Sowa o hipnotyzującym spojrzeniu przyleciała do Polski. To rzadki gość z dalekiej Północy
17 marca 2026 Stowarzyszenie Ochrony Sów poinformowało o niezwykłym gościu, który zawitał do Polski. W Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie pojawiła się sowa jarzębata. To w ornitologicznym światku duże wydarzenie.
Ten gatunek sowy, choć nie jest zagrożony, jest w Polsce rzadkością. To ptak północy, zamieszkujący tajgę i lasotundrę Eurazji i Ameryki Północnej. Jego naturalny obszar występowania w Europie to Skandynawia (z wyjątkiem jej południowych krańców), Estonia i Rosja. Gość z dalekiej Północy Do 2021 Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego potwierdziła około 49 stwierdzeń ptaków tego gatunku w Polsce. Dlaczego sowa jarzębata do nas zalatuje? Robi to przeważnie zimą, prawdopodobnie w poszukiwaniu terenów obfitszych w pokarm, którym są – jak to u sów – gryzonie, ewentualnie drobne ptaki. Poluje nieco inaczej niż inne sowy – zamiast robić to o świcie, zmierzchu i w nocy, wybiera dzień. Wynika to z krótkich, polarnych nocy latem. Sowa jarzębata (Surnia ulula) należy do rodziny puszczykowatych i jest ptakiem średniej wielkości. Wyróżnia się sylwetką i zachowaniem przypominającym jastrzębia, stąd jej angielska nazwa „northern hawk-owl”. Ma ciemnobrązowe upierzenie z białymi plamkami na grzbiecie i charakterystyczne poprzeczne prążkowanie na spodzie ciała. Jej spojrzenie jest wyjątkowo „hipnotyzujące” nawet jak na sowę. Jest gatunkiem osiadłym, choć jak widać zimą potrafi podjąć dalszą wędrówkę. Obserwacja sowy jarzębatej Park Krajobrazowy Lasy Janowskie leży na południowym wschodzie naszego kraju, między Lublinem a Rzeszowem. Tym bardziej niezwykły jest fakt, że sowa jarzębata zaleciała tak daleko na południe. Sowa pojawiła się tam na przełomie stycznia i lutego i zatrzymała się na dłuższy czas, do początku marca. Ptaka zauważyli pracownicy Zespołu Lubelskich Parków Krajobrazowych, Jolanta i Tomasz Kiszka oraz Sylwia Odrzywolska. Skąd celowe opóźnienie w informacjach o sowie? Dlaczego Stowarzyszenie poinformowało o tej rzadkiej obserwacji z pewnym opóźnieniem? Było to cenne i przemyślane działanie – chodziło o ochronę rzadkiego przybysza przed ciekawskimi obserwatorami. O tym, że była to słuszna decyzja przekonują choćby komentarze pod facebookowym postem o obserwacji. Miłośnicy ptaków przywołują tam nieodpowiedzialne zachowania niektórych obserwatorów. Według nich zdarza się, że aby tylko „zaliczyć” rzadki gatunek ptaka i uwiecznić go na zdjęciu, obserwatorzy nęcą ptaki np. żywymi myszami, zaburzając w ten sposób zarówno ich naturalne łowieckie zachowania, jak i instynktowny dystans do człowieka. Źródło: Stowarzyszenie Ochrony Sów Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Jonathan Slaght ruszył tropem najrzadszej sowy świata. Taki ptak to prawdziwy unikat
Ketupa, czyli puchacz japoński, to jedna z najmniej poznanych sów świata. Amerykański biolog Jonathan C. Slaght postanowił wyruszyć do Primorja, by zbadać jej siedliska i stworzyć plan ochrony tego zagrożonego gatunku.
Spis treści: Dlaczego wybrałem ketupy? Kulisy decyzji badawczej W dół rzeki – w poszukiwaniu ketup Jak wygląda gniazdo ketup Ochrona puchacza japońskiego Jonathan C. Slaght, amerykański biolog i miłośnik przyrody, wyrusza w głąb rosyjskiego Kraju Nadmorskiego, by jako pierwszy dokładnie zbadać ketupy Bubo blakistoni i opracować strategię ich ochrony. Wraz z zespołem lokalnych ekspertów przemierza skutą lodem tajgę, pokonuje rwące rzeki, śpi w opuszczonych chatach i rozkłada sieci wśród śnieżyc – wszystko po to, by odnaleźć i oznakować te niezwykłe ptaki. Poniżej publikujemy fragmenty książki „Sowy z dalekiego wschodu” Jonathana C. Slaighta. Ta niezwykła publikacja ukazała się właśnie w polskim przekładzie na łamach wydawnictwa PWN. Dlaczego wybrałem ketupy? Kulisy decyzji badawczej W roku 2005 ukończyłem studia na Uniwersytecie Minnesoty. Tematem mojej pracy magisterskiej był wpływ eksploatacji lasów Primorja na ptaki śpiewające. Szukając intensywnie tematyki doktoratu, bardzo chciałem związać ją z tym samym regionem. Interesowały mnie najszersze ujęcia problematyki ochrony przyrody, szybko jednak zawęziłem je do żurawi białogłowych Grus monacha i ketup – sów rybożernych. Były to najmniej zbadane i najbardziej charyzmatyczne ptaki tego regionu. Bardziej przyciągały mnie ketupy, lecz wobec braku informacji o nich, obawiałem się, że są zbyt rzadkie do badań naukowych. Rozmyślając o tym, wędrowałem pieszo przez kilka dni w rejonie bagien modrzewiowych. Z początku krajobraz ten wydawał mi się uroczy, lecz po pewnym czasie, gdy nie było się gdzie schować, rozbolała mnie głowa od agresywnego zapachu bagna, a kiedy pojawiły się całe chmary tnących niemiłosiernie owadów, miałem go już dość. I wtedy doznałem olśnienia: to jest przecież siedlisko żurawia białogłowego. Ketupy są wprawdzie rzadkie, więc inwestowanie energii i czasu w ich badania może być ryzykowne, ale przynajmniej nie będę musiał przez następnych pięć lat włóczyć się po bagnach modrzewiowych. W tym momencie podjąłem decyzję: zajmę się ketupami. W dół rzeki – w poszukiwaniu ketup Nasza grupa rezydowała już w Agzu prawie dwa tygodnie, najpierw w oczekiwaniu przylotu mojego helikoptera, a później z moim udziałem. Zanim do nich dołączyłem, członkowie zespołu spotkali się w lesie, w górnym biegu rzeki z myśliwym Cziepieliewem, który zaprosił nas do pracy w otoczeniu jego chaty w Wozniesienowce, około 40 km na południe od Agzu. W Agzu byłem dopiero pięć dni i skorzystałbym, badając dłużej dolinę Sochatki w poszukiwaniu drzewa gniazdowego ketup, które z pewnością tam były. Jednakże fakt przebywania ptaków w rejonie nie musiał oznaczać ich gniazdowania w nim. Ketupy rosyjskie, w odróżnieniu od większości ptaków, podejmują zwykle próby lęgu co dwa lata i przeważnie wychowują tylko jedno pisklę, a znacznie rzadziej dwa. W Japonii, po drugiej stronie morza, ketupy wyprowadzają lęgi co roku i zwykle ich pary mają dwójkę potomków. W Rosji para ketup ogranicza się do jednego potomka, który często pozostaje w rodzicielskim gnieździe przez cztery do osiemnastu miesięcy – bardzo długo jak na ptaki – zanim zdoła znaleźć własne terytorium. Dla porównania: w Ameryce Północnej młody puchacz – przy ketupie karzełek trzykrotnie od niej lżejszy – szuka swojego terytorium po upływie czterech do ośmiu miesięcy. Potwierdzenie obecności par ketup w obszarze wokół Agzu było wystarczające dla celu naszej ekspedycji do tych rejonów, którym była tylko identyfikacja kluczowych ich lokalizacji w dolinie Samargi dla zapobieżenia wycinki lasów. Gniazdo ketup Spotkałem się z Siergejem w Dalniegorsku, skąd po dwóch godzinach jazdy dotarliśmy do wioski Olga, a następnie do Wietki – jednej z najstarszych rosyjskich wiosek w Primorju, założonej w 1859 roku. W popadających w ruinę parterowych domkach, otoczonych podwórkami pełnymi rdzewiejącego żelastwa, mieszkali zahartowani ciężkim życiem emeryci. Zjechaliśmy z szosy na wyboistą drogę gruntową, mijając ruiny sowieckiego kołchozu i wysypisko śmieci, przy dopływie rzeki Awwakumowki. Po przekroczeniu cieku zobaczyliśmy Tolę, stojącego przy swoim obozowisku. Rozbił namiot na skraju pola graniczącego z nadrzecznym lasem. Po wypiciu herbaty, zaprowadził nas do drzewa gniazdowego – chosenii Chosenia arbutifolia. Górną część drzewa musiała złamać i strącić jakaś silna burza, a w zagłębieniu typowym dla dziupli kominowych znajdowało się gniazdo ketupy. Obok zamontowane były niewielka kamera i iluminator ultrafioletowy. Tolia prowadził nocny tryb życia – spał w dzień, a w nocy obserwował i rejestrował ptaka z ukrytego namiotu. – Siedzi tam przez cały dzień. Nie rusza się i nie wypróżnia. Tylko patrzy – powiedział, gdy podchodziliśmy do drzewa. – Masz na myśli, że ona jest teraz w gnieździe? – spytałem szeptem, spoglądając w górę. – Oczywiście – odparł Tolia. Obserwuje nas i słyszy naszą rozmowę. Podniosłem lornetkę i zobaczyłem ketupę. Najpierw brązową smugę jej pleców, doskonale zlewającą się z korą drzewa. Reszta ciała była zasłonięta. W wąskiej szczelinie w przedniej krawędzi zagłębienia gniazdowego, dostrzegłem jedno żółte oko wpatrujące się we mnie. Ptaka dzieliło ode mnie zaledwie sześć metrów. Kamuflaż był perfekcyjny – trudno było dostrzec granicę między drzewem a ciałem sowy. Po wszystkich wysiłkach poszukiwania w dziewiczych lasach doliny Samargi i okolic Tiernieja, nareszcie miałem pełną świadomość, że z wysoka spogląda na mnie ketupa. Ochrona puchacza japońskiego Badania nad ketupą, czyli puchaczem japońskim, wymagały dokładnego określenia, gdzie żyją te ptaki i jakie zasoby są dla nich najważniejsze. Analiza terenowa obejmowała pojedyncze pary ptaków – nanoszenie na mapę punktów GPS zebranych z lokalizacji każdego osobnika pozwoliło stworzyć modele rozmieszczenia zasobów istotnych dla ketup. Z ponad 2000 lokalizacji jedynie nieliczne znajdowały się poza dolinami rzek, co pokazuje, jak silnie są związane z gęsto zalesionymi dolinami. Najmniejsza ruchliwość ptaków przypada na zimę – porę lęgową, a największa jesienią, gdy przemieszczają się w górne odcinki rzek. Analizy siedlisk wykazały, że prawie połowa najlepszych terenów dla ketup znajduje się w lasach objętych zezwoleniami na wyręby. Oznacza to, że działalność gospodarcza ma bezpośredni wpływ na los tych ptaków. Jednocześnie drzewa niezbędne ketupom – próchniejące topole i wiązy – nie mają praktycznie żadnej wartości handlowej. Dla porównania, w Kalifornii sekwoja mogąca służyć jako gniazdo dla puszczyka plamistego może być warta 100 000 dolarów. W Primorju firmy leśne nie mają ekonomicznej motywacji do niszczenia drzew gniazdowych ketup, a szkody powstają głównie przez pomyłkę lub z niewiedzy. Po zakończeniu przewodu doktorskiego podjąłem pełnoetatową pracę w Rosyjskim Programie Towarzystwa Ochrony Przyrody jako kierownik dotacji. Choć kontynuowałem prace związane z ketupami, główne cele wysiłków Towarzystwa w Rosji koncentrowały się na ochronie tygrysów amurskich i lampartów amurskich. Fragmenty pochodzą z książki „Sowy z Dalekiego Wschodu”, Jonathan C. Slaght, Wydawnictwo Naukowe PWN
Mała sowa, wielkie odkrycie – pierwszy lęg syczka zwyczajnego od ponad 100 lat
19 lipca 2025 roku w Polsce wydarzyło się coś wyjątkowego – po ponad 100 latach odnotowano pierwszy lęg syczka zwyczajnego (Otus scops). Ten niewielki, ale niezwykle sprytny ptak stał się 11 gatunkiem sowy lęgowej w naszym kraju. Odkrycie to nie tylko sensacja ornitologiczna, lecz także dowód, że przyroda wciąż potrafi nas zaskakiwać.
Spis treści: Syczek – 11 gatunek sowy lęgowej w Polsce Odkrycie pierwszego lęgu syczka w Polsce Zagrożenia i ochrona syczka Inne lęgowe gatunki sów w Polsce Odkrycie pierwszego lęgu syczka zwyczajnego w Polsce to przełom w polskiej ornitologii. Ptaki te są niezwykle rzadkie i wcześniej notowano je głównie jako pojedyncze zalatujące osobniki. W 2025 roku ornitolodzy zaobserwowali parę syczków na Śląsku, które wychowywały pisklęta w dziupli olszy czarnej. To pierwszy taki przypadek od ponad wieku. Choć ich populacja globalnie spada z powodu utraty siedlisk, odkrycie to pokazuje, że odpowiednia ochrona środowiska może dawać nadzieję na odbudowę gatunku i zachowanie jego obecności w Polsce. Syczek – 11 gatunek sowy lęgowej w Polsce 19 lipca 2025 roku ornitolodzy ze Stowarzyszenia Ochrony Sów udokumentowali pierwsze gniazdowanie syczka zwyczajnego (Otus scops) w naszym kraju. To już 11 gatunek sowy lęgowej stwierdzony w Polsce i pierwszy od ponad 100 lat. Do tej pory notowano jedynie 10 gatunków regularnie gniazdujących w kraju. Syczek to niezwykle rzadki ptak, którego zasięg obejmuje południowo-wschodnią Europę, ale też Azję. Najliczniejsze populacje występują na Białorusi, Słowacji oraz w Ukrainie (Ornis Polonica 2015). W Polsce jest to gatunek wyjątkowo zalatujący. Najstarsze informacje o jego obecności pochodzą z 1848 r. (okolice Warszawy) i 1893 r. (Puszcza Romińska). Choć dawne opisy nie potwierdzają lęgów, przypuszczano, że ptaki mogły się tu rozmnażać. Tegoroczna dokumentacja stanowi pierwszy pewny dowód gniazdowania syczka w Polsce od ponad wieku. W XX w. obserwacje tego gatunku były niezwykle rzadkie. Odkrycie pierwszego lęgu syczka w Polsce Rok 2025 przyniósł niezwykłą sensację ornitologiczną. Ornitolodzy Tomek Sczansny i Sławek Rubacha na Śląsku, w powiecie wodzisławskim, odkryli pierwsze gniazdo syczka zwyczajnego. Wszystko zaczęło się 25 maja, gdy jeden z badaczy usłyszał w terenie głos samca – charakterystyczne nawoływanie terytorialne. Kilka tygodni później udało się zaobserwować parę ptaków, co rozbudziło nadzieje na możliwy lęg. Spotkany ponownie samiec wydawał już inne dźwięki, co sugerowało obecność samicy. I nie mylili się – 26 czerwca zaobserwowali parę dorosłych syczków. Przełom nastąpił 19 lipca. Dzięki kamerze termowizyjnej doświadczeni ornitolodzy zobaczyli samca polującego i zanoszącego zdobycz w jedno miejsce. Podążając za nim, dotarli do dziupli w olszy czarnej, gdzie znajdowała się samica. Wczesnym rankiem następnego dnia, przy pomocy drabiny i kamery na wysięgniku, zajrzeli do środka – w gnieździe były trzy białe, puchate pisklęta. Dwa tygodnie później młode zaobrączkowano, oficjalnie potwierdzając 11 gatunek sowy lęgowej w Polsce. Zagrożenia i ochrona syczka Syczek zwyczajny to ptak wędrowny – zimę spędza w Afryce, na obszarach o klimacie tropikalnym i suchym. Część populacji zimuje w Hiszpanii, południowych Włoszech i Grecji. Podgatunki turanicus, scops i pulchellus są w pełni wędrowne, natomiast cyprius, mallorcae i cycladum – częściowo osiadłe. Choć Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje syczka za gatunek najmniejszej troski, globalnie jego populacja spada. Główne zagrożenia to utrata siedlisk, wycinanie drzew dziuplastych, modernizacja rolnictwa, stosowanie pestycydów, rozwój terenów miejskich oraz polowania. W Europie populacja uznawana jest za stabilną w skali trzech pokoleń, jednak zmiany w środowisku mogą szybko pogorszyć sytuację. Dla skutecznej ochrony konieczne jest ograniczenie pestycydów, ochrona starych drzew, instalowanie budek lęgowych tam, gdzie brakuje naturalnych dziupli oraz rzadsze koszenie łąk, aby zachować owady – podstawowe źródło pokarmu syczków. Ważne jest również kontrolowanie rozwoju urbanizacji i nielegalne zabudowy. Inne lęgowe gatunki sów w Polsce Puchacz (Bubo bubo) – największa sowa świata, w Polsce bardzo rzadka – tylko kilkaset par. Puszczyk mszarny (Strix nebulosa) – druga co do wielkości sowa w kraju, ma charakterystyczną, okrągłą „twarz”. W Polsce gniazduje zaledwie kilka par. Puszczyk uralski (Strix uralensis) – znany z agresywnej obrony gniazda i piskląt, potrafi zaatakować nawet człowieka. Włochatka (Aegolius funereus) – mała sowa o zdziwionym spojrzeniu i żółtych oczach, gniazduje w dziuplach starych drzew. Sóweczka (Glaucidium passerinum) – najmniejsza sowa Europy, wygląda jak pluszowa zabawka. Pójdźka (Athene noctua) – niewielka sowa, związana z krajobrazem wsi, dawniej uznawana za złowieszczą. W starożytności – symbol bogini Ateny. Uszatka (Asio otus) – druga z najpospolitszych sów w Polsce, migruje w stadach na zimowiska. Uszatka błotna (Asio flammeus) – bardzo rzadka sowa, wielkości wrony, zaledwie kilkadziesiąt par w całym kraju. Puszczyk (Strix aluco) – najczęściej spotykana sowa w Polsce, często gniazdująca na terenie miast. Ma lśniąco czarne oczy i brązowe upierzenie, które doskonale maskuje ją wśród drzew. Płomykówka (Tyto alba) – sowa o białej „masce” w kształcie serca, zasiedla najczęściej tereny zurbanizowane, a jej populacja w kraju szacowana na ok. 3000 par. Źródła: sos.pl grupa na Facebooku – Stowarzyszenie Ochrony Sów (Owl Conservation Association) Ornis Polonica 2015 Władysław Taczanowski, Ptaki krajowe
Sowy „przeprowadzają się” z CPK. Ornitolodzy im w tym pomagają
Spółka CPK zawarła porozumienie o współpracy ze Stowarzyszeniem Ochrony Sów. Celem jest przeniesienie lokalnych populacji dwóch gatunków sów poza teren przyszłego Centralnego Portu Komunikacyjnego.
Spis treści: Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK Co lubią pójdźki i płomykówki? Jak informuje strona Centralnego Portu Komunikacyjnego, tereny na których powstaje lotnisko, zamieszkuje rosnąca populacja sowy pójdźki. Spółka jest zobowiązana do realizacji działań kompensujących wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze. Ich początkiem jest rozwieszanie budek lęgowych dla sów. Zachęta dla sów do wyprowadzki z CPK CPK nawiązał w tym celu współpracę z ornitologami ze Stowarzyszenia Ochrony Sów. Pomagają oni w przeniesieniu i instalacji nowych budek lęgowych. "Pracujemy nad tym, żeby miały najwięcej miejsc odpowiednich w obrzeżach tej inwestycji. Staramy się wszędzie tam, gdzie jest odpowiednie siedlisko montować budki lęgowe" - tłumaczył Edwin Siwek ze Stowarzyszenia Ochrony Sów w rozmowie z Polsat News. Instalacja nowych budek i przenosiny starych mają zachęcić ptaki do przeprowadzki poza teren inwestycji. Budki montowane przez Stowarzyszenie mają specjalny kształt, z długą rurką przy wejściu, mającą chronić gniazdo przed atakiem drapieżników, np. kun. Dodatkowo są spryskiwane specjalnym środkiem odstraszającym. W czerwcu przeprowadzono obrączkowanie okolicznych sów, a istniejące budki przy tej okazji wyczyszczono. Budki lęgowe według ornitologów ze Stowarzyszenia dobrze się sprawdzają jako pomoc dla sów w regionie, czyli na Równinie Łowicko-Błońskiej. Przyszły teren CPK zamieszkują dwa gatunków tych ptaków: pójdźka i płomykówka, objęte ścisłą ochrona gatunkową. Z budek mogą skorzystać obydwa. Co lubią pójdźki i płomykówki? Sowa pójdźka to gatunek związany z człowiekiem i krajobrazem rolniczym. Buduje gniazda na terenach zamieszkałych przez ludzi, wybierając często budynki mieszkalne, transformatory czy otwory wentylacyjne. Pójdźki polują na pastwiskach i łąkach, które porasta niska roślinność. Żywią się owadami, dźdźownicami, czasem niewielkimi ssakami. Jest ptakiem nielicznym ,w latach 2013–2018 jej liczebność szacowano na 500–1000 par. Płomykówka to także sowa krajobrazu rolniczego. Większa i liczniejsza od pójdźki, żywi się głównie gryzoniami i ryjówkami. Na gniazdo wybiera najczęściej ciemne i rzadko odwiedzane części zabudowań, stodoły, strychy, ruiny, kościelne wieże, wiatraki itp., czasem dziuple drzew – a także budki lęgowe. Źródło: CPK, Zielona Interia Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Spędziłem noc w Puszczy Białowieskiej, nasłuchując sów. Te ptaki mają supermoce
Sowy w Polsce powszechnie kojarzą się z mądrością, ale w rzeczywistości nie są zbyt inteligentne. Mają jednak inne zdolności. To niesamowicie sprawni myśliwi o wyostrzonych zmysłach.
Spis treści: Noc w Puszczy Białowieskiej Sowy w Polsce – jakie gatunki zamieszkują nasze lasy? Ptaki o niezwykłych zmysłach Symbol mądrości czy zwiastun nieszczęścia? Do Puszczy Białowieskiej wyruszam o zmierzchu. Trafiam do grupy „Włochatka”. Nasza trasa będzie liczyć 3 kilometry. Co jakiś czas zatrzymujemy się, by nasłuchiwać dźwięków sów. Z początku panuje cisza, lecz po kilku postojach rozlega się przerywane pohukiwanie. – To sóweczka – wyjaśnia przewodnik. Ptak wydaje gwizd wielokrotnie powtarzany co kilka sekund. Jak się dowiadujemy, jest to jego odgłos godowy. Ma na celu wabienie samic, ale może też służyć oznaczaniu terytorium i odstraszaniu innych ptaków. Noc w Puszczy Białowieskiej Noc w lesie nie jest tak straszna, jak mi się wcześniej wydawało. W pewnym momencie słyszę inny dźwięk – głos puszczyka zwyczajnego (Strix aluco). To samica, która prawdopodobnie nawoływała samca, by przyniósł jej pokarm. Nie mija 5 minut, gdy nieopodal odzywa się samiec. Być może właśnie w ten sposób ptaki porozumiewają się ze sobą. Noc Sów to okazja do nasłuchiwania rzadko słyszanych ptasich dźwięków. Tegoroczne wydarzenie w Puszczy Białowieskiej rozpoczęło się od spotkania i wernisażu prac malarskich Aleksandry Tyszkiewicz-Gruber w Muzeum Przyrodniczo-Leśnym. Odbyły się tam także pokazy kolekcji sowich piór Dominiki Koprowskiej, uzupełnione opowieściami o życiu tych ptaków. Następnie wyświetlono film „Sowy Polski” Artura Tabora, nieżyjącego już dokumentalisty przyrody. Noc Sów to cykliczne wydarzenie, które odbywa się co roku w wielu miejscach Polski, zwykle w lutym lub marcu. Głównym jego celem jest popularyzacja wiedzy o sowach. Udział w większości wydarzeń jest bezpłatny, ale obowiązują wcześniejsze zapisy. Noc Sów jest organizowana przez różne instytucje zajmujące się ochroną i badaniem ptaków oraz parki narodowe. Sowy w Polsce – jakie gatunki zamieszkują nasze lasy? W Polsce żyje aż 13 gatunków sów, z czego 10 regularnie gniazduje na terenie naszego kraju. Pozostałe trzy gatunki widuje się sporadycznie. Jednym z najliczniejszych gatunków sów w Polsce jest puszczyk zwyczajny. Krajową populację puszczyka szacuje się na 65–75 tys. par, a w Europie – zgodnie z danymi opublikowanymi przez organizację BirdLife – na blisko milion par lęgowych. Puszczyk jest ptakiem osiadłym. Najczęściej gniazduje w dziuplach dojrzałych drzew. Jest nieco mniejszy od kaczki krzyżówki. Prowadzi nocny tryb życia – wtedy poluje, a za dnia śpi i odpoczywa. Szaro-brązowe upierzenie tego ptaka przypomina korę drzewa i zapewnia mu doskonałe maskowanie. Puszczyka można spotkać w lasach, ogrodach i parkach miejskich, np. w Łazienkach Królewskich w Warszawie. Kolejnym gatunkiem sowy zamieszkującym polskie lasy jest sóweczka zwyczajna. To jednak dość nieliczny gatunek gniazdujący w małych dziuplach. Jest wielkości szpaka. Ich populacja w naszym kraju jest szacowana na 1400–1800 par, a w Europie od 80 do 157 tys. par lęgowych. Sóweczka to najmniejsza sowa Europy i druga najmniejsza na świecie, po sóweczce kaktusowej (Micrathene whitneyi) zamieszkującej Meksyk i południowe stany USA. Sóweczkę zwyczajną można spotkać zarówno w rozległych lasach, takich jak Puszcza Białowieska, jak i w górach. Do innych gatunków sów, które można spotkać w Polsce, należą m.in. uszatka (Asio otus), pójdźka (Athene noctua) i płomykówka (Tyto alba). Ptaki o niezwykłych zmysłach W 1875 roku nieznany autor wiersza „A Wise Old Owl” (Stara Mądra Sowa) nawiązał do najważniejszego zmysłu u sów, czyli słuchu. Ptaki te słyszą dźwięki za pomocą otworów usznych, których nie widać na zewnątrz. Otwory są przykryte piórami, a położenie ich jest niesymetryczne. Oznacza to, że lewy otwór uszny znajduje się na poziomie lewego oka, a prawy na poziomie dzioba. Dzięki tej asymetrii dźwięki docierają do uszu niejednocześnie, co pozwala precyzyjnie namierzyć cel i go upolować. Do zbierania dźwięków w celach nawigacyjnych służy także szlara – złożona część drobnych piór wokół dziobu i oczu, która działa jak antena satelitarna. Sowy mają również inne ciekawe zdolności. Potrafią obracać głowę o 270 stopni w obie strony, bezszelestnie latać oraz widzieć stereoskopowo. W połączeniu ze słuchem stanowi to wyjątkowe narzędzia do zabijania. Symbol mądrości czy zwiastun nieszczęścia? „Jak sowa tam dzieś krzyczy, to ma być nieszczęście” lub „pójdźka to taki ptak nocny i un różne nieszczęścia zwiastuje” – tak zgodnie z zapisami w „Słowniku gwar na Lubelszczyźnie” mówili dawniej ludzie na Lubelszczyźnie. Sowy od dawna były postrzegane z nieufnością, ponieważ większość gatunków prowadzi tryb nocny. Poza tym sowie dźwięki, czyli tzw. huczenie, kojarzono niegdyś z nadchodzącą śmiercią. Dla przykładu głos pójdźki zwyczajnej (Athene noctua), która jest nieco mniejsza od gołębia miejskiego, interpretowano jako „pójdź, pójdź w dołek pod kościołek”. Dawniej sowy przybijano do stodół, bram i drzwi, żeby odstraszyć diabła oraz chronić się przed ogniem i piorunami. Jak podaje prof. Jerzy Bralczyk w zbiorze felietonów „Zwierzyniec”: „Z powodu wielkich oczu w wielkiej głowie, przy pewnym podobieństwie do twarzy człowieka, sowy mogły wywoływać wrażenie mądrości. Widzi w nocy – czyli to, co dla innych niewidoczne”. Tymczasem w rzeczywistości sowy nie są ptakami najinteligentniejszymi. Wyróżniają je niezwykłe zmysły i specyficzny wygląd, ale nie są tak mądre, jak np. krukowate. Źródła: „Słownik gwar Lubelszczyzny” „Noc Sów”, J. Karczewski „Zwierzyniec”, prof. J. Bralczyk Atlas Sów Polski Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Aleksander Kusznir Pasjonat ptaków, fotograf i edukator przyrodniczy. Dziennikarz współpracujący z National-Geographic.pl. Najczęściej z pasją opisuje naturę – zarówno naszą polską, jak i z odległych zakątków świata. Inspirują go podróże, nowe doświadczenia i pyszna kawa.
Ta sowa żyjąca w Polsce ma pióra święcące w ciemności. Teorii jest kilka
Nowe badania ujawniają, że pióra uszatki – sowy występującej także w Polsce – świecą w ciemności. Ta niezwykła cecha jest jednak niewidoczna dla ludzkiego oka. Świecenie sowich piór widać tylko w ultrafiolecie.
Spis treści Sowa uszata i jej świecące pióra Po co uszatce pióra świecące w ultrafiolecie? Bioluminescencja w świecie ptaków Niektóre ptaki mają zdolność widzenia szerszego spektrum fal świetlnych niż człowiek. Potrafią widzieć także promieniowanie ultrafioletowe, niedostępne dla naszych oczu. Ten fakt otwiera całkiem nowe pole do badań nad tym, jak właściwie ptaki widzą świat. A także nad tym, jak widzą siebie nawzajem. Naukowcy z Uniwerytetu Drexela w Pensylwanii (USA) odkryli, że pióra sowy uszatki świecą w ultrafiolecie. Jaką funkcję spełniają świecące pióra i co to właściwie daje sowom? Sowa uszata i jej świecące pióra Uszatka zwyczajna (Asio otus) to średniej wielkości sowa z rodziny puszczykowatych. Charakteryzuje się smukłą sylwetką i długimi „uszami” – czyli charakterystycznymi kępkami piór na głowie. Występuje w Europie, Azji i Ameryce Północnej, aż do granicy tundry na północy. W Polsce jest jedną z liczniejszych sów. Amerykańscy naukowcy, pod kierunkiem dr Emily Griffith, przyjrzeli się populacji sów uszatek ze stanu Michigan. Przeskanowali ich pióra fluorometrem. To urządzenie badające fluorescencję w próbkach biologicznych i chemicznych. Wszystko odbywało się przy okazji obrączkowania ptaków. Badanie przeprowadzono wiosną 2020 roku. Jego wyniki opublikowano w najnowszym wydaniu czasopisma „The Wilson Journal of Ornithology”. Rezultaty okazały się zaskakujące. Pióra uszatek wykazały bardzo wyraźną bioluminescencję, widoczną szczególnie od spodu skrzydeł. To jednak nie wszystko. Większą koncentrację świecącego barwnika posiadały samice uszatek. – Ta cecha nie podlega ścisłej zależności od płci. Ilość pigmentu jest powiązana z rozmiarem, wiekiem i płcią – wyjaśnia dr Emily Griffith. Po co uszatce pióra świecące w ultrafiolecie? Skoro sowy uszate doskonale widzą w ultrafiolecie, ich świecące pióra muszą nieść jakąś informację. U wielu ptaków kolory i wzory piór są nierozerwalnie związane z atrakcyjnością i dobieraniem się w pary. Przeważnie jednak to samce są bardziej kolorowe i zwracają tym uwagę samic. Tymczasem u uszatek więcej świecącego pigmentu jest w piórach samic. Jego obecność na spodniej części piór, widocznej przecież tylko wtedy, kiedy ptak jest w locie, jest trudna do wytłumaczenia. Być może ma znaczenie podczas lotu godowego, kiedy to samiec próbuje zrobić wrażenie na samicy. Wiadomo także, że u starszych ptaków bioluminescencja jest słabsza. Oglądanie sowich piór pod lampą UV już od dawna jest jedną z metod używanych przez ornitologów do określania wieku ptaków. Zespół dr Griffith proponuje jednak inne wytłumaczenie. Porfiryny, czyli świecące barwniki z piór uszatek, dość skutecznie odbijają promieniowanie podczerwone, czyli ciepło. Zawartość porfiryn w świecie ptaków stwierdzono między innymi w skorupkach jaj. Pomaga ona w termoregulacji inkubatora, jakim jest jajo dla zarodka. Pióra uszatki wysycone porfirynami, byłyby więc także lepszym izolatorem. Samica wysiadująca jaja w gnieździe spędza wiele godzin w bezruchu. Lepsza termoizolacja byłaby więc dla niej doskonałym rozwiązaniem. Być może właśnie dlatego to u samic uszatek w piórach jest więcej świecących porfiryn. Bioluminescencja w świecie ptaków To nie pierwsze odkrycie widocznej w ultrafiolecie bioluminescencji u ptaków. Stwierdzono ją też między innymi u szpaków, lelków i zięb. Dr Griffith podkreśla, że zjawisko to wciąż jest bardzo słabo przebadane. Głównie dlatego, że do niedawna brakowało odpowiednich narzędzi. Bioluminescencja u ptaków najprawdopodobniej jest starym i dość powszechnym osiągnięciem ewolucyjnym. Z pewnością czeka nas jeszcze wiele odkryć w tym zakresie. Źródło: The Wilson Journal of Ornithology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Od zmierzchu do świtu – tak żyje puszczyk zwyczajny. Jest najpospolitszą sową Europy
Polska nazwa puszczyka zwyczajnego nie oddaje tego, jak ciekawym jest ptakiem. Zwyczajność może oznaczać tu tylko jedno: póki co jest gatunkiem licznym i niezagrożonym. Występuje od zawsze na terenie Polski i Europy i znalazł sobie poczesne miejsce w folklorze wielu krajów.
Spis treści: Puszczyk zwyczajny – zasięg i częstość występowania Biologia puszczyka zwyczajnego Nocne życie puszczyka zwyczajnego Puszczyk w kulturze ludowej i popularnej Jego głos słychać w horrorach, a w dawnych wierzeniach był tajemniczym wysłannikiem śmierci. Puszczyk zwyczajny to fascynująca sowa, która, mimo iż pospolita, kryje się przed ludzkim wzrokiem w mroku nocy. Nocne życie puszczyka jest intensywne, ciekawe i całkiem głośne – bo najbardziej charakterystyczną i znaną cechą tego ptaka jest jego głos. Puszczyk zwyczajny – zasięg i częstość występowania Jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym i łatwo adaptującym się do różnych środowisk. Naturalny zasięg występowania puszczyka zwyczajnego obejmuje niemal całą Europę, z wyjątkiem północnych krańców Skandynawii oraz Islandii. Na wschodzie jego areał rozciąga się przez Rosję, północną część Azji Środkowej i Syberię. Spotykany jest również w północnej Afryce oraz na Bliskim Wschodzie, a także wyspowo w Pakistanie i północnych Indiach. Puszczyk zwyczajny preferuje lasy, choć równie dobrze radzi sobie w pobliżu ludzkich siedzib. Często zasiedla parki miejskie, ogrody, gospodarstwa i cmentarze. Jest gatunkiem osiadłym – dorosłe osobniki rzadko migrują na większe odległości. Tylko młode puszczyki, po opuszczeniu gniazda podejmują wędrówki w poszukiwaniu własnego terytorium, które może obejmować od kilku do kilkudziesięciu kilometrów kwadratowych. Według najnowszych danych Monitoringu Ptaków Polski, w 2024 r. puszczyk zwyczajny był najliczniejszą leśną sową w kraju. Jego obecność stwierdzono na ponad 90% badanych powierzchni. Szacunkowo w Polsce co roku rozmnaża się do 75 tysięcy par puszczyków. W Europie – nawet milion. Biologia puszczyka zwyczajnego Puszczyk to ptak średniej wielkości (41–46 cm) o krępej sylwetce, krótkim ogonie i dużej, okrągłej głowie bez charakterystycznych „uszu”, czyli kępek piór, które występują u innych sów, np. uszatki. Waży około 450 g (samce) lub 550 g (samice). Rozpiętość skrzydeł to 81–96 cm. W jego umaszczeniu dominują różne odcienie brązu, szarości i beżu, co jest świetnym kamuflażem. Wyróżnia się dwie główne odmiany barwne puszczyka: szarą i brązową. Oczy puszczyka są duże, ciemnobrązowe lub czarne, co odróżnia go od wielu innych sów o żółtych tęczówkach. Puszczyk zwyczajny to skuteczny nocny drapieżnik i prawdziwy foodie, jedzący niemal wszystko co się rusza. Jego dieta jest ogromnie zróżnicowana. Do tego stopnia, że naukowcy na podstawie odchodów i wypluwek puszczyków wyciągają wnioski na temat gatunków zamieszkujących dany rejon. Puszczyki polują przede wszystkim na gryzonie, ale nie pogardzą także innymi ssakami, ptakami, owadami, płazami, gadami, rybami, ślimakami i dżdżownicami. Słowaccy naukowcy w 2011 r. w wypluwkach i odchodach puszczyków naliczyli pozostałości aż 89 gatunków zwierząt. Puszczyk może upolować ofiarę ważącą do około 350 gramów, a zatem także np. młode króliki i zające. Czasem odważnie atakuje także łasice i gronostaje. Sporo ryzykując, bo są one równie drapieżne, co sam puszczyk. Nocny tryb życia sprawia, że ofiarą puszczyków pada także wiele gatunków nietoperzy. Charakterystyczne pohukiwanie puszczyka to tylko jeden z wydawanych przez tego ptaka odgłosów. Pohukują zwykle samce, a samice odpowiadają im bardziej urozmaiconym i krótszym „kiwik”. Puszczyki używają głosu niemal ciągle i w różnych celach – podczas godów, aby się wzajemnie ostrzegać, czy odgonić intruzów lub rywali. Pisklęta także głośno nawołują, gdy są głodne. Puszczyki są monogamiczne i często tworzą trwałe pary na całe życie. Okres lęgowy rozpoczyna się wczesną wiosną, ale pierwsze zaloty zaczynają się już w styczniu-lutym. Łatwo wtedy usłyszeć godowe nawoływania puszczyków i „konwersacje” samców i samic. Samica składa 2–5 jaj, najczęściej w dziupli, bo puszczyki podobnie jak inne sowy nie budują gniazd. Inkubacja trwa około miesiąca. Samica pozostaje w gnieździe, a samiec dostarcza jej pokarm. Po wykluciu pisklęta są karmione przez oboje rodziców i po ok. 3 miesiącach usamodzielniają się. Nocne życie puszczyka zwyczajnego Jest ptakiem aktywnym tylko w nocy, najbardziej – od zmroku do północy. Kiedy karmi młode może polować aż do rana, by nadążyć za apetytem szybko rosnących piskląt. Całe dnie przesypia w bezpiecznych kryjówkach, dlatego zobaczenie puszczyka zwyczajnego jest tak trudne. Chyba że zdecyduje się założyć gniazdo w pobliżu ludzkich siedzib, co zdarza się bardzo często, także w miastach. Poluje w sposób charakterystyczny dla sów – wypatruje ofiary z ukrycia, po czym błyskawicznie atakuje, lecąc bezszelestnie dzięki specjalnej budowie piór. Bezgłośny lot to nie tylko świetne przystosowanie do polowania, także jeden z powodów dla których był uważany za ptaka demonicznego, pojawiającego się nagle nie wiadomo skąd i równie szybko znikającego w mrokach nocy. Duże oczy puszczyka zwyczajnego wychwytują nawet minimalne ilości światła, umożliwiając dostrzeżenie ofiary w ciemności i zaroślach. Podobnie jak inne sowy posiada asymetrycznie rozmieszczone otwory uszne, co pozwala precyzyjnie lokalizować dźwięk. Puszczyk w kulturze ludowej i popularnej Ponieważ jest ptakiem nocnym, zawsze i wszędzie był kojarzony z mrokiem i tajemnicą. Nawet historia jego nazwy to odzwierciedla. Łacińska nazwa puszczyka – Strix – oraz całej rodziny puszczykowatych – Strigidae – ma ten sam rdzeń co polska nazwa „strzyga”, oznaczająca jednego z demonów w mitologii słowiańskiej. Pochodzi od greckiego słowa oznaczającego sowę. Ale puszczykowate określano wcześniej także m.in. nazwami scotiaptex (gr. „ciemność”, „mrok”) oraz ulula (łac. „ululare” – wyć, krzyczeć). Przeciągły i tajemniczy głos puszczyka zwyczajnego wedle polskich dawnych wierzeń mógł zwiastować zarówno dobre, jak i złe nowiny. W jego pohukiwaniu doszukiwano się różnych słów, np. „pójdź” czy „powij” i zależnie od tego przypisywano im różną treść. Częściej jednak puszczyk zapowiadał śmierć, rzadziej narodziny. Wraz z krukami i wronami był zaliczany do ptaków złowróżbnych. Sposobem na odgonienie złych mocy bywało powieszenie martwej sowy na drzwiach. Mógł to być zarówno puszczyk jak i inna sowa, np. puchacz. Nawet jeśli nigdy nie usłyszeliśmy puszczyka w naturze, z pewnością każdy słyszał jego głos w niejednym filmie. Jego melodyjne pohukiwanie jest często wykorzystywane w horrorach i innych gatunkach filmowych, w scenach związanych z nocą, grozą i tajemniczością. Także w filmach amerykańskich, których twórcom najwyraźniej nie przeszkadza, że puszczyki nie występują w USA. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Płomykówka występuje na całym świecie. Niestety, w Polsce liczebność tych ptaków sukcesywnie spada
Płomykówka to najbardziej rozpowszechniony gatunek sowy. Zamieszkuje niemal cały świat. Pięknego drapieżnika można spotkać także w Polsce, choć należy podkreślić, że z roku na rok staje się coraz rzadszym widokiem w naszym krajobrazie. Jak wygląda płomykówka? Jaki tryb życia prowadzi? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak duża jest płomykówka? Jakie odgłosy wydaje płomykówka? Gdzie występuje płomykówka? Tryb życia płomykówki Lęgi płomykówek Czym żywi się płomykówka? Zagrożenia dla płomykówki Płomykówka (Tyto alba) to przedstawiciel rzędu sów z rodziny płomykówkowatych. Od swoich krewniaków z rodziny puszczykowatych różni się między innymi budową mostka. Gatunek jako pierwszy opisał Giovanni Antonio Scopoli (w 1769 roku), a jego systematyka do dziś pozostaje kwestią sporną. Niektórzy naukowcy uznają nawet 46 podgatunków tego ptaka, choć w większości klasyfikacji pojawia się 28 podgatunków. Jedyną występującą w Polsce płomykówką jest Tyto alba quattata i to właśnie tego ptaka dotyczy poniższy opis. Jak wygląda płomykówka? Płomykówka to ptak średniej wielkości. Cechuje się smukłą sylwetką, długimi i wąskimi skrzydłami i długimi, opierzonymi nogami. Dość duże oczy płomykówki są czarne. Jak duża jest płomykówka? Dorosłe osobniki mierzą od 33 do 35 cm długości. Pod tym względem można je porównać z dużym gołębiem. Skrzydła płomykówki są szerokie. Ich rozpiętość zamyka się w przedziale od 80 do 95 cm. Samice są nieco większe i cięższe od samców. Masa dojrzałego osobnika męskiego to około 320 g, a żeńskiego – około 350 g. Upierzenie płomykówki Pióra w części grzbietowej są szarobrązowe, nakrapiane czarnobiałymi plamkami. Część brzuszna ma kolor płowożółty u samca i rdzawo-płowożółty u samicy. Także tam można dostrzec niewielkie plamki. Jasnobrązowe lotki i sterówki są zdobione ciemnymi pasami. Oczy i dziób ptaka otacza szlara, której kształt przypomina serce. Piór w tej części są rdzawe w pobliżu oczu i bieleją na zewnątrz. Jakie odgłosy wydaje płomykówka? Płomykówki wydają charakterystyczne odgłosy, całkowicie inne od nawoływania większości sów. Samiec odzywa się wysokim, chrapliwym skrzeczeniem, które trwa średnio dwie sekundy. Z kolei samica wydaje z siebie wysoki, dźwięczny odgłos, przypominający wrzask. Dojrzałe ptaki najczęściej odzywają się w sezonie lęgowym. Pisklęta nawołują, gdy są głodne. Młodsze osobniki trelują, natomiast nieco starsze – syczą. Gdzie występuje płomykówka? Żadna inna sowa nie występuje na tak dużym obszarze, jak płomykówka. Zasięg tego ptaka obejmuje niemal wszystkie kontynenty. Jedynym wyjątkiem jest Antarktyda. Środowisko życia Płomykówka żyje na obszarach, które zapewniają jej dostatek terenów łowieckich (łąk, pastwisk i pól uprawnych) i miejsc lęgowych. Występuje w pobliżu siedzib ludzkich, zarówno na obszarach wiejskich, jak i miejskich. Płomykówka w Polsce Płomykówkę można spotkać w niemal całej Polsce. Nie występuje tylko na obszarach górskich. Należy jednak podkreślić, że w wielu okolicach jest ptakiem rzadkim lub ginącym. Tryb życia płomykówki Płomykówka jest aktywna przede wszystkim nocą. Rzadko można zobaczyć ją w ciągu dnia, najczęściej w sytuacjach, gdy nocne polowanie uniemożliwiają jej warunki atmosferyczne (ze względu na delikatne upierzenie płomykówka unika deszczu i silnego wiatru). Nie jest łatwo zaobserwować płomykówkę w jej naturalnym środowisku. To płochliwy ptak, który unika kontaktu z człowiekiem. Spłoszona, chowa się w koronach drzew lub w zabudowaniach. Przymyka wówczas oczy i cierpliwie czeka, aż potencjalny intruz oddali się. Lęgi płomykówek Płomykówki najczęściej wyprowadzają jeden lęg, najczęściej w kwietniu lub w maju. Przy dużej dostępności pokarmu, mogą wyprowadzać dwa, a nawet trzy lęgi (do września). Nie wiją gniazd. Poszukiwaniem odpowiedniego miejsca zajmuje się samiec. Najczęściej są to ciemne i nieodwiedzane przez człowieka zabudowania – kościelne wieże, strychy, ruiny, wiatraki itp. W trakcie jednego lęgu składanych jest od czterech do ośmiu jaj, w dwu- lub trzydniowych odstępach. Wysiadywanie trwa 30–32 dni. Zajmuje się tym wyłącznie samica. W tym czasie nie opuszcza gniazda. Pożywienie dostarcza jej samiec. Jaja płomykówki Równobiegunowe jaja mają owalny kształt, masę około 20 g i wymiary 30x40 mm. Samica najczęściej składa je na wyściółce z wypluwek. Pisklęta płomykówki Młode są pokryte białym puchem. Karmieniem potomstwa zajmuje się samica. Początkowo dzieli pokarm na mniejsze części, ale w 15. dniu życia młode są już w stanie połknąć całą mysz. Przez 50–55 dni pozostają w schronieniu. Po wylocie pozostają pod opieką jeszcze przez około 5 tygodni. Czym żywi się płomykówka? Płomykówki polują przede wszystkim na drobne ssaki. Podstawę ich jadłospisu stanowią gryzonie, przede wszystkim myszy i ryjówki aksamitne. Okazjonalnie w jej diecie pojawiają się owady, płazy, niewielkie ptaki i nietoperze. Swoją zdobycz połyka w całości. Strategia polowania Płomykówka ma świetnie rozwinięte zmysły wzroku i słuchu. Nawet w całkowitej ciemności potrafi bezbłędnie namierzyć ofiarę. Podlatuje do niej całkowicie bezszelestnie, co umożliwiają jej specyficzne pióra, podobne do puchu. Ofiarę chwyta masywnymi szponami, następnie zadaje jej śmiertelny cios dziobem w podstawę czaszki. Wypluwki płomykówki Płomykówka usuwa wypluwki 2–3 razy dziennie. Zazwyczaj mają owalny kształt, długość od 30 do 80 mm i średnicę od 15 do 25 mm. Są ciemnoszare (niemal czarne) i połyskliwe. Sowa zawsze zostawia je w tym samym miejscu. Zagrożenia dla płomykówki Od 1988 roku IUCN (Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody) uznaje płomykówkę za gatunek najniższej troski. W Polsce ptak tej podlega ścisłej ochronie gatunkowej i wymaga ochrony czynnej. Ze względu na płochliwą naturę i skryty tryb życia, na „Czerwonej liście ptaków Polski” figuruje jako gatunek niedostatecznie rozpoznany. Pewne jest natomiast, że polska populacja płomykówki kurczy się. Wśród głównych przyczyn takiego stanu należy wskazać spadek dostępności miejsc lęgowych i terenów łowieckich. Termomodernizacje i remonty budynków uniemożliwiają płomykówkom zakładanie gniazd. Zmienia się też sposób użytkowania terenów rolniczych. Łąki coraz częściej są koszone, a bydło nie jest już tak licznie wypasane, jak kiedyś. Należy też wspomnieć, że do spadku liczebności tego gatunku przyczynia się też działalność drapieżników, zwłaszcza kun i kotów domowych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sowy tak jak ludzie korzystają z pamięci przestrzennej. W jaki sposób?
Co łączy sowy, ludzi i niektóre gryzonie? Pamięć przestrzenna!
W tym artykule: Pamięć przestrzenna u sów Latanie to nie tylko skrzydła Według badań przeprowadzonych przez naukowców z Israel Institute of Technology płomykówki zwyczajne potrafią stworzyć w głowie mapy otoczenia w trakcie lotu. Jak to możliwe? Grupa neuronów z hipokampu, czyli części mózgu odpowiedzialnej między innymi za orientację przestrzenną, aktywuje się, kiedy sowy przelatują przez określone miejsca. Podobne zależności wykryto już wcześniej u ludzi i niektórych gatunków gryzoni oraz nietoperzy. Autorzy badań jako pierwsi odkryli jednak, że konkretne neurony są aktywne również w locie. Według naukowców fakt, że komórki miejsca odpowiedzialne za pamięć przestrzenną zaobserwowano zarówno u ssaków, jak i innych gatunków, świadczy o tym, że wyewoluowały miliony lat temu. Bobry nie mieszkają w tamach. Po co je budują? Wbrew temu, co często pokazywane jest między innymi w kreskówkach, bobry nie żyją w tamach. Wyjaśniamy, gdzie mieszkają bobry. Pamięć przestrzenna u sów Badania przeprowadzono na sześciu płomykówkach zwyczajnych. Naukowcy wszczepili im bezprzewodowe urządzenia rejestrujące aktywność mózgu w trakcie lotu. Analiza ich zapisu wykazała, że część neuronów z hipokampa oddziaływała silniej na określonych odcinkach. – Płomykówki zwyczajne docierają do swoich stanowisk i kryjówek dzięki pamięci – tłumaczą autorzy badań. Jak ustalono, oświetlenie w pomieszczeniu testowym nie wpływało na aktywność neuronalną sów. Naukowcy zastrzegają jednak, że niektóre komórki mogą uaktywniać się w locie bez względu na otoczenie. Kate Jeffery, neurolożka z University College London, podkreśliła w rozmowie z serwisem „The New Scientis”, że wyniki badań izraelskich naukowców są „dość przekonujące” oraz spójne z podobnymi odkryciami innych zespołów. Badacze nie ukrywają, że marzą o tym, aby przeprowadzić podobne badanie na rybach. Taki eksperyment byłby jednak znacznie trudniejszym przedsięwzięciem, chociażby z ograniczeń logistycznych. Wampiry żywią się wyłącznie krwią. W przeżyciu pomaga im brak pewnych genów Naukowcy porównali genom wampira zwyczajnego, czyli Desmodus rotundus z genomami 25 innych gatunków nietoperzy. Jak ustalili, u D. rotunudusa brakuje 13 kopii genów. Latanie to nie tylko skrzydła Ptaki, a szczególnie ich sposób poruszania się, fascynuje naukowców. O ile na przestrzeni lat badacze wyjaśnili już, jak skrzydła pozwalają im się wnieść w powietrze, o tyle inne aspekty samego lotu nadal pozostają zagadką. Jak to możliwe, że ptaki nie gubią się w trakcie swoich podróży i zazwyczaj wracają do gniazd? Tu pomocna może być nie tylko pamięć przestrzenna, ale również zdolność „widzenia biegunów” Ziemi. Na początku 2021 r. naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego odkryli, że w oczach ptaków wędrownych znajdują się wyjątkowe fotoreceptory. Więcej o ich działaniu, przeczytasz TUTAJ. Badania wykazały, że niektóre gatunki ptaków mogą poszczycić się innymi nietypowymi zdolnościami. Przykładowo papugi kea potrafią posługiwać się ekranami dotykowymi, a pewna kaczka zaczęła powtarzać wulgaryzmy po swoim opiekunie. Źródło: „bioRxiv”
Pod urokiem sowy. Ludzki myśliwy poczuł się zwierzyną
Są dzikie, rozpiętość ich skrzydeł sięga 120 cm, a szponami zadają prawdziwie bokserskie ciosy. Jednak te cechy nie przeszkodziły pewnej samicy uralskiego puszczyka stać się muzą fotografa.
Młody myśliwy tropił łosia w zimnym estońskim lesie, gdy nagle poczuł, że sam stał się zwierzyną w zasięgu czyichś oczu – spoczął na nim wzrok samicy puszczyka uralskiego. Sven Začek spojrzał w jej czarne ślepia i wpadł jak śliwka w kompot. Wkrótce powrócił w leśne ostępy z całkiem innym rodzajem sprzętu. Ciasno zacisnął troki kaptura pomny tego, że puszczyki lubią niespodziewanie atakować głowy intruzów, ale następna napotkana samica trzymała go na dystans, odsuwając się zawsze o tyle, o ile się przybliżał. Po dwóch miesiącach cichego impasu ośmieliła się zanurkować po mysz polną przed obiektywem jego aparatu. – I to był punkt zwrotny – powiedział Začek. Z beztroską gwiazdy reality show ptak przez trzy lata pozwalał mu utrwalać małe dramaty codziennego życia. Zaloty trwały dalej. Gryzonie były połykane, młode świergotały i nieporadnym krokiem zdążały ku dorosłości. W 2010 r. puszczyk zniknął. Začek przypuszcza, że było to związane z selektywną wycinką spróchniałych drzew, które puszczyki upodobały sobie na gniazda. Liczebność populacji puszczyka uralskiego szacowana jest na kilkaset tysięcy w Europie i miliony osobników w Azji. Začek jest pewien, że znajdzie inne modelki, ale żadna nie zastąpi mu pierwszej wybranki. Występowanie puszczyka uralskiego (NGM MAPS, źródło: Birdlife International)
Noc Sów to jedyna taka noc w Polsce. Zapraszamy na ogólnopolskie wydarzenie edukacyjne poświęcone tym tajemniczym ptakom, organizowane przez Ptaki Polskie i Stowarzyszenie Ochrony Sów
3. edycja Nocy Sów odbędzie się 5-6 kwietnia 2014 lub w tygodniu poprzedzającym bądź następującym po tym terminie. Dzięki współpracy z wolontariuszami ornitologami i edukatorami w całym kraju wspólnie odkryjemy świat sów, opowiemy o poszczególnych gatunkach i ich biologii, poznamy metody badań i ochrony sów oraz dowiemy się, jak znaczącą rolę miały one w polskich legendach i kulturze. Co więcej, wyjdziemy w teren, gdzie będziemy poznawać, nasłuchiwać i wabić sowy. Zrobimy to w samym środku jednej z kwietniowych nocy, kiedy większość sów jest najbardziej aktywna. Wydarzenie będzie prowadzone przez wolontariuszy – Przewodników Nocy Sów - w różnych lokalizacjach w całej Polsce. Szczegółową listę dostępnych lokalizacji wraz z dokładnymi informacjami znajdziecie na stronie Ptaki Polskie w zakładce Noc Sów. Możecie się również przyłączyć do wydarzenia Noc Sów na naszym Facebooku. Udział w wydarzeniu jest oczywiście bezpłatny. Zapisy już trwają. Liczba miejsc jest niestety ograniczona.
Może zabrzmi to dziwnie i mało realnie, ale według ostatnich badań przeprowadzonych przez naukowców, leniwce bardzo często stają się celem ataku, dwa razy od nich mniejszych, sów. Odkrycie to dowodzi, że leniwce, znajdujące się poza koronami drzew, są całkowicie bezbronne.
Żyjące w lasach Ameryki Środkowej i Południowej leniwce pstre (Bradypus variegatus), uważane są za jedne z najbardziej ślamazarnych ssaków na świecie. Jednak, w pewnych momentach życia, właśnie ta ich wyjątkowa powolność pomaga im uniknąć ataku ze strony czyhających na nie drapieżników. Przyklejone do koron drzew czują się całkowicie bezpieczne, tym bardziej, że bezpieczeństwa tego dopełniają również, obecne w ich futrze, zielone glony. Na nieprzyjacielski atak leniwce narażone są najczęściej, i to zaledwie co kilkanaście dni, gdy podejmują bardzo ryzykowną wyprawę do … „toalety”. W tym celu zmuszone są zejść z drzewa, na którym do tej pory bezpiecznie spędzały czas. Poza konarami drzew, jak łatwo się domyśleć, są zdecydowanie bardziej widoczne, a ich wyjątkowa powolność w tym akurat wypadku, nie ułatwia całego przedsięwzięcia. Zajmujący się badaniem życia lemurów naukowcy udowodnili ostatnio, że na zwierzęta te bardzo często polują sowy. Jak doszło do takiego odkrycia? Obserwowana przez badaczy grupa lemurów zaopatrzona została w specjalne nadajniki, umożliwiające ich lokalizację. Gdy jedno z monitorowanych zwierząt przestało się poruszać, naukowcy ruszyli na pomoc. Okazało się, że po lemurze zostały jedynie szczątki. Zwierzę zaatakowały sowy z gatunku Pulsatrix perspicillata, o czym świadczyły liczne rany kłute, odpowiadające zarówno wielkością, jak i kształtem, śladom dziobów i szponów. - Nie było organów wewnętrznych, co potwierdza, że zostały wydziobane przez drapieżne ptaki. Gdyby lemura zabiły na przykład oceloty, nie dojedzony łup zostałby zabrany i schowany na później - zauważył jeden z naukowców. Sowy Pulsatrix perspicillata są zdecydowanie lżejsze i mniejsze niż leniwce. Mierzą do 45 cm wysokości i ważą nie więcej niż 1,25 kg. Jednak to właśnie one są m.in. drapieżnikami, skutecznie polującymi na spowolnione leniwce. Tekst: Agnieszka Budo