Od skromnego hospicjum do globalnej sieci dyplomacji. Najważniejszym celem, który realizuje zakon maltański, jest służba potrzebującym
Współczesne stosunki międzynarodowe opierają się niemal wyłącznie na koncepcji państwa narodowego, dysponującego określonym terytorium i ludnością. Niemal, bo należy podkreślić, że w tym systemie funkcjonuje także podmiot z siedzibą w Rzymie, który wymyka się tym definicjom. Suwerenny Rycerski Zakon Szpitalników Świętego Jana, z Jerozolimy, Rodos i Malty, znany powszechnie jako zakon maltański, to instytucja, która od blisko tysiąca lat łączy misję religijną i tradycję rycerską z suwerennością polityczną.
Spis treści: Fundamenty misji zakonu Wpływ na średniowieczną Europę Zakon maltański w XXI wieku Zakon maltański w Polsce Kim są współcześni rycerze? Instytucje oparte na solidnym fundamencie potrafią przetrwać upadki imperiów, a zakon maltański jest tego najlepszym przykładem. Od skromnego hospicjum w Jerozolimie, przez potężne państwo na Malcie, aż po dzisiejszą globalną sieć dyplomacji humanitarnej – joannici konsekwentnie realizują misję służby „Panom Chorym”. Ich suwerenność, postrzegana niekiedy jako anachronizm, w rzeczywistości stanowi nowoczesne i skuteczne narzędzie niesienia pomocy tam, gdzie zawodzą tradycyjne struktury państwowe. Fundamenty misji zakonu Historia joannitów nie opiera się na szczęku stali i krwawym krzewieniu wiary, jak w przypadku wielu innych zakonów rycerskich, a na potrzebie niesienia pomocy. W połowie XI stulecia, jeszcze przed pierwszą krucjatą, kupcy z Amalfi – potężnej wówczas włoskiej republiki morskiej – uzyskali od kalifa Egiptu zgodę na wzniesienie w Jerozolimie kościoła, klasztoru i hospicjum. Placówka ta, poświęcona św. Janowi Chrzcicielowi, miała służyć pielgrzymom przybywającym do Grobu Świętego, bez względu na ich pochodzenie czy wyznanie. To właśnie ten pierwotny, uniwersalny charakter opieki stał się fundamentem, na którym zbudowano tożsamość zakonu. Narodziny wspólnoty Za fundatora i pierwszego mistrza zakonu uznawany jest błogosławiony brat Gerard. Pod jego przywództwem luźna wspólnota religijna przekształciła się w sformalizowany zakon, który w 1113 roku został formalnie uznany przez papieża. Paschalis II, wydając bullę Pie Postulatio Voluntatis, wyłączył szpitalników spod jurysdykcji lokalnych władz kościelnych i świeckich, poddając ich bezpośredniej opiece Stolicy Apostolskiej. Dokument ten zagwarantował zakonowi prawo do swobodnego wyboru kolejnych mistrzów bez zewnętrznej ingerencji. We wczesnych latach działalności w Jerozolimie organizacja koncentrowała się na rozwijaniu nowatorskich metod opieki. W pierwszej spisanej regule zakonu, opracowanej przez błogosławionego Raymonda du Puy, następcę Gerarda, członkowie wspólnoty byli definiowani jako słudzy ubogich i chorych. Wprowadzono wówczas standardy, które znacznie wyprzedzały swoją epokę, kładąc nacisk na higienę, dietę pacjentów i systematyczną opiekę medyczną, co uczyniło jerozolimski szpital jednym z najbardziej zaawansowanych ośrodków medycznych średniowiecznego świata. Rycerze i obrońcy Gdy Królestwo Jerozolimskie zaczęło się umacniać, zakon stanął przed nowymi wyzwaniami. Ze strony sił muzułmańskich zaczęło narastać zagrożenie. To, w połączeniu z koniecznością obrony szlaków pielgrzymkowych, wymusiło na szpitalnikach przyjęcie funkcji militarnej. Konstytucja królestwa zobowiązała zakon do zbrojnej obrony chorych, pielgrzymów i kluczowych twierdz. W ten sposób narodził się fenomen persona mixta – zakonu rycerskiego, którego członkowie byli jednocześnie mnichami składającymi śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa, oraz profesjonalnymi wojownikami. Obronność stała się drugim przedmiotem działalności joannitów. Wraz z templariuszami szpitalnicy stworzyli pierwszą w historii nowożytnej stałą armię w Ziemi Świętej, zarządzając potężnymi twierdzami, takimi jak Krak des Chevaliers czy Margat. To właśnie w tym okresie ukształtowała się słynna dewiza zakonu: tuitio fidei et obsequium pauperum – obrona wiary i służba ubogim. Symbolika ośmioramiennego krzyża, przyjęta w tym czasie, miała przypominać o ośmiu błogosławieństwach ewangelicznych i ośmiu cnotach rycerskich, takich jak męstwo, lojalność czy pogarda dla śmierci w imię wyższych wartości. Wpływ na średniowieczną Europę Należy podkreślić, że zakon nie wpływał na Stary Kontynent wyłącznie na polu bitwy. Dzięki rozległej sieci komandorii joannici stali się pionierami nowoczesnej administracji i bankowości. Dochody z europejskich posiadłości finansowały nie tylko wojny w Ziemi Świętej, ale także budowę szpitali i mostów, co przyczyniało się do rozwoju infrastruktury cywilnej wielu państw. Budowa państwowości Po upadku Akki w 1291 roku i utracie Ziemi Świętej zakon musiał się ewakuować. Joannici najpierw udali się na Cypr, a później – na Rodos. To właśnie tam, po krwawym podboju wyspy, który zakończył się w 1310 roku, wspólnota po raz pierwszy utworzyła pełnoprawne suwerenne terytorium. Wielcy mistrzowie, przyjmując tytuł książąt Rodos, budowali państwo dysponujące nowoczesną flotą, własną monetą i rozwiniętą dyplomacją. Okres rodyjski to czas intensywnego rozwoju architektury obronnej. Fortyfikacje wzniesione w mieście Rodos stały się wzorem dla inżynierów wojskowych w całej Europie. Kontrolując wschodnie akweny Morza Śródziemnego, zakon stał się czymś w rodzaju „straży morskiej”, chroniącej chrześcijańską żeglugę przed piratami i flotą osmańską. Maltański bastion W 1530 roku cesarz Karol V przekazał zakonowi w wieczyste lenno archipelag Malty, w zamian za symboliczną daninę. To właśnie na tej wyspie joannici osiągnęli szczyt swojej potęgi, zarówno militarnej, jak i politycznej. Najważniejszym sprawdzianem dla rezydującego na Malcie zakonu było wielkie oblężenie z 1565 roku. Przez cztery miesiące rycerze pod wodzą wielkiego mistrza Jeana de la Vallette odpierali ataki potężnej armii osmańskiej. Zwycięstwo, okupione ogromnymi stratami, zahamowało ekspansję Imperium Osmańskiego w kierunku zachodnim i stało się symbolem chrześcijańskiego oporu, świętowanym na dworach całej Europy. Tuż po bitwie rozpoczęto budowę Valletty – nowoczesnego miasta-twierdzy, które do dziś zachwyca barokową architekturą i innowacyjnym układem urbanistycznym. Sacra Infermeria Mimo militarnego zaangażowania, zakon pozostał wierny swojej pierwotnej misji. Budowa Sacra Infermeria w Valletcie, rozpoczęta w 1574 roku, zaowocowała powstaniem jednego z najnowocześniejszych szpitali w historii. Placówka ta posiadała między innymi najdłuższą w Europie, bo mierzącą 155 metrów, salę szpitalną i mogła przyjąć blisko tysiąc pacjentów w stanach nagłych. Standardy higieniczne, takie jak używanie srebrnych naczyń w celu zapobiegania infekcjom czy prowadzenie zaawansowanych badań anatomicznych i farmakologicznych, czyniły z Malty europejskie centrum nauki medycznej, gdzie szkolili się lekarze z całego kontynentu. Zmierzch potęgi Koniec XVIII stulecia przyniósł gwałtowne zmiany. Rozwój potęg narodowych i słabnące zagrożenie ze strony Imperium Osmańskiego sprawiły, że militarna rola zakonu zaczęła być podważana. W 1798 roku Napoleon Bonaparte, w trakcie swojej wyprawy do Egiptu, zajął Maltę bez walki. Rycerze, związani kodeksem zabraniającym walki przeciwko chrześcijanom, musieli opuścić wyspę. Po okresie tułaczki i krótkim epizodzie z caratem rosyjskim, w 1834 roku zakon ostatecznie osiadł w Rzymie. Joannici zrezygnowali z militarnych ambicji. Skoncentrowali się niemal wyłącznie na działalności charytatywnej i medycznej. W XIX i XX wieku rycerze maltańscy stali się pionierami nowoczesnego ratownictwa, organizując pociągi sanitarne podczas wojen i misje humanitarne w najodleglejsze zakątki świata. Zakon maltański w XXI wieku Współczesny zakon maltański jest czymś w rodzaju unikatowej hybrydy instytucjonalnej. Mimo że poza eksterytorialnymi posiadłościami w Rzymie nie dysponuje terytorium państwowym, powszechnie jest uznawany za suwerenny podmiot prawa międzynarodowego. Należy jednak podkreślić, że w tym przypadku suwerenność nie jest celem samym w sobie, a jedynie narzędziem ułatwiającym realizację misji humanitarnych. Status dyplomatyczny i rola w ONZ Zakon utrzymuje pełne stosunki dyplomatyczne z 115 państwami oraz z Unią Europejską. Ma status stałego obserwatora przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, co pozwala mu na aktywny udział w kształtowaniu polityki humanitarnej na najwyższym szczeblu. Dzięki swojej neutralności i apolityczności, często pełni rolę mediatora w konfliktach międzynarodowych, docierając z pomocą tam, gdzie inne organizacje nie mają wstępu. Malteser International Głównym ramieniem operacyjnym zakonu w zakresie niesienia pomocy międzynarodowej jest Malteser International. Założona w 2005 roku agencja realizuje ponad 100 projektów rocznie w 30 krajach. Jej działalność obejmuje nie tylko pomoc doraźną po katastrofach naturalnych, ale także długofalowe programy ochrony zdrowia i odbudowy. Współcześnie, zakon koncentruje się przede wszystkim na: pomocy uchodźcom (prowadzenie obozów i opieki medycznej m.in. w Sudanie, Ugandzie i na Bliskim Wschodzie), walce z chorobami (programy leczenia trądu, gruźlicy oraz walka ze skutkami pandemii COVID-19), bezpieczeństwie żywnościowym (wspieranie rolnictwa i systemów irygacyjnych w regionach dotkniętych suszą), opiece nad wykluczonymi (prowadzenie domów opieki, hospicjów i jadłodajni dla bezdomnych w Europie i obu Amerykach). Zakon maltański w Polsce Historia obecności joannitów na ziemiach polskich sięga XII wieku, kiedy książę Henryk Sandomierski ufundował komandorię w Zagości. Przez stulecia zakon odgrywał istotną rolę w polskim życiu społecznym i religijnym, a jego członkami byli wybitni przedstawiciele rodów arystokratycznych i dostojnicy państwowi. Po okresie komunistycznym, kiedy zakon nie mógł prowadzić działalności, Związek Polskich Kawalerów Maltańskich reaktywował swoje struktury w 1992 roku, powracając do intensywnej działalności charytatywnej. Kim są współcześni rycerze? Dzisiejszy zakon maltański liczy około 13 500 członków. Choć tradycyjnie kojarzony z arystokracją, w latach 90. XX wieku przeszedł proces demokratyzacji, otwierając najwyższe klasy członkostwa dla osób spoza szlacheckich rodów, o ile wykazują się one wyjątkowymi zasługami dla misji instytucji. Członkowie dzielą się na trzy klasy, przy czym kluczową rolę odgrywają rycerze sprawiedliwości – profesi zakonni składający śluby zakonne, z których wyłaniany jest wielki mistrz. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Kryzys na europejskiej wyspie. Turyści trafiają do szpitali przez przedawkowanie
Wzrost incydentów związanych z narkotykami i alkoholem na Ibizie oraz ich destrukcyjny wpływ na lokalny system opieki zdrowotnej wymagają natychmiastowej reakcji. Miejsce, które niegdyś symbolizowało artystyczną wolność i ucieczkę od konwenansów, dziś staje się ofiarą własnej, komercyjnie wykreowanej tożsamości.
Spis treści: Od bohemy do hedonistycznego epicentrum Przeciążenie służby zdrowia na Ibizie Alarmujące dane i powracający problem nadużyć Ta popularna hiszpańska wyspa od lat przyciąga turystów spragnionych słońca, muzyki i swobody. Przez dekady Ibiza była utożsamiana z beztroską, lecz obecnie coraz częściej staje się symbolem kryzysu. Alarmujące doniesienia o przedawkowaniach i przeciążonej służbie zdrowia rzucają cień na obraz wakacyjnego raju. To nie tylko problem zdrowia publicznego, lecz sygnał ostrzegawczy dla całej południowoeuropejskiej turystyki. Od bohemy do hedonistycznego epicentrum Korzenie obecnej sytuacji sięgają lat 30. XX wieku, kiedy Ibiza zaczęła przyciągać artystów, poetów i muzyków poszukujących inspiracji oraz oderwania od codzienności. W kolejnych dekadach – od lat 60. do 80. – wyspa stała się magnesem dla hipisów, klubowiczów i gwiazd rocka, zyskując wizerunek miejsca alternatywnego stylu życia i większej swobody obyczajowej. Wraz z rozwojem tej kontrkulturowej tożsamości rosło także przyzwolenie na używanie substancji psychoaktywnych. Na początku narkotyki były kojarzone z psychodelicznymi doświadczeniami w zamkniętym gronie. Z czasem jednak – równolegle z rozwojem potężnych klubów nocnych i masowej turystyki – ich obecność stała się nieodłącznym elementem pobytu na wyspie. Według „New York Timesa” skala zjawiska osiągnęła dziś poziom, który poważnie wpływa na funkcjonowanie lokalnej służby zdrowia. Przeciążenie służby zdrowia na Ibizie Latem służby ratunkowe na wyspie pracują bez wytchnienia. Jak podaje związek techników medycznych, ponad 1/4 wszystkich zgłoszeń dotyczy interwencji w klubach nocnych – często w celu pomocy zagranicznym turystom znajdującym się pod wpływem substancji psychoaktywnych. Tego rodzaju wezwania dezorganizują działanie systemu ratunkowego, którego głównym zadaniem powinna być ochrona około 160 tysięcy stałych mieszkańców wyspy. – Obsługa turystów z klubów nocnych powoduje przeciążenie służby i negatywnie wpływa na inne sytuacje kryzysowe na wyspie, do których karetki pogotowia dojeżdżają z opóźnieniem – alarmuje José Manuel Maroto, przewodniczący związku ratowników. Problem nie ogranicza się do liczby zgłoszeń. Służby odnotowują także wzrost agresji wobec personelu medycznego, co skutkuje dodatkowymi trudnościami. Związki zawodowe apelują o wsparcie, m.in. poprzez stworzenie punktów pomocy medycznej na terenie klubów oraz finansowanie dodatkowych karetek przez organizatorów imprez. To jednak nie wszystko, gdyż Ibiza zmaga się również z presją demograficzną. W 2024 roku odwiedziło ją ponad 3,3 miliona turystów, co znacznie przekracza możliwości lokalnej infrastruktury. W kontekście rosnących cen biletów do klubów i coraz łatwiejszego dostępu do tanich, nieprzetestowanych substancji równowaga między dochodami z turystyki a jakością życia mieszkańców staje się coraz trudniejsza do utrzymania. Alarmujące dane i powracający problem nadużyć Jakiś czas temu w badaniu opublikowanym przez Cambridge University Press przeanalizowano przypadki śmiertelnych przedawkowań na Ibizie w latach 2010–2016. Najczęściej występującymi substancjami były MDMA i kokaina. Eksperci wskazują na utrzymującą się tendencję wzrostową, co potwierdza skalę problemu. Z kolei badacze z Uniwersytetu Johna Mooresa w Liverpoolu już w 2014 roku opublikowali dane na temat zachowań młodych brytyjskich turystów odwiedzających wyspę. 85,3% respondentów przyznało się do zażywania narkotyków, a 54,1% – do regularnego palenia tytoniu. Choć dane te pochodzą sprzed dekady, specjaliści zgodnie twierdzą, że współczesna sytuacja nie tylko się nie poprawiła, ale uległa pogorszeniu. Źródła: Fox News, nss magazine, New York Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Badacze apelują: każdy wiek jest dobry, aby rzucić palenie. Palacze mogą odzyskać lata życia
Palenie niszczy zdrowie palacza i osób, które przebywają w jego towarzystwie. Jak sobie pomóc? Najlepiej zerwać z nałogiem. Z badań wynika, że rzucając papierosy, można odzyskać stracone lata życia. Ile dokładnie?
W tym artykule: Palenie skraca życia. Jak odwrócić ten proces? Każdy wiek jest dobry, aby rzucić papierosy Chcesz żyć dłużej? Rzuć palenie Obserwując ludzi na ulicach miast w Polsce, można odnieść wrażenie, że od kilku lat nad Wisłą trwa moda na niepalenie. Przynajmniej jeśli chodzi o tradycyjne wybory tytoniowe. Część młodzieży nadal szuka alternatyw w tzw. e-papierosach, których szkodliwy wpływ na nasze zdrowie nie jest jeszcze w pełni znany. Niewykluczone, że są o wiele bardziej rakotwórcze niż zwykłe papierosy. Palenie skraca życia. Jak odwrócić ten proces? Zdrowie to tylko jeden z wielu powodów, dla których warto rzucić palenie. Inne to np. oszczędność czy pozbycie się nieprzyjemnego zapachu z ust i ubrań. A jak ustalili, badacze z Kanady i Norwegii, niezależnie od wieku, w którym rzucamy papierosy, mamy szansę na wydłużenie życia. – Rzucenie palenia jest niezwykle skuteczne w zmniejszaniu ryzyka śmierci, a ludzie mogą zbierać te owoce niezwykle szybko – przekonuje profesor Prabhat Jha z Centrum Badań nad Zdrowiem Globalnym w Unity Health Toronto. Jha i jego współpracownicy twierdzą, jeśli palacz będzie trzymać się z dala od nikotyny przez dekadę, może liczyć na życie niemal tak długie, jak ktoś, kto nigdy w życiu nie sięgnął po papierosa. Każdy wiek jest dobry, aby rzucić papierosy Autorzy badania zauważają, że osoby, które rzucą palenie na mniej niż trzy lata, mogą zyskać potencjalnie nawet 5 dodatkowych lat życia, natomiast te, które przestaną palić na dekadę, mogą uniknąć utraty aż 10 lat życia. Korzyści te są tym większe, im młodszy jest palacz w momencie rezygnacji z nałogu. W badaniach prowadzonych w Norwegii, Wielkiej Brytanii, USA i Kanadzie przez 15 lat, naukowcy monitorowali zdrowie palaczy w wieku od 40 do 80 lat. Wyniki wskazują, że osoby te straciły średnio 12-13 lat życia w porównaniu do osób, które nigdy nie paliły. Jednakże ci, którzy rzucili palenie na co najmniej dziesięć lat, byli w stanie niemal całkowicie odwrócić ryzyko zgonu z powodu chorób związanych z paleniem. Badanie pokazuje, że rezygnacja z palenia znacząco zmniejsza ryzyko śmierci z powodu chorób takich jak udar, zawał serca czy rak. Prof. Jha, komentując wyniki, zaznacza, że nigdy nie jest za późno na rzucenie palenia. Nawet w średnim wieku można osiągnąć szybkie korzyści zdrowotne, zmniejszając ryzyko poważnych chorób i poprawiając jakość oraz długość życia. Chcesz żyć dłużej? Rzuć palenie Jednakże, jak zauważają naukowcy, konsekwencje palenia nie są całkowicie odwracalne. W szczególności ryzyko śmierci z powodu chorób płuc, takich jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), nie było tak znacząco zmniejszone u byłych palaczy w porównaniu do innych schorzeń. To sugeruje, że palenie powoduje długotrwałe i nieodwracalne uszkodzenia dróg oddechowych. Rzucenie palenia pozostaje jednak najlepszą opcją dostępną dla poprawy zdrowia, zwłaszcza funkcjonowania płuc. Wyniki badań sugerują, że osoba po 40. roku życia, która rzuci palenie na dziesięć lat, może uniknąć utraty około 8 lat życia z powodu raka. W takim przypadku osoba ta jest tylko cztery lata „w tyle” za osobą nigdy niepalącą w kontekście tego ryzyka, co pokazuje, jak korzystne może być rzucenie nałogu nawet w późniejszym wieku. Na batonikach i czipsach powinny być ostrzeżenia jak na papierosach? Tak uważa znany naukowiec Prof. Carlos Monteiro z Uniwersytetu São Paulo 15 lat temu wymyślił pojęcie żywność ultraprzetworzona. Dziś stawia radykalny postulat – tego rodzaju produkty powinny być oznaczane tak sa... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-batonikach-i-czipsach-powinny-byc-ostrzezenia-jak-na-papierosach-tak-uwaza-tworca-pojecia-zywnosc-ultraprzetworzona-f585018.jpg" width="938" height="626" alt="Na batonikach i czipsach powinny być ostrzeżenia jak na papierosach? Tak uważa twórca pojęcia żywność ultraprzetworzona" title="Na batonikach i czipsach powinny być ostrzeżenia jak na papierosach? Tak uważa twórca pojęcia żywność ultraprzetworzona" /> Poprzednie dane sugerowały, że po dziesięciu latach od rzucenia palenia ryzyko zachorowania na raka płuc może być zmniejszone o połowę w porównaniu do osoby niepalącej w podobnym wieku. Natomiast po dwóch dekadach ryzyko zawału serca lub udaru może być porównywalne do tego u osoby, która nigdy nie paliła. Najnowsze badania sugerują jednak, że te korzyści zdrowotne mogą zostać osiągnięte jeszcze szybciej. Jha podkreśla, że wspieranie palaczy w rzuceniu palenia jest jednym z najskuteczniejszych sposobów na znaczną poprawę ich zdrowia. Ważne jest, aby robić to z troską, bez osądzania lub stygmatyzowania, ponieważ papierosy są zaprojektowane w sposób, który sprawia, że są one wysoce uzależniające. Badacze mają nadzieję, że te naukowe fakty pomogą w motywowaniu większej liczby osób do podjęcia próby rzucenia palenia, a tym samym poprawy jakości i długości ich życia. Źródło: NEJM Evidence. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Czerwone mięso może zwiększać ryzyko demencji. Ile porcji tygodniowo powinniśmy jeść
Częste jedzenie przetworzonego czerwonego mięsa sprzyja pojawieniu się zespołu otępiennego. Natomiast zastąpienie mięsa orzechami i warzywami zmniejsza niebezpieczeństwo zapadnięcia na demencję aż o jedną piątą. To wnioski z nieopublikowanego jeszcze badania przedstawione na Alzheimer’s Association International Conference 2024 w Filadelfii.
W tym artykule: Analiza ludzkiego zdrowia przez cztery dekady Ryzyko zespołu otępiennego mniejsze o 14% Co powoduje zespół otępienny? Wieloletnie badania zidentyfikowały nowy prawdopodobny czynnik ryzyka powodujący demencję. Jest nim częste sięganie po przetworzone czerwone mięso. Wystarczy jeść tygodniowo dwie porcje boczku, salami, mortadeli czy kiełbasy, by niebezpieczeństwo zapadnięcia na zespół otępienny znacząco wzrosło. Co ciekawe, zastąpienie przetworzonego czerwonego mięsa orzechami i warzywami daje efekt przeciwny. Włączenie do diety groszku, fasoli i tofu w miejsce wędlin czy hot-dogów obniża ryzyko demencji. Naukowcy, którzy przedstawili wyniki swoich analiz podczas konferencji w Filadelfii, podkreślają ważną rzecz. Obecnie nie ma jednego konkretnego produktu, o którym można by z całą pewnością powiedzieć, że chroni przed demencją czy jedną z jej form, chorobą Alzheimera. Albo że ją powoduje. Analiza ludzkiego zdrowia przez cztery dekady Dotychczas przetworzone czerwone mięso wiązano z większym ryzykiem zapadnięcia na raka i cukrzycę typu 2. A także z zawałem serca i udarem. Jednak nowe badania wskazują, że ten rodzaj żywności może również pogarszać nasze funkcje poznawcze. Amerykańscy naukowcy ustalili to, analizując dane zbierane w programach Nurses’ Health Study i Health Professionals Follow-Up Study. Dotyczyły 130 tys. amerykańskich pielęgniarek i pracowników służby zdrowia. Badacze sięgnęli po informacje o ich stanie zdrowia z ostatnich czterech dekad. Dodatkową zaletą było to, że uczestnicy obu programów raz na 2–5 lat wypełniali szczegółowe kwestionariusze dotyczące diety. Musieli odpowiedzieć, jak często jedzą przetworzone czerwone mięso oraz orzechy i warzywa. Ryzyko zespołu otępiennego mniejsze o 14% W analizowanym okresie na demencję zapadło ponad 11 tys. osób z monitorowanej grupy. Jak policzyli naukowcy, silny związek z pojawieniem się zespołu otępiennego miało jedzenie przetworzonego czerwonego mięsa. Dwa tych, którzy sięgali po nie dwa razy w tygodniu, ryzyko zapadnięcia na demencję było o 14% wyższe niż dla osób jedzących ten typ pokarmów tylko trzy razy w miesiącu. Naukowcy oszacowali to ryzyko dla dwóch porcji tygodniowo ważących ok. 90 gramów każda albo dla ok. 28-gramowej porcji dziennie. Co ciekawe, okazało się, że niebezpieczeństwo zapadnięcia na demencję można obniżyć aż o 23% Wystarczy zjadaną codziennie porcję czerwonego mięsa zastąpić warzywami, orzechami albo tofu. Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności To, co kładziemy na talerzu, ma wpływ na jakość i długość naszego życia. Jak duży jest ten wpływ? Naukowcy są zdania, że kontrolując dietę, możemy znacznie przedłużyć sobie życie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-jesc-by-zyc-jak-najdluzej-naukowcy-przedstawiaja-nowy-przepis-na-diete-dlugowiecznosci-fot-getty-images-e3237f5.jpeg" width="938" height="625" alt="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" title="Co jeść, by żyć jak najdłużej? Naukowcy przedstawiają nowy przepis na dietę długowieczności (fot. Getty Images)" /> Co powoduje zespół otępienny? Badania nie zostały jeszcze opublikowane w żadnym recenzowanym czasopiśmie naukowym. Autorzy podkreślają, że ich analiza odkrywa korelację między jedzeniem czerwonego mięsa i demencją. Jednak nie związek przyczynowo-skutkowy. To wskazuje, że na razie można mówić jedynie o znaczącym prawdopodobieństwie zwiększenia ryzyka zapadnięcia na zespół otępienny u tych, którzy są miłośnikami boczku, karkówki czy schabowego. W komentarzach naukowcy przypominają również, że choć związek między dietą i zdrowiem poznawczym jest coraz lepiej znany, ciągle nie da się wskazać jednego konkretnego produktu czy składnika, który zapobiegałby, opóźniał, albo na odwrót – powodowałby – demencję, a szczególnie alzheimera. Na razie badacze jedynie gromadzą coraz więcej dowodów na zły wpływ czerwonego mięsa na sprawność ludzkiego umysłu. I dowody te są coraz silniejsze. Także na liście 14 czynników oficjalnie uznawanych za przyczyny demencji nie ma żadnej diety ani pokarmu. Uaktualniony spis został opublikowany w zeszłym tygodniu w czasopiśmie „Lancet”. Naukowcy ogłosili wówczas, że prawie połowie przypadków demencji można zapobiec. Wymaga to jednak zmian w trybie życia i odpowiednio przygotowanej służby zdrowia. Źródła: Guardian, Medical News Today, CNN Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Połowie przypadków demencji można zapobiec. Zidentyfikowano 14 czynników ryzyka zespołu otępiennego
Co zrobić, by zapobiec demencji albo przynajmniej opóźnić jej nadejście? Naukowcy rozbudowali listę czynników ryzyka, które sprzyjają rozwinięciu się zespołu otępiennego. Jest ich 14 i odpowiadają za połowę przypadków demencji rozpoznawanych na świecie.
W tym artykule: Nowe czynniki ryzyka demencji Co powoduje zespół otępienny? Jak zapobiegać demencji? Żyjemy coraz dłużej. Jednak dodatkowe lata życia, które zyskujemy, wiążą się z ryzykiem pojawiania się schorzeń charakterystycznych dla późnego wieku. Jednym z nich jest demencja, zwana też zespołem otępiennym. Demencja dotyka głównie ludzi po 65. roku życia, częściej kobiety niż mężczyzn. Szacuje się, że do 2050 roku liczba osób z demencją potroi się. W połowie XXI wieku na świecie będzie żyło 153 mln ludzi zmagających się z utratą funkcji poznawczych. Tradycyjnie pojawienie się demencji wiązano z wiekiem oraz czynnikami genetycznymi. To oznaczało, że przypadłość uważano za w dużym stopniu niezależną od naszego trybu życia. Jednak to się zmienia. W dużym raporcie opublikowanym właśnie w czasopiśmie „Lancet” naukowcy wymieniają aż 14 czynników ryzyka demencji, na które mamy wpływ. Odpowiadają one za prawie 50 proc. przypadków demencji na świecie. Nowe czynniki ryzyka demencji Raport został przygotowany przez 27 ekspertów zajmujących się zespołem otępiennym. Wnioski z niego są optymistyczne. Naukowcy twierdzą, że już w młodym wieku pojawiają się czynniki ryzyka demencji, których możemy uniknąć. Dowodzą, że nie jesteśmy skazani na demencję, co więcej – nigdy nie jest za wcześnie ani za późno, by spróbować zmniejszyć niebezpieczeństwo zapadnięcia na zespół otępienny. Poprzednią listę czynników ryzyka zespół ekspertów „Lancetu” przygotował w 2020 r. Wówczas znajdowało się na niej 12 pozycji, odpowiadających za 36 proc. przypadków demencji na świecie. W tym roku zostały do niej dodane dwie kolejne. Są to wysoki poziom cholesterolu w średnim wieku – powoduje 7 proc. wszystkich przypadków zespołu otępiennego – oraz nieleczona utrata wzroku w późnym wieku (2 proc.). Co powoduje zespół otępienny? Jak wygląda cała lista? Eksperci podzielili ją na grupy związane z wiekiem. Do każdego czynnika przypisali liczbę oznaczającą procent przypadków demencji, za które odpowiada. Wczesne lata życia: niski poziom edukacji (5 proc.) Średni wiek: utrata słuchu (7 proc.) wysoki poziom cholesterolu LDL (7 proc.) depresja (3 proc.) urazy mózgu (3 proc.) nieaktywność fizyczna (2 proc.) cukrzyca (2 proc.) palenie papierosów (2 proc.) nadciśnienie (2 proc.) nadmierne spożycie alkoholu (1 proc.) otyłość (1 proc.) Starszy wiek: samotność, izolacja społeczna (5 proc.) zanieczyszczenie powietrza (3 proc.) utrata wzroku (2 proc.) Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej działał Granie na pianinie czy też aktywne uczestnictwo w chórze to doskonałe sposoby na to, aby mózg lepiej funkcjonował w późniejszym wieku. Naukowcy dowodzą, że muzyka odmładza naszą głowę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/graj-i-spiewaj-twoj-mozg-to-lubi-na-starosc-bedzie-lepiej-funkcjonowal-fot-tommaso-lizzul-shutterstock-067515c.jpg" width="938" height="626" alt="Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej funkcjonował / fot. Tommaso Lizzul/Shutterstock" title="Graj i śpiewaj, twój mózg to lubi. Na starość będzie lepiej funkcjonował / fot. Tommaso Lizzul/Shutterstock" /> Jak zapobiegać demencji? „Nasze ustalenia dają nadzieję” – napisali autorzy raportu. „Potencjał zapobiegania [demencji – przyp.red] jest duży i ogólnie rzecz biorąc, teoretycznie prawie połowie przypadków można by zapobiec poprzez wyeliminowanie tych 14 czynników ryzyka” – dodali. Eksperci przygotowali również rekomendacje. Podpowiadają one, na co powinniśmy zwrócić uwagę, jeśli chcemy zminimalizować ryzyko demencji. – Zdrowy tryb życia obejmuje wysiłek fizyczny, rzucenie palenia, unikanie alkoholu, ale również aktywność poznawczą w średnim wieku wykraczającą poza formalną edukację – powiedziała „Guardianowi” prof. Gill Livingston, główna autorka raportu. – To wszystko może nie tylko zmniejszyć ryzyko pojawienia się demencji, ale także opóźnić wystąpienie jej objawów. Inne zalecenia obejmują upowszechnienie korzystania z aparatów słuchowych, regularne badanie poziomu cholesterolu oraz wzroku. Co oznacza, że poza zmianami w trybie życia, jakie możemy wprowadzić indywidualnie, ważne jest również zajęcie się czynnikami ryzyka demencji na poziomie publicznych systemów służby zdrowia. Źródła: Lancet, Guardian Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Polacy stracili populacyjną odporność na odrę. Szczepi się coraz mniej dzieci, co zwiastuje problemy
Populacyjna odporność obniżała ryzyko wystąpienia ognisk odry w Polsce. Niestety, jak zauważono, w ostatnich latach liczba zaszczepionych dzieci w naszym kraju spada, co przekłada się na wzrost liczby zakażeń odrą. Tymczasem powikłania mogą być bardzo poważne.
W tym artykule: Polska utraciła populacyjną odporność na odrę Polacy nie chcą się szczepić Czy odra to niebezpieczna choroba? Rozwój medycyny, w tym szczepionki, antybiotyki i leki przeciwwirusowe, a także poprawa warunków sanitarnych i systemów opieki zdrowotnej przyczyniły się do znacznej redukcji zagrożeń związanych z wieloma chorobami zakaźnymi i nie tylko. Do niedawna wydawało się, że odra także nie jest już zagrożeniem dla populacji. Niestety, jak wynika z najnowszego komunikatu UNICEF, Polska dołączyła do krajów, które utraciły zbiorową odporność na wirusa odry. Polska utraciła populacyjną odporność na odrę Odra to wysoce zakaźna choroba wirusowa. Najbardziej podatne na zachorowanie są dzieci, ale zakażenie może dotyczyć osób w każdym wieku. W szczególności tych, które nie były szczepione lub nie przeszły choroby w przeszłości. Przez lata zachorowalność na odrę wśród Polaków spadała. Przyczyniły się do tego obowiązkowe i bezpłatne szczepienia. Od kilku lat coraz więcej rodziców podejmuje jednak decyzję o nieszczepieniu dziecka przeciw odrze. To okazuje się brzemienne w skutkach dla Polaków żyjących w kraju. W 2022 r. w Polsce pierwszą dawkę preparatu otrzymało blisko 91 proc. dzieci, drugą ponad 77 proc. Jak przekazał UNICEF, oznacza to, że Polska straciła odporność populacyjną. O takiej odporności można mówić po przekroczeniu progu 95 proc. zaszczepionych. Spadek liczby szczepień przekłada się na wzrost zachorowań. Tylko w czterech pierwszych miesiącach tego roku w Polsce odnotowano 75 przypadków odry. To dwa razy więcej niż w całym 2023 r. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="756" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Funicefpolska%2Fposts%2Fpfbid037Wbw868tjsBWZSkZhmPy8QdashjdBXKRXUPcYxaq1ceEiunXEGy2yQWnX9s4PJexl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Polacy nie chcą się szczepić Renata Bem, dyrektor generalna UNICEF Polska, tłumaczy w najnowszym komunikacie organizacji, że w społecznościach, w których istnieją luki w odporności, odra jest często pierwszą rozprzestrzeniającą się chorobą. Z tego powodu uważa się ją za „wyznacznik skutecznych programów szczepień”. – Nieodpowiedzialne podejście do obowiązku szczepienia oznacza, że zagrożeni są nie tylko ci najmłodsi, których rodzice nie chcą ich szczepić, ale również te dzieci, które nie mogą być zaszczepione ze względów zdrowotnych – mówi dalej Renata Bem. Trend nieszczepienia dzieci dotyczy nie tylko naszego kraju. Zjawisko ma zasięg globalny. Jak informuje UNICEF, światowy poziom szczepień wciąż nie jest na poziomie sprzed pandemii i nie zmienił się znacząco od 2022 r. Za taki scenariusz mogą odpowiadać fake newsy i dezinformacja dotycząca szczepionek. Jak czytamy na łamach „American Journal of Public Health”, ponad 90 proc. twittów o szczepieniach opublikowanych między 2014 r. a 2017 r., pochodziło ze złośliwych kont. Część z nich była administrowana przez tzw. rosyjskich trolli. Choroby można wykrywać za pomocą zapachu? Przełomowe wyniki badań naukowców Subtelne zmiany zapachu człowieka mogą posłużyć do szybkiej diagnostyki choroby. Również takich, których konwencjonalnymi metodami nie umiemy dziś odpowiednio wcześnie wykryć. Czy odra to niebezpieczna choroba? Szczepionka przeciw odrze została wynaleziona przez dr. Johna Endersa i jego współpracowników. W 1954 roku Enders z zespołem po raz pierwszy wyizolował wirusa odry z próbki od chorego dziecka. Umożliwiło to podjęcie prac nad stworzeniem skutecznej i bezpiecznej szczepionki, które trwały przez kilka lat. W 1963 roku pierwszy preparat został licencjonowany i zaczęto stosować go na szeroką skalę. W Polsce powszechne szczepienia przeciw odrze rozpoczęto w roku 1975. Początkowe objawy odry to m.in. gorączka, kaszel, katar i zapalenie spojówek. Charakterystyczne dla choroby są też wysypka oraz plamki Koplika (białe plamki z czerwoną obwódką wewnątrz jamy ustnej, często na policzkach). Odra może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u małych dzieci i osób z osłabionym układem odpornościowym. Do najczęstszych należą: zapalenie ucha środkowego, biegunka i odwodnienie czy zapalenie płuc. Zakażenie odrą w czasie ciąży może prowadzić do poronienia, przedwczesnego porodu lub niskiej wagi urodzeniowej dziecka. Źródła: UNICEF Polska Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Ćwiczenia służą wszystkim. Okazuje się jednak, że kobiety zyskują dzięki nim więcej niż mężczyźni
Kobiety, które stawiają na regularne ćwiczenia, mogą w większym stopniu niż mężczyźni cieszyć się zdrowiem i szansami na długie życie. Wykazało to badanie przeprowadzone na grupie kilku tysięcy pacjentów.
W tym artykule: Regularne ćwiczenia a długość życia Aktywne kobiety mają większe szanse na długie życie Dlaczego kobiety bardziej korzystają z ćwiczeń? Nie od dziś wiadomo, że sport to zdrowie. Dowodzą tego liczne badania dotyczące chociażby... kroków. Tak, już najprostsza aktywność fizyczna, jaką jest chodzenie, może mieć pozytywny wpływ na nasze zdrowie. Jedne z ostatnich analiz wykazały na przykład, że aby zmniejszyć ryzyko przedwczesnej śmierci, sześćdziesięciolatkowie powinni wykonywać dziennie między 6 a 8 tys. kroków. Z kolei osoby młodsze – między 8 a 10 tys. Wiadomo też, że nawet umiarkowane, lecz regularne ćwiczenia fizyczne mogą poprawiać zdolności uczenia się i zapamiętywania. Jak czytamy na łamach „Guardiana”, NHS (odpowiednik naszego NFZ w Wielkiej Brytanii) zaleca, aby mężczyźni i kobiety w wieku od 19 do 64 lat poświęcali tygodniowo co najmniej 150 minut na umiarkowane ćwiczenia. W przypadku intensywnych ćwiczeń wystarczy 75 minut. Do tego dochodzą ćwiczenia siłowe, najlepiej dwa razy w tygodniu. Regularne ćwiczenia a długość życia Ostatnio naukowcy sprawdzili, czy ćwiczenia w takim samym stopniu wpływają na mężczyzn i kobiety. Ich wnioski zaskakują. Okazało się bowiem, że to, jak bardzo dobrze zrobi nam sport, zależy od płci. Kobiety z tej samej ilości regularnych ćwiczeń odnoszą większe korzyści niż mężczyźni. Autorzy badań skupili się na aspekcie unikania przedwczesnej śmierci. – Nasze badanie nie sugeruje, że kobiety powinny ćwiczyć mniej. Raczej zachęca do aktywności te, które z różnych powodów nie wykonują wystarczającej ilości ćwiczeń, bo nawet stosunkowo niewielka ich ilość może przynieść znaczne korzyści – komentuje dr Hongwei Ji, współautorka badania przeprowadzonego w Affiliated Hospital of Qingdao University. Wnioski zostały przedstawione w „Journal of the American College of Cardiology”. Na potrzeby artykułu dr Ji i jej współpracownicy przebadali 412 413 uczestników. Jednym z warunków kwalifikacji był brak podstawowych problemów zdrowotnych. Chętnych rekrutowano w latach 1997–2017. Do końca grudnia 2019 r. zmarło 39 935 osób. 11 670 zgonów wynikało z dolegliwości sercowo-naczyniowych. Aktywne kobiety mają większe szanse na długie życie W ramach badania uczestnicy wypełniali ankiety. Znalazły się w nich pytania dotyczące uprawiania ćwiczeń. Stąd wiadomo, że większy odsetek mężczyzn niż kobiety podejmował regularną aktywność fizyczną i ćwiczenia wzmacniające. Większe korzyści ze sportu zaobserwowano jednak u kobiet. Zespół badawczy ustalił chociażby, że 140 minut umiarkowanych ćwiczeń tygodniowo zmniejsza ryzyko przedwczesnej śmierci u pań o 18% w porównaniu z tymi, które rezygnują z aktywności. Co ciekawe, panowie potrzebowali 300 minut takich ćwiczeń tygodniowo, aby uzyskać podobny efekt. Warto jednak podkreślić, że autorzy badań opierali się na ćwiczeniach zgłaszanych przez samych pacjentów. To oznacza, że nie uwzględniono dodatkowych codziennych aktywności fizycznych związanych z czynnościami domowymi. Polka pobiła kolejny rekord. Oto najstarsza kobieta, która przebiegła maraton Aleksandra Raczyńska zbliża się do 90. urodzin. Mimo wieku kondycji mógłby jej pozazdrościć niejeden nastolatek. Aktywna seniorka ma na koncie wiele sukcesów, a niedawno pobiła wyjątkowy ... Dlaczego kobiety bardziej korzystają z ćwiczeń? Niezaangażowany w badania prof. Emmanuel Stamatakis z Uniwersytetu w Sydney komentuje dla „Guardiana”, że „wysiłek, jaki kobiety podejmują w związku z danym zadaniem fizycznym, jest większy niż u mężczyzn”. Dodaje też, że sesje ćwiczeń kobiet prawdopodobnie odzwierciedlały wyższe względne obciążenia niż w przypadku mężczyzn. Właściwości mięśni szkieletowych różnią się u mężczyzn i kobiet, co może wyjaśniać rozbieżne reakcje na te same dawki ćwiczeń. – Mamy nadzieję, że być może samo zrozumienie tej koncepcji pomoże niektórym kobietom, które czują się zbyt zajęte lub zbyt onieśmielone, podjąć nowy program ćwiczeń [...] Mogą podążać własną ścieżką do sukcesu i każdy postęp będzie się liczył – podsumowuje dr Susan Cheng, współautorka badania. Źródło: Journal of the American College of Cardiology. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Każdego dnia 4 Polki umierają na raka szyjki macicy. Tymczasem niemal każdą kobietę chorą na przedinwazyjnego raka szyjki macicy można całkowicie wyleczyć. Warunkiem jest wykrycie choroby na tym etapie dzięki regularnym badaniom profilaktycznym – mówi prof. Andrzej Nowakowski, kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie.
Co wywołuje raka szyjki macicy? Kto jest szczególnie narażony? Rak szyjki macicy jest związany z zakażeniem wirusami brodawczaka ludzkiego (HPV) przenoszonymi drogą kontaktów seksualnych. Raka szyjki macicy diagnozuje się u około 2,5 tys. Polek rocznie. Około 1,5 tys. z nich, czyli 4 kobiety dziennie, umiera, a można tego uniknąć dzięki profilaktyce. Większość z tych kobiet bardzo rzadko wykonywała badania profilaktyczne szyjki macicy lub nie robiła tego wcale – jest to grupa najwyższego ryzyka. Dlaczego warto regularnie wykonywać badanie cytologiczne? Kto powinien się badać? Rak szyjki macicy jest poprzedzony wieloletnim rozwojem bezobjawowych stanów przednowotworowych, które można skutecznie wykrywać m.in. dzięki cytologii i badaniom dodatkowym, jak diagnostyka HPV czy kolposkopia. Wczesna diagnoza pozwala na pełne wyleczenie. Każdego roku w Polsce dzięki cytologii diagnozowanych jest kilkadziesiąt tysięcy kobiet mających przednowotworowe zmiany szyjki macicy. Bez leczenia po pewnym czasie zmieniłyby się one w nowotwór. W ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy z przesiewowych badań cytologicznych mogą skorzystać kobiety w wieku 25–64 lat. Badanie można wykonać bezpłatnie raz na 3 lata w każdej poradni ginekologiczno-położniczej posiadającej kontrakt z NFZ (ich wyszukiwarka dostępna jest TUTAJ). View oEmbed on the source website Jakość badań przesiewowych jest kontrolowana przez Narodowy Instytut Onkologii. Pacjentki, które zgłoszą się do programu, są objęte kompleksową diagnostyką, leczeniem i nadzorem po leczeniu. Rak szyjki macicy jest najbardziej podatny na działania profilaktyczne spośród wszystkich nowotworów, które występują u kobiet. Dlatego tak ważne jest, aby kobiety regularnie wykonywały cytologię. Istnieje szczepienie przeciw wirusowi HPV. Czy jest skuteczne? Kiedy się zaszczepić? Szczepionka ma bardzo wysoką skuteczność, najwyższą u osób zaszczepionych przed rozpoczęciem życia płciowego. U dziewcząt zaszczepionych w wieku 12–13 lat ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy spada o 90%. Szczepienia są bardzo bezpieczne, co potwierdziły liczne badania. Ministerstwo Zdrowia realizuje program powszechnych bezpłatnych szczepień dla dzieci w wieku 12–13 lat. Warto szczepić chłopców, ponieważ również oni przenoszą wirusa HPV. Szczepionka chroni ich także przed zachorowaniem na raka wywołanego przez HPV. Każdy z nas powinien zdawać sobie sprawę z zagrożeń, jakie niesie zakażenie wirusem HPV. Dlatego, tak bardzo ważna jest powszechna wiedza, że szczepionki przeciw HPV zapewniają ochronę przed ryzykiem zachorowania na raka szyjki macicy – mówi Izabela Leszczyna, minister zdrowia. View oEmbed on the source website Aby zapisać dziecko na szczepienie przeciw HPV wystarczy umówić wizytę: w przychodni Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ), przez bezpłatną infolinię 800 100 101* (7 dni w tygodniu od godz. 8:00 do 18:00), przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP). Więcej informacji na stronie: szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hpv. Szukasz informacji na temat bezpłatnych badań? Wejdź na planujedlugiezycie.pl lub zadzwoń na bezpłatną infolinię 800 190 590 (24 godz. na dobę/7 dni w tygodniu). Kampania społeczna „Planuję długie życie” realizowana w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020-2030, finansowana przez Ministra Zdrowia. Materiał promocyjny Ministerstwa Zdrowia
Czy dogoterapia jest skuteczna? Obecność psa łagodzi ból, lęk i przygnębienie, pomaga też na ADHD
Pies jest nie tylko najlepszym przyjacielem człowieka. Może też przynieść mu ulgę w cierpieniu i pomóc w łagodzeniu zaburzeń. Wykazały to badania naukowe.
W tym artykule: Pies poprawia samopoczucie pacjentów na szpitalnej izbie przyjęć Dogoterapia pomaga dzieciom z ADHD Terapia z udziałem zwierząt musi brać pod uwagę ich dobrostan Dogoterapia, zwana też kynoterapią i kanisterapią, to metoda wzmacniająca efektywność rehabilitacji. Zalicza się do tzw. zooterapii. Bierze w niej udział specjalnie przygotowany pies. Choć metoda ta jest powszechnie znana i stosowana, jej skuteczność jest przedmiotem badań i dyskusji. Wiadomo, że pies potrafi wyczuć, kiedy ktoś jest zestresowany. Badania wykazały również, że klepanie i głaskanie psów powoduje u ludzi wzrost aktywności kory przedczołowej. Czyli tej części mózgu, gdzie skupiają się najważniejsze funkcje kognitywne, specyficzne dla Homo sapiens. Jednak takie dane nie wystarczają, by uznać obecność psa za rodzaj terapii. Pies poprawia samopoczucie pacjentów na szpitalnej izbie przyjęć Dlatego uczeni z Uniwersytetu Saskatchewan w Kanadzie przeprowadzili kontrolowane badania kliniczne w warunkach szpitalnych. Sprawdzali, czy odpowiednio przygotowane psy-terapeuci mogą pomóc pacjentom, zmagającym się z bólem, lękiem i poczuciem przygnębienia. Poznajcie dr. Moose'a, labradora uhonorowanego doktoratem za pomaganie ludziom Jednym ze studentów rocznika 2020 uczelni Virginia Tech jest pracownik miejscowej poradni zdrowia psychicznego, 8-letni Moose. Uczestnik 7,5 tys. sesji terapeutycznych po 6 latach pomagania ludzio... Takie uczucia często towarzyszą osobom trafiającym na szpitalną izbę przyjęć. Kanadyjczycy zaprosili do udziału w badaniach blisko 100 takich pacjentów. Stan psychiczny każdego z nich był oceniany za pomocą standardowego kwestionariusza. Pacjentom mierzono też tętno i ciśnienie tętnicze krwi. Jedna grupa była traktowana standardowo. Pacjenci z drugiej grupy spędzili 10 minut w towarzystwie psa-terapeuty. Mogli go np. głaskać i mówić do niego. Taka interwencja okazała się bardzo skuteczna. Pacjenci z drugiej grupy w porównaniu z grupą kontrolną odczuwali: o 43 proc. mniej bólu, o 48 proc. mniej lęku, o 45 proc. mniej przygnębienia, o 41 proc. lepiej oceniali swój dobrostan. Naukowcy podkreślają, że psy-terapeuci pracują w szpitalach Saskatchewan od 2016 r. Od początku obserwowano ich korzystny wpływ na pacjentów na izbach przyjęć. Jednak dopiero w 2022 r. udowodniono to za pomocą kontrolowanych badań klinicznych. Dogoterapia pomaga dzieciom z ADHD Wykorzystywanie zwierząt w terapii od lat budzi wątpliwości, szczególnie jeśli chodzi o skuteczność. Długo brakowało rzetelnych badań w tej dziedzinie. Jednak eksperymenty przeprowadzone na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine dowiodły w 2018 r., że psy-terapeuci pomagają dzieciom cierpiącym na zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). – Dogoterapia poprawia skupienie i zdolności społeczne. Co ważne, pozytywne efekty pojawiły się dość szybko, bo już po ośmiu tygodniach – mówi prowadząca badania dr Sabrina Schuck. Uczona dodaje jednak, że taka terapia nie wpłynęła w znaczący sposób na nadpobudliwość i impulsywność dzieci. Terapia z udziałem zwierząt musi brać pod uwagę ich dobrostan Część psychologów podkreśla, że dla pacjenta korzystna może być sama obecność zwierzęcia. Ale nie musi to wcale mieć formy terapii. Według niektórych badań równie skutecznym „terapeutą” jak żywe zwierzę może być pluszowy miś. Niestety, nazwanie czegoś „terapią” ułatwia pozyskanie na nią pieniędzy. Dieta może chronić przed ADHD. Naukowcy udowodnili to za pomocą badań mózgu u dzieci Lekarze z Holandii wykazali, że zmiana diety pomaga ograniczyć objawy ADHD u dzieci. Nie chodzi tu jednak o wyeliminowanie cukru z jadłospisu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dieta-moze-chronic-przed-adhd-naukowcy-udowodnili-to-za-pomoca-badan-mozgu-u-dzieci-fot-getty-images-eeae408.jpeg" width="938" height="625" alt="Dieta może chronić przed ADHD. Naukowcy udowodnili to za pomocą badań mózgu u dzieci (fot. Getty Images)" title="Dieta może chronić przed ADHD. Naukowcy udowodnili to za pomocą badań mózgu u dzieci (fot. Getty Images)" /> Dogoterapia stwarza też ryzyko dla samych zwierząt. Zwierzęta terapeutyczne służą ciągle komuś nowemu, z kim nie mają szansy się zżyć. Kiedy pies oswoi się z pacjentem, terapia często dobiega końca. Dla towarzyskich z natury psów może to być spory stres. Dodatkowo zwierzęta często są wyrywane ze swojego naturalnego środowiska. W Polsce brak uregulowań prawnych, które porządkowałyby i precyzowały wymagania, jakie spełniać powinni terapeuci oraz psy terapeutyczne. Dogoterapią zajmują się najczęściej miłośnicy psów posiadający wykształcenie pedagogiczne oraz fundacje. Źródła: PLoS ONE, Human-Animal Interaction Bulletin (HAIB). ###gallery-end###
Ile jest ważna e-recepta na lek robiony?
E-recepta online może zostać wystawiona przez Internet w zaledwie kilka minut, wystarczy wypełnić odpowiedni formularz oraz uiścić opłatę za prywatną wizytę u lekarza. Jak sprawdzić, co zawiera e-recepta przed jej realizacją w aptece? Ile jest ważna e-recepta na lek robiony? Rozwiewamy wątpliwości w niniejszym artykule.
Czym jest i jak działa e-recepta online? E-recepta online to świetne rozwiązanie, kiedy nie ma fizycznej możliwości, aby udać się na stacjonarną wizytę do lekarza. Dokument ten działa podobnie jak klasyczna recepta, z tym że jest on wystawiany podczas konsultacji zdalnej, np. przez telefon lub czat. Jego wygląd również jest podobny - do wglądu dla pacjenta jest kod kreskowy, 4-cyfrowy kod dostępu, data wystawienia e-recepty, data realizacji, nazwa leku oraz zalecane dawkowanie. E-recepta może zostać wystawiona przez lekarza dowolnej specjalności, upoważnionego asystenta medycznego, pielęgniarkę, położną lub felczera. Wiele podmiotów medycznych oferuje taką usługę, wystarczy spojrzeć np. na portal Nasza Recepta. Platforma umożliwia uzyskanie potrzebnej e-recepty w ciągu kilku minut, w tym celu wystarczy jedynie wypełnić formularz zamieszczony na stronie internetowej oraz opłacić koszt prywatnej wizyty u lekarza. E-recepty — instrukcja zamawiania Jak zamówić e-recepty? wejdź na stronę internetową wybranego podmiotu medycznego oraz wypełnij znajdujący się na niej formularz, uiść opłatę za prywatną konsultację z lekarzem, kliknij przycisk zamów receptę online lub o podobnej nazwie, oczekuj na kontakt ze strony podmiotu medycznego. Do wystawienia e-recepty online niezbędne jest podanie informacji takich jak np.: nazwy wnioskowanych leków wraz z ilością opakowań, stan fizjologiczny (ciąża), operacje przebyte w przeszłości, zaobserwowane objawy, zdiagnozowane choroby przewlekłe. Jeśli pacjent ma wskazania medyczne do stosowania danego leku i brak przeciwwskazań związanych z jego przyjmowaniem, lekarz wystawia e-receptę online. E-recepty — instrukcja dotycząca realizacji Wystawiona przez lekarza e-recepta online jest przesyłana pocztą e-mail oraz na Internetowe Konto Pacjenta. Dodatkowo 4-cyfrowy kod recepty jest rozsyłany także SMS-em. Realizacja jest możliwa w dowolnej aptece, zarówno stacjonarnej, jak i zajmującej się sprzedażą przez Internet. W przypadku tej drugiej opcji leki będą do odbioru w wyznaczonym punkcie. Wykupić leki może nie tylko chory, ale także osoby z kręgu jego znajomych — w tym celu wystarczy podać farmaceucie 4-cyfrowy kod dokumentu oraz numer PESEL osoby, dla której przeznaczone są leki. Jak sprawdzić, co zawiera e-recepta? Jak sprawdzić e-recepty? Dokumenty te są dostępne online na Internetowym Koncie Pacjenta. Można je podejrzeć po zalogowaniu się do bezpłatnej aplikacji IKP Ministerstwa Zdrowia lub poprzez przeglądarkę internetową. Powinna się ona pojawić w ciągu kilku minut od wystawienia. Inny sposób na sprawdzenie treści e-recepty online to odszukanie odpowiedniej wiadomości na skrzynce e-mail, natomiast 4-cyfrowy kod dostępu jest zawsze wysyłany dodatkowo SMS-em. Ile ważna e-recepta na lek robiony? Skoro wiadomo już, jak sprawdzić, co zawiera e-recepta, na koniec warto wspomnieć o terminie ważności e-recepty online, czyli przedziale czasowym, w którym można wykupić leki. W przypadku większości leków wynosi on 30 dni od wystawienia recepty, jednak od tej zasady są wyjątki. Poniżej wyjaśniamy, ile jest ważna e-recepta w zależności od rodzaju leku. Wymienione przedziały czasowe dotyczą także leków robionych, na których wydanie apteka ma 48 godzin, licząc od momentu otrzymania recepty. Termin ważności e-recepty online w zależności od rodzaju leku: antybiotyki w postaci preparatów do stosowania wewnętrznego i parenteralnego - 7 dni antybiotyki stosowane zewnętrznie - 30 dni leki narkotyczne i odurzające - 90 dni leki immunosupresyjne - 365 dni
Podczas fali upałów, która pod koniec czerwca nawiedziła amerykańskie stany Oregon i Waszyngton, zmarło około 600 osób więcej niż byłoby to typowe dla tego typu zjawisk, wynika z przeglądu danych dotyczących śmiertelności na tych obszarach.
W tym artykule: Szacunki dotyczące zgonów mogą być zaniżone Musimy lepiej zrozumieć wpływ upałów na zdrowie Globalne ocieplenie niesie ze sobą nowe wyzwania Szacunki dotyczące zgonów mogą być zaniżone Liczba zgonów jest trzykrotnie wyższa niż oficjalne szacunki władz stanowych dotyczące zgonów związanych z upałami do tej pory. Sugeruje to, że prawdziwe żniwo fali upałów, która dotknęła stany i prowincje w całym północno-zachodnim rejonie USA, może być znacznie większe niż wcześniej podawano. Analiza oparta na danych dotyczących śmiertelności, zgłoszonych do Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (C.D.C.) przez dwa stany, obejmuje wszystkie przyczyny śmierci. Ocena tego, co określa się mianem „nadwyżki zgonów" - liczby zgonów powyżej tego, co byłoby typowe dla danego okresu czasu i miejsca, w oparciu o wskaźniki śmiertelności w poprzednich latach - może zapewnić pełniejszy obraz skutków ekstremalnych upałów niż oficjalne liczenie zgonów związanych z upałami. Liczby te koncentrują się na deklarowanej przyczynie śmierci, na przykład udarze cieplnym. Ale to może nie uwzględniać innych ofiar śmiertelnych, które również mogły być związane z upałem. „Kiedy na zewnątrz jest naprawdę gorąco, liczba zgonów z powodu udaru cieplnego z pewnością wzrasta" - powiedziała Kate Weinberger, epidemiolog środowiskowy z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej - „ale wzrasta również liczba zgonów z powodu innych chorób, w tym chorób układu krążenia i układu oddechowego, które mogą być efektem upałów, a które niekoniecznie są tak traktowane”. Musimy lepiej zrozumieć wpływ upałów na zdrowie Zrozumienie pełnego wpływu ekstremalnych upałów na śmiertelność jest ważne, ponieważ może pomóc społecznościom lepiej zaplanować przyszłe fale upałów, które stają się coraz częstsze. Śmierć z powodu upałów jest w dużej mierze możliwa do uniknięcia, powiedziała Kristie Ebi, profesor w Centrum Zdrowia i Środowiska Globalnego na stanowym Uniwersytecie Waszyngtońskim. „Im więcej rozumiemy na temat tych zgonów, tym lepiej możemy się przygotować". Stan Waszyngton oficjalnie poinformował, że 95 osób zmarło z przyczyn związanych z upałami w ciągu tygodnia, w którym wystąpiła fala upałów. Oregon potwierdził do tej pory 96 zgonów związanych z upałami. Jednak dane dotyczące nadwyżki zgonów w poszczególnych stanach - prawie 450 dodatkowych zgonów w stanie Waszyngton i prawie 160 w Oregonie, który ma niewiele więcej niż połowę populacji swojego północnego sąsiada - sugerują, że oficjalne dane poważnie zaniżają wpływ fali upałów na śmiertelność. Nawet w obliczu epidemii koronawirusa, gwałtowny wzrost liczby zgonów odnotowany w stanie Waszyngton był wyjątkowo duży. Według danych C.D.C. w tygodniu fali upałów zmarło więcej ludzi w tym stanie niż w jakimkolwiek innym tygodniu pandemii. Zrozumienie grup najbardziej narażonych na śmierć związaną z upałem i gdzie te zgony miały miejsce, może kierować urzędników zdrowia publicznego, aby lepiej kierować swoimi zasobami, w tym gdzie ustawić centra chłodzenia podczas przyszłych kryzysów. Będzie to wymagało bardziej szczegółowej analizy lokalnej. Naukowcy zajmujący się zdrowiem publicznym regularnie wykorzystują nadmiar zgonów do mierzenia skutków katastrofalnych wydarzeń, takich jak ekstremalne upały. Ostatnie badania przeprowadzone przez dr Weinbergera szacują, że około 5,600 zgonów w całym kraju może być skutkiem ekstremalnych temperatur każdego roku. Liczba ta jest znacznie wyższa niż 700 zgonów wprost klasyfikowanych jako związane z upałami rocznie. Jednak zgony to tylko jeden z mierników wpływu fali upałów na zdrowie. Chociaż zgony związane z upałem dotykają w nieproporcjonalnie dużym stopniu ludzi starszych, wysokie temperatury mogą powodować choroby u osób w każdym wieku i prowadzić do hospitalizacji. Analiza upubliczniona w zeszłym tygodniu wykazała gwałtowny wzrost liczby wizyt na oddziałach ratunkowych w północno-zachodniej części USA podczas fali upałów pod koniec czerwca. Np. między 25 a 30 czerwca odnotowano prawie 3000 wizyt na oddziale ratunkowym z powodu chorób związanych z upałem. Globalne ocieplenie niesie ze sobą nowe wyzwania Mimo to badacze stwierdzili, że szybka analiza prawdopodobnie nie docenia pełnego wpływu ciepła na ilość chorób i zgonów. Kiedy temperatura wzrasta, ludzie mogą stać się ciężko chorzy, a nawet umrzeć, jeśli ciało nie jest w stanie skutecznie się pocić i ochłodzić. Wysoka wilgotność powietrza zwiększa ryzyko, ponieważ pot nie może odparować tak szybko. Może to prowadzić do wzrostu wewnętrznej temperatury ciała, co może spowodować, że mięśnie i enzymy przestaną działać, a organy funkcjonować. Dr Steven Mitchell, dyrektor medyczny służb ratowniczych w jednym ze szpitali w Seattle, opisał choroby związane z upałem jako zazwyczaj „rzadkie zjawisko" w tym mieście. Podczas fali upałów, jego szpital Harborview i powiązane z nim szpitale leczyły co najmniej 100 pacjentów z powodu chorób związanych z upałem. Dr Mitchell, który pracuje w Harborview od 15 lat, powiedział, że przed tym rokiem nie pamięta ani jednego przypadku ciężkiej choroby cieplnej lub udaru cieplnego. Jednak zdaje sobie sprawę, że obecna sytuacja jest wyjątkowa i bardzo szybko trzeba będzie zmienić sposób myślenia na temat zdrowia publicznego i tego jaki wpływ mają na nie ekstremalne temperatury. Wymagania wobec personelu szpitala i sprzętu, w tym respiratorów, podczas fali upałów przypomniały mu wczesne dni pandemii Covid-19, powiedział dr Mitchell. Obecnie fala upałów dotyka północny zachód USA, ale wszystkie obszary na świecie zagrożone wzrostem temperatur, będą musiały stawić wkrótce czoła nadchodzącym wyzwaniom. Sprawa wygląda nawet poważniej, jeśli zdamy sobie sprawę, że wiele społeczeństw szybko się starzeje, a to najstarsi (choć nie tylko) są wyjątkowo narażeni na problemy zdrowotne spowodowane upałami. Globalne ocieplenie, jak widać niesie ze sobą coraz to nowe wyzwania, a czasu na reakcję jest coraz mniej.
W pandemii pijemy więcej? Nowe badanie Global Drug Survey 2020
Z używek wciąż najchętniej wybieramy alkohol i marihuanę – wynika z raportu Global Drug Survey, który ukazuje się już po raz dziewiąty. 165 tysięcy ankietowanych podzieliło się swoimi zwyczajami, a duża część przyznała, że w czasie lockdownu piła i paliła więcej niż wcześniej.
Raport GDS 2020 podsumowuje dane zebrane w badaniu ankietowym. W pierwszym etapie badań zgromadzono informacje od ok. 110 000 osób z ponad 25 krajów, które wzięły udział w anonimowej ankiecie online. Kwestionariusze zostały wypełnione w okresie od 7 listopada do 30 grudnia 2019 r., czyli jeszcze przed nadejściem epidemii COVID-19. W związku z rozwojem pandemii koronawirusa i licznymi blokadami, postanowiono uzupełnić raport o dane dotyczące zmian w stosowaniu używek. W związku z tym od maja do czerwca 2020 roku zebrano dodatkowe kwestionariusze od 55 000 osób. Zestawienie zgromadzonych danych pokazało, że w czasie blokad większość ankietowanych piła więcej alkoholu i paliła więcej marihuany (konopie z THC), niż przed lockdownem. Z kolei na popularności straciły twarde narkotyki. 39 proc. respondentów stwierdziło, że od czasu wprowadzenia blokady pije więcej. 29 procent twierdzi, że pije mniej, a 24 procent nie zgłosiło żadnych zmian. Także wśród osób „intensywnie upijających się” - jak sformułowano to w raporcie - nastąpił pewien wzrost. 47 procent spośród tych ankietowanych stwierdziło, że ich częstotliwość upijania się pozostała bez zmian w porównaniu z okresem przed blokadami, ale 16 procent potwierdziło, że częstotliwość ta nieznacznie wzrosła, a 7 procent, że wzrosła znacznie. Jednymi z najczęstszych powodów, dla których ludzie piją więcej – jak wskazali respondenci – były chęć zabicia czasu, nuda i stres. Lockdown wpłynął również na zwiększenie zażywania konopi indyjskich zawierających psychoaktywne THC. 39 procent badanych twierdzi, że pali więcej, ale kolejne 39 procent twierdzi, że pali tyle samo. Zaledwie 21 procent ankietowanych stwierdziło, że w ich przypadku użycie marihuany spadło. Z kolei stosowanie innych narkotyków spadło dramatycznie, co może mieć jednak związek z problemami z dostępnością do tego typu używek w czasie zamknięcia granic i miejsc publicznych. 26 i 27 procent ankietowanych deklarowało spadek zażywania kokainy i MDMA, a zaledwie 8 proc. zwiększenie przyjmowanych ilości. W raporcie podano zestawienie 10 najczęściej wskazywanych używek, po które sięgali badani w roku 2020. Na pierwszym miejscu znalazł się alkohol (94 proc.), na drugim konopie zawierające THC (64,5 proc.), a na trzecim tytoń (60,8 proc.). Poza alkoholem i wyrobami tytoniowymi (na 7. miejscu są e-papierosy), w zestawieniu znalazły się kolejno: MDMA, konopie zawierające wyłącznie CBD (niepsychoaktywne), kokaina, amfetamina, LSD, benzodiazepiny, grzyby halucynogenne, ketamina i opioidy na receptę. Luka w badaniach GDS 2020 to jedno z największych na świecie badań dotyczących stosowania używek, w tym alkoholu, tytoniu, narkotyków miękkich i twardych. Projekt jest prowadzony przez profesora Adama R. Winstocka, konsultanta psychiatrycznego i specjalisty w dziedzinie medycyny uzależnień. Raport został opracowany z pomocą wielu ekspertów w dziedzinie medycyny, polityki zdrowia publicznego, prawa narkotykowego, leczenia uzależnień, chemii i toksykologii. Niestety w badaniu sporym ograniczeniem jest fakt, że ankietowani w dużej mierze zgłaszają się sami przez stronę internetową GDS, co sprawia, że zgromadzone dane mogą nie być reprezentatywne dla ogółu populacji. Można na przykład podejrzewać, że osoby, które same zgłosiły chęć wzięcia udziału w badaniu, z zasady były bardziej otwarte na stosowanie środków psychoaktywnych, niż ogół społeczeństwa. Pełny raport znajdziecie na oficjalnej stronie Global Drug Survey. Pod linkiem można także zgłosić się do kolejnego badania.
1 mln złotych dla szpitali dzięki akcji polskiej sceny hip-hop #hot16challenge2
Wystarczył tydzień, żeby polscy raperzy zebrali milion złotych na walkę z pandemią Covid-19 w Polsce, a pomogli im w tym koledzy i koleżanki spoza hiphopowego świata. “Winnym” całego zamieszania jest raper Karol Solar Poziemski i jego akcja #hot16challenge2.
Zacznijmy od tego, że nie jest to pierwsza tego typu inicjatywa w Polsce – jak sama nazwa wskazuje, obecne wyzwanie jest drugim rzutem akcji, którą w 2014 roku zapoczątkował raper Solar (wł. Karol Poziemski – przyp.red.) i założyciel wytwórni SBM Label (na zdjęciu poniżej) Solar fot. Facebook Pierwotne wyzwanie było inspirowane popularnym wówczas #icebucketchallenge (chyba wszyscy pamiętamy celebrytów wylewających sobie na głowę wodę pełną kostek lodu). Na akcję Solara odpowiedziało wówczas ponad 200 raperów i raperek, w tym między innymi Tede, Abradab, Łona, czy Ten Typ Mes, a hashtag #Hot16challenge był jednym z najpopularniejszych w polskich social mediach. W tym roku zanosi się na jeszcze większe uderzenie. Na nominacje odpowiedzieli już między innymi Sokół, Mata, Taconafide, Paulina Przybysz, aktor Sebastian Fabijański i wielu, wielu innych. View oEmbed on the source website Mata Zasady wyzwania nie uległy zmianie od 2014 roku i są bardzo proste – nominowany wykonawca ma 72 godziny na nagranie “szesnastki”, czyli 16 wersów pod dowolny beat i po wykonaniu zadania musi nominować kolejnych wykonawców. View oEmbed on the source website Dawid Podsiadło Nowa edycja wyzwania Solara mocno różni się od tej pierwszej. W opisie zbiórki na walkę z pandemią w Polsce raper napisał: “Kto by się spodziewał, że tym razem #hot16challenge zostanie zainicjowany przez nietoperza z Chin. Mimo tego egzotycznego nalotu, podstawowe zasady się nie zmieniają. Zmieniły się okoliczności, bo tym razem musimy uratować świat.” #Hot16challenge2 różni się od swojego prekursora również tym, że wówczas akcja toczyła się głównie w rapowym świecie, a nowa edycja wyszła daleko poza te ramy estetyczne. Raperzy biorący w niej udział ochoczo sypią nominacjami po całej polskiej branży muzycznej, rzucając wyzwania takim personom, jak Marian Lichtman (któremu wróżymy wspaniałą karierę w rap-grze), Dawid Podsiadło, Kuba Wojewódzki, Norbi, czy Maryla Rodowicz. Posypały się też zagraniczne nominacje, np. dla Snoop Dogga, który jednak nie zabrał głosu w sprawie. View oEmbed on the source website Marian Lichtman Nadrzędnym akcji, którą Solar zorganizował we współpracy z fundacją Się Pomaga, jest zebranie miliona złotych, który zostanie przeznaczony na pomoc polskim lekarzom i szpitalom w walce z pandemią Covid-19. Pieniądze można wpłacać przez stronę Beef z koronawirusem #hot16challenge dla Siepomaga.pl, na której Solar prosi o nieukrywanie wysokości wpłacanych kwot przed innymi użytkownikami: Karolu, cała przyjemność po naszej stronie! Katarzyna Mazur
Banksy składa hołd nowym superbohaterom: służbie zdrowia
Najbardziej tajemniczy artysta na świecie skomentował aktualną sytuację, prezentując swoją najnowszą pracę na ścianie korytarza w szpitalu w Southampton. Mimo że Banksy najbardziej znany jest ze swojej wywrotowej ulicznej sztuki, która zdobi mury miast na całym świecie, izolacja nie wpłynęła na jego codzienność. W zamknięciu stworzył pracę, którą opisuje się jako jedno z jego najbardziej intymnych dzieł.
Obraz Banksy’ego składa hołd nowym superbohaterom – pracownikom służby zdrowia. Praca przedstawia chłopca w ogrodniczkach bawiącego się figurką pielęgniarki obok kosza na śmieci, w którym wylądowali Batman i Spider-man. Pielęgniarka ma na sobie maskę i biały fartuch z czerwonym krzyżem, jej ręka jest w górze jakby była w locie, a za nią trzepocze peleryna. Artysta zatytułował swoje dzieło “Game Changer” (w wolnym tłumaczeniu: zwrot akcji – przyp.red.) fot. @banksy/Instagram Wieszając swój obraz na korytarzu szpitala (oczywiscie w trybie incognito – nikt nigdy nie przyłapał artysty na gorącym uczynku), Banksy zostawił pracownikom szpitala notatkę, w której napisał: "Dzięki za wszystko, co robicie. Mam nadzieję, że obraz chociaż trochę rozjaśni to miejsce, mimo że jest tylko czarno-biały." Rzeczniczka artysty zapowiedziała, że po zniesieniu kwarantanny, praca o powierzchni około jednego metra kwadratowego zostanie wystawiona na widok publiczny, a następnie wystawiona na charytatywnej aukcji, by zebrać pieniądze na cele brytyjski fundusz zdrowia. Paula Head, szefowa fundacji szpitala uniwersyteckiego w Southampton, powiedziała: "Tutaj, w Southampton, nasza szpitalna rodzina została bezpośrednio dotknięta tragiczną stratą bardzo lubianych i szanowanych członków personelu oraz naszych przyjaciół. Fakt, że Banksy wybrał właśnie nas, by docenić wybitny wkład, jaki w tych bezprecedensowych czasach wnoszą wszyscy pracownicy służby zdrowia i osoby z nią związane, jest ogromnym zaszczytem. Bez wątpienia będzie to również ogromny zastrzyk morale dla każdego, kto pracuje lub przebywa w naszym szpitalu.” To nie pierwsze dzieło Banksy'ego podczas izolacji. Pierwszą pandemiczną pracę stworzył we własnej łazience, ozdabiając ją charakterystycznymi dla siebie szczurami, które sieją w niej spustoszenie. Efektem podzielił się online, podpisując zdjęcie tekstem: "Moja żona nienawidzi, gdy pracuję w domu." fot. @banksy/Instagram Kim jest Banksy? Artysta od lat bardzo skutecznie ukrywa swoją tożsamość, ale jego nieugięci fani cały czas próbują odkryć tajemnicę stojącą za postacią Banksy’ego. Nie tak dawno wydawało się, że poznali odpowiedź na tę trapiącą ich zagadkę – któryś z fanów zauważył, że styl artysty jest bardzo podobny do tego, który pojawia się na okładkach albumów Massive Attack, za które odpowiada członek zespołu Robert Del Naya. Podobieństwo stylistyczne to jednak za mało, by odkryć prawdziwą tożsamość Banksy’ego, więc fani porównali kalendarium światowych tras koncertowych Massive Attack z kalendarium pojawiania się nowych prac artysty i okazało się, że w dużej mierze się pokrywają. 52-letni Del Naya nie przyznał się jednak do bycia Banksym, a sprawa ucichła. Katarzyna Mazur