Czy moglibyśmy wysłać sondę kosmiczną w kierunku czarnej dziury? Fascynująca koncepcja włoskiego astrofizyka
Najbliższa nam czarna dziura znajduje się w odległości około 1560 lat świetlnych, w gwiazdozbiorze Wężownika. Nasza Galaktyka zawiera prawdopodobnie około 100 milionów czarnych dziur o masach gwiazdowych. Do tej pory badaliśmy te niezwykłe obiekty z oddali. Jednak włoski uczony Cosimo Bambi z Uniwersytetu Fudan w Szanghaju przekonuje, że powinniśmy zacząć badać je z bliska. Tylko jak rozpędzić sondę, by pokonała odległość tysięcy lat świetlnych w racjonalnym dla nas czasie?
Czy można zbadać odległą o tysiące lat świetlnych czarną dziurę dzięki 3-gramowej sondzie napędzanej laserowo? Zdaniem włoskiego astrofizyka jest to całkiem realny scenariusz. Ale od początku. Czarne dziury jako kosmiczne laboratoria Czarna dziura to obszar czasoprzestrzeni, w którym pole grawitacyjne jest tak silne, że nic – nawet światło – nie jest w stanie się z niego wydostać. Oczywiście mówiąc o dziurze nie mamy tu na myśli pustki. Przeciwnie – czarna dziura to ogromna masa skompresowana do niewyobrażalnie małych rozmiarów. Czarne dziury o masach gwiazdowych powstają najczęściej wtedy, gdy bardzo masywna gwiazda kończy swoje życie. Po wyczerpaniu paliwa jądrowego jej rdzeń zapada się pod własnym ciężarem, a jeśli jest wystarczająco masywny, żadna znana siła nie jest w stanie zatrzymać tego zapadania. Materia kurczy się w nieskończoność, aż do teoretycznego punktu o zerowej objętości, zwanego osobliwością. Wokół tej osobliwości rozciąga się niewidzialna granica zwana horyzontem zdarzeń. To nie fizyczna powierzchnia, lecz punkt bez powrotu: wszystko, co go przekroczy – materia, światło, informacja – nie może już nigdy wrócić na zewnątrz. Czarne dziury to naturalne laboratoria do testowania ogólnej teorii względności Einsteina w warunkach ekstremalnych, niemożliwych do odtworzenia na Ziemi. I właśnie dlatego Cosimo Bambi chce je zbadać z bliska. Gdzie znajduje się najbliższa czarna dziura? Ten urodzony we Florencji naukowiec ma na swoich koncie ponad 200 artykułów naukowych i jest uznawany za autorytet w dziedzinie badania czarnych dziur. Naukowiec od 2012 roku mieszka i pracuje w Szanghaju. Zbudował na Uniwersytecie Fudan pierwszą grupę badawczą zajmującą się astrofizyką wysokoenergetyczną i czarnymi dziurami, współpracującą z MIT, Caltech i Cambridge. Uczestniczy m.in. w analizie danych z chińskiego teleskopu rentgenowskiego HXMT. Od kilku lat Bambi rozwija koncepcję wysłania w kierunku czarnej dziury sondy badawczej. W artykule opublikowanym na platformie ArXiv szacuje, iż jakaś gwiazdowa czarna dziura musi znajdować się bliżej Ziemi niż odkryta przez misję Gaia czarna dziura GAIA-BH1, leżąca w odległości 478 pc (1560 lat świetlnych). Jego zdaniem najbliższa czarna dziura może znajdować się w promieniu 6–8 parseków od Ziemi, co odpowiada mniej więcej 20–25 lat świetlnych. 3-gramowy satelita badawczy Jeśli uda się odnaleźć taką czarną dziurę, można byłoby wysłać w jej kierunku nano-sondę – satelitę o masie trzech gramów. Nano-sonda składałaby się z dwóch głównych części: waflowego „chipa” stanowiącego pełnoprawną sondę kosmiczną (procesor, silniki, panele słoneczne, nawigacja, łączność) oraz cienkiego, metrowej wielkości żagla świetlnego wykonanego z dielektrycznego metamateriału. Sonda poruszałaby się dzięki laserom. Jak miałoby to działać? Zacznijmy od tego, że foton, mimo że nie ma masy spoczynkowej, niesie ze sobą pęd (p = E/c, gdzie E to energia fotonu, a c to prędkość światła). Kiedy foton uderza w powierzchnię i odbija się od niej (albo zostaje pochłonięty), przekazuje jej część swojego pędu, dokładnie tak samo, jak piłka odbita od ściany przekazuje jej impuls. Miliardy fotonów uderzających w żagiel co sekundę sumują się w realną, choć bardzo małą, siłę pchającą. Sonda nie musiałaby mieć innego napędu niż żagiel świetlny. Lasery zasilałyby go bezpośrednio z Ziemi. Jak rozpędzić coś do 1/3 prędkości światła? W najnowszym artykule podają nawet realne wyliczenie dla trzygramowej sondy przyspieszanej do 1/3 prędkości światła: maksymalne przyspieszenie, jakie może wytrzymać taki nano-pojazd, to ok. 100 000 m/s² (czyli ok. 10 000 razy więcej niż przyspieszenie ziemskie – sonda musi być zbudowana tak, by to wytrzymać, stąd brak części ruchomych, delikatnej elektroniki itd.); przy takim przyspieszeniu, rozpędzenie sondy od zera do 1/3 prędkości światła trwa zaledwie 17 minut. Jest w tym jednak jeden, wcale nie mały, haczyk. Przede wszystkim, aby to osiągnąć, trzeba dostarczyć do żagla energię rzędu 30 gigawatogodzin (GWh) w ciągu tych 17 minut. To oznacza, że laser musi mieć moc rzędu 100 gigawatów (GW). To z grubsza tyle, ile wytwarza kilkadziesiąt dużych elektrowni jądrowych działających jednocześnie. Po zakończeniu tej krótkiej, intensywnej fazy przyspieszania laser jest wyłączany, a sonda leci już bezwładnie przez dziesięciolecia w stronę celu – bez dalszego zużycia energii. I tutaj następuje kolejny problem – jak zatrzymać tak rozpędzoną sondę? Grupa badawcza Cosima Bambiego właśnie pracuje nad możliwymi rozwiązaniami tego dylematu. Źródła: ArXiv [1], ArXiv [2] Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
Takiego Marsa jeszcze nikt nie widział. Sonda Psyche uwieczniła Czerwoną Planetę na niesamowitym wideo
Zmierzająca w stronę pasa planetoid sonda Psyche minęła Czerwoną Planetę, wykorzystując jej grawitację do nabrania prędkości. Choć celem misji są zupełnie inne obiekty, NASA nie mogła przegapić takiej okazji. Aparat udostępnił zachwycające zdjęcia oraz wideo poklatkowe pokazujące Marsa tak, jak nigdy wcześniej.
Kamery pokładowe sondy fotografowały Czerwoną Planetę przez cały maj 2026 roku. Efektem tych prac jest niezwykłe wideo poklatkowe (ang. time-lapse), które w zaledwie 75 sekundach streszcza cały, trwający miesiąc przelot obok naszego sąsiada. Znajdziecie je poniżej. Mars, jakiego nie znacie Niezwykły wygląd Marsa na tych ujęciach wynika z kąta, pod jakim sonda zbliżała się do planety. W początkowej fazie przelotu tarcza Czerwonej Planety była oświetlona przez Słońce w zaledwie 4%. Przekształciło to planetę w niezwykle cienki, jasny sierp. Większość tarczy pozostawała w głębokim cieniu, bo na zdjęciach udało się zarejestrować delikatną, świecącą poświatę marsjańskiej atmosfery, rozpraszającej światło słoneczne. Gdy sonda znalazła się w punkcie maksymalnego zbliżenia (niespełna 4600 km od powierzchni Marsa), jej obiektywy uchwyciły spektakularne detale geograficzne. Na fotografiach widać ukształtowane przez potężne wiatry kratery – w tym gigantyczny, podwójny krater Huygens – oraz czapę lodową na biegunie południowym. View oEmbed on the source website Trening przed wielkim polowaniem na księżyce Zdjęcia te miały nie tylko walor estetyczny, ale posłużyły inżynierom z Arizona State University do precyzyjnej kalibracji optyki. W trakcie fotografowania Marsa z ogromnej odległości udało się dostrzec jego dwa niewielkie księżyce – Fobosa i Deimosa. To kluczowy test. Głównym celem misji Psyche jest bowiem zbadanie odległej, bogatej w metale planetoidy o tej samej nazwie, do której sonda dotrze w sierpniu 2029 roku. Trening na marsjańskich księżycach udowodnił, że kamery będą w stanie wypatrzyć nawet najmniejsze, nieznane dotąd miniaturowe satelity krążące wokół planetoidy. Przy okazji: test pokładowej aparatury Fotografie były najważniejszym punktem przelotu, ale przy okazji NASA sprawdziła działanie pozostałych czujników: magnetometr zarejestrował potężny skok pola magnetycznego w miejscu, gdzie wiatr słoneczny brutalnie zderza się z atmosferą Marsa; spektrometr udanie zarejestrował strumień neutronów wybijanych z powierzchni planety przez promieniowanie kosmiczne. Przelot obok Marsa okazał się więc potrójnym sukcesem: dał naukowcom pewność, że cały sprzęt działa bez zarzutu, zapewnił sondzie idealną trajektorię lotu, a nam – wyjątkowe zdjęcia. Oby reszta misji poszła Psyche tak samo dobrze. Źródło: NASA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zobacz świat jak z filmów science fiction. Europejska sonda znalazła „metalowe” fale na dnie marsjańskiego krateru
W powszechnej wyobraźni Mars jest jednostajną pustynią w odcieniu rdzy. Najnowsze zdjęcia wykonane przez kamery wiekowej już sondy Mars Express każą tę wizję zrewidować. Europejska Agencja Kosmiczna udostępniła zdjęcia marsjańskiego krajobrazu, który bardziej przypomina stopiony i zastygły metal niż typową marsjańską równinę.
Najnowsze zdjęcia, wykonane przez działającą nieprzerwanie od 23 lat sondą Europejskiej Agencji Kosmicznej Mars Express, pokazują pofałdowane wydmy przykryte czymś, co w pierwszej chwili wydaje się być błyszczącą złotą zbroją. Jednak te błyszczące „fale" to nie żaden kruszec, lecz ciemne wydmy piaszczyste pokryte sezonowym szronem złożonym głównie z zamarzniętego dwutlenku węgla. Osad ten pojawia się na powierzchni w trakcie marsjańskich zim, głównie na zboczach zwróconych ku południu i nadaje wydmom charakterystyczny, chromowany wygląd. Reszta efektu to gra kontrastu: ciemny piasek wulkaniczny pochłania światło, a jasny szron je odbija, dzięki czemu krajobraz wygląda jak kadr z filmu science fiction, a nie fragment prawdziwej planety. „Metal” na dnie krateru uderzeniowego Oko sondy odnalazło tak niezwykłe krajobrazy w kraterze Kaiser, olbrzymim basenie uderzeniowym o średnicy sięgającej, według różnych szacunków, od ok. 180 do ponad 200 kilometrów. Krater znajduje się w regionie Noachis Terra na południowych wyżynach Marsa. To jeden z najstarszych fragmentów powierzchni planety. Miejsce to jest od blisko czterech miliardów lat intensywnie bombardowane przez ciała kosmiczne, czego ślady widać w gęsto rozmieszczonych kraterach różnej wielkości i stopnia zniszczenia. W pobliżu leżą też inne rozpoznawalne struktury uderzeniowe, między innymi kratery Greeley, Le Verrier oraz Neukum, nazwany na cześć Gerharda Neukuma — jednego z twórców misji Mars Express i kierownika prac nad kamerą, która wykonała te zdjęcia. Pułapka na marsjański piasek Kształt misy sprawia, że krater Kaiser działa jak naturalna pułapka na piasek — materiał, który się w nim znalazł, nie ma jak się z niego wydostać. Przez tysiące lat wiejące głównie z zachodu wiatry przemieszczały i formowały go w charakterystyczne pofałdowane grzbiety. Na dnie krateru współwystępują dwa typy wydm: sierpowate barchany, najpowszechniejszy rodzaj wydm na Marsie, znany też z ziemskich pustyń takich jak Sahara czy Namib; wydłużone, ułożone równolegle wydmy poprzeczne, które mogą powstawać, gdy barchany gromadzą coraz więcej materiału. Formacje mają imponujące rozmiary. Rozciągają się na przestrzeni kilku kilometrów i wznoszą ponad sto metrów ponad otaczający teren. Sfotografowane wydmy są wyraźnie ciemniejsze niż większość powierzchni planety, ponieważ tworzy je drobny piasek bazaltowy, bogaty w minerały pochodzenia wulkanicznego, takie jak piroksen i oliwin. To zupełnie inny materiał niż pył bogaty w tlenki żelaza, który odpowiada za charakterystyczną rdzawą barwę Marsa i jego popularny przydomek Czerwonej Planety. Marsjańska archeologia Nowe zdjęcia z Mars Express są czyś więcej niż efektownym, pocztówkowym widoczkiem. Mówią nam dużo o wiatrach wiejących na czwartej planecie od Słońca. Obecna atmosfera Marsa jest około stukrotnie rzadsza od ziemskiej i stopniowo ucieka w przestrzeń kosmiczną, przez co wiatrom znacznie trudniej przenosić materiał niż na Ziemi. Skala i regularność wydm w kraterze Kaiser sugerują jednak, że marsjańskie wiatry potrafiły niegdyś kształtować rozległe krajobrazy. Zdjęcia wykonała kamera stereoskopowa wysokiej rozdzielczości HRSC, jeden z ośmiu instrumentów na pokładzie Mars Express. Sond pracuje na orbicie Marsa od 2003 roku. Przez ponad dwie dekady misja dostarczała kolorowych, trójwymiarowych map powierzchni planety w rozdzielczości niespotykanej wcześniej u innych sond, radykalnie zmieniając naszą wiedzę o marsjańskiej geologii. To nie pierwszy w ostatnich miesiącach niezwykły kadr uchwycony przez Mars Express. Wcześniej orbiter dostrzegł grupę kilkudziesięciu wirów pyłowych przemieszczających się przez kaniony Mamers Valles oraz krętą dolinę Shalbatana Vallis, wyrzeźbioną miliardy lat temu przez podziemne wody. Sfotografował również rozległą warstwę ciemnego popiołu wulkanicznego, która w ciągu zaledwie kilku dekad rozprzestrzeniła się na znaczny obszar planety. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmująca się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
Sonda NASA New Horizons wybudziła się z hibernacji. Jest gotowa do dalszych badań na obrzeżach Układu Słonecznego
Wystrzelona 20 lat temu sonda badawcza New Horizons, której głównym celem było zbadanie Plutona, podróżuje dalej ku obrzeżom Układu Słonecznego. Obecnie znajduje się około 9,5 miliarda kilometrów od Ziemi i prowadzi badania w odległych rejonach Pasa Kuipera. Po trwającej 321 dni hibernacji sonda autonomicznie wybudziła się zgodnie z zaprogramowaną wcześniej sekwencją poleceń.
Sonda New Horizons jest sprawna i gotowa do kontynuowania misji naukowej – poinformowała NASA. Zespół kontrolerów lotu pracujący w Johns Hopkins Applied Physics Laboratory w Laurel potwierdził, że 23 czerwca sonda pomyślnie zakończyła 321-dniowy okres hibernacji, który rozpoczął się 7 sierpnia 2025 roku. W chwili wybudzenia znajdowała się około 9,5 miliarda kilometrów od Ziemi. Oznacza to, że wysłany przez nią sygnał radiowy potrzebował 8 godzin i 52 minut, aby dotrzeć do Centrum Operacyjnego Misji APL. Odebrała go jedna ze stacji sieci Deep Space Network NASA – potężna antena znajdująca się w pobliżu Madrytu w Hiszpanii. Kosmiczna pobudka Pierwszym etapem po odzyskaniu łączności jest pobranie danych dotyczących stanu technicznego i bezpieczeństwa sondy. Następnie zespół rozpocznie pobieranie danych naukowych gromadzonych podczas hibernacji przez trzy instrumenty pokładowe New Horizons. Około trzy tygodnie później do pracy zostanie włączony spektrograf ultrafioletowy Alice, który rozpocznie obserwacje rozmieszczenia wodoru w zewnętrznej heliosferze. W tym samym czasie instrumenty SWAP, PEPSSI oraz licznik pyłu kosmicznego Venetia Burney Student Dust Counter będą kontynuowały swoje pomiary, a zespół naziemny przeprowadzi serię testów sondy i jej aparatury. Fakt, że po dwóch dekadach lotu New Horizons pozostaje w pełni sprawna i utrzymuje stabilną łączność z Ziemią, ma kluczowe znaczenie dla powodzenia dalszej części misji. Aby utrzymać odpowiedni poziom łączności, operatorzy misji modernizują również oprogramowanie naziemnego systemu zarządzania misją. Testy nowych rozwiązań potrwają do końca roku. Sama sonda pracuje z wykorzystaniem zaktualizowanej logiki autonomii, opracowanej z myślą o coraz większej odległości od Słońca. Uwzględnia ona zarówno stopniowy spadek dostępnej mocy, jak i stale wydłużający się czas propagacji sygnału radiowego. Autonomia odległych misji Rozwiązania autonomiczne stają się standardem w odległych misjach kosmicznych. Gdy komunikacja między Ziemią a statkiem kosmicznym trwa wiele godzin, nie można reagować na bieżąco na każde zdarzenie. Dlatego przygotowywana do startu misja Dragonfly, która będzie badała Tytana, od początku projektowana jest jako wysoce autonomiczny statek badawczy. Łaziki marsjańskie wciąż wykonują polecenia przesyłane z Ziemi, jednak wielowirnikowy dron Dragonfly będzie musiał samodzielnie podejmować wiele decyzji podczas lotów między kolejnymi miejscami badań. W przypadku Tytana sygnał radiowy potrzebuje około 80 minut, aby dotrzeć na Ziemię. Dla New Horizons, znajdującej się obecnie około 64 jednostek astronomicznych od Słońca, czas ten wynosi już niemal dziewięć godzin. Międzyplanetarne sny Sama hibernacja sondy również zasługuje na uwagę. Dla New Horizons był to już 23. „kosmiczny sen”. W pierwszych latach misji sonda była regularnie wprowadzana w stan hibernacji, jednak okres uśpienia trwał zwykle zaledwie kilka tygodni. Po raz pierwszy dłuższą hibernację zastosowano po zakończeniu podstawowej misji przy Plutonie. W latach 2022–2023 sonda pozostawała uśpiona przez 273 dni. Zakończony właśnie okres hibernacji był najdłuższy w historii misji. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sonda-new-horizons-podaza-sladem-voyagerow-za-pol-roku-przeleci-obok-rekordowo-odleglego-obiektu-fot-johns-hopkins-university-applied-physics-laboratory-southwest-research-institute-a551446.jpg" width="1041" height="833" alt="Sonda New Horizons podąża śladem Voyagerów. Za pół roku przeleci obok rekordowo odległego obiektu (fot. Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute)" title="Sonda New Horizons podąża śladem Voyagerów. Za pół roku przeleci obok rekordowo odległego obiektu (fot. Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute)" /> Chociaż 321 dni robi wrażenie, to wciąż niewiele w porównaniu z trwającą 31 miesięcy (ponad dwa i pół roku) hibernacją przełomowej sondy ESA Rosetta. Podobny okres uśpienia przeszła także misja WISE/NEOWISE. Wprowadzanie statków kosmicznych w stan hibernacji pozwala ograniczyć zużycie energii, wydłużyć żywotność elektroniki oraz zmniejszyć koszty prowadzenia wieloletnich misji międzyplanetarnych. Rozwiązanie to wiąże się jednak z ryzykiem. Jeśli podczas hibernacji dojdzie do awarii, utraty orientacji przestrzennej lub błędu komputera pokładowego, zespół naziemny może dowiedzieć się o problemie dopiero przy kolejnym zaplanowanym kontakcie. Samo wybudzenie odbywa się całkowicie autonomicznie, bez możliwości bieżącej interwencji z Ziemi, a przygotowane z dużym wyprzedzeniem sekwencje poleceń muszą uwzględniać wszystkie przewidywane scenariusze pracy sondy. Ku granicom heliosfery Mimo tych wyzwań korzyści naukowe są ogromne. New Horizons pozostaje jedyną aktywną sondą prowadzącą pomiary in situ w tak odległych rejonach Układu Słonecznego. Dostarcza nam danych, których nie da się pozyskać z obserwacji prowadzonych z Ziemi. Przypomnijmy, że New Horizons wystartowała w styczniu 2006 roku. W lutym 2007 roku sonda minęła Jowisza, przesyłając efektowne zdjęcia planety i jej księżyców. W lipcu 2015 roku jako pierwszy statek kosmiczny w historii zbadała z bliska system Plutona, a w styczniu 2019 roku – również jako pierwsza – przeprowadziła bliskie badania obiektu Pasa Kuipera o nazwie Arrokoth. Od tamtej pory prowadzi unikatowe obserwacje zewnętrznej heliosfery oraz kolejnych obiektów znajdujących się na obrzeżach Układu Słonecznego. New Horizons zmierza ku krańcom naszego układu planetarnego. Według wyliczeń za około 20 lat minie tzw. heliopauzę – miejsce w przestrzeni kosmicznej, w którym ciśnienie wiatru słonecznego zrównuje się z ciśnieniem ośrodka międzygwiazdowego, wyznaczając umowny koniec Układu Słonecznego i początek przestrzeni międzygwiazdowej. Tym samym podąży śladem sond Voyager 1 i 2. Źródło: NASA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
SMILE zbada wiatr słoneczny i zorze polarne. Misja jest efektem współpracy między Europą a Chinami
Wystrzelona 19 maja sonda SMILE jest w drodze do swojej docelowej orbity operacyjnej. Jeśli uruchomienie urządzeń przebiegnie bez problemów, to nowe obserwatorium kosmiczne dostarczy naukowcom szerokiego i wyjątkowego obrazu tego, jak wiatr słoneczny odkształca niewidzialną magnetyczną tarczę Ziemi.
Ziemia jest nieustannie bombardowana przez łagodne strumienie, a czasami gwałtowne wyrzuty naładowanych cząstek pochodzących ze Słońca. Na szczęście nasza planeta posiada ogromną tarczę magnetyczną zwaną magnetosferą. Osłona ta zatrzymuje większość tych cząstek, pozwalając utrzymać na Ziemi warunku sprzyjające życiu. Globalny obraz interakcji między Słońcem a Ziemią Wystrzelona niedawno wspólna europejsko-chińska misja SMILE (Solar wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer) wykorzysta nowatorską technikę mapowania pola magnetycznego. Umożliwi to szerokie spojrzenie na to, jak magnetosfera reaguje na materię wysyłaną w naszym kierunku przez Słońce. Choć wiele sond kosmicznych badało wpływ wiatru słonecznego i koronalnych wyrzutów masy na ziemską osłonę magnetyczną, koncentrowały się one głównie na lokalnych procesach i pojedynczych zdarzeniach pogodowych w kosmosie. Można je nazwać misjami „nastawionymi na szczegóły”. SMILE jest przeciwieństwem takiego podejścia. Dzięki szerokokątnym obserwacjom w promieniowaniu rentgenowskim i ultrafioletowym będzie pierwszą misją, która uzyska prawdziwie globalny obraz interakcji między Słońcem a Ziemią. Jeden statek zamiast flotylli Do niedawna sądzono, że taki globalny obraz wymagałby całej flotylli satelitów, co wiązało się z ogromnymi kosztami i trudnościami technicznymi. Jednak obserwacje prowadzone przez teleskop rentgenowski XMM-Newton oraz wcześniejszą misję ROSAT ujawniły nową metodę badania magnetosfery, którą SMILE wykorzysta po raz pierwszy. – Tym, czego naprawdę chcemy, jest możliwość obrazowania jak największej części magnetosfery, aby zanalizować jej globalną dynamikę – powiedział dr Colin Forsyth, fizyk plazmy z University College London i europejski współkierownik naukowy misji w ramach Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Uzyskanie takiego globalnego obrazu wymaga umieszczenia satelity SMILE na silnie eliptycznej orbicie, dochodzącej do wysokości 121 tysięcy kilometrów nad biegunem północnym. Jest to jedna trzecia średniej odległości Ziemia–Księżyc. Z tego punktu główny instrument misji – teleskop rentgenowski – będzie monitorował całą zwróconą ku Słońcu krawędź magnetosfery. Gdy naładowane cząstki wiatru słonecznego przechwytują elektrony neutralnych atomów w górnych warstwach atmosfery Ziemi, elektrony te emitują promieniowanie rentgenowskie. Mapowanie tego promieniowania w wąskiej strefie granicznej, gdzie wiatr słoneczny styka się z magnetosferą, pozwoli SMILE śledzić niemal w czasie rzeczywistym reakcję ziemskiej tarczy magnetycznej. Jak przekonuje Colin Forsyth, obserwacje powinny zapewnić znacznie lepsze zrozumienie tej interakcji między Słońcem a Ziemią. Co nam mówią zorze polarne? Drugi instrument misji zajmie się jednym z najbardziej spektakularnych zjawisk natury, czyli zorzami polarnymi. Gdy wiatr słoneczny jest skierowany ku biegunom magnetycznym Ziemi, naładowane cząstki powodują świecenie gazów atmosferycznych w całej gamie barw. Większość emitowanego promieniowania występuje jednak w niewidzialnym dla ludzkiego oka zakresie ultrafioletu, który będzie obserwowany przez ultrafioletowy teleskop obrazujący SMILE. Wspólnie oba instrumenty mają pokazać, w jaki sposób cząstki pochodzące ze Słońca przenikają przez magnetosferę i dostają się do ziemskiej atmosfery. – Obrazowanie zorzy polarnej jest ważnym elementem misji SMILE, którego obecnie bardzo brakuje w międzynarodowych programach badawczych – powiedział Vassilis Angelopoulos, naukowiec zajmujący się badaniami kosmosu na University of California w Los Angeles. SMILE jest też pierwszym przedsięwzięciem zaprojektowanym, rozwiniętym i zarządzanym przez ESA oraz Chińską Akademię Nauk (CAS). Jak podkreśla prof. Carole Mundell, dyrektorka ds. naukowych ESA, obserwacje prowadzone przez sondę staną się ogromnym wsparciem dla międzynarodowej współpracy w badaniach kosmosu. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polacy zapolują na międzygwiezdną kometę. Dostarczyliśmy pierwszy instrument do przełomowej sondy ESA
Sonda Comet Interceptor ma przechwycić kometę spoza Układu Słonecznego i dokładnie ją zbadać, za pomocą urządzeń umieszczonych na trzech statkach kosmicznych. Polscy naukowcy i inżynierowie z Centrum Badań Kosmicznych PAN właśnie ukończyli pierwszy instrument tej brawurowej misji. To już druga misja kometarna, w której bierzemy udział.
W czwartek, 14 maja zakończono ostatnie testy zintegrowanego instrumentu DFP-B2 (Dust, Fields and Plasma), opracowanego na potrzeby misji Comet Interceptor Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Urządzenie znajduje się już w zakładach firmy SENER — hiszpańskiego integratora odpowiedzialnego za jedną z trzech sond misji. Dla rodzimego sektora kosmicznego jest to wyjątkowe wydarzenie, ponieważ pierwszy raz ogromnym, międzynarodowym zespołem partnerów naukowych i technologicznych odpowiedzialnych za DFP-B2 kieruje polska instytucja. Polacy w europejskiej czołówce badań nad kometami Centrum Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk (CBK PAN) jako pierwszy z zespołów misji ukończyło instrument lotny sondy Comet Interceptor, której start planowany jest na 2029 rok. Instytut brał też udział w pierwszej historycznej misji kometarnej ESA. Na potrzeby sondy Rosetta przygotował wówczas kluczowe elementy instrumentu MUPUS opracowywanego przez Niemiecką Agencję Kosmiczną. Jak schwytać kometę międzygwiezdną? Misja Comet Interceptor została wybrana do realizacji przez ESA w 2019 roku, a formalnie zatwierdzona w 2022 roku. Jej celem jest zbadanie tzw. dziewiczej komety długookresowej pochodzącej z Obłoku Oorta lub obiektu międzygwiezdnego wchodzącego do Układu Słonecznego po raz pierwszy. To komety takie, jak na przykład 1I/ʻOumuamua czy przebywająca właśnie w naszym układzie planetarnym 3I/ATLAS. Comet Interceptor jest pierwszą w historii misją ESA zaprojektowaną do przechwycenia i analizy tego typu obiektu kosmicznego. Co skrywają komety spoza Układu Słonecznego? – Komety są swego rodzaju kapsułami czasu. Ich jądra zawierają zamrożone molekuły pochodzące z okresu formowania się Układu Słonecznego lub — w przypadku obiektów międzygwiezdnych — z innych układów planetarnych. Możliwość zbadania takiego obiektu byłaby wyjątkową szansą na zrozumienie warunków panujących podczas narodzin planet i systemów planetarnych — podkreśla prof. Hanna Rothkaehl z CBK PAN, liderka naukowa instrumentu DFP i całego, międzynarodowego konsorcjum instrumentu. Sonda „przyczai się” w punkcie libracyjnym Potrójna sonda zostanie „zaparkowana”w tzw. punkcie libracyjnym L2 znajdującym się około 1,5 mln km za Ziemią po stronie nocnej. Tam, nie tracąc wiele paliwa, będzie mogła czekać nawet dwa lata na odpowiedni obiekt. Gdy astronomowie potwierdzą, że do naszego układu wleciał obiekt międzygwiezdny, Comet Interceptor wyruszy w jego kierunku, dogoni go i na miejscu wypuści dwa mniejsze satelity. Te, okrążając kometę, wykonają jej precyzyjne pomiary i stworzą mapę 3D obiektu. Instrument DFP zbada pył, pola magnetyczne i elektryczne oraz plazmę w otoczeniu komety. Zintegrowane instrumenty DFP zostaną rozmieszczone zarówno na głównym statku A, jak i na mniejszej sondzie B2, umożliwiając jednoczesne wielopunktowe pomiary takich parametrów jak: gęstość, temperatura i prędkość plazmy, rozkłady energii elektronów, jonów i atomów neutralnych, właściwości plazmy pyłowej oraz potencjał statku kosmicznego. Trwają testy drugiego instrumentu – Testy drugiego, większego instrumentu, który zostanie zamontowany na statku-matce, powinny zakończyć się do połowy lata. Będzie on wyposażony w sensory podobne do tych znajdujących się na mniejszej sondzie, ale także w dodatkowe analizatory plazmy, sondy Langmuira i dwa analizatory cząstek — wszystko po to, aby lepiej zrozumieć środowisko otaczające kometę — mówi mgr inż. Konrad Aleksiejuk, kierownik Laboratorium Mechatroniki i Robotyki Satelitarnej CBK PAN oraz członek zespołu misji Comet Interceptor. Start misji Comet Interceptor planowany jest na przełom lat 2028 i 2029. Sondę wyniesie potężna europejska rakieta Ariane 6. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zagadkowa kometa 3I/ATLAS prześwietlona. Sonda JUICE doskonale wykorzystała okazję
Wystrzelona trzy lata temu sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE leci w kierunku księżyców Jowisza. Trafi tam dopiero w roku 2031, lecz już teraz pokazała, co potrafią jej czułe instrumenty. Naukowcy misji wykorzystali sondę do zbadania międzygwiezdnej komety, która od ubiegłego roku elektryzuje środowisko naukowe.
„Ekstremalna, ale nie egzotyczna” – tak naukowcy misji JUICE podsumowują dane zebrane przez JUICE podczas obserwacji komety 3I/ATLAS. Co takiego zobaczyły oczy Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE)? Pięć zagadek 3I/ATLAS JUICE przemierza Układ Słoneczny wykorzystując asysty grawitacyjne, by dotrzeć do tzw. układu Jowisza zużywając jak najmniej paliwa potrzebnego do badań na miejscu. W listopadzie 2025 r. sonda znalazła się we właściwym miejscu we właściwym czasie, by obserwować międzygwiezdną kometę 3I/ATLAS tuż po jej największym zbliżeniu do Słońca. Zespoły operacyjne misji uruchomiły pięć instrumentów naukowych sondy, aby zebrać informacje o zachowaniu aktywnej komety. Po trzymiesięcznym oczekiwaniu na przesłanie danych na Ziemię, naukowcy spędzili kolejne tygodnie na ich analizie. Wyniki są nadal wstępne, prace trwają, ale już sporo się dowiedzieliśmy. Analizy podzielono na pięć kluczowych kwestii. Oto one: 1. Para wodna zapełniłaby 70 basenów olimpijskich 2 listopada 2025 r. spektrometr MAJIS wykrył, że kometa emitowała 2000 kg pary wodnej na sekundę – co odpowiada 70 basenom olimpijskim dziennie. Komety składają się głównie z lodu, który wraz ze zbliżaniem się obiektu do Słońca sublimuje, czyli przechodzi w gaz. Ilość pary wodnej nie jest tu wyjątkowa, ale znajduje się powyższej oczekiwanego zakresu dla komety blisko Słońca, w porównaniu z wcześniej badanymi, takimi jak 67P (300 kg/s) i Halley (20 000 kg/s). 2. Większość pary wodnej była uwalniana w kierunku Słońca Instrument SWI również wykrył parę wodną. Pokazał że była uwalniana głównie ze strony skierowanej ku Słońcu. Dane sugerują też, że znaczna część tej pary nie pochodzi bezpośrednio z jądra komety, lecz z lodowych ziaren pyłu unoszących się w otoczce gazowo-pyłowej, czyli tzw. komie. Zespół instrumentu SWI analizuje dane, aby określić proporcje „lekkiej” wody (H₂O) do „półciężkiej” (HDO), mierzonej przez teleskopy ALMA i Webb. Stosunek tych form wody jest ważnym wskaźnikiem – swoistym „odciskiem palca”, który opisuje gdzie i jak powstał dany obiekt. ALMA i Webb wykazały, że stosunek ten dla 3I/ATLAS jest niezwykle wysoki – prawdopodobnie dlatego, że powstała w bardzo zimnym i starym środowisku, z silnym promieniowaniem ultrafioletowym młodych gwiazd. Zespół SWI bada, czy dane z Juice potwierdzają te wyniki. 3. Ogon pyłowy ma co najmniej 5 milionów km. Spektrograf UVS obserwował światło emitowane przez atomy tlenu, wodoru i węgla w komecie i jej ogonie pyłowym. Każdy z tych pierwiastków emituje światło o określonych długościach fal, które UVS rejestruje. Wykryto wszystkie trzy pierwiastki, w obszarze sięgającym ponad 5 milionów km. od jądra komety. Ogony pyłowe są powszechne w aktywnych kometach i mogą osiągać długość nawet 10 milionów km. 4. Ta międzygwiezdna kometa wygląda… jak zwykła kometa! Kamera wysokiej rozdzielczości JANUS również zarejestrowała gaz i pył. Mimo odległości ponad 60 milionów km., JANUS dostrzegł wyraźną komę oraz dwa ogony. Rozciągają się one w kierunku przeciwnym do Słońca, wzdłuż toru ruchu komety. Widać też słabsze struktury wskazujące na interakcje z promieniowaniem, cząstkami i polem magnetycznym Słońca. Mimo międzygwiezdnego pochodzenia, 3I/ATLAS zachowuje się jak typowa kometa Układu Słonecznego. 5. 3I/ATLAS wspiera obronę planetarną Na podstawie obserwacji teleskopowych ustalono, że kometa pochodzi z dysku Drogi Mlecznej i powstała ponad 10 miliardów lat temu. Instrument NavCam uzyskał inny punkt widzenia niż teleskopy naziemne, także wtedy gdy kometa nie była widoczna z Ziemi. Zespół obrony planetarnej ESA mógł dokładniej określić jej pozycję i trajektorię. Dodatkowo, ponieważ trajektoria komety jest zmieniana przez emisję gazu i pyłu, dane z NavCam pomagają badać skład materii pozostawianej przez kometę. – 3I/ATLAS to rzadki i nieoczekiwany gość – pojawienie się tej komety było całkowitym zaskoczeniem – mówi dr Olivier Witasse, kierujący misją z ramienia ESA. – Gdy zdaliśmy sobie sprawę, że JUICE znajdzie się blisko komety, mieliśmy niepowtarzalną okazję do zebrania wyjątkowych danych. Obserwacje były trudne, bez gwarancji sukcesu, ale okazały się ogromnym bonusem dla misji – podsumowuje. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Przecenialiśmy Jowisza. „Podręczniki będą wymagały aktualizacji”
Gazowy olbrzym okazał się nieco mniejszy niż uważano. Jowisz nadal pozostaje największą planetą Układu Słonecznego, ale do tej pory źle szacowaliśmy jego wielkość. Myliliśmy się nieznacznie, ale wyraźnie. Skąd ten błąd?
Sonda Juno pozwoliła wykazać, że Jowisz jest o 24 kilometry mniejszy niż sądziliśmy. Dlaczego wcześniej zwiększyliśmy jego rozmiar i jak udało się odkryć tę „mistyfikację”? Chociaż różnica wydaje się niewielka, to dzięki temu odkryciu lepiej rozumiemy ewolucję gazowego giganta. Jak NASA odkryła nowy rozmiar Jowisza? Zaskakujące odkrycie zawdzięczamy sondzie Juno, która od 2016 roku znajduje się na orbicie Jowisza. Pomiarów dokonano za pomocą analizy zakrzywienia sygnałów radiowych wysyłanych przez sondę, gdy przechodziła ona za Jowiszem z punktu widzenia Ziemi (czyli w momencie, w którym planeta znajdowała się pomiędzy Juno a Ziemią). – Kiedy sonda Juno przechodziła za Jowiszem z perspektywy Ziemi, jej sygnał radiowy przemieszczał się przez atmosferę planety, zanim dotarł do nas – tłumaczy planetolog Eli Galanti z Instytutu Weizmana w Izraelu, kierownik badań. To pozwoliło uzyskać szczegółowe mapy temperatury i gęstości atmosfery planety. Udało się dzięki temu uzyskać możliwie najdokładniejszy obraz kształtu i rozmiaru Jowisza. O ile mniejszy jest Jowisz? Dane z Juno zaskakują Średnica równikowa Jowisza jest mniejsza o około 8 km, a średnica od bieguna do bieguna o 24 kilometry. Dotychczasowe dane pochodziły z lat 70. XX wieku i opierały się na misjach Pioneer i Voyager, które łącznie dostarczyły zaledwie 6 punktów pomiarowych. Juno wzbogaciła te informacje o 26 dodatkowych punktów. „Tych kilka kilometrów ma znaczenie” Choć zmniejszenie rozmiaru o kilka kilometrów może wydawać się pozornie nieistotne, dla naukowców ma to ogromne znaczenie. – Nawet niewielkie przesunięcie w promieniu planety pozwalają znacznie lepiej dopasować modele wnętrza Jowisza do dostępnych danych grawitacyjnych i atmosferycznych – wyjaśnia Eli Galanti. Lepsze zrozumienie rozmiaru planety umożliwia dokładniejsze modelowanie jej wewnętrznej struktury, a tym samym poznanie procesów zachodzących we wnętrzu gazowego olbrzyma. To przełomowe podejście może mieć wpływ na naszą wiedzę o innych planetach gazowych tego typu – nie tylko w Układzie Słonecznym, ale także wokół innych gwiazd. Jak wielki jest Jowisz? Ziemia to stosunkowo mała planeta – szczególnie w porównaniu z Jowiszem. Gazowy olbrzym jest tak ogromny, że zmieściłyby się w nim wszystkie inne planety, a sama Ziemia ponad 1300 razy (niegdyś Jowisz mógł być nawet większy i mieścić ich nawet 2000). Składa się głównie z wodoru i helu ze śladowymi ilościami innych gazów. Silne wiatry i burze owiewające piątą planetę od Słońca widzimy jako wyraźne przemieszczające się po niej pasy. Źródło: Reuters, Space.com, Nature Astronomy Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Archeologia kosmiczna. Czy ocalimy skarby ery kosmicznego wyścigu?
Ludzkość zostawiła w przestrzeni kosmicznej tysiące obiektów. Naukowcy i historycy zastanawiają się, czy tych najważniejszych z nich nie warto by sprowadzić na Ziemię.
Z pewnego punktu widzenia Vanguard 1 to kosmiczny śmieć: aluminiowa kula z antenami, którą Nikita Chruszczow drwiąco porównał do grejpfruta. USA wystrzeliły go w marcu 1958 r. Satelita przesyłał sygnały radiowe do maja 1964 r., po czym zamilkł. Do dziś pozostaje najstarszym na orbicie obiektem stworzonym przez człowieka. Śmieć czy skarb? Dla historyka kosmosu Matta Bille’a ten „grejpfrut” to jednak „jeden z najcenniejszych obiektów wczesnej ery kosmicznej”, który zasługiwałby na miejsce w Smithsonian Institution. Jak podkreśla, naukowcy mogliby się zeń wiele dowiedzieć o długotrwałej ekspozycji materiałów na warunki kosmiczne. Bille wraz z grupą inżynierów i historyków na konferencji Amerykańskiego Instytutu Aeronautyki i Astronautyki przedstawił plan hipotetycznej misji mającej sprowadzić Vanguarda na Ziemię. Pomysł wywołał dyskusję, ponieważ podważa zasadę in situ, czyli ochrony zabytków w miejscu ich istnienia, coraz częściej przyjmowaną również w archeologii kosmicznej. – Stare satelity trzeba zostawić tam, gdzie są – mówi Alice Gorman z Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych. – W kosmosie są bezpieczniejsze, nie należą do żadnego kraju i można je badać za pomocą zdjęć czy teledetekcji. Bille zwraca jednak uwagę, że przestrzeń wokół Ziemi szybko się zapełnia. Na orbicie krąży już ponad 14 tys. satelitów, nie licząc odłamków. Dlatego jego zespół pyta w swoim artykule, czy powinniśmy kiedyś rozważyć sprowadzenie historycznych obiektów. I które z nich mogłyby na to zasługiwać. Wskazuje też 11 kolejnych kandydatów – każdy z nich to „pierwszy raz” w historii jakiegoś kraju lub przełomowa misja. Zabytkowe obiekty kosmiczne Vanguard 1 USA, wystrzelony 17 marca 1958 r. niska orbita okołoziemska Drugi amerykański satelita na orbicie (pierwszy, Explorer 1, spłonął w atmosferze w 1970 r.). Jego największym osiągnięciem było potwierdzenie na podstawie zmian w orbicie, że Ziemia nie jest idealną kulą, lecz wybrzusza się w okolicach równika. Łuna 1 ZSRR, 2 stycznia 1959 r. orbita słoneczna Przy „grejpfrucie” Vanguardzie była jak piłka do jogi. To pierwszy statek kosmiczny, który opuścił ziemskie pole grawitacyjne. Celem był Księżyc, ale minął go o jakieś 6 tys. km. Zamiast tego Łuna 1 jako pierwsza weszła na orbitę wokół Słońca. Pioneer 4 USA, 3 marca 1959 r. orbita słoneczna Pierwsza amerykańska sonda, która opuściła orbitę Ziemi. Również nie osiągnęła celu – minęła Księżyc zbyt daleko, by zrobić planowane zdjęcia. Przekazała jednak cenne dane o ziemskich pasach radiacyjnych. TIROS 1 USA, 1 kwietnia 1960 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy satelita meteorologiczny NASA. Dziś trudno wyobrazić sobie prognozowanie pogody bez takich urządzeń, ale wtedy ich przydatność stała pod dużym znakiem zapytania. TIROS 1, określany w kronikach filmowych jako „latające pudełko na kapelusze”, pokazał ich potencjał. Telstar USA, 10 lipca 1962 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy aktywny satelita komunikacyjny. Przesyłał obraz telewizyjny przez Atlantyk, aż został uszkodzony przez promieniowanie pochodzące z amerykańskiej próby nuklearnej na dużej wysokości. Działał tylko siedem miesięcy. Alouette 1 Kanada, 29 września 1962 r. niska orbita okołoziemska Kanada stała się trzecim krajem w kosmosie. Satelita przez 10 lat pracy przesłał ok. 2 mln pomiarów jonosfery – warstwy atmosfery odbijającej fale radiowe. Vela 1A i Vela 1B USA, 17 października 1963 r. wysoka orbita okołoziemska Wystrzelone tuż po podpisaniu traktatu o częściowym zakazie prób jądrowych. Ich zadaniem było wykrywanie eksplozji nuklearnych i określanie ich lokalizacji poprzez triangulację. Early Bird USA, 6 kwietnia 1965 r. orbita geostacjonarna Pierwszy komercyjny satelita komunikacyjny na orbicie stacjonarnej. Dzięki utrzymywaniu stałej pozycji umożliwiał ciągłą transmisję sygnału. To bezpośredni poprzednik satelitów, dzięki którym w latach 80. i 90. działała telewizja kablowa. Astérix Francja, 26 listopada 1965 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy francuski satelita, a przy tym pierwszy, którego nazwano imieniem postaci z komiksu. Niestety uległ uszkodzeniu przy starcie i przesłał niewiele danych. Pioneer 6 USA, 16 grudnia 1965 r. orbita słoneczna Pierwsza sonda, która badała wiatr słoneczny i międzyplanetarne pole magnetyczne. Przekazywała dane dla NASA aż do lat 90. Vega ZSRR, 15 grudnia 1984 r. orbita słoneczna Projekt prowadzony wspólnie przez naukowców ze Wschodu i Zachodu. Sonda minęła Wenus, a następnie przeleciała przez gazową otoczkę komety Halleya.
Rusza przełomowa misja kosmiczna IMAP. Na pokładzie sondy NASA jest polski instrument badawczy
Już w środę z Kennedy Space Center na Florydzie wystartuje rakieta Falcon 9, na pokładzie której znajdują się trzy satelity. Wśród nich ważąca 900 kg sonda heliosferyczna NASA IMAP, na której zainstalowany jest pierwszy w historii całkowicie polski instrument badawczy przygotowany na misję NASA. Mowa o GLOWS, fotometrze, który będzie badał wpływ wiatru słonecznego na gaz wodorowy znajdujący się w heliosferze.
Zaprojektowany i zbudowany całkowicie w Polsce eksperyment i instrument badawczy GLOWS (GLObal solar Wind Structure) ma rejestrować heliosferyczną poświatę wodoru, która może wiele powiedzieć o samej heliosferze i wietrze słonecznym. A chociaż powyższy opis brzmi stosunkowo prosto, jest to wyjątkowo zaawansowane urządzenie, z którego dane mogą odpowiedzieć na szereg podstawowych pytań dotyczących Słońca i generowanego przez niego wiatru słonecznego. GLOWS zbada heliosferę GLOWS jest fotometrem, który będzie badał wpływ wiatru słonecznego na gaz wodorowy znajdujący się w heliosferze. Jest to rozciągająca się na miliardy kilometrów w przestrzeni kosmicznej bańka. Stanowi niewidzialną granicę wokół naszego Układu Słonecznego, którą tworzą oddziaływania pomiędzy nieustannym strumieniem energetycznych cząstek ze Słońca, a materią znajdującą się pomiędzy gwiazdami — ośrodkiem międzygwiazdowym. Do tej pory tylko dwa statki kosmiczne przekroczyły granicę heliosfery, czyli tzw. heliopauzę. Były to dwie najbardziej kultowe sondy kosmiczne w dotychczasowej historii eksploracji kosmosu: Voyager 1 i Voyager 2. Pierwsza z sonda przekroczyła heliopauzę 25 sierpnia 2012 r., natomiast Voyager 2 uczynił to samo 5 listopada 2018 r. W tej chwili znajdują się w obszarze międzygwiezdnym. Voyager 1 jest w odległości około 168,49 AU (jednostek astronomicznych) od Słońca, a jego bliźniak z numerem 2 – około 140,45 AU od Słońca. Misja IMAP Jednak IMAP nie podąży śladem Voyagerów. Będzie badał całą olbrzymią heliosferę z jednego miejsca – oddalonego o 1,5 miliona kilometrów od Ziemi z tzw. punktu L1. Jest to jeden z tzw. punktów libracyjnych Lagrange’a, czyli miejsce w przestrzeni między Ziemią a Słońcem, gdzie siły grawitacyjne obu ciał oraz siła odśrodkowa równoważą się tak, że obiekt umieszczony w tym punkcie pozostaje w stałym położeniu względem Ziemi i Słońca. Jest to też miejsce, w którym pracują misje solarne SOHO i DSCOVR. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sonda-heliosferyczna-nasa-imap-jest-gotowa-do-integracji-w-misji-biora-udzial-polacy-ryc-nasa-princeton-johns-hopkins-apl-josh-diaz-a3cc1e5.jpg" width="1024" height="522" alt="Sonda heliosferyczna NASA IMAP jest gotowa do integracji. W misji biorą udział Polacy (ryc. NASA/Princeton/Johns Hopkins APL/Josh Diaz)" title="Sonda heliosferyczna NASA IMAP jest gotowa do integracji. W misji biorą udział Polacy (ryc. NASA/Princeton/Johns Hopkins APL/Josh Diaz)" /> Dlaczego obserwacje prowadzone z jednego miejsca są w tym przypadku lepsze? Tę kwestię wyjaśnił nam sam prof. David John McComas z Uniwersytetu Princeton, kierownik misji IMAP. – Trudno wyobrazić sobie statek kosmiczny, który okrążałby cały wielki heliosferyczny bąbel. Gdybyśmy chcieli wysłać sondę śladami Voyagerów, zebrałaby dane tylko z jednego miejsca. Prowadząc badania z punktu L1 możemy badać całą heliosferę. A właśnie na tym nam najbardziej zależy – wyjaśnił badacz. Udział Polaków w misji Dodał również, że udział polskiego zespołu z Centrum Badań Kosmicznych PAN w misji jest wynikiem jego znakomitej pracy wcześniejszej misji heliosferycznej IBEX. – Wówczas, m.in. dzięki współpracy z zespołem z CBK PAN odkryliśmy tzw. wstęgę IBEX. Jest to pas zwiększonej emisji energetycznych neutralnych atomów (ENA – Energetic Neutral Atoms), który otacza całe niebo niczym łuk. W danych IBEX widać ten pas jako wąską strefę, w której dociera znacznie więcej cząstek niż w innych kierunkach – wyjaśnia ekspert. Dlatego gdy prof. McComas rozważał kolejną misję, zaprosił do niej polskich naukowców i inżynierów z CBK PAN. Polski instytut przygotował eksperyment, niezbędne do jego wykonania urządzenie, a następnie będzie analizował pochodzące z niego dane. Kierownikiem projektu GLOWS jest dr hab. Maciej Bzowski. Co ważne, całość została sfinansowana z budżetu państwa w dyspozycji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy zlecenia zadania dla CBK PAN, po wcześniejszym zawarciu przez Ministra umowy z NASA. Ministerstwo wyłożyło na ten cel ponad 20 milionów złotych. Start misji IMAP zaplanowany jest na 24 września, o godz. 13:32 czasu polskiego z platformy 39A w Kennedy Space Center na Florydzie. Start można śledzić na oficjalnym kanale YT NASA: View oEmbed on the source website Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Awaria europejskiej sondy JUICE. Straciła kontakt z Ziemią tuż przed zbliżającym się przelotem nad Wenus
Już 31 sierpnia sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE (Jupiter Icy Moons Explorer) zbliży się Wenus, by wykonać manewr tzw. asysty grawitacyjnej. Jednak przez kilka długich dni nie było kontaktu ze statkiem kosmicznym, a inżynierowie obawiali się, że sonda weszła w tryb przetrwania.
Wystrzelona 14 kwietnia 2023 roku sonda JUICE leci w kierunku Jowisza, by na miejscu zbadać trzy księżyce gazowego olbrzyma – Ganimedesa, Kalisto i Europę. To światy, o których wiemy, że posiadają ogromne oceany, czyli mogą być środowiskiem przyjaznym życiu. Jednak po ponad dwóch latach praktycznie bezproblemowego lotu, nagle utracono kontakt z sondą. Problem pojawił się 16 lipca podczas rutynowego przelotu nad stacją naziemną. Antena ESA do komunikacji z kosmosem znajdująca się w Cebreros w Hiszpanii nie nawiązała kontaktu z JUICE o przewidywanej godzinie 04:50 CEST. Wstępne kontrole wykluczyły problemy ze stacją naziemną, co wymusiło przekazanie sprawy do zespołu kontroli JUICE w Europejskim Centrum Operacji Kosmicznych ESA w Darmstadt (ESOC). Próby nawiązania kontaktu ze statkiem kosmicznym za pośrednictwem innej stacji ESA w New Norcia również zakończyły się niepowodzeniem, co potwierdziło, że problem leżał po stronie statku. Jak zdiagnozować sondę kosmiczną? Bez sygnału i telemetrii inżynierowie obawiali się, że JUICE mogła przejść w tryb przetrwania – konfigurację, która jest uruchamiana w przypadku wielokrotnych awarii systemów pokładowych. W takim stanie statek kosmiczny obraca się powoli, przesuwając antenę nad Ziemią raz na godzinę. Nie wykryto jednak takiego przerywanego sygnału. – Utrata kontaktu ze statkiem kosmicznym jest jednym z najpoważniejszych scenariuszy, z jakimi możemy się zetknąć. Bez telemetrii znacznie trudniej jest zdiagnozować i rozwiązać podstawową przyczynę problemu – powiedziała Angela Dietz, kierowniczka ds. operacyjnych statku kosmicznego JUICE. Inżynierowie projektu podejrzewali albo niewłaściwe ustawienie tzw. anteny średniego zysku JUICE, albo awarię nadajnika lub wzmacniacza sygnału. Rozważano dwie strategie naprawcze: poczekanie na następny automatyczny reset statku kosmicznego za 14 dni lub wysłanie „na ślepo” poleceń w kierunku, w którym powinna znajdować się sonda. – Czekanie nie wchodziło w grę. Musieliśmy działać szybko. Czekanie dwa tygodnie na reset oznaczałoby opóźnienie ważnych przygotowań do przelotu obok Wenus – podkreśla Angela Dietz. Sygnał raz na 22 minuty Wysyłanie poleceń do znajdującej się po drugiej stronie Słońca, około 200 milionów km od Ziemi sondy było ogromnym wyzwaniem. Każdy sygnał ratunkowy potrzebował 11 minut, aby dotrzeć do statku kosmicznego. Następnie zespół musiał czekać kolejne 11 minut, aby ustalić, czy kontakt się powiódł. Sześć prób skierowania anteny średniego zysku w stronę Ziemi zakończyło się niepowodzeniem. Prace nad przywróceniem łączności trwały przez całą noc, prawie 20 godzin. Konieczne było ręczne uruchomienie pokładowych systemów komunikacyjnych sondy JUICE. W końcu polecenie dotarło do sondy JUICE i aktywowało wzmacniacz sygnału, który zwiększa siłę sygnału wysyłanego przez sondę JUICE w kierunku Ziemi. Kontakt został przywrócony, a sonda JUICE okazała się być w doskonałym stanie. Żaden z systemów nie uległ awarii. Zawiodła synchronizacja Wszystko wskazuje na to, że przyczyną problemu był błąd oprogramowania związany z synchronizacją. Funkcja oprogramowania, która włącza i wyłącza wzmacniacz sygnału, opiera się na wewnętrznym zegarze. Zegar ten nieustannie odlicza czas i co 16 miesięcy resetuje się do zera. Jeśli funkcja korzysta z zegara dokładnie w momencie jego resetowania, wzmacniacz pozostaje wyłączony, a sygnał sondy JUICE jest zbyt słaby, aby można go było wykryć z Ziemi. – Zidentyfikowaliśmy kilka możliwych sposobów, aby zapewnić, że sytuacja ta nie powtórzy się. Obecnie decydujemy, które rozwiązanie będzie najlepsze do wdrożenia – twierdzi Angela Dietz. Dodaje, że był to podręcznikowy przykład pracy zespołowej pod presją. – Dzięki spokojnemu i metodycznemu podejściu zespołu udało nam się przywrócić działanie JUICE bez trwałego wpływu na misję – przekonuje. Po usunięciu anomalii zespół JUICE ponownie skupił się na przygotowaniach do przelotu obok Wenus. JUICE minie najbliższy punkt Wenus o godz. 07:28 CEST w niedzielę 31 sierpnia, kończąc tym samym drugi z czterech planowanych manewrów asysty grawitacyjnej. Udział w misji Polaków Zaprojektowana z myślą o zimnym, ciemnym środowisku Jowisza, JUICE musi dostosować się do intensywnego ciepła słonecznego w pobliżu Wenus. Aby chronić swoje wrażliwe komponenty, statek kosmiczny wykorzystuje swoją główną antenę o wysokim zysku jako osłonę termiczną. Ze względu na ograniczenia termiczne, jego instrumenty teledetekcyjne nie mogą być aktywne podczas przelotu, więc nie zostaną zarejestrowane żadne zdjęcia Wenus. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/opracowane-przez-polakow-przyrzady-sondy-juice-rozlozyly-sie-i-dzialaja-misja-zmierza-ku-jowiszowi-ryc-esa-aoes-d9eb3cb.jpg" width="1768" height="887" alt="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" title="Opracowane przez Polaków przyrządy sondy JUICE rozłożyły się i działają. Misja zmierza ku Jowiszowi (ryc. ESA/AOES)" /> Przypomnijmy, że JUICE jest pierwszą misją klasy L (Large-class) w programie Cosmic Vision Europejskiej Agencji Kosmicznej. Sonda ma przeprowadzić szczegółowe obserwacje Jowisza i jego trzech dużych pokrytych oceanami księżyców – Ganimedesa, Kallisto i Europy – za pomocą zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Misja scharakteryzuje te księżyce zarówno jako obiekty planetarne, jak i potencjalne siedliska, dogłębnie zbada złożone środowisko Jowisza oraz zbada szerszy układ Jowisza jako archetyp gazowych gigantów w całym Wszechświecie. Sonda dotrze do układu Jowisza w lipcu 2031 roku. Swój udział w misji mają polskie podmioty kosmiczne. Przede wszystkim Centrum Badań Kosmicznych PAN, zaangażowane w misję naukowo i inżynieryjnie, oraz firma Astronika. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Solar Orbiter wykonał pierwsze zdjęcia biegunów Słońca. Przy europejskiej sondzie pracują Polacy
– To początek nowej ery heliofizyki – powiedziała o pierwszych zdjęciach biegunów słonecznych prof. Carole Mundell. Solar Orbiter, wystrzelona w 2020 roku sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej, właśnie wykonała swoje podstawowe badanie, do którego została zaprojektowana. A to wciąż nie koniec jej odkryć.
Spis treści: Południowy biegun Słońca Terra incognita Kolejne odkrycia przed nami – Dzisiaj prezentujemy pierwsze w historii ludzkości widoki bieguna słonecznego – mówi prof. Carole Mundell, dyrektor naukowa Europejskiej Agencji Kosmicznej. – Słońce jest najbliższą nam gwiazdą, źródłem życia i potencjalnym czynnikiem zakłócającym działanie nowoczesnych systemów energetycznych w przestrzeni kosmicznej i na Ziemi. Dlatego konieczne jest zrozumienie jego działania i nauczenie się przewidywania jego zachowania. Te nowe, unikatowe zdjęcia z misji Solar Orbiter są początkiem nowej ery w nauce o Słońcu. Udało się tego dokonać dzięki wprowadzeniu sondy na nową, nachyloną orbitę wokół Słońca. Południowy biegun Słońca – 17 lutego tego roku Solar Orbiter, przechodząc bardzo blisko Wenus, zaczął zmieniać swoją orbitę. Ta zmiana polegała na zwiększeniu kąta orbity względem orbity Ziemi (ekliptyki). To spowodowało, że teraz, po raz pierwszy w historii widzimy biegun południowy słoneczny pod kątem 17 stopni, o wiele większym niż mamy możliwość widzieć go z Ziemi. To oznacza mniejszy skrót perspektywiczny, lepszy widok na biegun, więcej informacji, na które czekaliśmy całe pokolenie – twierdzi dr Tomasz Mrozek, heliofizyk z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz członek grupy naukowej Solar Orbitera. Wszystkie dotychczasowe zdjęcia Słońca zostały wykonane z okolic równika słonecznego. Wynika to z faktu, że Ziemia, inne planety i wszystkie współczesne statki kosmiczne krążą wokół Słońca po płaskim dysku zwanym płaszczyzną ekliptyki. Przechylając swoją orbitę poza tę płaszczyznę, Solar Orbiter ukazuje Słońce z zupełnie nowej perspektywy. Właśnie ten unikatowy kąt widzenia sondy zmieni nasze rozumienie pola magnetycznego Słońca, cyklu słonecznego i działania pogody kosmicznej. Film nagrany przez sondę 23 marca tego roku pokazuje obserwacje Słońca prowadzone pod kątem 17° poniżej równika słonecznego, co wystarczyło, aby bezpośrednio zobaczyć południowy biegun Słońca. W ciągu najbliższych lat statek kosmiczny jeszcze bardziej nachyli swoją orbitę, więc najlepsze widoki są jeszcze przed nami. Terra incognita – Nie wiedzieliśmy, czego dokładnie możemy się spodziewać po tych pierwszych obserwacjach. Bieguny Słońca to dosłownie terra incognita – mówi prof. Sami Solanki, który kieruje zespołem instrumentu PHI z Instytutu Badań Układu Słonecznego im. Maxa Plancka (MPS) w Niemczech. Każdy z instrumentów sondy obserwuje Słońce w inny sposób. PHI obrazuje Słońce w świetle widzialnym i mapuje pole magnetyczne powierzchni Słońca. EUI obrazuje Słońce w świetle ultrafioletowym, ujawniając gaz o temperaturze miliona stopni w zewnętrznej atmosferze Słońca, czyli w koronie. Instrument SPICE rejestruje światło pochodzące z gazów o różnych temperaturach nad powierzchnią Słońca, ujawniając w ten sposób różne warstwy atmosfery słonecznej. Porównując i analizując uzupełniające się obserwacje wykonane przez te trzy instrumenty, możemy dowiedzieć się, jak materia porusza się w zewnętrznych warstwach Słońca. Może to ujawnić nieoczekiwane wzorce, takie jak wiry polarne podobne do tych obserwowanych wokół biegunów Wenus i Saturna. Te przełomowe nowe obserwacje mają również kluczowe znaczenie dla zrozumienia pola magnetycznego Słońca i tego, dlaczego zmienia się ono mniej więcej co 11 lat, co zbiega się ze szczytem aktywności słonecznej. Obecne modele i prognozy dotyczące 11-letniego cyklu słonecznego nie są w stanie dokładnie przewidzieć, kiedy i z jaką siłą Słońce osiągnie swój najbardziej aktywny stan. Kolejne odkrycia przed nami – Mimo tych niezwykłych dokonań to wciąż dopiero początek odkryć. W następnych latach kolejne asysty grawitacyjne Wenus wyniosą Solar Orbiter jeszcze wyżej ponad ekliptykę i zobaczymy bieguny pod kątem większym od 30 stopni. Obserwacje biegunów pozwolą, przede wszystkim dosłownie usunąć czarne plamy z modeli Słońca. Do tej pory musieliśmy zakładać warunki panujące w tych miejscach, nie wiedząc do końca, jak okolice biegunów w rzeczywistości wyglądają – komentuje dr Tomasz Mrozek. Jednym z pierwszych odkryć naukowych wynikających z obserwacji polarnych Solar Orbitera jest upewnienie się, że na biegunie południowym pole magnetyczne Słońca jest obecnie chaotyczne. Podczas gdy normalny magnes ma wyraźny biegun północny i południowy, pomiary pola magnetycznego przeprowadzone przez instrument PHI pokazują, że na biegunie południowym Słońca występują pola magnetyczne o biegunowości zarówno północnej, jak i południowej. Zjawisko to występuje tylko przez krótki czas podczas każdego cyklu słonecznego, w momencie maksimum słonecznego. Wtedy pole magnetyczne Słońca ulega odwróceniu i osiąga najwyższy poziom aktywności. Po odwróceniu pola magnetycznego powoli powinna narastać jedna polaryzacja, która przejmie kontrolę nad biegunami Słońca. Za 5–6 lat Słońce osiągnie kolejne minimum słoneczne, podczas którego jego pole magnetyczne będzie najbardziej uporządkowane, a aktywność Słońca osiągnie najniższy poziom. – Nie wiadomo jeszcze dokładnie, jak przebiega ten proces. Sonda Solar Orbiter dotarła do wysokich szerokości geograficznych w odpowiednim momencie, aby śledzić cały proces z wyjątkowej i korzystnej perspektywy – zauważa Sami. Wygląda na to, że czeka nas gorący okres odkryć solarnych. Tym bardziej, że naukowcy innej sondy solarnej Proba-3 w niedługim czasie mają pokazać światu pierwsze obrazy korony słonecznej uzyskanej przez najdłuższy, kosmiczny koronograf świata. Przy obu tych niezwykłych misjach pracują polscy inżynierowie oraz naukowcy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kosmos 482 spadnie jutro rano na Ziemię. Radziecki lądownik może uderzyć w terytorium Polski
Kosmos 482 – radziecki lądownik wystrzelony w 1972 roku – po 53 latach na orbicie zbliża się do ponownego wejścia w atmosferę. Orbita statku przebiega nad Polską.
Spis treści: Cztery tytanowe kule z nieba Sonda z zegarem do tyłu Czy Polska jest zagrożona? Dziś w nocy lub jutro rano dojdzie do wejścia w atmosferę niezwykłego obiektu. Mowa o radzieckim lądowniku wenusjańskim Kosmos 482, który został wystrzelony 31 marca 1972 r. W wyniku problemów z silnikiem, sonda zamiast oddalić się w kierunku Wenus, została na orbicie okołoziemskiej. Ale niedługo spadnie na Ziemię. Co nas czeka? 31 marca 1972 roku, równo o godzinie 06:02 CEST, radziecka rakieta Mołnia 8K78M wyniosła na orbitę okołoziemską lądownik Kosmos 482. Doszło do tego zaledwie cztery dni po udanym starcie innej sondy wenusjańskiej – Wenera 8. Po osiągnięciu orbity parkingowej, statek kosmiczny poprawnie odłączył się od rakiety nośnej, a sonda kontynuowała lot. Części rakiety nośnej weszły w atmosferę ziemską po około dwóch dniach. Nie obyło się bez problemów. Cztery tytanowe kule z nieba W nocy z 2 na 3 kwietnia 1972 roku, godzinę po północy, w okolicach miejscowości Ashburton w Nowej Zelandii spadły cztery rozżarzone kule wykonane ze stopu tytanu. Każda z nich o masie około 13,6 kg i średnicy 38 cm. Obiekty rozrzucone były w promieniu 16 km i utworzyły kratery uderzeniowe. Na szczęście nikt nie został ranny. Analizy przeprowadzone przez nowozelandzkich naukowców wykazały, że obiekty te pochodzą z ZSRR, o czym miała świadczyć m.in. zaawansowana technika spawania tytanu. Związek Radziecki zaprzeczył jednak, że pochodzą z któregoś z jego pojazdów. W rezultacie własność przeszła na rolnika, na którego terenie spadły fragmenty. Wydarzenie to znane jest jako incydent z kulami Ashburton. Sonda z zegarem do tyłu W tym czasie sonda powinna była oddalać się od Ziemi, jednak problem z timerem spowodował wyłączenie silnika stopnia ucieczkowego (Blok L) po zaledwie 125 sekundach od zapłonu. W rezultacie, zamiast lecieć w kierunku Wenus, sonda znalazła się na wydłużonej orbicie o apogeum 9806 km i perygeum 204 km. Aż wreszcie, po 53 latach od startu, Kosmos 482 wróci na Ziemię – i miejmy nadzieję, że spadnie do oceanu. Wszystko dlatego, że lądownik został zaprojektowany tak, aby przetrwać przejście przez atmosferę Wenus. W związku z czym jest całkiem możliwe, że jego fragmenty wejdą w atmosferę Ziemi. – Nawet jeśli ryzyko nie jest duże, to przy masie nieco poniżej pół tony i średnicy jednego metra, upadek lądownika przypominałby uderzenie meteorytu – tłumaczy Marco Langbroek z bloga SatTrackCam Leiden. – Analiza wejścia w atmosferę wykonana przy użyciu programu TUDAT sugeruje, że prędkość przy uderzeniu wyniesie około 65–70 m/s (ok. 242 km/godz.), o ile obiekt nie rozpadnie się wcześniej – dodaje. Czy Polska jest zagrożona? Dodajmy, że ponowne wejście w atmosferę radzieckiego statku kosmicznego nie będzie kontrolowane. Oznacza to, że nie mamy pewności, kiedy i gdzie dokładnie nastąpi ponowne wejście. Przy nachyleniu orbity 52 stopnie, wejście w atmosferę może nastąpić w dowolnym miejscu między 52° szerokością geograficzną północną a 52° szerokością geograficzną południową. Obecnie uznaje się, że powinno to nastąpić 9–10 maja, jednak to zależy od wielu czynników, w tym m.in. od aktywności Słońca w danym okresie. Najnowsze wyliczenia mówią o godz. 8 w sobotę, 10 maja, plus minus 9 godzin. Chociaż szanse, że przyziemienie nastąpi nad lądem lub obszarem zaludnionym, są niewielkie, niewygodnym szczegółem jest to, że Kosmos 482 był sondą programu Wenera. Został więc zbudowany tak, aby wytrzymać przyspieszenie oraz wysokie ciśnienie i ekstremalne ciepło Wenus. W efekcie większość lądownika może przetrwać wejście w ziemską atmosferę. Polska w zasięgu Zważając na powierzchnię ziemskich mórz i oceanów, można przyjąć, iż sonda prawdopodobnie spadnie do oceanu. Jednak inklinacja satelity to wartość maksymalna szerokości geograficznej, nad którą jest widoczny, a Polska znajduje się między 49° a 55° N. Warszawa to ok. 52,2° N – czyli teoretycznie w zasięgu. Po ostatnich problemach z fragmentami rakiety Falcon 9 należy mieć nadzieję, że tym razem schodzący w niekontrolowany sposób statek kosmiczny spadnie do oceanu. Źródło: SatTrack Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
NASA wyłącza kolejne instrumenty sond Voyager 1 i 2. Czy to przedłuży ich wyjątkową misję?
Wystrzelone w 1977 roku bliźniacze sondy Voyager 1 i 2 znajdują się daleko poza granicą heliopauzy i od lat operują w przestrzeni międzygwiezdnej. Czyni je to jedynymi dziełami ludzkich rąk poza granicami Układu Słonecznego. Ale sondom kończy się zasilanie. Inżynierowie NASA zdecydowali się wyłączyć dwa instrumenty Voyagerów w nadziei, że zaoszczędzona w ten sposób energia pozwoli pozostałym instrumentom działać jeszcze przez kilka miesięcy.
Spis treści: Trzy z dziesięciu Dodatkowy rok życia Wzorowa inżynieria kosmiczna – Voyagery są gwiazdami rocka w kosmosie od momentu ich wystrzelenia i chcemy, aby tak pozostało jak najdłużej. Jednak energia elektryczna sond jest na wyczerpaniu. Jeśli nie wyłączymy teraz żadnego instrumentu Voyagerów, prawdopodobnie będą one miały jeszcze tylko kilka miesięcy zasilania, zanim będziemy musieli ogłosić koniec misji – powiedziała Suzanne Dodd, kierująca projektem Voyagerów w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL). Trzy z dziesięciu Właśnie dlatego 25 lutego inżynierowie misji wyłączyli zdalnie eksperyment podsystemu promieniowania kosmicznego na pokładzie Voyagera 1 oraz wyłączą instrument niskoenergetycznych cząstek naładowanych Voyagera 2 24 marca. Na pokładzie każdego ze statków nadal będą działały trzy z pierwotnych dziesięciu instrumentów naukowych misji. Dzięki temu powinno udać się wydłużyć badania prowadzone przez sondy. Przypomnijmy, że wystrzelone w 1977 roku sondy Voyager 1 i 2 polegają na radioizotopowych generatorach termoelektrycznych (RTG), które generują energię elektryczną z ciepła rozpadającego się plutonu. Każda z sond traci około 4 watów mocy każdego roku. Sondy zostały zaprojektowane na 5-letnią misję i na tyle miało wystarczyć ich zasilanie. Chociaż już wówczas zakładano, że misja może się przedłużyć, a według wyliczeń energii z rozpadu plutonu-238 powinno starczyć na ponad 30 lat pracy instrumentów badawczych sond. Jak widać w tym wypadku niedoszacowanie okazało się wyjątkowo przydatne. Po 48 latach Voyagery wciąż mają niewielką ilość energii i nadal kontaktują się z Ziemią. Z pierwotnych 10 instrumentów naukowych sond pozostały tylko te, które zespół naukowy uznał za najistotniejsze dla badania heliosfery Układu Słonecznego, ochronnego bąbla wiatru słonecznego i pól magnetycznych wytwarzanych przez Słońce. Dodajmy, że Voyager 1 dotarł do krawędzi heliosfery i początku przestrzeni międzygwiezdnej w 2012 roku. Natomiast Voyager 2 osiągnął tę granicę w 2018 roku. Żaden inny statek kosmiczny stworzony przez człowieka nie operował w przestrzeni międzygwiezdnej. Dodatkowy rok życia Podsystem promieniowania kosmicznego, który został wyłączony na Voyagerze 1 w zeszłym tygodniu, to zestaw trzech teleskopów zaprojektowanych do badania promieni kosmicznych, w tym protonów z Galaktyki i Słońca. Dane z tych teleskopów pomogły zespołowi naukowemu ustalić m.in., kiedy i gdzie Voyager 1 opuścił heliosferę. Natomiast zaplanowany do dezaktywacji jeszcze w tym miesiącu instrument Voyagera 2 do pomiaru niskoenergetycznych cząstek naładowanych mierzy różne jony, elektrony i promienie kosmiczne pochodzące z naszego Układu Słonecznego i Galaktyki. Instrument składa się z dwóch podsystemów: niskoenergetycznego teleskopu cząstek do szerszych pomiarów energii oraz niskoenergetycznego analizatora cząstek magnetosferycznych do bardziej ukierunkowanych badań magnetosfery. Oba systemy wykorzystują obrotową platformę, dzięki czemu ich pole widzenia wynosi 360 stopni. Sama platforma jest zasilana silnikiem krokowym, który zapewnia 15,7-watowy impuls co 192 sekundy. Silnik został przetestowany do 500 tys. kroków – wystarczająco dużo, aby zagwarantować ciągłą pracę podczas przelotu misji obok Saturna, co miało miejsce w sierpniu 1980 roku dla Voyagera 2. Do czasu dezaktywacji na Voyagerze 2, silnik wykona ponad 8,5 miliona kroków! Wzorowa inżynieria kosmiczna – Sondy kosmiczne Voyager znacznie przekroczyły swoją pierwotną misję badania planet zewnętrznych. Wszystkie dodatkowe dane, które zebraliśmy od tego czasu, są nie tylko cenną wiedzą z zakresu heliofizyki, ale także świadectwem wzorowej inżynierii, która została zastosowana w Voyagerach. W końcu rozpoczęły badania niemal 50 lat temu i robią to do dziś – powiedział Patrick Koehn, naukowiec programu Voyager. Inżynierowie misji chcą uniknąć wyłączania instrumentów naukowych tak długo, jak to możliwe. Wszystko dlatego, że dane naukowe zebrane przez bliźniacze sondy Voyager są wyjątkowe. Po wyłączeniu tych dwóch instrumentów, Voyagery powinny mieć wystarczającą moc do działania przez kolejny rok, zanim zespół będzie musiał wyłączyć inny instrument na obu statkach kosmicznych. W tzw. międzyczasie Voyager 1 będzie nadal obsługiwał swój magnetometr i podsystem fal plazmowych. Niskoenergetyczny instrument cząstek naładowanych będzie działał do końca 2025 roku, ale zostanie wyłączony w przyszłym roku. Natomiast Voyager 2 będzie nadal obsługiwał swój magnetometr i instrumenty fal plazmowych w dającej się przewidzieć przyszłości. Podsystem promieniowania kosmicznego ma zostać wyłączony w 2026 roku. Dzięki wdrożeniu tego planu oszczędzania energii, inżynierowie uważają, że obie sondy mogą mieć wystarczającą ilość energii elektrycznej, aby kontynuować pracę z co najmniej jednym instrumentem naukowym do 2030 roku! Voyager 1 i Voyager 2 pozostają najbardziej odległymi obiektami zbudowanymi przez człowieka. Voyager 1 znajduje się w odległości ponad 25 miliardów kilometrów, a Voyager 2 ponad 21 miliardów kilometrów od Ziemi. Przesłanie sygnału radiowego z Ziemi do Voyagera 1 zajmuje ponad 23 godziny, a do Voyagera 2 – 19,5 godziny. Źródło: NASA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W Wigilię czeka nas rekordowy przelot sondy Parker Solar Probe przy Słońcu. To będą kosmiczne święta!
Parker Solar Probe ma niezwykły prezent dla miłośników astronomii na całym świecie. 24 grudnia 2024 roku amerykańska sonda dokona najbliższego w historii przelotu w pobliżu Słońca.
Spis treści: Niezbadane terytorium Prawie 1000 stopni Celsjusza Misja tylko dla odważnych Sonda słoneczna NASA dokona rekordowo bliskiego przelotu nad Słońcem w Wigilię Bożego Narodzenia. Gdy my będziemy ubierali choinki i robili ostatnie zakupy, Parker Solar Probe przeleci przez zewnętrzną atmosferę naszej centralnej gwiazdy. Dojdzie do tego dokładnie o godzinie 12:53 czasu środkowoeuropejskiego. Sonda zbliży się do powierzchni gwiazdy na odległość 6,1 miliona kilometrów. – Żaden obiekt stworzony przez człowieka nigdy nie przeleciał tak blisko gwiazdy, więc Parker przekaże nam dane z niezbadanego terytorium – napisał w oświadczeniu Nick Pinkine, kierownik operacyjny misji Parker Solar Probe w Laboratorium Fizyki Stosowanej Uniwersytetu Johna Hopkinsa (JHUAPL) w Maryland. Niezbadane terytorium 6,1 miliona kilometrów do powierzchni oznacza, że sonda wleci na niemal dwa miliony kilometrów w obszar korony słonecznej. To bardzo gorąca zewnętrzna atmosfera Słońca – jej dokładne badanie jest jednym z celów misji Parkera. Sonda będzie leciała z prędkością około 692 000 km/godz., co jest oszałamiającym wynikiem. Statek kosmiczny osiągnął go, wykonując wcześniej siedem przelotów nad Wenus i w ten sposób korzystając ze wspomagania grawitacyjnego. Wigilijny przelot będzie 22. bliskim spotkaniem Parkera ze Słońcem od czasu wystrzelenia sondy w 2018 r. Statek kosmiczny ustanowił już nowy rekord jako najszybszy obiekt zbudowany przez człowieka, który przeleciał blisko Słońca. Teraz leci siedem razy bliżej gwiazdy niż jakikolwiek inny statek kosmiczny. Prawie 1000 stopni Celsjusza W przeciwieństwie do startów rakiet NASA i lądowań na Marsie, przelot nad Słońcem nie będzie transmitowany na żywo. Zamiast tego NASA i zespół misji Parker Solar Probe aktualizują status sondy kosmicznej m.in. na stronie NASA Eyes On The Solar System Parker Solar Probe. Pozwala ona użytkownikom śledzić sondę kosmiczną i zobaczyć, gdzie znajduje się w danym momencie. Temperatura korony słonecznej to nawet milion stopni Celsjusza. Jednak rejony, w które wleci sonda, powinny mieć temperaturę „tylko” około tysiąca stopni. Elementy statku kosmicznego Parker Solar Probe i instrumenty naukowe są chronione przez osłonę termiczną szerokości 2,4 metra i grubości 11 centymetrów. Osłona, wykonana z rodzaju pianki węglowej, jest umieszczona po stronie statku kosmicznego skierowanej w stronę Słońca. Została zaprojektowana tak, aby wytrzymać temperatury do 1377 stopni Celsjusza. – Jeden metr za osłoną, gdzie znajduje się korpus statku kosmicznego, panuje prawie pokojowa temperatura – napisali zarządzający misją naukowcy z Laboratorium Fizyki Stosowanej Uniwersytetu Johna Hopkinsa. – Wszystkie jego systemy będą musiały działać idealnie, aby Parker mógł zbierać dane z dynamicznego środowiska w pobliżu gwiazdy, gdzie żaden statek kosmiczny nie odważył się podróżować. Misja tylko dla odważnych – Jest to jeden z przykładów odważnych misji NASA, polegających na zrobieniu czegoś, czego nikt inny wcześniej nie zrobił, aby odpowiedzieć na odwieczne pytania dotyczące naszego Wszechświata – powiedział Arik Posner, naukowiec programu Parker Solar Probe. – Nie możemy się doczekać, aż otrzymamy pierwszą aktualizację statusu od sondy kosmicznej i zaczniemy dostawać dane naukowe w nadchodzących tygodniach. Kiedy można spodziewać się aktualizacji z sondy Parker Solar Probe? Dla kontrolerów misji Parkera spotkanie ze Słońcem rozpoczęło się na dobre w piątek 20 grudnia. To właśnie wtedy sonda Parker Solar Probe wysłała swój ostatni sygnał na Ziemię, wskazując, że rozpoczyna przelot. – Operatorzy misji w Laboratorium Fizyki Stosowanej Johnsa Hopkinsa (APL) w Laurel w stanie Maryland otrzymali transmisję sygnału nawigacyjnego od Parkera za pośrednictwem kompleksu NASA Deep Space Network w Canberze w Australii o godzinie 19:20 czasu wschodniego, wskazując, że wszystkie systemy statku kosmicznego działają normalnie – napisała NASA w aktualizacji z 20 grudnia. Wtorek 24 grudnia to dzień przelotu sondy Parker Solar, tzw. Flyby. Zespół misji nie będzie miał kontaktu ze statkiem kosmicznym, ale powinien on wykonywać zaprogramowane działania. W czasie przelotu należy wypatrywać potencjalnego wideo lub oświadczenia wydanego przez NASA i członków zespołu misji JHUAPL, aby uczcić to wydarzenie. Dopiero zaś w piątek 27 grudnia kontrolerzy misji NASA i JHUAPL spodziewają się usłyszeć pierwszy sygnał z sondy Parker Solar Probe po przelocie. Pierwszych danych możemy natomiast spodziewać się w przyszłym tygodniu. Źródło: space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Przebadano pierwsze próbki pochodzące z niewidocznej strony Księżyca. Poznaliśmy jego nieznaną historię
Ślady po aktywności wulkanicznej sprzed nawet kilku miliardów lat odkryli naukowcy w materiałach pozyskanych z „ciemnej” strony Księżyca. Są to pierwsze wyniki naukowych analiz próbek pobranych przez chińską misję Chang'e-6, która zebrała prawie dwa kilogramy księżycowej gleby.
Spis treści: Gdzie nie sięga wzrok Ludzi tam jeszcze nie było Drobny pył – mnóstwo informacji Jedyny naturalny satelita Ziemi jest całkiem wiekowy. Wiemy, że jest niewiele młodszy od Układu Słonecznego, bo istniał już 4,46 miliarda lat temu. Nowe badania rzucają jeszcze więcej światła na dzieje tego ciała niebieskiego. Dwa niezależne od siebie chińskie zespoły badawcze wzięły pod lupę próbki zebrane tego lata z Księżyca. Gdzie nie sięga wzrok W czerwcu 2024 roku po niewidoczne z Ziemi stronie Srebrnego Globu wylądował chiński bezzałogowy pojazd kosmiczny Chang’e 6, nazwany tak na cześć chińskiej bogini Księżyca. Pobrał blisko 2 kilogramy księżycowego pyłu. Próbki te powróciły na Ziemię w specjalnej kapsule. Taki ładunek jest dla badaczy bardzo cenny. Analizując księżycowy materiał, możemy jeszcze lepiej poznać dzieje Układu Słonecznego. Do tej pory najwięcej księżycowych skał dostarczono na Ziemię w czasie trwania amerykańskiego załogowego programu Apollo. Rekordowe 110 kg przywieźli ostatni astronauci w ramach misji Apollo 17 z 1972 roku. Ludzi jeszcze tam nie było Do tej pory ludzie nie wylądowali po niewidocznej stronie Księżyca. Dlatego tak cenne są próbki pozyskane i przeanalizowane przez Chińczyków. Co powiedziały badaczom? Wynikami podzielili się na łamach prestiżowych pism „Nature” i „Science”. Pierwsze fragmenty przeanalizowane przez naukowców ujawniają dawną aktywność wulkaniczną Srebrnego Globu. – Możemy opowiedzieć historię długiej historii wulkanizmu i różnych źródeł płaszcza po drugiej stronie Księżyca – mówi Qiu-Li Li, badacz z Chińskiej Akademii Nauk w Pekinie i współautor artykułu w „Nature”. Próbki pochodzą z Basenu Biegun Południowy-Aitken. Ten gigantyczny krater uderzeniowy ma średnicę aż 2500 km. Jest największym i jednym z najstarszych na Księżycu. Powstał w wyniku uderzenia asteroidy prawie 4 miliardy lat temu. Znajduje się – jak wskazuje nazwa – w pobliżu południowego bieguna Srebrnego Globu. Drobny pył – mnóstwo informacji Zgodnie z oczekiwaniami naukowcy potwierdzili, że drobny pył – o wielkości od 1 do setek mikrometrów – zawiera mieszankę ziaren z różnych epok geologicznych. Jak opisuje Yi-Gang Xu, współautor artykułu w „Science” i petrolog z Chińskiej Akademii Nauk w Guangzhou, ciągłe bombardowanie przez mikrometeoryty i wysokoenergetyczne cząstki słoneczne rozbija skały na pył, który następnie unosi się bez przeszkód w atmosferze i ląduje w innym miejscu. Dzięki pomiarom zawartości izotopów w regolicie (księżycowym pyle) chińscy badacze odkryli, że wiele tworzących go ziaren pochodzi z lawy, która płynęła na powierzchni około 2,83 miliarda lat temu. Drugi zespół badaczy z Państwa Środka uzyskał zbliżone wyniki, ale znalazł też ziarna lawy starsze niż 4,2 miliarda lat. Nie jest jasne, z jakiej głębokości pochodzą próbki. Chang’e mógł je pobrać nawet z głębokości do 2 metrów, bo był zaopatrzony w odpowiednie wiertło. Najnowsze badania dobitnie potwierdzają wcześniejsze ustalenia, że Księżyc przez miliardy lat cechował się aktywnym wulkanizmem. W końcu nasz naturalny satelita stał się niemal statyczny. Księżyc nadal skrywa wiele zagadek. Naukowcy nie są do końca pewni, jak powstał. Analizując kolejne dane, co roku dowiadujemy się o nim coraz więcej. Na przykład w lipcu naukowcy ogłosili zlokalizowanie podziemnej jaskini. Jest położona ponad sto metrów pod powierzchnią satelity. Być może w przyszłości posłuży do stworzenia bazy dla ludzi. Źródła: Nature, Science
NASA wystrzeliła swoją największą sondę planetarną. Zbada, czy pod lodową pokrywą księżyca Jowisza jest życie
Ogromna i nowoczesna sonda NASA – Europa Clipper – wczoraj rozpoczęła swoją długą podróż w kierunku Układu Jowisza. Zbudowany w Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL), naszpikowany instrumentami badawczymi statek ma pomóc ocenić, co znajduje się pod lodową powierzchnią Europy. Zdaniem astrobiologów Europa, obok księżyca Saturna Enceladusa, jest najlepszym miejscem do odnalezienia pozaziemskiego życia.
Spis treści: Trzy miliardy kilometrów kosmicznej podróży Panele solarne wielkie jak boisko Chemiczny ślad życia Na ten moment czekaliśmy długo. W poniedziałek 14 października, sześć minut po godzinie 12 czasu lokalnego (godz. 18.06 w Polsce), ze stanowiska startowego 39A kompleksu Kennedy Space Center w niebo wzniósł się Falcon 9 firmy SpaceX. Wynosił w kosmos jedną, bezcenną sondę – Europa Clipper. Krótko po godzinie 13:00 czasu wschodniego NASA i SpaceX potwierdziły, że Europa Clipper został pomyślnie umieszczony w przestrzeni kosmicznej. Rozpoczął swą długą podróż ku jednemu z czterech największych księżyców Jowisza – Europie. Trzy miliardy kilometrów kosmicznej podróży – Sonda Europa Clipper pomyślnie oddzieliła się od rakiety. Proszę, pożegnajcie się z naszym statkiem kosmicznym– powiedział Pranay Mishra, menadżerka lotu misji z JPL Centrum NASA. Po odebraniu przez kontrolerów lotu pierwszych sygnałów ze statku kosmicznego, wiwatom i oklaskom nie było końca. Urzędnicy NASA poinformowali o możliwym problemie z wentylacją w systemie napędowym sondy, ale później potwierdzili, że system napędowy wydaje się działać zgodnie z oczekiwaniami. Tym samym rozpoczęła się długa podróż do Jowisza. Europa Clipper ma wejść na orbitę planety w 2030 roku po 5,5-letnim locie i przemierzeniu niemal trzech miliardów kilometrów. Tak długa droga jest wynikiem trajektorii wykorzystującej tzw. asysty grawitacyjne, które pozwalają nadać statkowi odpowiednią prędkość i kierunek. Sonda przeleci najpierw obok Marsa, a następnie ponownie obok Ziemi. Wykorzysta grawitację każdej z planet do zwiększenia swojej prędkości. Panele solarne wielkie jak boisko Europa Clipper zasilany jest energią słoneczną. Po rozłożeniu paneli słonecznych sonda będzie miała długość ponad 30 metrów. Mniej więcej tyle, co boisko do koszykówki. Odpowiednie możliwości manewrowania mają zapewnić 24 silniki. Ale najważniejszą częścią sondy jest dziewięć superczułych instrumentów naukowych i dodatkowe instrumenty do badań grawitacyjnych i radiowych. Po rozpoczęciu okresu orbitowania wokół Jowisza, Europa spędzi mniej więcej rok na modyfikacji swojej trajektorii, aby przygotować się do pierwszego przelotu w pobliżu Europy. Następnie sonda spędzi około trzech lat, przelatując wielokrotnie w pobliżu Europy i przesyłając dane na Ziemię. W trakcie misji sonda zbada niemal całą powierzchnię księżyca. Tych przelotów w pobliżu Europy ma być łącznie 50. Mają pozwolić ustalić, czy pod lodową powierzchnią tego księżyca istnieją miejsca, które mogłyby wspierać życie. Chemiczny ślad życia Europa Clipper będzie badać skład chemiczny pokrytego lodem księżyca, a także jego wewnętrzną strukturę i geologię. Informacje te mogą pomóc naukowcom potwierdzić, czy Europa ma odpowiednie składniki do podtrzymania życia obecnie – czy też w pewnym momencie je miała. – Szukamy środowiska nadającego się do zamieszkania – powiedziała Bonnie Buratti z zespołu naukowego misji. – Próbujemy szukać niezbędnych składników do życia. Jesteśmy niemal pewni, że na Europie jest woda w stanie ciekłym. Ale chcemy sprawdzić, czy znajdziemy tam również odpowiednie związki chemiczne i energię – czy to z aktywnej geologii, czy z czegoś innego – które pozwolą na rozwój życia. Szacuje się, że wewnętrzny ocean Europy ma dwa razy większą objętość niż wszystkie oceany na Ziemi razem wzięte. Kilka sond kosmicznych już wcześniej obserwowało Europę – w tym misje NASA Voyager 1, Voyager 2 i Galileo. Ale Europa Clipper to pierwsza sonda, która skupi się przede wszystkim na tym lodowym księżycu. Co więcej, przez pewien czas będzie badała Europę w porozumieniu z sondą Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE. Oznacza to, że lata trzydzieste naszego wieku będą zdominowane przez doniesienia z Układu Jowisza. Ciekawe, co tam znajdziemy. Źródło: NASA. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dzisiaj startuje misja Hera. Będzie badać układ planetoid, w który uderzyła sonda DART
Na stanowisku startowym SpaceX kosmodromu Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy'ego na Florydzie stoi już rakieta Falcon 9, w luku której spoczywa wyjątkowy satelita. Hera, bo taką nazwę nadano urządzeniu, jest częścią europejskiego programu obrony planetarnej. Zadaniem sondy jest ocena działania impaktora kinetycznego misji DART, który wbił się w planetoidę i zmienił jej prędkość.
Spis treści: Co zrobił DART? Impaktor kinetyczny Hera to potrójna sonda Problemy firmy SpaceX To już ostatnie chwile przed wystrzeleniem Hery, misji Europejskiej Agencji Kosmicznej. Okno startowe otwiera się 7 października i jeśli wszystko pójdzie pomyślnie, to o godzinie 16.52 naszego czasu Falcon 9 odpali rakiety pierwszego stopnia i zacznie wznosić się ku niebu. Co zrobił DART? Hera, misja Europejskiej Agencji Kosmicznej nazwana na cześć greckiej bogini małżeństwa, kobiet i rodziny, odwiedzi Dimorphosa. To planetoida o średnicy 150 metrów, w którą we wrześniu 2022 roku uderzyła sonda NASA DART (Double Asteroid Redirection Test). Dimorphos tworzy układ podwójny z inną planetoidą – Didymosem. Wynikiem zderzenia było zepchnięcie Dimorphosa z kursu i zmiana jego prędkości. A chociaż od tamtego czasu pojawiło się wiele badań efektów tego zdarzenia, to Hera umożliwi zebranie bardzo szczegółowych danych. Będą one dotyczyć zarówno powierzchni planetoidy, jak i je struktury wewnętrznej. Sonda zbada miejsce uderzenia impaktora kinetycznego i dokona szczegółowych pomiarów Dimorphosa. Wszystko po to, by pomóc naukowcom udoskonalić strategie obrony Ziemi na wypadek, gdyby w przyszłości Ziemi zagroziła jakaś planetoida. Np. taka, która mogłaby zrobić z nami to, co planetoida Chicxulub zrobiła z dinozaurami. Pierwszy realny test obrony planetarnej Ziemi, czyli właśnie DART, został uznana za sukces. Impaktor kinetyczny – DART zdołał zmienić orbitę Dimorphosa bardzo skutecznie, nawet przekraczając oczekiwania. Teraz naukowcy muszą wiedzieć szczegółowo, co się stało i jakie skutki miało to uderzenie w planetoidę – powiedział Paolo Martino, główny inżynier i zastępca kierownika projektu z bazy ESA w Noordwijk w Holandii. Po tym, jak impaktor kinetyczny DART uderzył w Dimorphosa, pęd sondy i siła pochodząca od odłamków wyrzuconych z planetoidy wybiły ją na 33 minuty z okresu orbitalnego wokół Didymosa. Zderzenie zmieniło kształt tego ciała niebieskiego i wysłało pióropusz pyłu i skał na tysiące kilometrów w przestrzeń kosmiczną. Instrumenty Hery będą rejestrować dokładny rozmiar, kształt, masę i orbitę Dimorphosa. Dzięki temu naukowcy będą mogli ustalić, jak efektywnie pęd został przeniesiony z sondy DART na kosmiczną skałę i w jakim stanie planetoida została po kolizji. Hera to potrójna sonda Misja składa się z trzech satelitów: głównego statku kosmicznego Hera oraz dwóch partnerskich cubesatów o imionach Milani i Juventas. Po przybyciu misji na miejsce, co zaplanowane jest na grudzień 2026 roku, statki rozłączą się. Cubesaty mają za zadanie mapować powierzchnię w najdrobniejszych szczegółach i mierzyć pył wokół ciała. Umieszczą też na Dimorphosie radar penetrujący grunt, co pozwoli ocenić wewnętrzną strukturę planetoidy. Następnie cubesaty podejmą próbę lądowania na planetoidzie i dokonają dalszych pomiarów. Jeśli start będzie pomyślny i Hera wejdzie na wyliczoną trajektorię, to już w marcu przyszłego roku przeleci obok Marsa. Aby dotrzeć do Dimorphosa będzie musiała przemierzyć 177 milionów kilometrów. Hera ma poruszać się w trakcie swojego lotu kosmicznego z prędkością około 6,6 km/s względem Ziemi. – Czeka nas seria zapierających dech w piersiach momentów – powiedział Paolo Martino, główny inżynier i zastępca kierownika projektu z bazy ESA w Noordwijk w Holandii. – Pierwszym z nich jest przetrwanie przez statek fazy wzbijania się rakiety w niebo. Problemy firmy SpaceX Poza rutynowym ryzykiem związanym ze złą pogodą i problemami technicznymi, które mogą zatrzymać misje na platformie startowej, pojawiły się wątpliwości co do tego, czy rakieta SpaceX będzie mogła latać. W zeszłym tygodniu Falcon 9 został uziemiony przez amerykańską Federalną Administrację Lotnictwa po raz trzeci w ciągu trzech miesięcy. Stało się to po tym, jak doświadczył awarii górnego stopnia, gdy spadał z powrotem na Ziemię. Dzisiejszy start można oglądać m.in. na oficjalnym kanale ESA. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pierwsze zdjęcie południowego bieguna Merkurego. Jest polski akcent
W chwili, gdy na terenie Europy zbliżała się północ, europejsko – japońska sonda BepiColombo przeleciała tak blisko Merkurego, iż w kosmicznej skali niemal dotknęła powierzchni planety. Mamy już pierwsze zdjęcie południowego bieguna pierwszej planety od Słońca.
Instrumenty sondy BepiColombo były w pełnej gotowości. Dzięki temu można teraz oczekiwać serii niezwykłych zdjęć i danych ze spalonej przez Słońca kosmicznej skały. Jak również pierwszego zdjęcia południowego bieguna planety. Sonda BepiColombo leci do Merkurego W nocy ze środy na czwartek (4–5 września 2024 r.) sonda BepiColombo wykonała swój 4. przelot w pobliżu Merkurego. Tym razem satelita zbliżył się do powierzchni planety na rekordowo małą odległość 165 kilometrów. Dla porównania Międzynarodowa Stacja Kosmiczna porusza się około 400 km nad naszą planetą. Ten przelot w pobliżu planety zmniejszył prędkość sondy i zmienił jej kierunek. Dał również możliwość wykonania serii zdjęć i dopracowywania operacji instrumentów naukowych przed rozpoczęciem głównej misji. Południowy biegun Merkurego Kontrolerzy misji potwierdzili, że wszystkie systemy sondy podczas krytycznego manewru działały poprawnie. Kamery zarejestrowały obrazy pokrytej kraterami powierzchni Merkurego. Najważniejszymi z nich są pierwsze w historii obrazy nieuchwytnego dotąd południowego bieguna Merkurego. Pierwsze opublikowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) oraz Japońską Agencję Eksploracji Przestrzeni Kosmicznej JAXA zdjęcie południowego bieguna najbardziej wewnętrznej planety Układu Słonecznego zostało wykonane przez jedną z kamer monitorujących sondę. Południowy biegun planety jest widoczny na zdjęciu w prawej górnej części dysku Merkurego. Historyczna fotografia została wykonana około 23 minuty po największym zbliżeniu satelity do planety, gdy sonda BepiColombo znajdowała się około 3500 kilometrów od powierzchni Merkurego. Przygotowania do głównej fazy misji – Jesteśmy zachwyceni sukcesem tego przelotu – powiedział Johannes Benkhoff, naukowiec projektu BepiColombo. – Zebrane dane dadzą nam nowy wgląd w ewolucję Merkurego i pomogą dostroić nasze instrumenty do głównej misji naukowej – dodał badacz. W trakcie wczorajszego przelotu w pobliżu Merkurego działało 10 instrumentów badawczych sondy. W najbliższych dniach będę spływały kolejne informacje z przelotu, dając nam przedsmak odkryć naukowych, których możemy się spodziewać po głównej misji. Działały m.in. przyrządy do monitorowania magnetyzmu, plazmy, które pobrały próbki z otoczenia przed, w trakcie i po największym zbliżeniu. – Ekscytuje mnie myśl, jak bardzo BepiColombo może poszerzyć nasze zrozumienie i wiedzę na temat Merkurego podczas tych krótkich przelotów – mówi Johannes Benkhoff. Światowej klasy laboratorium – Mogliśmy przelecieć naszym światowej klasy laboratorium naukowym przez różnorodne i niezbadane części środowiska Merkurego, do których nie będziemy mieli dostępu, gdy już znajdziemy się na orbicie planety. Jednocześnie uzyskujemy przewagę w przygotowaniach docelowej fazy misji. Dzięki zebranym danym przejdziemy do głównej misji naukowej tak szybko i płynnie, jak to możliwe – dodał. Przypomnijmy, że wystrzelona w październiku 2018 roku sonda BepiColombo składa się z 2 statków kosmicznych: Mercury Planetary Orbiter Europejskiej Agencji Kosmicznej, Mercury Magnetospheric Orbiter Japońskiej Agencji Eksploracji Przestrzeni Kosmicznej. W tej chwili jednostki podróżują wspólnie, jednak rozdzielą się po docelowym wejściu na orbitę Merkurego w 2026 roku. Będą badały i analizowały najbardziej wewnętrzną planetę naszego układu przy pomocy 16 instrumentów naukowych. Polski akcent w BepiColombo Przy jednym z tych instrumentów – Mercury Radiometer and Thermal Infrared Spectrometer (MERTIS) – pracowali również polscy inżynierowie z Centrum Badań Kosmicznych PAN. Zaprojektowali i zbudowali MPOI-Pointing Unit, który służy do orientacji kierunku pomiaru instrumentu MERTIS. W miarę jak BepiColombo kontynuuje swoją podróż, narasta oczekiwanie na przełomowe odkrycia, które czekają, gdy misja rozpocznie swoją podstawową fazę naukową, obiecując odkrycie tajemnic najgłębszego świata naszego Układu Słonecznego. Źródło: ESA – BepiColombo Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sonda JUICE perfekcyjnie wykonała manewr podwójnej asysty grawitacyjnej! Teraz zmierza ku Wenus
Ten manewr trwał dobę. Najpierw największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej JUICE przeleciała w pobliżu Księżyca, by dzięki jego grawitacji przyspieszyć. Natomiast 24 godziny później zbliżyła się do Ziemi na odległość mniejszą niż ta, po której poruszają się duże satelity telekomunikacyjne. – Byliśmy zachwyceni, widząc JUICE ponownie tak blisko Ziemi – skomentował wydarzenie Ignacio Tanco, kierownik operacyjny misji.
W tym artykule: Wcisnąć pedał gazu do maksimum Niewidzialna linia grawitacyjna JUICE leci ku Wenus Polskie akcenty w misji JUICE Przygotowanie do tego manewru trwały wiele miesięcy. Celem misji JUICE jest zbadanie lodowych księżyców Jowisza. Specjaliści przeprowadzili setki symulacji mających wyłowić każdy najdrobniejszy problem, jaki mógł się pojawić przy przejściu sondy korytarzem pomiędzy Księżycem a Ziemią. Był to historyczny, pierwszy manewr z wykorzystaniem podwójnej asysty grawitacyjnej. Wcisnąć pedał gazu do maksimum – To jak bardzo szybki przejazd przez wyjątkowo wąski korytarz. Wciśnięcie pedału gazu do maksimum, gdy margines na poboczu drogi wynosi zaledwie milimetry – wyjaśniał na konferencji prasowej Ignacio Tanco z ESA. Największe zbliżenie do Księżyca miało miejsce 19 sierpnia o godzinie 23:15 CEST. Sonda JUICE zbliżyła się do Ziemi nieco ponad 24 godziny później, o godz. 23:56 CEST 20 sierpnia. Przelot w pobliżu Księżyca zwiększył prędkość sondy o 0,9 km/s względem Słońca, kierując ją w stronę Ziemi. Natomiast przelot w pobliżu Ziemi wyhamował JUICE o 4,8 km/s w stosunku do Słońca, kierując satelitę na nową trajektorię w stronę Wenus. Ogólnie rzecz biorąc, przelot w pobliżu Księżyca i Ziemi odchylił sondę o kąt 100° w porównaniu z trajektorią sprzed przelotu. – Zasadniczo manewr asysty grawitacyjnej polega na takim poprowadzeniu trajektorii obiektu, aby odpowiednio wykorzystać przyciąganie dużych ciał niebieskich, które biorą w nim udział. W efekcie dodają mu energii kinetycznej niczym za pomocą procy – wyjaśnia mgr inż. Jędrzej Baran, który należy do działającej w Centrum Badań Kosmicznych PAN grupy pracującej przy jednym z 10 instrumentów sondy JUICE, Radio & Plasma Waves Investigation (RPWI). Niewidzialna linia grawitacyjna – Należy sobie wyobrazić, że nasz pędzący przez przestrzeń kosmiczną statek kosmiczny używając swoich silników tak poprowadzi trajektorię swojego lotu, by złapać się na niewidzialną linę grawitacyjną do poruszających się przez Układ Słoneczny Ziemi i Księżyca. Najpierw nasz jedyny naturalny satelita delikatnie zakrzywi drogę, po jakiej porusza się sonda JUICE. To znacznie poprawi efektywność drugiej części manewru, czyli regularnej asysty z wykorzystaniem Ziemi – tłumaczy inżynier. Dodaje, że mimo wielu testów jest to bardzo ryzykowna operacja. Podczas przelotów w pobliżu Księżyca i Ziemi włączono dwie kamery monitorujące statek. Były zaprojektowane do obserwowania procesu rozkładania się elementów sondy na orbicie. Bo tak wielkie urządzenie, jak JUICE, którego same panele słoneczne mają powierzchnię 97 metrów kwadratowych, musiało być złożone w trakcie lotu na orbitę. Po tym wydarzeniu kamery nie miały być już używane. Jednak specjaliści misji uznali, że można spróbować wykorzystać je do sprawdzenia, jak sonda „widzi” Księżyc i Ziemię. Przelot w pobliżu Księżyca był nawet relacjonowany na żywo, a widzowie mieli szansę obejrzeć cztery zdjęcia przesłane przez sondę. Niestety, przelot w pobliżu naszej planety nie mógł być relacjonowany, ponieważ potężne anteny łącznościowe Deep Space Network, ze względu na bliskość sondy, nie były w stanie płynnie przekazywać sobie łączności z nią. JUICE leci ku Wenus Mimo to zbliżenie do Ziemi na zaledwie 6840 km nad Azją Południowo-Wschodnią i Oceanem Spokojnym pozwoliło wykonać sondzie serię zdjęć oraz zebrać dane naukowe za pomocą ośmiu z dziesięciu instrumentów. W dodatku udało się przeprowadzić całą operację, wykorzystując minimalną ilość paliwa. – Dzięki bardzo precyzyjnej nawigacji zespołu ESA ds. dynamiki lotu, udało nam się zużyć tylko niewielki ułamek paliwa zarezerwowanego dla tego przelotu. Zwiększy to margines, który zachowujemy na czarną godzinę lub by przedłużyć misję naukową, gdy dotrzemy do Jowisza – dodał Ignacio Tanko. Teraz JUICE bezpiecznie zmierza w kierunku Wenus. To przy tej planecie zaplanowana jest kolejna asysta grawitacyjna statku. Jednak na to wydarzenie będziemy musieli poczekać jeszcze rok. Sonda JUICE została wyniesiona w kosmos 5 kwietnia 2023 roku dzięki rakiecie Ariane 5. Największy europejski satelita wykona szczegółowe obserwacje gazowego olbrzyma Jowisza i jego trzech dużych księżyców oceanicznych – Ganimedesa, Kallisto i Europy. Ambitna misja scharakteryzuje te ciała niebieskie za pomocą potężnego zestawu instrumentów teledetekcyjnych, geofizycznych i in situ. Naukowcy chcą dowiedzieć się więcej o tych fascynujących miejscach jako potencjalnych siedliskach dla przeszłego lub obecnego życia. Polskie akcenty w misji JUICE JUICE będzie dogłębnie monitorować złożone środowisko magnetyczne, promieniowanie i plazmę Jowisza oraz jego wzajemne oddziaływanie z księżycami. Zbada system Jowisza jako archetyp dla systemów gazowych olbrzymów we Wszechświecie. W prace nad misją zaangażowanie są Polacy. W Centrum Badań Kosmicznych PAN opracowywano duże elementy dwóch instrumentów: wspomnianego RPWI i Submillimetre Wave Instrument (SWI). Natomiast prof. Hanna Rothkaehl z CBK PAN jest też coPI (czyli współ-głównym naukowcem) RPWI. Głównym partnerem przemysłowym w tej misji była firma Astronika. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sonda JUICE wykona pierwszy w historii manewr podwójnej asysty grawitacyjnej. Wezmą w nim udział Ziemia i Księżyc
Największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej Jupiter Icy Moons Explorer (JUICE) powróci na Ziemię w dniach 19–20 sierpnia. Kontrolerzy lotu przeprowadzą urządzenie w pobliżu Księżyca, a następnie obok samej Ziemi. Ten manewr „hamowania” zabierze JUICE na skróty do układu Jowisza.
W tym artykule: Malownicza trasa JUICE Podwójna asysta grawitacyjna Pełna gotowość do manewru Polski udział w misji JUICE Jeśli we wtorek 20 sierpnia będziecie akurat w południowo-wschodniej Azji lub na Oceanie Spokojnym, to przygotujcie się na niezwykły widok. Późnym wieczorem (21:56 UTC) JUICE, największa sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), zbliży się do Ziemi na odległość niespełna siedmiu tysięcy kilometrów. Oznacza to, że zahaczy o średnią orbitę ziemską rozciągającą się powyżej dwóch tysięcy kilometrów, lecz poniżej orbity geostacjonarnej, która zaczyna się na wysokości około 35 tys. kilometrów nad równikiem. Oczywiście sonda raczej nie będzie widoczna gołym okiem. Jednak można będzie ją śledzić dzięki teleskopom, a nawet dobrej jakości lornetkom astronomicznym. Malownicza trasa JUICE Tylko dlaczego wystrzelona w ubiegłym roku sonda, której celem są lodowe księżyce Jowisza, wraca w kierunku Ziemi? Ponieważ w swojej podróży ku oddalonemu o 800 milionów kilometrów układowi Jowisza wykorzystuje grawitację ciał Układu Słonecznego. Wysłanie JUICE najprostszą drogą w kierunku największej planety Układu Słonecznego wymagałoby 60 tys. kg paliwa na pokładzie. Nawet gdyby udało się zatankować sondę taką ilością paliwa, to konieczne byłoby kolejne paliwo, które wyhamowałoby JUICE w pobliżu Jowisza. W innym wypadku sonda nie weszłaby na jego orbitę, lecz po prostu przeleciała obok i poleciała dalej w przestrzeń kosmiczną. Właśnie dlatego sondzie wyznaczono malowniczą, wykorzystującą grawitację innych planet trasę. Chodzi o to, by ostrożnie dostosować jej trajektorię i upewnić się, że dotrze do Jowisza zachowując odpowiednią prędkość i kierunek. Warto podkreślić, że trasa ta była wyliczana i ustalana przez 20 lat! Podwójna asysta grawitacyjna Sierpniowy przelot będzie historycznym wydarzeniem. Będzie to pierwszy w historii przelot tego typu sondy w pobliżu Księżyca i pierwszy w historii manewr podwójnej asysty grawitacyjnej. Manewr ten zmieni prędkość i kierunek JUICE, co wywoła zmianę orientacji sondy w przestrzeni. Będzie to niezwykle śmiały wyczyn. Najmniejszy błąd może zepchnąć sondę z kursu i doprowadzić do gwałtownego i katastrofalnego zakończenia misji. Podczas przelotu w pobliżu Ziemi, grawitacja naszej planety wyhamuje sondę i zmieni jej trajektorię, kierując JUICE na trasę w pobliżu Wenus. Ten drugi bliski przelot odbędzie się w sierpniu 2025 roku. Od tego momentu zacznie dochodzić do wzrostu energii, aż Wenus gwałtownie przyspieszy sondę i skieruje ją ponownie w stronę Ziemi. Jak twierdzą specjaliści ESA – taki sposób przyspieszania sondy można przyrównać do wypicia trzech espresso jednego po drugim. Pełna gotowość do manewru Eksperci z obsługi misji przygotowywali się do sierpniowego wydarzenia od kilku miesięcy. W lipcu odbyły się nawet warsztaty mające symulować przelot i pozwolić wyłapać ewentualne problemy, do jakich może dojść podczas manewru asysty grawitacyjnej. Jak informuje ESA – eksperci są pewni sukcesu. Choć podkreślają, że jest to ryzykowne wyzwanie, z którym nie spotkała się żadna inna misja kosmiczna. Jak ujął to Ignacio Tanco, kierownik operacyjny ds. statków kosmicznych ESA: to jak bardzo szybki przejazd przez wyjątkowo wąski korytarz. Wciśnięcie pedału gazu do maksimum, gdy margines na poboczu drogi wynosi zaledwie milimetry. Tak bliski przelot przy Księżycu oraz przy Ziemi wymaga precyzyjnych manewrów nawigacyjnych wykonywanych w czasie rzeczywistym. Od 17 do 22 sierpnia JUICE będzie w stałym kontakcie ze stacjami naziemnymi na całym świecie. Operatorzy będą przez całą dobę monitorować dane z sondy i w razie potrzeby dokonywać drobnych korekt, aby utrzymać statek kosmiczny na właściwym kursie. Polski udział w misji JUICE Dodajmy, że w misję zaangażowani są Polacy. Inżynierowie Centrum Badań Kosmicznych PAN zaangażowani byli w prace nad dwoma z 10 instrumentów JUICE: Radio & Plasma Wave Investigation (RPWI) – którego celem jest badanie plazmowego środowiska Jowisza i jego księżyców. W tym fal radiowych i plazmowych, które mogą dostarczyć cennych informacji o magnetosferze Jowisza oraz interakcjach między Jowiszem a jego księżycami; Submillimeter Wave Instrument (SWI) – który służy do badania atmosfery Jowisza oraz jego księżyców poprzez obserwacje w zakresie submilimetrowych długości fal. Instrument ten umożliwia analizę składu chemicznego, dynamiki atmosferycznej oraz procesów fizycznych zachodzących na Jowiszu i jego lodowych księżycach. Dodatkowo dr hab. Hanna Rothkaehl z CBK PAN jest tzw. coPI instrumentu RPWI. Głównym partnerem przemysłowym CBK PAN w pracy nad RPWI była firma Astronika. Źródło: ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pod powierzchnią Merkurego może kryć się gruba warstwa diamentów. Czy da się do nich dotrzeć?
Naukowcy podejrzewają, że wewnątrz Merkurego może znajdować się kilkunastokilometrowa warstwa diamentów. Symulacje umiejscawiają ją między jądrem a płaszczem najmniejszej planety Układu Słonecznego. Odkrycie może pomóc wyjaśnić, w jaki sposób powstaje pole magnetyczne Merkurego.
W tym artykule: Tajemnicza planeta Merkury Zagadka powierzchni Merkurego Jak gruby jest płaszcz Merkurego Warstwa diamentów we wnętrzu planety Pole magnetyczne Merkurego W czasopiśmie „Nature Communications” ukazała się zaskakująca praca naukowców z Chin i Belgii. Sugeruje ona, że w środku Merkurego – najmniejszej planety Układu Słonecznego – miałaby się znajdować warstwa diamentów. Jej grubość szacowana jest aż na 15–18 km. Badacze podejrzewają, że diamenty ukrywają się kilkaset kilometrów pod powierzchnią planety, na granicy pomiędzy płaszczem a jądrem. Tajemnicza planeta Merkury W skład Układu Słonecznego wchodzą cztery planety skaliste: Mars, Ziemia, Wenus i właśnie Merkury. Wszystkie uformowały się w podobnym okresie, ok. 4,5 mld lat temu. Jednak zasadniczo różnią się od siebie, a bodaj najbardziej zagadkową budowę ma Merkury. Planeta ta ma promień wynoszący 2440 km. To ok. 1/3 promienia Ziemi. Jednak większość jego wnętrza zajmuje metaliczne jądro. Ma ono promień aż 2074 km, co stanowi 85 proc. promienia globu. Jądro to jest częściowo płynne, a od powierzchni oddziela go cienka, zaledwie kilkusetkilometrowa warstwa płaszcza. Zagadka powierzchni Merkurego Dużą część informacji, jakie mamy o Merkurym, zawdzięczamy dwóm sondom. Pierwsza to Mariner 10, która zbliżyła się do planety w latach 70. XX w. Druga – MESSENGER – badała Merkurego między 2008 a 2015 rokiem. Obserwacje MESSENGERA przyniosły ciekawe informacje o powierzchni globu. Merkury z wyglądu przypomina nasz Księżyc. Jest szarawy i pokryty kraterami wybitymi przez planetoidy. Jednak jego powierzchnia jest nietypowo ciemna. Zdaniem badaczy to efekt obecności grafitu, jednej z odmian węgla. Ta cecha Merkurego zaintrygowała Yanhao Lina, współautora najnowszych badań. – Wiele lat temu zauważyłem, że niezwykle wysoka zawartość węgla w Merkurym może mieć znaczące konsekwencje. Uświadomiło mi to, że prawdopodobnie w jego wnętrzu wydarzyło się coś wyjątkowego – wspomina dr Lin. Merkury może mieć obszar „potencjalnie nadający się do życia”. Co mogłoby przeżyć na takiej planecie? Na najmniejszej planecie Układu Słonecznego mogą istnieć warunki do utrzymania się życia. Najbardziej odporne mikroorganizmy mogłyby przetrwać w kraterach w pobliżu północnego bieguna Me... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/merkury-moze-miec-obszar-potencjalnie-nadajacy-sie-do-zycia-co-mogloby-przezyc-na-takiej-planecie-ryc-images-generated-by-openai-s-chatgpt-69a7bf6.jpg" width="938" height="469" alt="Merkury może mieć obszar „potencjalnie nadający się do życia”. Co mogłoby przeżyć na takiej planecie? (ryc. Images generated by OpenAI’s ChatGPT)" title="Merkury może mieć obszar „potencjalnie nadający się do życia”. Co mogłoby przeżyć na takiej planecie? (ryc. Images generated by OpenAI’s ChatGPT)" /> Jak gruby jest płaszcz Merkurego Autorzy zaskakującej hipotezy o diamentach przeanalizowali ewolucję Merkurego. Przyjęli, że na samym początku swojego istnienia Merkury, jak inne planety Układu Słonecznego, składał się z oceanu stygnącej magmy. Magmę Merkurego charakteryzowała duża zawartość węgla i krzemu. Najpierw doszło w niej do koagulacji metali, które utworzyły jądro. Później, w trakcie stygnięcia, z części węgla powstał grafit, który uniósł się na powierzchnię. Krzem wszedł w skład krzemianów, tworzących płaszcz Merkurego. W tym opisie nie ma jeszcze diamentów. Jednak Lin zwrócił uwagę na badanie sprzed pięciu lat sugerujące, że płaszcz Merkurego jest o 50 km grubszy niż dotychczas przypuszczano. Gdyby tak było, zmieniałoby to temperaturę i ciśnienie w jego wnętrzu. A to z kolei by oznaczało, że w środku Merkurego węgiel mógł ulec przemianie nie tylko w grafit. Warstwa diamentów we wnętrzu planety Chińscy i belgijscy naukowcy – z pekińskiego Center for High Pressure Science and Technology Advanced Research oraz Katolickiego Uniwersytetu Lowańskiego i Uniwersytetu w Liège – stworzyli następnie mieszaninę związków chemicznych. Jej skład odpowiadał prawdopodobnemu składowi magmy Merkurego. Mieszanina zawierała węgiel, krzem, żelazo oraz różną domieszkę siarczków żelaza. Badacze ścisnęli ją prasą, osiągając ciśnienie 7 gigapaskali (70 tys. razy większe niż na powierzchni Ziemi). A także podgrzali do prawie 2 tys. stopni Celsjusza. Miało to odpowiadać warunkom panującym we wnętrzu Merkurego. Zgodnie z przypuszczeniami, w mieszaninie utworzyły się oliwiny, minerały zaliczane do krzemianów. Tego się spodziewano, naukowców interesowało bardziej, co stanie się z węglem. Okazało się, że dla jego przemian kluczowa jest obecność siarki. Przy pewnej jej ilości (11 proc.) zmieniała się temperatura, w której mieszanina zastygała. Tym samym zaś powstawały warunki pozwalające na powstanie diamentów. Zdaniem badaczy w czasie ewolucji Merkurego główną przemianą, jaką przechodził węgiel, była przemiana w grafit. Jednak nie wykluczyli, że część węgla mogła zamienić się w formę krystaliczną, czyli diamenty. – Jeśli diamenty uformowały się w oceanie magmy, mogły opaść na dno i osadzić się w CMB [ang. core-mantle boundary, granica między płaszczem a jądrem] – mówi Lin. Pole magnetyczne Merkurego Naukowcy oszacowali, że warstwa diamentów wewnątrz Merkurego może mieć 15–18 km grubości. Nie ma szans, byśmy je wydobyli – znajdują się 400–500 km pod powierzchnią, na której temperatury wahają się między 430 a minus 180 st. C. Jednak, gdyby istniała, warstwa ta mogłaby wyjaśniać istnienie pola magnetycznego Merkurego. Pole magnetyczne Merkurego jest słabsze od ziemskiego, ale jak na tak niedużą planetę – silne i globalne. Skąd się bierze? To jedna z zagadek Merkurego. Lin zwraca uwagę, że diamenty mają wysokie przewodnictwo cieple. Ich obecność wewnątrz planety ułatwiałaby transport ciepła z jądra do płaszcza. – Powodowałoby to stratyfikację temperatury i zmiany konwekcji w płynnym jądrze zewnętrznym Merkurego, a tym samym wpływało na wytwarzanie pola magnetycznego – mówi Lin. Potwierdzenie tej hipotezy wymaga nowych danych o Merkurym. Być może pojawią się już w przyszłym roku. W grudniu 2025 r. na orbitę Merkurego wejdzie sonda BepiColombo. BepiColombo, wspólny projekt ESA i japońskiej agencji kosmicznej, została wystrzelona w 2018 r. Źródła: Nature Communications, phys.org, NASA, Live Science. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Oto najszybszy pojazd zbudowany przez człowieka. Parker Solar Probe wkrótce pobije kolejny rekord
Należąca do NASA sonda Parker Solar Probe po raz kolejny bije własne rekordy. Jest jedynym zbudowanym przez człowieka urządzeniem, które zbliżyło się do Słońca na odległość „zaledwie” siedmiu milionów kilometrów. W dodatku Parker Solar Probe dokonała tego, poruszając się 500 razy szybciej niż wynosi prędkość dźwięku.
W tym artykule: Parker Solar Probe rozpędzona dzięki grawitacji Największe zagadki heliofizyki Parker Solar Probe (PSP) to wyjątkowy statek kosmiczny zdolny do przelotów w pobliżu Słońca, by badać koronę słoneczną. W ostatnich dniach czerwca sonda ponownie zbliżyła się do Słońca, bijąc tym samym kolejne rekordy. W dodatku własne rekordy. Dokładnie 29 czerwca naukowcom misji udało się zarejestrować PSP poruszającą się z prędkością 635 266 kilometrów na godzinę! Jest to około 500 razy szybciej niż wynosi prędkość dźwięku na Ziemi. Była to druga sytuacja, w której wystrzelona w 2018 roku sonda osiągnęła taką prędkość. Po raz pierwszy dokonała tego w październiku 2023 roku. Parker Solar Probe rozpędzona dzięki grawitacji W dodatku PSP jest na dobrej drodze, aby poruszać się jeszcze szybciej. Może rozwinąć maksymalną prędkość wynoszącą około 692 tys. km/godz., gdy zbliży się do Słońca w 2025 roku. To wystarczająco szybko, aby dostać się z Waszyngtonu do Tokio w mniej niż minutę! Osiągnięcie takich prędkości jest możliwe dzięki wykorzystaniu grawitacji. Gdy sonda Parker Solar Probe krąży wokół Słońca, zrównuje się z orbitą Wenus, wykorzystując grawitację poruszającej się planety do stworzenia czegoś w rodzaju procy napędzanej grawitacją. Solar Orbiter zbliży się do Słońca na rekordową odległość. Czy przetrwa bliskie spotkanie z naszą dzienną gwiazdą? Już dzisiaj, 4 kwietnia 2024 r., Solar Orbiter i kierowana przez NASA sonda Parker Solar Probe połączą siły, by zbadać deszcz plazmy, który spływa ze Słońca, wypełnia Układ Słoneczny ... Parker Solar Probe w trakcie zakończonego właśnie 20. przelotu w pobliżu Słońca zbliżyła się do niego na odległość 7,26 mln km. Tyle dzieliło ją od warstwy zjonizowanego gazu, uważanego za powierzchnię Słońca. W najbliższym, zaplanowanym na przyszły rok przelocie, zbliży się do powierzchni gwiazdy na 6,12 mln km. Największe zagadki heliofizyki Po co to wszystko? Przede wszystkim po to, by odpowiedzieć na pytanie, jak to możliwe, że korona słoneczna ma wyższą temperaturę niż powierzchnia naszej dziennej gwiazdy. Korona słoneczna ma temperaturę wynoszącą od 1 miliona do 3 milionów Kelvinów. Jest to znacznie wyższa temperatura niż na powierzchni Słońca, która wynosi około 5500 K. Ta różnica temperatur stanowi jedno z głównych wyzwań dla astrofizyków. Logicznie oczekiwalibyśmy, że temperatura powinna spadać wraz z oddalaniem się od powierzchni gwiazdy. Parker Solar Probe ma na celu pomóc w rozwiązaniu tej zagadki poprzez bezpośrednie pomiary i analizy warunków w koronie słonecznej. Poza tym ma kilka innych kluczowych zadań związanych z badaniem Słońca i jego otoczenia. Najważniejsze z nich to: pomiar właściwości cząstek wiatru słonecznego blisko ich źródła; zrozumienie mechanizmów przyspieszania i transportu wiatru słonecznego; badanie procesów, które prowadzą do powstawania burz słonecznych i koronalnych wyrzutów masy (CME); zrozumienie, jak energia i cząstki przemieszczają się przez koronalne struktury i wiatry słoneczne; badanie fal magnetohydrodynamicznych i ich roli w procesach ogrzewania i przyspieszania; pomiar pól magnetycznych w pobliżu Słońca; zrozumienie, jak te pola są kształtowane i jak zmieniają się w czasie. Są to absolutnie bezprecedensowe pomiary i obserwacje wykonywane przy dużym zbliżeniu do gwiazdy. Kolejne takie zbliżenie nastąpi w wigilię Bożego Narodzenia, 24 grudnia 2024 roku. Wówczas sonda zbliży się do powierzchni Słońca na odległość zaledwie 3,8 miliona kilometrów. Wygląda na to, że będziemy mieli naprawdę kosmiczne święta. Źródło: ScienceAlert. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Udało się! Po raz pierwszy na Ziemię dotarły próbki z niewidocznej strony Księżyca
Niedługo po ósmej czasu polskiego na Ziemię dotarły próbki zebrane przez chińską misję Chang’e 6. Kapsuła z 2 kg księżycowego regolitu wylądowała w Mongolii Wewnętrznej. To pierwszy raz, kiedy na Ziemię trafił materiał z niewidocznej strony Księżyca.
W tym artykule: Długa droga na niewidoczną stronę Księżyca Czego możemy dowiedzieć się o Księżycu dzięki nowym próbkom? Z ilu części składała się misja Chang’e 6? Na początku czerwca po niewidocznej stronie Księżyca osiadł lądownik Chang’e 6. Był to wielki technologiczny sukces Chin. Teraz przyszedł następny. Dzisiaj rano na pustyni w Mongolii Wewnętrznej wylądowała kapsuła z księżycowym regolitem. To zwieńczenie całej misji Chang’e 6. Jej zadaniem było pozyskanie próbek z niewidocznej strony Księżyca – pierwsze w historii. Ten cel został właśnie osiągnięty. Tym samym Chińczycy znaleźli się w posiadaniu bezcennego naukowo materiału: księżycowych skał z Basenu Biegun Południowy-Aitken. To największy i jeden z najstarszych kraterów naturalnego satelity Ziemi. Długa droga na niewidoczną stronę Księżyca Misja Chang’e 6 rozpoczęła się 3 maja 2024 roku. Wówczas z Ziemi został wystrzelony lądownik wraz z dodatkowymi modułami. Pięć dni później dotarł na orbitę Księżyca. Pozostawał na niej kolejne trzy tygodnie. W tym czasie Chińczycy przygotowywali się do najbardziej ryzykownej części projektu: lądowania. Zostało ono przeprowadzone na początku czerwca. Wszystko przebiegło zgodnie z planem. Po kilkunastu minutach lądownik – wspomagany kamerą i skanerem z laserem 3D – osiadł w kraterze Apollo znajdującym się w Basenie Biegun Południowy-Aitken. Następnym krokiem było wwiercenie się w powierzchnię Srebrnego Globu na głębokość nawet 2 m. By to się udało, Chang’e 6 został wyposażony w wiertło oraz ramię z czerpakiem do pobierania materiału. W sumie lądownik pozyskał około 2 kg bezcennych skał. Czego możemy dowiedzieć się o Księżycu dzięki nowym próbkom? Ta ilość sama w sobie nie jest imponująca. Misje Apollo – sprzed pięćdziesięciu lat – dały Amerykanom prawie 400 kg księżycowego regolitu. Kilkaset gramów tego materiału mają również Rosjanie dzięki misjom Luna. Zaś Chińczycy uzyskali 1,73 kg dzięki poprzedniczce Chang’e 6 – Chang’e 5. Misja ta lądowała w masywie wulkanicznym Mons Rümker, w północno-zachodniej części widocznej strony Srebrnego Globu. Dwa kilogramy Księżyca, które dzisiaj wylądowały w Mongolii, są jednak jedyne w swoim rodzaju. Pochodzą z tej półkuli Srebrnego Globu, której nigdy nie widać z Ziemi. Księżyc i Ziemia znajdują się w obrocie synchronicznym. Okres obrotu Księżyca wokół własnej osi równa się czasowi jego obiegu wokół Ziemi. Skutek? Księżyc jest stale zwrócony do nas tą samą półkulą. Druga zaś – ta właśnie, gdzie działał Chang’e 6 – pozostaje niewidoczna. Krater Apollo i Basen Biegun Południowy-Aitken znajdują się na tej niewidocznej połowie. Ta druga struktura jest najgłębszym i największym kraterem na Księżycu. Basen Biegun Południowy-Aitken uformował się 4,2-4,3 mld lat temu, a więc na samym początku istnienia Układu Słonecznego. Nieco później nastąpiło tzw. Wielkie Bombardowanie – okres, kiedy powstało większość kraterów uderzeniowych na Srebrnym Globie. Próbki z niewidocznej strony Księżyca mogą pomóc odsłonić najstarszą geologiczną historię naturalnego satelity Ziemi. Być może dowiemy się, czy BBPA powstał w trakcie Wielkiego Bombardowania, czy też niezależnie od niego. Kilka miliardów lat temu Księżyc dosłownie wywrócił się na lewą stronę. Dlaczego? Dzieciństwo Księżyca było bardzo burzliwe. Naturalny satelita Ziemi przechodził wówczas potężne przemiany geologiczne. Ich rezultatem są bogate w tytan skały bazaltowe, które dziś znajd... Z ilu części składała się misja Chang’e 6? W skład misji Chang’e 6 wchodziły cztery główne moduły. Pierwszym był orbiter, drugim lądownik. Wraz z lądownikiem na Księżyc przyleciał również nieduży pojazd, który oddalił się na niewielki dystans od lądownika i zrobił jego zdjęcia (jedno z nich ilustruje ten artykuł). Czwartym urządzeniem był moduł wznoszący – nieduża rakieta, które zadaniem było przetransportowanie próbek do orbitera. Moduł wznoszący wystartował już 3 czerwca, a 6 czerwca przydokował do orbitera. 21 czerwca próbki opuściły orbitę Księżyca i rozpoczęły czterodniową podróż w stronę Ziemi. Chiny nie zamierzają poprzestać na Chang’e 6. Kolejne misje – Chang’e 7 i Chang’e 8 – mają wystartować w 2026 i 2028 r. Natomiast w następnej dekadzie Chińczycy planują założenie bazy w pobliżu południowego bieguna Księżyca. Źródła: Space.com, NASA Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Voyager 1 znowu przesyła dane z przestrzeni międzygwiezdnej. Co przegapiliśmy przez pół roku ciszy?
Jest oddalony od Ziemi o 24 miliardy kilometrów i znowu działa! Wysłana w kosmos w 1977 roku sonda kosmiczna Voyager 1 ponownie komunikuje się z Ziemią. Jej wszystkie instrumenty prowadzą obserwacje naukowe.
W tym artykule: Voyager 1 – technologia sprzed 50 lat 70 kilobajtów pamięci Generatory Voyagerów słabną Cztery instrumenty Voyagera 1 „Wróciliśmy, kochanie! Nasza sonda kosmiczna Voyager 1 prowadzi normalne operacje naukowe po raz pierwszy od listopada 2023 roku. Wszystkie cztery instrumenty – które badają fale plazmowe, pola magnetyczne i cząstki – zwracają użyteczne dane naukowe” – poinformowała NASA na swoim oficjalnym kanale na platformie X. Oznacza to zakończenie wielomiesięcznych prób naprawienia błędu w oprogramowaniu odległej sondy. Przypomnijmy, że w listopadzie 2023 roku Voyager 1 nagle zaczął wysyłać w kierunku Ziemi losowe odczyty, które nie miały żadnego sensu dla naukowców. Określono to jako gobbledegook, czyli po prostu bełkot. Voyager 1 – technologia sprzed 50 lat Problem wydawał się wynikać z błędu uszkodzonego chipa w systemie pamięci pokładowej sondy. Prawdopodobnie spowodowany został starością, a może wywołały go energetyczne cząstki w przestrzeni międzygwiezdnej. Odszedł Ed Stone – człowiek, który wysłał sondy Voyager poza granice Układu Słonecznego Przez 50 lat kierował jedną z największych i najbardziej spektakularnych misji kosmicznych, czyli bliźniaczymi sondami Voyager 1 i 2. Zmarły w niedzielę 9 czerwca naukowiec Laboratorium Napę... Rozwiązanie problemu okazało się wyjątkowo skomplikowane ze względu na technologię użytą do skonstruowania urządzeń Voyagerów oraz ich oprogramowania. Sondy są w kosmosie od 1977 roku, co oznacza, że były projektowane i budowane na początku lat 70. Sprawia to, że nim inżynierowie zdecydują się wysłać jakąkolwiek komendę do znajdującego się 162 jednostki astronomicznej od domu statku kosmicznego, muszą przewertować liczące pół wieku instrukcje. 70 kilobajtów pamięci Bliźniacze sondy Voyager 1 i 2 mają po 70 kilobajtów pamięci komputerowej. Czyli nieco więcej niż 8-bitowe komputery takie jak Atari 65XE. Aby lepiej zrozumieć ile to jest, wystarczy powiedzieć, że przeciętny smartfon w 2017 roku miał ponad 14 000 razy więcej pamięci. To świetnie ilustruje postęp technologiczny, jaki miał miejsce od czasu budowy sond. Do przesłania sygnału na Ziemię Voyager potrzebuje zasilania o mocy 22 W, a prędkość transmisji wynosi 160 bitów na sekundę (stan na 2021 rok). Generatory Voyagerów słabną Energia dostarczana jest przez trzy radioizotopowe generatory termoelektryczne (RTG), które już, niestety, tracą moc. RTG mają określony czas działania. To oznacza, że zawarty w nich radioaktywny pluton wytwarza nieco mniej energii każdego roku. Przypomnijmy, że w 2023 roku inżynierom z Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA udało się przedłużyć działanie instrumentów badawczych sondy Voyager 2 do 2026 roku. Moc wytwarzana przez generatory Voyagera 2 jest tak niska, że konieczne było podjęcie trudnej decyzji o wyłączeniu części instrumentów sondy. W przypadku bliźniaka z numerem 1, działają już tylko cztery instrumenty. Według wyliczeń wszystkie cztery powinny działać do końca tego roku. Jednak inżynierowie pracują nad obejściem, które pozwoliłoby na wydłużenie działania sondy. Jest to tym cenniejsze teraz, gdy udało się naprawić błąd w oprogramowaniu Voyagera 1. Cztery instrumenty Voyagera 1 19 maja 2024 r. zespołowi NASA udało się obejść dwa z czterech instrumentów naukowych na pokładzie Voyagera 1. To pozwoliło przesłać czytelne dane z powrotem na Ziemię. – Przypominało to moment po tym, gdy zabrakło prądu i należało obejść cały dom, po kolei resetując urządzenia elektryczne do ustawień pierwotnych. W zasadzie właśnie to zrobiliśmy – napisali inżynierowie JPL Centrum NASA we wpisie na platformie X. Teraz wszystkie cztery instrumenty naukowe na pokładzie Voyagera 1 mogą ponownie dostarczać użytecznych danych. Użytecznych i intrygujących, bo znajdująca się 24 miliardy kilometrów od Ziemi sonda minęła granicę heliopauzy. Obecnie przemieszcza się przez tzw. przestrzeń międzygwiezdną. Nie działa na nią wiatr generowany przez nasze Słońce. To oznacza, że Voyager 1 i 2 są jedynymi urządzeniami stworzonymi przez człowieka, które nie podlegają wpływowi Słońca. Są też naszymi kosmicznymi posłańcami, niosącymi ze sobą złotą płytę z nagraniami pozdrowień wypowiedzianych w 55 językach. Również w języku polskim. Źródło: ScienceAlert Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.