Pszczoły wyczuwają chorobę u swojej królowej i... rozpoczynają rewolucję w ulu. Co prowadzi je na barykady?
W Kanadzie zeszłej zimy wyginęło aż 36% kolonii pszczół miodnych. Pszczoły wiedzą, że coś się dzieje i próbują reagować: najnowsze badania pokazują, że robotnice potrafią wykryć infekcję u królowej i wypędzają ją z ula. To dramatyczna walka o przetrwanie całej kolonii, która uzmysławia nam, jak krucha może być władza wobec woli „ludu”.
Według danych Stowarzyszenia Zawodowych Pszczelarzy w Kanadzie aż 36% z 830 000 kolonii pszczół miodnych nie przetrwało ostatniej zimy. Chociaż już przyzwyczailiśmy się do takich makabrycznych nagłówków, to obecnie wiemy, że główną przyczyną masowego wymierania są schorowane królowe, a najnowsze badania rzucają światło na biologiczny – ale demokratyczny – dramat rozgrywający się w ulach. Dlaczego królowe pszczół stają się coraz mniej płodne? Królowe pszczół, które z natury odpowiadają za reprodukcję i składanie tysięcy jaj dziennie, są coraz częściej infekowane wirusami. Te infekcje skutkują mniejszą płodnością – królowe mają mniejsze jajniki i składają mniej jaj, a w niektórych przypadkach całkowicie przestają to robić. Badania wykazały, że właśnie te zakażone wirusami królowe były najczęściej klasyfikowane przez pszczelarzy jako „niesprawne”, chociaż wcześniej za przyczynę ich niemocy uważano pestycydy czy ekstremalne temperatury. Jak robotnice rozpoznają chorą królową? Robotnice – bezpłodne samice pszczół tworzące większość kolonii – są w stanie wykryć infekcję u królowej dzięki analizie jej feromonów. Zdrowa królowa wytwarza tak zwany „feromonowy bukiet”, czyli mieszaninę co najmniej dziewięciu związków chemicznych, które informują robotnice o jej kondycji i jakości. Jednym z kluczowych składników tego bukietu jest metylooleinian. Gdy jego poziom spada – co następuje w wyniku infekcji wirusowej – robotnice interpretują to jako sygnał alarmowy. Królowa nie spełnia już swojej funkcji, nie jest w stanie złożyć wystarczającej liczby jaj, a to zagraża przetrwaniu kolonii. To prowadzi do dramatycznej decyzji: wymiany królowej. Czym jest podmiana królowej i dlaczego może być śmiertelna dla kolonii? Gdy sygnały feromonowe świadczą o problemach obecnej królowej, robotnice zaczynają wychowywać nową. Ta, gdy osiągnie dojrzałość, rozpoczyna proces podmiany królowej – zazwyczaj eliminuje starą „władczynię” w pojedynku na śmierć i życie. Chociaż taka wymiana może się wydawać naturalnym mechanizmem obronnym (wszystko zdaje się, chociaż brutalne, dosyć proste i klarowne). to wiąże się z ogromnym ryzykiem. Statystyki pokazują, że kolonie decydujące się na wymianę królowej mają ponad trzykrotnie wyższe ryzyko całkowitego wymarcia w porównaniu do kolonii zdrowych. Dzieje się tak, ponieważ nie ma żadnej gwarancji, że nowa królowa przejmie funkcję reprodukcyjną. To nie zmienia faktu, że w obliczu szalejących patogenów wymiana jest często jedyną, ostatnią nadzieją pszczół na przetrwanie. Tonący brzytwy się chwyta. Czemu królowe chorują? Zagrożenie jest mikroskopijne, ale śmiertelne Wirusy odpowiedzialne za choroby pszczół są przenoszone przez pasożytnicze roztocze: dręcza pszczelego. To gatunek pajęczaka, który wywołuje warrozę. Te niewielkie organizmy nie tylko rozprzestrzeniają patogeny, ale także je amplifikują. Choć obecnie nie istnieją żadne lekarstwa przeciwwirusowe dla pszczół, kontrolowanie roztoczy jest kluczowym działaniem w ochronie kolonii. Ta walka wymaga jednak ogromnej determinacji i zaangażowania pszczelarzy. Dramatyczne dane z Kanady nie są już szokujące – od niemal dwóch dekad historia się powtarza: śmierć kolonii zimą, odbudowa, częściowy sukces i kolejna katastrofa. Do czasu opracowania skutecznych terapii przeciwwirusowych dla pszczół, jedyną drogą jest konsekwentne i odpowiedzialne ograniczanie populacji dręcza. Od tego może zaliczyć przyszłość całego rolnictwa. Źródło: PNAS, The Journal of Basic and Applied Zoology, Trends in Parasitology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ile trzeba plastiku, by zabić wszystkie morskie zwierzęta? Zaskakująco mało – zmieniamy ich życie w koszmar
Jak wiele plastiku możemy umieścić w oceanach, żeby zaczęły ginąć poszczególne gatunki zwierząt? Dużo mniej, niż nam się kiedyś wydawało. Analiza zwłok żółwi, morskich ptaków i ssaków pokazała, że dawka śmiertelna jest bardzo niska. Wyniki tych badań powinniśmy poznać wszyscy.
Nowe badanie naukowców z organizacji Ocean Conservancy ujawnia, że zaledwie kilka gramów plastiku może prowadzić do śmierci ptaków morskich, żółwi i ssaków oceanicznych. Ryzyko śmierci sięga 90%. Nawet niewielka ilość plastiku to zagrożenie dla życia morskiego Badacze przeprowadzili ponad 10 000 sekcji zwłok zwierząt związanych z morzem. Chcieli sprawdzić, jak coraz większa obecność plastiku w wodzie związana jest z ich śmiertelnością i ile ze zgonów jest bezpośrednio z nim związanych. Ustalono, że dla ptaków morskich, takich jak np. maskonur atlantycki (którego popularne kolonie znajdują się w m.in. w Norwegii), spożycie plastiku odpowiadające objętości mniej niż trzech kostek cukru daje 90% ryzyko śmierci. Żółwie karetta mogą umrzeć po spożyciu ilości plastiku niewiele większej niż dwie piłki bejsbolowe, a morświny – jednej piłki nożnej. Nawet połowa tej ilości prowadziła do śmierci w 50% przypadków. Co gorsza, 21,5% wszystkich przebadanych zwierząt miało plastik w układzie pokarmowym, więc skala problemu jest ogromna. Ile jest plastiku w oceanie? Dane te są zatrważające, zwłaszcza w kontekście faktu, że szacunkowo każdego roku ponad 11 mln ton plastiku trafia do oceanów. Niekiedy skumulowany plastik tworzy groteskowe twory, takie jak Wielka Pacyficzna Plama Śmieci – dryfująca po Oceanie Spokojnym około 120 000-tonowa plama plastiku o powierzchni 1,6 mln km², czyli 6 razy większa od Polski. To jednak dosłownie wierzchołek góry lodowej problemu. 99% odpadów sztucznych znajduje się na dnie oceanów w formie mikroplastiku, który powoli, ale skutecznie zatruwa wszystkie żyjące w nim organizmy. Jaki plastik jest najbardziej śmiercionośny? Badacze przeanalizowali również, które rodzaje plastiku są najbardziej śmiercionośne dla poszczególnych zwierząt. Dla ptaków morskich najgroźniejsze okazały się twarde plastiki (spowodowały 92% przypadków śmierci) oraz syntetyczna guma. Wystarczało 6 kawałków mniejszych niż groszek, by prowadzić do zgonu. Żółwie w 69% przypadków spożywały miękkie plastiki i to te były dla nich najbardziej zabójcze. Ssaki morskie ginęły najczęściej w wyniku połknięcia plastikowych odpadów pozostawionych przez rybaków. Zagrożone gatunki i umierający ekosystem. Co możemy zrobić? Badacze wykazali, że prawie połowa osobników, które połknęły plastik, znajduje się na Czerwonej liście gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Co istotne, badanie analizowało jedynie wpływ połknięcia dużych plastików (powyżej 5 mm) na te gatunki i nie uwzględniało wszystkich oddziaływań i interakcji z plastikiem. Wykluczono np. zaplątania czy spożycie mikroplastiku powodującego choroby. – Co roku wolontariusze zbierają ogromne ilości balonów, plastikowych toreb, słomek, opakowań po jedzeniu i innych przedmiotów, które są śmiertelnie niebezpieczne dla dzikich zwierząt. Zbierając zaledwie kilka kawałków plastiku pomagasz chronić życie istnień, których jesteś sąsiadem – mówi Allison Schutes z Ocean Conservancy. Chociaż drobne sprzątanie po sobie i po innych może wydawać się „robotą głupiego” i niczym znaczącym w kontekście odpadów wyrzucanych do oceanów przez wielkie korporacje, to jednak ma realny wpływ na nasze otoczenie. Warto pamiętać, że posprzątanie kilku balonów na plaży to uratowane życie pięknego, dzikiego stworzenia. Źródła: PNAS, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nastolatki zginęły w azjatyckim kurorcie. Teraz ich rodzice błagają, by inni nie ryzykowali
Rodzice dwóch nastolatek ostrzegają przed podróżą do azjatyckiego kraju po tym, jak ich córki tragicznie zmarły podczas wakacji.
Choć koszty codziennego życia w niektórych azjatyckich państwach wydają się niższe niż w Europie czy USA, na miejscu mogą czyhać realne zagrożenia – od skażonej wody kranowej po nieprzejrzyste warunki serwowania alkoholu w barach. Nieuważność może skończyć się tragicznie, o czym boleśnie przekonali się rodzice dwóch nastolatek, które przebywały na wakacjach. Tragedia w Vang Vieng Vang Vieng w Laosie od lat przyciąga turystów z całego świata. Słynie z malowniczych wapiennych klifów, turkusowych lagun i niskich cen, które czynią z niego popularny kierunek wśród młodych podróżników. To właśnie te cechy przyciągnęły w listopadzie 2023 roku 19-letnie Australijki. Holly Morton-Bowles i Bianca Jones spędzały wymarzone wakacje w tętniącym życiem centrum Vang Vieng, pełnym barów i tanich hosteli. Ich pobyt zakończył się jednak tragedią. W hostelu Nana Backpackers wypiły alkohol skażony metanolem (substancją używaną m.in. jako rozpuszczalnik i środek przemysłowy), co doprowadziło do ich śmierci. W tym samym miejscu zginęło także sześciu innych turystów. Tragiczne wydarzenie wywołało falę oburzenia i pytań o bezpieczeństwo podróżnych w Laosie. Rodziny ofiar twierdzą, że władze kraju nie przeprowadziły rzetelnego dochodzenia. – Żadna rodzina nie powinna przez to przechodzić. Do tej pory żadna osoba ani organizacja nie została pociągnięta do odpowiedzialności – mówił Mark Jones, ojciec Bianki. – Wygląda na to, że śmierć tych niewinnych młodych kobiet może zostać zignorowana i pozostawiona bez rozwiązania – dodała jego żona Michelle. Podobne słowa płynęły od rodziców Holly. – Jesteśmy świadomi, jak skorumpowany i niepomocny jest rząd Laosu. Nie ma żadnych dowodów na to, że prowadzone jest jakiekolwiek dochodzenie – dodali Shaun Bowles i Samantha Morton. Rodziny ofiar nie ograniczyły się do słów żalu. W publicznym apelu wezwały podróżnych, by usunęli Laos ze swoich planów wakacyjnych. – Wasze życie tam nic nie znaczy. Przekonaliśmy się o tym na własne oczy, tak samo jak inne rodziny, które przeżyły tę tragedię – mówili rodzice Bianki i Holly. Ich dramatyczne ostrzeżenie odbiło się szerokim echem nie tylko w australijskich mediach, rozpoczynając dyskusję o bezpieczeństwie turystów w Azji Południowo-Wschodniej. Laos pod ostrzałem krytyki Według „Daily Mail” władze Laosu początkowo powiązały śmierć młodych kobiet z nielegalną produkcją alkoholu i zatrzymały kilku pracowników hostelu Nana Backpackers w celu przesłuchania. Wówczas mogło się wydawać, że śledztwo doprowadzi do wyjaśnienia sprawy, jednak ta wkrótce utknęła w miejscu. Nie postawiono żadnych zarzutów, a postępowanie nie przyniosło rezultatów. Sam hostel pozostał zamknięty, ale właściciele konsekwentnie zaprzeczali, jakoby serwowano tam nielegalny alkohol. Frustracja rodzin narastała z każdym miesiącem milczenia. Sytuacja osiągnęła punkt kulminacyjny, gdy ujawniono, że barman i kierownik hostelu (czyli osoby, które mogły mieć związek z tragedią) znaleźli zatrudnienie w sąsiednim Wietnamie, mimo że formalnie postępowanie wciąż trwało. Co więcej, rząd Laosu nie nawiązał żadnego bezpośredniego kontaktu z rodzinami ofiar. Ograniczono się jedynie do formalnych kondolencji przekazanych za pośrednictwem Australijskiej Policji Federalnej (AFP), a jej ofertę współpracy w śledztwie całkowicie zignorowano. Dla bliskich ofiar był to kolejny dowód, że sprawa została pozostawiona bez realnego nadzoru i woli rozwiązania. Jak ujawniła dziennikarka programu „60 Minutes” Tara Brown, w liście skierowanym do australijskiej minister spraw zagranicznych laotańskie władze wyraziły współczucie i zapewniły, że „przeprowadzą dokładne dochodzenie oraz pociągną sprawców do odpowiedzialności”. – Mimo tych deklaracji w praktyce nie podjęto żadnych działań. Kiedy próbowaliśmy wjechać do Laosu, odmówiono nam zgody, tłumacząc to „trwającym postępowaniem” – mówiła Brown. Wobec milczenia władz bliscy ofiar zorganizowali więc internetową zbiórkę, by pokryć koszty prawne i działania zwiększające świadomość nt. zagrożeń związanych z nielegalnym alkoholem. Jak podkreślają, chcą nie tylko upamiętnić swoje córki, lecz także ostrzec innych podróżnych, zanim tragedia się powtórzy. Źródła: Daily Mail, 60 Minutes, VT.co Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Uznano go za zmarłego na Mount Evereście. Alpinista cudem przeżył w strefie śmierci
Mount Everest, najwyższa góra świata, od dekad fascynuje odkrywców, lecz każdy, kto próbuje ją zdobyć, musi liczyć się z ryzykiem. Powyżej 8 tys. metrów rozciąga się tzw. „strefa śmierci”, czyli obszar, w którym tlen staje się luksusem, a siły opuszczają nawet najbardziej doświadczonych alpinistów. To właśnie tam wydarzył się cud, a człowiek uznany za martwego odzyskał przytomność.
Po kilku godzinach bezskutecznej reanimacji grupa alpinistów uznała, że nie jest już w stanie nic zrobić. Na wąskiej grani, ponad 8500 metrów nad poziomem morza, pozostawili swojego towarzysza przekonani, że zmarł. O jego śmierci poinformowano rodzinę, a wiadomość o tragedii zaczęła obiegać świat. Kilkanaście godzin później wydarzyło się jednak coś, czego nikt nie potrafił wyjaśnić – mężczyzna odzyskał świadomość i zaczął walczyć o życie. Na krawędzi życia i śmierci W maju 2006 roku australijski alpinista Lincoln Hall omal nie dołączył do tragicznej listy tych, którzy nie wrócili z Mount Everestu. Po udanym zdobyciu szczytu jego organizm odmówił posłuszeństwa podczas zejścia. Współtowarzysze przez wiele godzin walczyli o jego życie, ale gdy stracił przytomność i przestał reagować, uznali, że nie ma już nadziei. Na wysokości około 8500 metrów zostawili go na grani, przekonani, że zmarł. Następnego ranka, czyli 26 maja, rodzina Halla została oficjalnie powiadomiona o jego śmierci. Jednak los napisał inny scenariusz. Kilkanaście godzin później 45-letni wówczas Dan Mazur, wspinający się z grupą alpinistów i szerpów, natknął się na siedzącego przy krawędzi grani mężczyznę. Hall, bez czapki i rękawiczek, z rozpiętym kombinezonem, wyglądał jak widmo. – Siedział tam po prostu z otwartymi ustami. Nie miał tlenu, czapki, gogli ani żadnego sprzętu. Myśleli, że nie żyje, więc zabrali jego rzeczy. Prawdopodobnie był bliski śmierci – wspominał Mazur w rozmowie z magazynem „People”. Dramatyczna akcja ratunkowa na Evereście Mazur i jego towarzysze początkowo nie dowierzali, że mężczyzna, którego spotkali w „strefie śmierci”, wciąż żyje. Lincoln Hall reagował na głosy, choć jego organizm był na granicy wyczerpania. Dla wspinaczy, którzy planowali wejście na szczyt, był to moment decyzji – kontynuować wspinaczkę czy ratować nieznajomego. – Jak można było po prostu przejść obok kogoś takiego? Siedział, podnosił ręce i mówił do nas. Gdybyśmy go zostawili, nie moglibyśmy z tym żyć – wspominał później Mazur. Hall był w stanie głębokiego wychłodzenia i cierpiał na halucynacje spowodowane niedotlenieniem mózgu. Uważał, że znajduje się na łodzi z Szerpami, z którymi odbywa spokojny rejs. Mazur i jego zespół natychmiast przystąpili do pomocy – podali mu tlen z zapasowej butli, batonik energetyczny i wodę. Każda czynność, nawet założenie rękawiczek czy zapięcie kurtki, wymagała od Halla ogromnego wysiłku i nieustannej motywacji ze strony ratowników. Jego dłonie były niemal całkowicie odmrożone, skóra przybrała żółtawy odcień, a ciało zdradzało objawy obrzęku mózgu. Dzięki oznaczeniom na jego ubraniu Mazur zdołał ustalić, z jakiej ekspedycji pochodził, i przekazał wiadomość do bazy, że Hall żyje. W tym czasie jego własna grupa zrezygnowała z dalszej wspinaczki, by uczestniczyć w akcji ratunkowej. – Straciliśmy cztery godziny i sporo tlenu, ale wiedzieliśmy, że nie ma innego wyjścia. Ta góra potrafi uświadomić, jak cienka jest granica między życiem a śmiercią – opowiadał Mazur. Z pomocą Mazura i Szerpów Hall został sprowadzony niżej, gdzie rozpoczęto walkę o jego życie. Lekarze później stwierdzili, że jego uratowanie było niemal niemożliwe, gdyż cierpiał na poważne odmrożenia i chorobę wysokościową, a jego organizm był skrajnie wyczerpany. Po ewakuacji do Katmandu przeszedł długą rekonwalescencję i wrócił do zdrowia, tracąc jedynie końcówki kilku palców. Finalnie zmarł 6 lat później na raka, który – jak ustalono – rozwinął się u niego w wyniku narażenia na azbest, gdy w młodości pomagał ojcu przy budowie domków letniskowych. Źródło: VT.co Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rozszalałe niedźwiedzie w Japonii. Dlaczego coraz częściej atakują ludzi?
Niedźwiedzie zabiły w tym w Japonii roku rekordową liczbę ludzi. Kolejne ofiary są zaginione, a wielkie drapieżniki coraz śmielej poczynają sobie w Kraju Kwitnącej Wiśni. To jednak nie ich krwiożercza natura powoduje, że muszą zbliżać się ludzkich sadyb.
Głodne niedźwiedzie coraz częściej wkraczają do miast, o czym boleśnie przekonują się mieszkańcy Japonii. Niedobory pożywienia zmuszają je do drastycznych kroków. Rekordowa ilość zabitych przez niedźwiedzie Japońskie ministerstwo środowiska podaje, że 2025 rok jest rekordowym pod względem liczby osób zabitych przez niedźwiedzie. Przynajmniej 7 osób straciło przez nie życie, a ponad 100 zostało rannych. Wielu innych Japończyków uznaje się za zaginionych, a kilka ciał wciąż czeka na stwierdzenie przyczyny zgonu. Nieoficjalne informacje mówią jednak o śladach pazurów. 8 października w prefekturze Iwate odnaleziono ciało 70-letniego mężczyzny z widocznymi śladami ataku niedźwiedzia. Jego śmierć sprawiła, że pobity został poprzedni rekord – w 2023 roku za sprawą tych dużych drapieżników zginęło 6 osób, a 213 zostało rannych. Rok się jednak jeszcze nie skończył. Czemu niedźwiedzie atakują ludzi? Eksperci przypominają, że niedźwiedzie nie atakują ludzi dla zabawy. Najczęściej są bardzo przestraszone, a zbliżają się do miast czy wiosek za sprawą głodu. Wycinanie drzew i zmiany klimatu sprawiają, że brakuje im pokarmu, np. żołędzi. Wzrastająca temperatura wpływa również na rytm ich hibernacji. To sprawia, że drapieżniki są rozdrażnione i bardzo głodne, przez co także agresywne i zdeterminowane do znalezienia pożywienia. Niedźwiedź w supermarkecie Niedźwiedzie atakują nie tylko w lasach. Na początku października dorosły niedźwiedź mierzący 1,4 metra wtargnął do supermarketu w regionie Gunma na północ od Tokio. Zranił 70 i 60-latka, rozpaczliwie próbując znaleźć wyjście z budynku. Zwierzę do sklepu prawdopodobnie ściągnął zapach jedzenia – udał się bezpośrednio na dział rybny, niszcząc szklaną gablotę. Zainteresował go także stos awokado, który doszczętnie zniszczył. W sklepie znajdowało się około 40 osób. O sytuacji wypowiedział się Hiroshi Horikawa, przedstawiciel sieci handlowej, do której należy supermarket. Twierdzi, że chociaż sklep mieści się w terenach górzystych, to nigdy wcześniej nie zdarzyło się, by niedźwiedzie choćby się do niego zbliżyły. Wielkie drapieżniki w Japonii W Japonii żyją dwa gatunki niedźwiedzi: niedźwiedzie himalajskie i niedźwiedzie brunatne. Te drugie mogą ważyć pół tony, są szybsze od człowieka i spotkamy je głównie na północnej wyspie Hokkaido. Oba przedstawiciele rodziny niedźwiedziowatych sprawiają kłopot nie tylko lokalnej ludności: ostatnio drapieżnik zaatakował hiszpańskiego turystę na przystanku autobusowym w malowniczej wiosce Shirakawa-go w centrum kraju. Chociaż co roku w Japonii odstrzeliwuje się tysiące niedźwiedzi, to starzejące się japońskie społeczeństwo sprawia, że spada liczba myśliwych. Jeśli nic się nie zmieni, to nasilające się ataki na ludzi mogą sprawić, że władze będą zmuszone do podjęcia drastycznych kroków. Źródło: The Japan Times, phys.org, AFP Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
Ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych już ponad 10 tysięcy lat temu. Dowody na taką praktykę pochodzą z kilku azjatyckich krajów, w tym Chin, Japonii czy Filipin. Proces mumifikacji był zdecydowanie inny niż w starożytnym Egipcie. Dla nas może być szokujący.
Ta informacja może być sporym zaskoczeniem. Za „ojczyznę” mumifikacji w powszechnym przekonaniu uważa się cywilizację egipską. Tam pierwsze mumie składano do grobów już ponad 5 tys. lat temu. Okazuje się jednak, że znajomość mumifikacji nad Nilem pojawiła się zdecydowanie później niż w Azji. Dowody na to zebrał zespół pod kierunkiem dr Hsiao-chun Hung, badaczki z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „PNAS”. Najstarsze mumie były… wędzone Najstarsze na świecie, azjatyckie mumie przygotowywano w bardzo specyficzny sposób. Zajmowały się tym pradziejowe społeczności łowców-zbieraczy w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej. Najpierw ściśle obwiązywano i ściskano ciała zmarłych. Następnie były zawieszane nad ogniem na dłuższy czas. – Ten rodzaj suszenia dymem jest jak dotąd najstarszą znaną metodą celowego konserwowania zwłok, jaką odnotowano na całym świecie – powiedział współautor publikacji, prof. Peter Bellwood. Zwrócił uwagę na to, że technika ta różni się od metod stosowanych w klimacie suchym, a więc w Egipcie czy w Andach, gdzie ciała mogły wysychać w sposób naturalny, chociaż zaawansowana mumifikacja w Egipcie wymagała też m.in. wyjmowania organów. Nie byłoby to możliwe w Azji Południowo-Wschodniej, biorąc pod uwagę wilgotny klimat monsunowy. Dziś szkielety, kiedyś mumie Mumie sprzed ponad 10 tys. lat nie zachowały się do naszych czasów w takim stanie, jak zwłoki egipskich faraonów. Dziś badacze odkrywają jedynie szkielety. Ale z badań laboratoryjnych 54 szczątków z 11 stanowisk archeologicznych wynika, że były poddane nietypowemu działaniu. Na to, że zastosowano rodzaj „wędzenia” wskazują następujące dowody: nienaturalnie ściśnięcie ciał i ich skurczona pozycja; brak pustych przestrzeni między kończynami a tułowiem, co sugeruje, że w momencie pochówku wokół szkieletów nie pozostały żadne tkanki miękkie poza wysuszoną skórą; ślady ognia i dymu na kościach, co wskazuje na kontrolowane działanie ciepła, a nie całkowitą kremację. badania dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) oraz spektroskopii w podczerwieni z transformacją Fouriera (FTIR) potwierdziły, że kości były poddane działaniu ciepła, często o niskiej intensywności; ślady cięć na kościach – to pozostałości po interwencjach mających na celu ułatwienie zginania ciała lub drenaż płynów podczas „wędzenia”. Naukowcy wskazują również na analogie etnograficzne. Dr Hsiao-chun Hung, powiedziała, że podobne metody mumifikacji poprzez suszenie dymem odnotowano wśród społeczności tradycyjnych w Australii i na wyżynach Nowej Gwinei. Mumifikacja z szacunku dla zmarłych Próby zachowania ciał zmarłych są globalną praktyką znaną od dawna. – Wszystkie społeczeństwa ludzkie, zarówno starożytne, jak i współczesne, szanowały swoich ukochanych przodków. Naturalnym więc jest pragnienie, aby po śmierci zachować tych przodków w jakiejś formie, poprzez stworzenie grobowca lub mumifikację zwłok – wolnych, przynajmniej przez pewien czas, od rozkładu i zepsucia – mówi dr Hsiao-chun Hung. Wygląda na to, że tradycja mumifikacji za pomocą dymu mogła być znana społecznościom łowców-zbieraczy na rozległym obszarze od północno-wschodniej Azji i Japonii po zachodnią Oceanię i Australię już paręnaście tysięcy lat temu. Jednak takie zabiegi nie były aż tak skuteczne jak te stosowane nad Nilem. Źródło: PNAS Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
49-letni Polak utonął w Egipcie. Tragedia nad Morzem Czerwonym
Marsa Alam – popularny egipski kurort – w miniony weekend był świadkiem tragedii. Lokalne służby wyciągnęły z wody ciało 49-letniego turysty z Polski. Sprawą zajmuje się miejscowa prokuratura.
Ciało Polaka znaleziono w sobotę popołudniu w pobliżu popularnego kurortu Marsa Alam. Znajduje się on w południowo-wschodniej części Egiptu, nad Morzem Czerwonym. To niezwykle popularny kierunek wakacyjny dla turystów z naszego kraju. Tragedia w Egipcie Do wypadku doszło niedaleko hotelowej plaży. Według wstępnych informacji mężczyzna miał uczyć się pływać. Egipskie służby nie podają na razie w jakiej odległości od brzegu znajdował się Polak, ani o który dokładnie hotel chodzi. Lekarze stwierdzili, że przyczyną śmierci było uduszenie w wyniku utonięcia. Miejscowa prokuratora cały czas prowadzi jednak dochodzenie. Więcej turystów oznacza więcej wypadków Jak we wszystkich miejscach, do których zjeżdża się dużo ludzi, również w Egipcie zdarzają się tragiczne w skutkach wypadki. Polacy także biorą w nich udział, bo to popularny kierunek wakacyjny z naszego kraju. W Hurghadzie często można usłyszeć język polski, a ilość turystów przyjeżdżająca znad Wisły wzrosła w 2024 roku o niemal 50% w stosunku do roku poprzedniego. I to wszystko mimo napięć regionalnych. Dużo ludzi oznacza więcej wypadków. Pod koniec lipca w wypadku samochodowym w regionie zginęła 41-letnia kobieta i jej 7-letni syn, a w zeszłym roku dwójka Polaków brała udział w katastrofie rejsu nurkowego z Marsa Alam do Hurghady. Na co uważać w Egipcie? MSZ ostrzega W trakcie wszystkich wakacji nad wodą należy zachować ostrożność. W kurortach warto korzystać wyłącznie ze strzeżonych plaż, nie pływać po spożyciu alkoholu czy nie skakać do wód o nieznanej głębokości. Ministerstwo Spraw Zewnętrznych przekazuje dodatkowe informacje dla podróżujących do samego Egiptu. Przede wszystkim odradzane są podróże do gubernatorstwa Synaju Północnego i obszarów sąsiadujących z Libią i Sudanem. Na reszcie terytorium zaleca się szczególną ostrożność. Można spodziewać się także wzmożonych kontroli na ulicach, przy wejściach do kościołów czy muzeów. W Egipcie występuje podwyższone zagrożenie terroryzmem, a MSZ poleca wyjazdy grupowe za pośrednictwem sprawdzonych, certyfikowanych biur podróży. Źródło: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, hurghada24.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nekroturystyka stała się hitem. Mroczne miejsca przyciągają podróżników
Cmentarze coraz rzadziej są jedynie miejscem zadumy i modlitwy. W wielu częściach świata stają się przestrzenią odkrywania historii, spotkań z lokalną kulturą, a nawet formą miejskiej rekreacji. Nekroturystyka, choć kontrowersyjna, zyskuje na popularności.
Spis treści: Czym jest nekroturystyka i skąd jej rosnąca popularność? Nekroturystyka w Europie i USA. Jak cmentarze zmieniają swoje oblicza? Choć dla wielu podróżowanie oznacza relaks na plaży lub zdobywanie wulkanicznych szczytów, coraz większą popularność zdobywa forma turystyki znacznie bardziej osobliwa, czyli nekroturystyka. To zjawisko, które obejmuje zwiedzanie cmentarzy, opuszczonych miejsc, a także udział w tematycznych spacerach śladami zbrodni i śmierci. Co sprawia, że przestrzenie kojarzone z żałobą i ciszą stają się celem turystycznych wypraw? Czym jest nekroturystyka i skąd jej rosnąca popularność? Nekroturystyka, jako część szeroko rozumianej turystyki mrocznej (dark tourism), obejmuje zwiedzanie zabytkowych cmentarzy, krypt, katakumb oraz miejsc naznaczonych śmiercią i pamięcią historyczną. Jej rosnąca popularność odzwierciedla zmianę w podejściu do śmierci – od tabu i wyparcia ku refleksji, edukacji oraz kulturowemu zaangażowaniu. Według danych Grand View Research globalny rynek turystyki mrocznej osiągnął wartość 31,89 miliarda dolarów w 2023 roku, a do 2030 ma wzrosnąć do 38,64 miliarda dolarów. Jeszcze wyższe prognozy przedstawia Market.us, przewidując wartość rynku na poziomie 40,2 mld USD do 2033 roku. Ten dynamiczny wzrost wskazuje nie tylko na zmianę preferencji podróżniczych, ale także na rosnącą akceptację alternatywnych form spędzania wolnego czasu – również tych, które łączą przestrzeń sacrum z elementami współczesnej kultury. O tym, jak głęboko nekroturystyka zakorzeniła się we współczesnej popkulturze, świadczy niedawne zdarzenie z londyńskiego cmentarza Highgate. Media społecznościowe obiegła informacja, że na grobie Karola Marksa ktoś zostawił figurkę Labubu – popularnej w sieci postaci, która wywołuje kolejki w sklepach z zabawkami i osiąga wysokie ceny na rynku wtórnym. Choć gest ten może wydawać się nieoczywisty – szczególnie w zestawieniu z ideami, które reprezentował Karol Marks – dobrze oddaje, w jakim kierunku zmierza współczesne podejście do miejsc pamięci. Coraz częściej stają się one bowiem przestrzenią indywidualnej ekspresji i kulturowych reinterpretacji. Nekroturystyka w Europie i USA. Jak cmentarze zmieniają swoje oblicza? W krajach takich jak m.in. Polska czy Włochy cmentarze wciąż postrzegane są przede wszystkim jako przestrzenie sakralne, nierozerwalnie związane z tradycją religijną i głęboko zakorzenionym szacunkiem. Odwiedza się je głównie przy okazji świąt, a pobyt na ich terenie ma charakter kontemplacyjny i uroczysty. Inaczej jest w krajach anglosaskich, gdzie miejsca pochówku coraz częściej przekształcane są w przestrzenie spotkań, wydarzeń edukacyjnych czy inicjatyw kulturalnych. To zróżnicowanie podejście znajduje wyraz w formach nekroturystyki, które przyjmują różne oblicza w zależności od regionu świata. Jednym z najwcześniejszych przykładów świadomego przekształcania nekropolii w przestrzeń przyciągającą turystów jest paryski cmentarz Père-Lachaise. Już w XIX wieku urbanista Nicolas Frochot podjął decyzję o przeniesieniu tam szczątków znanych osobistości, by zachęcić mieszkańców do odwiedzin ówczesnych peryferii miasta. Strategia ta okazała się niezwykle skuteczna – dziś miejsce to przyciąga tłumy odwiedzających, którzy oddają hołd m.in. Jimowi Morrisonowi, Édith Piaf, Oscarowi Wilde’owi czy Fryderykowi Chopinowi. Co więcej, cmentarz ten, dzięki eliminacji środków chemicznych i trosce o bioróżnorodność, stał się ważnym punktem obserwacji ptaków oraz zieloną enklawą na mapie miasta. Podobną rolę pełni wspomniany wcześniej londyński Highgate Cemetery – oprócz grobu Karola Marksa znajduje się tam również miejsce pochówku George’a Michaela, co dodatkowo wzmacnia jego pozycję na nekroturystycznej liście ciekawych miejsc. Z kolei w Stanach Zjednoczonych zjawisko to przyjęło bardziej rozwiniętą formę. Tamtejsze cmentarze pełnią bowiem nie tylko funkcję miejsca pamięci, lecz stają się także przestrzenią kultury i edukacji. Woodlawn na Bronksie oferuje spacery tematyczne poświęcone historii jazzu, a na terenie Hollywood Forever Cemetery w Los Angeles odbywają się wieczorne seanse filmowe pod gołym niebem. W Milwaukee wskrzeszono dziewiętnastowieczną tradycję pikników pośród grobów, natomiast Kongresowy Cmentarz w Waszyngtonie zaprasza na trasy edukacyjne ukazujące nieopowiedziane wcześniej losy Afroamerykanów oraz społeczności LGBTQ+, które współtworzyły historię USA. Źródło: NSS Magazine, Grand View Research, Market.us Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Śmierć to nie koniec? Naukowcy przywrócili aktywność w martwym oku 5 godzin po zgonie
Śmierć może nie być końcem – tak sugerują badania, w których naukowcom udało się przywrócić aktywność komórek siatkówki ludzkiego oka aż pięć godzin po zgonie. Przełomowe odkrycie rodzi nowe pytania o granice życia i śmierci.
Spis treści: Czy komórki nerwowe można uratować po śmierci mózgowej? Eksperyment na mózgach świń. Czy trzeba zdefiniować śmierć na nowo? Nowy przełom: udało się przywrócić aktywność neuronów w ludzkim oku Fotoreceptory obudzone po śmierci. Naukowcy zarejestrowali fale b w siatkówce Czy definicja śmierci mózgowej powinna zostać zmieniona? Zespół amerykańskich naukowców przeprowadził eksperyment, który może wpłynąć na sposób, w jaki definiujemy śmierć. Oczy pobrane od dawców organów tuż po zgonie reagowały na światło, a ich komórki wysyłały sygnały przypominające te, które występują u żywych ludzi. To pierwszy raz, kiedy zaobserwowano tego typu reakcje w ludzkim oku tak długo po śmierci klinicznej. Czy komórki nerwowe można uratować po śmierci mózgowej? Po tzw. śmierci mózgowej możliwe jest pobranie do przeszczepu wielu narządów. Może być to serce, nerka, wątroba czy płuco. Jednak mózg i komórki układu nerwowego były dotychczas poza zasięgiem lekarzy. Gdy ustaje krążenie, centralny układ nerwowy jako całość umiera tak szybko, że jakiekolwiek próby potrzymania jego aktywności skazane są na niepowodzenie. Przynajmniej tak było dotychczas. Naukowcy odkrywają bowiem, że różne rodzaje neuronów reagują inaczej na brak tlenu. A to otwiera możliwości podtrzymywaniu ich przy życiu nawet po ustaniu krążenia. Eksperyment na mózgach świń. Czy trzeba zdefiniować śmierć na nowo? O tym, że jest to możliwe nie tylko teoretycznie, przekonaliśmy się w 2018 r. Naukowcy z Uniwersytetu Yale ogłosili wówczas, że udało im się podtrzymać przy życiu mózgi świń przez 36 godzin po śmierci zwierząt. Badacze dokonali tego, hamując degradację tkanki nerwowej. Pomogła w tym sztuczna krew, utrzymanie odpowiedniej temperatury, podawanie tlenu i składników odżywczych. To badanie było relacjonowane na całym świecie. Wzbudziło też wątpliwości etyczne. Co by było, gdyby podobnie potraktowano ludzkie mózgi? Oprócz głosów domagających się wprowadzenia uregulowań, które ustalałyby zasady prowadzenia podobnych badań, pojawiły się też inne. Uczeni pytali, czy nie należałoby przypadkiem zmienić definicji śmierci – skoro ustanie aktywności mózgu może być odwracalne? Nowy przełom: udało się przywrócić aktywność neuronów w ludzkim oku Naukowcy przeprowadzający badanie z 2018 r. podkreślali, że aktywność mózgu świń była znikoma. Nie istniała szansa, by którykolwiek mózg „wiedział”, co się z nim dzieje. Metody zastosowane cztery lata temu wykorzystał teraz zespół badaczy z Uniwersytetu Utah i instytutu Scripps Research. Stosując je, naukowcy zdołali przywrócić zsynchronizowaną aktywność neuronom gałki ocznej kilka godzin po śmierci dawcy. Swoje eksperymenty opisali w artykule opublikowanym właśnie w czasopiśmie naukowym „Nature”. – Sprawiliśmy, że komórki siatkówki komunikowały się ze sobą tak samo, jak to robią w żywym oku – powiedział Frans Vinberg, jeden z naukowców zaangażowanych w badania. – We wcześniejszych badaniach udawało się przywrócić ograniczoną aktywność w gałkach ocznych dawców. Jednak nigdy w plamce żółtej i nigdy w stopniu, który zaprezentowaliśmy – dodał. Fotoreceptory obudzone po śmierci. Naukowcy zarejestrowali fale b w siatkówce Plamka żółta to miejsce na siatkówce oka, gdzie znajduje się najwięcej fotoreceptorów. Naukowcy wykorzystali w badaniach gałki oczne uzyskane od ludzkich dawców oraz od myszy. Zdołali kilka godzin po śmierci sprawić, że komórki plamki żółtej zaczęły wykazywać aktywność elektryczną. Dokładniej – stymulowane komórki wytwarzały sygnały elektryczne związane z pojawianiem się tzw. fal b (b-wave). To pojęcie związane z elektroretinografią, czyli badaniem aktywności elektrycznej siatkówki. Pod wpływem impulsów świetlnych powstaje wykres obrazujący wartości napięcia w gałce ocznej. Widać na nim dwa rodzaje fal – tzw. fale a i fale b. Właśnie te drugie zaobserwowano kilka godzin po śmierci w tkance siatkówki. – Udało nam się obudzić fotoreceptory w plamce żółtej – mówi biomedyczka Fatima Abbas. – Reagowały na białe światło, światło kolorowe oraz przyćmione błyski – opowiada. Czy definicja śmierci mózgowej powinna zostać zmieniona? Badania stawiają pod znakiem zapytania poprawność obecnie stosowanych definicji śmierci mózgowej. W niektórych definicjach mówi się o zaniku zsynchronizowanej aktywności neuronów. Czyli właśnie o tym, co udało się przywrócić naukowcom. – Siatkówka to część centralnego układu nerwowego. Pojawienie się fal b, które zademonstrowaliśmy w place żółtej, każe zapytać, czy śmierć mózgowa, tak jak jest definiowana obecnie, faktycznie jest nieodwracalna – napisali autorzy pracy. Naukowcy mają nadzieję, że ich badania przyczynią się do dalszych prac nad przeszczepami komórek nerwowych z narządu wzroku. Źródło: Nature Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu popularnonaukowego „Focus”. Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
To nie metafizyka: wszystko co żyje emituje światło gasnące w chwili śmierci
Żywe ciało emituje światło aż do śmierci – naukowcy odkryli zjawisko UPE, czyli emisji ultra-słabych fotonów. Świecą wszystkie organizmy: od bakterii, przez rośliny, aż po ludzi.
Spis treści Żywe organizmy świecą do śmierci Skąd bierze się emisja światła? W metafizycznych wyobrażeniach duszy lub siły życiowej często pojawia się metafora światła. Po śmierci mówimy, że światło czyjegoś życia zgasło. Okazuje się, że to nie tylko metafora. Według nowych badań naukowców z Kanady wszystkie żywe organizmy – w tym także my – emitują bardzo słabe światło aż do chwili śmierci. Żywe organizmy świecą do śmierci Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu Calgary oraz Narodowej Rady Badawczej Kanady wykazały, że wszystkie żywe organizmy – w tym ludzie – emitują niezwykle słabe światło. Emisja ta jednak znika wraz ze śmiercią. To zjawisko tzw. UPE (ang. ultraweak photon emission), czyli emisji ultra-słabych fotonów. Jest niewidoczne gołym okiem i zanika po śmierci organizmu. Także wyjątkowo silny stres, szczególnie u roślin, może je „wyłączyć”. Wyniki badania opublikowano właśnie w czasopiśmie „The Journal of Physical Chemistry Letters”. UPE różni się od bioluminescencji, która bywa widoczna dla ludzkiego oka. Bywa – bo bioluminescencja może zachodzić także np. w ultrafiolecie, co potwierdziły niedawne badania nad sowami. Jest ona też zjawiskiem o znacznie większej intensywności. UPE to spontaniczna emisja światła o bardzo niskiej intensywności, o długości fali między 200–1000 nanometrów. Występuje u różnych form życia – od jednokomórkowych mikrobów, po ludzi. Jest tak słabe, że niemożliwe jest dostrzeżenie go gołym okiem. Potrzeba do tego wysokoczułych instrumentów. Skąd bierze się emisja światła? Źródłem UPE są reaktywne formy tlenu (RFT). To cząsteczki powstające w komórkach podczas procesów metabolicznych. Należą do nich m.in. wolne rodniki. RFT mogą uszkadzać białka, lipidy i DNA, prowadząc do stresu oksydacyjnego, ale pełnią też ważne funkcje w organizmie, np. przy aktywowaniu niektórych enzymów. Podczas stresu komórkowego nadmierna produkcja RFT prowadzi właśnie do stresu oksydacyjnego, który może wywoływać emisję UPE. W eksperymentach wykorzystano zaawansowane techniki obrazowania, takie jak ultraczułe kamery EMCCD i CCD. Obserwowane organizmy, m.in. myszy i rośliny, umieszczono w całkowicie zaciemnionych pomieszczeniach, eliminujących wszelki dostęp światła. Badania na myszach wykazały, że żywe osobniki emitowały wyraźne UPE, podczas gdy dopiero co uśmiercone myszy prawie nie emitowały światła, mimo identycznej temperatury ciała. Ciekawe obserwacje poczyniono w przypadku roślin: u nich uszkodzone liście wykazywały silniejsze emisje UPE niż nieuszkodzone części. Odkrycie to sugeruje, że monitorowanie UPE może stać się nieinwazyjnym narzędziem diagnostycznym w medycynie i rolnictwie, umożliwiając ocenę zdrowia tkanek oraz poziomu stresu organizmów. Czy kiedyś będziemy potwierdzać zgony na podstawie emisji światła? Czas pokaże. Źródło: The Journal of Physical Chemistry Letters Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Doświadczenia bliskie śmierci wyjaśnione. Nowe badania zaskakują
Tunel, jasne światło czy wrażenie opuszczania ciała – opisywane przez osoby na granicy życia i śmierci doświadczenia – nie muszą mieć duchowego podłoża. Według autorów publikacji w „Nature Reviews Neurology” to możliwa ewolucyjna reakcja mózgu na śmiertelne zagrożenie, często mylona z halucynacją.
W tym artykule: Doświadczenia bliskie śmierci Reakcja łańcuchowa Neuronowa kaskada obronna Doświadczenia bliskie śmierci (Near Death Experience – NDE) to subiektywne przeżycie osoby, która znalazła się w stanie bliskim śmierci, np. w wyniku wypadku, zatrzymania krążenia czy śpiączki. Do najczęściej opisywanych elementów NDE należą: poczucie opuszczenia ciała, widzenie tunelu ze światłem na końcu, spotkania z istotami nadprzyrodzonymi lub zmarłymi bliskimi, oraz głębokie uczucie spokoju i jedności. Doświadczenia te bywają interpretowane zarówno w kategoriach duchowych, jak i neurobiologicznych. Doświadczenia bliskie śmierci Temat epizodów odłączenia świadomości występujących w sytuacjach związanych z rzeczywistym lub potencjalnym zagrożeniem fizycznym, regularnie powraca w badaniach neurologicznych. Grupa belgijskich uczonych, pod kierownictwem neurolożek Charlotte Martial i Pauline Fritz z Uniwersytetu w Liège, zdecydowała się przeprowadzić tzw. metaanalizę wcześniejszych publikacji naukowych o NDE, grupując tym samym najczęściej pojawiające się wnioski. Analizy obejmowały kilka teorii wyjaśniających NDE, od psychologicznych lub neurofizjologicznych po modele ewolucyjne. Linie dowodów empirycznych z różnych obszarów neuronauki, w tym badań prowadzonych nie tylko na ludziach, badań nad mistycznymi doświadczeniami psychodelicznymi u ludzi oraz badań nad umierającym mózgiem, były na tyle zbieżne, że pozwoliły wypracować kompleksowe wyjaśnienie charakterystycznych cech doświadczeń bliskich śmierci. Reakcja łańcuchowa Wyjaśnienie to nazwano NEPTUNE (od angielskiego: Neurophysiological Evolutionary Psychological Theory Understanding Near-death Experience, czyli neurofizjologiczno-ewolucyjno-psychologiczna teoria rozumienia doświadczeń bliskich śmierci). Model ten sugeruje, że NDE zaczynają się, gdy poziom tlenu w mózgu spada, stężenie dwutlenku węgla gwałtownie rośnie, powodując „kwasicę mózgową”. To z kolei uruchamia reakcję łańcuchową, która prowadzi do zwiększonej pobudliwości neuronów w kluczowych regionach mózgu, w tym w połączeniu skroniowo-ciemieniowym i płacie potylicznym, czemu towarzyszy masowe uwalnianie endogennych neuroprzekaźników. Na przykład zwiększona ilość serotoniny może być odpowiedzialna za typowe dla NDE silne halucynacje wzrokowe. Natomiast skoki poziomu endorfin i neuroprzekaźnika hamującego nadmierną aktywność neuronów (GABA) są teoretycznie generowane w celu wytworzenia „uczucia głębokiego spokoju”. Jednocześnie naukowcy twierdzą, że zalew dopaminy może wyjaśniać głębokie uczucie hiperrzeczywistości związane z tymi halucynacjami. Neuronowa kaskada obronna Szukając ewolucyjnych podstaw dla tego mechanizmu, autorzy badania sugerują, że NDE mogą stanowić część kaskady obronnej wywołanej przez neurofizjologiczne reakcje na zagrożenia, gdy reakcja „walcz lub uciekaj” nie jest już możliwa. W takich sytuacjach, jak twierdzą, ludzie mogą wejść w stan dysocjacji psychicznej, co pozwala skupić uwagę na wewnętrznie zorientowanych fantazjach, aby pomóc im poradzić sobie i przetrwać sytuacje zagrażające życiu. Według badaczy nie wszyscy doświadczamy epizodów NDE w identyczny sposób. Niektórzy z nas są znacznie bardziej podatni na tego typu doświadczenia, co może łączyć się m.in. łatwością zapadania w fazę REM podczas snu. Ta szczególna cecha może również przyczynić się do kluczowych cech NDE, w tym niezwykłej percepcji światła będącej wynikiem utraty normalnego napięcia mięśniowego, czy poczucia euforii i doznań poza ciałem. Chociaż model NEPTUNE wyjaśnia wiele, to wciąż pewne elementy NDE pozostają nierozszyfrowane. Wśród nich na pierwsze miejsce wysuwa się tzw. prekognicja, dzięki której osoby, które przechodzą doświadczenie bliskie śmierci, mają poczucie wiedzy o przyszłości. Źródło: nature.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Eksperci powąchali starożytne mumie. Pierwsze takie badanie
To pierwsze tego typu badanie przeprowadzone w Egipcie. Eksperci powąchali dziewięć mumii sprzed tysięcy lat. Niektóre z nich pachniały jak doskonałe perfumy, ale zdarzały się egzemplarze zjełczałe.
Spis treści: Mumie celem badań Naukowe wąchanie mumii egipskich Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze Z czym kojarzymy starożytny Egipt? Z wielkimi piramidami, niebosiężnymi świątyniami i, oczywiście, przerażającymi mumiami. W kulturze popularnej, czyli w filmach, zmarli zawinięci w bandaże ożywają i atakują śmiałków naruszających ich spokój. Prawda o mumiach jest zgoła inna. Konserwatorzy bardzo często mówią, że lubią pracować nad mumiami. Bo te po prostu… ładnie pachną. Mumie celem badań Międzynarodowa grupa naukowców ze Słowenii, Polski i Egiptu postanowiła w usystematyzowany sposób przebadać zapach mumii. Właśnie podsumowano projekt kierowany przez prof. Matiję Strliča z University College London i z Uniwersytetu w Ljubljanie. Publikacja na ten temat ukazała się na łamach czasopisma naukowego „Journal of the American Chemical Society”. Skład substancji służących do balsamowania był celem ekspertyz mumii sprowadzonych w czasach kolonialnych do Europy. Ale do tej pory nie przeprowadzono tak szeroko zakrojonego badania wśród mumii przechowywanych w Egipcie. Wytypowano dziewięć mumii z różnych okresów starożytnego Egiptu – od czasów Nowego Państwa (połowa II tysiąclecia p.n.e.) po okres rzymski (IV wiek n.e.) – z kolekcji słynnego Muzeum Egipskiego w Kairze. – Dla starożytnych Egipcjan mumifikacja była ważną praktyką pogrzebową, mającą na celu zachowanie ciała i duszy w życiu pozagrobowym poprzez szczegółowy rytuał balsamowania zmarłego przy użyciu olejków, wosków i balsamów. Praktyka ta ewoluowała z biegiem czasu, a identyfikacja różnych technik i stosowanych materiałów zapewnia wgląd w epokę, lokalizację i status społeczno-ekonomiczny mumifikowanej osoby – opowiada współautor badania, prof. Ali Abdelhalim, dyrektor Muzeum Egipskiego w Kairze. Również dla starożytnych Egipcjan zapach odgrywał kluczową rolę w procesie mumifikacji. Przyjemne wonie kojarzone były z bóstwami egipskimi i czystością. Dlatego tak dużą wagę przykładano do płukania wnętrzności winem palmowym, wypełniania ich aromatycznymi żywicami i olejami. Te działania były poprzedzone usunięciem organów wewnętrznych i wysuszeniem ciała z pomocą natronu. Naukowe wąchanie mumii egipskich Naukowcy wykorzystali metody instrumentalne i sensoryczne. Użyto chromatografu gazowego połączonego ze spektrometrem masowym do pomiaru i kwantyfikacji substancji chemicznych emitowanych przez mumie. Komplementarną częścią analizy był udział panelu wyszkolonych ludzkich „wąchaczy”, którzy opisali swoje zapachowe wrażenia. – Zapach zmumifikowanych ciał od lat spotyka się ze sporym zainteresowanie ekspertów i ogółu społeczeństwa, ale do tej pory nie przeprowadzono żadnych połączonych chemicznych i percepcyjnych badań naukowych – mówi prof. Matija Strlič. W jego ocenie najnowsza analiza pomoże ekspertom lepiej zaplanować konserwację i poznać starożytne materiały do balsamowania. Mumie jak perfumy. Chociaż nie zawsze We wnioskach z badania naukowcy piszą, że nowo pozyskanie dane dostarczają wskazówek na temat materiałów używanych do mumifikacji oraz ewolucji praktyk i składników, a także ujawniają szczegóły dotyczące późniejszej konserwacji szczątków w muzeach. Eksperci wąchający zmumifikowane ciała w następujący sposób określili ich zapach: 78 % – drzewny, 67 % – pikantny, 56 % – słodki, 33 % – kadzidlany, 33 % – nieświeży, zjełczały. Oznacza to, że mumie pachną najczęściej przyjemnie. Nie znaleziono korelacji między rodzajem zapachu, a okresem wykonania mumii. Na przykład zarówno mumie z okresu Nowego Państwa, jak i z Okresu Późnego wyróżniały się silnymi nutami „słodkimi” i „ziołowymi”. Egzemplarze pachnące nieświeżo zdarzały się wśród mumii z różnych czasów. Na obecny zapach mumii wpłynęło wiele czynników, na przykład sposób ich przechowywania czy konserwacji. Wygląda na to, że każdy przypadek należy traktować indywidualnie i trudno jest o szersze uogólnienia. Co ciekawe, na części mumii wykryto ślady zastosowania pestycydów, jednak w dokumentacji dotyczącej ich konserwacji nigdy nie wspomniano o zastosowaniu takich środków. Być może tego typu substancje zastosowano wiele dekad temu. Miało to na celu zabezpieczenie mumii przed szkodnikami. Źródło: Journal of the American Chemical Society Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zimą umiera znacznie więcej osób niż w pozostałych porach roku. Powody zaskakują
Naukowcy próbują wyjaśnić ten fenomen już od kilku dekad. Na całym świecie zimą umiera więcej ludzi niż średnio w innych porach roku. Dlaczego tak się dzieje?
Spis treści: Wirusy lubią atakować zimą Eksperymenty z poprzedniego wieku Czy zagrażają nam zimna temperatury? Nie ma jednej prostej odpowiedzi Cztery zimowe miesiące to mało przyjemny czas do życia. Dni są krótkie. Brakuje słońca. Jest chłodno i coraz częściej deszczowo. Nic dziwnego, że w tym okresie – szczególnie gdy jest po Nowym Roku – nastrój może nam się pogarszać. Zima bywa jednak nie tylko przykrym, lecz także niebezpiecznym okresem do życia. A to z powodu zjawiska nazywanego nadmierną śmiertelnością zimową (ang. excess winter mortality). Opisuje ono zaskakującą prawidłowość. Otóż w zimowych miesiącach umiera znacznie więcej ludzi niż średnio we wszystkich trzech pozostałych porach roku. Zwykle dotyczy to krajów umiarkowanym i chłodnym klimacie. W Stanach Zjednoczonych np. w latach 2011-2016 zimą śmiertelność była wyższa o 8-12 proc. niż w pozostałych porach roku. Dlaczego tak się dzieje? Naukowcy znaleźli kilka przyczyn tego zjawiska. Jednak nie opracowali jeszcze pełnej odpowiedzi. Wirusy lubią atakować zimą Pierwszy powód jest stosunkowo łatwy do wskazania. To wirusy wywołujące choroby układu oddechowego. Wiele z nich, na czele z wirusami grypy, jest sezonowe. Szczyt ich aktywności – oraz zagrożenia, jakie dla nas stanowią – przypada na zimowe miesiące. Naukowcy szacują, że połowa nadmiarowej liczby zgonów przypadającej na zimę to efekt właśnie działania wirusów. Co jednak z drugą połową? Eksperymenty z poprzedniego wieku Jeszcze pod koniec zeszłego wieku wydawało się, że odpowiedź jest prosta. „Choroba niedokrwienna serca jest główną przyczyną nadmiernej śmiertelności zimowej, odpowiadając za około połowę wszystkich nadmiarowych zgonów. Większość tych zgonów następuje kilka godzin lub dzień lub dwa po ekspozycji na zimno” – napisał William Keatinge, brytyjski fizjolog, w artykule opublikowanym w 1995 roku. Keatinge doszedł do takich wniosków po przeprowadzeniu badań laboratoryjnych. Zaproszeni do nich uczestnicy przez kilka godzin albo siedzieli w cieple albo marzli w chłodzie. Naukowiec sprawdzał, co w tym drugim przypadku dzieje się z ich naczyniami krwionośnymi. Zauważył, że gdy uczestnikom badania było zimno, ich naczynie krwionośne w skórze zwężały się, a krew skupiała się w środku ciała. Komórki krwi, takie jak czerwone krwinki, zbliżały się do siebie. Podnosiło się ciśnienie i zwiększało ryzyko powstawania zatorów, co może prowadzić do chorób serca. Czy zagrażają nam zimna temperatury? Badania Keatinge’a zrobiły się znane, ponieważ dawały konkretne wskazówki, jak walczyć z nadmierną śmiertelnością zimową. Przede wszystkim należało sprawić, by osoby starsze i w gorszym stanie zdrowia nie marzły zimą (np. zapewniając im środki finansowe na ocieplenie domów). Po drugie pojawiała się nadzieja, że globalne ocieplenie będzie miało paradoksalnie pozytywny skutek – zmniejszy liczbę zgonów w najchłodniejszych miesiącach. Niestety już wiadomo, że tak się nie dzieje. W 2014 roku Philip L. Staddon z University of Gloucestershire opublikował pracę pod wszystko mówiącym tytułem „Globalne ocieplenie nie zmniejszy nadmierne śmiertelności zimowej”. Wykazał w niej, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między niskimi temperaturami a nadmiarową liczbą zgonów zimą. Potwierdziły to również badania zespołu Patricka Kinneya z 2015 roku. Nie ma jednej prostej odpowiedzi Dzisiaj naukowcy skłaniają się do przekonania, że za nadmierną śmiertelnością zimową stoi wiele różnych i na pozór drobnych przyczyn. Na pewno bardzo istotna jest sezonowa aktywność wirusów. Ale też drobne zmiany w naszym codziennym życiu, których skutki się kumulują. Mniej słońca oznacza mniej witaminy D. Chłód i brzydka pogoda – spędzanie całych dni pod dachem, mniejszą aktywność fizyczną i większe spożycie alkoholu. W pewnych częściach świata w zimie największe jest też zanieczyszczenie powietrza. I to wszystko może składać się na nadmierną śmiertelność zimową. A przynajmniej tyle wiemy na tym etapie. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nowe oblicze ofiar katastrofy w Pompejach. Archeologiczna niespodzianka sprzed 2 tys. lat
Naukowcy pozyskali materiał genetyczny ze szczątków osób pogrzebanych przez wulkan w starożytnych Pompejach. Badania ukazały to słynne miasto i jego mieszkańców w nowym świetle. Okazało się, że w wielu przypadkach archeolodzy mylili się.
Spis treści: Masowa śmierć w Pompejach DNA z odlewu? Kosmopolityczna natura Imperium Rzymskiego i Pompejów Regularne wykopaliska w obrębie rzymskiego miasta Pompeje w dzisiejszych Włoszech rozpoczęły się już w połowie XVIII wieku. I ciągle trwają. Każdego roku archeolodzy informują o odkryciu kolejnych pomieszczeń i przedmiotów pogrzebanych przez wulkan w 79 roku n.e. Jednak najnowsze ustalenie ukazuje to miasto w nowym świetle. Dokonano go nie w terenie, ale w zaciszu sterylnie czystych laboratoriów. Masowa śmierć w Pompejach W Pompejach mieszkało nawet kilkanaście tysięcy osób. Z szacunków badaczy wynika, że w wyniku katastrofy naturalnej zginęło około 2 tysiące z nich. Część z nich ugrzęzła w zawalonych domach, innych pogrzebały kamienie i warstwa popiołu. Szczątki zachowały się w specyficzny sposób – popioły wypaliły ciała, ale wokół nich zachowała się pusta przestrzeń. Dziewiętnastowieczny badacz Giuseppe Fiorelli opracował metodę pozyskiwania odlewów zmarłych. Polega na wlaniu w puste przestrzenie płynnego gipsu. W ten sposób ukazują się kształty ofiar kataklizmu. DNA z odlewu? Wydawać by się mogło, że pozyskanie materiału genetycznego ze szczątków mieszkańców Pompejów będzie niemożliwe. Tymczasem zespół badaczy z Uniwersytetu we Florencji, Uniwersytetu Harvarda i Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka w Lipsku wyodrębnił DNA z mocno pofragmentowanych szczątków szkieletowych znajdujących się w 14 spośród 86 słynnych odlewów poddawanych renowacji. DNA przyniosło masę informacje na temat mieszkańców starożytnego miasta. Wnioski płynące z analizy materiału genetycznego okazały się zaskakujące dla badaczy i wcale nie jest to przesadne stwierdzenie. Rewelacyjne wyniki badań opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Matka, która okazała się być mężczyzną. DNA prawdę ci powie Dane genetyczne dostarczyły informacji o pochodzeniu Pompejańczyków. Okazało się, że pochodzili oni głównie od niedawnych imigrantów ze wschodniej części Morza Śródziemnego. To potwierdza kosmopolityczny charakter Imperium Rzymskiego. – Nasze odkrycia mają znaczący wpływ na interpretację danych archeologicznych i zrozumienie starożytnych społeczeństw – mówi dr Alissa Mittnik z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka. Podkreśla, że dane genetyczne umożliwiają weryfikację interpretacji opartych na współczesnych założeniach. W przypadku najnowszych analiz DNA mamy spore zaskoczenia również w skali mikro, czyli analiz pokrewieństwa. Warto wskazać przypadek dwóch zmarłych: osoby dorosłej trzymającej dziecko. Tradycyjnie uważano, że jest to matka ze swoją latoroślą. Tymczasem wyniki badań genetycznych ujawniły zaskakującą prawdę: dorosła osoba okazała się być mężczyzną niespokrewnionym z małoletnim. Dorosłą osobę uważano za mężczyznę, bo miała na sobie złotą bransoletkę. – Podobnie para osób uważanych za siostry lub matkę i córkę zawierała co najmniej jednego genetycznego mężczyznę. Odkrycia te podważają tradycyjne założenia dotyczące płci i rodziny – komentuje współautor artykułu prof. David Reich z Uniwersytetu Harvarda w USA. Z kolei w Domu Złotej Bransoletki odkryto szczątki czterech osób. Sądzono, że to rodzina – dwoje rodziców i ich dzieci. W rzeczywistości nie miały ze sobą żadnych powiązań genetycznych. W ocenie prof. Davida Caramelliego z Wydziału Antropologii Uniwersytetu we Florencji, również zaangażowanego w badanie, analizy te znacząco uzupełniają lub weryfikują historie skonstruowane na podstawie danych archeologicznych. – Ustalenia stanowią wyzwanie dla trwałych przeświadczeń, takich jak powiązanie biżuterii z kobiecością lub interpretacja fizycznej bliskości jako dowodu relacji rodzinnych – dodaje ekspert. Źródło: Current Biology. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tak działa na nas zapach śmierci. Naukowcy odkryli niezwykłe mechanizmy
Badania pokazują, że nawet niewielka ilość putrescyny (znanej jako tzw. zapach śmierci), związku wydzielanego przez rozkładające się ciała, wywołuje w nas podświadome reakcje obronne. Jak to wpływa na nasze codzienne życie i ewolucję?
Spis treści: Jaki jest zapach śmierci? Eksperymenty z putrescyną Adaptacyjna reakcja na zapach śmierci Inne związki chemiczne i ich wpływ na człowieka Jesień, mimo eksplozji kolorów w parkach, lasach czy sadach, to czas, kiedy dni stają się krótsze i chłodniejsze, a przyroda w pewnym sensie zamiera. Mniejsza dostępność Słońca regulującego nasze samopoczucie sprawia, że właśnie w październiku i listopadzie ludziom częściej zdarza się popadać w melancholijny nastrój. Ta sezonowa refleksja nad przemijaniem ma głębokie korzenie kulturowe i biologiczne. W Polsce sprzyjają temu Dzień Wszystkich Świętych oraz Zaduszki. Śmierć to oczywiście kwestia nie tylko filozoficzna. Najnowsze badania pokazują, że zapach rozkładającego się ciała, a dokładniej związek chemiczny zwany putrescyną, może wpływać na ludzkie zachowanie w zaskakujący sposób. Jaki jest zapach śmierci? Putrescyna to organiczny związek chemiczny, który powstaje w wyniku rozkładu tkanek zwierzęcych i ludzkich. To właśnie ona odpowiada za charakterystyczny odór gnijącego mięsa. Chociaż sama myśl o tym zapachu może wywoływać odrazę, nowe badania sugerują, że jego wpływ na nasze zachowanie może sięgać znacznie głębiej. W 2015 roku przeprowadzono badanie, które miało na celu sprawdzenie, czy putrescyna może być postrzegana jako sygnał zagrożenia i jak wpływa ona na ludzkie reakcje obronne. Badacze stwierdzili, że nawet krótkotrwała ekspozycja na ten związek wywołuje wzmożoną czujność oraz uruchamia mechanizmy obronne, takie jak zwiększona gotowość do ucieczki czy agresywne reakcje. Co ciekawe, uczestnicy eksperymentu nie musieli nawet świadomie wyczuwać zapachu, by ich mózg reagował na jego obecność. Eksperymenty z putrescyną Aby lepiej zrozumieć, jak putrescyna wpływa na ludzkie zachowanie, przeprowadzono serię eksperymentów. W pierwszym z nich badano czujność uczestników, którzy byli narażeni na różne zapachy: putrescynę, amoniak (który także ma intensywny zapach, ale nie jest związany z procesem rozkładu) oraz wodę (grupa kontrolna). Uczestnicy musieli jak najszybciej reagować na pojawiający się na ekranie punkt, co miało mierzyć ich poziom czujności. Wyniki wykazały, że osoby narażone na putrescynę były bardziej czujne i reagowały szybciej niż osoby w innych grupach. W drugim eksperymencie badano zachowania związane z ucieczką. Uczestnicy zostali poproszeni o przejście określonego dystansu po narażeniu na jeden z trzech zapachów. Wyniki pokazały, że osoby wystawione na działanie putrescyny poruszały się szybciej niż osoby z grupy kontrolnej, co sugeruje, że związek ten wywoływał u nich podświadome poczucie zagrożenia. Kolejny eksperyment badał wpływ putrescyny na myślenie i zachowania obronne. Uczestnicy musieli rozwiązywać zadania językowe, a następnie przejść określony dystans. Zauważono, że osoby narażone na putrescynę nie tylko poruszały się szybciej, ale także częściej wypełniały zadania w sposób związany z pojęciami łączącymi się z zagrożeniem i ucieczką. W ostatnim eksperymencie sprawdzano, czy putrescyna wpływa na postawy obronne nawet wtedy, gdy zapach jest tak słaby, że nie jest świadomie wyczuwalny. Uczestnicy zostali poproszeni o przeczytanie eseju krytycznego wobec zachodnich wartości, a następnie odpowiadali na pytania dotyczące jego autora. Osoby narażone na niskie stężenia putrescyny były bardziej wrogie wobec autora i szybciej kończyły ankiety, co sugeruje, że związek ten wywołuje reakcje obronne na głębokim, podświadomym poziomie. Adaptacyjna reakcja na zapach śmierci Wyniki tych badań sugerują, że putrescyna może pełnić funkcję sygnału zagrożenia, który uruchamia w nas mechanizmy obronne, takie jak reakcje walki lub ucieczki. Tego rodzaju reakcje mają głębokie korzenie ewolucyjne. W naturze zapach rozkładającego się ciała może oznaczać nie tylko obecność potencjalnie niebezpiecznych mikroorganizmów, ale także ryzyko obecności drapieżników. Z perspektywy przetrwania wyczucie takiego zagrożenia mogło być dla naszych przodków kluczowe. Interesujący jest także fakt, że reakcje te zachodzą na poziomie podświadomym. Nasz mózg jest w stanie reagować na minimalne sygnały zagrożenia, co pozwala nam szybciej podjąć działania obronne. Badania te otwierają nowe pytania dotyczące roli zapachów w regulacji naszych emocji i zachowań, a także sugerują, że putrescyna może być jednym z naturalnych sygnałów, które wywołują w nas poczucie lęku i zagrożenia. Inne związki chemiczne i ich wpływ na człowieka Putrescyna to tylko jeden z wielu związków chemicznych, które mogą wpływać na nasze zachowanie. Na przykład feromony — substancje chemiczne wydzielane przez organizmy w celu komunikacji — odgrywają kluczową rolę w wielu procesach biologicznych, takich jak reprodukcja czy interakcje społeczne. Badania pokazują, że niektóre feromony mogą wpływać na nastrój, poziom stresu czy nawet wybór partnera. Innym interesującym przykładem jest geosmina — związek chemiczny odpowiedzialny za charakterystyczny zapach ziemi po deszczu. Chociaż zapach ten jest często kojarzony z przyjemnymi odczuciami, naukowcy odkryli, że wiele organizmów, w tym ludzie, wykształciło zdolność do wyczuwania geosminy, ponieważ w naturze może ona sygnalizować obecność wody lub wilgotnego środowiska, co było kluczowe dla przetrwania. Źródło: Frontiers in Psychology Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Mumia jak z horroru. Naukowcy odkryli, że Egipcjanka sprzed 3,5 tys. lat mogła umrzeć w męczarniach
Niezwykła mumia z drugiego tysiąclecia przed naszą erą ma szeroko otwarte, wykrzywione usta. Długo przypuszczano, że to efekt niedbałości balsamistów. Jednak najnowsze badania wskazują na coś innego. Kobieta najprawdopodobniej zmarła w męczarniach. Przerażający wygląd jej zwłok to efekt rzadkiego skurczu mięśni, pojawiającego się w chwili śmierci.
W tym artykule: Gdzie znaleziono niezwykłą mumię? Czego dowiedzieliśmy się o mumii? Niedbalstwo? Nic podobnego Straszna śmierć starożytnej Egipcjanki Badania z wykorzystaniem nowoczesnych technik obrazowania rzuciły nowe światło na historię jednej z najsłynniejszych mumii znalezionych w Egipcie. Tzw. Krzycząca Kobieta to zabalsamowane i zmumifikowane zwłoki sprzed ok. 3,5 tys. lat. Mumia ma niezwykły, charakterystyczny wygląd. Jej usta są szeroko otwarte i wykrzywione. Przypomina postać ze sławnego obrazu Edvarda Muncha „Krzyk”. Mumia robi przerażające wrażenie, jakby była z horroru. Jednak naukowcy długo uważali, że to efekt zwykłego niedbalstwa starożytnych balsamistów. Przyjmowano, że podczas mumifikacji zapomnieli oni zamknąć usta i unieruchomić szczękę zmarłej. Przez co po śmierci zaczęła wyglądać niczym bohaterka filmu grozy. Najnowsze analizy wskazują na co innego. W czasopiśmie naukowym „Frontiers in Medicine” ukazał się artykuł dr Sahar Saleem, profesorki radiologii z Uniwersytetu Kairskiego. Saleem odkryła, że „Krzycząca Kobieta” była balsamowana z użyciem drogich, sprowadzanych z zagranicy materiałów. Nie mogło więc być mowy o niedbalstwie. Zdaniem Saleem jej straszny wygląd to najprawdopodobniej efekt cierpienia w chwili śmierci. Gdzie znaleziono niezwykłą mumię? W 1935 roku nowojorskie Metropolitan Museum zorganizowało wyprawę archeologiczną do Egiptu. Na stanowisku Deir el-Bahari w pobliżu Luksoru znaleziono grobowiec Senenmuta. Senenmut był wysokim egipskim urzędnikiem, architektem, zaufanym sługą królowej Hatszepsut. Wybudował dla niej słynną, wykutą w skale świątynię, która przetrwała do naszych czasów. Badania grobowca Senenmuta sprzed prawie dziewięćdziesięciu lat przyniosły sporo niespodzianek. Pod grobem architekta znaleziono komorę ze szczątkami jego matki Hat-Nufer. Byli tam również inni, niezidentyfikowani krewni. W komorze znajdowała się także drewniana trumna – a w niej szczątki kobiety w średnim wieku. To właśnie była „Krzycząca Kobieta”. Czego dowiedzieliśmy się o mumii? Mumia – od 1998 r. znajdująca się w Muzeum Egipskim w Kairze – została przebadana z pomocą kilku technik obrazowania. Naukowcy wykorzystali tomograf komputerowy (CT), skaningowy mikroskop elektronowy (SEM), spektrometr FTIR, wykonali też dyfrakcję rentgenowską (XRD). Dzięki temu uzyskali zupełnie nowe informacje o „Krzyczącej Kobiecie”. W chwili śmierci miała około 48 lat. Mierzyła tylko 1,54 m. Cierpiała na łagodne zwyrodnienie kręgosłupa i brakowało jej kilku zębów. Być może zostały jej usunięte przed śmiercią przez starożytnych dentystów (stomatologia została zapoczątkowana właśnie w Egipcie faraonów). Zaskakująca okazała zastosowana technika balsamowania mumii. Klasyczne metody z okresu Nowego Państwa (1500–1000 r. p.n.e.) wymagały usunięcia ze zwłok wszystkich organów wewnętrznych z wyjątkiem serca. Jednak mumia „Krzyczącej Kobiety” nie nosi śladów nacięć. Zaś w jej środku nadal znajdują się mózg, płuca, śledziona, nerki czy jelita. Dlaczego je pozostawiono, nie wiadomo. Niedbalstwo? Nic podobnego Podczas balsamowania zwłok wykorzystano za to jałowiec i kadzidło. W starożytności były to drogie materiały. Do Egiptu sprowadzano je z basenu Morza Śródziemnego, Wschodniej Afryki albo z Półwyspu Arabskiego. Naturalne włosy zmarłej pofarbowano henną. Na głowę założono jej perukę zrobioną z włókien z palmy daktylowej. By je usztywnić, użyto magnetytu, kwarcu i kryształków albitu. Peruka została też poczerniona – czarny w starożytnym Egipcie kojarzył się z młodością. Co było przyczyną zgonu 48-latki? Nie wiadomo. Jednak drogie składniki użyte przez balsamistów wykluczają, że mumifikację przeprowadzono niestarannie. Straszna śmierć starożytnej Egipcjanki Zdaniem dr Saleem przerażający wygląd mumii to skutek cierpienia w chwili śmierci. – Straszny wyraz twarzy mumii można uznać za stężenie kataleptyczne – mówi naukowczyni. – To by oznaczało, że umierając, kobieta krzyczała w męczarniach – dodaje Saleem. Stężenie kataleptyczne, zwane też skurczem pośmiertnym, to bardzo rzadka forma skurczu mięśni. Pojawia się w chwili śmierci i trwa aż do stężenia pośmiertnego (bywa z nim mylony). Skurcz pośmiertny jest znacznie silniejszy od stężenia pośmiertnego i nie da się go odwrócić. Jego przyczyna nie jest znana. Przypuszcza się, że stężenie kataleptyczne może być efektem gwałtownej albo wyjątkowo bolesnej śmierci w tragicznych okolicznościach, np. spalenia na stosie. Źródła: EurekAlert, Frontiers in Medicine.
Śmierć „szalonego mnicha" obrosła w wiele mitów. Z czyjej ręki zgiął Grigorij Rasputin?
Wpływowy „szalony mnich” przeżył otrucie cyjankiem i dwa postrzały. Grigorij Rasputin nie chciał odchodzić z tego świata. Co wreszcie go zabiło? Sprawa do dziś nie jest do końca jasna.
W tym artykule: Kim był Rasputin? Spisek księcia Jusupowa przeciw Rasputinowi Rasputin przeżył zamachy na jego życie Kto zabił Rasputina? Mityczne bogactwo Rasputina Śmierć Grigorija Rasputina w nocy z 29 na 30 grudnia 1916 r. obrosła wieloma mitami. Według relacji pozostawionych przez zamachowców syberyjski mistyk okazał się niesamowicie trudny do zabicia. Przeżył próbę otrucia cyjankiem oraz dwukrotny postrzał. Do dzisiaj nie wiadomo, kto faktycznie wysłał go na tamten świat. Kim był Rasputin? Rasputin wkradł się w carskie łaski już w roku 1912. Wtedy miał rzekomo tylko sobie znanym sposobem zatamować krwotok wewnętrzny u chorego na hemofilię carewicza Aleksego. Z czasem wpływy rozpustnego mnicha na monarszą parę stały się niemal nieograniczone. Właśnie jego radami kierował się Mikołaj II, wyznaczając kolejnych premierów i ministrów. Po wybuchu I wojny światowej i druzgoczących klęskach poniesionych przez carską armię na froncie coraz głośniej mówiło się, że za wszystkie nieszczęścia jakie spadły na Rosję odpowiada nie kto inny jak Rasputin. Oskarżano go o kontakty z niemieckim wywiadem i świadome działanie na szkodę kraju. Dlaczego mnisi żyją w celibacie? Bo przynosi to zaskakujące, długofalowe korzyści ewolucyjne, odkryli antropolodzy Badania terenowe przeprowadzone na Wyżynie Tybetańskiej przyniosły wyjaśnienie intrygującej kwestii: dlaczego mnisi żyją w celibacie? Naukowcy znaleźli zaskakującą odpowiedź. Otóż okaz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-mnisi-zyja-w-celibacie-bo-przynosi-to-zaskakujace-dlugofalowe-korzysci-ewolucyjne-odkryli-antropolodzy-fot-he-penglei-china-news-service-visual-china-group-via-getty-images-59c3610.jpeg" width="938" height="624" alt="Dlaczego mnisi żyją w celibacie? Bo przynosi to zaskakujące, długofalowe korzyści ewolucyjne, odkryli antropolodzy (fot. He Penglei/China News Service/Visual China Group via Getty Images)" title="Dlaczego mnisi żyją w celibacie? Bo przynosi to zaskakujące, długofalowe korzyści ewolucyjne, odkryli antropolodzy (fot. He Penglei/China News Service/Visual China Group via Getty Images)" /> Spisek księcia Jusupowa przeciw Rasputinowi Pod koniec 1916 r. miarka się przebrała. W kręgach władzy zaczęto planować wyeliminowanie wszechpotężnego zausznika Romanowów. Pierwsze próby wysłania go na tamten świat zakończyły się jednak niepowodzeniem. Jak czytamy w książce „Petersburg” Jonathana Milesa „jakaś trojka bezskutecznie próbowała rozjechać Rasputina. W jego sanie uderzył samochód i przewrócił je, ale pasażer ocalał”. Szczęście sprzyjało rozpustnemu mistykowi aż do czasu, gdy na czele spisku mającego go zgładzić stanął książę Feliks Jusupow. Człowiek bajecznie bogaty i na dodatek spowinowacony z rodziną carską. Jego żoną była Irina, piękna siostrzenica Mikołaja II. Właśnie tę kobietę wykorzystano, aby zwabić Rasputina w pułapkę. Jusupow oznajmił, że księżna pragnie osobiście zobaczyć się z mnichem w ich pałacu. Do spotkania miało dojść w nocy 29 grudnia (16 grudnia według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego). Jak podaje Jonathan Miles, opierając się na relacji samego zamachowcy: „Na gościa czekało sześć ciastek nafaszerowanych cyjankiem potasu i zatrute wino. Z początku Rasputin odmówił skromnego poczęstunku i wobec nieobecności Iriny zaproponował wyprawę do klubu nocnego. Jusupow grał na zwłokę, więc Rasputin skubnął ciastek i zaczął popijać wino”. Rasputin przeżył zamachy na jego życie Wbrew oczekiwaniom arystokraty, śmiercionośny zestaw nie powalił syberyjskiego olbrzyma. Później brak reakcji na truciznę przypisywano rzekomym nadnaturalnym mocom Rasputina. Simon Sebag Montefiore w książce „Romanowowie 1613–1918” podaje jednak, że podczas sekcji zwłok w ogóle nie odkryto w żołądku mnicha zabójczej substancji. Możliwe, że cyjanek był „zleżały albo jego działanie zneutralizowało wino”. Spanikowany książę nie wiedział, co robić. W końcu zdecydował się własnoręcznie zgładzić przybysza, strzelając do niego z odległości kilku kroków. Celował w serce, ale zdenerwowany chybił i kula przeszła przez żołądek, wątrobę i wyszła plecami. Jak pisze Montefiore: „Patolog orzekł później, że rana nie mogła spowodować natychmiastowej śmierci, ale ofiara powinna była umrzeć po takim strzale w ciągu dwudziestu minut. Rasputin upadł »jak szmaciana lalka«. Spiskowcy wpadli do środka i zobaczyli leżące ciało z powiększającą się plamą krwi na koszuli. Dwóch spiskowców, jeden przebrany za szofera, a drugi za Rasputina, wsiadło do samochodu i miało udawać, że odwożą świątobliwego starca do domu”. Nic nie wyszło z tego planu. Jak pisał później sam Jusupow, mnich nagle odzyskał przytomność i „skoczył na równe nogi. Pokój zabrzmiał dzikim rykiem”. Po krótkiej szamotaninie z księciem Rasputin rzucił się do ucieczki „rycząc i charcząc jak ranne zwierzę”. Gdy dotarł na dziedziniec, padły kolejne strzały. Tym razem z ręki posła do dumy Władimira Puriszkiewicza. Dwie kule chybiły, trzecia była jednak celna. Pocisk przebił bok i uszkodził nerkę. Ale po raz kolejny „nie mógł spowodować natychmiastowego zgonu”. Zdaniem patologa, podobnie jak pierwszy „powinien był uśmiercić Rasputina w ciągu dwudziestu minut”. Kto zabił Rasputina? Spiskowcy nie zamierzali tyle czekać. Mnich został dobity strzałem w czoło. Do dzisiaj nie wiadomo, kto tak naprawdę pociągnął za spust. We wspomnieniach zamachowców nie ma ani słowa na ten temat. W efekcie pojawiają się nawet teorie, że mógł być to brytyjski agent, którego wtajemniczono w plan zabójstwa. Rasputin optował za wycofaniem się Rosji z wojny przeciwko Niemcom. Dla Wyspiarzy byłby to potężny cios, któremu pragnęli za wszelką cenę się przeciwstawić. Montefiore podkreśla jednak, że nie dysponujemy żadnymi twardymi dowodami na bezpośredni udział Brytyjczyków w zabójstwie. Niezależnie kto dobił mnicha, strzał zwrócił uwagę żołnierzy patrolujących ulice Petersburga. Na wieść o śmierci Rasputina ci nie podnieśli alarmu, ale… zaczęli się cieszyć. Pozwolili również zamachowcom pozbyć się ciała. Jak czytamy w cytowanej już książce „Petersburg” Jonathana Milesa: „Mocno związane i obciążone, żeby nie wypłynęło, ciało Rasputina wrzucono do przerębla w pobliżu mostu Pietrowskiego. Kiedy wieść o zabójstwie rozeszła się po stolicy, zapanowała ogólna radość. Obcy ludzie padali sobie w objęcia. Dorożkarze nie przyjmowali napiwków. Jednego ze spiskowców powitano w teatrze owacją na stojąco”. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. Zwłoki Rasputina wyłowiono dopiero po dwóch dniach. Wbrew często powtarzanej wersji wydarzeń, w płucach mnicha nie znaleziono wody. Stąd wniosek, że gdy wylądował w lodowatych odmętach, już na pewno nie żył. Caryca była zrozpaczona. Doradcy zasugerowali jednak Mikołajowi II, żeby nie karał zabójców. Aleksandr Kierenski, który po rewolucji stanie na czele Rządu Tymczasowego, mylnie sądził, że śmierć Rasputina wzmocni monarchię. W rzeczywistości zgon znienawidzonego mnicha niewiele już mógł zmienić. Dni Romanowów były policzone. Mityczne bogactwo Rasputina Pisząc o śmierci Rasputina warto na koniec rozprawić się z mitem na temat rzekomych bajecznych bogactw, jakie miał zgromadzić rozpustny mistyk. Jego biograf Douglas Smith podaje, że według inwentaryzacji majątku sporządzonej kilka miesięcy po zabójstwie zausznika Romanowów posiadał on „dom w Pokrowskoje, a przy nim cztery stajnie, trzy obory i jedna łaźnia (o szacunkowej wartości 10 tys. rubli). Trochę zwierząt gospodarskich (byk i dwie krowy, osiem źrebaków i koni oraz tyle samo owiec). Meble (w tym dwadzieścia krzeseł wiedeńskich, gramofon i pięćdziesiąt płyt oraz pianino Offenbach – o szacunkowej wartości 900 rubli). Trochę czystego srebra i biżuterii (w tym męski złoty zegarek i łańcuszek słynnej firmy Pawła Buhrego o wartości 700 rubli). Parę sztuk odzieży (jeden szary płaszcz, jedno futro z kołnierzem z bobra, parę skórzanych butów i parę bel czarnego sukna)”. Łącznie dawało to 18 415 rubli. Do tej kwoty należy jeszcze dołożyć 5092 ruble zdeponowane w tiumeńskim oddziale Banku Państwa. Biorąc to wszystko pod uwagę, amerykański historyk podkreśla, że Rasputin „nie był biedny, ale też nie należał do bogaczy”.
Rdzeń demona doprowadził do śmierci 2 naukowców. Wciąż nie wiadomo, co się stało z tą śmiercionośną kulą
W historii nauki nie brak tragicznych wypadków. Za aż dwa z nich odpowiada rdzeń demona. Czyli kula z plutonu, która miała stać się jedną z amerykańskich bomb atomowych.
W tym artykule: Czym był rdzeń demona Amerykanie chcieli zrzucić kolejną bombę atomową na Tokio Pierwszy wypadek śmiertelny Drugi wypadek śmiertelny Dalsze losy „rdzenia demona” Szczególne miejsce wśród niebezpiecznych obiektów zainteresowania naukowców zajmuje pewna kula z plutonu. Stała się ich nemezis aż dwukrotnie, zyskując przydomek „rdzenia demona” lub „diabelskiego rdzenia” (demon core). Czym był rdzeń demona Rdzeń demona był wykonany ze stopu plutonu z galem. Pokryto go warstwą niklu, by zapobiec korozji plutonu. Pluton to metal, który – podobnie jak uran – ulega rozpadowi radioaktywnemu. W czasie tej reakcji jądra atomowe izotopu plutonu 239 rozpadają się na lżejsze. Uwalniają przy tym neutrony i energię. Jeśli zbierzemy w jednym miejscu wystarczająco dużo plutonu czy uranu, reakcja rozszczepienia jąder przebiega w sposób łańcuchowy. Oznacza to, że każde rozszczepienie jądra atomowego inicjuje dokładnie jedno następne rozszczepienie. Dzieje się to dzięki neutronom. Ilość metalu, przy której dochodzi do reakcji łańcuchowej to tzw. masa krytyczna. Mechanizm reakcji łańcuchowej jest podstawą działania elektrowni jądrowych i bomb atomowych. Kula nazwana potem „rdzeniem demona” miała średnicę 89 mm i masę 6,2 kg. Masę dobrano tak, by była jak najbliższa krytycznej. Do reakcji łańcuchowej można było doprowadzić, otaczając kulę materiałem odbijającym neutrony. W 1945 r. kula ta służyła fizykom z Los Alamos pracującym nad bombą plutonową do badań nad masą krytyczną. Z plutonu, z którego ją uformowano, pierwotnie miała powstać trzecia bomba przeznaczona do zrzucenia na Japonię. Amerykanie chcieli zrzucić kolejną bombę atomową na Tokio Pierwsza broń atomowa została zbudowana w ramach Projektu Manhattan. W lipcu 1945 roku Stany Zjednoczone wyprodukowały wystarczającą ilość paliwa na trzy kompletne bomby jądrowe: „Gadget” (zbudowany z plutonu), „Little Boy” (z uranu) „Fat Man” (z plutonu). Została jeszcze taka ilość plutonu, która prawie wystarczyłaby na czwartą bombę. 16 lipca „Gadget” został zdetonowany na pustyni w Nowym Meksyku w ramach testu o nazwie Trinity. 6 sierpnia „Little Boy” został zrzucony na Hiroszimę. Trzy dni później „Fat Man” eksplodował nad Nagasaki. Amerykanie nie byli pewni, czy to wystarczy, by zmusić Japonię do bezwarunkowej kapitulacji. Dlatego planowali trzeci atak atomowy. Jako cel typowane było Tokio. Do zrzucenia bomby miało dojść 19 sierpnia. Rdzeń tej bomby powstał w Los Alamos w sierpniu 1945 roku. Według niektórych relacji nosił przydomek „Rufus” lub „Dirty Gerty”. Nie trafił jednak do Japonii, ponieważ ta skapitulowała 15 sierpnia. Rdzeń pozostał w USA, gdzie miał być używany w pracach eksperymentalnych. Pierwszy wypadek śmiertelny Fizyk Harry Daghlian był pierwszą ofiarą „rdzenia demona”. Prowadził badania nad masą krytyczną i reakcją łańcuchową. Jako reflektor neutronów, odbijający wyrzucane z kuli cząstki z powrotem do jej wnętrza, używał bloczków z węglika wolframu. 21 sierpnia 1945 r. ustawiał je wokół kuli, szukając takiego ich ułożenia, by pluton był jak najbliższy wystąpienia reakcji łańcuchowej. Układanka była prawie gotowa. Nagle licznik neutronów ostrzegł, że położenie ostatniego bloczka wywoła reakcję łańcuchową. Daghlian cofnął gwałtownie rękę, upuszczając bloczek na rdzeń. Natychmiast strącił pozostałe cegiełki, by przerwać reakcję i zapobiec katastrofie. Nie miał jednak szans, żeby zrobić to odpowiednio szybko. Otrzymał śmiertelną dawkę promieniowania o wartości ponad 5 siwertów. Został zabrany do szpitala w Los Alamos pół godziny po wypadku. Szybko pojawiły się objawy choroby popromiennej. Po 25 dniach agonii Harry Daghlian zmarł. Drugi wypadek śmiertelny Mimo tej tragedii kontynuowano badania z użyciem „rdzenia demona”. W roku 1946 Amerykanie postanowili wykorzystać go do testów nuklearnych na atolu Bikini. Przygotowania prowadzono w Los Alamos. Tym razem zamiast cegiełek z wąglika wolframu rolę reflektora spełniały otaczające kulę dwie powłoki z berylu. Gdyby zetknęły się ze sobą, ruszyłaby reakcja łańcuchowa. Do odkrycia, kiedy może to nastąpić, znów miał posłużyć człowiek. Berylowe powłoki trzeba było jak najbardziej zbliżyć do siebie. Najlepszy w tym wydawał się kanadyjski fizyk Louis Slotin. Zamiast specjalnych przekładek, zapobiegających zetknięciu się powłok, używał śrubokrętu. 21 maja doszło do wypadku. Śrubokręt wyślizgnął się Slotinowi z dłoni. Górna powłoka z berylu opadła na dolną, rozpoczynając reakcję łańcuchową. Jej objawem było błękitne jarzenie się zjonizowanego powietrza wokół kuli. Slotin zerwał połowę osłony i przerwał reakcję. Jednak siebie uratować już nie zdołał. Otrzymał dawkę większą niż Daghlian, bo aż 21 siwertów. Zmarł po dziewięciu dniach. Dalsze losy „rdzenia demona” Po tym wypadku losy „rdzenia demona” są niejasne. Miał zostać przewieziony na atol Bikini na Wyspach Marshalla na serię testów nuklearnych. Jednak wypadek Slotina spowodował, że rdzeń był zbyt radioaktywny, aby można go było transportować. Obawiano się też, że podczas wybuchu bomby mógłby zachować się w sposób nieprzewidywalny. Badacz Glenn McDuff z Los Alamos uważa, że ostatecznie z rdzeń ostał przetopiony i poddany recyklingowi. Miał stać się częścią kolejnej bomby w amerykańskim arsenale – prawdopodobnie w ramach jednego z testów nuklearnych. Ale czy tak było? „Rdzeń demona” może nadal być w silosie rakietowym, łodzi podwodnej lub bunkrze magazynowym. I wciąż może być groźny. Źródła: archiwum NG, National Geographic.
Samozapłon człowieka to prawdziwe zjawisko? Przerażający fenomen do dziś pozostaje niewyjaśniony
Samozapłon człowieka jest zjawiskiem, które do dziś pozostaje niewyjaśnione. Znanych jest ponad 200 tajemniczych zgonów, rzekomo będących wynikiem spontanicznego spopielenia. Czy człowiek rzeczywiście może zapalić się samoistnie, bez żadnej przyczyny? Nieliczni naukowcy podejmowali się prób wyjaśnienia tego tajemniczego i przerażającego fenomenu. Nie doprowadziło to do żadnych konkretnych wniosków i dziś nauka akademicka całkowicie kwestionuje istnienie zjawiska nazywanego SHC.
W tym artykule: Czym jest samozapłon człowieka? Spontaniczny samozapłon a badania naukowe Spalanie acetonu i tłuszczu Może wydawać się, że samozapłon człowieka jest jedną z miejskich legend. Tymczasem nie brakuje raportów straży pożarnej, w których opisywane są przypadki niewyjaśnionego spopielenia ciała. Większość opisów zawiera dokładnie te same elementy: brak oznak pożaru w pomieszczeniu, doszczętnie lub w znacznym stopniu spalone ciało, zapłon nastąpił od środka. Często pojawia się też wzmianka o nogach, jako o jednych częściach ciała, które nie uległy spopieleniu. Pierwsze doniesienia o przypadkach samozapłonu ludzi zaczęły pojawiać się w XVII wieku. I choć dziś wiadomo, że niektóre z nich nie były żadnym fenomenem, a samobójstwem lub sprawnie zaaranżowaną zbrodnią, to wiele nigdy nie doczekało się wyjaśnienia. Czym jest samozapłon człowieka? Określenie „samozapłon” spopularyzował Charles Dickens w powieści „Samotnia”. Termin samozapłon człowieka, czyli spontaneous human combustion (SHC), potocznie jest definiowany jako niewyjaśniony przypadek zgonu w następstwie spopielenia, w którym brakuje śladów źródła ognia, substancji zapalającej i ingerencji z zewnątrz. W takich przypadkach ogień ma pojawiać się wewnątrz ciała bez żadnej konkretnej przyczyny. Trójkąt bermudzki. Dlaczego legenda trzyma się mocno? Trójkąt bermudzki. Dlaczego zwykły kawałek morza u wybrzeży Stanów Zjednoczonych cieszy się tak złą sławą? Cała sprawa ma więcej wspólnego z medialną wrzawą niż z rzetelnymi danymi Istnieje hipoteza, że do takich przypadków ma dochodzić w wyniku przyspieszenia metabolizmu. Brzmi jak wymysł wybujałej wyobraźni? Być może, jednak w tym miejscu należy wspomnieć o wielu niewyjaśnionych przypadkach spopielenia. Niewyjaśnionych, ale czy rzeczywiście tajemniczych? Spontaniczny samozapłon a badania naukowe Jak wspomnieliśmy wcześniej, środowisko akademickie kwestionuje istnienie zjawiska samozapłonu. Naukowcy wskazują, że najbardziej prawdopodobną przyczyną są niewykryte źródła ognia, które ulegają spopieleniu wraz z ciałem. Rzeczywiście niektóre ofiary rzekomego SHC było nałogowymi palaczami tytoniu, co pozwala przypuszczać, że źródłem ognia mógł być żar. Niektóre ciała odnajdywano też w pobliżu kominka, pieca lub innych możliwych źródeł ognia. Naukowy sceptycyzm nie oznacza to jednak, że na przestrzeni lat nie podejmowano prób wyjaśnienia rzekomego fenomenu. John Abrahamson z Uniwersytetu Canterbury stwierdził, że przypadki rzekomego samozapłonu mogą mieć związek z piorunami kulistymi. To rodzaj rzadkiego wyładowania atmosferycznego o średnicy od kilku do kilkudziesięciu centymetrów. Ta teza nie doczekała się jednak potwierdzenia, a samo zjawisko piorunów kulistych do dziś pozostaje słabo zbadane. Spalanie acetonu i tłuszczu Przez pewien czas dominował pogląd, że samozapłon ma być wynikiem znacznego nadużywania alkoholu. Nad tą tezą pochylił się Brian J. Ford. Biolog doszedł do wniosku, że takie przypadki mogą mieć związek z wysokim poziomem acetonu w organizmie, który w procesie ketozy powstaje między innymi u osób uzależnionych od alkoholu. Wskazał też na cukrzycę i dietę niskocukrową jako na możliwe przyczyny wytwarzania acetonu w organizmie. W celach doświadczalnych Ford posłużył się mięsem wieprzowym marynowanym w acetonie. Nasycone substancją modele płonęły przez 30 minut, ale to doświadczenie nie wyjaśniło modelu powstawania zapłonu. Inna sprawa, niektóre przypadki rzekomego samozapłonu mają dotyczyć małych dzieci. Należy więc uznać, że samozapłon człowieka po alkoholu nie jest możliwy. W 2000 roku na łamach Journal of Clinical Forensic Medicine, w którym wskazano, że ludzki tłuszcz może być możliwą pożywką dla ognia. Autorzy podkreślili, że tłuszcz potrafi spalać się w dość niskich temperaturach i przez długi czas. W 2012 roku fińscy naukowcy zaproponowali zmianę terminu „spontaniczny samozapłon” na „spalanie tłuszczowego knota”. Ich zdaniem, nawet niewielka otwarta rana może sprawić, że płomień (np. z płonącego ubrania) przedostanie się do organizmu. Powstało kilka teorii na temat sposobu spopielania ciała, a ich wspólnym mianownikiem jest właśnie tkanka tłuszczowa. Żadna nie wyjaśnia natomiast pochodzenia źródła ognia. Tezy na temat wpływu alkoholu, procesów metabolicznych czy przyczyn genetycznych (bo pojawiła się opinia, że do wystąpienia takiego zjawiska może prowadzić mutacja w obszarze niektórych genów), nigdy nie doczekały się potwierdzenia. A że niektóre osoby, w przypadku śmierci których mówi się o samozapłonie znajdowały się w pod wpływem działania alkoholu? To oznacza tylko tyle, że przez stan upojenia nie mogły podjąć właściwych działań, gdy doszło do zapalenia, niekoniecznie samoistnego. Zwolennicy tezy o istnieniu tego zjawiska podnoszą, że nadnaturalnych fenomenów nie da się wyjaśnić. Logika nakazuje jednak zakładać, że fakt, iż zgon nie doczekał się wyjaśnienia przyczyny, wcale nie oznacza, że mamy do czynienia z nieznanym fenomenem. Po prostu gdy ciało zostaje niemal całkowicie spopielone, nierzadko nie da się ustalić źródła zapłonu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sztuczna inteligencja przewidzi, czy będziesz bogaty. Wie też, kiedy umrzesz
Może przewidywać wyniki zdrowotne: zdrowie reprodukcyjne, otyłość albo kto zachoruje na raka, a kto nie. Ale może również przewidzieć, czy zarobisz dużo pieniędzy. Duńscy naukowcy stworzyli algorytm przewidujący, jak będziemy żyć i w jaki sposób umrzemy.
W tym artykule: Jakie dane są analizowane? Algorytmy pomagają lekarzom Trafne przewidywania w 78 proc. przypadków Badacze z Duńskiego Uniwersytetu Technicznego (DTU) skonstruowali life2vec. To program głębokiego uczenia maszynowego, analizujący wzorce w ludzkich życiorysach i na ich podstawie wyciągający wnioski dotyczące przyszłości poszczególnych ludzi. Algorytm wykorzystuje podobny proces, jak ChatGPT. Z tą różnicą, że zamiast na języku, skupia się na analizie zmiennych wpływających na życie poszczególnych ludzi. Chodzi o zmienne takie jak data i miejsce urodzenia, edukacja, świadczenia społeczne, a nawet czas pracy. Twórcy life2vec chcą badać powtarzające się wzorce, aby przewidzieć szeroki zakres „wydarzeń” zdrowotnych lub społecznych w życiu konkretnych ludzi. Jakie dane są analizowane? – To bardzo ogólne ramy do przewidywania ludzkiego życia. Jednak już wiemy, że przyszłe możliwości są praktycznie nieograniczone – powiedział Sune Lehmann, profesor na Duńskim Uniwersytecie Technicznym (DTU). To jeden z autorów badania opublikowanego niedawno w czasopiśmie naukowym „Nature Computational Science”. Polska i Polacy „oczami” AI. Tak sztuczna inteligencja widzi nasz kraj Poprosiliśmy sztuczną inteligencję o to, aby wygenerowała obrazki przedstawiające nasz kraj i rodaków. Oto, jakie jest wyobrażenie AI o Polsce. Jednak przed obejrzeniem galerii przeczytaj, c... Podstawą modelu life2vec są anonimowe dane około sześciu milionów Duńczyków, zebrane przez oficjalną agencję Statistics Denmark. Analizując sekwencje zdarzeń, algorytm może przewidzieć przebieg życia – od narodzin aż do ostatniego tchnienia. – Potrafi np. przewidywać stan zdrowia. Może więc przewidywać płodność lub otyłość, albo można przewidzieć, kto zachoruje na raka, a kto nie. Ale może również przewidzieć, czy zarobisz dużo pieniędzy – powiedział prof. Lehmann. Algorytmy pomagają lekarzom Zespół stara się zaadaptować innowacje, które umożliwiły algorytmom typu ChatGPT przetwarzanie języka. Uczeni wykorzystują je do badania ewolucji i przewidywalności ludzkiego życia w oparciu o szczegółowe zestawy danych. – Z jednej strony, życie to po prostu sekwencje wydarzeń. Ludzie rodzą się, odwiedzają pediatrę, rozpoczynają szkołę, przeprowadzają się do nowego miejsca, biorą ślub i tak dalej – wyjaśniał prof. Lehmann. Nasze wybory są powtarzalne. Mając wystarczająco dużą bazę danych możemy przewidywać ich skutki z dużą precyzją. A przecież sztuczna inteligencja (SI) opiera się właśnie na szukaniu powtarzających się wzorców. Weźmy programy wspierające pracę medyków i pozwalające na szybsze wykrywanie zmian nowotworowych. W lutym 2024 roku naukowcy z Penn Medicine poinformowali o opracowaniu narzędzia SI do szybkiej analizy aktywności genów. Badacze z Harvardu spekulują nawet, że sztuczna inteligencja ostatecznie zastąpi lekarzy. Szczególnie w dziedzinach takich jak radiologia, patologia i dermatologia, gdzie możliwości diagnostyczne sztucznej inteligencji mogą dorównać, a nawet przewyższyć możliwości klinicystów. Badania sugerują jednak, że najlepsze skutki przyniesie współpraca między lekarzami a systemami SI. Trafne przewidywania w 78 proc. przypadków Skoro algorytmy SI pomyślnie analizują m.in. zdjęcia z rezonansu magnetycznego, mogą też pomóc – jak w przypadku life2vec – określić przyszłe ludzkie losy. Duńscy naukowcy twierdzą, że ich algorytm trafnie przewiduje czas i powód zgonu w aż 78% analizowanych przypadków. Nieco mniejszą, choć wciąż wynoszącą 73% skutecznością, może pochwalić się w przypadku przewidywania, czy dana osoba przeprowadzi się do innego miasta lub kraju. Badacze skupili się na danych osób z przedziału wiekowego 35–65 lat. – Po analizie danych próbujemy przewidzieć, w oparciu o ośmioletni okres od 2008 do 2016 roku, czy dana osoba umrze w ciągu kolejnych czterech lat. Nasz model radzi z tym sobie lepiej niż jakikolwiek inny istniejący program – twierdzi prof. Lehmann. Na razie life2vec pozostaje projektem badawczym. Ale jego rozwój budzi różnorodne obawy. Już teraz firmy ubezpieczeniowe używają programów SI. Precyzyjne określenie, kto i kiedy może zachorować, leczyć się na bezpłodność czy choroby neurologiczne może być wykorzystywane przeciwko nam. Dlatego, choć narzędzia SI są i mogą być ogromnym wsparciem, konieczne są ścisłe regulacje prawne ich użycia. Źródło: Nature Computational Science. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dziwny przypadek Clairviusa Narcisse’a. Czy ten mężczyzna zmienił się w zombie, czy był zwykłym oszustem?
Clairvius Narcisse urodził się w 1922 roku. Zmarł w 1962. W roku 1980 wrócił z zaświatów i został gwiazdą. Czy był przykładem zombie?
W tym artykule: Nagła choroba i śmierć Clairviusa Narcisse’a Pogrzebany żywcem i zmieniony w zombie Sensacyjny powrót z zaświatów Miasto L’Estère w dolinie rzeki Artibonite, Haiti, rok 1980. Na targowisku pojawia się człowiek, którego nigdy wcześniej tu nie widywano. Nagle stolarz przypomina sobie, że robił dla tego mężczyzny trumnę! Podobnie pomocnik rzemieślnika – dziś dorosły, a wtedy jeszcze czeladnik. Na dodatek to było osiemnaście lat wcześniej, w 1962 roku. Kolejni ludzie rozpoznają przybysza. Także jego siostra. Okazuje się, że to niejaki Clairvius Narcisse, rocznik 1922. Miał kiedyś w dolinie żyzną ziemię – jak dobrze pamiętają sąsiedzi – której nie chciał sprzedać, choć namawiała go cała rodzina. Nagła choroba i śmierć Clairviusa Narcisse’a I nagle, pewnej kwietniowej niedzieli w 1962 roku mężczyźnie podskoczyło ciśnienie. Choć zdrowy wcześniej jak ryba, zaczął tracić oddech. Kiedy nie pomagały mu domowe lekarstwa, po dwóch dniach, 30 kwietnia trafił do Szpitala Alberta Schweitzera w Deschapelles. Miał obrzęk płuc, stracił na wadze, drętwiał. Hipotermia, mocznica, sinica – wywiad lekarski wskazywał na kolejne niebezpieczne zaburzenia. Oblicza wudu. Reportaż ze świata duchów W hollywoodzkich filmach obrzędy wudu przedstawiane są krwawo i tajemniczo. Okazało się, że w rzeczywistości wyglądają całkiem podobnie. Na pomoc było już za późno. W środę 2 maja 1962 roku lekarze stwierdzili zgon Clairviusa. Nie mieli wątpliwości, że nie żyje. Wyedukowani byli więcej niż przyzwoicie jak na miejscowe warunki. Jeden był Amerykaninem, drugi miał za sobą naukę w USA). Wypełnili dokumenty, a niepiśmienna siostra zmarłego „podpisała się” na zaświadczeniu o zgonie brata odciskiem palca. Następnego dnia rano Narcisse został pochowany na cmentarzu Benetier. Pogrzebany żywcem i zmieniony w zombie „Kiedy mnie tutaj grzebali – wspominał po latach na cmentarzu – słyszałem wszystko, co się dookoła działo, lecz nie mogłem się poruszyć, odezwać ani czegokolwiek zrobić”. Jeden z gwoździ, którym zbijano jego trumnę, przeszedł przez policzek Clairviusa, zostawiając bliznę widoczną jeszcze po 18 latach. W mogile nieszczęśnik spędził wiele godzin. Pamiętał, że jacyś ludzie wyciągnęli go, wymierzyli kilka policzków, a następnie dali coś do powąchania. Gdy oprzytomniał, zbili go biczem, związali, zakneblowali i wynieśli z cmentarza. Zmieniając ekipy, wędrując wieczorem i ukrywając się za dnia, dotarli na miejsce przeznaczenia: na plantację. Tam Narcisse harował z innymi mężczyznami i kobietami zmienionymi w zombie. Trwało to dwa lata, aż jeden z zombie nieoczekiwanie zbuntował się. Rzucił się nagle na oprawcę i zatłukł go motyką. Wdowa po czarowniku zwróciła im wolność. Umieściła nieszczęśników w przytułku w Cap-Haitien zwanym Asile Vincent. Narcisse doszedł do siebie, ale nie miał śmiałości wrócić do domu. Błąkał się kilkanaście lat. Ostatecznie wrócił wtedy, gdy nie żył już jego brat, którego Clairvius uważał za odpowiedzialnego za zlecenie czarownikowi swego „uśmiercenia”. Sensacyjny powrót z zaświatów Narcisse stał się międzynarodową sensacją. Udzielał wywiadów, a brytyjska stacja telewizyjna BBC nagrała nawet krótki film dokumentalny. Z czasem eks-zombie dodawał coraz to nowe szczegóły do historii swej gehenny. Trudno powiedzieć, czy wracała mu pamięć, czy puszczał wodze fantazji. Z dziennikarzem Bernardem Diederichem – który mieszkał na wyspie od 14 lat, był korespondentem magazynu „Time” i autorem kilku książek o historii regionu – wybrał się na miejsce swojego pochówku. Tam, na cmentarzu Benetier, z zadumą usiadł na popękanym już grobie. Diederich dowiedział się o przypadku Clairviusa od lekarza, doktora Lamarque Douyona. Miał on za sobą studia w Kanadzie i był na Haiti czołowym zombiologiem. Tematem zainteresował się w 1957 roku, gdy podczas studiów w Montrealu miał do czynienia z lekarzem aplikującym eksperymentalne leki schizofrenikom. „Byli jak marionetki” – wspominał Douyon. – „Nie przejawiali żadnej inicjatywy. Robili, co im się mówiło. Zachowywali się jak zombie.” Swoje badania na Haiti zaczął Douyon kilka lat później, w roku 1961. Wygląda na to, że uwierzył Clairviusowi. Uznał za możliwe, że mężczyzna stał się ofiarą jakiegoś czarownika, ponieważ sam miał styczność z przedstawicielami tej profesji. Historia Clairviusa zainspirowała reżysera Wesa Cravena. W 1988 r. na ekrany wszedł horror „Wąż i tęcza”. Sam Clairvius zmarł w 1994 r. Artykuł oparty jest na książce Adama Węgłowskiego „Żywe trupy. Prawdziwa historia zombie". Bibliografia: Wade Davis, Wąż i tęcza, Czarne 2022 Bernard Diederich, On the Nature of Zombie Existence, w: „Caribbean Review”, nr 3/1983 Edward Zuckerman, The Natural Life of Zombies, Adam Węgłowski, Żywe trupy. Prawdziwa historia zombie, Znak Horyzont 2016 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Interesująca praktyka w krypcie sprzed kilkuset lat w Pucku. W trumnie odkryto szyszki
W trumnie magnatki w krypcie w Pucku archeolodzy znaleźli szyszki chmielu. Kilkaset lat temu od momentu śmierci do umieszczenia trumny z ciałem w krypcie mijały czasem tygodnie. Szyszki miały spowolnić rozkład ciała i zniwelować towarzyszące temu zapachy.
W tym artykule: Archeolodzy wkraczają do krypty Szyszki w trumnie kontra zapach Historia krypty rodziny Wejherów Krypta pod kościołem Zmarli w krypcie Kultura funeralna magnatów Podczas remontu posadzki w kościele parafialnym w Pucku (woj. pomorskie) w kaplicy Wejherów odsłonięto wejście do krypty. Był to grobowiec Wejherów – jednego z najznaczniejszych rodów w Prusach Królewskich w końcu XVI i w pierwszej połowie XVII wieku. Archeolodzy wkraczają do krypty Otwarty dostęp do wnętrza grobowca i zmiana stabilnych warunków środowiskowych panujących w krypcie groziły całkowitym zniszczeniem zachowanych jeszcze szczątków pochówków i wyposażenia grobowego – podaje serwis Archeowieści. To dlatego do działania przystąpili archeolodzy z Katedry Średniowiecza i Nowożytności Uniwersytetu Warszawskiego. Mimo zniszczeń i prawdopodobnego obrabowania krypty badania przeprowadzone w grobowcu ukazały szczegóły dotyczące obrządku pogrzebowego kręgów magnackich w czasach nowożytnych. Szyszki w trumnie kontra zapach Archeolodzy natknęli się w jednej z trumien na zastanawiające wyposażanie. W trumnie Anny Wejher (1580-1626) było sporo szyszek chmielu. Dlaczego? – Niejednokrotnie mijało wiele tygodni od momentu śmierci, zanim trumnę z ciałem umieszczono w miejscu ostatecznego pochówku. Aby w tym czasie spowolnić rozkład ciała oraz zniwelować towarzyszące temu zapachy, stosowano różne zabiegi sanitarne, które odnotowano również w krypcie Wejherów – pisze dr Karolina Blusiewicz, archeolog z Katedry Średniowiecza i Nowożytności Wydziału Archeologii UW w Archeowieściach. – Należało do nich między innymi stosowanie ziół o działaniu antyseptycznym, takich jak chmiel, którego szyszki licznie zachowały się na dnie trumny Anny Wejher – dodaje badaczka. W walce z zapachem pomocne były też inne praktyki. Trumny uszczelniano tkaninami nasączonymi dziegciem lub smołą, a ich wnętrza zasypywano wapnem. Historia krypty rodziny Wejherów Kaplicę i kryptę Wejherów ufundowali w latach 1597–1599 Ernest Wejher i jego żona, Anna Ludwika z Mortęskich. Stali się protoplastami katolickiej gałęzi rodu osiadłej w Prusach Królewskich. Ernest przez wiele lat służył w wojsku i wspierał władców Rzeczpospolitej w zmaganiach o dominium Maris Baltici, czyli władztwo Morza Bałtyckiego. W uznaniu zasług w służbie królewskiej oprócz licznych nadań Wejher otrzymał w 1582 roku starostwo puckie. Po konwersji na katolicyzm przyczynił się do przywrócenia katolikom fary (dawne określenie parafii, nawiązujące do tradycji średniowiecza) puckiej. W niej został pochowany w 1599 roku. To zapoczątkowało tradycję składania członków rodu w rodzinnym grobowcu. Nie było jednak do końca jasne, kto z członków rodu spoczął w krypcie. Na to zagadnienie światło rzuciły niedawne badania archeologiczne. Krypta pod kościołem Kaplica rodowa Wejherów znajduje się w gotyckim kościele pw. Apostołów Piotra i Pawła w Pucku. Do znajdującej się pod kaplicą krypty prowadziło wejście w posadzce, zamknięte kamieniem nagrobnym. Kryptę grobowa ma wymiary 4,5 na 6,5 metra i przekryta jest sklepieniem kolebkowym. Jej obecna wysokość – około 1,9 metra – jest zbliżona do pierwotnie wykonanej w końcu XVI wieku. Po wejściu archeologów do krypty ukazał się im dość dramatyczny widok. Szczątki przełamanych trumien wraz z ich zawartością leżały na posadzce. Pierwotnie umieszczono je nad ziemią na żelaznych, wmurowanych w ścianę sztabach. – W skupisku tym czytelne były również wyraźne ślady ingerencji ludzi i zwierząt, takie jak nienaturalnie przemieszczone szczątki kostne, wyłamane wieka i zdjęte ze zmarłych, zwinięte w kłąb pozostałości odzieży grobowej. Wskazało to na przeszukiwanie grobowca w przeszłości, prawdopodobnie w celu zabrania precjozów – przekazała dr Blusiewicz. Zmarli w krypcie Antropolodzy po analizie kości ustalili, że we wnętrzu krypty pochowano co najmniej dziewięcioro dorosłych i czworo dzieci. Wśród nich z dużym prawdopodobieństwem można wskazać szczątki Ernesta i Anny Wejherów oraz ich synów – Jana (zmarłego w 1626 roku) i Marcina Władysława (zmarłego w 1610). Trudności przysparza identyfikacja pochówków dzieci: ich narodziny i śmierć rzadko odnotowywano w źródłach. Z ustaleń archeologów wynika, że krypta była używana nadal w początku XVIII wieku, ponad 50 lat od śmierci ostatniego z męskich potomków Ernesta Wejhera. Wawel Północy. Katedra oliwska i jej krypty do dziś kryją tajemnice. A może nawet skarby? Katedra oliwska przyciąga sztuką sakralną i słynnymi organami. Ale ma również drugie, mniej znane oblicze – jest wielką nekropolią. Skrywa prochy książąt gdańsko-pomorskich, dlatego n... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/08f8a2c0b18661d442ceaf8f9d7c22bd0c63ff72-b939b83.jpg" width="933" height="700" alt="Wawel Północy. Archikatedra Oliwska i jej krypty do dziś kryją tajemnice. A może nawet skarby? (fot. Artur Andrzej, Wikimedia Commons, CC0)" title="Wawel Północy. Archikatedra Oliwska i jej krypty do dziś kryją tajemnice. A może nawet skarby? (fot. Artur Andrzej, Wikimedia Commons, CC0)" /> Kultura funeralna magnatów W krypcie badacze natknęli się na stroje grobowe, zdjęte z ciał i porzucone pomiędzy szczątkami trumien. Wśród nich była piękna, dobrze zachowana suknia renesansowa ze wzorzystego jedwabiu. Należała najpewniej do Anny Wejher. Znaleziono także pozostałości stroju polskiego, złożonego z delii i żupana z jedwabnego adamaszku, w którym pochowany został pierwszy senator z rodu – Jan Wejher. Uwagę ekspertów zwróciły rożne typy trumien, w tym trumny wydrążonej w kłodzie drewna dębowego oraz trumny z częściowo przeszklonym wiekiem. Źródło: Archeowieści Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Śmiertelna dawka kofeiny jest dość duża. Ile by trzeba wypić kawy, aby ją osiągnąć?
Kofeina obecna w kawie, herbacie i kakao jest silnym stymulatorem układu nerwowego. Jej duża ilość jest jednak toksyczna. Jaka jest śmiertelna dawka kofeiny?
W tym artykule: Działanie kofeiny na człowieka Szkodliwa dawka kofeiny Śmiertelna dawka kofeiny Jak wzmocnić działanie kofeiny Wpływ kofeiny na kobiety w ciąży Kofeina a palpitacje serca Wpływ kofeiny na nawodnienie organizmu Kofeinę zawartą w kawie czy herbacie ludzkość stosuje od kilkuset lat. Ma ona typowe dla tej grupy działanie: poprawia koncentrację, odpędza sen, zwiększa produktywność, szybkość reakcji na bodźce. Nic dziwnego, że kofeina stała się częścią współczesnej kultury. Jednak ten składnik w nadmiarze może być szkodliwy. Warto zatem wiedzieć, ile wynosi śmiertelna dawka kofeiny. Działanie kofeiny na człowieka Kofeina zaliczana jest do alkaloidów. Osłabia ona oddziaływanie adenozyny na komórki nerwowe. Adenozyna hamuje aktywność neuronów. Kofeina znosi to działanie, czego efektem jest odczuwane po jej spożyciu pobudzenie. Towarzyszy temu przyspieszenie tętna, rozszerzenie niektórych naczyń krwionośnych i ułatwienie skurczu mięśni. Organizm osoby regularnie spożywającej kofeinę przyzwyczaja się do tych efektów. Kofeina produkowana jest przez ponad 60 gatunków roślin. Nazwę zawdzięcza kawowcowi (Coffea), pochodzącemu z Etiopii i uprawianemu tam od tysięcy lat. Kawa dla wielu osób jest codziennym napojem, mającym również właściwości zdrowotne. Analizy wykazały, że zawarte w niej przeciwutleniacze wydłużają życie i chronią przed chorobami. Szkodliwa dawka kofeiny Duża ilość kofeiny wywołuje bezsenność, nadpobudliwość, zaburzenia rytmu serca czy bóle brzucha. Dlatego nie powinniśmy spożywać więcej niż 400 mg kofeiny dziennie. Taką ilość zawiera 8–10 małych espresso albo 5–6 filiżanek kawy parzonej. Czy kawa bezkofeinowa to napój „gorszego sortu”? [TYLKO O KAWIE] Dla wielu ludzi kawa i kofeina są nierozerwalnie połączone. Działanie jest proste – piją kawę, żeby pobudzić się, dzięki zawartej w niej kofeinie. Jednak są sytuacje, w których chętn... Jednak kofeina znajduje się nie tylko w kawie, ale także w herbacie, czekoladzie, coli i napojach energetyzujących. Tych dwóch ostatnich rodzajów napoju lepiej w ogóle nie pić. Zawierają dużo cukru i mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie. Kofeina sprzyja powstawaniu zmian zapalnych w obrębie żołądka i jelit. Zwiększa także objawy choroby refluksowej i niestrawności. Kofeina sprawia, że organizm szybciej wydala wapń i magnez. Zwiększa to ryzyko złamań i osteoporozy. Śmiertelna dawka kofeiny Przeciętny człowiek spożywa dziennie średnio 60 miligramów kofeiny. To o wiele mniej niż dawka groźna dla życia. Przyjmuje się, że wynosi ona bowiem 150–200 mg/kg masy ciała. Co to oznacza w praktyce? Dla dorosłego człowieka ważącego 70 kg śmiertelna dawka kofeiny to mniej więcej 10 gramów. Czyli tyle, ile zawiera ok. 120 filiżanek kawy. Wypicie takiej jej ilości wydaje się niemożliwe. Jednak kofeina dostępna jest także w czystej postaci jako tabletki czy proszek. Stosują ją m.in. sportowcy. W takiej formie przedawkowanie jest możliwe. Dlatego zaleca się nieprzekraczanie dawki 400 mg kofeiny dziennie. Jak wzmocnić działanie kofeiny Kofeinową stymulację można dodatkowo wzmocnić, zażywając jednocześnie L-teaninę. To aminokwas występujący w zielonej herbacie, który ma działanie uspokajające i relaksujące. Dzięki temu zmniejsza negatywne skutki uboczne wywoływane niekiedy przez kawę (np. nerwowość). Wpływ kofeiny na kobiety w ciąży Napojów z kofeiną powinny wystrzegać się wszystkie przyszłe matki. Przy czym chodzi tu zarówno o kobiety w ciąży, jak i te, które dopiero próbują w nią zajść. Do niedawna przyjmowano, że kobieta w ciąży może bezpiecznie przyjmować dawkę 200 mg kofeiny dziennie. To równowartość dwóch filiżanek niezbyt mocnej kawy. Jednak nawet niewielkie spożycie tej substancji pogarszało szanse na zajście w ciążę i jej bezproblemowy przebieg. W wielu pracach naukowych wykazano, że kofeina zwiększa: ryzyko poronienia, urodzenia martwego dziecka, niskiej wagi urodzeniowej noworodka, wystąpienia białaczki u dziecka w późniejszych latach. Duża, licząca 400 mg dawka kofeiny utrudnia zajście w ciążę kobietom, które decydują się na zapłodnienie pozaustrojowe. Kofeina a palpitacje serca Z dużych, bo przeprowadzonych na 17 tysiącach osób badań wynika, że kawa jest bezpieczna dla osób z zaburzeniami rytmu serca. Wcześniej panowało dość powszechne przekonanie, że kofeina zawarta w kawie może powodować zaburzenia jego pracy. Jednak uczeni nie znaleźli dowodów na taki związek. Wręcz przeciwnie, kawa może nawet uspokoić serce. Choć tu badacze twierdzą, że efekt jest niewielki. Wpływ kofeiny na nawodnienie organizmu Z badań wynika, że Polacy najczęściej piją nie wodę, lecz herbatę i kawę. Czy te napoje dobrze nawadniają? Tu zdania są podzielone. Niektórzy specjaliści uważają, że napoje zawierające kofeinę wręcz odwadniają, ponieważ ta substancja ma działanie moczopędne. Ich zdaniem jeśli wypijemy filiżankę kawy, powinniśmy dodatkowo wypić filiżankę wody, żeby bilans wyszedł na zero. Jednak badania podważyły ten pogląd. Kofeina może rzeczywiście mieć działanie moczopędne, ale tylko u osób, które konsumują ją sporadycznie. Ci, którzy herbatę czy kawę piją regularnie, w pewnym sensie są na to działanie uodpornieni. Źródło: archiwum NG.
Tafefobia to lęk przed pogrzebaniem żywcem. Czy takie przypadki naprawdę się zdarzały?
Osoby, które nigdy nie cierpiały na żadną formę tego schorzenia, rozpatrują fobię jako irracjonalny, niezrozumiały lęk. Dla dotkniętych tym zaburzeniem, ich choroba jest walką z własnym umysłem, czyli z przeciwnikiem, z którym najczęściej nie da się wygrać. Nie bez specjalistycznej pomocy. Ludzie od zarania boją się różnych rzeczy i zjawisk. Jedną z najcięższych form niekontrolowanego, paraliżującego lęku jest tafefobia.
W tym artykule: Geneza i objawy tafefobii Skąd wzięła się tafefobia? Historyczne przypadki pogrzebania żywcem Tafefobia – rytuały i praktyki stosowane w leczeniu lęku Znane osoby cierpiące na tafefobię Tafefobia we współczesnym społeczeństwie Fobie przybierają różne oblicza. Niektórzy panicznie boją się owadów (entomofobia), inni odczuwają lęk przed brudem i zarazkami (mizofobia), jeszcze inni nie mogą zapanować nad strachem na samą myśl o ciemności (nyktofobia). Czego boją się osoby cierpiące na tafefobię? Pogrzebania żywcem. Geneza i objawy tafefobii Trudno jednoznacznie wskazać, kiedy na świecie pojawiły się pierwsze przypadki tego schorzenia. O lęku przed pogrzebaniem za życia pisano już w XVI stuleciu. Tafefobia przybrała na sile w epoce oświecenia, trwającej od końca XVII do początku XIX wieku. Wówczas chrześcijańskie dogmaty zaczęły być poddawane w wątpliwość, a o śmierci coraz częściej mówiono jako ostatecznym końcu życia. To dodatkowo podsyciło strach. XIX wiek to z kolei czas, w którym panika osiągnęła apogeum i przybrała formę masowego zjawiska. Dlaczego? Właśnie wtedy Europę nawiedzały kolejne epidemie cholery. Ciała zmarłych grzebano w pośpiechu. Należy podkreślić, że wówczas zgon stwierdzano na podstawie braku wyczuwalnego tętna i oddechu. Pośpiech połączony z raczkującą (w porównaniu z dzisiejszą) wiedzą medyczną prowadził do sytuacji, w których w grobach składano wciąż żyjące osoby. Zdarzało się, że medycy stwierdzali zgon na podstawie mylących dowodów, podczas gdy diagnozowany człowiek znajdował się w stanie śpiączki, letargu, katatonii lub nawet omdlenia. Można więc powiedzieć, że u podstaw tafefobii leży brak zaufania do lekarzy i innych przedstawicieli służb medycznych. Nie całkiem umrzemy. Życie po śmierci istnieje – choć nie takie, jak sądzisz Nasze ciała zamieszkują miliardy mikroorganizmów żyjących z nami w symbiozie. Pomagają nam trawić pokarm i wytwarzać niezbędne witaminy. Chronią nas przed infekcjami i pełnią wiele inny... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nie-calkiem-umrzemy-zycie-po-smierci-istnieje-choc-nie-takie-jak-sadzisz-fot-stephencdickson-wikimedi-commons-cc-by-sa-4-0-fa7d292.jpg" width="938" height="625" alt="Nie całkiem umrzemy. Życie po śmierci istnieje – choć nie takie, jak sądzisz (fot. Stephencdickson, Wikimedi Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Nie całkiem umrzemy. Życie po śmierci istnieje – choć nie takie, jak sądzisz (fot. Stephencdickson, Wikimedi Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> Jak objawia się to zaburzenie? Symptomy tefefobii są zbliżone do tych, które pojawiają się w przebiegu innych zaburzeń nerwicowych. Należą do nich: drżenie rąk, nadmierna potliwość, kołatanie serca, bezsenność, powtarzające się ataki paniki, epizody depresyjne o różnym nasileniu. Wiele osób cierpiących na tefefobię omija wszelkie miejsca, które wzbudzają skojarzenie ze śmiercią. Mowa o cmentarzach, szpitalach czy hospicjach. Skąd wzięła się tafefobia? Historyczne przypadki pogrzebania żywcem Współcześnie, opowieści o przypadkach pogrzebania za życia brzmią na tyle nieprawdopodobnie, że mogą wydawać się legendami powtarzanymi tak często, że ludzie zaczęli w nie wierzyć. Nic bardziej mylnego. Historia zna wiele przypadków błędnego stwierdzenia zgonu i złożenia w grobie wciąż żyjącego człowieka. Jednym z najgłośniejszych jest pochówek Mary Hart z 16 października 1872 roku. Sierota, którą opiekowała się jej ciotka, Sarah Hart, wykonywała prace domowe, gdy nagle padła bezwładnie na ziemię. Pogrzeb dziewczyny odbył się jeszcze tego samego dnia. Jej opiekunkę przez całą noc nawiedzały koszmary. Następnego dnia poprosiła duchownego, który odprawił ceremonię, o zgodę na odkopanie grobu. Po otwarciu wieka trumny jej oczom ukazał się przerażający widok. Na deskach widoczne były głębokie ślady zadrapań. Palce Mary były zdarte aż do kości, a jej twarz zastygła z grymasem paniki. Cofnijmy się do XVI wieku. Andreas Vesalius, flamandzki uczony, twórca nowoczesnej anatomii, potajemnie wykonywał sekcję zwłok. Gdy naciął badanego szlachcica, ten nagle ożył, a raczej odzyskał przytomność. Przedwczesny pochówek miał spotkał także Mikołaja Gogola, rosyjskiego pisarza i dramaturga (4 marca 1852 roku). Kilka lat po pogrzebie przeprowadzono ekshumację jego grobu. Okazało się, że ciało zmarłego było ułożone w nienaturalnej pozycji. W tej historii najbardziej przerażający jest fakt, że Gogol cierpiał na tafefobię. Jeżeli więc ułożenie jego ciała rzeczywiście wynikało z tego, że obudził się w trumnie, ziścił się jego największy lęk. To tylko kilka przykładów pochówków za życia. Czy są prawdziwe? Trudno to stwierdzić. Historia nie zawsze jest jednoznaczna, o czym świadczy choćby tzw. czarna legenda o pogrzebie ks. Piotra Skargi. Polski jezuita miał być pochowany w stanie letargu. Nigdy jednak nie zostało to jednoznacznie potwierdzone, a wielu wskazuje, że pogłoski te rozpuszczono specjalnie, by uniemożliwić proces beatyfikacji duchownego. Nie każdy przedwczesny pogrzeb można potwierdzić, jednak historycy nie mają wątpliwości, że do takich przypadków dochodziło. Wskazują przy tym, że nie były one tak powszechne, jak sądzono. Nie ulega wątpliwości, że panikę podsycała XIX-wieczna prasa, dla której sensacyjne historie były motorem napędzającym sprzedaż. Swoje „trzy grosze” dołożyli także pisarze specjalizujący się w literaturze grozy. Temat przedwczesnego pogrzebu w swoich dziełach poruszał choćby Edgar Allan Poe. Tafefobia – rytuały i praktyki stosowane w leczeniu lęku Doniesienia prasowe i mroczne opowiadania tworzyły atmosferę strachu. Ludzie panicznie bojący się pogrzebania żywcem zaczęli szukać rozwiązań, dzięki którym mogliby uniknąć strasznego losu. Zapobiec temu miał rytuał kilkudniowego czuwania nad zwłokami. Choć ta tradycja ma inne korzenie, to w okresie powszechnego strachu przed pogrzebaniem za życia, zaczęła służyć potwierdzeniu, że osoba zmarła rzeczywiście jest martwa. Stosowano też inne metody, z których wiele ocierało się o makabrę. W celu potwierdzenia zgonu, lekarze wcierali w dziąsła zmarłego tabakę. Zdarzało się też, że ciało nakłuwano igłami, wylewano na nie roztopiony wosk lub przypalano metalem. Drastyczne? Bez wątpienia. Najstraszniejszą praktyką było jednak obcinanie palców nieboszczykom. Dziś wiemy, że brak reakcji na bodźce bólowe nie jest dowodem zgonu. Jednak w czasach, w których wiedza medyczna nie mogła równać się z dzisiejszą, mylne diagnozy wciąż doprowadzały do występowania przypadków przedwczesnego pochówku. Zaczęto więc szukać innych, bardziej praktycznych rozwiązań. Jakich? Żeby pochowani mogli skontaktować się ze światem zewnętrznym, do trumien zaczęto doprowadzać sznurek połączony z dzwonkiem zawieszonym na powierzchni. Taką samą funkcję miały spełniać gwizdki. Instalowano też kanały zapewniające dopływ powietrza. Mauzolea były budowane w sposób umożliwiający wydostanie się na zewnątrz. Takie rozwiązania cieszyły się ogromną popularnością w Anglii i Stanach Zjednoczonych, ale nie tylko. Patenty na tzw. trumny ratunkowe mieli także Polacy. W 1892 roku taki wynalazek zgłosił poznaniak Wojciech Kwiatkowski. Jego trumna była wyposażona w rurkę, z której pogrzebany za życia człowiek mógł za pomocą sprężyny wystrzelić pęk kolorowych piór. 5 lat później swój wynalazek przedstawił Michał Karnice-Karnicki. Wyposażył trumnę w dopływ powietrza oraz w system sygnalizacyjny: chorągiewkę i dzwonek. 1 stycznia 1848 roku na poznańskim Wzgórzu Świętego Wojciecha zakończono budowę przysionka śmierci. Inicjatorem inwestycji i fundatorem obiektu był hrabia Edward Raczyński (budowę dokończył jego syn, Roger, po samobójczej śmierci ojca). Niewielki budynek był miejscem, w którym przed pochówkiem przetrzymywano ciała zmarłych. Do ich palców przywiązywano dzwonek, którego dźwięku nasłuchiwał dozorca. Znane osoby cierpiące na tafefobię Tafefobia dotykała przedstawicieli wszystkich klas społecznych. Na paniczny lęk przed pogrzebaniem żywcem cierpieli prości chłopi i znane osobistości. Choroba ta dotknęła choćby Hansa Christiana Andersena. Duński bajkopisarz bał się, że jego bliscy mogą pomylić głęboki sen ze śmiercią. Kierowany lękiem, obok łóżka zostawiał liścik, w którym wyjaśniał, że wciąż żyje. Gdy zbliżał się kres jego dni, w swojej ostatniej woli poprosił o otwarcie mu żył. Podobną wolę i z tej samej przyczyny wyraził przed śmiercią Alfred Nobel. Innym wielkim tego świata, który cierpiał na Tafefobię, był Fryderyk Chopin. Największy polski kompozytor na łożu śmierci nakazał zgromadzonym otworzyć swoje ciało i wyjąć z niego serce. Inne znane osoby dręczone przez paniczny lęk przed pochowaniem żywcem to między innymi George Washington, Fiodor Dostojewski i Artur Schopenhauer. Tafefobia we współczesnym społeczeństwie Czy wciąż boimy się pogrzebania za życia? Tak, tafefobia nie odeszła w zapomnienie. Choć raz na jakiś czas zdarza się, że osoba uznana za zmarłą „budzi się do życia”, to do takich przypadków dochodzi bardzo rzadko. Obowiązujące prawo zabrania pochówku przed upływem 24 godzin od stwierdzenia zgonu (z pewnymi wyjątkami). Mimo to wciąż odczuwamy lęk, a świadczy o tym choćby fakt, że w Irlandii nadal istnieje zwyczaj doprowadzania do trumien sznurków z dzwonkami. Na całym świecie zdarza się, że zmarli są grzebani z telefonami komórkowymi. O tym, że strach jest wciąż aktualny, świadczy choćby zainteresowanie, które temat przedwczesnego pogrzebu wzbudza u prozaików i filmowców. Z fikcyjną historią człowieka, który za życia został uznany za zmarłego zmierzył się choćby Stephen King. W opowiadaniu „Prosektorium numer cztery” (opublikowanym w zbiorze „Wszystko jest względne”) mistrz grozy opisuje mroczny i budzący przerażenie przypadek mężczyzny, który trafił na stół sekcyjny po ukąszeniu przez pająka. Można zastanawiać się, czy kultura popularna rzeczywiście sięga do naszych lęków, czy raczej sama kreuje strach. Tak czy inaczej, mroczna wizja pochówku za życia nadal wzbudza silne emocje. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nie całkiem umrzemy. Życie po śmierci istnieje – choć nie takie, jak sądzisz
Nasze ciała zamieszkują miliardy mikroorganizmów żyjących z nami w symbiozie. Pomagają nam trawić pokarm i wytwarzać niezbędne witaminy. Chronią nas przed infekcjami i pełnią wiele innych krytycznych funkcji. Są częścią nas i żyją długo po tym, gdy my umrzemy.
W tym artykule: Czym jest nekrobiom? Po śmierci człowieka jego mikrobiom rozkłada ciało Mikrobiom łączy się z nekrobiomem Bakterie pomagają uwolnić azot z martwego ciała Po śmierci włączamy się w cykl życia Ciało dorosłego człowieka o wzroście 170 cm składa się z około 30 bilionów komórek własnych i 39 bilionów bakterii. Tak przynajmniej twierdzą badacze z Instytutu Naukowego Weizmana w Izraelu. Swoje badania opublikowali w 2016 roku. Pozostawia to mocno filozoficzne pytanie o to, co jest naszym ciałem. Bo skoro bakterie są jego składową, w dodatku składową niezbędną do funkcjonowania reszty, to są czy nie są częścią nas? No chyba, że odpowiemy na to, jak producenci telefonów komórkowych. Oni utrzymują, że bateria w telefonie jest akcesorium, a nie niezbędną do funkcjonowania częścią urządzenia. Niezależnie od tego, czy uznamy bakterie za „nasze”, czy za ciało obce, pozostaje ważne pytanie. Co stanie się z tymi symbiotycznymi sojusznikami po naszej śmierci? Jaki los czeka nasz mikrobiom? Czym jest nekrobiom? – Jako mikrobiolog środowiskowy badający tzw. nekrobiom – mikroby żyjące w, na i wokół rozkładającego się ciała – byłam ciekawa naszego pośmiertnego dziedzictwa mikrobiologicznego. Możemy oczywiście założyć, że nasze mikroby umierają wraz z nami. Czyli gdy ciało się rozpadnie, one same zostaną wypłukane do środowiska – napisała profesor Jennifer DeBruyn z Uniwersytetu Tennessee. Probiotyki nie takie dobre, jak sądzono. Zaburzają florę bakteryjną organizmu Lekarze zalecają je jako osłonę podczas brania antybiotyków, ale najnowsze badania pokazują, że zaburzają florę bakteryjną i gospodarkę genetyczną. – Możemy myśleć, że nie przetrwają w prawdziwym świecie. Ale w opublikowanym przez mój zespół badaniu dzielimy się dowodami na to, że nasze mikroby nie tylko żyją po naszej śmierci. Na dodatek odgrywają ważną rolę w recyklingu ciała, co pozwala rozwinąć się nowemu życiu – dodała uczona. Po śmierci człowieka jego mikrobiom rozkłada ciało Nowe „życie” naszego ciała zaczyna się w momencie, gdy serce przestaje bić. A tym samym pompować krew, która dostarcza komórkom tlen. Te, pozbawione tlenu, zaczynają trawić same siebie w procesie zwanym autolizą. Enzymy komórkowe „za życia” trawią węglowodany, białka i tłuszcze w celu uzyskania energii lub wzrostu w kontrolowany sposób. Po śmierci trawią błony, białka, DNA i pozostałe części komórki. To, co zostaje z rozpadu komórkowego, staje się pożywieniem dla naszych bakterii symbiotycznych. A te, nie trzymane już w ryzach przez ludzki układ odpornościowy, mnożą się i szukają nowego źródła pożywienia. – Bakterie jelitowe, zwłaszcza klasa drobnoustrojów zwanych Clostridia, rozprzestrzeniają się poprzez narządy i trawią ciało od środka. Ten proces nazywamy gniciem. Bez tlenu w organizmie bakterie beztlenowe polegają na procesach wytwarzania energii, które nie wymagają tego pierwiastka, takich jak fermentacja. To właśnie te procesy wytwarzają charakterystyczne gazy o nieprzyjemnym zapachu – wyjaśnia profesor DeBruyn. Mikrobiom łączy się z nekrobiomem Wykorzystanie węgla i składników odżywczych organizmu pozwala bakteriom z mikrobiomu zwiększyć swoją liczbę. A większa populacja oznacza większe prawdopodobieństwo, że co najmniej kilka przetrwa w trudniejszym środowisku i z powodzeniem znajdzie nowego „gospodarza”. Jeśli ciało zostaje pogrzebane w ziemi, to mikroby w pewnej chwili spłyną do gleby wraz z płynami powstałymi w trakcie rozpadu. Tam zetkną się z drobnoustrojami zamieszkującymi dany teren. Doprowadzi to do tzw. koalescencji, czyli wymieszania się różnych społeczności drobnoustrojów. To częsty proces, którego najlepszym przykładem jest pocałunek. – Łatwo jest założyć, że nasze mikroby wymrą, gdy znajdą się poza ciałem. Jednak wcześniejsze badania mojego zespołu badawczego wykazały, że sygnatury DNA drobnoustrojów gospodarza można wykryć w glebie poniżej rozkładającego się ciała, na powierzchni gleby i w grobach. I to przez miesiące lub lata po rozłożeniu miękkich tkanek ciała. Zrodziło to pytanie, czy te mikroby są nadal żywe i aktywne? Czy też są tylko w stanie uśpienia, czekając na następnego gospodarza? – mówi badaczka. Bakterie pomagają uwolnić azot z martwego ciała W trakcie badań laboratoryjnych grupa profesor DeBruyn wykazała, że mieszanie gleby i płynów rozkładowych z drobnoustrojami związanymi z gospodarzem zwiększyło tempo rozkładu w porównaniu z sytuacją, gdy dokonywały go same społeczności glebowe. Zaobserwowano również, że ludzkie mikroorganizmy zwiększają obieg azotu. Pierwiastek ten jest niezbędnym składnikiem dla życia. Jednak większość azotu na Ziemi to gaz atmosferyczny, którego organizmy nie mogą wykorzystać. Bakterie trawiące odgrywają kluczową rolę w recyklingu organicznych form azotu, jak białka, w formy nieorganiczne, jak sole amonowe i azotany. Te mogą następnie zostać wykorzystane przez mikroby i rośliny. Po śmierci włączamy się w cykl życia – Nasze nowe odkrycia sugerują, że ludzkie mikroby prawdopodobnie odgrywają rolę w tym procesie recyklingu. Przekształcają duże cząsteczki zawierające azot, takie jak białka i kwasy nukleinowe, w sole amonowe. Zawarte w glebie mikroby nitryfikujące mogą następnie przekształcić je w azotany – tłumaczy mikrobiolożka. Wygląda na to, że jesteśmy tylko częścią globalnego procesu obiegu węgla i składników odżywczych w ekosystemie. W trakcie swojego życia powoli gromadzimy składniki odżywcze i węgiel ze środowiska. A potem odkładamy wszystkie te składniki w jedno miejsce i stajemy się pożywką dla całej społeczności mikrobów. Ta zaś z czasem staje się pożywką kolejnych mikrobów. W ten sposób można powiedzieć, że tak do końca nie umrzemy nigdy. Źródło: theconversation.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.