Rzymianie zapuścili się daleko na północ. Antyczny obóz odkryto niemal pod polską granicą
Rzymianie w Europie Środkowej? Najczęściej, gdy myślimy o legionach stają nam przed oczami tereny związane z zachodnią Europą. Tymczasem archeolodzy ze Słowackiej Akademii Nauk ogłosili właśnie odkrycie pozostałości po obozie legionowym w regionie Nitry w zachodniej Słowacji. Jest to znalezisko wyjątkowe pod wieloma względami.
W drugiej połowie II wieku n.e. Rzym zmagał się z jednym z najpoważniejszych zagrożeń w swojej historii – wojnami markomańskimi (166–180 n.e.). Cesarstwo pod wodzą Marka Aureliusza musiało bronić granic przed naporem plemion germańskich. Tereny dzisiejszej Słowacji stały się areną krwawych walk i rzymskich ekspedycji karnych na północ od Dunaju. Obóz był świadkiem tych wydarzeń. Od inwestycji przemysłowej do sensacji archeologicznej Odkrycie nie byłoby możliwe bez planowanej budowy Parku Przemysłowego Szurany. Dzięki ogromnej skali inwestycji archeolodzy mogli przebadać obszar ponad 150 hektarów, z czego sam rzymski obóz zajmuje około 7,4 hektara. Tak kompleksowe badania marszowego obozu rzymskiego są rzadkością w Europie. Obozy marszowe można określić jako podstawowe wersje obozów, które zakładano na czas każdego noclegu w czasie letnich kampanii. – Odkrycie to ma znaczenie daleko wykraczające poza granice dzisiejszej Słowacji. Jest to pierwszy rzymski obóz wojskowy odkryty w regionie Nitry. Wypełnia ono ważną lukę w naszym rozumieniu działań Rzymian na północ od Dunaju w ostatniej trzeci drugiego wieku – komentuje dr Matej Ruttkay, dyrektor Instytutu Archeologii Słowackiej Akademii Nauk Inżynieria rzymska w praktyce. Unikatowe bramy i nietypowy układ Obóz w Szuranach wyróżnia się na tle innych znanych rzymskich baz legionów rzymskich. Choć nie posiada typowego prostokątnego układu, wyposażony jest we wszystkie kluczowe elementy obronne, w tym pięć bram Największą sensacją jest identyfikacja bramy typu clavicula – zakrzywionego systemu rowów i wałów, który zmuszał atakujących do odsłonięcia nieosłoniętego boku podczas natarcia. Takie rozwiązanie nie było dotąd znane z obszaru Słowacji. Świadectwa bitewnej pożogi. Uzbrojenie i szczątki ludzkie Wykopaliska ujawniły mrożące krew w żyłach znaleziska. W rowach obronnych, studniach i dołach zasobowych odnaleziono liczne ludzkie szkielety oraz luźne kości. – Nasze wstępne wyniki sugerują, że wielu z zmarłych było rzymskimi żołnierzami – mówi szef wykopalisk dr Marek Vojteček. Obok nich odkryto bogaty zestaw wyposażenia wojskowego: groty włóczni; fragmenty hełmów; pancerze segmentowe; charakterystyczne gwoździe z rzymskich sandałów wojskowych (caligae). Znaleziono także przedmioty codziennego użytku, jak kości do gry czy monety. Zagadka opuszczonego obozu Miejsce to wygląda na opuszczone w pośpiechu tuż po militarnym starciu. Naukowcy stawiają pytania o przyczyny śmierci znalezionych osób i powody, dla których ciała porzucono w dołach zamiast godnie pochować. Wyjątkowe jest również to, że tak cenne przedmioty jak fragmenty pancerzy czy monety nie zostały skradzione. Czy przyczyną była choroba, czy może gwałtowny atak Germanów, który zmusił rzymskich legionistów do odwrotu? – Odpowiedzi mogą przynieść trwające analizy laboratoryjne, a także badania genetyczne i antropologiczne – mówi Michal Cheben, członek zespołu badawczego. Czas na analizy specjalistów Teraz do pracy przystąpią specjaliści, którzy będą analizować znalezione artefakty w laboratoriach. Znaleziska poddawane są badaniom rentgenowskim, które pozwalają zajrzeć do wnętrza brył ziemi, w których są artefakty. W analizę zaangażowani są specjaliści z Poznania (wykonują datowanie radiowęglowe), Czech, Austrii, Niemiec, a nawet RPA. Archeolodzy liczą, że badania genetyczne i izotopowe pomogą ustalić pochodzenie zmarłych żołnierzy. Rzymianie w Polsce? Z Polski niei znamy co prawda rzymskich obozów, ale w 2018 roku dr hab. Bartosz Kontny z Instytutu Archeologii UW poinformował o odkryciu na Kujawach fragmentów oporządzenia jeździeckiego i stroju legionistów. Część z nich po raz pierwszy odkryto poza granicami Cesarstwa Rzymskiego. W jego ocenie są to „pierwsze bardzo mocne dowody na faktyczną obecność rzymskich żołnierzy na obszarach dzisiejszej Polski.” Źródło: Słowacka Akademia Nauk Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Zawrócili z powodu śliskich skał, a mimo to doszło do tragedii. 21-letni Polak zginął w Tatrach
Kolejna tragedia w słowackich Tatrach. W sobotę podczas zejścia z masywu Wysokiej zginął 21-letni Polak, który spadł około 150 metrów w eksponowanym terenie. Do wypadku doszło po tym, jak wraz z drugim taternikiem zrezygnował z dalszej wspinaczki z powodu śliskich warunków.
Ratownicy Górskiego Pogotowia Ratunkowego (HZS) podkreślają, że obaj Polacy podjęli decyzję o odwrocie jeszcze przed osiągnięciem celu. Niestety, podczas zejścia, w rejonie charakterystycznego odcinka grani zwanego Kogutkiem, jeden z nich stracił równowagę i runął w przepaść. To kolejny w ostatnich tygodniach śmiertelny wypadek z udziałem polskich turystów po słowackiej stronie Tatr Wysokich. Tragiczny wypadek podczas zejścia z Wysokiej Do tragedii doszło w sobotę, 25 lipca, w słowackich Tatrach Wysokich. Dwaj polscy taternicy byli wówczas w drodze na Wysoką (2547 m n.p.m.), czyli jeden z najbardziej wymagających szczytów słowackiej części Tatr. Choć droga na wierzchołek nie prowadzi znakowanym szlakiem turystycznym, od lat jest popularnym celem doświadczonych wspinaczy i osób poruszających się po eksponowanym, wysokogórskim terenie. Tego dnia warunki okazały się jednak trudniejsze, niż początkowo zakładali. Według słowackiego Górskiego Pogotowia Ratunkowego (HZS) skały były śliskie, dlatego jeszcze przed osiągnięciem szczytu wspinacze podjęli decyzję o odwrocie. Do tragedii doszło podczas zejścia w rejonie Kogutka – charakterystycznego, wąskiego fragmentu grani prowadzącej na Wysoką. W pewnym momencie 21-letni mężczyzna stracił równowagę, poślizgnął się i spadł około 150 metrów stromym, skalnym zboczem. Upadek okazał się śmiertelny. Na miejsce natychmiast zadysponowano śmigłowiec Lotniczego Pogotowia Ratunkowego z Popradu wraz z ratownikami HZS. Jednak po dotarciu do poszkodowanego mogli oni jedynie stwierdzić zgon. Ciało młodego Polaka zostało przetransportowane do Starego Smokowca, gdzie przekazano je odpowiednim służbom. Drugi uczestnik wyprawy nie został ranny. W towarzystwie pracownika Chaty pod Rysami dotarł do lądowiska dla śmigłowców przy schronisku, skąd wraz z ratownikiem HZS został przewieziony do Starego Smokowca. To kolejna tragedia z udziałem Polaków w słowackich Tatrach Śmierć 21-letniego Polaka jest kolejnym tragicznym zdarzeniem z udziałem naszych rodaków po słowackiej stronie Tatr Wysokich w tym sezonie. 13 lipca podczas wspinaczki w rejonie Czarnego Szczytu zginął 40-letni Polak, który spadł około 200 metrów do Doliny Dzikiej, nazywanej również Wielką Zamarzłą Doliną. Jak informowało wówczas HZS, uczestnicy tej wyprawy poruszali się poza znakowanymi szlakami, w bardzo trudnym terenie i bez specjalistycznego sprzętu asekuracyjnego, w tym lin. Oba zdarzenia pokazują, że nawet w środku lata wysokogórskie warunki potrafią być wyjątkowo wymagające. W najwyższych partiach Tatr Wysokich często utrzymują się płaty śniegu, a po opadach deszczu lub nocnych spadkach temperatur skały stają się wyjątkowo śliskie. Dodatkowym utrudnieniem jest eksponowany charakter wielu tras, gdzie nawet niewielki błąd może mieć tragiczne konsekwencje. Ratownicy regularnie przypominają, że przed każdą wyprawą warto sprawdzić aktualny komunikat lawinowy i turystyczny, prognozę pogody oraz dostosować cel wycieczki do panujących warunków i własnych umiejętności. Szczególną ostrożność zalecają osobom planującym poruszanie się poza znakowanymi szlakami lub w terenie wymagającym wspinaczki, gdzie niezbędne są odpowiednie doświadczenie, sprzęt oraz umiejętność właściwej oceny ryzyka. Źródła: TVN24, PAP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sierpień w Tatrach ma fioletowy kolor. Zakopane to idealny kierunek na długi weekend
Kwitnąca wierzbówka, tatrzańskie schroniska i szlaki z widokiem na najwyższe szczyty Polski sprawiają, że Zakopane latem ma zupełnie inny urok niż zimą. Sierpniowy długi weekend to dobry moment, by ruszyć w Tatry, zobaczyć Halę Gąsienicową, zajrzeć nad Morskie Oko albo po prostu poczuć atmosferę miasta, które od dekad przyciąga artystów, turystów i miłośników gór.
Rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady. A może jednak w Tatry? W końcu do Zakopanego dojeżdżają pociągi i autobusy z całej Polski, a jego okolice stanowią świetną bazę wypadową, by choć na chwilę uciec od natłoku spraw prosto na szlak. Sierpniowy długi weekend lub niewykorzystany urlop to idealna okazja, by odczarować wizję Tatr przykrytych grubą warstwą śniegu. Skąpane w słońcu i kwitnącej wierzbówce kiprzycy wyglądają równie pięknie. Zakopane Polski malarz, pisarz i taternik – Rafał Malczewski w okresie dwudziestolecia międzywojennego nazwał Zakopane „pępkiem świata”. To właśnie tutaj, do miasta leżącego u stóp Tatr, przyjeżdżali najwybitniejsi artyści w poszukiwaniu natchnienia, między innymi Henryk Sienkiewicz, Jan Kasprowicz, Kornel Makuszyński oraz Wisława Szymborska. I trzeba przyznać, że określenie Malczewskiego ani trochę się nie zestarzało. Zakopane to najwyżej położone miasto w Polsce. Ze względu na swoje wyjątkowe położenie jest jedną z najpopularniejszych miejscowości turystycznych w kraju i ważnym ośrodkiem wypoczynkowym na południu Polski. Zimą można znaleźć tu dobrze przygotowane stoki narciarskie, a latem szlaki prowadzące do najpiękniejszych miejsc w Tatrach. Chociaż turystyka w ostatnich latach mocno się tutaj rozwinęła, miasto i jego okolice wciąż pozostają idealną bazą wypadową na weekendową wędrówkę blisko natury. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem Decydując się na wyjazd do Zakopanego i jego okolic w sierpniu, warto rozważyć termin zahaczający o drugą połowę miesiąca. To właśnie wtedy, od 21 do 27 sierpnia 2026 roku, na Dolnej Równi Krupowej odbędzie się 57. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich, organizowany przez Zakopiańskie Centrum Kultury. To wyjątkowe wydarzenie, podczas którego odbywają się koncerty zespołów z całego świata, prezentacje kultur z różnych krajów, warsztaty, animacje, spotkania, a przede wszystkim barwny korowód ulicami Zakopanego. W tym roku mają wystąpić zespoły między innymi z Portugalii, Senegalu, Ghany, Włoch, Turcji, Bułgarii, Chorwacji, Węgier, Rumunii, Bośni i Hercegowiny, Czech, Słowacji i Polski. To wydarzenie, które przybliża górską kulturę z różnych stron świata, a jednocześnie sprawia, że Zakopane staje się jeszcze bardziej kolorowe, radosne i tętniące życiem. Najpiękniejsze szlaki w okolicy Zakopanego Będąc w Zakopanem na dłuższy weekend, nie sposób nie poświęcić choć jednego dnia na wyjście na szlak. Zwłaszcza że trasy znajdujące się wokół miasta mają różny poziom trudności oraz różny szacowany czas przejścia, dlatego każdy może znaleźć coś dostosowanego do własnych możliwości oraz ograniczeń czasowych. Zarówno oficjalna strona miasta, jak i Tatrzański Park Narodowy prezentują szeroki wybór tras z opisem ich przebiegu oraz charakteru, tak aby łatwiej było ocenić, czy konkretny szlak jest odpowiedni. Należy jednak pamiętać, że w górach ze względu na różnicę wzniesień kilometraż odczuwa się inaczej, a podany czas jest przybliżony i nie należy traktować go jako pewnik, zwłaszcza jeśli podróżuje się większą grupą lub z dziećmi. Oto cztery propozycje tras, które warto rozważyć na sierpniowy długi weekend. Dolina Chochołowska Chociaż najpiękniejsze widoki można zobaczyć tutaj wiosną, kiedy kwitną krokusy, latem wciąż jest to miejsce warte uwagi. Dolina Chochołowska to jeden z nielicznych obszarów po polskiej stronie Tatr, gdzie na udostępniony odcinek można zabrać psa, a także jedna z tras dostępnych dla rowerzystów. Szlak prowadzi szeroką drogą, miejscami asfaltową, a później szutrową, dlatego sprawdzi się podczas wędrówki z dziećmi. Należy pamiętać, że całkowita długość trasy z Siwej Polany przez Polanę Huciska do Polany Chochołowskiej i z powrotem to około 15 kilometrów, a przejście w obie strony zajmuje zwykle około 4,5 godziny. Szlak rozpoczyna się przy parkingu w Siwej Polanie, gdzie znajduje się także przystanek autobusowy oraz punkt sprzedaży biletów, i prowadzi aż w rejon Schroniska PTTK na Polanie Chochołowskiej. Hala Gąsienicowa To szlak, który dla początkujących może być sporym wyzwaniem. Chociaż dystans nie wydaje się duży, po drodze trzeba pokonać wyraźną różnicę wysokości. Warto go jednak rozważyć, gdy pozwalają na to kondycja, pogoda i doświadczenie, ponieważ można się tu natknąć na jeden z piękniejszych widoków w całych Tatrach. To właśnie tutaj na przełomie lipca i sierpnia oraz w sierpniu można obserwować efektowne kwitnienie wierzbówki kiprzycy, dzięki której Hala Gąsienicowa przyjmuje intensywnie różowo-fioletowy kolor. Trasa prowadzi z Kuźnic przez Boczań, Skupniów Upłaz i Przełęcz między Kopami aż do Schroniska PTTK Murowaniec. Przewidywany czas dojścia to około 2 godziny w jedną stronę, choć w praktyce zależy od tempa, pogody i liczby postojów. Wprawieni i dobrze przygotowani turyści po dotarciu do schroniska mogą pokusić się o kontynuowanie wędrówki niebieskim szlakiem, który prowadzi nad Czarny Staw Gąsienicowy. Morskie Oko To jedno z najchętniej odwiedzanych miejsc w polskich Tatrach. Nic dziwnego – widoki znad największego tatrzańskiego jeziora naprawdę zachwycają. Z tego powodu trasa nad Morskie Oko jest jedną z najpopularniejszych i najbardziej turystycznych. Odcinek ten jest też stosunkowo łatwy technicznie, ponieważ prowadzi głównie asfaltową drogą oraz fragmentami kamiennego bruku, dlatego często wybierają go rodziny z dziećmi. Trasa rozpoczyna się w Palenicy Białczańskiej, dokąd można dojechać autobusem prosto z Zakopanego. Po drodze, przy dobrej pogodzie, da się zobaczyć z daleka Dolinę Białej Wody. Szlak prowadzi również obok słynnych wodospadów – Wodogrzmotów Mickiewicza – przy których można zatrzymać się na dłuższy postój, aby nabrać sił przed dotarciem do celu, czyli Schroniska PTTK przy Morskim Oku oraz samego jeziora. Przed wyjazdem warto pamiętać, że parking na Palenicy Białczańskiej zwykle wymaga wcześniejszej rezerwacji online, a w sezonie na trasie panuje bardzo duży ruch. Rysy Ze Schroniska PTTK nad Morskim Okiem prowadzi również czerwony szlak na Rysy, najwyższy szczyt Polski. Chociaż jest to bardzo atrakcyjny cel, należy pamiętać, że trasa nie jest dla każdego. Wymaga bardzo dobrej kondycji, doświadczenia, odporności na ekspozycję, odpowiedniego przygotowania oraz właściwego sprzętu. Droga na szczyt mija Morskie Oko i Czarny Staw pod Rysami, a następnie prowadzi przez wymagający teren w kierunku Buli pod Rysami, gdzie nawet latem można natrafić na zalegający śnieg. Dalej szlak prowadzi stromym odcinkiem ubezpieczonym łańcuchami, aby w końcu wyprowadzić na grań prowadzącą na szczyt. Stamtąd można podziwiać jedną z najpiękniejszych panoram Tatr i dotknąć najwyższego punktu na terenie naszego kraju. Osoby, które planują dłuższy pobyt, niekoniecznie muszą wracać tą samą drogą, ale wybór zejścia po stronie słowackiej wymaga wcześniejszego zaplanowania logistyki, sprawdzenia warunków oraz zasad obowiązujących w słowackiej części Tatr. Schroniska w okolicy Zakopanego Dookoła Zakopanego jest znacznie więcej szlaków oraz tras, które z pewnością warto rozważyć, zwłaszcza jeśli przyjeżdża się na dłużej i jest się zwolennikiem aktywnego wypoczynku. Warto też pamiętać, że im mniej oczywisty i mniej popularny szlak, tym łatwiej uniknąć tłumów. Nie można jednak zapomnieć o dodatkowym atucie górskich wędrówek. Każdy miłośnik Tatr przyzna, że nic nie smakuje tak jak posiłek po osiągnięciu celu i nic nie dorówna schroniskowemu klimatowi. Dlatego warto zajrzeć do schroniska choć na chwilę, by poczuć atmosferę, która jest jedyna w swoim rodzaju. To właśnie tam można spotkać tych, którym góry sprawiają największą radość. W okolicach Zakopanego i przy tatrzańskich szlakach można znaleźć między innymi: Schronisko PTTK na Polanie Kondratowej, Schronisko PTTK na Hali Ornak, Schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej, Schronisko PTTK w Dolinie Roztoki, Schronisko PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich, Schronisko PTTK nad Morskim Okiem. Co robić w Zakopanem? Zakopane przez cały rok tętni życiem i jest atrakcyjnym punktem turystycznym. Chociaż już samo położenie nadaje mu uroku, miasto oferuje wiele różnych możliwości dla osób, które poza górskimi wędrówkami szukają rozrywki, kultury albo inspiracji. Koleje linowe i krzesełkowe Osoby, które chcą zobaczyć piękne widoki, ale mają ograniczony czas na wędrówkę po szlaku, mogą skorzystać z kolei linowych i krzesełkowych. Najpopularniejszą jest niewątpliwie kolej linowo-terenowa na Gubałówkę, której dolna stacja znajduje się w pobliżu Krupówek. W okolicy Zakopanego działają też inne kolejowe atrakcje widokowe, między innymi kolej linowa na Kasprowy Wierch oraz koleje krzesełkowe i wyciągi w rejonie Butorowego Wierchu, Szymoszkowej, Harendy i Wielkiej Krokwi. Muzea i galerie sztuki Miłośnicy historii i sztuki również znajdą coś dla siebie. Zakopane równie mocno jak na turystykę stawia na kulturę. Znajdują się tutaj między innymi Muzeum Tatrzańskie oraz Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Na uwagę zasługuje również Miejska Galeria Sztuki im. Władysława hr. Zamoyskiego, jedna z najstarszych galerii sztuki w Polsce. Często organizowane są tu wystawy, spotkania autorskie, pokazy filmowe oraz wydarzenia kulturalne. Atrakcje turystyczne Osoby podróżujące z bliskimi, szczególnie z najmłodszymi, znajdą w Zakopanem także kilka atrakcji pod dachem. Jedną z nich jest Iluzja Park – miejsce, w którym można poczuć siłę wiatru halnego, zobaczyć realistyczny pokaz burzy z piorunami na Giewoncie, a także zmierzyć się z interaktywnymi instalacjami. To przystanek pozwalający zgłębić tajniki fizyki, zjawisk optycznych i iluzji. Źródła: Zakopane, Tatrzański Park Narodowy. Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Przełomowe odkrycie u naszych sąsiadów. Archeolodzy znaleźli dziesiątki ciał bez głów
Na terenie osady sprzed siedmiu tysięcy lat, należącej do pierwszych rolników, archeolodzy odkryli szczątki kilkudziesięciu osób pozbawionych głów. Zdaniem odkrywców nie jest to świadectwo pradziejowego bestialstwa, ale specyficznego systemu wierzeń.
To znalezisko brzmi dość zaskakująco, tym bardziej, że dokonano go na terenie pobliskiej Słowacji. Mowa o pradziejowej osadzie w Vráble-Veľké Lehemby, która badana jest wykopaliskowo już od kilkunastu lat. Ludzie żyli tu około 7 tysięcy lat temu. Byli to pierwsi rolnicy na tych terenach. Na obszarze około 50 hektarów archeolodzy zidentyfikowali relikty po ponad 300 domach. To tutaj, nad rzeką Žitavą, przez kilka stuleci rozwijała się społeczność, której życie i praktyki pogrzebowe stają się dziś kluczem do zrozumienia neolitycznej Europy. Ciała bez głów – odkrycie w rowie Najbardziej zagadkowe odkrycie miało miejsce w 2022 roku w pobliżu jednego z wejść do osady. Mowa o jednym z rowów, który ją otaczał. Nie był to raczej rodzaj fortyfikacji. Rowy miały w symboliczny sposób odgradzać osadę od świata zewnętrznego. I pełniły też funkcję specyficznej nekropolii, bo do 2025 roku archeolodzy natknęli się w nim na szczątki co najmniej 78 osób. Najbardziej zaskakujące jest to, że niemal wszystkie pozbawione były głów. Ciała spoczywały w różnych pozycjach – na brzuchu, na plecach, a nawet splątane ze sobą – bez wyraźnej orientacji według stron świata. Tę praktykę naukowcy opisali właśnie w „Antiquity” Anatomia rytuału pod lupą naukowców Wstępne analizy pochówków przeprowadzone przez dr Katharinę Fuchs z Uniwersytetu w Kilonii wskazują, że usunięcie głów nie było wynikiem brutalnej walki, lecz celowego i umiejętnego działania. Ślady na kręgach szyjnych sugerują użycie ostrych narzędzi do precyzyjnego oddzielenia czaszek od korpusów. Z kolei stan zachowania drobnych kości rąk i stóp wskazuje, że ciała deponowano w rowie krótko po śmierci, zanim doszło do zaawansowanego rozkładu. Same głowy pozostają archeologicznie „niewidzialne”, co rodzi hipotezę, że mogły być przechowywane jako relikwie lub trofea w innym miejscu. Datowanie radiowęglowe wskazuje, że deponowanie ciał mogło nastąpić w bardzo krótkim odstępie czasu, być może nawet w ciągu kilku dni, co sugeruje reakcję na konkretne wydarzenie lub kryzys. Neolityczne rytuały pogrzebowe Należy zaznaczyć, że znamy cmentarzyska z czasów neolitu, w których pochowano ludzi, którzy zginęli w związki z przemocą i agresją. Są to stanowiska archeologiczne w Talheim czy Asparn-Schletz. Jednak w Vráble sytuacja była inna. Warto jednak zaznaczyć, że w Vráble archeolodzy znaleźli pochówki też poza rowem. Szereg szkieletów odkryto w bezpośrednim sąsiedztwie domów czy w jamach grobowych przy wejściu do osady. Były one kompletne. Oznacza to, że ówczesne rytuały pogrzebowe były bardzo złożone. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Tragiczny początek czerwca w Tatrach. Ofiary śmiertelne pod Rysami i Staroleśnym Szczytem
Początek miesiąca w Tatrach po stronie polskiej i słowackiej naznaczyły tragiczne wypadki, które zakończyły się śmiercią dwóch osób. Słowacka służba HZS prowadziła wielogodzinne poszukiwania młodego taternika pod Staroleśnym Szczytem, a ratownicy TOPR w trudnych warunkach walczyli o życie turystki ciężko rannej w wyniku upadku w rejonie Rysów. Jej towarzysz zginął.
Tatry, mimo kalendarzowej wiosny, zaprezentowały swoje najgroźniejsze oblicze. Zmienna pogoda z gęstą mgłą, opadami deszczu i niską podstawą chmur, przyczyniła się do dwóch tragicznych wypadków i znacząco utrudniła działania ratownicze po obu stronach granicy, wykluczając w wielu momentach użycie śmigłowców. Zaginięcie polskiego turysty pod Staroleśnym Szczytem Informacja o zaginięciu polskiego taternika wpłynęła do słowackiego Górskiego Pogotowia Ratunkowego (Horská Záchranná Služba) 6 czerwca ze strony polskiego TOPR. Mężczyzna samotnie zdobył Staroleśny Szczyt, znany również jako Bradavica, co udokumentował zdjęciem przesłanym rodzinie. Po tej wiadomości kontakt z nim się urwał, a bliscy zaalarmowali służby. Słowaccy ratownicy rozpoczęli akcję poszukiwawczą. We współpracy z policją sprawdzono parkingi u podnóża gór, odnajdując samochód zaginionego w miejscowości Tatrzańska Polanka. Działania prowadzono w gęstej mgle, która drastycznie ograniczała pole widzenia. Mimo użycia nowoczesnego sprzętu, w tym drona, zaginionego taternika udało się zlokalizować dopiero w niedzielę, 7 czerwca rano. Ciało mężczyzny znajdowało się w Kwietnikowym Żlebie. Zginął w wyniku obrażeń odniesionych po upadku z wysokości około 300 metrów. Zwłoki przekazano funkcjonariuszom policji w Starym Smokowcu, a przedstawiciele Horskiej Záchrannej Služby złożyli oficjalne kondolencje rodzinie zmarłego. Dramat 2 osób w rejonie Rysów Po polskiej stronie Tatr także zginął turysta. Akcja poszukiwawcza rozpoczęła się 4 czerwca o godzinie 14:15, po zgłoszeniu o wypadku w rejonie wylotu Żlebu Rysa. Świadkowie odnaleźli tam dwie osoby: mężczyznę bez oznak życia oraz kobietę w ciężkim stanie. Z powodu fatalnej pogody, która uniemożliwiła użycie śmigłowca, 30 ratowników TOPR musiało dotrzeć na miejsce pieszo. Ranna turystka została wcześniej prowizorycznie zabezpieczona przed utratą ciepła przez innych turystów, którym TOPR złożył podziękowania za pomoc. Ranną kobietę opuszczono na linach około 370 metrów niżej do tzw. Kamienia, skąd podczas chwilowej poprawy widoczności została podebrana przez śmigłowiec i przewieziona do szpitala w Zakopanem. Według informacji TOPR, turystka była w stanie ciężkim, z obrażeniami głowy, kręgosłupa, klatki piersiowej i kończyn. Ciało zmarłego turysty przetransportowano drogą powietrzną w kolejnym locie spod Buli pod Rysami. TPN ostrzegał przed trudnymi warunkami O złej pogodzie w górach informował Tatrzański Park Narodowy, ostrzegając turystów że warunki na szlakach są trudne i wymagają dobrego przygotowania. Zła pogoda utrzymywała się od końca maja, kiedy to przyczyniła się do śmierci młodego turysty pod Zawracikiem. „Na szlakach jest mokro, ślisko i błotniście, a wyżej, głównie w Tatrach Wysokich, w żlebach, miejscach zacienionych i na północnych stokach – wciąż zalega śnieg. Raki, czekan, kask – wraz z umiejętnością obsługi – oraz doświadczenie w zimowej turystyce górskiej konieczne. Niski pułap chmur i mgła mogą utrudniać orientację w terenie, dlatego sprawdzajcie komunikat turystyczny i prognozy pogody oraz wybierajcie trasy rozsądnie” – napisano w komunikacie. Źródła: Tatrzański Park Narodowy, Horská Záchranná Služba, TOPR Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Liptowski Mikulasz łączy naturę i historię. Ślady przeszłości są tam wyraźne
Liptowski Mikulasz to coś więcej niż „tylko” brama do Tatr Niżnych i Zachodnich. Należy bowiem podkreślić, że to miasto zajmuje szczególne miejsce w historii i kulturze Słowacji. Usytuowane w sercu malowniczej kotliny, stanowi swoisty zapis dziejów średniowiecznego rzemiosła, procesów zbójnickich i intelektualnego przebudzenia narodu słowackiego.
Spis treści: Miasto w krainie gór Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego Proces Janosika Zabytki Liptowskiego Mikulasza Pozostałe atrakcje miasta W Karpatach Zachodnich, w zachodniej części Obniżenia Liptowsko-Spiskiego, znajduje się szerokie obniżenie terenu, zwane Kotliną Liptowską. To właśnie tam, pośród szczytów potężnych pasm górskich, rozpościera się Liptowski Mikulasz – miejscowość o niezwykle bogatej historii, które dla odwiedzających Słowację turystów stanowi bazę wypadową do górskich wędrówek. Miasto w krainie gór Liptowski Mikulasz znajduje się w północnej Słowacji, w granicach historycznego regionu Liptów. W kontekście administracyjnym, jest stolicą powiatu w kraju żylińskim, którego obszar w większości obejmuje tereny górzyste. W ujęciu geograficznym, miasto znajduje się na obszarze Kotliny Liptowskiej, na wysokości około 577 metrów n.p.m. Liptowski Mikulasz jest naturalnie ograniczony potężnymi pasmami górskimi. Od północy są to Góry Choczańskie i Tatry Zachodnie, natomiast od południa – majestatyczne Tatry Niżne z ich rozległymi grzbietami. Przez miejscowość przepływa Wag, najdłuższa rzeka Słowacji, która historycznie stanowiła główną oś transportową i gospodarczą regionu. Od przykościelnej wioski do centrum gospodarczego, kulturalnego i turystycznego W XIII wieku, to dziś prężnie rozwijające się miasto było niewielką osadą przykościelną. Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości jest datowana na rok 1286 i pojawia się w dokumencie króla Władysława IV Kumańczyka. Nazwa, pierwotnie brzmiąca Liptovský Svätý Mikuláš, wywodzi się bezpośrednio od patrona miejscowego kościoła, św. Mikołaja, co podkreśla religijne korzenie osadnictwa. Rozkwit i rola rodu Pongráczów Przez stulecia miasto znajdowało się w posiadaniu szlacheckiego rodu Pongráczów. To właśnie dzięki ich staraniom Mikulasz w 1360 roku uzyskał prawo do organizowania targów, co znacząco przyczyniło się do rozwoju rzemiosła i handlu. W 1424 roku król Zygmunt Luksemburski nadał miastu przywilej organizowania dwóch jarmarków rocznie. Rzemiosło stało się główną gałęzią tamtejszej gospodarki. Cechy rzemieślnicze, takie jak wzmiankowany już w 1508 roku cech szewców, kształtowały strukturę społeczną i architektoniczną. Szczególną sławę miasto zyskało jednak dzięki garbiarstwu. Garbowanie skór zyskało rangę dominującej dziedziny, która przyniosła zamożność tamtejszym mieszczanom i rozsławiła Liptowski Mikulasz daleko poza granicami regionu. Napływ społeczności żydowskiej Ważnym punktem zwrotnym w historii miasta był początek XVIII wieku, kiedy to do Liptowskiego Mikulasza zaczęli napływać Żydzi z Moraw. Samuel Pongrácz przyjął pierwsze rodziny żydowskie pod warunkiem, że przyczynią się one do ożywienia handlu. Tak właśnie się stało. Społeczność ta odegrała kluczową rolę w transformacji ekonomicznej miasta, wprowadzając nowe metody kupieckie i budując imponującą infrastrukturę, której symbolem stała się murowana synagoga, zastępująca wcześniejszą drewnianą budowlę. Centrum słowackiego odrodzenia narodowego XIX wiek to okres, w którym Liptowski Mikulasz stał się ideową stolicą Słowacji. To właśnie tam, w 1829 roku, Gašpar Fejérpataky-Belopotocký założył pierwszą słowacką bibliotekę publiczną, a rok później zorganizował pierwszy amatorski spektakl teatralny. Kluczowy okazał się rok 1844 i powstanie stowarzyszenia Tatrín – kulturalno-oświatowej organizacji, która stała się „kuźnią” narodowych idei. W Liptowskim Mikulaszu, w starej plebanii ewangelickiej, 10 maja 1848 roku opracowano „Żądania Narodu Słowackiego”. Dokument ten, zawierający 14 punktów, był pierwszym kompleksowym programem politycznym Słowaków domagających się m.in. równouprawnienia językowego, własnego szkolnictwa i reform społecznych. II wojna światowa i okres powojenny Podczas II wojny światowej Liptowski Mikulasz był ważnym ośrodkiem ruchu oporu. Miasto stało się areną zaciętych walk podczas słowackiego powstania narodowego w 1944 roku. Pamiątką po tych wydarzeniach jest cmentarz wojskowy na wzgórzu Háj-Nicovô. Po wojnie nastąpił gwałtowny rozwój przemysłu. Od lat 70. XX wieku, wraz z budową zbiornika Liptovská Mara, miasto zaczęło systematycznie budować swoją pozycję jako centrum turystyczne. Proces Janosika Z Liptowskim Mikulaszem związana jest postać Juraja Janosika. W Polsce wokół sławnego rozbójnika narosło wiele mitów. Wbrew powszechnej opinii, był on Słowakiem urodzonym w Terchovej, a jego działalność zbójnicka trwała zaledwie dwa lata, od 1711 do 1713 roku. Opisywane miasto stało się miejscem jego końca. W 1713 roku, Janosik został pojmany i przewieziony do Liptowskiego Mikulasza. Był więziony w Kasztelu Vranovo, w dzielnicy Palúdzka. Proces odbył się w dniach od 16 do 17 marca, przed sądem żupnym. Oskarżony został poddany okrutnym torturom. Mimo to, zachowane protokoły wskazują, że nie przyznał się do wielu zarzucanych mu czynów i nie wydał większości swoich towarzyszy. Został skazany na śmierć przez powieszenie na haku za lewe żebro, co było karą zarezerwowaną dla kapitanów zbójnickich. Egzekucję wykonano na terenie Šibeničky, co w języku słowackim oznacza „szubienice”. Najprawdopodobniej była to dawna dzielnica Vrbica. Zabytki Liptowskiego Mikulasza Historyczne centrum miasta cechuje się architektoniczną różnorodnością, będącą wynikiem splotu wpływów katolickich, ewangelickich i żydowskich. Kościół św. Mikołaja To najokazalsza i najstarsza budowla w mieście, dominująca nad placem Námestie osloboditeľov. Świątynia powstała w XIII wieku na fundamentach kościoła romańskiego. Pierwotnie była częścią niewielkiego systemu obronnego rodu Pongráczów. Choć w okresie baroku i pod koniec XIX wieku przeszła liczne przebudowy, zachowała swój wczesnogotycki charakter. Wewnątrz znajdują się cenne zabytki, wśród których należy wymienić: ołtarz główny z gotyckimi figurami świętych i centralną rzeźbą św. Mikołaja, ołtarz boczny z malowanymi skrzydłami z XV wieku, kamienną chrzcielnicę datowaną na drugą połowę XIV wieku. Synagoga Synagoga w Liptowskim Mikulaszu jest uważana za jeden z najważniejszych zabytków architektury żydowskiej w Słowacji. Obecny budynek z 1846 roku zyskał swój unikatowy wygląd w 1906 roku, dzięki projektowi Leopolda Baumhorna. Architektura zewnętrzna jest klasycystyczna, z potężnymi kolumnami i tympanonem, co nadaje jej wygląd greckiej świątyni. Wewnątrz dominują bogate polichromie, witraże i złocenia. Pozostałe atrakcje miasta Liptowski Mikulasz to nie tylko zabytkowa architektura. Nie brakuje tam także muzeów i miejsc sprzyjających aktywnemu spędzaniu czasu. Muzea Słowackie Muzeum Ochrony Przyrody i Speleologii jest jedną z najnowocześniejszych tego typu placówek w kraju. Mieści się w dawnym klasztorze, a jego ekspozycja zajmuje 1400 metrów kwadratowych. Miejsce to w fascynujący sposób łączy geologię, zoologię i botanikę z badaniem jaskiń. Z kolei Muzeum Janko Kráľa to miejsce, gdzie można poznać historię sławnego Janosika. Muzeum jest zlokalizowane w Domu Żupnym. Ekspozycja dotyczy nie tylko losów rozbójnika, ale także historii miasta. Liptowska Mara Ogromny zbiornik zaporowy powstał w latach 70. XX wieku. Jego nazwa pochodzi od jednej z 13 zalanych wsi – Liptowskiej Marii. Coś dla siebie znajdą tam zarówno fani sportów wodnych (zwłaszcza żeglarstwa i windsurfingu), jak i miłośnicy plażowania. Warto wspomnieć, że nad brzegiem akwenu znajduje się Havránok – skansen i stanowisko archeologiczne dokumentujące osadnictwo Celtów w tym regionie. Przyroda wokół miasta Zaledwie kilkanaście minut jazdy od Liptowskiego Mikulasza znajduje się wejście do Doliny Demianowskiej, jednego z najpiękniejszych zakątków Tatr Niżnych, skrywającego podziemne skarby natury. To właśnie tam znajduje się Demianowska Jaskinia Wolności – jedna z najczęściej odwiedzanych grot w Słowacji. Trasa turystyczna prowadzi przez system korytarzy o łącznej długości ponad 11 km (dla zwiedzających udostępniono ok. 2 km). Jaskinia zachwyca bogactwem nacieków. Przez jej dno przepływa podziemna rzeczka Demianówka. Równie interesująca jest Demianowska Jaskinia Lodowa, która oferuje możliwość zobaczenia utrzymujących się przez cały rok formacji lodowych. Tamtejszy lód powstaje od ok. 500 lat. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Niezwykły plebiscyt rozstrzygnięty. Polski przedstawiciel wśród drzew, które zachwyciły Europę
Litewski dąb ze wsi Rukai zdobył prestiżowy tytuł Europejskiego Drzewa Roku 2026. Wygrana w międzynarodowym konkursie to dla niego prawdziwe „drugie życie” – przez długie lata ten niezwykły pomnik przyrody stał na uboczu, zapomniany i omijany przez turystyczne szlaki. Na podium tegorocznej edycji znalazł się także reprezentant Polski.
Choć drzewa są kluczowym elementem ziemskiego ekosystemu, wciąż zbyt często pozostają niedoceniane. Postępująca urbanizacja sprawia, że wiele z tych wiekowych pomników przyrody przegrywa walkę z piłami mechanicznymi i buldożerami. W czasach, gdy człowiek tak łatwo zapomina o naturze, pielęgnowanie pamięci o tych niezwykłych mieszkańcach naszej planety staje się sprawą fundamentalną. Z tą właśnie misją przychodzi konkurs na Europejskie Drzewo Roku, który od lat wyróżnia i przypomina nam o rozgałęzionych królach naszego kontynentu. Triumfator zza wschodniej granicy W głosowaniu internetowym zwyciężył wyjątkowy dąb ze wsi Rukai na Litwie. Według organizatorów konkursu to 400-letnie drzewo przez lata pozostawało zapomniane, a o jego pięknie wiedzieli jedynie mieszkańcy wioski na północnym zachodzie kraju. Choć można było się spodziewać, że wiekowy olbrzym dokona swoich dni w zapomnieniu, lokalna społeczność całkowicie odmieniła jego los. Mieszkańcy zorganizowali uroczystość na cześć dębu, co znacznie wzmocniło jego lokalne znaczenie. Obecnie dąb oraz kolejne pokolenia mieszkańców Rukai tworzą nowy etap w historii ludzko-drzewnych relacji. Nazwa tegorocznego triumfatora nawiązuje do słowa „pole” – w przeszłości drzewo było bowiem jedynym obiektem na otwartych, rozpościerających się po horyzont połaciach terenu. Współcześnie, choć w okolicy zaczęli osiedlać się ludzie, roślina nadal wyraźnie wyróżnia się w litewskim krajobrazie. Srebro z Tatr Choć swoim wyglądem w niewielkim stopniu przypomina triumfatora, nie ustępuje mu dostojnością i wyjątkowością. Stara jabłoń rośnie w pasterskiej wsi Żar na Słowacji od 150 lat, niezmiennie opierając się ulewom, śnieżycom i upałom. Funkcjonowanie utrudnia jej dodatkowo położenie na wysokości 860 metrów n.p.m. Mimo tak surowych warunków srebrny medalista przez półtora wieku zdołał zachować swój unikatowy wdzięk. Słowackie media zaznaczają, że tak wysoka pozycja ich reprezentanta była możliwa dzięki zmianom w konkursowej ordynacji wyborczej. Nowy algorytm równoważy bowiem głosy, biorąc pod uwagę liczbę ludności danego kraju. Dzięki temu głosy oddane na drzewa z mniejszych państw zyskały większą wagę, co dało wszystkim uczestnikom równe i sprawiedliwe szanse w rywalizacji. Cud Polski doceniony Trzecia lokata w konkursie przypadła drzewu, które w zeszłym roku było triumfatorem ogólnopolskiego konkursu. Szydłowiecki wiąz szypułkowy znajduje się wewnątrz ogrodowego kompleksu zamku Szydłowieckich, który w zeszłym roku znalazł się na prestiżowej liście „Cudów Polski”. Nietypowa sylwetka drzewa wynika z jego lokalizacji – chcąc przetrwać, musiało wygiąć się w stronę wody. Stało się przez to idealnym miejscem dla dworskich schadzek, które przez 110 lat miały miejsce w Szydłowcu. Na kolejnych miejscach rankingu znalazły się drzewa m.in. z: Portugalii, Francji, Czech. Źródła: Tree of the Year, TimeOut Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Poprad to nie tylko brama w góry. Słowackie miasto skrywa barwną historię
Poprad często bywa nazywany „bramą do Tatr”. Należy jednak podkreślić, że to urokliwe miejsce jest czymś więcej niż tylko bazą wypadową, z której można wyruszyć na górskie szlaki. Miasto, de facto będące konurbacją kilku historycznych miasteczek, zachwyca bogatą, różnorodną kulturą i mnogością zabytków. Co warto zobaczyć w Popradzie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miasto u podnóża gór Historia Popradu Mozaika dzielnic Popradu Pozostałe atrakcje Popradu Poprad jest częstym celem turystów, którzy szukają chwili wytchnienia w Tatrach Wysokich. Nic dziwnego. Tamtejsza sieć komunikacyjna oferuje łatwy dojazd do Szczyrbskiego Jeziora, Starego Smokowca i innych malowniczych zakątków. Nie można jednak nie wspomnieć, że to miasto samo w sobie może być niemałą atrakcją. Z całą pewnością nie należy do najpiękniejszych ośrodków w Słowacji, jednak bogata historia Popradu sprawia, że czas poświęcony na jego zwiedzanie nie będzie czasem straconym. Miasto u podnóża gór Poprad, zlokalizowany w północnej Słowacji, zajmuje południowo-zachodnią część Kotliny Podtatrzańskiej, a konkretnie – Kotlinę Popradzką, jej podjednostkę. W tamtejszym krajobrazie dominują ściany Tatr Wysokich, które wznoszą się na północ od miasta. Od wschodu Poprad ograniczają Góry Lewockie, od południa – pasmo Kozich Grzbietów, a na południowym zachodzie majaczą kontury Tatr Niskich. W kontekście administracyjnym, miejscowość rozciąga się w historycznym regionie Spisz, na obszarze kraju preszowskiego – najbardziej zróżnicowanego krajobrazowo regionu Słowacji. To właśnie tam wznoszą się najwyższe szczyty Tatr, dzikie pasma Pienin i wschodnie obszary Karpat z dziewiczymi lasami bukowymi. Historia Popradu Historia osadnictwa na terenie dzisiejszego Popradu rozpoczęła się setki tysięcy lat temu. To właśnie tam, a konkretnie w pobliskich Gánovcach, dokonano jednego z najważniejszych odkryć antropologicznych w skali światowej – odlewu czaszki neandertalczyka. Ten naturalny odlew trawertynowy, datowany na około 105 tys. lat, jest dowodem na to, że obszar ten był zamieszkany już w epoce lodowcowej, przyciągając wczesnych ludzi swoimi ciepłymi źródłami mineralnymi. Kolonizacja niemiecka W X stuleciu okolice Popradu stanowiły własność kształtującego się Królestwa Węgier. W XIII wieku, po niszczycielskich najazdach mongolskich, król Béla IV zaprosił osadników niemieckich, głównie z Saksonii, aby zagospodarowali wyludnione tereny Spisza. Poprad, znany w źródłach niemieckich jako Deutschendorf, został po raz pierwszy wspomniany w 1256 roku. Osadnicy kolonizowali już istniejące osiedla i zakładali nowe. Powstały wówczas jednostki takie jak Maciejowce, Spiska Sobota, Straże, Wielka i Kwietnica. W tamtym czasie właściwy Poprad nie pełnił jeszcze dominującej funkcji w regionie. Wiele sąsiednich miasteczek miało większe znaczenie. Ośrodki te utworzyły wspólnotę 24 miast spiskich, zyskując przy tym szeroką autonomię, przywileje handlowe i własny system prawny. Zastaw spiski W 1412 roku, szukając środków na finansowanie wojen, król Zygmunt Luksemburski pożyczył od Władysława Jagiełły 37 tys. kop groszy praskich. Jako zabezpieczenie pożyczki oddał w zastaw 13 miast spiskich wraz z przyległymi terenami, w tym Poprad, Spiską Sobotę i Wielką. Choć miejscowości te formalnie pozostały częścią Królestwa Węgier, administracja, sądownictwo i dochody podatkowe należały do Polski. Ten stan rzeczy trwał aż do 1772 roku, czyli przez 360 lat. Okres polskiego panowania był dla miast spiskich czasem rozkwitu gospodarczego. Stały się one kluczowymi punktami na szlakach handlowych łączących Kraków z Budą. Poprzez Spisz eksportowano polską sól, ołów i płótna, a w drugą stronę płynęło węgierskie wino i miedź. Poprad i okolice stały się kulturowym pomostem, gdzie wpływy niemieckie, słowackie i polskie mieszały się, tworząc specyficzną, wielokulturową tożsamość regionu. Kolejowa rewolucja W 1772 roku miasta wróciły pod panowanie węgierskie. W następnym stuleciu Poprad przeszedł istotną transformację. W 1871 roku, wraz z ukończeniem Kolei Koszycko-Bogumińskiej, miasto stało się kluczowym punktem transportowym i tym samym zaczął rozwijać się jako ważny ośrodek przemysłowy. W 1845 roku w Matejovcach Carl August Scholz założył warsztat produkujący maszyny do gręplowania wełny, który z czasem wyrósł na wielką fabrykę. Pod koniec XIX wieku Poprad zaczął również dostrzegać potencjał turystyczny Tatr. Powstanie Tatrzańskiej Kolei Elektrycznej na początku XX wieku przypieczętowało rolę miasta jako „bramy” do wysokogórskich kurortów. Wojny, zjednoczenie i modernizacja XX wiek był dla Popradu czasem dużych zmian. Po I wojnie światowej miasto stało się częścią Czechosłowacji. Okres II wojny światowej zapisał się czarnymi kartami – to właśnie z dworca w Popradzie, w marcu 1942 roku, odjechał pierwszy transport słowackich Żydów do obozu Auschwitz-Birkenau. Po wojnie nastąpiły masowe wysiedlenia ludności niemieckiej, która przez wieki stanowiła elitę gospodarczą i kulturalną miasta. Okres panowania komunistycznej władzy przyniósł intensywną urbanizację i industrializację. W 1946 roku dokonano historycznego zjednoczenia Popradu, Spiskiej Soboty i Wielkiej w jeden organizm miejski. W kolejnych dekadach dołączono także Straże i Maciejowce. Budowa osiedli mieszkaniowych z wielkiej płyty znacząco zmieniła krajobraz miasta. Mozaika dzielnic Popradu Poprad to miasto o wielu obliczach, co jest wynikiem jego konurbacyjnej natury. Każda z dzielnic ma własny rynek i unikatowy zestaw zabytków. Spiska Sobota To najlepiej zachowany zespół architektoniczny w regionie, który od 1950 roku stanowi miejski rezerwat zabytków. Trójkątny rynek otaczają kolorowe domy mieszczańskie z renesansowymi i barokowymi fasadami, które w przeszłości należały do bogatych kupców i mistrzów cechowych. Sercem dzielnicy jest kościół św. Jerzego – gotycka budowla, skrywająca wiele cennych skarbów. Należą do nich: ołtarz główny – dzieło rzeźbiarskie mistrza Pawła z Lewoczy z 1516 roku; organy – bogato rzeźbiony instrument z 1662 roku, wyposażony w ponad 800 piszczałek; dzwonnica – wolnostojąca, renesansowa konstrukcja z 1598 roku, charakterystyczna dla spiskiej architektury. Plac św. Idziego Współczesne centrum Popradu koncentruje się wokół wrzecionowatego Placu św. Idziego. To tętniący życiem deptak, przy którym znajdują się najważniejsze instytucje i zabytki sakralne. Kościół św. Idziego z XIII wieku jest drugą najważniejszą świątynią w mieście. Jego wnętrze skrywa cenne polichromie z XV wieku, w tym unikatowe średniowieczne wyobrażenie Drogi Mlecznej. Obok kościoła wznosi się kolejna renesansowa dzwonnica, która wraz z ewangelickim kościołem św. Trójcy dominuje w panoramie placu. Inne dzielnice miasta Wielka zachowała oryginalny układ z rynkiem otoczonym domami z podcieniami. Była domem dla wielu wybitnych osobistości, w tym dla botanika Aurela Scherfela, którego herbarium do dziś stanowi cenne źródło wiedzy o florze tatrzańskiej. Maciejowce kojarzone są głównie z przemysłem. Nie można jednak nie wspomnieć, że znajduje się tam cenny gotycki zabytek – kościół św. Stefana. Kwietnica to dawne uzdrowisko, zlokalizowane w lasach na południe od miasta. Dziś jest to popularne miejsce spacerowe, oferujące ścieżki dydaktyczne, punkty widokowe i zagrodę dla muflonów. Pozostałe atrakcje Popradu Dla osób zainteresowanych historią naturalną i etnografią obowiązkowym punktem wycieczki jest Muzeum Podtatrzańskie. Oprócz bogatych zbiorów dotyczących życia na Spiszu, placówka prezentuje między innymi ekspozycję neandertalską i poświęconą tradycyjnemu barwieniu tkanin. Nad Kwietnicą wznosi się Zamczysko – szczyt z pozostałościami dawnego grodziska i wspaniałym widokiem na miasto i Tatry. Niemałą atrakcją jest też Kaplica Zmartwychwstania na wzgórzu Krzyżowa. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Krokusy mają konkurencję. Pod Tatrami kwitnie koniczyna krwistoczerwona i wygląda nieziemsko
Na przełomie marca i kwietnia podnóże Tatr pokrywa się fioletowym dywanem krokusów, ale w kalendarzach warto zaznaczyć sobie tez maj. Tym razem tatrzańskie pola zabarwiły się na głęboki, czerwony kolor. Ten bajkowy widok zawdzięczamy koniczynie krwistoczerwonej. Co to za roślina i gdzie ją znaleźć? Wyjaśniamy
Kwitnienie koniczyny krwistoczerownej pod Tatrami stało się internetową sensacją dzięki portalowi Tatromaniak, który 27 maja 2026 umieścił spektakularny krótki film z kwitnących pól. Wkrótce sieć zalały zdjęcia i tysiące reakcji i komentarzy zachwyconych internautów. Kwitnienie koniczyny krwistoczerwonej to jednak zjawisko nieco inne niż słynne krokusy. Koniczyna jest rośliną uprawną, a zjawiskowe pola znajdują się na Słowacji, w dolinie Popradu. Koniczyna krwistoczerwona – co to za roślina? Koniczyna krwistoczerwona (Trifolium incarnatum), zwana też inkarnatką lub koniczyną szkarłatną, to w naszej części Europy roślina uprawna, jednoroczna lub dwuletnia. Jej naturalny zasięg występowania to Turcja i południowo-wschodnia Europa. Rozprzestrzeniła się m.in. na Wielką Brytanię, Maderę i Azory. Jest roślina pastewną, czyli uprawianą na paszę dla zwierząt. Podobnie jak inne koniczyny, np. naturalnie u nas występujące koniczyna biała czy białoróżowa, zawiera dużo białka i jest odporna na deptanie. W Polsce jest rośliną dziczejącą, a więc można ją spotkać również poza polami uprawnymi, choć oczywiście nie w tak dużym zagęszczeniu. Gdzie kwitnie koniczyna inkarnatka? Zjawiskowe pola uwiecznione na filmie portalu Tatromaniak, nie znajdują się w Polsce. Koniczynę uprawia się pod Tatrami u naszego południowego sąsiada – na Słowacji. Obsiane nią pola nietrudno dostrzec podczas kwitnienia w powiecie Poprad, w okolicach wsi Mlynica. Ponieważ to roślina jednoroczna lub dwuletnia, nie zawsze rośnie na tych samych polach. Warto rozglądać się po okolicy. Uroku podtatrzańskim polom dodaje jeszcze rzepak, kwitnący na żółto, posiany obok koniczyny. Ten naturalno-rolniczy spektakl warto zapisać sobie w kalendarzu na przyszłość i wracać co roku na słowackie pola. Kiedy obserwować kwitnienie koniczyny pod Tatrami? Okres kwitnienia koniczyny to teoretycznie lipiec i sierpień – ale ocieplenie klimatu powoduje przesunięcie go nawet na maj, podobnie jak w przypadku sezonu na inne rośliny, np. truskawki. Jedno jest pewne: warto wiedzieć gdzie wysiewa się koniczynę krwistoczerwoną i „trzymać rękę na pulsie”. Natura działa według swojego kalendarza – nie każdy maj musi wyglądać tak jak w tym roku. Źródło: Tatromaniak Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
W kręgu miasta. Jak „ringi” zmieniały przestrzeń urbanistyczną w Europie Środkowo-Wschodniej?
Miejskie „ringi” powstawały wraz z zanikiem miast obronnych. Dawne mury i fortyfikacje traciły znaczenie, a ich miejsce zajmowały otwarte, uporządkowane przestrzenie. W ten sposób pierścień stawał się narzędziem przejścia od miasta zamkniętego do nowoczesnego, tak jak w Krakowie, Brnie czy Koszycach.
Spis treści: Brno: od twierdzy do miasta promenad Segedyn: miasto od nowa po katastrofie Koszyce: ring, który nie był okręgiem Kraków: ring jako scena miejska Ring: odczytanie miasta wokół W drugiej połowie XIX wieku w miastach Europy Środkowo-Wschodniej doszło do transformacji w układzie urbanistycznym. Stare fortyfikacje zastąpiły nowe przestrzenie, a mianowicie szerokie bulwary i pasy zieleni, tworząc nowoczesne „ringi”. Stały się one nie tylko nowymi ulicami, lecz zarazem promenadami, osiami komunikacyjnymi czy reprezentacyjnymi scenami życia miasta. Najbardziej znanymi przykładami w Europie Środkowo-Wschodniej są ring wiedeński i budapesztański. Ten pierwszy, Ringstraße, liczący ponad 5 kilometrów długości i tworzony w latach 1857–1865, okala stare miasto Wiednia (Innere Stadt) w miejscu dawnych murów. Wówczas przy arterii powstały parlament, ratusz, uniwersytet, giełda, siedziby władzy, rezydencje arystokratyczne, opera, teatr, muzea, jak i w pełni niezrealizowane forum cesarskie. Z kolei w Budapeszcie powstał Nagykörút, czyli 4-kilometrowy bulwar zainaugurowany w 1896 roku. Także i tu ring okalały znamienite gmachy publiczne i prywatne. Fenomen otwarcia miasta za pomocą ringu nie był wyłącznie domeną stolic czy większych metropolii. Podobne przykłady odnajdziemy i w mniejszych miastach w Europie Środkowo-Wschodniej: Krakowie, Koszycach, Brnie czy Segedynie. Tamtejsze ringi powstawały w różnych warunkach, ale wszędzie służyły uporządkowaniu miasta i nadaniu mu nowoczesnej formy. Brno: od twierdzy do miasta promenad Brno na Morawach najdłużej pozostawało zakładnikiem militarnej przeszłości. Na początku XIX wieku wciąż była miastem-twierdzą, a cytadela na Špilberku, bastiony, bramy i fortyfikacje dominowały w przestrzeni urbanistycznej. Ring w Brnie powstawał stopniowo: najpierw tworzono promenady na obrzeżach umocnień, następnie na terenach powojskowych zakładano parki i budowano pierwsze gmachy. Brno nie stworzyło kopii Wiednia, lecz wprowadziła własne rozwiązania, dostosowane do krajobrazu miasta i jego przestrzennych możliwości. Ring uzyskał tu charakterystyczny układ potrójny: pas zabudowy, pas zieleni i pas komunikacyjny. Pod koniec XIX wieku ring był już właściwie ukończony. Skupiał instytucje kultury, szkoły, budynki administracyjne i kościoły, a zarazem porządkował relacje między starym centrum a nowymi dzielnicami. W XX wieku część tej idei zaczęła się zacierać pod naporem ruchu ulicznego, przebudów i nowych inwestycji. Niektóre jego odcinki przekształciły się w zwykłe arterie transportowe. Przykład Brna pokazuje, że ring nie był tu trwałą ideą, lecz równowagą między zielenią, reprezentacją i funkcją komunikacyjną, którą wyparły potrzeby współczesności. Segedyn: miasto od nowa po katastrofie O ile omawiane wcześniej Brno dojrzewało do ringu stopniowo, wyzwalając się z charakteru wojskowego ku zrównoważeniu w stronę tkanki cywilnej, o tyle węgierskie miasto Segedyn (Szeged) zawdzięcza swój układ wielkiej katastrofie. Powódź w 1879 roku zniszczyła niemal całe miasto. W jej następstwie nie postawiono na odbudowę wedle pierwowzoru, lecz postanowiono stworzyć miasto od nowa, podążając za nowoczesnymi założeniami urbanistyki. Tak narodził się Segedyn promienisto-okrężny wedle projektu Ödöna Lechnera, który czerpał z doświadczeń Budapesztu, lecz nie był zwykłym naśladownictwem. Szeged otrzymał kilka pierścieni: wewnętrzny zielony pas, dwa regularne okręgi ulic oraz zewnętrzny wał przeciwpowodziowy. W ten sposób ring nie był wyłącznie jedną arterią, lecz systemem miejskich obwodów. Okręgi Segedynu miały rozmach godny metropolii, lecz ich rzeczywista zabudowa pozostawała skromniejsza i prowincjonalna. Z czasem wyrosły w nich realizacje architektoniczne przełomu XIX i XX wieku: secesyjne pałace, kamienice czynszowe i budynki publiczne, które nadały miastu nowe oblicze. W XX wieku Segedyn zmieniał się dalej. Puste parcele były zabudowywane. Po 1945 r. starsze domy zastępowano nowymi, a następnie w latach 60. i 70. stworzono wielkie osiedla. Dawne ringi ulegały przekształceniom i wręcz zniknęły pod naporem potrzeb mieszkaniowych. Przykład Segedynu jest niejednoznaczny: miasto odbudowane po katastrofie miało nowoczesne ambicje, ale przez późniejsze zmiany częściowo utraciło swój pierwotny charakter. Koszyce: ring, który nie był okręgiem Koszyce (Košice) na Słowacji to jeszcze inna historia, która pokazuje, że miejski pierścień nie musiał mieć formy okręgu. Dawny pas po fortyfikacjach miasta stał się w XIX wieku przestrzenią przebudowy. Zamiast miękkiego łuku stworzono układ geometryczny, złożony z prostych odcinków i połączonych ulic. Ring był mniej jednorodny, ale przez to lepiej odsłaniał proces urbanistycznego montażu: powstawał nie jako całość, lecz przez łączenie różnych fragmentów miasta. Najciekawszym rysem koszyckiego ringu jest jego wewnętrzne zróżnicowanie. Rákócziho okružná, dzisiaj ulica Moyzesova, od początku miała charakter reprezentacyjny, ale już jej zabudowa była różnorodna. Po jednej stronie pojawiały się gmachy publiczne, koszary czy budynki administracji. Po drugiej zaś były to kamienice mieszczańskie, początkowo skromniejsze, z czasem coraz bardziej okazałe. To tworzyło specyficzną równowagę między państwową powagą a codzienną, miejską zabudową. Jeszcze wyraźniej widać to w zestawieniu północnego i południowego odcinka koszyckiego ringu. Na północy uzyskał on bardziej uporządkowaną, reprezentacyjną formę, z pałacowymi gmachami publicznymi i wyraźnym powiązaniem z główną ulicą miasta. Na południu dominował natomiast targ, ruch handlowy, drobniejsza zabudowa, a nawet fabryki, które od frontu przypominały kamienice, ale zdradzały swój przemysłowy charakter kominami wyrastającymi ponad podwórzami. Właśnie ta asymetria jest kluczem do zrozumienia Koszyc. Ring nie tworzył tu jednolitej oprawy miasta, lecz raczej łączył ze sobą różne krajobrazy: reprezentacyjny, handlowy, przemysłowy i mieszkalny. W Koszycach szczególnie wyraźnie widać także, jak łatwo idea ringu może zostać zapomniana. Współczesne przebudowy, inwestycje z drugiej połowy XX wieku i najnowsze ingerencje urbanistyczne zatarły jego dawną czytelność. Sam pierścień przestał funkcjonować jako oczywista całość w świadomości mieszkańców. A jednak jego dawne promenady, gmachy i osie widokowe wciąż przypominają o dawnej transformacji miasta z zamkniętych fortyfikacji ku otwartej przestrzeni. Kraków: ring jako scena miejska W Krakowie wyraźnie widać, jak dawny pas obronny zmienił się w zielony bufor między średniowiecznym centrum a nowoczesnym miastem. Ring krakowski, czyli likwidacja dawnych fortyfikacji i powstanie Plant, nie był kopią Wiednia ani Budapesztu – być zresztą nie mógł, gdyż powstał wcześniej niż promenady w metropoliach habsburskich. Podobnie jak we Lwowie Wały Hetmańskie i Gubernatorskie, także tu dawne fortyfikacje zastąpiono parkiem, a przestrzeń wokół Plant zaczęła pełnić funkcję reprezentacyjną i parkową. Planty były zarazem granicą i łącznikiem: oddzielały historyczne centrum od rozwijającego się miasta, ale też spinały je w jedną całość. Wokół nich wznoszono okazałe obiekty – zarówno miejskie, jak i arystokratyczne pałace oraz gmachy użyteczności publicznej, w tym uczelnie, szkoły, teatr i budynki administracji. W okresie międzywojennym kontynuowano rozbudowę tego projektu urbanistycznego, lecz wprowadzając ducha modernistycznej architektury. Kraków rozwijał się, dokonując ekspansji urbanistycznej i administracyjnej. Impulsem do kształtowania nowej osi miejskiej stało się zagospodarowanie terenu między Starym Miastem a Kazimierzem, gdzie wzdłuż zasypanego koryta Starej Wisły od 1878 r. utworzono Planty Dietlowskie – liniowy park-bulwar porządkujący układ przestrzenny i stymulujący zabudowę obecnej ulicy Dietla. Mimo poprawy higieny i modernizacji przestrzeni nie zatarły one jednak utrwalonych granic społecznych i kulturowych. Równocześnie Kraków kierował się ku ambitniejszej wizji. Prezydent Juliusz Leo dążył do stworzenia metropolii. Planowano wykup terenów po rozebranych austriackich fortyfikacjach oraz likwidację obwodowej linii kolejowej. W 1909 r. ogłoszono konkurs urbanistyczny na „Wielki Kraków”, w wyniku którego stworzono szeroką aleję okalającą centrum – późniejsze Aleje Trzech Wieszczów. W okresie międzywojennym wzdłuż nich wzniesiono prestiżowe gmachy publiczne, m.in. Akademię Górniczą, Bibliotekę Jagiellońską, Muzeum Narodowe, a także liczne modernistyczne kamienice. Przy alejach, a więc nowym ringu powiązano funkcje reprezentacyjne, mieszkaniowe i edukacyjne, tworząc zróżnicowaną strukturę nowoczesnego miasta. Po 1945 r. aleje stopniowo traciły swój wielofunkcyjny charakter, jednak mimo kolejnych przekształceń urbanistycznych ich rola dominującej arterii tranzytowej pozostała niezmienna. Ring: odczytanie miasta wokół Co łączyło te przykłady? Przede wszystkim ringi powstawały wraz z zanikiem miast obronnych: dawne mury i fortyfikacje traciły znaczenie, a ich miejsce zajmowały otwarte, uporządkowane przestrzenie. W ten sposób pierścień stawał się narzędziem przejścia od miasta zamkniętego do nowoczesnego, bardziej dostępnego i funkcjonalnego. Jednocześnie szybko przekształcił się w przestrzeń reprezentacji – to przy ringach koncentrowały się najważniejsze instytucje, a sam układ porządkował strukturę miasta i wyznaczał granicę między jego historycznym centrum a nową zabudową. Ring miał jednak charakter ambiwalentny. Projektowany jako przestrzeń łącząca różne części miasta i jego mieszkańców, w praktyce często ujawniał istniejące podziały społeczne i funkcjonalne. Oddzielał bogatsze centrum od uboższych peryferii, reprezentacyjne gmachy od stref przemysłowych, przestrzeń spaceru od ruchu tranzytowego. Dlatego ringi są szczególnie dobrym kluczem do zrozumienia nowoczesności miasta – nie jako harmonijnego procesu, lecz jako układu napięć i sprzeczności. Tekst powstał w ramach projektu finansowanego z Funduszu Wyszehradzkiego „The growth rings: exhibition and scientific program” (Visegrád 22510339)
Operacja „Dunaj” złamała ideały. To tragedia Praskiej Wiosny i plama na polskim honorze
Rok 1968 zajmuje szczególne miejsce w kalendarium Europy Środkowej. To właśnie wtedy przeprowadzona została operacja „Dunaj”, czyli zbrojna interwencja państw Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Nie była to jednak zwykła misja militarna, a wydarzenie, podczas którego polski mundur, wbrew narodowej tradycji walki „za wolność waszą i naszą”, stał się narzędziem opresji. Mówimy tu o jednym z najbardziej kontrowersyjnych rozdziałów w historii Ludowego Wojska Polskiego, niosącym za sobą konsekwencje odczuwalne przez kolejne dekady.
Spis treści: Herezja z ludzką twarzą Dyplomatyczny szantaż i wojskowe przymiarki Polska armia w gotowości Noc inwazji Plama na honorze armii Następstwa inwazji Historia niejednokrotnie udowadniała, że w starciu z ideologią poczucie obowiązku wojskowego jest skazane na porażkę. Wbrew narodowej tradycji, pchnięte do roli agresora Wojsko Polskie przez około dwa miesiące pełniło funkcje okupacyjne na terenie Czechosłowacji. Dla komunistycznych władz operacja „Dunaj” okazała się wielkim sukcesem logistycznym i dowodem sprawności armii. Dla zwykłego żołnierza stanowiła źródło wstydu, a dla każdego mieszkańca najechanego kraju oznaczała tragedię, która pogrzebała marzenia o normalności. Herezja z ludzką twarzą Haniebna operacja „Dunaj” była następstwem marzeń o naprawie systemu, który okazał się całkowicie niereformowalny. W latach 60. XX wieku Czechosłowacka Republika Socjalistyczna tkwiła w głębokim marazmie gospodarczym i politycznym. Rządy Antonína Novotnego, stalinowskiego dogmatyka, doprowadziły do skrajnego usztywnienia struktur państwowych i dławienia wszelkiej inicjatywy intelektualnej. W kraju wrzało, nie tylko w kręgach inteligencji, ale także wewnątrz samej Komunistycznej Partii Czechosłowackiej. Przełom nastąpił w styczniu 1968 roku, wraz ze zmianą na stanowisku I sekretarza KPCz. Aleksander Dubček stał się symbolem przemian znanych jako Praska Wiosna. Obalenie socjalizmu nie było jego celem. Dubček chciał po prostu go uczynić znośnym dla obywateli, wprowadzając koncepcję „socjalizmu z ludzką twarzą”. Program ten zakładał zniesienie cenzury, przywrócenie wolności słowa, liberalizację gospodarki poprzez ograniczone urynkowienie oraz federalizację państwa, co miało zapewnić równouprawnienie Słowakom. Dla Moskwy i pozostałych liderów bloku wschodniego reformy te brzmiały jak wypowiedzenie posłuszeństwa. Breżniew widział w Praskiej Wiośnie niebezpieczny precedens, który mógł wywołać efekt domina w całym bloku. Szczególną rolę w podgrzewaniu atmosfery wokół Czechosłowacji odegrał Władysław Gomułka, I sekretarz KC PZPR. Sam borykający się z kryzysem po wydarzeniach marca 1968 roku, obawiał się, że czechosłowacka „zaraza wolności” przeniesie się na polskie uniwersytety i do zakładów pracy. Dyplomatyczny szantaż i wojskowe przymiarki Zanim czołgi przekroczyły granicę, doszło do serii spotkań, które miały zmusić Dubčeka do wycofania się z reform. Już w marcu 1968 roku w Dreźnie radzieccy i polscy liderzy otwarcie zaatakowali kierownictwo KPCz, oskarżając je o dopuszczenie do głosu sił kontrrewolucyjnych. Podczas tego spotkania Breżniew miał sugerować, że obecność generałów na naradzie nie jest przypadkowa i oznacza gotowość do udzielenia „natychmiastowej pomocy”. Kluczowym elementem przygotowań do inwazji były manewry wojskowe o kryptonimie „Szumawa”, które odbyły się w czerwcu i lipcu 1968 roku na czechosłowackim terytorium. W ten sposób siły Układu Warszawskiego zyskały okazję do dokładnego rozpoznania terenu, dróg i rozmieszczenia jednostek Armii Czechosłowackiej. W ćwiczeniach uczestniczyły polskie sztaby, w tym dowództwo 10. Dywizji Pancernej, co de facto stało się fundamentem późniejszego sprawnego ataku. Ostatnią próbą dyplomatyczną były rozmowy w Ciernej nad Cisą, które odbyły się na przełomie lipca i sierpnia. Radzieccy politycy starali się wywrzeć presję na Dubčeku, jednak mimo osiągnięcia pozornego porozumienia w Moskwie już wcześniej zapadła decyzja o użyciu siły. 15 lipca 1968 roku w Warszawie sformułowano list pięciu partii komunistycznych, który de facto stanowił ultimatum – bezpieczeństwo Czechosłowacji uznano za wspólną sprawę całego obozu socjalistycznego, co później stało się podstawą doktryny Breżniewa. Polska armia w gotowości Udział Polski w inwazji był planowany z ogromnym rozmachem. Na polecenie generała Wojciecha Jaruzelskiego, ówczesnego ministra obrony narodowej, pod koniec lipca sformowano 2. Armię Wojska Polskiego. Był to związek operacyjny, utworzony głównie na bazie Śląskiego Okręgu Wojskowego i wzmocniony dodatkowymi jednostkami z Warszawy i Krakowa. Dowództwo nad 2. Armią objął generał brygady Florian Siwicki, wówczas szef sztabu Śląskiego Okręgu Wojskowego. Była to nominacja kluczowa. Siwicki, postrzegany jako sprawny, lojalny oficer, cieszył się dużym zaufaniem radzieckich dowódców. Całość sił interwencyjnych podlegała marszałkowi Iwanowi Jakubowskiemu, natomiast polskie jednostki operowały w ramach 1. Grupy Wojsk „Północ”, którą dowodził radziecki generał Iwan Pawłowski. W skład grupy weszły także: Gwardyjska Armia Pancerna, Gwardyjska Armia Pancerna. Polskie zadania operacyjne koncentrowały się na zajęciu obszaru północnych i wschodnich Czech. Chodziło o odcięcie strategicznych połączeń kolejowych i drogowych oraz zneutralizowanie stacjonujących tam jednostek czechosłowackich. Noc inwazji Operacja „Dunaj” rozpoczęła się w nocy z 20 na 21 sierpnia 1968 roku, o godzinie 23:00. Była to jedna z największych operacji powietrzno-lądowych w powojennej Europie. Już o 22:00 radzieccy żołnierze z 11. Dywizji Powietrznodesantowej wylądowali na lotnisku Ruzyně w Pradze, przejmując kontrolę nad ruchem lotniczym i otwierając drogę dla kolejnych transportowców z ciężkim sprzętem. Polskie oddziały ruszyły niemal jednocześnie. Główne kolumny 11. Dywizji Pancernej i 4. Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej przekroczyły granicę w okolicach Lubawki i Mieroszowa. O północy w czechosłowackim radiu zamiast hymnu czy komunikatów rządowych rozbrzmiał popularny polski hit zespołu No To Co – „Po co mi ten kwiat czerwony”. Był to sygnał, że kontrola nad sferą informacyjną została przejęta przez siły interwencyjne. Do rana 22 sierpnia większość wyznaczonych celów w polskiej strefie operacyjnej została osiągnięta. Wojsko Polskie obsadziło kluczowe miasta: Hradec Králové, Pardubice, Trutnov i Šumperk. Armia najechanego kraju była w zasadzie bezsilna. Zgodnie z rozkazem prezydenta Ludvíka Svobody, żołnierze nie stawiali oporu zbrojnego, choć w wielu miejscach dochodziło do napiętych incydentów. Polscy oficerowie wspominali później, że czuli „moralnego kaca”, widząc zdziwienie i pogardę w oczach czeskich kolegów, z którymi jeszcze kilka tygodni wcześniej ramię w ramię uczestniczyli w manewrach. Plama na honorze armii W zamyśle strategicznym interwencja była bezkrwawa. Należy jednak podkreślić, że okupacyjna rzeczywistość miała też tragiczne skutki. Najmroczniejszym symbolem polskiej obecności w Czechosłowacji stała się zbrodnia w Jiczynie, dokonana 7 września 1968 roku. Nie mówimy tu o zaplanowanej operacji wojskowej, a o rezultacie całkowitego rozprężenia dyscypliny i demoralizacji żołnierzy, stacjonujących w nieprzyjaznym środowisku. Wieczorem pięciu żołnierzy stacjonujących w Úlibicach spożywało alkohol. Po wypiciu znacznej ilości mocnego trunku szeregowy Stefan Dorna oraz starszy szeregowy Zygmunt Zapasa wyruszyli do centrum Jiczyna. Tam doszło do sprzeczki z grupą czeskich cywilów. Pijany i agresywny Drona odbezpieczył karabin i otworzył ogień do przypadkowych ludzi i żołnierzy, którzy próbowali go powstrzymać. Zginęło dwoje cywilów, Jaroslav Veselý i Zdenka Klimešová. Siedem osób zostało rannych, w tym dwaj polscy żołnierze, których napastnik postrzelił, gdy próbowali go obezwładnić. Okrucieństwo polskiego żołnierza było porażające. Rannego dobił serią strzałów w głowę. Jedną z przypadkowych kobiet pobił, a drugą – próbował zgwałcić. Po zatrzymaniu został skazany przez sąd w Kłodzku na karę śmierci, którą później zamieniono na 25 lat więzienia. Krzyk w obronie honoru narodu Polskie społeczeństwo nie przyglądało się biernie tym wydarzeniom. W wielu miastach na murach pojawiały się hasła potępiające inwazję. Polska sekcja czechosłowackiego radia w Ostrawie i redakcja „Głosu Ludu” otwarcie potępiły „braterską pomoc”. Najgłośniejszą i najtragiczniejszą formę przybrał jednak protest Ryszarda Siwca. 8 września 1968 roku, podczas ogólnokrajowych dożynek na Stadionie Dziesięciolecia w Warszawie ten 59-letni filozof i były żołnierz Armii Krajowej dokonał aktu samospalenia. Na trybunach zasiadali najwyżsi dygnitarze z Gomułką i Cyrankiewiczem na czele, a wokół znajdowało się 100 tysięcy widzów. O 12:15, gdy na murawę wbiegła młodzież tańcząca poloneza, Siwiec rozrzucił ulotki o treści: „Za naszą i waszą wolność! Honor i Ojczyzna!”, oblał się benzyną i podpalił. Płonąc, nie pozwalał się ugasić, krzycząc: „Protestuję przeciwko agresji na bratnią Czechosłowację!” i „Usłyszcie mój krzyk!”. Następstwa inwazji Ostatnie polskie jednostki opuściły terytorium Czechosłowacji 12 listopada 1968 roku o 7:00. Skutki polityczne interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji były katastrofalne. Rozpoczął się proces „normalizacji”, który oznaczał całkowite odejście od reform Praskiej Wiosny. Aleksander Dubček został zmuszony do ustąpienia, a jego miejsce zajął Gustáv Husák. W sferze międzynarodowej inwazja została „zalegalizowana” przez Doktrynę Breżniewa, która głosiła, że suwerenność państw socjalistycznych jest ograniczona interesem całego bloku. Zasada ta stała się ideologicznym fundamentem radzieckiej dominacji w Europie Środkowej aż do końca lat 80. Mówiąc o następstwach operacji „Dunaj”, nie można przemilczeć jej wpływu na relacje polsko-czeskie. Dla Czechów i Słowaków Polacy na długo przestali być „bratnim narodem”, a stali się częścią okupacyjnej machiny, która zdławiła ich najpiękniejszy zryw demokratyczny. Za udział w tym haniebnym czynie polska strona przeprosiła dopiero po upadku komunizmu. Rany w końcu zaczęły się zabliźniać, jednak cień 1968 roku powracał wielokrotnie w dyskusjach o wspólnej historii. Źródło: National Geographic Polska Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Na Słowacji odkryto dwa nieznane minerały. Mogą „pomóc” w poszukiwaniach złota
Dwa nieznane minerały odkryte w słowackich górach mogą pomóc wyjaśnić, jak powstają wyjątkowo bogate złoża złota i srebra. Wyniki analiz rzucają nowe światło na procesy geologiczne typu „bonanza”. To odkrycie może mieć znaczenie nie tylko naukowe, ale i gospodarcze.
Słowacja ma wyjątkowo długą i barwną historię odkryć geologicznych. Od XVIII wieku na jej terenie zidentyfikowano aż 35 nowych minerałów. W ostatnich latach kraj ten przeżywa prawdziwy naukowy „boom” w tej dziedzinie. Niedawno w miejscowości Betliar odkryto ferriandrosyt-(Ce), za co młody badacz Pavol Myšľan otrzymał prestiżową nagrodę. Odkrywanie nowych minerałów nie jest tylko naukową ciekawostką. Takie znaleziska pozwalają poznać prehistorię naszej planety i warunków, w jakich ulegała ona przekształceniom. I umożliwiają sprawniejsze poszukiwania cennych kruszców. Tajemnica wzgórza Šibeničný Najnowsze badania skupiły się na stanowisku Šibeničný vrch w pobliżu miejscowości Nová Baňa. Międzynarodowy zespół, prowadzony przez ekspertów ze Słowackiej Akademii Nauk, prowadził tam szczegółowe analizy. Naukowcy badali unikatowy typ mineralizacji srebra i złota, zwany typem „bonanza”. Nazwa ta nie jest przypadkowa – nawiązuje do wyjątkowo bogatych złóż kruszców. Prace wymagały ogromnej precyzji, ponieważ badane obiekty są mniejsze niż ziarnka piasku. W zespole znaleźli się specjaliści ze Słowacji, Czech, Niemiec i Danii. Ich wspólny wysiłek pozwolił na dokładne zbadanie struktury atomowej nieznanych dotąd substancji. Wnioski opublikowali na łamach czasopisma „American Mineralogist”. Mikroskopijne skarby pod lupą Badaczom udało się znaleźć dwa nieznane minerały: auropolybazyt i auropearceit. Są to minerały z grupy polbazytów, które występują w formie nieregularnych ziaren. Ich wielkość nie przekracza 0,2 milimetra, co można to porównać do grubości ludzkiego włosa lub drobinki pyłu. Nowo opisane minerały są ciemnoszare lub czarne i posiadają charakterystyczny metaliczny połysk. – To odkrycie znacząco poszerza naszą wiedzę na temat minerałów należących do grupy polibazytów i dostarcza nowych informacji na temat powstawania w przyrodzie nagromadzeń srebra i złota typu bonanza – wyjaśnia Martin Števko z Instytutu Nauk o Ziemi SAS. Dlaczego to odkrycie jest ważne? To odkrycie znacznie poszerza naszą wiedzę na temat tego, jak w naturze powstają bogate akumulacje metali szlachetnych. Naukowcy ustalili, że nowo rozpoznane minerały powstały z płynów o niskim zasoleniu, które potrafiły transportować metale szlachetne, ale nie przenosiły miedzi, ołowiu czy cynku. Zrozumienie tych procesów ma ogromne znaczenie dla gospodarki, bo pomaga to przewidywać, gdzie mogą znajdować się inne złoża ważnych surowców, takich jak lit czy metale ziem rzadkich. Nowo odkryte minerały nie będą raczej głównym celem wydobycia ze względu na ich rozmiar, ale mogą pełnić rolę „drogowskazów” dla naukowców i firm górniczych, gdzie skrywają się najcenniejsze metale. Źródła: American Mineralogist, The Slovak Spectator Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Urokliwa wieś niedaleko polskiej granicy mierzy się turystycznym problemem. Obiekt może opuścić listę UNESCO
Głosy mieszkańców słowackiej wsi Vlkolínec pokazują, że wraz ze wzrostem prestiżu danego miejsca nie zawsze rośnie komfort życia jego mieszkańców. Tłumy turystów, które zaczęły oblegać miejscowość po wpisaniu jej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, na trwałe zmieniły lokalny krajobraz i codzienne funkcjonowanie wsi. Dziś mieszkańcy apelują o wykreślenie Vlkolínca z tego zaszczytnego grona i przywrócenie normalności w swojej miejscowości.
Wieś Vlkolínec została w 1993 roku wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Gremium doceniło oryginalną drewnianą architekturę, której powstanie datuje się na XIX wiek. Innym czynnikiem, dzięki któremu wioska została włączona do tego prestiżowego grona, był fakt, że Vlkolínec był wówczas zamieszkiwany przez niemal 30 osób. 33 lata później liczba mieszkańców słowackiej wsi jest zdecydowanie mniejsza, a jednym z powodów tego stanu rzeczy jest wzrost turystycznej popularności tego urokliwego miejsca. Dom jak muzeum – z czym musi się mierzyć Vlkolínec? Vlkolínec stał się jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych naszego południowego sąsiada. Co roku wioskę odwiedza około 100 tys. turystów, chętnych zanurzyć się w realiach XIX-wiecznej wsi. Problem polega na tym, że większość odwiedzających, podziwiając piękno tamtejszej zabudowy, nie bierze pod uwagę komfortu życia jej mieszkańców. Choć w Vlkolíncu znajdują się pokazowe domostwa udostępnione do regularnego zwiedzania, spragnieni wrażeń turyści zaglądają również do innych – zamieszkanych – domów, zakłócając w ten sposób codzienne życie mieszkańców. Obywatele słowackiej wsi podkreślają, że problem nadmiernego ruchu turystycznego pojawił się po wpisaniu osady na listę UNESCO. Od tamtej pory odwiedzający przestali traktować Vlkolínec jako miejsce czyjegoś życia, rozpoczynając intensywną ekspansję turystyczną. Drewniane chałupy wraz z ich mieszkańcami – w oczach przyjezdnych – stały się namacalnymi eksponatami skansenu etnograficznego, w który przeobrażono wieś. Jak turystyka zmieniła słowacką wieś? Mieszkańcy Vlkolíńca muszą mierzyć się z wieloma problemami wynikającymi ze zmian zachodzących w osadzie. Wzmożony ruch turystyczny przyczynił się m.in. do masowej emigracji z wioski – od 1993 roku, kiedy została wpisana na listę UNESCO, populacja miejscowości zmniejszyła się niemal o połowę. Obecnie na stałe osadę zamieszkują cztery rodziny, łącznie 14 osób. Zmiany dotyczą również wyglądu współczesnego Vlkolíńca. Niepohamowany napływ turystów wymusił na zarządcach wprowadzenie licznych zakazów. Problem w tym, że restrykcje te często nie są przestrzegane. Mimo obowiązującego zakazu poruszania się po wsi rowerami, mieszkańcy regularnie skarżą się na turystów wybierających właśnie ten środek transportu. Miejscowość dotknęło także zjawisko komercjalizacji turystyki. Mnożące się stoiska z pamiątkami oraz bary serwujące jedzenie na wynos rażąco kłócą się z oryginalnym wyglądem wioski. Niekontrolowany rozwój turystyki prowadzi do sytuacji, w której rdzenni mieszkańcy zaczynają mieć mniej praw niż przyjezdni, zatrzymujący się na chwilę turyści. Już teraz obywatele Vlkolíńca nie mogą hodować zwierząt, ani uprawiać niewielkich działek, co dawniej było naturalnym elementem wiejskiego życia. Czy wieś opuści prestiżowe grono UNESCO? Ekspert ds. dziedzictwa kulturowego Miloš Dudáš podkreśla, że Vlkolínec został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO ze względu na swój „żywy” charakter. To fakt, że wieś była faktycznie zamieszkana, sprawił, iż nie była ona „martwym skansenem”, lecz tętniącym życiem miejscem z unikalną drewnianą architekturą. Problem polega na tym, że popularyzacja osady przyniosła jej zarówno prestiż, jak i odebrała – wcześniej docenianą – autentyczność. Wieloletni mieszkaniec Vlkolíńca, Anton Sabucha, w rozmowie ze słowackim dziennikiem „Denník N” mówi o działalności międzynarodowej organizacji wprost: – UNESCO chroni domy, ale nie ludzi. Słowa te w jasny sposób pokazują, jak mieszkańcy wsi postrzegają przynależność do listy UNESCO. Pozostaje jednak pytanie, czy ewentualne wykreślenie Vlkolíńca z listy faktycznie doprowadziłoby do zmniejszenia liczby turystów. Pewne jest natomiast, że konserwatorskie restrykcje narzucone przez organizację z siedzibą w Paryżu byłyby wówczas łatwiejsze do zniesienia. Nie jest to jednak jedyna – ani nawet największa – bolączka mieszkańców tej słowackiej wioski. Źródło: The Slovak Spectator Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Nowy gatunek zwierzęcia odkryty w sercu Tatr. Wśród odkrywców naukowcy z Uniwersytetu Łódzkiego
Ta historia dowodzi, że nieznane gatunki można odkryć nawet w doskonale rozpoznanych i bliskich środowiskach. Międzynarodowy zespół naukowców, w którym brali udział także Polacy, właśnie odkrył nowy gatunek zwierzęcia w jednaj z jaskiń w Tatrach Niskich, na terenie Słowacji.
Wprawdzie nie jest duży i jest „tylko” widłonogiem – ale to zupełnie nieznany nauce gatunek. Elaphiodella droppai – bo taką otrzymał nazwę – zamieszkuje wypełnione wodą szczeliny głęboko w jaskiniach. A na pewno w jednej: jego obecność odkryto w Demianowskiej Jaskinii Wolności na Słowacji. Nowy gatunek opisano właśnie w artykule naukowym, opublikowanym w czasopiśmie „Zoologica Scripta”. Polscy i słowaccy naukowcy badają tatrzańską jaskinię Wilgotne środowisko Jaskinii Wolności było badane przez międzynarodowy zespół naukowców, w którego skład weszli biolodzy związani z Katedrą Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii Uniwersytetu Łódzkiego: prof. Dr hab. Michał Grabowski, Andrea Desiderato oraz Michal Rendoš (dziś na Uniwersytecie Preszowskim). Jednym z autorów artykułu jest też Maciej Karpowicz z Katedry Ekologii Wód Uniwersytetu w Białymstoku. Reszta autorów badania to Słowacy. Nieznany nauce skorupiak Nowo odkrytego widłonoga tak opisują sami naukowcy: „Kim jest nowy bohater? To maleńki skorupiak, który jest stygobiontem – wyspecjalizowanym mieszkańcem wód podziemnych. Gatunek ten żyje w tzw. epikrasie, czyli systemie mikroszczelin wypełnionych wodą, znajdującym się tuż nad stropem jaskini. To właśnie stamtąd, wraz z wodą przesączającą się przez skały, trafia do jaskiniowych nacieków.” Gatunek udało się odkryć dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii: mikroskopii elektronowej SEM oraz analizie DNA. Łacińska nazwa widłonoga nawiązuje do nazwiska Antona Droppy – pioniera badań speleologicznych w tym regionie Słowacji. Jaskinie. Rezerwuar bioróżnorodności Naukowcy podkreślają, że niedostępne środowisko jaskiniowych wód to „laboratorium ewolucji”, gdzie potencjalnie może żyć jeszcze wiele zupełnie nieznanych nauce gatunków. „Izolacja tworzy gatunki: badania dowodzą, że specyficzne warunki w epikrasie sprzyjają powstawaniu unikalnych, lokalnych gatunków, które nie występują nigdzie indziej na świecie. (…) Nowodkryty gatunek wykazuje znaczną zmienność morfologiczną, co sugeruje, że procesy ewolucyjne w podziemnych laboratoriach natury wciąż wykazują dużą dynamikę!” – tłumaczą w mediach społecznościowych naukowcy. Widłonogi – maleńcy mieszkańcy wszystkich wód na Ziemi Niegościnne i odizolowane wody w Jaskinii Wolności to dla widłonogów nic nadzwyczajnego. Te organizmy zasiedlają niemal każde wilgotne środowisko na Ziemi – od wszystkich oceanów i wód słodkich po wilgotny mech, piasek plaż, a nawet korę drzew tropikalnych. Jak dotąd opisano ponad 13 tysięcy ich gatunków. Źródła: Katedra Zoologii Bezkręgowców i Hydrobiologii UŁ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Trybecz to góry owiane mroczną legendą. Podobno ludzie znikają tam bez śladu
Trybecz pozornie nie wyróżnia się niczym szczególnym. Niewysokie, gęsto porośnięte lasem pasmo górskie jest dosłownie usiane szlakami, także tymi łatwo dostępnymi. To czyni je niezwykle popularnym celem górskich wyzwań. Miejsce w sam raz na weekendową wycieczkę? Tak, jednak nie można nie wspomnieć, że słowackie góry skrywają mroczną legendę, która, paradoksalnie, zamiast odstraszać, przyciąga wszystkich spragnionych dreszczyku emocji.
Spis treści: Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Walory przyrodnicze Trybecza Ludzie znikają tam bez śladu? Słowackie Karpaty kojarzą się nam przede wszystkim z Tatrami i nic w tym dziwnego. Ze względu na niewielką odległość od granicy z Polską, tamtejsze szczyty i doliny są tłumnie oblegane przez przyjezdnych z kraju nad Wisłą. Nie można jednak nie wspomnieć, że od kilku lat popularnym celem wycieczek jest jeszcze jedno słowackie pasmo w łańcuchu Karpat – Trybecz. Góry te nie są tak wysokie i spektakularne jak Tatry, a wierzchołki ich szczytów nie stanowią dużego wyzwania, nawet dla niedoświadczonych górołazów. Trybecz, nazywany „słowackim trójkątem bermudzkim”, przyciąga czymś innym – mroczną reputacją. Niewysokie pasmo w zachodniej Słowacji Pasmo Trybecz, zaliczane do Łańcucha Wielkofatrzańskiego w Centralnych Karpatach Zachodnich, rozciąga się w zachodniej Słowacji, wzdłuż doliny Nitry na osi południowy zachód – północny wschód. Mierzy około 50 km długości i około 18 km szerokości. Przecina trzy jednostki administracyjne: kraj trenczyński, nitrzański i bańskobystrzycki. Na południowym zachodzie graniczy z rozległą Niziną Naddunajską, która sięga aż do jego podnóża. Z tej strony pasmo wznosi się stromo, a jego najwyższe wzniesienia są doskonale widoczne z równin. Na północnym zachodzie opada w kierunku Kotliny Górnonitrzańskiej, która oddziela je od Gór Strażowskich. W swojej północno-wschodniej części, Trybecz łączy się z pasmem Ptacznika za pośrednictwem grzbietu, stanowiącego jego naturalne przedłużenie. Najwyższe szczyty Trybecza Najwyższym szczytem pasma jest Wielki Trybecz. Góra osiąga wysokość 829,6 m n.p.m. Jest zlokalizowana w obszarze głównego grzbietu, w połowie drogi między miastami Topoľčany i Zlaté Moravce. Wielki Trybecz jest gęsto zalesiony, ale sam wierzchołek pozostaje częściowo „czysty”. Jednak o spektakularnych widokach można zapomnieć. Polana z każdej strony otoczona jest drzewami. Większymi walorami krajobrazowymi cechują się polany, które mija się w drodze na szczyt. Widać stamtąd między innymi Małe Karpaty i Inovec, najwyższy szczyt Gór Inowieckich. Inne szczyty pasma, które w tym rejonie są często uwzględniane w wyzwaniach górskich, to: Vojšín (819 m n.p.m.), Mały Trybecz (769 m n.p.m.), Velká Ostrá (745 m n.p.m.), Javorový vrch (731 m n.p.m.), Medvedí vrch (710 m n.p.m.). Ze względu na bliskość miasta Nitry, co przekłada się na łatwą dostępność, sporą popularnością cieszy się niewysoki, bo mierzący 588 m n.p.m. Zobor, wyznaczający południowo-zachodni kraniec pasma. Walory przyrodnicze Trybecza Trybecz nie należy do najwyższych gór Słowacji, za to cechuje się dużymi walorami przyrodniczymi. Znaczną część pasma, zwłaszcza jego południowe i centralne partie, obejmuje obszar chronionego krajobrazu Ponitrie. Przeważają tam lasy liściaste z dominacją dębu i grabu. W wyższych partiach rośnie również buk. Na południu, gdzie uwidacznia się wpływ cieplejszego klimatu Niziny Naddunajskiej, można natrafić na gatunki ciepłolubne. Na południowych i południowo-zachodnich stokach Zoboru wyznaczono rezerwat przyrody Zoborská lesostep, w którym chronione są cenne murawy stepowe, gdzie wiosną kwitną rzadkie rośliny. Należą do nich miłek wiosenny i sasanka wielkokwiatowa. Trzeba też wspomnieć, że rośnie tam Thalaspi jankea, rzadka roślina z rodziny kapustowatych. Na Słowacji występuje tylko w obszarze pasma Trybecza i Gór Inowieckich. Fauna pasma Fauna pasma jest bogata i różnorodna, co wynika ze zróżnicowania terenu, klimatu i flory. W lasach licznie występują jelenie szlachetne, sarny i dziki, a także lisy, borsuki i kuny. Można też spotkać tam introdukowane muflony i daniele. Wśród drapieżników należy wymienić rysia euroazjatyckiego (populacja jest nieliczna i rozproszona), sporadycznie pojawiają się tam wilki. Na niebie można zaobserwować orlika krzykliwego, myszołowa i jastrzębia zwyczajnego. Żyją tam także liczne gatunki sów, między innymi puchacz, puszczyk uralski i sóweczka. W niektórych częściach można usłyszeć charakterystyczne odgłosy głuszca. Gady i płazy są reprezentowane przede wszystkim przez żmiję zygzakowatą, zaskrońca zwyczajnego, jaszczurkę żyworodną, traszki i żaby. Wśród bezkręgowców szczególnie wyróżniają się związane ze starymi lasami dębowymi chrząszcze, w tym kozioróg dębosz i pachnica dębowa. Ludzie znikają tam bez śladu? Po 2018 roku pasmo Trybecz zaczęło odwiedzać coraz więcej turystów z Polski. Wzrost zainteresowania tymi górami zbiegł się z polską premierą powieści „Szczelina” autorstwa Jozefa Kariki. W tej mrożącej krew w żyłach opowieści fikcja literacka miesza się z faktami. Należy bowiem wspomnieć, że od około 100 lat w okolicy Trybecza pojawiają się doniesienia o tajemniczych zaginięciach. Podobno osoby, które zabłądziły w górach Trybecza, opowiadają o zjawiskach, które wykraczają poza zwykłą dezorientację. W wielu relacjach pojawiają się doniesienia o nagłej, niepokojącej utracie poczucia czasu i przestrzeni. Kolejnym powtarzającym się motywem jest niepokojąca cisza, która nagle zapada w lesie, tłumiąc wszelkie odgłosy przyrody. To wszystko ma prowadzić do paniki i irracjonalnych zachowań. To trwa od prawie 100 lat Do pierwszego udokumentowanego zaginięcia doszło tam w 1929 roku. Podczas pełnienia obowiązków służbowych leśniczy Štefan Samšal przepadł bez śladu. Kilkumiesięczne poszukiwania nie przyniosły rezultatu. Mężczyzna nie został odnaleziony. Kolejną „ofiarą gór” była Mária Šlajserova, która w 1930 roku zaginęła na trasie z Mankoviec do Zlatna. Cztery lata później zaginął pracownik kamieniołomu. Nie wszyscy, którzy zgubili się w górach, przepadli bez śladu. W 1939 roku Walter Fischer nie wrócił ze spaceru. Kilka miesięcy później pojawił się przy Zlatych Moravcach. Znaleziono go nieprzytomnego i poranionego. Jego ciało pokrywały poparzenia. Mężczyzna nie doszedł do siebie po tym wydarzeniu. Został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, gdzie doczekał końca swoich dni. Fakty czy mity? Należy podkreślić, że wiele głośnych przypadków zaginięć nie znajduje potwierdzenia w policyjnych kronikach. W ludowych przekazach, gdzie opowieść często bierze górę nad faktami, przeinaczenia, ubarwienia i hiperbole nie są niczym niezwykłym. W Trybeczu nie drzemie żadna nadprzyrodzona siła, ale faktem jest, że do zaginięć dochodzi tam często. Od 1999 do 2019 roku policja z Nitry odnotowała 7 takich przypadków. Najprawdopodobniej winni temu byli sami nieostrożni turyści. Szlaki są tam kiepsko oznakowane, więc przy braku uwagi łatwo można zgubić drogę w lesie. Należy też wspomnieć, że w obszarze pasma znajdują się liczne zapadliska, jaskinie i nieczynne szyby kopalniane. To może wyjaśniać przypadki tajemniczych zaginięć. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Polskie Monte Carlo” – Czesi i Słowacy zachwyceni nadbałtyckim kurortem
Czesi i Słowacy coraz częściej wybierają Sopot na wakacje – zachwyceni architekturą, klimatem i kuchnią, okrzyknęli to miasto „polskim Monte Carlo”. A wszystko dzięki wygodnym połączeniom i bogatej ofercie kultury, relaksu i rekreacji.
Spis treści: Nowy hit wakacyjny z południa Europy: Polacy znają, Czesi i Słowacy właśnie odkrywają Z Pragi nad Bałtyk szybciej niż myślisz Sopot: kurort, klimat, kultura 5 rzeczy, które Czesi i Słowacy najbardziej cenią w Sopocie Sezon letni, ale nie tylko Te liczby robią wrażenie! Czy Sopot stanie się nowym must-see dla Czechów i Słowaków? Jeszcze kilka lat temu południowi sąsiedzi Polski wybierali na urlop raczej sprawdzone kierunki – Chorwację, Włochy, Słowenię czy Austrię. Tymczasem od 2023 roku widać wyraźny zwrot: nadbałtyckie kurorty, zwłaszcza Sopot i całe Trójmiasto, zyskują ogromną popularność. Dziennikarze słowaccy nazywają Sopot „Polskim Monte Carlo”, a Czesi pytają w punktach informacji turystycznej nie tylko o plaże, ale też rejsy, muzea i lokalne specjały. To nie chwilowa moda – to efekt rosnącego zainteresowania kulturą Pomorza, komfortowego dojazdu i pozytywnego wizerunku regionu w zagranicznych mediach. Trudno się dziwić, plaża w Sopocie zyskała opinię jednej z najlepszych na świecie. Nowy hit wakacyjny z południa Europy: Polacy znają, Czesi i Słowacy właśnie odkrywają Sopot od lat przyciąga polskich turystów, ale dziś zyskuje nowych gości z innych krajów. Jak donosi słowacki magazyn podróżniczy „Teleplus”, Sopot to dla Czechów i Słowaków prawdziwe odkrycie. W reportażu zatytułowanym „Poľské Monte Carlo”, redakcja porównuje Sopot do uzdrowisk nad Adriatykiem, zwracając uwagę na klimat, dostępność i wyjątkową atmosferę. „Sopot je priamo pri mori, kde sa po globálnom oteplovaní teplota vody vyšplhá až na 19 stupňov. To Slovákov a Čechov dostane permanentne” („Sopot leży tuż nad morzem, gdzie w wyniku globalnego ocieplenia temperatura wody sięga aż 19 stopni. To całkowicie przekonuje Słowaków i Czechów”) – piszą słowaccy dziennikarze. Z Pragi nad Bałtyk szybciej niż myślisz Wzrost zainteresowania polskim Pomorzem to w dużej mierze efekt rozwoju infrastruktury. Autostrady łączące południe Polski z Trójmiastem, bezpośrednie loty z Pragi do Gdańska, a także nowe połączenia kolejowe sprawiają, że nawet z Bratysławy można dojechać nad Bałtyk w kilkanaście godzin. – Wyjazd z Czech czy Słowacji do Trójmiasta nie jest już czasochłonnym przedsięwzięciem – mówi Magdalena Węgrowicz z Pomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej. – Dzięki temu Sopot, Gdynia czy Łeba stały się bardzo przystępną alternatywą dla tłocznych kurortów południowej Europy. Sopot: kurort, klimat, kultura Jak podkreślają autorzy słowackiego reportażu, w Sopocie zachwyca nie tylko plaża. Zestawiają miasto z uzdrowiskami znanymi ze swojego kraju, jak Piešťany i wskazują na leczniczy mikroklimat polskiego kurortu, historię kąpieli morskich i elegancję kurortu: „Sopoty sú vyhľadávané kúpeľné mesto… vznikli z pôvodne rybárskej osady vďaka francúzskemu vojenskému lekárovi” (Sopot to popularne miasto uzdrowiskowe… powstały z dawnej osady rybackiej dzięki francuskiemu lekarzowi wojskowemu) – czytamy w słowackim artykule. Faktycznie – to w Sopocie już w XIX wieku odbywały się rytualne kąpiele morskie, a cesarz Wilhelm II przyznał miastu prawa miejskie. Współcześnie elegancka architektura Grand Hotelu i spacerowe bulwary nadal przyciągają turystów. 5 rzeczy, które Czesi i Słowacy najbardziej cenią w Sopocie Spacer po molo – największym drewnianym molo w Europie. Klimat i mikroklimat – idealny do spacerów, nawet poza sezonem. Rejsy wycieczkowe – m.in. na Westerplatte czy po Zatoce Gdańskiej. Kultura i historia – Muzeum II Wojny, Europejskie Centrum Solidarności, Muzeum Bursztynu. Kuchnia regionalna – smażony dorsz, śledzie, zupy rybne, ale też dania mięsne. Zarówno Czesi, jak i Słowacy coraz częściej doceniają lokalną gastronomię. Restauratorzy z Trójmiasta podkreślają, że południowi goście chętnie próbują bałtyckich ryb i regionalnych dań. Sezon letni, ale nie tylko Według danych Pomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej, najwięcej turystów z Czech przyjeżdża w okresie od maja do września. Jednak dzięki kampaniom promocyjnym, morsowaniu i atrakcyjnej ofercie wellness, Sopot przyciąga także jesienią i zimą. – Rozwijamy z POT działania marketingowe promujące Sopot także poza sezonem – podkreśla Magdalena Węgrowicz. – Widzimy realne zainteresowanie morsowaniem i ofertą SPA. Te liczby robią wrażenie! 2. miejsce Czechów wśród zagranicznych odwiedzających info punkty w Sopocie (po Niemcach). +60% wzrost liczby turystów z Czech w sezonie letnim 2023 vs 2022. Ok. 550 tys. osób z Czech odwiedziło region pomorski w 2024 roku. Czy Sopot stanie się nowym must-see dla Czechów i Słowaków? Na to wygląda. Miasto coraz częściej pojawia się w rankingach i rekomendacjach zagranicznych mediów. Słowacki magazyn podkreśla: „Je ak začínate bicyklovať, celé mesto obídete za večší nachm” (Sopot jest nie tylko piękny, ale i idealnie skrojony pod piesze i rowerowe wycieczki). Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Stary Smokowiec – górski kurort, który skradł serce królowej Elżbiety II
Odkryj miejsce, gdzie historia spotyka się z majestatycznymi Tatrami. Najstarsza osada w Tatrach Wysokich to miasto, gdzie powietrze pachnie świerkiem i nostalgią. Klimatyczne pensjonaty, ciche alejki i widok, którego nie zapomnisz – niezwykłe miejsce na weekend o każdej porze roku.
Spis treści: Szczyty doznań – szlaki turystyczne i inne atrakcje Kolejka po królewsku Hotel ze 100-letnią tradycją Dojazd Pierwsi turyści zawitali w region Tatr Wysokich ponad 350 lat temu, a wszystko za sprawą rozwoju kolei. Pierwszy pociąg dotarł tutaj bowiem w 1871 roku. To wyjątkowe miejsce, gdzie można cieszyć się spokojem w dolinach, a jednocześnie luksusem i relaksem w jednych z najlepszych hoteli. Mimo, że znane są jako najmniejsze z najwyższych gór na świecie, Tatry kryją wiele naturalnych perełek, klimatycznych oraz unikatowych miejscowości, takich jak Stary Smokowiec. Stary Smokowiec to najstarsza tatrzańska osada rekreacyjna, która znajduje się u podnóża Tatr Wysokich w Słowacji. Leży na wysokości 1010 m n.p.m. i czaruje swoją górską scenerią. Stanowi część administracyjnej struktury miasta Wysokie Tatry, a nieopodal znajduje się m.in. Tatrzańska Łomnica. Dowiedz się, co czyni Stary Smokowiec w Słowacji tak wyjątkowym. Szczyty doznań – szlaki turystyczne i inne atrakcje W Tatrach znajdziemy blisko 600 km oznakowanych szlaków turystycznych, odpowiednich dla miłośników pieszych wędrówek o różnych poziomach zaawansowania. Są tu zarówno leśne ścieżki i doliny dla początkujących, jak i ambitniejsze trasy prowadzące na wysokie szczyty. W regionie nie brakuje także tras „bez barier”, przystosowanych dla osób z niepełnosprawnościami. Podczas wizyty naszej redakcji w Starym Smokowcu wybraliśmy trasę trekkingową, która będzie odpowiednia dla większości turystów: Stary Smokovec – Hrebienok – Rainerova Chata – Vodopády Studeného potoka – Bilikova Chata – Stary Smokovec. Na każdym kroku towarzyszą nam zapierające dech w piersiach, majestatyczne widoki z dominującą sylwetką Łomnicy – drugiego najwyższego szczytu Tatr. Sielankowa atmosfera potrafi przywrócić wewnętrzny spokój i ukojenie. Podczas trasy mamy okazję zbliżyć się do potęgi natury, obserwując z bliska jej żywiołowość przy malowniczych wodospadach. Chwilę wytchnienia znajdziesz w urokliwej Bilikovej Chacie – miejscu, gdzie czas zdaje się płynąć wolniej. Ciekawostka: na trasie można spotkać tragarzy górskich – ostatnich szerpów Starego Kontynentu. Już od ponad 100 lat, na swoich plecach dostarczają oni niezbędne zaopatrzenie do górskich schronisk, do których nie prowadzi żadna droga. To piękna tradycja, która podkreśla wyjątkowość tego regionu. Kolejka po królewsku Ze Starego Smokowca na Hrebienok można dostać się nie tylko pieszo, korzystając z górskich szlaków, ale również wygodną kolejką linowo-terenową. W zaledwie kilka minut docieramy do stacji początkowej wielu górskich wędrówek – zarówno tych krótszych, jak i bardziej wymagających. Stary Smokowiec może poszczycić się wyjątkowym wydarzeniem – w 2008 roku miejsce to odwiedziła królowa Elżbieta II. Jak podawały brytyjskie media, była to pierwsza w historii wizyta monarchini w górskim kurorcie gdziekolwiek na świecie. Królowa Elżbieta II przyjechała do miasteczka wraz z księciem Filipem. Zostali powitani przez prezydenta Słowacji Ivana Gašparoviča i jego małżonkę Silvię. Para królewska wjechała kolejką linową na Hrebienok, gdzie spotkała się z lokalnymi mieszkańcami, przewodnikami górskimi, tragarzami i ratownikami. Książę Filip, chcąc upamiętnić niszczycielskie burze, które nawiedziły Tatry, zasadził przed Grand Hotelem Stary Smokowiec pamiątkową sosnę. Warto więc wybrać się na przejażdżkę śladami brytyjskiej królowej. Kolejka, którą podróżowała najdłużej panująca monarchini, zabierze cię na wysokość 1272 m n.p.m., gdzie czekają zapierające dech w piersiach widoki i czyste, górskie powietrze. Hotel ze 100-letnią tradycją Stary Smokowiec to przede wszystkim ponad stuletnia tradycja Grand Hotelu – wyjątkowego „staruszka”, który niezmiennie zachwyca swoją architekturą. Ten secesyjny klejnot z nutą luksusu to prawdziwa perełka regionu, położona w samym sercu miejscowości, tuż przy dolnej stacji kolejki na Hrebienok. Przyjazna atmosfera, troska o detale i niepowtarzalny klimat sprawiają, że hotel od dekad cieszy się niesłabnącym prestiżem. To idealne miejsce, by zafundować sobie odrobinę elegancji i wypoczynku w otoczeniu historii oraz tatrzańskiego splendoru. Na gości czekają tu tradycyjne potrawy regionu oraz kulinarna ciekawostka. To słynny deser: czekoladowa kula Królowej Elżbiety II, która na długo pozostaje w pamięci. Grand Hotel Bellevue nie ustępuje swojemu starszemu koledze. Oferuje ponad 140 eleganckich, nowoczesnych apartamentów, które z pewnością spełnią oczekiwania nawet najbardziej wymagających gości. Na szczególną uwagę zasługuje rozbudowane centrum odnowy biologicznej. Do dyspozycji gości są m.in. basen, jacuzzi, zabiegi borowinowe oraz szeroki wybór saun: fińska, solna, eukaliptusowa i ziołowa – idealne miejsce na relaks po dniu spędzonym w górach. Grand Hotel Bellevue był pierwszym hotelem z krytym basenem w ówczesnej Czechosłowacji. Dojazd Do Starego Smokowca można dostać się nie tylko samochodem, ale również wygodnie komunikacją publiczną. Miejscowość leży na trasie kolei elektrycznej łączącej Poprad z Tatrzańską Łomnicą, co zapewnia szybki i komfortowy dojazd z innych części regionu. Dzięki niej można łatwo przemieszczać się między popularnymi miejscowościami w regionie podziwiając po drodze malownicze krajobrazy Tatr. Co ciekawe, w Tatrach Wysokich wciąż kursują historyczne tramwaje na różne okoliczności. To nie tylko środek transportu, ale i atrakcja sama w sobie. Nasz ekspert Filip Nowek Od lat związany z mediami i komunikacją, z wykształcenia dziennikarz, który zawodowo rozwija się w obszarze marketingu. Pasjonuje się podróżami, które stanowią dla niego niewyczerpane źródło inspiracji – zarówno w pracy, jak i poza nią. Jest autorem przewodników po krajach europejskich oraz licznych zestawień i ciekawostek dotyczących największych miast świata. Uważnie obserwuje zmieniające się trendy w turystyce i sposoby odkrywania nowych miejsc. Po godzinach oddaje się swojej drugiej pasji – tenisowi, a także chętnie spędza czas w kinie, szukając historii, które poruszają i inspirują.
Niedźwiedź na celowniku. Jak słowacki rząd walczy z tymi drapieżnikami?
W kwietniu słowacki rząd wydał pozwolenie na odstrzał 350 niedźwiedzi do końca roku 2025. Decyzja ta jest pokłosiem tragedii, jaka miała miejsce 30 marca, kiedy to w efekcie spotkania z ze zwierzęciem zginał 59-letni turysta. Przyrodnicy i ekolodzy twierdzą, że pozwolenie na odstrzał łamie zasady ekologii.
Spis treści: Walka z drapieżnikiem Sprzeciw przyrodników Jak poradzić sobie ze zwierzętami? Niedźwiedzie i ludzie żyli wspólnie na terenie Słowacji od lat. Z uwagi na obfite zalesienie kraju (prawie połowa terenów pokrywają lasy), południowy sąsiad Polski był idealnym schronieniem dla zwierząt lubiących bezpieczeństwo i izolację od człowieka. Na zwiększenie częstotliwości ludzko-zwierzęcych spotkań może mieć wpływ ocieplenie klimatu skracające okres zimowej hibernacji. Powszechność występowania niedźwiedzi w środowisku zwiększyła się, a wraz z nią ryzyko kolejnych spotkań. Mimo to słowaccy przyrodnicy podkreślają, że liczba groźnych interakcji nadal jest względnie niska. Walka z drapieżnikiem Powtarzalność takich sytuacji sprawia, że tematem niedźwiedzi zainteresował się rząd oraz ogólnokrajowe media. W myśl zasady, że do publicznej świadomości łatwiej przedostają się wiadomości negatywne, w społeczeństwie udało się wywołać strach przed tymi ssakami. Naprzeciw obawom wyszedł słowacki rząd, który wydał pozwolenie na odstrzał 350 osobników tego gatunku. Do namierzania zwierząt zaczęto stosować drony z kamerami termowizyjnymi, dzięki którym polowania można uskuteczniać również w nocy. Kontrowersje wzbudziła także decyzja o zezwoleniu na sprzedaż mięsa z upolowanych niedźwiedzi brunatnych. Zabicie ok. 25–27 % krajowej populacji doprowadzi do pojawienia się setek kilogramów mięsa, które według słowackiego ministra środowiska Filipa Kuffa nadają się do sprzedaży i spożycia. Produkty będą dostępne dopiero po spełnieniu wymogów higienicznych i przebadaniu na obecność pasożytów. Sprzeciw przyrodników Rządowe działania spotkały się ze zdecydowanym sprzeciwem organizacji ekologicznych. Szczególnie protestuje słowacki Greenpeace, zwracając uwagę na instytucjonalną ochronę wszystkich gatunków niedźwiedzia brunatnego w Unii Europejskiej. Przyrodnicy podkreślają również konieczność przestrzegania zasad zrównoważonej ochrony przyrody, wedle której odstrzał tak dużej liczby niedźwiedzi wpłynie na ekosystem nie tylko Słowacji, ale i krajów sąsiadujących (np. Polski). Ubytek 350 niedźwiedzi mógłby chociażby wpłynąć na załamanie „łańcucha pokarmowego”, w którym drapieżniki spełniają bardzo ważną rolę. Jak poradzić sobie ze zwierzętami? Ekolodzy zwracają uwagę, że problem z niedźwiedziami należy rozwiązać poprzez działania profilaktyczne, a nie masowe zabijanie. Rzeczniczka słowackiego Greenpeace’u Miroslava Ábelová wymienia szereg rozwiązań, które mogłyby utrudnić niedźwiedziom spotkanie z człowiekiem. Są nimi np. ogrodzenia elektryczne, gumowa amunicja i specjalnie szkolone psy mające za zadanie odstraszanie większych zwierząt. Przy działaniach mających na celu zapobieganie potencjalnym spotkaniom warto również zwrócić uwagę na zdolności adaptacyjne niedźwiedzi. Przystosowują się one bowiem szybko do panujących warunków, zapamiętując np. tereny, na których turyści spożywają posiłki w trakcie górskich wędrówek. Sposoby wymienione przez słowacką ekolożkę mogłyby, po wcześniejszej diagnozie, przeorganizować przestrzenie tak, aby mogły w nich funkcjonować zarówno zwierzęta, jak i ludzie. Źródła: Polityka, BBC Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Liptów – region wiecznego lata. Jakie atrakcje czekają tu na turystów?
Liptów na Słowacji to idealna alternatywa dla zatłoczonego Zakopanego. Oferuje spokój, bajkowe widoki i masę atrakcji. A wszystko to zaledwie kilka kilometrów od polskiej granicy.
Spis treści: Mustang z dzikiej doliny Cała Słowacja w 15 minut Lato przez cały rok Przygoda na Wagu Z głową w obłokach Liptów znajduje się zaledwie godzinę jazdy od polskiej granicy. To miejsce jest naprawdę warte uwagi – oferuje mnóstwo niezapomnianych wrażeń i pozwala na prawdziwy reset. Otoczony przez Niżne Tatry, Tatry Zachodnie, Wielką Fatrę i Tatry Wysokie, zachwyca niezwykłym połączeniem majestatycznych gór i wody, niezależnie od pory roku. Odwiedziliśmy ten region i przetestowaliśmy najciekawsze atrakcje, jakie ma do zaoferowania. Możemy śmiało powiedzieć: tu naprawdę łatwo zapomnieć o codzienności. Mustang z dzikiej doliny Niezapomniana jazda konna pod Tatrami to doświadczenie jak z bajki. Pozwala odprężyć się w otoczeniu malowniczej przyrody. Z grzbietu konia możesz podziwiać zapierające dech w piersiach widoki na okoliczne góry – w szczególności majestatyczny szczyt Krywań. To jedna z tych chwil, podczas których łapiesz się na myśli: czy to dzieje się naprawdę? Cisza gór, rytmiczny krok konia i niepowtarzalne widoki sprawiają, że każda minuta tej wyprawy zapada głęboko w pamięć. Jest to zdecydowanie jedna z naszych ulubionych atrakcji regionu. Co ciekawe jest ona dostępna dla każdego – od kilkugodzinnych wypraw dla doświadczonych jeźdźców, po krótsze przejażdżki idealne dla początkujących. Wszystko odbywa się pod czujnym okiem doświadczonych instruktorów, co gwarantuje bezpieczeństwo i komfort. Ciekawostka: Krywań uznawany jest za symbol narodowy Słowaków. Występuje zarówno w hymnie, jak i w herbie Słowacji, a od 2009 roku jego wizerunek można znaleźć także na słowackich monetach eurocentów. Cała Słowacja w 15 minut W kameralnej przestrzeni i otoczeniu przyrody znajduje się miejsce, które zabierze cię w podróż po najważniejszych zabytkach Słowacji – Park Miniatur Mini Slovensko. Na powierzchni dostępnej dla zwiedzających rozmieszczone zostały wiernie odwzorowane modele znanych budowli, wykonane w skali 1:25. Dzięki temu z bliska możesz zobaczyć szczegóły architektoniczne takich perełek jak Zamek w Bojnowicach czy ten w Bratysławie. Podczas przechadzki na świeżym powietrzu – zarówno w gronie najbliższych, jak i w pojedynkę – warto zatrzymać się przy ruchomej makiecie kolejowej, na której kursuje kilka pociągów. To atrakcja, która z pewnością przyciąga uwagę zarówno dzieci, jak i dorosłych. To świetna okazja, by „zwiedzić całą Słowację” w jeden dzień. Lato przez cały rok Tatralandia to największy park wodny na Słowacji, który cieszy się ogromną popularnością nie tylko w regionie Liptowa, ale i w całym kraju. Na odwiedzających czekają kąpiele w termalnych, słonych oraz krystalicznie czystych wodach. Największym atutem kompleksu są jednak zjeżdżalnie, których jest aż 30. Robią niesamowite wrażenie i nic dziwnego, że bardzo często są porównywane są do tych z Dubaju. Hasło „Lato przez cały rok” nie jest pustym sloganem. Sześć zjeżdżalni dostępnych jest przez cały czas, a w strefie Tropical Paradise nawet zimą temperatura nie spada poniżej 30 stopni. W ofercie Tatralandii znajduje się również surfing, rozbudowane centrum wellness oraz Saunowy Świat Celtów, oferujący 21 różnorodnych kąpieli parowych i wodnych. To doskonała okazja, aby kompleksowo zregenerować ciało i umysł. Redakcja poleca: ośrodek Tatralandia to nie tylko świetna zabawa, ale także komfortowe zakwaterowanie w domkach czy apartamentach. Wybierając nocleg w tym ośrodku, zyskujesz nie tylko wygodę, ale także całodniowy dostęp do atrakcji aquaparku, który jest wliczony w cenę zakwaterowania. Przygoda na Wagu Rafting wydaje się być sportem wyłącznie dla zaawansowanych – nic bardziej mylnego! Wszystkie odcinki rzek, na których organizowane są spływy, są sklasyfikowane według poziomu trudności. To świetna propozycja dla osób aktywnych, które chcą połączyć ruch na świeżym powietrzu z dawką emocji. Rafting w Rużomberku na rzece Wag pozwoli cieszyć się spokojnymi falami i czarującymi zakątkami. Otaczająca przyroda i magiczne meandry znacznie zyskują z perspektywy wody. Doświadczony instruktor pomoże w pokonaniu trudniejszych odcinków, a przy okazji opowie wiele ciekawostek o rzece i okolicznych atrakcjach. Z głową w obłokach Jeśli myślicie, że emocje w Liptowie kończą się na górskich szlakach, termalnych kąpieliskach czy regionalnych przysmakach, to czas wzbić się ponad chmury! Dla entuzjastów niezwykłych widoków i lotniczych wrażeń przygotowano nie lada atrakcję. Lotnisko Jasna to wyjątkowe miejsce, które łączy w sobie kameralność prywatnego terminala z zachwycającym położeniem u stóp gór Niżnych Tatr. Stąd wyruszymy w niezapomnianą przygodę w chmurach i będziemy mogli podziwiać atuty regionu z perspektywy ptaka. Do dyspozycji odwiedzających oddany jest samolot Rockwell Commander 500A – dwusilnikowa maszyna klasy premium, która może pomieścić maksymalnie 5 pasażerów poza pilotami. Komfortowe wnętrze oraz miejsce przy oknie sprawiają, że podróż staje się nie tylko wygodna, ale przede wszystkim niezapomniana. Z góry będziecie mieli okazję zobaczyć, jak rozciąga się Liptowska Mara w otoczeniu zapierających w dech piersiach pasm górskich.
Oto turystyczny skarb Słowacji. Dla niektórych to miasto jest ciekawsze od Bratysławy
Koszyce, drugie najludniejsze miasto Słowacji, bez wątpienia należą do najatrakcyjniejszych miejsc na turystycznej mapie tego niewielkiego kraju. Zachwyca wspaniałymi zabytkami, a niektóre są tak nieoczywiste, że przyglądając się im, przeciera się oczy ze zdumienia. Co warto zobaczyć w Koszycach? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miasto otoczone górami Koszyce szczycą się długą historią Koszyce to miasto zabytków Jeszcze na początku XXI wieku turyści odwiedzali Słowację przede wszystkim ze względu na tamtejszą przyrodę. Wypad do miasta? Na taką formę spędzania czasu za naszą południową granicą decydowali się nieliczni. Powód? Bardzo prosty – szare, zaniedbane miasta nie prezentowały się atrakcyjnie. To już przeszłość. Słowacja już od jakiegoś czasu przyciąga nie tylko fantastycznymi parkami narodowymi i górskimi szlakami, a najlepszym tego dowodem są Koszyce. To zadziwiające, jak dziś prezentuje się to miasto. Miasto otoczone górami Koszyce znajdują się we wschodniej Słowacji. Największe miasto tej części kraju rozciąga się w malowniczej śródgórskiej Kotlinie Koszyckiej, na lewym brzegu rzeki Hornad. Na zachodzie obszar miasta ograniczają Góry Wołowskie, natomiast na wschodzie – Góry Tokajsko-Slańskie. Koszyce szczycą się długą historią Historia Koszyc rozpoczęła się w XIII wieku. Na przestrzeni wieków, miasto przechodziło z rąk do rąk. Miało wzloty i upadki, ślady dziejowych wydarzeń są tam widoczne do dziś. Okres prosperity Pierwsza pisemna wzmianka o Koszycach jest datowana na 1230 rok. 19 lat później osada otrzymała prawa miejskie, jako jedna z pierwszych na Węgrzech (do Królestwa Węgier tamtejsze tereny zostały włączone pod koniec XI stulecia). W XIV wieku Koszyce gromadziły kolejne przywileje, aż w 1347 roku Ludwik Wielki nadał im rangę wolnego miasta królewskiego. Zlokalizowane u zbiegu szlaków handlowych miasto przeżywało dynamiczny rozwój. W końcu Koszyce stały się drugim największym (po Bratysławie) ośrodkiem rzemiosła, handlu i kultury na Górnych Węgrzech. 17 września 1374 roku król nadał tam polskiej szlachcie szereg przywilejów, w zamian za uznanie praw do polskiej korony dla jego dzieci. Później nazwano je łącznie Przywilejem koszyckim. W XV wieku Koszyce stanęły na czele Pentapolitany, czyli wschodniosłowackiego związku miast. Okres upadku W 1556 roku w mieście rozpętał się katastrofalny w skutkach pożar. Już wtedy rozwój miasta znacząco spowolnił, a późniejsze walki z Turkami i wojny religijne zapoczątkowały jego upadek. Pod koniec XVI stulecia w mieście mieszkało ok. 10 tys. osób. W drugiej połowie XVIII wieku populacja zmniejszyła się o połowę. Miasto zaczęło dźwigać się z kolan dopiero, gdy ustały powstania antyhabsburskie i walki na tle wyznaniowym. Koszyce w XIX i XX wieku W XIX wieku w mieście zaczął rozwijać się przemysł. Proces ten przyspieszył, gdy w 1860 i 1870 roku miasto połączono liniami kolejowymi z Budapesztem i Morawami. 29 grudnia 1918 roku zamieszkane w większości przez Węgrów Koszyce zajęła armia czechosłowacka. Miasto włączono wówczas do nowo powstałego państwa. 2 listopada 1938 roku, na mocy pierwszego arbitrażu wiedeńskiego, wraz z pozostałymi terenami południowymi zostało anektowane przez Węgry. W 1945 roku, po zajęciu przez Armię Czerwoną, Koszyce stały się siedzibą rządu odrodzonej Czechosłowacji. Koszyce to miasto zabytków Zwiedzanie Koszyc najlepiej rozpocząć spacerem tamtejszymi nastrojowymi uliczkami. Jedną z najciekawszych jest ulica Hrnčiarska. Otoczona niską, kolorową zabudową, do dziś pozostaje rzemieślniczym centrum miasta. Swoje pracownie mają tam nie tylko szewcy i krawcy, ale także kowale i garncarze. Każdy może kupić tam wspaniałe wyroby artystyczne i przyjrzeć się pracy zręcznych rzemieślników. W okolicy starówki nie brakuje restauracji serwujących specjały lokalnej kuchni i przyjemnych kawiarni, w których można delektować się wyśmienitymi napojami. Gdy spacer da o sobie znać zmęczeniem odczuwanym w nogach, warto udać się do parku pomiędzy teatrem a katedrą. Można tam przysiąść przy ciekawej fontannie, nazywanej śpiewającą. Skąd ta osobliwa nazwa? Instalacja wyrzuca strugi wody w rytm 22 kurantów. Co jeszcze warto zobaczyć w Koszycach? Oto nasze propozycje. Pomnik Architektury Ludowej Zaczynamy na osiedlu Dargovských Hrdinov, od jednej z najniezwyklejszych i najmniej oczywistych atrakcji miasta. Mowa o Pomniku Architektury Ludowej – jedynym w swoim rodzaju dziele sztuki, które niektórych dziwi, a niektórych wręcz szokuje. Tę osobliwą instalację wykonał Tomáš ǅadoň, słowacki artysta wizualny. Składa się z trzech drewnianych stodół, ustawionych na... dachu dwunastopiętrowego wieżowca. Co ciekawe, są to autentyczne obiekty, których pierwotnymi lokalizacjami były Orawa i Spisz. ǅadoň odkupił je od właścicieli, wraz z pomocnikami rozebrał, przewiózł do Koszyc i zmontował na dachu budynku na ulicy Lidickie Namaste 1. Pytanie – w jakim celu? Pomnik Architektury Ludowej nie jest wyłącznie ekstrawagancką wizją artystyczną. Niezwykła instalacja skrywa w sobie przekaz. Drewniane stodoły wyrastające na betonowej bryle mają przypomnieć, jak kiedyś wszyscy żyli i skłonić do refleksji, zmuszając do postawienia sobie pytania – dokąd właściwie zmierzamy? Katedra św. Elżbiety Kolejnym ciekawym obiektem jest górująca nad miastem budowla – katedra św. Elżbiety. Tak jak opactwo westminsterskie, największy katolicki kościół na Słowacji zachwyca monumentalną bryłą i bogatym zdobnictwem. Budowana przez 130 lat (od 1378 do 1508 roku), gotycka świątynia stanęła na miejscu kościoła parafialnego, który spłonął w 1370 roku. Wewnątrz można podziwiać wspaniałe ołtarze: św. Elżbiety i Nawiedzenie Najświętszej Marii Panny. Pięknie prezentują się fragmenty fresków przedstawiających Ostatnią Wieczerzę i podwieszona pod sklepieniem statua Maryi Niepokalanie Poczętej. Najpierw warto jednak przyjrzeć się uważnie zewnętrznym murom. Pod względem artystycznym, najciekawiej prezentuje się portal północny, bogato zdobiony płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny biblijne. Najcenniejszą jest Sąd Ostateczny – dzieło wykonane w dwóch rzędach, ponad innymi wyobrażeniami. Ciekawostką są zdobiące rynny rzygacze, a zwłaszcza jeden. Przedstawia kobiecą głowę z wykrzywionymi w niepokojący sposób ustami. Podobno przedstawia żonę jednego z rzeźbiarzy. Kobieta ponoć nie wylewała za kołnierz, a rzeźba miała być dla niej czymś w rodzaju terapii szokowej. Mąż chciał jej w ten sposób pokazać, jak wygląda, gdy przesadzi. Pomnik Herbu Koszyc Obok katedry, za niewielkim ogrodem, znajduje się pomnik. Nie jest to dzieło imponujących rozmiarów, a jednak warto zatrzymać się przy nim, bowiem przedstawia pierwszy w historii Europy herb miejski. W 1347 roku król Ludwik Wielki podniósł Koszyce do rangi wolnego miasta królewskiego. Osiemnaście lat później mieszczanie wystąpili do władcy o nadanie herbu. Nie była to typowa prośba, bowiem do tamtej pory tego typu znaki rozpoznawcze były wyłącznym przywilejem rodowym. Król jednak przystał na to i tak oto w Koszycach rozpoczęła się historia herbów miejskich. Muzeum Wschodniej Słowacji W każdym mieście warto odwiedzać muzea, przede wszystkim po to, by poznać historię regionu i jego mieszkańców. Muzeum Wschodniej Słowacji ma jednak coś więcej do zaoferowania. To właśnie tam znajduje się jeden z największych i najcenniejszych skarbów, jaki kiedykolwiek odkryto. Na niesamowite znalezisko, znane jako Koszycki Złoty Skarb, przypadkowo natknęli się dwaj robotnicy budowlani. W 1935 roku wykonywali oni remont budynku Dyrekcji Finansowej. Kopiąc fundamenty w północno-wschodnim skrzydle, natrafili na miedzianą kasetkę, kształtem przypominającą bochenek chleba. Można wyobrazić sobie ich miny, gdy otworzyli wieko. Wewnątrz znajdowało się 2920 monet z różnych krajów (m.in. z Węgier, Hiszpanii, Niemiec, Bułgarii, Niderlandów, Austrii i Polski). Były też trzy medale i łańcuch długi na 214 cm. Wszystko wykonane z wysokiej próby złota. Skarb jest trzymany w muzealnym sejfie, a jego poszczególne części składowe przechowuje się w gablotach z pancernego szkła. Dom Rakoczego Kolejne interesujące muzeum działa w domu, w którym urodził się Franciszek II Rakoczy, węgierski przywódca powstania antyhabsburskiego. Tamtejsza ekspozycja jest związana przede wszystkim z życiem magnata, ale pozwala też poznać dzieje Słowacji i jej związku z Węgrami. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Oto jedno z tych miejsc, które trzeba odwiedzić. Kraina zachwyca historią, zabytkami i przyrodą
Orawa od lat cieszy się ogromnym zainteresowaniem wśród turystów. Nic dziwnego. Ta malownicza kraina skrywa nie tylko skarby przyrody, ale także bogatą historię, której świadectwem są wspaniale zachowane zabytki. Jakie atrakcje czekają tam na przyjezdnych? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Malownicza kraina pomiędzy górskimi grzbietami Orawa od paleolitu do XX wieku Orawa oferuje atrakcje dla każdego Słowacja wydaje się podobna do Polski, zarówno pod względem kultury, jak i krajobrazów. To niewielki kraj, więc wiele osób rozpatruje ją przede wszystkim w kategoriach idealnego miejsca na zimowy lub letni urlop w górach. Nic dziwnego. Pasm górskich jest tam dwa razy więcej niż u nas. Należy jednak podkreślić, że za naszą południową granicą można znaleźć coś więcej niż tylko górskie szlaki i świetnie przygotowane trasy narciarskie. Zwłaszcza na Orawie, czyli w krainie rozpościerającej się na słowacko-polskim pograniczu. Malownicza kraina pomiędzy górskimi grzbietami Orawa, historyczna kraina o powierzchni ok. 1900 kilometrów kwadratowych, swoimi granicami obejmuje północną część Słowacji i południowe tereny Polski. Należy jednak zaznaczyć, że po naszej stronie znajduje się jedynie niewielki fragment Górnej Orawy, w skład którego wchodzi 14 wsi w czterech gminach powiatu nowotarskiego. Granice Orawy ukształtowały się w toku trwającej wiele wieków działalności osadniczej. Od północy i wschodu ogranicza ją grzbiet wododziałowy Karpat Zachodnich, w obszarze Beskidu Żywieckiego na północy i Pasma Podhalańskiego na wschodzie. Na zachodzie granicę wyznaczają grzbiety Małej Fatry i Beskidu Żywieckiego, a na południu – Tatry Zachodnie, Góry Choczańskie i Szypska Fatra w obszarze Wielkiej Fatry. Kraina rozciąga się wzdłuż osi osi wyznaczonej przez dwie rzeki – Czarną Orawę płynącą od źródła do Jeziora Orawskiego oraz wypływającą z niego i uchodzącą do Wagu Orawę. Na północy sąsiaduje z Żywiecczyzną, na południu – z Liptowem. Wschodnimi i zachodnimi sąsiadami są odpowiednio Podhale i Kysuce. Orawa od paleolitu do XX wieku Nazwę wywodzącą się od jednoimiennej rzeki najprawdopodobniej nadały plemiona słowiańskie, jednak jej etymologia nie została ustalona. Badacze przypuszczają, że może nawiązywać do starosłowiańskiego wyrażenia „szumiąca rzeka”. O ile malowniczy obszar jako pierwsi nazwali Słowianie, to należy podkreślić, że historia osadnictwa na tym terenie rozpoczęła się wcześniej. Najstarsze ślady osadnictwa Najstarsze dowody bytności ludzi na terenie Orawy pochodzą ze schyłkowego paleolitu. Około 11 tysięcy lat temu okresowo żyły tam koczownicze plemiona, trudniące się zbieractwem i myślistwem. Koczownicze ludy interesowały się tym obszarem także w późnym neolicie. Stałe osadnictwo rozpoczęło się tam w epoce brązu. U jej schyłku i we wczesnej fazie epoki żelaza nastąpiło tam coś, co dziś określilibyśmy mianem boomu demograficznego. Tamtejsze grody istniały do IV wieku naszej ery. Wraz z początkiem wielkiej wędrówki ludów, Orawa opustoszała. Orawa w średniowieczu Kolejne ślady bytności ludzi na tym terenie pochodzą z przełomu wczesnego i dojrzałego średniowiecza. Wówczas zaczęły się tam wyraźnie zarysowywać polskie i węgierskie wpływy. W ramach organizacji silnego państwa, król Stefan I podzielił swój kraj na komitaty i mianował komesów, którzy mieli nimi zarządzać. Komitat orawski został powołany jako jeden z ostatnich. W XIII wieku kraina przestała figurować na liście dóbr królewskich i stała się własnością rodu Balassów. Rozpoczął się proces jej wyodrębniania. W tym czasie wzniesiono Zamek Orawski. W rękach króla ponownie znalazła się dopiero w XIV wieku. Odzyskanie Orawy było ważne dla władcy, bowiem przebiegał tamtędy ważny szlak handlowy. Transportowano nim przede wszystkim sól z Wieliczki. W trosce o polskie interesy, w 1368 roku z rozkazu Kazimierza Wielkiego powstała tam komora celna. W drugiej połowie XV wieku na węgierskim tronie zasiadał Maciej Korwin, ale tamtejsza szlachta widziała w roli króla Kazimierza Jagiellończyka. W tym czasie panem na Zamku Orawskim był polski magnat Piotr Komorowski. Gdy Jagiellończyk wyruszył ze swoimi oddziałami na południe, ten umożliwił mu przejście przez Orawę, za co później Korwin usunął go z Liptowa i zmusił do sprzedaży zamku. Orawa w XVI wieku W pierwszej połowie XVI stulecia na Węgrzech wybuchła wojna domowa. Państwo podzieliło się. Na obszarze, który dziś zajmuje Słowacja, panowali Habsburgowie. Na południu powstała natomiast autonomia kontrolowana przez Imperium Osmańskie. Wówczas Orawa wzbudziła zainteresowanie Thurzonów. W 1556 roku komesem Orawy został biskup nitrzański Franciszek Thurzo, jednak własnością szlacheckiego rodu kraina stała się dopiero 50 lat później. Orawa w XVII i XVIII wieku Po objęciu władzy, Thurzonowie zaczęli kolonizować wyludnione tereny Górnej Orawy. Krainę zasiedliły wędrujące Karpatami pasterskie ludy i uchodźcy z Królestwa Polskiego. W 1610 roku Thurzonowie przyjęli protestantyzm, co wywołało konflikt z wyznającymi katolicyzm polskimi chłopami. Czynnym oporem sprowadzili na siebie represje, jednak nie odstąpili od katolickich praktyk. W drugiej połowie XVII i na początku XVIII wieku Węgry walczyły z habsburskim jarzmem. Orawa ucierpiała na tych działaniach, gdyż niezdyscyplinowane oddziały Thökölyego i Rakoczego uznały, że położone w górach wioski będą łatwym celem. Orawa została wówczas bezlitośnie splądrowana. Orawa w XX wieku W pierwszej połowie XX wieku Polacy zaczęli domagać się przyłączenia Górnej Orawy do Polski. 6 listopada 1918 roku zawiązano w Jabłonce Radę Narodową Polaków na Górnej Orawie. Zapoczątkowało to 6-letni spór dyplomatyczny o przynależność tych ziem. Spór o przynależność Z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego powstała Komisja Spisko-Orawska, której zadaniem było przedstawienie społeczeństwu polskiego prawa własności do tych ziem. Później, z inicjatywy Kazimierza Przerwy-Tetmajera Komitet Spisko-Orawski, który połączył siły z analogiczną instytucją istniejącą w Krakowie. Wkrótce zawiązano Komitet Narodowy do Obrony Spisza, Orawy, Czacy i Podhala, na czele którego stanął prof. Władysław Szajnocha. Na forum międzynarodowym ustalono, że o wszystkim rozstrzygnie przeprowadzony wśród ludności plebiscyt, jednak ten nie odbył się. Kwestię rozstrzygnięcia przebiegu granic Powierzono Konferencji Ambasadorów. Na mocy poczynionych ustaleń, Polsce przypadł w udziale jedynie fragment Spisza i Orawy. Wyznaczony przebieg linii nie zadowolił jednak ani Polski, ani Czechosłowacji. Podjęto dwustronne rozmowy, które zakończyły się w 1924 roku. Na mocy tzw. protokołów krakowskich, znajdujące się po stronie polskiej wsie, Głodówka i Sucha Góra, zostały wymienione na pozostałą część Lipnicy Wielkiej. Obie miejscowości powróciły do naszych granic w listopadzie 1938 roku, na mocy ugody zawartej ze Słowacją. Orawa oferuje atrakcje dla każdego Region o tak długiej i bogatej historii musi obfitować w atrakcje i tak jest w istocie. Co do zaoferowania ma słowacka Orawa? Coś dla siebie znajdą tam miłośnicy gór, sielskich krajobrazów i zabytków. Góry na Orawie Malownicza kraina to raj dla każdego górołaza i miłośnika białego szaleństw. Mała Fatra, Góry Choczańskie czy Tatry Zachodnie – każde z tych pasm oferuje wspaniałe warunki do uprawiania turystyki pieszej i rowerowej. Z perspektywy osób obierających za cel tamtejsze szczyty, szczególnie atrakcyjne są Rohacze, Babia Góra i Wielki Chocz, a także szlak via ferrata w południowej części Małej Fatry, prowadzący na Martinské hole. Zimą spragnieni szusowania po stokach wybierają między innymi trasy zjazdowe w Zubercu i na Kubińskiej holi. Z kolei wielbiciele narciarstwa biegowego Magurę Orawską i Skoruszańskie Wierchy. Zabytki Orawy Po długiej historii regionu musiało pozostać wiele pamiątek i tak jest w istocie. Najciekawsze wymieniamy poniżej. Zamek Orawski. To najcenniejszy zabytek na Orawie. Imponującą warownię wzniesiono na 112-metrowej wapiennej skale, górującej nad rzeką Orawą. Mieści się tam imponujące Muzeum Orawskie, którego ekspozycja obejmuje między innymi bogate zbiory starodruków, obrazów, mebli, narzędzi, przedmiotów codziennego użytku i rycerskiego rynsztunku. Tamtejszy taras widokowy jest jednym z najlepszych miejsc do podziwiania piękna tej wspaniałej krainy. Muzeum Wsi Orawskiej. Skoro o muzeach mowa, nie można nie wspomnieć o Muzeum Wsi Orawskiej w Zubercu. W imponującym skansenie zgromadzono kilkadziesiąt budynków z różnych okresów historycznych regionu. Można tam przyjrzeć się pracy rzemieślników i podziwiać pokaz pieczenia chleba. W skansenie odbywają się też warsztaty dla dzieci i dorosłych. Kościół Wszystkich Świętych. W Twardoszynie znajduje się jeden z najstarszych i najcenniejszych zabytków drewnianej architektury sakralnej na Słowacji. O tym, jak cenny jest ten budynek, najlepiej świadczy wpis na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Architektura ludowa. Tradycyjna drewniana architektura zachowała się nie tylko w muzeach. Żeby podziwiać wspaniałe drewniane domy, wystarczy udać się do wsi Podbiel, której część została uznana za rezerwat architektury ludowej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nieoczywiste miejsca na weekend w Słowacji – jedno z nich pokochasz od pierwszego wejrzenia
Weekend w Słowacji to idealny sposób na relaks, przygodę i odkrywanie niezwykłych miejsc. Oto pięć pomysłów, które sprawią, że pokochasz ten kraj jeszcze bardziej.
Spis treści: Relaks w Rajeckich Teplicach Luksusowy wypoczynek w Aphrodite Spa Baśniowy spacer po Čičmanach Aktywny weekend na rowerze w Dolinie Rajeckiej Zwiedzanie zamków i skalnych miast Słowacja to kraj, który zachwyca nie tylko pięknem przyrody, ale także różnorodnością atrakcji dostępnych na wyciągnięcie ręki. Od malowniczych uzdrowisk ukrytych wśród górskich dolin, przez bajkowe wioski z drewnianą zabudową, po ekscytujące trasy rowerowe i majestatyczne ruiny zamków. Niezależnie od tego, czy szukasz chwili relaksu, aktywnej przygody czy podróży śladami historii, weekend spędzony na Słowacji będzie niezapomnianym doświadczeniem. Oto 5 wyjątkowych pomysłów, które pozwolą odkryć to, co w tym kraju najpiękniejsze Relaks w Rajeckich Teplicach Rajeckie Teplice to uzdrowiskowe miasto położone na północy Słowacji, w Dolinie Rajeckiej. Otacza je wieniec niezwykłych gór i malownicza przyroda. Choć Rajeckie Teplice nie pełnią roli stolicy kraju żylińskiego, są znane z leczniczego kompleksu termalnego, w którym bije serce całej doliny. Według danych historycznych w pobliżu ciepłych źródeł ludzie osiedlali się już w czasach prehistorycznych. Rajeckie Teplice rozpoczęły swoje istnienie jako osady, których historia sięga XIV wieku. Pierwszym wiarygodnym świadectwem istnienia tego miejsca jest dokument króla Ludwika Węgierskiego z około 1376 roku. Dziś Rajeckie Teplice przyciągają nie tylko leczniczymi wodami, ale także pięknymi trasami rowerowymi i spacerowymi wśród gór Małej Fatry. Luksusowy wypoczynek w Aphrodite Spa Aphrodite Spa to luksusowy kompleks uzdrowiskowy znajdujący się w samym sercu Rajeckich Teplic. Jego wnętrze inspirowane jest budowlami starożytnej Grecji, co tworzy wyjątkową atmosferę sprzyjającą relaksowi. Ośrodek oferuje aż 11 basenów termalnych – zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych – różnorodne sauny, a także centrum wellness z bogatą ofertą zabiegów zdrowotnych, rehabilitacyjnych i relaksacyjnych. Warto spróbować popularnych terapii, takich jak Kneippowska kąpiel stóp czy wodna trakcja, które zapewniają pełną regenerację ciała i umysłu. Baśniowy spacer po Čičmanach Čičmany to bajkowa wieś słynąca z malowanych białymi ornamentami drewnianych domków. Położona na południu powiatu żylińskiego, stanowi prawdziwą perełkę słowackiej kultury i architektury. Wieś została założona w XIII wieku, a dawni mieszkańcy trudnili się hodowlą owiec, produkcją bryndzy i wyrobem kapci. Po licznych pożarach na początku XX wieku zabudowa została zrekonstruowana i objęta ochroną jako rezerwat zabytkowy. Spacerując po Čičmanach, można poczuć klimat dawnych czasów i podziwiać tradycyjną architekturę, która zachwyca swoją autentycznością. Aktywny weekend na rowerze w Dolinie Rajeckiej Słowacja to prawdziwy raj dla miłośników dwóch kółek. Dolina Rajecka od kilku lat rozwija infrastrukturę rowerową, przyciągając turystów szukających aktywnego wypoczynku. W ramach projektu CykloRaj powstało ponad 150 km oznakowanych tras, dostosowanych zarówno do rodzin z dziećmi, jak i doświadczonych rowerzystów. Znajdziemy tu cyklopointy, stacje naprawcze, fotopointy oraz ładowarki dla rowerów elektrycznych. Na trasie warto zatrzymać się przy atrakcjach takich jak Skały Súľovské, zamek Lietava czy wspomniane już Spa Aphrodite. Zwiedzanie zamków i skalnych miast Połączenie rowerowej przygody z eksploracją zamków i formacji skalnych to świetny sposób na weekend pełen emocji. Wśród najciekawszych punktów warto odwiedzić zamek Lietava. To jedna z największych ruin zamkowych na Słowacji. Warto zatrzymać się również i zobaczyć malownicze Súľovskie skały, idealne do pieszych wędrówek i wspinaczki. Te miejsca zachwycają swoją historią i niepowtarzalnym krajobrazem, który pozostaje w pamięci na długo. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Aleksander Kusznir Pasjonat ptaków, fotograf i edukator przyrodniczy. Dziennikarz współpracujący z National-Geographic.pl. Najczęściej z pasją opisuje naturę – zarówno naszą polską, jak i z odległych zakątków świata. Inspirują go podróże, nowe doświadczenia i pyszna kawa.
Nie musisz czekać na wakacje. W tym aquaparku „lato przez cały rok”
28 zjeżdżalni, 14 basenów i gwarancja „lata przez cały rok”. Zaledwie godzinę od polskiej granicy czeka jeden z największych parków wodnych w Europie, który kusi turystów z całego kontynentu.
W tym artykule: Brytyjczycy zachwyceni aquaparkiem blisko Polski Co oferuje aquapark Tatralandia? Tatralandia – cennik Jakiś czas temu informowaliśmy, że położony niedaleko Warszawy park wodny Suntago został zauważony przez brytyjski dziennik „The Sun”. Autorzy publikacji zaznaczali wówczas, że do dyspozycji odwiedzających jest aż 35 zjeżdżalni i 18 basenów, a temperatura przez cały rok wynosi powyżej 30 stopni Celsjusza. Jak się jednak okazuje, to niejedyny tego typu obiekt w Europie Środkowo-Wschodniej, który zrobił na redakcji wrażenie. Tym razem dziennikarze z Wysp wyróżnili dobrze znany Polakom park rozrywki wodnej Tatralandia. To największy aquapark na Słowacji, gdzie „lato trwa przez cały rok”. Brytyjczycy zachwyceni aquaparkiem blisko Polski Nasi południowi sąsiedzi od lat cieszą się dużą popularnością wśród turystów, szczególnie miłośników białego szaleństwa. Narty na Słowacji – co nie powinno być dla nikogo zaskoczeniem, zważywszy na bliskość obu krajów – upodobali sobie głównie Polacy. Coś dla siebie znajdują tutaj również osoby lubiące wodne atrakcje. Zaledwie godzinę drogi od polskiej granicy ulokowana jest Tatralandia, czyli jeden z największych aquaparków w Europie. W ostatnim czasie o położonym w regionie Liptów parku zrobiło się głośno za sprawą artykułu, który ukazał się na łamach dziennika „The Sun”. Brytyjczycy nie kryli słów zachwytu i nie szczędzili pochwał pod adresem słowackiego obiektu. Co oferuje aquapark Tatralandia? Tatralandia to miejsce, w którym z pewnością każdy znajdzie coś dla siebie. Największy aquapark na Słowacji oferuje bowiem aż 28 zjeżdżalni na czele z Trio, czyli jedyną zjeżdżalnią wodną w kraju, na której mogą jeździć jednocześnie trzy osoby. Ponadto na gości czeka 14 basenów oraz stała temperatura powietrza niespadającą poniżej 30 stopni Celsjusza. I to przez cały rok. Obiekt można odwiedzić zarówno latem, jak i zimą. Niezależnie od warunków atmosferycznych. Gdy pogoda za oknem nie rozpieszcza, spragnieni zabawy turyści mogą skorzystać z całorocznego kompleksu Tropical Paradise, ulokowanego pod przezroczystym dachem. Osobom szukającym relaksu dedykowane są strefa odnowy biologicznej i SPA. – Jeden dzień to zdecydowanie za mało, żeby nacieszyć się Tatralandią. Jest to bowiem idealne miejsce na letni i zimowy wypoczynek dla osób w każdym wieku – czytamy na oficjalnej stronie obiektu. „The Sun” zaznacza, że park cieszy się bardzo wysokimi ocenami i dobrymi opiniami. Średnia ocena na podstawie na podstawie ponad 1100 recenzji na TripAdvisor wynosi 4/5. Tatralandia – cennik Ceny biletów do parku Tatralandia nie są tak wysokie, jak mogłoby się wydawać. W wejściówki warto zaopatrzyć na kilka dni przed zaplanowaną wizytą za pośrednictwem strony gopass.travel, dzięki czemu możemy zaoszczędzić nawet do 5 euro. Dorośli za całodniowy pobyt w aquaparku zapłacą 34 euro (ok. 145 zł). Studenci, seniorzy oraz osoby z niepełnosprawnościami – 28 euro (niespełna 120 zł); natomiast dzieci – 24 euro (niewiele ponad 100 zł). Jeśli wejściówki zakupimy na dzień przed pobytem w Tatralandii, cena każdej z nich wzrośnie o 3 euro, i o kolejne 2 euro, gdy bilety kupowane będą w kasach biletowych na terenie obiektu. PArk rozrywki Tatralandia otwarty jest od poneidizałk do piątku w godzinach 10:00 – 21:00. Dodajmy, że chętni goście mogą skorzystać z bazy noclegowej oferowanej przez aquapark. Kompleks Holiday Village Tatralandia zapewnia m.in. zakwaterowanie w prywatnych domkach o różnym standardzie, wejście na teren aquaparku w cenie, pierwszeństwo wstępu kwadrans przed otwarciem obiektu oraz masę dodatkowych atrakcji, jak kręgle czy bilard. Źródła: „The Sun”, tatralandia.sk, WP Turystyka Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Z Polski do niedocenianej stolicy Europy. Ryanair kusi nowym połączeniem i niskimi cenami
Polscy pasażerowie już zacierają ręce. Ryanair ogłosił właśnie nowe połączenie, które z pewnością wzbudzi zainteresowanie i doskonale zainauguruje sezon wiosenno-letni.
W tym artykule: Ryanairem z Gdańska do Bratysławy Co warto zobaczyć w Bratysławie? Gdy większość z nas przygotowuje się do zimowych wyjazdów, linie lotnicze już kuszą pasażerów wiosenno-letnią siatką połączeń. Tak jak Ryanair, który w miniony czwartek (23 stycznia) zdradził swoje plany względem lotniska w Gdańsku. Niskobudżetowy przewoźnik w nadchodzącym sezonie nie tylko zwiększy częstotliwość lotów na najpopularniejszych trasach, ale także obierze zupełnie nowy kierunek. Szczegóły w dalszej części artykułu. Ryanairem z Gdańska do Bratysławy Najbliższe miesiące zapowiadają się niezwykle ciekawie dla podróżujących liniami Ryanair z portu lotniczego im. Lecha Wałęsy. Irlandzki gigant ogłosił, że latem 2025 obsłuży aż 42 trasy. Ponadto, dzięki pięciu samolotom stacjonującym na tamtejszym lotnisku, zwiększy częstotliwość lotów na 20 trasach, w tym m.in. do Sztokholmu, Malagi czy Paryża. Na tym jednak nie koniec dobrych wiadomości. 1 kwietnia przewoźnik zainauguruje połączenie między Gdańskiem a Bratysławą. Trwające niewiele ponad półtorej godziny loty do stolicy Słowacji będą odbywały się trzy razy w tygodniu – we wtorki, czwartki i soboty. Odpowiednio o godz. 14:55, 8:50 i 23:55. Powrót od naszych południowych sąsiadów zaplanowano na te same dni – wtorek (12:55), czwartek (6:50) i sobota (21:35). Ci, którzy zdecydują się zaplanować podróż już dziś, mogą skorzystać z promocji i kupić bilety za mniej niż 100 złotych w jedną stronę. – Aby uczcić tę okazję, oferujemy bilety już od 95 zł na podróże do lipca. Nie przegapcie – zarezerwujcie swoje letnie wakacje już dziś na 20 trasach – zachęca Alicja Wójcik-Gołębiowska, country manager Ryanair na region CEE i kraje bałtyckie. Co warto zobaczyć w Bratysławie? O Bratysławie nieprzypadkowo mówi się, że jest najbardziej niedocenianą stolicą Europy. Położona blisko Wiednia i Budapesztu, często pozostaje w ich cieniu i nie wydaje się wystarczającym celem, a to błąd. Bowiem największe miasto Słowacji, wbrew powszechnej opinii, ma naprawdę wiele do zaoferowania. – To urokliwe miasto, znane z malowniczego Starego Miasta, ikonicznego Zamku Bratysławskiego i tętniącej życiem kultury kawiarnianej, jest idealnym miejscem na letni city break lub kulturalną podróż – dodaje Alicja Wójcik-Gołębiowska. Do największych atrakcji Bratysławy należą: Zamek Bratysławski – majestatyczna warownia górująca nad Dunajem, której historia sięga X wieku; Katedra św. Marcina – miejsce koronacji węgierskich królów i jeden z najważniejszych zabytków gotyckich w Słowacji; Brama Michalska – jedyna zachowana brama miejska z czasów średniowiecznych. Zamek Devin – malownicze ruiny położone u ujścia Morawy do Dunaju; Kościół Slavin – symboliczny punkt miasta z piękną panoramą Bratysławy; Pałac Prymasowski – elegancki pałac z XVIII wieku, który dziś pełni funkcję siedziby burmistrza. Przypomnijmy, że w 2025 roku Ryanair będzie obchodził 20-lecie działalności w Polsce. Jubileusz ten zapowiada się rekordowo. W nowym rozkładzie lotów przewoźnik doda aż 23 nowe kierunki, co zwiększy ich liczbę do 307. Co więcej, po raz pierwszy w historii na polskim rynku linie zaoferują aż 20 milionów miejsc w ciągu jednego roku. – Podstawą tego sukcesu jest rekordowy letni rozkład lotów na rok 2025, w którym Ryanair będzie operował z 13 polskich lotnisk, w tym 6, na których bazuje 44 samoloty. Te samoloty połączą Polskę z ponad 300 kierunkami, w tym 23 nowymi letnimi trasami – podkreśla dyrektor handlowy w Ryanairze Jason McGuinness. Źródła: Ryanair; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Mala Fatra to jeden z największych skarbów Słowacji. Widoki z tamtejszych szczytów zapierają dech w piersiach
Mala Fatra bez cienia wątpliwości należy do najpiękniejszych miejsc w tej części Europy. Zachwycające pasmo górskie stwarza idealne warunki do aktywnego wypoczynku, ale nie tylko. Coś dla siebie znajdą tam także wszyscy, którzy zamiast zdobywać kolejne szczyty, wolą doświadczać natury w mniej forsujący sposób. Czym zachwyca Mala Fatra? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Informacje o Malej Fatrze Przyroda Malej Fatry Turystyka w Malej Fatrze Górskie krajobrazy na Słowacji wprawiają w autentyczny zachwyt, a zdaniem niektórych – nie mają sobie równych. Będąc z wizytą u naszych południowych sąsiadów, nie trzeba odjeżdżać daleko od granicy z Polską, by znaleźć miejsca, z których rozpościera się zapierająca dech w piersiach panorama. Wystarczy wskazać choćby na słynny Słowacki Raj, ale nie tylko. To urokliwe miejsce ma mocną konkurencję. Mala Fatra, bo o tym pasmie mowa, cieszy się ogromną popularnością wśród turystów z Polski. Nie ma w tym niczego dziwnego. To bez wątpienia jeden z największych skarbów Słowacji. Informacje o Malej Fatrze Mala Fatra jest pasmem górskim w Karpatach Zachodnich, mierzącym około 52 km długości i około 17 km szerokości. Sama nazwa sugeruje, że Mala Fatra jest mniejsza od sąsiadującej z nią Wielkiej Fatry. Nic bardziej mylnego. Słowo „fatra” w obu nazwach odnosi się do tamtejszych pastwisk. Te w Wielkiej Fatrze są większe i bardziej dostępne, ale samo pasmo mierzy około 40 km długości, a jego najwyższy szczyt, Ostredok, wznosi się na „zaledwie” 1592 m. Zatem, w tej parze to Mala Fatra jest tą większą. Najwyższy szczyt Malej Fatry Pasmo o kształcie nieregularnej elipsy jest czwartym najwyższym w Karpatach Zachodnich. Wyżej wznoszą się tylko Tatry, Niżne Tatry i Beskid Żywiecki. Najwyższym szczytem Malej Fatry jest Wielki Krywań. Masyw mierzący 1709 m n.p.m. znajduje się w głównej grani pasma, pomiędzy Pekelnikiem (1609 m n.p.m.) i przełęczą Snilovské sedlo (1524 m n.p.m.), która oddziela go od Chleba (1646 m n.p.m.). Należy podkreślić, że główny wierzchołek jest wysunięty o około 200 m (na południe) od grani głównej. W obszarze grzbietu mieści się przedwierzchołek. Podział Malej Fatry W obszarze Streczniańskiego Przesmyku, gdzie gdzie znajduje się przełom rzeki Wag, Mala Fatra dzieli się na dwie części: Malą Fatrę Luczańską (na południowym zachodzie) i Malą Fatrę Krywańską (na południowym wschodzie). W obrębie części Luczańskiej wyróżnia się mniejsze jednostki: Luczańskie Veterné hole, Kýčery, Kľak, Kotlina Vrícka i Przedgórze Martińskie. Najwyższy z tamtejszych szczytów, Veľká lúka (Wielka Łąka), wznosi się na 1476 m n.p.m. Z kolei w Malej Fatrze Krywańskiej wyróżnia się następujące jednostki: Rozsutce, Kotlina Stefanowska, Krywańskie Veterné hole i Osnica. Najwyższym szczytem tej części pasma jest wspomniany wcześniej Wielki Krywań. Druga pod względem wysokości góra, Mały Krywań, osiąga wysokość 1671 m n.p.m. Rzeźba terenu W rzeźbie terenu Malej Fatry wyróżniają się przede wszystkim dolomitowe i wapienne utwory skalne – masywy ze skalnymi wychodniami i urwiskami oraz skaliste szczyty. Nie brakuje tam jaskiń i głębokich wąwozów, których dno przecinają potoki. Pod względem widokowym, najatrakcyjniejsze są długie odcinki graniowe, po bokach których rozciągają się rozległe hale i głębokie doliny. Na tamtejszych potokach nie brakuje atrakcyjnych wodospadów. Najliczniej występują w obszarze dolin pomiędzy masywami Małego i Wielkiego Rozsutca i Bobotów (Diery), w Krywańskiej części pasma. Największy, osiągający 38 m Wodospad Szutowski, znajduje się w Dolinie Szutowskiej. Opisując rzeźbę terenu Malej Fatry, nie sposób uniknąć porównań do innych obszarów górskich. Nie brakuje tam dolin bliźniaczo podobnych do tych, które można znaleźć w Słowackim Raju, gdzie teren pokonuje się kładkami, mostkami i drabinkami. Z drugiej strony jest tam sporo stromych podejść, na których trzeba korzystać ze sztucznych udogodnień w postaci łańcuchów, zupełnie jak w Tatrach. Przyroda Malej Fatry Mala Fatra słynie nie tylko z niesamowitych krajobrazów, ale także ze wspaniałej przyrody. Większość obszaru Krywańskiej części jest objęta ochroną w ramach Parku Narodowego Mała Fatra. W jego granicach wyznaczono 13 narodowych rezerwatów przyrody, 6 rezerwatów przyrody i 4 pomniki przyrody. Fauna Malej Fatry Pasmo górskie jest domem dla około 120 gniazdujących tam gatunków ptaków. Wśród nich należy wymienić rzadkie okazy, które można spotkać w szczytowych partiach, takie jak: krogulec, orlik krzykliwy, pomurnik, sokół wędrowny i orzeł przedni. Nie brakuje tam także rzadkich ssaków. Oprócz dość pospolitych jeleni, w obszarze Malej Fatry występują cenne drapieżniki, w tym rysie, wilki szare i niedźwiedzie brunatne. Flora Malej Fatry Należy podkreślić, że pod względem florystycznym, Mala Fatra należy do najbogatszych regionów w całych Karpatach. Liczebność roślin kwiatowych jest tam określana na około 600 gatunków. Wśród nich nie brakuje endemitów zachodniokarpackich, takich jak sasanka słowacka, kostrzewa tatrzańska, skalnica tatrzańska, goździk lśniący czy sesleria tatrzańska. W tamtejszych lasach najliczniej występuje buk zwyczajny i świerk pospolity. Nieco mniej licznie rośnie jodła pospolita. Można się tam natknąć także na jawory, sosny pospolite i wiązy. W partiach szczytowych występuje kosodrzewina. Warto podkreślić, że wiele tamtejszych lasów zachowało swój pierwotny charakter. Inne występujące tam siedliska to górskie łąki, torfowiska i zespoły roślinności naskalnej. Turystyka w Malej Fatrze Pod względem widokowym, Mala Fatra bez wątpienia nie ustępuje ani Tatrom, ani Słowackiemu Rajowi. Należy jednak podkreślić, że jest mniej oblegana przez turystów. Na szczęście nieco mniejsze zainteresowanie nie przekłada się na mniejszą jakość zaplecza turystycznego, które jest tam znakomicie rozbudowane. Bogata baza noclegowa obejmuje hotele, kwatery prywatne, domy wycieczkowe i kempingi. Łączna długość szlaków turystycznych przekracza 150 km. Niektóre są wymagające, przede wszystkim kondycyjnie, ale także technicznie. Nie brakuje też łatwiejszych ścieżek, odpowiednich dla osób bez doświadczenia i rodzin z dziećmi. Najtłumniej oblegany jest czerwony szlak, wiodący główną granią. Turyści wybierają tę ścieżkę przede wszystkim ze względu na jej niesamowite walory krajobrazowe. Najpiękniejsze zakątki Malej Fatry Większość osób odwiedzających to malownicze pasmo obiera sobie za cel Wielki Rozsutec. Nic dziwnego. Mimo że nie jest to najwyższy szczyt Malej Fatry (mierzy 1610 m n.p.m.), to przez wielu jest uznawany za najpiękniejszy na Słowacji. Z wierzchołka rozpościera się fantastyczny widok, obejmujący między innymi Wielki Chocz, Wielką Fatrę, Tatry, Niżne Tatry i Beskidy. Droga prowadząca na szczyt jest męcząca. Trzeba zmierzyć się nie tylko z przewyższeniami, ale także z łańcuchami. Warto jednak podjąć ten trud, by sięgnąć po upragnioną nagrodę – niesamowitą panoramę. Inne miejsca, które warto wpisać na listę „do odwiedzenia”, to między innymi: Mały Rozsutec (szlak jest trudniejszy niż prowadzący na Wielki Rozsutec), Janosikowe Diery, Stoh, Chleb, Wielki Krywań. To zaledwie kilka pozycji z długiej listy atrakcji Malej Fatry. W tym malowniczym pasmie nie ma mowy o chybionych wyborach. Można wybrać pierwszy lepszy szlak, prowadzący na pierwszy lepszy szczyt, a i tak dotrze się w niezwykle atrakcyjne widokowo miejsce. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.