Święta Kinga to patronka górników. Za sprawą tej władczyni miały powstać polskie kopalnie soli
Święta Kinga została zaręczona z Bolesławem Wstydliwym, przyszłym władcą ziemi krakowskiej i sandomierskiej, jako dziewczynka. Przyjechała do Polski z rodzinnych Węgier mając zaledwie pięć lat. Jej przyszły mąż miał wówczas lat 13. Wychowywali się wspólnie jak siostra z bratem. Być może to spowodowało, że przyszła święta, za zgodą męża, zdecydowała się złożyć śluby dziewictwa. Zamiast dzieci pozostawiła Polsce liczne klasztory i przynoszące ogromne zyski kopalnie soli.
W tym artykule: Rodzina świętej Kingi Święta Kinga i Bolesław Wstydliwy Najazdy tatarskie Pierścień świętej Kingi Księżna mniszką Śmierć i kult świętej Kingi Nosiła imię Kunegunda. Urodziła się 5 marca 1234 roku w Ostrzyhomiu – jednym z najstarszych miast węgierskich, założonym już w 960 roku. Była córką króla Węgier Beli IV z dynastii Arpadów oraz Marii Laskariny – córki cesarza nicejskiego. Cesarstwo Nicejskie było bezpośrednim spadkobiercą Cesarstwa Bizantyjskiego, które zostało ograbione przez rycerzy IV wyprawy krzyżowej. Rodzina świętej Kingi Rodzina żony Bolesława Wstydliwego była bardzo związana z wiarą chrześcijańską. Siostrą świętej Kingi była święta Małgorzata Węgierska. Król Bela IV ofiarował ją Bogu, by wybłagać ratunek przez najazdem mongolskim. W ten sposób Małgorzata została mniszką już w wieku trzech lat. Kolejna siostra – Jolenta, urodzona dziesięć lat po Kindze – została błogosławioną Kościoła katolickiego. Ona również została przysłana do Polski jako pięciolatka. Dzieciństwo spędziła na dworze starszej siostry – świętej Kingi. Następnie została poślubiona przez Bolesława Pobożnego. Ale na tym nie kończy się lista świętych i błogosławionych, z którymi skoligacona była święta Kinga. Jej ciotką była święta Elżbieta z Turyngii, szwagierką – urodzona w Krakowie błogosławiona Salomea Piastówna, a kuzynką – święta Agnieszka Przemyślidka z Pragi. Święta Kinga i Bolesław Wstydliwy Związek ze starszym o osiem lat Bolesławem Wstydliwym, synem zwierzchniego księcia Polski Leszka Białego, był czysto polityczny. Zresztą trudno wyobrazić sobie, by odpowiednio 5- i 13-letnie dzieci zapałały do siebie miłością. Sojusz węgiersko-polski miał wzmocnić możliwości obrony przed jeźdźcami z piekła rodem. Czyli hordami mongolskimi, przetaczającymi się wówczas przez południe i wschód Europy. Przyszli małżonkowie po raz pierwszy spotkali się w małopolskim Wojniczu. Wówczas oficjalnie ogłoszono zaręczyny. Do potwierdzenia związku, udzielonego w formie kanonicznej „sponsalia de futuro” – czyli „narzeczeni na przyszłość” – doszło w 1246 roku. Najazdy tatarskie Święta Kinga przybyła do Polski w okresie najazdów tatarskich. Bardzo mocno doświadczyła grozy, jaka rozlała się wówczas po ziemiach polskich. Już w 1241 roku, jako zaledwie siedmiolatka, musiała uciekać z sandomierskiego dworu przyszłego męża. Batu-chan wcześniej rozgromił wareskich (wikińskich) wojowników, którzy utworzyli Ruś Kijowską. Nie pozostawiał po sobie nic poza zgliszczami i płaczem. Młodziutka księżniczka i jej przyszły mąż Bolesław Wstydliwy salwowali się ucieczką na Węgry. Spędzili tam dwa lata. Patrząc na to, co wydarzyło się w Sandomierzu i w innych polskich miastach zaatakowanych przez Tatarów, podjęli słuszną decyzję. Po powrocie na ziemie polskie książęca para zamieszkała w Korczynie. Wedle legendy to tam młoda żona zaproponowała Bolesławowi, by poświęcili swoje małżeństwo Bogu i nie skalali go uciechami cielesnymi. Bolesław przystał na prośbę żony, a historia nagrodziła go za to przydomkiem „Wstydliwy”. Pierścień świętej Kingi A skoro już o legendach mowa, to trudno nie wspomnieć o pierścieniu i kopalni soli. Według podań młoda narzeczona przed opuszczeniem dworu węgierskiego miała otrzymać od ojca znaczny i wystawny posag. Odmówiła jednak, bo kamienie szlachetne i złoto to zbytki, a posiadanie wielu służących nie przystoi bogobojnej osobie. Chciała jednak zabrać ze sobą coś cenniejszego. Coś, co naprawdę przyda się jej nowej ojczyźnie. Tym czymś miała być sól. Ojciec, pragnąc spełnić prośbę córki, zabrał ją do największej węgierskiej kopalni w Maramuresz, która miała stać się wianem księżniczki. Ale jak przetransportować kopalnię i jej złoża do Polski? Święta Kinga miała wrzucić do kopalnianego szybu pierścień, jaki otrzymała od Bolesława. A zamiast samej kopalni, zabrała ze sobą węgierskich górników. Ci odkryli złoża soli kamiennej w podkrakowskich miejscowościach Wieliczka i Bochnia. A gdy dokopali się do pierwszej bryły soli, dostrzegli zatopiony w niej pierścień przyszłej świętej. Tyle legendy. Pięcioletnie dziecko, które ma zostać wywiezione do obcego kraju, by poślubić człowieka, o którym nie ma pojęcia, raczej nie myśli o soli. Ale faktem jest, że górnicy, którzy przybyli do Polski w orszaku księżnej, przyczynili się do rozkwitu polskich kopali soli. A święta Kinga do dziś jest patronką górników solnych. Jej popiersie, wyrzeźbione oczywiście w soli, znajduje się w kopalni w Wieliczce. Księżna mniszką Księżna trwała przy mężu aż do jego śmierci w grudniu 1279 roku. Przez ten czas, gdy jej mąż zajmował się sprawami doczesnymi, ona dbała by poddani nie zapominali również o duszy. Wsparła finansowo m.in. katedrę krakowską oraz liczne klasztory benedyktynów, cystersów i franciszkanów. Święta Kinga fundowała wiele kościołów, w tym w Bochni i Nowym Korczynie. Sprowadziła do Krakowa Kanoników Regularnych od Pokuty, a do Krzyżanowic nad Nidą norbertanki, fundując im przyklasztorne kościoły. Aktywnie uczestniczyła w staraniach o kanonizację św. Stanisława. Z jej inicjatywy Bolesław Wstydliwy i biskup Prandota dwukrotnie wysyłali poselstwo w tej sprawie do Stolicy Apostolskiej. Po śmierci Bolesława Wstydliwego święta Kinga zdecydowała się wstąpić do zakonu klarysek. Ufundowała też klasztor klarysek w Starym Sączu. Tam mieszkała przez omal resztę swego życia. Omal, bo w 1287 roku, uciekając przed kolejnym najazdem tatarskim, skryła się w Zamku Pienińskim. Śmierć i kult świętej Kingi We wrześniu 1291 święta Kinga zachorowała na poważną chorobę. Zmarła 24 lipca 1292. Kilka dni później pochowano ją pod posadzką kaplicy klasztornej. Obecnie jej relikwie znajdują się w specjalnej trumience na ołtarzu, gdzie umieszczono jej pozłacaną figurę z XV wieku. Starania o beatyfikację, a następnie kanonizację księżnej podjęto już w XIV wieku. Ale proces trwał wiele wieków. Ostatecznie kanonizował ją 16 czerwca 1999 św. Jan Paweł II, podczas swojej pielgrzymki do Polski. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sensacyjne odkrycie w soli sprzed 830 mln lat. Wewnątrz kryształka znajduje się potencjalnie żywy mikroorganizm
Uczeni odkryli ślady prokariontów i eukariontów, które zostały uwięzione w prehistorycznej soli kamiennej. Kryształ ma ponad 830 milionów lat. Oznacza to, że mikroorganizm, który znajduje się w środku, jest ponad 3 razy starszy niż pierwsze dinozaury.
W tym artykule: Naukowcy odkryli tajemniczą inkluzję, która znajdowała się w skale sprzed 830 mln lat Mikroorganizmy zostały uwięzione w tzw. inkluzji płynnej Autorzy twierdzą, że ich odkrycie może być przełomem w kontekście badań nad historią Ziemi Halityt, który potocznie nazywa się solą kamienną, jest monomineralną skałą, która zbudowana jest z halitu. Sole kamienne to skały osadowe pochodzenia chemicznego, które powstają w wyniku silnego parowania wody morskiej lub słonych jezior w suchym i gorącym klimacie. Naukowcy odkryli tajemniczą inkluzję, która znajdowała się w skale sprzed 830 mln lat Czasem zdarza się, że w trakcie powstawania poszczególnych minerałów, w ich wnętrzu uwięzione zostanie ciało obce, które nazywamy inkluzją. Wszelkie organizmy żywe prędzej czy później jednak umierają. Do tej pory najstarsze inkluzje liczyły ok. 240 mln lat. Teraz okazuje się, że naukowcy z Australii odnaleźli prawdopodobnie żywy mikroorganizm, który może mieć nawet aż 830 mln lat. Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Geology”. Naukowcy potwierdzają: to najgorętsza skała, którą odkryto na Ziemi Po raz pierwszy została odkryta w 2011 roku. Drobna skała znajdowała się w kraterze uderzeniowym Mistastin w Kanadzie. Wieloletnie badania wykazały, że osiągnęła temperaturę 2370 stopni C... Naukowcy z Uniwersytetu West Virginia prowadzili badania nad inkluzjami w minerałach, które pochodzą z neoproterozoicznej formacji Browne w środkowej Australii. Dziś jest to pustynia, ale w czasach prehistorycznych znajdowało się tu morze o znacznym zasoleniu. Mikroorganizmy zostały uwięzione w tzw. inkluzji płynnej W trakcie petrograficznej analizy oraz spektroskopii UV-VIS odkryli, że w przynajmniej 40% badanych kryształów znajdują się ślady mikroorganizmów. Minerały wydobyto z głębokości ok. 1500 m. Uczeni twierdzą, że niektóre były bardzo dobrze zachowane. – Od 830 milionów lat, czyli od momentu wytworzenia się minerału, te mikroorganizmy nie uległy znaczącemu rozkładowi. Możemy z łatwością je zidentyfikować – piszą autorzy. Według uczonych płyny, które zamknęły się wewnątrz kryształków, stały się dla tych ciał obcych czymś w rodzaju „mikrośrodowiska”, które umożliwiało życie przez bardzo długi czas. Pod ziemią jest cały nowy świat. "Dookoła są niesamowite i niespodziewanie niecodzienne organizmy" Naukowcy odkryli ogromne ilości bakterii, które funkcjonują na granicy życia i śmierci. Mikroorganizmy żyją bardzo głęboko pod ziemią, a ich odkrycie zmienia sposób patrzenia nauki na ca... W kryształkach halitytu odnaleziono ślady prokariontów i eukariontów – Gdy kryształki soli kamiennej tworzą się w słonych wodach powierzchniowych, zatrzymują wodę pierwotną w tak zwanych inkluzjach płynnych – przekazała Sara Schreder-Gomes, geolog i główna autorka badań z Uniwersytetu West Virginia. – Oprócz uwięzienia płynu, w środku mogą znaleźć się wszelkie organizmy, które znajdowały się w pobliżu lub na powierzchni nowo tworzonego minerału – wyjaśnia Schreder-Gomes. Po raz pierwszy zaobserwowano bakterie żywiące się metalem. Odkryto je przez przypadek Czerpanie kalorii z metalu to dość niezwykły sposób odżywiania. Przez ponad 100 lat naukowcy podejrzewali, że tak funkcjonujące bakterie istnieją, ale nie mogli tego udowodnić. Aż do teraz. Autorzy twierdzą, że ich odkrycie może być przełomem w kontekście badań nad historią Ziemi Wiele wskazuje na to, że niektóre odnalezione mikroorganizmy wciąż żyją, zauważa uczona. Geolożka zaznacza, że to zjawisko nie jest do końca zrozumiałe, natomiast nie jest niemożliwe. Autorzy twierdzą, że dalsze badania mogą doprowadzić do lepszego zrozumienia historii naszej planety. Uczeni twierdzą, że ich badania ogromną wartość naukową. Mikroorganizmy zawarte w halicie mogą zawierać informacje o temperaturze i składzie chemicznym wody w momencie kształtowania soli kamiennej. Oznacza to, że minerał ten może się okazać cennym źródłem wiedzy do badań starożytnych śladów życia. Autorzy przekonują, że odkrycie może być cenne również w kontekście badań środowiska marsjańskiego oraz potencjalnego dawnego życia na Marsie. Na Czerwonej Planecie odnaleziono bowiem pokłady soli, a to znaczy, że prawdopodobnie warto przyjrzeć się tym minerałom lepiej. Źródło: Geology.
Rosyjskie kopalnie soli wyglądają jak miejsca z baśni
Sformułowanie “rosyjska kopalnia soli” raczej nie budzi skojarzeń przepięknymi obrazami. Oczywiście dopóki nie zobaczycie kopalni sylwanitu.
Sylwanit to minerał, który wydobywa się między innymi w Australii, Siedmiogrodzie i Rosji. Tworzy na ścianach kopalni w Berezniki przepiękne kolorowe wzory. Zawarty w nim potas dodaje się do nawozów już od XIX wieku. Miał on potężny wpływ na gospodarkę, bo sprawia, że wiele owoców staje się mocniejszych i jest w stanie przetrwać transport na większe odległości. Tekst: Becky Little Źródło: National Geographic News
Po białe złoto Sahary: wyprawa Jakuba Pająka
Cel wyprawy: Uchwycenie w obiektywie i opisanie tradycyjnych karawan solnych przemierzających Saharę: od wydobycia soli, przez jej obróbkę, po przygotowanie do transportu na wielbłądach i handel solą
Sznur dromaderów przemierza największą pustynię świata. Do boków mają przytwierdzone wielkie płyty soli kamiennej. Wielbłądy mijają kolejny, na wpół przysypany piaskiem, częściowo obleczony zasuszoną skórą szkielet swojego krewniaka. Jako poganiacz, pomocnik i nowicjusz w karawanie modlę się, aby zwierzęta okazały się wystarczająco wytrzymałe, a natura – łaskawa. Na czele idzie najbardziej doświadczone ze zwierząt – dromader przewodnik. Na jego grzbiecie miarowo kiwa się postać w błękitno-granatowych szatach. Tegoż samego koloru zawój na głowie – szesz – zakrywa prawie całą twarz Maura. Ów czterometrowej długości kawałek materiału zabezpiecza przed wciskającym się wszędzie pyłem, chroni przed słońcem, w nocy pomaga przetrzymać przejmujący chłód. Jadący na przedzie karawany Hassan zna solny szlak do kopalń Taoudenni jak własną kieszeń. Od wieków białe złoto stanowi największe bogactwo tej pustyni. Jeden z ostatnich funkcjonujących do dziś solnych szlaków karawanowych wiedzie znad łuku rzeki Niger, m.in. z legendarnego Timbuktu, do kopalń Taoudenni w północnym Mali. Liczy blisko 1500 km w obie strony. Jego pokonanie zajmuje od czterech do sześciu tygodni w zależności od liczby wielbłądów i panujących na pustyni warunków. Kiedyś szlak był dwukrotnie dłuższy – łączył Czarną Afrykę z krajami Maghrebu i dalej Europą. Jeszcze na początku XIX w. na północ płynęły nim złoto, egzotyczne skóry, drewno i inne towary, a także niewolnicy, w przeciwnym zaś kierunku –sól kamienna z saharyjskich kopalń, której złóż brakuje w Afryce Zachodniej. Dla Maurów koczujących na pograniczu Sahary i Sahelu sól kamienna stanowi praktycznie jedyne źródło dochodu. Nie zabieram pieniędzy, paszportu ani rzeczy mogących stanowić pokusę dla rabusiów. Z Timbuktu wyruszam zaopatrzony w worek ryżu, mąki, parę kilo orzeszków ziemnych i daktyli, cukier, herbatę oraz leki i papierosy na wymianę. Do obozowiska Hassana na pustyni jadę wraz z jego bratankami. Po trzech dniach spędzonych na grzbiecie wielbłąda moim oczom ukazuje się biały spiczasty namiot z kilku warstw grubego płótna, stadko kóz i owiec oraz największa duma koczowników, czyli dromadery. Hassan ani jego rodzina nie mają dokumentów, nie odprowadzają podatków, nie mówią po francusku, który jest tu językiem urzędowym, a jedynie w hassanija, czyli zachodnioafrykańskim dialekcie arabskiego. Jego marzeniem jest radio na baterie, które pozwoli mu odbierać audycje z Nawakszutu, stolicy Mauretanii. Od kilkudziesięciu lat przemierza pustynię pięć razy do roku, w trakcie saharyjskiej zimy, która trwa od połowy października do połowy kwietnia. Wtedy to temperatura nie jest aż tak zabójcza – rzadko sięga 30°C w ciągu dnia. Nocą może spaść do zera. Po raz pierwszy Hassan wyruszył do kopalń jako kilkunastoletni chłopiec. Wiedzę oraz szacunek dla pustyni zdobyte od ojca przekazał dwóm pokoleniom nomadów. Teraz także mnie – człowiekowi spoza ich świata, który na własnej skórze chce poczuć trudy codziennej pracy na karawanowym szlaku, aby jak najlepiej udokumentować zanikający proceder wydobycia i handlu saharyjską solą. Nasz cel jest jasno określony: dotrzeć do kopalń i wrócić z towarem. Przez najbliższe dwa tygodnie będę wędrował z Hassanem i jego sześcioma wielbłądami. Na całym szlaku znajduje się zaledwie kilka studni, z których najważniejsza to Bir Ounâne, oraz jedna jedyna stała oaza – Araouane. Tak naprawdę tworzy ją parę glinianych domków zasypywanych przez lotne piaski. W tej oazie studnie nigdy nie wysychają. Najważniejsze w Araouane jest napojenie dromaderów i uzupełnienie zapasów wody na dalszą drogę. Spragniony wielbłąd potrafi jednorazowo pochłonąć prawie 100 l. Nieraz pije bez opamiętania, stąd Hassan siłą odciąga zwierzęta od wodopoju. W nadchodzących dniach nie zobaczą ani kropli wody. Jeść muszą jednak codziennie, dlatego dwa dni drogi za Araouane zatrzymujemy się zrobić zapasy paszy. Ścinamy rzadkie kępy traw porastające wydmy i formujemy z nich bele. Dalej pustynia jest tak jałowa, że nie rośnie właściwie nic. Każdego wieczora zostawiamy na piasku belę siana. Dzięki temu wielbłądy nie dźwigają zbędnego ciężaru i będzie je można objuczyć cennym towarem. Niepisane prawo pustyni nie dopuszcza kradzieży czyjegoś zapasu paszy – mogłoby to oznaczać śmierć zwierząt i niebezpieczeństwo dla ludzi. Trawy porastające południowe obrzeża Sahary służą także jako surowiec do wyrobu wędzideł, siodeł i powrozów do mocowania płyt soli. Maurowie wyplatają je podczas postojów w drodze do kopalń. Właściwie nie używają syntetycznych sznurów, bo po pierwsze trzeba je kupować, po drugie – szybko by się zniszczyły w kontakcie z solą. Dzięki temu malijska pustynia nadal pozostaje nieskazitelnie czysta. Przed nami ukazują się kopalnie soli Taoudenni, czyli rozległa niecka otoczona skalistymi progami i stołowymi górami. To dno dawnego, wyschniętego jeziora, gdzie osadziły się różne minerały. Sól kamienna tworzy kilkanaście poziomów, z czego eksploatowane są cztery. Najwyżej ceniona, bo najczystsza, to sól zwana al kamra. Al bejza zawiera więcej domieszek innych minerałów, zaś al bint – najbardziej zanieczyszczona – jest przeznaczona dla zwierząt. Kopalnie funkcjonują nieprzerwanie od końca XVI w. Obecnie w 150 wyrobiskach pracuje ok. 800 osób. To głównie Maurowie, ale przyjeżdżają też przedstawiciele innych grup etnicznych zamieszkujących Mali. Niektórych przyciąga tu możliwość zarobku, inni są wysyłani przez wierzycieli. Sytuacja wielu przypomina błędne koło – nie są w stanie zarobić dużo więcej, niż wynosi dług, więc do kopalni trafiają co roku. Górnicy drążą wyrobiska, zaś kamieniarze ociosują duże, 100-kilogramowe sztaby wydobytej soli zwane hasba na mniejsze prostokątne płyty przystosowane do karawanowego transportu, tzw. ras. Pojedyncza ras mierzy mniej więcej 100 x 50 cm przy 3–4 cm grubości i waży 25–30 kg. Metody wydobycia i obróbki soli nie zmieniły się chyba od wieków – potrzebne są tylko kilof z krótkim metalowym ostrzem oraz woda, która służy do zmiękczania skały. Górnicy i kamieniarze są zmuszeni kupować ją od ludzi zajmujących się jej wydobyciem i dostawą z jedynej w okolicy studni – oddalonej od obecnie działających wyrobisk o blisko 10 km. Za dwie płyty ras dobrej jakości otrzymują 200-litrową beczkę życiodajnego płynu. Także produkty spożywcze (w Taoudenni znajduje się piekarnia i masarnia) oraz inne dobra nabywa się tu często na drodze wymiany za sól. Przyglądam się pracy górników i kamieniarzy, mierzę i szkicuję wyrobiska oraz pobieram próbki soli do badań laboratoryjnych, a w tym czasie Hassan krąży po kopalniach, poszukując towaru dla swoich wielbłądów. Handel częściowo odbywa się na zasadzie wymiany, towarzyszy mu ożywione targowanie się. Gdy każde ze zwierząt ma już przypisany określony ładunek, wraz z innymi właścicielami i opiekunami dromaderów przybyłymi do kopalń tworzymy dużą karawanę, liczącą ponad 150 wielbłądów. Grubo przed wschodem słońca zaczynają płonąć wiązki słomy. W ich nikłym blasku, przy akompaniamencie pokrzykiwań i w niesamowitym rozgardiaszu poganiacze wyłapują wielbłądy i objuczają przeznaczonym dla nich ładunkiem. Nie pojmuję, jak w ciemnościach można rozpoznać poszczególne zwierzęta, więc ograniczam się do zakładania juków. Po uformowaniu szyku cały wielbłądzi zaprzęg rusza w długą drogę na południe. Zwierzęta idą najpierw wolno, drobiąc kroki, aż osiągają tempo szybkiego marszu człowieka. Karawanowy dzień zdaje się nie mieć końca. Nieraz zaczyna się tuż po północy i trwa aż do zachodu słońca. W tym czasie zwierzęta nie zatrzymują się i nie zwalniają ani na chwilę. Ludzie wszystkie czynności wykonują więc w marszu: załatwiają potrzeby fizjologiczne, modlą się, spożywają skromne posiłki… Od ponad miesiąca jemy dzień w dzień to samo: garść orzeszków ziemnych i parę daktyli na śniadanie, na lunch dogonou – mąka z sorgo i trochę soli rozmieszane w dwóch litrach chłodnej wody, na kolację – jedyny ciepły posiłek: ryż okraszony tłuszczem zwierzęcym. Może i przeszłoby mi przez myśl: „Boże! Już nigdy w życiu czegoś takiego nie tknę!”, gdyby nie skurcz nieustannie ściskający żołądek i tęskne oczekiwanie następnej głodowej porcji. Najbardziej zastanawiające jest to, jak precyzyjnie Hassan trafia do beli siana porzuconej kilkanaście dni wcześniej w okolicy pozbawionej charakterystycznych punktów. Ludzie wychowani i zżyci z pustynią mają niezwykły dar – rodzaj „wewnętrznego GPS-u”! Jednak historia zna przypadki tragicznych w skutkach pomyłek. O tym, że karawanowy szlak przez Saharę to wciąż bardzo poważne przedsięwzięcie, przypominają nam bielejące pośród piasku kości, które mijamy kilka razy dziennie. Przemierzamy szlak w okresie, gdy wieje harmattan – wiatr unoszący w powietrzu tumany pyłu, który zasnuwa niebo i słońce, wciska się wszędzie. To jednak nic w porównaniu z burzą piaskową, którą przeżywamy parokrotnie. Tempo spada wtenczas drastycznie, a nieraz karawana musi się zatrzymać. Piasek siecze niemiłosiernie, w brunatnej przestrzeni pozbawionej horyzontu bardzo łatwo zmylić drogę. Na szczęście burze, których doświadczamy, trwają nie dłużej niż dzień. Zapewne długa i silna burza piaskowa stała się na początku XIX w. powodem największej tragedii na szlaku, którym zmierzamy. Z powodu zagrożenia bandytyzmem ludzie organizowali się wtedy w bardzo liczne karawany. Po blisko stu latach lotne piaski odsłoniły niemal dwa tysiące ludzkich szkieletów i tyle samo szczątków dromaderów. W końcu nadchodzi wieczór – najtrudniejszy moment w ciągu całego dnia. Należy wtedy jak najszybciej rozkulbaczyć wycieńczone dromadery, aby gardłowo charcząc, plując i gryząc, nie zaczęły się buntować. Dlatego rozdzielamy karawanę na mniejsze grupy, zmuszamy zwierzęta do klapnięcia na piasku, po czym rozwiązujemy słomiane sznury i w pośpiechu, w pocie czoła ustawiamy solne płyty za dromaderami. Najtrudniejsze dla mnie jest zdejmowanie ładunku soli najgorszej jakości – blisko 50-kilogramowe sztaby ważą nieomal tyle co ja. I tak dzień po dniu: ok. 50 km marszu i jazdy na dromaderze oraz 3 t solnego towaru do przerzucenia przez każdego z poganiaczy przy załadunku i rozładunku wielbłądów. Dopiero po oporządzeniu zwierząt zmęczeni karawaniarze mają chwilę dla siebie. Zaczynamy od rozpalenia ogniska z wielbłądzich odchodów i przyrządzenia zielonej, bardzo słodkiej herbaty. Tu dodam, że jednym z moich wieczornych zajęć, oprócz rozładowywania i puszczenia na popas dromaderów, jest zbieranie ich bobków. Po herbatce pora na kolację i zaraz potem układamy się do snu. Wprost na piasku, pod rozgwieżdżonym firmamentem, zawinięci w koce. Niestety zmęczenie nie pozwala długo cieszyć się widokiem i najwygodniejszym na świecie posłaniem. Sen przychodzi natychmiast. Przedostatniego wieczora wyprawy dostrzegam na rozgwieżdżonym niebie łunę Timbuktu. Mimo trudów, niebezpieczeństw i surowych warunków życia minionych 40 dni na pustyni czuję, że coś ściska mnie za serce na myśl o powrocie do miasta i naszej cywilizacji. Rozumiem, że kończy się niepowtarzalna podróż nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. Kolejny dzień drogi na południe, w stronę rzeki Niger. Krajobraz na całym szlaku jest raczej monotonny. Na północy parę niewielkich gór stołowych i skalistych prożków. Na płaskich fragmentach pustyni żwirowej widać równoległe piaszczyste ścieżki wydeptane przez karawany w ciągu wieków używania szlaku, zaś dalej na południe rysuje się parę malowniczych podłużnych wydm. Podczas ich przekraczania Hassan inicjuje tradycyjną pieśń, reszta ludzi momentalnie podchwytuje monotonną melodię. Murmurando uspokaja dromadery i karawana zostawia za sobą ślad. Po długich tygodniach żegluga przez pofalowany ocean Sahary dobiega końca. Dobijamy do Timbuktu. Solne płyty już zyskały wielokrotnie na wartości, lecz to jeszcze nie koniec ich drogi. Z portu Korioume nieopodal Timbuktu popłyną rzeką Niger na targowiska Mali i całej Afryki Zachodniej. Składy solnych płyt odnajdziemy w porcie turystycznego Mopti, w obrocie detalicznym sól z Taoudenni spotkamy pod glinianym meczetem w Djénné, u stóp progu Bandiagara w kraju Dogonów, na bazarze w Wagadugu i na wszystkich innych cotygodniowych targowiskach w zachodnim Sahelu. Hassan wyciągnie z przywiezionego towaru, ile tylko się da. Tymczasem odkłada solne płyty, aby przehandlować je w lecie, kiedy sól z Sahary przestanie napływać do Timbuktu i ceny wzrosną. Wtedy wymieni je na potrzebne jego rodzinie produkty. Z workiem ryżu, orzeszków ziemnych i daktyli, zieloną herbatą, cukrem i tabaką, a może nawet żywym inwentarzem w postaci kozy lub owcy wróci do swego obozowiska pośród wydm, by odpocząć przed kolejnym sezonem karawanowym. Jakub Pająk – Podróżnik i fotograf. Połknął bakcyla Czarnego Lądu. Pasjonuje się też geologią i geoturystyką stosowaną. Pracuje w Dżubie, stolicy autonomicznego Sudanu Południowego. Naukowo zajmuje się Saharą (doktorat na AGH). Grant w wysokości 10 tys. zł przyznany w konkursie Travelery 2007 pozwolił mu na realizację opisanej wyprawy. www.sudan.info.pl
Magia? Nie, fluorescencja halitu. Poznaj najnowszą atrakcję kopalni soli w Bochni
Ten fenomen geologiczny można podziwiać w czasie zwiedzania niedawno otwartej trasy turystycznej.
Magia? Fluorescencja W kopalni soli w Bochni otwarto nową trasę turystyczną wykorzystującą odkryty w jej wnętrzach fenomen geologiczny – zjawisko fluorescencji halitu. Fluorescencja minerałów przejawia się ich „świeceniem” pod wpływem działania światła ultrafioletowego. Dwa lata temu w zalanych solanką i niedostępnych dla turystów wyrobiskach natrafiono na kryształy halitu (chlorek sodu NaCl, czyli soli kamiennej), które pod wpływem promieniowania UV świecą mocnym pomarańczowym lub różowo-czerwonym kolorem. Magia? Historia wykuta w soli Początki kopalni sięgają pierwszej połowy XIII wieku, ale sól w okolicach Bochni zaczęto pozyskiwać znacznie wcześniej, bo już 3,5 tys. lat p.n.e. Sól pozyskiwano wówczas poprzez odparowanie ze studni solankowych. Fascynującą historię geologiczną złoża bocheńskiego zwiedzający poznają na nowej trasie turystycznej. W trakcie wycieczki turystów czeka też podziemna przeprawa łodziami, przejazd podziemną kolejką czy zjazd zjeżdżalnią, łączącą dwa poziomy kopalni. Warto! Trzy lata temu kopalnia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.
Jemy za dużo soli! Możemy tego słono pożałować
Przeciętny Polak spożywa od 9 do 12 g soli dziennie, to o kilka gramów mniej niż kilka lat temu, ale jej konsumpcja nadal jest dwukrotnie za duża.
Źródło: PAP
Codziennie ok. 2 tys. ha ziem uprawnych na świecie staje się zbyt słone, by zapewnić dobre plony.
Ziemia naturalnie wchłania sód lub chlorek sodu, a te odkładają się w glebie. Przy zbyt małym nawodnieniu gleby sól nie może być wypłukana, a nawarstwiając się na korzeniach roślin, spowalnia ich wzrost. Ponad 62 mln ha nawadnianych pól (wielkość powierzchni Francji) stało się już bezużytecznych dla rolnictwa. – Sami rolnicy sobie z tym jednak nie poradzą – twierdzi Manzoor Qadir, ekspert z Uniwersytetu Narodów Zjednoczonych. Problemem nawadniania kompleksowo powinno się zająć państwo. Rozwiązanie, które mogłoby przynieść chwilową poprawę, oferują same rośliny. Badania pokazały, że uprawy roślin jadalnych mogłyby zostać genetycznie zmodyfikowane, tak by przypominały składem wodorosty, które już dawno wytworzyły odporność na sól. —Daniel Stone
Sznur dromaderów przemierza największą pustynię świata. Do boków mają przytwierdzone wielkie płyty soli kamiennej. Wielbłądy mijają kolejny, na wpół przysypany piaskiem, częściowo obleczony zasuszoną skórą szkielet swojego krewniaka. Jako poganiacz, pomocnik i nowicjusz w karawanie modlę się, aby zwierzęta okazały się wystarczająco wytrzymałe, a natura łaskawa.
Na czele idzie najbardziej doświadczone ze zwierząt – dromader przewodnik. Na jego grzbiecie miarowo kiwa się postać w błękitno-granatowych szatach. Tegoż samego koloru zawój na głowie – szesz – zakrywa prawie całą twarz Maura. Ów czterometrowej długości kawałek materiału zabezpiecza przed wciskającym się wszędzie pyłem, chroni przed słońcem, w nocy pomaga przetrzymać przejmujący chłód. Jadący na przedzie karawany Hassan zna solny szlak do kopalń Taoudenni jak własną kieszeń. Od wieków białe złoto stanowi największe bogactwo tej pustyni. Jeden z ostatnich funkcjonujących do dziś solnych szlaków karawanowych wiedzie znad łuku rzeki Niger, m.in. z legendarnego Timbuktu, do kopalń Taoudenni w północnym Mali. Liczy blisko 1500 km w obie strony. Jego pokonanie zajmuje od czterech do sześciu tygodni w zależności od liczby wielbłądów i panujących na pustyni warunków. Kiedyś szlak był dwukrotnie dłuższy – łączył Czarną Afrykę z krajami Maghrebu i dalej Europą. Jeszcze na początku XIX w. na północ płynęły nim złoto, egzotyczne skóry, drewno i inne towary, a także niewolnicy, w przeciwnym zaś kierunku –sól kamienna z saharyjskich kopalń, której złóż brakuje w Afryce Zachodniej. Dla Maurów koczujących na pograniczu Sahary i Sahelu sól kamienna stanowi praktycznie jedyne źródło dochodu. Nie zabieram pieniędzy, paszportu ani rzeczy mogących stanowić pokusę dla rabusiów. Z Timbuktu wyruszam zaopatrzony w worek ryżu, mąki, parę kilo orzeszków ziemnych i daktyli, cukier, herbatę oraz leki i papierosy na wymianę. Do obozowiska Hassana na pustyni jadę wraz z jego bratankami. Po trzech dniach spędzonych na grzbiecie wielbłąda moim oczom ukazuje się biały spiczasty namiot z kilku warstw grubego płótna, stadko kóz i owiec oraz największa duma koczowników, czyli dromadery. Hassan ani jego rodzina nie mają dokumentów, nie odprowadzają podatków, nie mówią po francusku, który jest tu językiem urzędowym, a jedynie w hassanija, czyli zachodnioafrykańskim dialekcie arabskiego Jego marzeniem jest radio na baterie które pozwoli mu odbierać audycje z Nawakszutu, stolicy Mauretanii. Od kilkudziesięciu lat przemierza pustynię pięć razy do roku, w trakcie saharyjskiej zimy, która trwa od połowy października do połowy kwietnia. Wtedy to temperatura nie jest aż tak zabójcza – rzadko sięga 30°C w ciągu dnia. Nocą może spaść do zera. Po raz pierwszy Hassan wyruszył do kopalń jako kilkunastoletni chłopiec. Wiedzę oraz szacunek dla pustyni zdobyte od ojca przekazał dwóm pokoleniom nomadów. Teraz także mnie – człowiekowi spoza ich świata, który na własnej skórze chce poczuć trudy codziennej pracy na karawanowym szlaku, aby jak najlepiej udokumentować zanikający proceder wydobycia i handlu saharyjską solą. Nasz cel jest jasno określony: dotrzeć do kopalń i wrócić z towarem. Przez najbliższe dwa tygodnie będę wędrował z Hassanem i jego sześcioma wielbłądami. Na całym szlaku znajduje się zaledwie kilka studni, z których najważniejsza to Bir Ounâne, oraz jedna jedyna stała oaza – Araouane. Tak naprawdę tworzy ją parę glinianych domków zasypywanych przez lotne piaski. W tej oazie studnie nigdy nie wysychają. Najważniejsze w Araouane jest napojenie dromaderów i uzupełnienie zapasów wody na dalszą drogę. Spragniony wielbłąd potrafi jednorazowo pochłonąć prawie 100 l. Nieraz pije bez opamiętania, stąd Hassan siłą odciąga zwierzęta od wodopoju. W nadchodzących dniach nie zobaczą ani kropli wody. Jeść muszą jednak codziennie, dlatego dwa dni drogi za Araouane zatrzymujemy się zrobić zapasy paszy. Ścinamy rzadkie kępy traw porastające wydmy i formujemy z nich bele. Dalej pustynia jest tak jałowa, że nie rośnie właściwie nic. Każdego wieczora zostawiamy na piasku belę siana. Dzięki temu wielbłądy nie dźwigają zbędnego ciężaru i będzie je można objuczyć cennym towarem. Niepisane prawo pustyni nie dopuszcza kradzieży czyjegoś zapasu paszy – mogłoby to oznaczać śmierć zwierząt i niebezpieczeństwo dla ludzi. Trawy porastające południowe obrzeża Sahary służą także jako surowiec do wyrobu wędzideł, siodeł i powrozów do mocowania płyt soli. Maurowie wyplatają je podczas postojów w drodze do kopalń. Właściwie nie używają syntetycznych sznurów, bo po pierwsze trzeba je kupować, po drugie – szybko by się zniszczyły w kontakcie z solą. Dzięki temu malijska pustynia nadal pozostaje nieskazitelnie czysta. Przed nami ukazują się kopalnie soli Taoudenni, czyli rozległa niecka otoczona skalistymi progami i stołowymi górami. To dno dawnego, wyschniętego jeziora, gdzie osadziły się różne minerały. Sól kamienna tworzy kilkanaście poziomów, z czego eksploatowane są cztery. Najwyżej ceniona, bo najczystsza, to sól zwana al kamra. Al bejza zawiera więcej domieszek innych minerałów, zaś al bint – najbardziej zanieczyszczona – jest przeznaczona dla zwierząt. Kopalnie funkcjonują nieprzerwanie od końca XVI w. Obecnie w 150 wyrobiskach pracuje ok. 800 osób. To głównie Maurowie, ale przyjeżdżają też przedstawiciele innych grup etnicznych zamieszkujących Mali. Niektórych przyciąga tu możliwość zarobku, inni są wysyłani przez wierzycieli. Sytuacja wielu przypomina błędne koło – nie są w stanie zarobić dużo więcej, niż wynosi dług, więc do kopalni trafiają co roku. Górnicy drążą wyrobiska, zaś kamieniarze ociosują duże, 100-kilogramowe sztaby wydobytej soli zwane hasba na mniejsze prostokątne płyty przystosowane do karawanowego transportu, tzw. ras. Pojedyncza ras mierzy mniej więcej 100 x 50 cm przy 3–4 cm grubości i waży 25–30 kg. Metody wydobycia i obróbki soli nie zmieniły się chyba od wieków – potrzebne są tylko kilof z krótkim metalowym ostrzem oraz woda, która służy do zmiękczania skały. Górnicy i kamieniarze są zmuszeni kupować ją od ludzi zajmujących się jej wydobyciem i dostawą z jedynej w okolicy studni – oddalonej od obecnie działających wyrobisk o blisko 10 km. Za dwie płyty ras dobrej jakości otrzymują 200-litrową beczkę życiodajnego płynu. Także produkty spożywcze (w Taoudenni znajduje się piekarnia i masarnia) oraz inne dobra nabywa się tu często na drodze wymiany za sól. Przyglądam się pracy górników i kamieniarzy, mierzę i szkicuję wyrobiska oraz pobieram próbki soli do badań laboratoryjnych, a w tym czasie Hassan krąży po kopalniach, poszukując towaru dla swoich wielbłądów. Handel częściowo odbywa się na zasadzie wymiany, towarzyszy mu ożywione targowanie się. Gdy każde ze zwierząt ma już przypisany określony ładunek, wraz z innymi właścicielami i opiekunami dromaderów przybyłymi do kopalń tworzymy dużą karawanę, liczącą ponad 150 wielbłądów. Grubo przed wschodem słońca zaczynają płonąć wiązki słomy. W ich nikłym blasku, przy akompaniamencie pokrzykiwań i w niesamowitym rozgardiaszu poganiacze wyłapują wielbłądy i objuczają przeznaczonym dla nich ładunkiem. Nie pojmuję, jak w ciemnościach można rozpoznać poszczególne zwierzęta, więc ograniczam się do zakładania juków. Po uformowaniu szyku cały wielbłądzi zaprzęg rusza w długą drogę na południe. Zwierzęta idą najpierw wolno, drobiąc kroki, aż osiągają tempo szybkiego marszu człowieka. Karawanowy dzień zdaje się nie mieć końca. Nieraz zaczyna się tuż po północy i trwa aż do zachodu słońca. W tym czasie zwierzęta nie zatrzymują się i nie zwalniają ani na chwilę. Ludzie wszystkie czynności wykonują więc w marszu: załatwiają potrzeby fizjologiczne, modlą się, spożywają skromne posiłki… Od ponad miesiąca jemy dzień w dzień to samo: garść orzeszków ziemnych i parę daktyli na śniadanie, na lunch dogonou – mąka z sorgo i trochę soli rozmieszane w dwóch litrach chłodnej wody, na kolację – jedyny ciepły posiłek: ryż okraszony tłuszczem zwierzęcym. Może i przeszłoby mi przez myśl: „Boże! Już nigdy w życiu czegoś takiego nie tknę!”, gdyby nie skurcz nieustannie ściskający żołądek i tęskne oczekiwanie następnej głodowej porcji. Najbardziej zastanawiające jest to, jak precyzyjnie Hassan trafia do beli siana porzuconej kilkanaście dni wcześniej w okolicy pozbawionej charakterystycznych punktów. Ludzie wychowani i zżyci z pustynią mają niezwykły dar – rodzaj „wewnętrznego GPS-u”! Jednak historia zna przypadki tragicznych w skutkach pomyłek. O tym, że karawanowy szlak przez Saharę to wciąż bardzo poważne przedsięwzięcie, przypominają nam bielejące pośród piasku kości, które mijamy kilka razy dziennie. Przemierzamy szlak w okresie, gdy wieje harmattan – wiatr unoszący w powietrzu tumany pyłu, który zasnuwa niebo i słońce, wciska się wszędzie. To jednak nic w porównaniu z burzą piaskową, którą przeżywamy parokrotnie. Tempo spada wtenczas drastycznie, a nieraz karawana musi się zatrzymać. Piasek siecze niemiłosiernie, w brunatnej przestrzeni pozbawionej horyzontu bardzo łatwo zmylić drogę. Na szczęście burze, których doświadczamy, trwają nie dłużej niż dzień. Zapewne długa i silna burza piaskowa stała się na początku XIX w. powodem największej tragedii na szlaku, którym zmierzamy. Z powodu zagrożenia bandytyzmem ludzie organizowali się wtedy w bardzo liczne karawany. Po blisko stu latach lotne piaski odsłoniły niemal dwa tysiące ludzkich szkieletów i tyle samo szczątków dromaderów. W końcu nadchodzi wieczór – najtrudniejszy moment w ciągu całego dnia. Należy wtedy jak najszybciej rozkulbaczyć wycieńczone dromadery, aby gardłowo charcząc, plując i gryząc, nie zaczęły się buntować. Dlatego rozdzielamy karawanę na mniejsze grupy, zmuszamy zwierzęta do klapnięcia na piasku, po czym rozwiązujemy słomiane sznury i w pośpiechu, w pocie czoła ustawiamy solne płyty za dromaderami. Najtrudniejsze dla mnie jest zdejmowanie ładunku soli najgorszej jakości – blisko 50-kilogramowe sztaby ważą nieomal tyle co ja. I tak dzień po dniu: ok. 50 km marszu i jazdy na dromaderze oraz 3 t solnego towaru do przerzucenia przez każdego z poganiaczy przy załadunku i rozładunku wielbłądów. Dopiero po oporządzeniu zwierząt zmęczeni karawaniarze mają chwilę dla siebie. Zaczynamy od rozpalenia ogniska z wielbłądzich odchodów i przyrządzenia zielonej, bardzo słodkiej herbaty. Tu dodam, że jednym z moich wieczornych zajęć, oprócz rozładowywania i puszczenia na popas dromaderów, jest zbieranie ich bobków. Po herbatce pora na kolację i zaraz potem układamy się do snu. Wprost na piasku, pod rozgwieżdżonym firmamentem, zawinięci w koce. Niestety zmęczenie nie pozwala długo cieszyć się widokiem i najwygodniejszym na świecie posłaniem. Sen przychodzi natychmiast. Przedostatniego wieczora wyprawy dostrzegam na rozgwieżdżonym niebie łunę Timbuktu. Mimo trudów, niebezpieczeństw i surowych warunków życia minionych 40 dni na pustyni czuję, że coś ściska mnie za serce na myśl o powrocie do miasta i naszej cywilizacji. Rozumiem, że kończy się niepowtarzalna podróż nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. Kolejny dzień drogi na południe, w stronę rzeki Niger. Krajobraz na całym szlaku jest raczej monotonny. Na północy parę niewielkich gór stołowych i skalistych prożków. Na płaskich fragmentach pustyni żwirowej widać równoległe piaszczyste ścieżki wydeptane przez karawany w ciągu wieków używania szlaku, zaś dalej na południe rysuje się parę malowniczych podłużnych wydm. Podczas ich przekraczania Hassan inicjuje tradycyjną pieśń, reszta ludzi momentalnie podchwytuje monotonną melodię. Murmurando uspokaja dromadery i karawana zostawia za sobą ślad. Po długich tygodniach żegluga przez pofalowany ocean Sahary dobiega końca. Dobijamy do Timbuktu. Solne płyty już zyskały wielokrotnie na wartości, lecz to jeszcze nie koniec ich drogi. Z portu Korioume nieopodal Timbuktu popłyną rzeką Niger na targowiska Mali i całej Afryki Zachodniej. Składy solnych płyt odnajdziemy w porcie turystycznego Mopti, w obrocie detalicznym sól z Taoudenni spotkamy pod glinianym meczetem w Djénné, u stóp progu Bandiagara w kraju Dogonów, na bazarze w Wagadugu i na wszystkich innych cotygodniowych targowiskach w zachodnim Sahelu. Hassan wyciągnie z przywiezionego towaru, ile tylko się da. Tymczasem odkłada solne płyty, aby przehandlować je w lecie, kiedy sól z Sahary przestanie napływać do Timbuktu i ceny wzrosną. Wtedy wymieni je na potrzebne jego rodzinie produkty. Z workiem ryżu, orzeszków ziemnych i daktyli, zieloną herbatą, cukrem i tabaką, a może nawet żywym inwentarzem w postaci kozy lub owcy wróci do swego obozowiska pośród wydm, by odpocząć przed kolejnym sezonem karawanowym. Kraków–Bolonia (Centralwings) – 900 zł, następnie Bolonia–Casablanca–Bamako (Royal Air Maroc; powrót przez Mediolan) – 2300 zł, Bamako–Timbuktu (Compagnie Aérienne du Mali) – 200 euro + 30 tys. CFA. Wysyłkowo w Ambasadzie Republiki Mali (Kurfürsterdamm 72, 10709 Berlin) – 34 euro + koszt przesłania paszportu. Koszt karawany do Taoudenni wynosi od 700 tys. do 1 mln CFA (wędrówka trwa minimum 35 dni). Wymagana „żółta książeczka” ze szczepieniem przeciw żółtej febrze. Warto też pomyśleć o szczepieniach na WZW A i B, dur brzuszny, tężec. Obszar na południe od Sahary jest strefą malaryczną. Hotel Bouctou (dach 3 tys. CFA, najtańsze pokoje od 12 tys. CFA), jedzenie z garkuchni 300–500 CFA; woda (1,5 l) 600 CFA; internet 1 tys. CFA/ godz.; wypalenie płyty DVD – 1 tys. CFA; piwo duże/małe – 1500/750 CFA; zapalniczka 250 CFA; publiczny transport Timbuktu–Korioume 400 CFA; 1 l ropy – 555 CFA. frank zachodnioafrykański (CFA); 1 euro = ok. 650 CFA; 1 dolar = 500 CFA. W Timbuktu nie ma bankomatu.
To urokliwe, malowniczo położone miasteczko przyciąga licznych miłośników piękna przyrody, ciszy i jakiejś wewnętrznej równowagi. Sennie toczący się tu czas koi nerwy wszystkich tych, którzy choć na chwilę chcą uciec od wielkomiejskiego zgiełku.
Ale mało kto wie, że w połowie XI wieku było to prawdziwe handlowe centrum, bogacące się na handlu Zachodu ze Wschodem. Drohiczyn położony wówczas na pograniczu polskiego Mazowsza i ruskiego Podlasia, w którym władza, co jakiś czas, przechodziła z rąk jednego księcia w ręce drugiego i odwrotnie, pełnił funkcję ogromnego targowiska oraz książęcej komory celnej. Komora przynosiła władcom całkiem wymierne korzyści. Podczas drogi na zachód wszystkie towary musiały być plombowane i dopiero po opłaceniu cła w owej komorze, mogły być transportowane dalej. Plomby z pieczęciami książąt ruskich gwarantowały książęcą ochronę i bezpieczeństwo transportu. W komorze celnej były odrywane i wyrzucane. Dzięki temu w samym miasteczku i jego okolicach odnaleziono setki owych ołowianych plomb, którymi pieczętowano m. in. sól, wydobywaną na Rusi Czerwonej, w okolicach Drohobycza, gdzie swój początek bierze Bug, czy zboże z urodzajnego Wołynia. Transportowano je w korczagach, przypominających starożytne amfory. Udział w handlu przynosił wielkie zyski, o czym świadczą skarby w postaci srebrnych monet, a nawet wyrobów jubilerskich, znajdowane w samym Drohiczynie, a także jego bliższej i dalszej okolicy, wzdłuż bużańskiego szlaku. Tylko jeden taki skarb liczył ponad trzysta monet, z których wszystkie były monetami arabskimi, wybitymi w większości za panowania kalifów Abbasydów, sprawujących władzę w IX w. Świadczy to o tym, że już w IX i X w., w czasach wielkiej ekspansji kupców skandynawskich do Azji Środkowej, istniał szlak kupiecki, docierający również na pogranicze dzisiejszego Mazowsza i Podlasia. Warto także wiedzieć, że w XI w. obszary te zasiedlili Waregowie, którzy przypłynęli łodziami z…Kijowa. Trasa ich prowadziła w górę Prypeci aż do Brześcia, a następnie Muchawcem do Bugu. O ich obecności świadczą cmentarzyska z grobami w obudowach kamiennych, rozciągające się na północ od Bugu. Także odkrycia archeologiczne w samym Drohiczynie dowodzą, że Waregowie jeszcze w XII w., za pośrednictwem tego rzecznego portu, utrzymywali ożywione kontakty z Kijowem i Rusią. Drohiczyn w tamtych czasach był także ośrodkiem produkcji rzemieślniczej, gdyż jego ówcześni mieszkańcy znani byli z umiejętności uprawiania owej profesji. Słowem to uśpione obecnie miasteczko było w zamierzchłej przeszłości bogatym i prężnie rozwijającym się ośrodkiem. Tekst: Agnieszka Budo