej VI Symfonii („Pastoralnej”), odtworzył głosy ptaków – kukułki, przepiórki i słowika – za pomocą orkiestry. Brzmienia te nadały jego dziełu wyjątkowo naturalny i organiczny charakter. Jak ptaki wytwarzają dźwięki? Anatomia śpiewu Śpiew ptaków opiera się na tym samym schemacie, co ludzka mowa. Ćwierkanie, klekotanie czy pohukiwanie – to efekty działania narządu zwanego syrinksem, znajdującego się tam, gdzie tchawica rozgałęzia się na oskrzela. Kiedy powietrze przepływa przez syrinks, napotyka na błony i mięśnie, które drgają, wytwarzając dźwięk. Syrinks działa jak struny głosowe, ale z większą precyzją. Każda jego część może działać niezależnie, pozwalając ptakom śpiewać „dwugłosem”. Niektóre mięśnie syrinksu są tak drobne, że jeden nerw steruje jednym włóknem mięśniowym. To umożliwia ptakom ekstremalną kontrolę nad głosem, jego wysokością, głośnością i tempem. Co ciekawe, na śpiew ptaków wpływa też zanieczyszczenie hałasem. Nowe badanie pokazuje, że wraz z ustaniem miejskiego zgiełku tej wiosny, dzienne i nocne śpiewy ptaków poprawiły się zaskakująco szybko. Co oznaczają ptasie śpiewy? Ptasie melodie to forma komunikacji. Używają ich do zwabiania partnerów, obrony terytorium, ostrzegania przed zagrożeniami i podtrzymywania więzi. U wielu gatunków śpiewają tylko samce, ale są wyjątki – np. chwastówka uboga z Afryki Środkowej, u której partnerzy tworzą wokalne duety. Zjawisko to badał polski biolog, prof. Tomasz Osiejuk z UAM. Niektóre ptaki potrafią naśladować inne gatunki. Ich repertuar głosowy może być formą rywalizacji: im bardziej złożony śpiew, tym większe szanse na zdobycie partnera. Głos zdradza zdrowie, wiek i genetyczną jakość samca. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Aleksander Kusznir Pasjonat ptaków, fotograf i edukator przyrodniczy. Dziennikarz współpracujący z National-Geographic.pl. Najczęściej z pasją opisuje naturę – zarówno naszą polską, jak i z odległych zakątków świata. Inspirują go podróże, nowe doświadczenia i pyszna kawa.
Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
Możliwości wokalne małp Nowego Świata wprawiły naukowców w osłupienie. Wydawane przez nie dźwięki przywodzą na myśl ludzkie jodłowanie, ale mają znacznie szerszy zakres częstotliwości. Przekonajcie się sami.
Spis treści: Jodłujące małpy Ameryki Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Jodłowanie to niezwykła tradycja muzyczna spotykana przede wszystkim wśród górali tyrolskich i styryjskich. Jest to rodzaj śpiewu, który charakteryzują nagłe skoki z rejestru piersiowego do głowowego (falset) i w drugą stronę. Co prawda taki rodzaj śpiewu nie ma określonej treści, ale uważa się, że górale używali jodłowania w celu nawoływania bydła. Teraz okazuje się, że mogą mieć konkurencję, tyle że w Nowym Świecie. Jodłujące małpy Ameryki Najnowsze badanie prowadzone przez naukowca zajmującego się głosem dr. Christiana T. Herbsta z Uniwersytetu Wiedeńskiego i współpracowników z Anglia Ruskin University dostarczają nowych informacji na temat możliwości wokalnych małp z Ameryki. W ocenie ekspertów mogą one wytwarzać dźwięki podobne do ludzkiego jodłowania. Ale są w tym nawet lepsze od nas, bo ich aparaty dźwiękowe obsługują znacznie szerszy zakres częstotliwości. Jest to możliwe dzięki specjalnym strukturom anatomicznym w gardle, które znacznie wzbogacają repertuar wokalny. To ustalenie opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of the Royal Society B”. Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Ludzie w toku ewolucji rozwinęli zdolność mówienia, ale nasi najbliżsi krewni w królestwie zwierząt – małpy – nie posiadają tej umiejętności. Dysponują one jednak wyspecjalizowanymi strukturami anatomicznymi w krtani, które ludzie utracili w toku ewolucji. Są to cienkie, lekkie błony tkankowe znajdujące się na górnych krawędziach fałdów głosowych. Poniżej można posłuchać próbki jodłowania zarejestrowanej przez naukowców: Wcześniejsze badania sugerowały, że struktury te przyczyniają się do złożoności wokalizacji zwierząt, ale ich dokładna rola pozostawała w dużej mierze niejasna. Teraz międzynarodowemu zespołowi badawczemu udało się odkryć ich funkcję. Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Badanie przeprowadzono zarówno na żywych zwierzętach, ale również wypreparowanych krtaniach małp. Nagrywano dźwięki następujących gatunków: kapucynek czubatych (Sapajus apella), czepiaków czarnolicych (Ateles chamek) i kapucynek białoczelnych (Cebus albifrons) wywodzących się z Ameryki Południowej. Nowe analizy wyjaśniają, że membrany głosowe ułatwiają nagłe zmiany częstotliwości, znacznie rozszerzając zakres i złożoność małpich wokalizacji. Naukowcy zidentyfikowali dwa różne tryby wibracji fałdów głosowych. Pierwszy tryb, obejmujący tylko fałdy głosowe, wytwarza dźwięki o niskiej częstotliwości podobne do tych wydawanych przez ludzi. Drugi tryb, obejmujący również błony głosowe, powoduje oscylacje o znacznie wyższej częstotliwości, tworząc dramatyczne „przerwy w głosie”, podobne do ludzkiego jodłowania. Imponujące jest to, że w niektórych przypadkach zmiany te obejmują ponad trzy oktawy. Taki „śpiew” jest daleko poza ludzkimi możliwościami. – Jest to fascynujący przykład tego, jak natura zapewnia środki wzbogacające wokalizację zwierząt, pomimo braku języka. Produkcja tych skomplikowanych wzorów wokalnych jest możliwa głównie dzięki anatomicznemu kształtowi krtani zwierząt. Nie wymaga złożonej kontroli neuronalnej generowanej przez mózg – komentuje dr Christian T. Herbst. Współautor badania Jacob D. Dunn z Anglia Ruskin University podkreśla, że takie małpie jodłowanie może być szczególnie ważne u naczelnych, które prowadzą złożone życie społeczne i muszą komunikować się na wiele różnych sposobów. Źródło: Philosophical Transactions of the Royal Society B Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej działał
Granie na pianinie czy też aktywne uczestnictwo w chórze to doskonałe sposoby na to, aby mózg lepiej funkcjonował w późniejszym wieku. Naukowcy dowodzą, że muzyka odmładza naszą głowę.
W tym artykule: Olbrzymie badanie wśród Brytyjczyków Edukacja muzyczna non stop Akordeon przez całe życie Naukowcy uważają, że już neandertalczycy, krewni człowieka współczesnego, tworzyli muzykę. Na dobre rozkręciliśmy się jednak dopiero my, Homo sapiens. Od tysięcy lat muzyka towarzyszy nam w codziennym życiu: w momentach smutnych czy radosnych, a czasem, zupełnie bez wyraźnego powodu. Słuchanie i tworzenie muzyki, która się nam podoba, uwalnia dopaminę, czyli neuroprzekaźnik wywołujący uczucie przyjemności. Tworzenie muzyki to nie tylko piękne doświadczenie estetyczne, ale też doskonała nauka dla naszego mózgu. Przekonują o tym badacze w brytyjskiego University of Exeter w pracy opublikowanej na łamach „International Journal of Geriatric Psychiatry”. Podczas koncertu neurony muzyka i słuchacza dostrajają się wzajemnie. I to ma swoje konsekwencje! Nie chodzi tylko o emocjonalną więź i wspólne przeżywanie. Naukowcy wykorzystali metody neuroobrazowania, by pokazać na jak głębokim poziomie synchronizują się aktywności mózgów słuch... Olbrzymie badanie wśród Brytyjczyków Badacze przeanalizowali dane uzyskane od ponad 25 tysięcy osób w ciągu 10 lat. Chcieli uzyskać informacje na temat wpływu gry na instrumencie muzycznym lub śpiewania w chórze na zdrowie mózgu. Wykorzystali do tego platformę internetową PROTECT. Wyniki pokazują, że gra na instrumencie muzycznym, w szczególności pianinie, jest powiązana z lepszą pamięcią i zdolnością do rozwiązywania złożonych zadań. Są to tzw. funkcje wykonawcze. W późniejszym wieku nie warto zarzucać gry na instrumencie, bo kontynuowanie muzykowania zapewnia jeszcze większe korzyści. Badacze sugerują, że śpiew był również powiązany z lepszym zdrowiem mózgu, chociaż – jak zastrzegają – może to również być spowodowane czynnikami społecznymi związanymi z byciem częścią chóru lub grupy. – Nasze badanie dało nam wyjątkową okazję do wykazania związku między wydajnością poznawczą a muzyką w dużej kohorcie osób starszych. Ogólnie rzecz biorąc, uważamy, że bycie umuzykalnionym może być sposobem na wykorzystanie plastyczności i odporności mózgu, znanej jako rezerwa poznawcza – wskazała prof. Anne Corbett z Uniwersytetu w Exeter, która zajmuje się analizą demencji. Edukacja muzyczna non stop W ocenie prof. Corbett promowanie edukacji muzycznej mogłoby być cennym elementem pakietu działań związanych ze zdrowiem publicznym i dotyczących zdrowia mózgu. – Istnieją przekonujące dowody na korzyści płynące z grupowych zajęć muzycznych dla osób z demencją, a podejście to można rozszerzyć, traktując je jako część pakietu „zdrowego starzenia się” dla seniorów – dodaje prof. Corbett. Według badaczy należy zachęcać osoby dorosłe do udziału w muzycznych lub wokalnych grupach lub do ponownego zaangażowania się w grę na instrumencie, na którym grali w poprzednich latach. Muzyka Słowian. Czego słuchali nasi przodkowie? Muzyka tradycyjna, czyli właściwie jaka? Teoria zakłada, że to rodzaj muzyki, która jest przekazywana z pokolenia na pokolenie przez różnorodne społeczności lub kultury. Przez lata dźwię... Akordeon przez całe życie Stuart Douglas, 78-letni akordeonista z Kornwalii, z instrumentem tym nie rozstawał się praktycznie przez całe swoje życie, grając na nim od dziecka. Aktualnie ćwiczy z grupą Cober Valley Accordion Band, a także z Cornish Division of the Royal Scottish Country Dance Society. – Obecnie nadal gram, także w zespole, co wypełnia mój kalendarz, ponieważ często występujemy publicznie. Regularnie gramy w kawiarniach pamięci (inicjatywa Memory Cafe dla osób z demencją w Wielkiej Brytanii – przyp. red.), więc widzimy wpływ naszej muzyki na osoby mające problemy z pamięcią. A jako starsi muzycy sami nie mamy wątpliwości, że kontynuowanie muzykowania w starszym wieku odegrało ważną rolę w utrzymaniu zdrowia mózgu – powiedział Douglas. Źródło: International Journal of Geriatric Psychiatry Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Hity wielorybów potrafią pokonać ocean. Humbaki oddalone o 14 tys. km śpiewają te same pieśni
Kultura rozprzestrzenia się na gigantyczne odległości nie tylko w społecznościach ludzi. Naukowcy odkryli, że humbaki na całym Południowym Pacyfiku – od wschodnich wybrzeży Australii, przez Polinezję Francuską, aż po Ekwador – wyśpiewują te same pieśni godowe.
W tym artykule: Jak śpiewają humbaki? Jak się rozchodzą wielorybie pieśni? Jak wieloryby uczą się swoich pieśni? Długopłetwce oceaniczne, zwane również humbakami, to wielkie morskie ssaki z długimi, przypominającymi skrzydła płetwami piersiowymi. Żyją we wszystkich oceanach świata. Jednak większość populacji szacowanej na 80 tys. osobników występuje na półkuli południowej. Tam właśnie grupa naukowców z Ekwadoru i Wielkiej Brytanii prowadziła badania pieśni „wyśpiewywanych” przez samce humbaków. Okazało się, że wieloryby uczą się od siebie nawzajem nowych kawałków. A wielorybi hit może pokonać nawet tysiące kilometrów. W pracy opublikowanej w czasopiśmie „Royal Society Open Science” naukowcy opisali, jak nowa wielorybia pieśń, która została ułożona w pobliżu Australii, po kilku latach trafiła do Polinezji Francuskiej. A następnie przewędrowała Pacyfik i była słyszana aż w pobliżu Ekwadoru. Jak śpiewają humbaki? Wśród humbaków pieśni wyśpiewują tylko samce. Ich śpiewy to ciągi niskich dźwięków, przypominających buczenie. Zazwyczaj trwają od kilkunastu do dwudziestu paru minut. Każda grupa wielorybów zamieszkująca określony teren ma własne, charakterystyczne pieśni, które rozbrzmiewają w zimie, w sezonie godów. Te zdjęcia sprawią, że sam odpłyniesz! Nurkowanie z wielorybami z Królestwa Tonga Pod wodą zwykle fotografuję stworzenia kilkunastomilimetrowej, czasami wręcz kilkumilimetrowej wielkości. Przed moim obiektywem rzadko pojawiają się zwierzęta większe niż piłeczka do ping... Pieśni te mają unikatowe „tematy przewodnie”. Każda zawiera ich kilka. Co pewien czas pieśni wyśpiewywane przez daną grupę przechodzą rewolucję, a ich charakterystyczne frazy się zmieniają. Pieśni wielorybie rozchodzą się w wodzie na wiele dziesiątków kilometrów. Wieloryby słyszą więc siebie nawzajem. Jak się właśnie okazało, sprzyja to rozprzestrzenianiu się nowych wielorybich utworów. I to na odległości, które trudno sobie wyobrazić. Jak się rozchodzą wielorybie pieśni? Już na początku tego wieku naukowcy odkryli, że humbaki z zachodnich wybrzeży Australii wyśpiewują te same „tematy przewodnie”, co wieloryby żyjące w pobliżu wybrzeży wschodnich. Dziesięć lat później wyszło na jaw, że długopłetwce z Polinezji Francuskiej – odległej od Australii o ok. 6 tys. km – również śpiewają to samo. Teraz naukowcy odkryli, że to nie koniec wędrówek wielorybich hitów. Nagrywając pieśni humbaków w latach 2016–2018, wykazali, że pieśni z Polinezji przewędrowały wraz z wielorybami cały Pacyfik. Dotarły aż do wybrzeży Ekwadoru. – Nasze badanie wykazało, że pieśni wpierw słyszane w zachodnich populacjach (humbaków – przyp. red.) rozprzestrzeniają się następnie na całym Południowym Pacyfiku – napisali autorzy w swojej pracy. – To sugeruje, że kulturowa transmisja pieśni wielorybich może obejmować nawet całą południową półkulę – dodali. Gdyby tak było, wówczas wokalna kultura wielorybów swoim zasięgiem rywalizowałaby jedynie z naszą, ludzką. Jak wieloryby uczą się swoich pieśni? Naukowcy nie są pewni, dlaczego samce wielorybów podchwytują zasłyszane w ocenie „utwory” wyśpiewywane przez innych przedstawicieli ich gatunku. Podejrzewają jednak, kiedy to się dzieje. Sezon godowy u wielorybów przypada na miesiące zimowe, a poszczególne stada udają się wówczas na tereny godowe. Odkryto nową populację płetwali błękitnych. Zdradził je śpiew Płetwale błękitne mogą być największymi zwierzętami na świecie, ale są też jednymi z najtrudniejszych do znalezienia. Przekonali się o tym naukowcy z Uniwersytetu Nowej Południowej Wali... W lecie jednak migrują w inne miejsca, gdzie szukają pożywienia. Różne stada wielorybów mogą się wówczas mijać albo zbliżać do siebie. Wtedy właśnie mogą słyszeć się nawzajem. A chociaż lato nie jest typowym okresem „śpiewania”, wieloryby ćwiczą wówczas, przygotowując się do zimowych koncertów. Wtedy właśnie mogą powstawać nowe „tematy przewodnie”, które zostają podchwycone przez przypadkową widownię. Zagadką pozostaje, czy pieśni wielorybie rozprzestrzeniają się wyłącznie z zachodu na wschód, jak dotychczas zaobserwowano. Oraz jak daleko mogą faktycznie zawędrować najbardziej chwytliwe wielorybie „utwory”. Źródła: Royal Society Open Science, ScienceAlert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nie uwierzysz w to co usłyszysz! Goryle wesoło podśpiewują przy jedzeniu
Goryle mruczą i nucą sobie tylko znane melodie podczas jedzenia. Ta fascynująca czynność kiedyś dała początek ludzkiej mowie.
Najwyraźniej podśpiewywanie to sposób wyrażania radości z posiłku oraz forma komunikacji z innymi osobnikami grupy podczas wspólnego jedzenia. Komunikacja w czasie jedzenia to zachowanie, które zaobserwowano między innymi u szympansów czy bonobo, ale do tej pory goryle nie dały się poznać z takiej strony. Aż do teraz. By poznać goryle przyśpiewki Eva Luef z niemieckiego ornitologicznego Instytutu Maxa Plancka w Seewiesen obserwowała dwie grupy tych zwierząt w Kongo. Badania przyniosły jej wiedzę o dwóch różnych rodzajach sygnałów, które przekazują te zwierzęta: nucenie i mruczenie. Posłuchajcie sami: Mruczenie Podśpiewywanie - Nie śpiewają wciąż tej samej piosenki - mówi Luef - wygląda to tak, jakby każdy z nich komponował sobie własne melodie. Opiekująca się gorylami w Zoo w Toronto Ali Vella-Irving przyznaje, że zdarza się i jemu obserwować podobne zachowanie. - Każdy z goryli ma własny inny głos - opowiada - Bardzo łatwo jest rozróżnić który śpiewa. A gdy dostają ulubione jedzenie śpiewają głośniej. Luef w swoich obserwacjach odnotowała także, że w przypadku goryli srebrnogrzbietych żyjących na wolności śpiewają przy jedzeniu tylko samce alfa. Może to sugerować albo zadowolenie z samego jedzenia oraz informowanie grupy o trwaniu posiłku. Kiedy piosenka się zakończy jest to znak do ruszenia w drogę. - To tak jakby mówił "dobra, teraz jemy" - mówi badaczka. Źródło: New Scientist
Wiedziałeś o tym, że ptaki latają do Afryki szkolić się w śpiewie? Ćwiczą przed zalotami
Dzięki zimowym pobytom w Afryce niepozornie upierzone europejskie ptaki mają okazję doskonalić się w śpiewie, by zdobywać samice - twierdzą naukowcy na łamach "The American Naturalist”.
Ptaki, które przelatują tysiące kilometrów aby uciec przed europejską zimą do Afryki często spędzają tam czas śpiewając. To zachowanie zastanawiało naukowców – śpiew wymaga wiele energii, może przyciągnąć drapieżniki i zabiera czas, który można by wykorzystać na poszukiwanie pokarmu. Wydawałoby się, że ptaki nie powinny śpiewać poza sezonem godowym. Marjorie Sorensen z University of Cambridge pojechała do Zambii, aby przetestować różne wyjaśnienia tych zagranicznych koncertów. Istnieją trzy najważniejsze hipotezy. Po pierwsze ptaki mogłyby w ten sposób oznaczać swoje zimowe terytorium. Po drugie śpiew mógłby mieć związek z podwyższonym poziomem testosteronu. Trzecie wyjaśnienie zakłada, że chodzi o ćwiczenia, dzięki którym samiec podnosi swoje zdolności uwodzicielskie. Zespół Sorensen badał zachowanie trzciniaka zwyczajnego (Acrocephalus arundinaceus), którego pieśń jest dość skomplikowana. Im lepszy wykonawca, tym większe ma szanse u samic po powrocie do Europy. Jak wykazały badania, terytoria trzciniaków zachodzą na siebie, a samce nie są wobec siebie agresywnie, co przeczyłoby pierwszej hipotezie. Także poziom testosteronu nie miał związku z zimowym śpiewem. Natomiast porównanie zachowań 57 gatunków ptaków wykazało, że te, które śpiewają w Afryce mają najbardziej złożone piosenki. Ponadto gatunki o efektownym upierzeniu raczej nie śpiewały na obcej ziemi, podczas gdy skromnie ubarwione, u których śpiew odgrywa większą rolę w zalotach – śpiewały. Sugeruje to, że zimowy śpiew jest rodzajem treningu i pozwala wykonywać bardziej złożone piosenki w sezonie lęgowym. O ile w przypadku gatunków wydających z siebie jedną- dwie nuty doskonałość nie ma większego znaczenia, to w przypadku rozbudowanych pieśni bez ćwiczeń nie ma mowy o udanych zalotach. W przypadku spokrewnionej z trzciniakiem łozówki (Acrocephalus palustris) zaobserwowano nawet włączenie zasłyszanych u afrykańskich ptaków dźwięków do własnego repertuaru godowego. Źródło: PAP
Raga, karnatycki śpiew, cumbia i kawa, czyli 13. Festiwal Skrzyżowanie Kultur
Jak co roku Organizatorzy Festiwalu Skrzyżowanie Kultur próbują przybliżyć jego uczestnikom – poprzez muzyczne i kulturalno-społeczne pozycje w programie - kolejne zakątki świata. Podczas tegorocznej edycji na świeczniku znalazły się Indie i Kolumbia.
Trzynastą edycję Festiwalu Skrzyżowanie Kultur 23 września otworzy uzdolniona wokalistka, kompozytorka i instrumentalistka reprezentująca młode pokolenie kolumbijskich artystów - Marta Gómez. Wraz ze swoim zespołem łączy różne elementy typowe dla muzyki latynoamerykańskiej: karaibskie rytmy, andyjskie nostalgiczne melodie, kolumbijskie czy boliwijskie tańce, a także znakomicie splata je z latynoskim jazzem oraz popem. Drugi dzień wydarzenia (24 września) wypełni natomiast muzyka z Indii – na scenie głównej wystąpią Purbayan Chatterjee i Ranjani & Gayatri. Purbayan Chatterjee to jeden z najlepszych sitarzystów młodego pokolenia, a także kontynuator słynnej gharany. Purbayan szybko dał się poznać jako mistrz nie tylko klasycznej ragi, lecz także jako artysta, który łączy muzyczne doświadczenia z innymi gatunkami, szczególnie jazzem. Na muzykę patrzy przez pryzmat teorii dziewięciu ras, która jest sercem indyjskiej estetyki. Z kolei Ranjani & Gayatri to słynny siostrzany duet znakomicie interpretujący południowoindyjską muzykę karnatycką, który otrzymał większość najważniejszych nagród przyznawanych indyjskim artystom. Słuchacze cenią go za perfekcyjne zespolenie głosów, bogatą paletę technik ornamentacyjnych i wyobraźnię muzyczną. Śpiewają w wielu językach, m.in. w sanskrycie, hindi, marathi, tamilskim i gudżarati. Ranjani & Gayatri następnego dnia (25 września) poprowadzą również warsztaty muzyki i śpiewu karnatyckiego. Przed nimi zaś odbędzie się debata z udziałem ekspertów z Wydziału Orientalistycznego UW pod opieką polskiego orientalisty, filozofa i kulturoznawcy – Piotra Balcerowicza – i tytułem „Czy indyjska mozaika religijna się sprawdziła?”. Czwarty dzień festiwalu będzie poświęcony Kolumbii. Rozpocznie się od panelu dyskusyjnego wokół kawy. Debata „Cena kawy” będzie krążyć wokół tematów: rynku kawy, skutków społecznych i politycznych handlu kawą, a także tego, jak my – konsumenci w Europie – nieświadomie wpływamy na życie ludzi na drugim końcu świata. Tego dnia również odbędą się warsztaty – tym razem kolumbijskiej cumbii prowadzone przez Compañía de Danza Sentimiento Cimarrón. Słowo „cumbé” oznacza nic innego jak „fiestę”, a więc na pewno możecie spodziewać się dobrej zabawy!
National Geographic dla najmłodszych: Wielorybi śpiew
Wiemy, że ptaki śpiewają. Na ogół bardzo pięknie. Ale dlaczego śpiewają wieloryby? Cóż ma wspólnego ze śpiewem ten potężny ssak, który żyjąc w wodzie powinien milczeć, jak wszystkie ryby?
Tymczasem zarejestrowano wiele jego pieśni, które mogą trwać nawet pół godziny. Składają się one z jęków, bekań, chrapań, mruczeń, chrząkań, gwizdów, mlaskań, szlochów i wrzasków. Powiecie, a cóż to ma wspólnego ze śpiewem? Nie wiem, ale naukowcy, którzy słyszeli śpiewy wielorybów w okresie godowym twierdzą, że są one naprawdę piękne. Tekst: Agnieszka Budo