Ludzie kontra słonie. Czy Afryce Południowej uda się osiągnąć pokojowe współistnienie?
Niektóre tereny Afryki Południowej borykają się z problemami związanymi z ekspansją słoni afrykańskich. Największe żyjące zwierzęta lądowe odpowiadają za destrukcję rolniczych upraw, co powoduje straty dla gospodarstw i zagraża środkom utrzymania społeczności wiejskich. Zniszczenia wpływają na zwiększającą się liczbę odstrzałów słoni, przeciwko czemu protestują ekolodzy alarmując o wdrożenie technik pozwalających żyć słoniom i ludziom w symbiozie.
Transgraniczny Obszar Ochrony Kaza-Zambezi (KAZA) to fragment obejmujący tereny pięciu krajów Afryki Południowej: Zimbabwe, Angoli, Namibii, Zambii i Botswany. Na terenie KAZA wspólnie żyją ponad połowa światowej populacji słonia afrykańskiego oraz około 3 miliony ludzi, głównie rolników. Taka demografia zmusza obie grupy do wzajemnego dostosowywania się, co często prowadzi do realnych, a niekiedy śmiertelnych konfliktów. Obrońcy przyrody apelują, by spory między ludźmi a zwierzętami rozwiązywać za pomocą innowacyjnych projektów, a nie działań uśmiercających. Szkodliwy totem – narastające napięcia w afrykańskich społecznościach W wierzeniach ludów zamieszkujących północno-zachodnie Zimbabwe słonie uchodzą za święty obiekt, stanowiący część tamtejszych tradycji religijnych. Mimo to regularne niszczenie upraw przez te ssaki sprawia, że postawa mieszkańców wobec słoni stopniowo odchodzi od tradycyjnego uwielbienia. Ekolog Agripa Ngorima z Uniwersytetu Rhodes w RPA przeprowadził badanie mające na celu określenie postaw lokalnych społeczności wobec ochrony słoni. Według niego aż 92% respondentów nie chce angażować się w ochronę słoni bez gratyfikacji finansowej, co oznacza, że gotowość do współpracy ludzi ze słoniami zależy od wpływu obecności tych zwierząt na środki do życia. Badania ukazały nie tylko rosnącą niechęć mieszkańców wobec słoni, lecz także znaczenie kosztów ekonomicznych w kształtowaniu tej postawy. Tolerancja wobec słoni w regionie drastycznie spada. Dodatkowo najpopularniejsze rozwiązania chroniące ludzi przed dużymi ssakami wymagają znacznych nakładów finansowych, którymi nie dysponują małe afrykańskie gospodarstwa. Naprzeciw kosztownym metodom wychodzą jednak działacze na rzecz ochrony przyrody, proponując rewolucyjne rozwiązania. Geopłoty – możliwa ochrona przed słoniami Park Narodowy Hwange zamieszkuje ponad 61 tysięcy słoni afrykańskich. Tamtejszy region wdraża rozwiązania zaproponowane przez Międzynarodowy Fundusz na rzecz Dobrostanu Zwierząt (IFAW), dzięki którym władze parku mogą monitorować zachowanie tych zwierząt. Zespół założył specjalne obroże satelitarne 16 dorosłym słoniom z grup regularnie pojawiających się na terenach rolniczych. Menedżer programu, Henry Ndaimani, zaznacza, że taka liczba oznakowanych osobników pozwala monitorować około 200 słoni, ponieważ każdy z nich żyje w rodzinie liczącej 8–15 zwierząt. Dzięki ustanowieniu tzw. geopłotów – wirtualnych barier ulokowanych pomiędzy terenami zamieszkałymi przez ludzi a obszarami bytowania słoni – władze parku mogą precyzyjnie śledzić wędrówki ssaków. Gdy zaobrączkowany słoń przekroczy wirtualny płot, centrum dowodzenia w głównym obozie Hwange otrzymuje sygnał, który następnie jest przesyłany zespołom terenowym w formie alertu SMS lub wiadomości WhatsApp. Pracownicy informują lokalne społeczności o potencjalnym zagrożeniu, co daje rolnikom czas na reakcję. Przygotowani mieszkańcy mogą wówczas zastosować szereg technik odstraszania, takich jak rozpalanie ognisk, bicie w bębny czy oddawanie strzałów ostrzegawczych. Interesującą metodą jest też imitowanie dźwięków rojów pszczół, których słonie instynktownie się boją. Ograniczenia systemu Choć rewolucyjna, technika geopłotów wciąż jest na wczesnym etapie wdrażania. System w wielu przypadkach wymaga dostosowania do lokalnych warunków, takich jak zmieniająca się rzeźba terenu czy migracje innych dzikich zwierząt. Dodatkowo opiera się całkowicie na niestabilnej lokalnej sieci komórkowej. Słaby zasięg lub przeciążenie sieci mogą opóźniać przesyłanie ostrzeżeń do rolników, co zwiększa ryzyko nieoczekiwanych spotkań ludzi ze słoniami. Czy możliwe jest pokojowe współistnienie? Działacze ekologiczni podkreślają, że PN Hwange jest miejscem bytowania jednej z największych populacji słoni w Afryce. Ponad 60 tysięcy osobników przekracza naturalną zdolność parku do utrzymania tak licznej populacji. Naukowcy sugerują więc, by zamiast odstrzałów wprowadzić kontrolowaną migrację. Słonie monitorowane przez system mogłyby przenosić się na tereny o niższej gęstości populacji, jak np. region Sebungwe, zamieszkiwany przez około 3500 słoni. Migracja miałaby przebiegać w sposób naturalny, a obroże satelitarne pozwoliłyby odpowiednio wcześnie ostrzec rolników, których gospodarstwa znalazłyby się na trasie wędrówki. Dzięki takim rozwiązaniom – opartym na innowacyjnych technologiach i współpracy z lokalnymi społecznościami – możliwe jest ograniczenie szkód wyrządzanych przez słonie bez konieczności ich zabijania, a tym samym stworzenie warunków do pokojowego współistnienia ludzi i dzikiej przyrody w południowej Afryce. Źródło: Mongabay Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Koniec niewoli słoni. Argentyna wzorem dla świata
Kenya, ostatni słoń trzymany w niewoli w Argentynie, trafiła do rezerwatu w Brazylii. To symboliczny koniec epoki niewoli i efekt wieloletnich starań obrońców zwierząt.
Spis treści: Słonie, które nie doczekały wolności Dlaczego relokacja słoni trwała tak długo Budowanie relacji ze zranionym zwierzęciem Wolność, która leczy W ostatnich latach Argentyna zamyka ogrody zoologiczne, przekształcając je w ekoparki i ośrodki ratunkowe. Okazało się jednak, że relokacja słoni jest trudniejsza, niż przypuszczano. Ale i ten wielki projekt udało się doprowadzić do końca. Kenya - ostatnia słonica w ZOO, odzyskała wolność. W upalny lipcowy dzień Kenya nie spieszyła się z opuszczeniem transportowej skrzyni. Po chwili wyszła, otrzepała kurz, rozejrzała się dookoła, a potem z radością wytarzała się w czerwonej ziemi. – Cieszyła się jak mała dziewczynka – mówi Juan Ignacio Haudet, dyrektor ds. bioróżnorodności i Ekoparku w Mendozie. Zaznacza, że odkąd z nią pracuje, czyli od trzech lat, nie widział, żeby tak się bawiła i jadła z takim smakiem. Kenya była ostatnim słoniem trzymanym w niewoli w Argentynie. Dotarła do ośrodka w Brazylii po kilku miesiącach rehabilitacji w Ekoparku w Mendozie. W zamknięciu spędziła całe 40 lat życia. Jej wypuszczenie na wolność na początku tego roku stało się możliwe dzięki argentyńskiej ustawie z 2016 r. nakazującej przekształcenie ogrodów zoologicznych w ekoparki oraz przeniesienie egzotycznych zwierząt do sanktuariów lub ośrodków ratunkowych. Zespół, który towarzyszył Kenyi w podróży do Brazylii, mówi, że dotarła na miejsce trąbiąc, jakby ogłaszała triumf i symboliczny koniec niewoli słoni w drugiej co do wielkości gospodarce Ameryki Łacińskiej. Słonie, które nie doczekały wolności Droga do tego momentu była długa i trudna. Jako pierwszą do przeniesienia wytypowano Pelusę, słonicę indyjską. Podobnie jak Kenya, całe życie spędziła samotnie, tyle że w ZOO w La Placie. Pelusa jednak zmarła w 2018 roku w wieku 52 lat – kilka dni przed planowanym transportem do Global Sanctuary for Elephants. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-120557-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-af6dfbc.png" width="1218" height="812" alt="Kenya podnoszona w klatce transportowej. Jej podróż z Ecoparku Mendoza do sanktuarium w Brazylii trwała pięć dni./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" title="Kenya podnoszona w klatce transportowej. Jej podróż z Ecoparku Mendoza do sanktuarium w Brazylii trwała pięć dni./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" /> To nie była jedyna strata. Merry, słoń trzymany w prywatnym zoo, który od bardzo młodego wieku występował w cyrku, zmarł w tym samym roku w wieku 50 lat… a w 2024 r. Kuky – słoń afrykański – odszedł w wieku zaledwie 34 lat, czekając na międzynarodowe zezwolenia na przekroczenie granicy. Kilka tygodni przed podróżą Kenyi zmarł też Tamy, 55-letni samiec, który zakończył już proces rehabilitacji. Na wolności przeciętna długość życia zdrowego słonia to 60-70 lat. W niewoli ta średnia spada. – W przypadku Kenyi dekady spędzone w zamknięciu spowodowały nieubłagane szkody – mówi Tomás Sciolla, dyrektor Equity Sanctuary przy Fundacji Franza Webera. Słonica ma roblemy z nogami z powodu braku ruchu, zanik mięśni, kłopoty jelitowe i chorobę wątroby. – Zimy są tu bardzo zimne, lata bardzo gorące, a przestrzeń ograniczona i utwardzona – dodaje Haudet. – Nie mieliśmy ani zaplecza, ani budżetu na specjalistyczną, intensywną opiekę, jakiej wymagają słonie. Dlaczego relokacja słoni trwała tak długo? W 2008 r. Leandro Fruitos, dziś członek rady obecnego Ekoparku w Mendozie, rozpoczął zbiórkę podpisów na rzecz zamknięcia ZOO. Prowadził rozmowy z władzami Mendozy i instytucjami międzynarodowymi, by uzyskać stosowne zezwolenia. – Te pozwolenia wygasały cztery razy w przypadku dwóch innych słoni i trzy razy w przypadku Kenyi – z powodu tego, co nazywa „politycznymi kaprysami”. W ostatniej dekadzie ponad 1 500 egzotycznych zwierząt przeniesiono z Mendozy do sanktuariów i ośrodków ratunkowych w Argentynie i za granicą, zapewniając im więcej przestrzeni i lepsze warunki. Kilka innych ogrodów zoologicznych w Argentynie również przekształcono w ekoparki choć proces ten wymaga czasu i ogromnych nakładów finansowych. Budowanie relacji ze zranionym zwierzęciem Przyjazd Kenyi, która dołączyła do słonicy indyjskiej Mary oraz słonicy afrykańskiej Pupy – zwierząt z innych argentyńskich ZOO, które dotarły do brazylijskiego sanktuarium w 2020 r. – Słonie w wieku Kenyi mają traumy psychiczne, których nie da się całkiem uleczyć – mówi Scott Blais, założyciel Global Sanctuary for Elephants. Wyjaśnia, że wiele z nich padło ofiarą tzw. selektywnych odstrzałów powszechnych w XX w., gdy myśliwi strzelali do dorosłych osobnikówz helikopterów. Trafiały potem – rękami kłusowników i handlarzy – do ogrodów zoologicznych i cyrków na całym świecie. Skazywano je na życie w zamknięciu, bez właściwej diety i przestrzeni do ruchu. Nie wiadomo, czy Kenya przeżyła tragedię rozdzielenia z matką wiadomo natomiast, że miała zaledwie cztery lata, gdy w 1984 r. kupiono ją w ramach porozumienia z berlińskim Tierpark Berlin i przewieziono do Mendozy. Umieszczono ją z innym młodym osobnikiem, który wkrótce zmarł na zapalenie płuc. Od tego momentu Kenya żyła samotnie – a przecież jest przedstawicielką gatunku głęboko towarzyskiego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-120834-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-101a498.png" width="1219" height="812" alt="Mimo silnego stresu, jaki słonie często odczuwają podczas wchodzenia do klatek transportowych, Kenya poradziła sobie z tym bez żadnych problemów./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" title="Mimo silnego stresu, jaki słonie często odczuwają podczas wchodzenia do klatek transportowych, Kenya poradziła sobie z tym bez żadnych problemów./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" /> Wolność, która leczy Lekarka weterynarii Johanna Rincón z Fundacji Franza Webera widzi jednak promyk nadziei. – Panuje przekonanie, że trudno zdobyć zaufanie takich zwierząt tymczasem są tak poranione, że czasem łatwiej je odbudować – mówi Rincón, która uczestniczyła w transferach Kenyi, Mary i Pupy oraz w badaniach zdrowotnych Kuky’ego i Tamy’ego. Rincón nauczyła się odczytywać każdy gest Kenyi. – U innych obserwowałam głównie trąby u Kenyi nauczyłam się czytać z jej oczu – opowiada. – Trzeba im pokazać, że je rozumiesz i szanujesz. Kolejnym wyzwaniem jest oswojenie słoni z transportową skrzynią jako miejscem bezpiecznym. To tam dostają jedzenie, wodę i opiekę. Skrzynia ma system unieruchamiający – jak pas bezpieczeństwa – który zapewnia im wygodę. Słonie muszą zrozumieć, że to sytuacja przejściowa, choć stresująca. Zamknięcie skrzyni bywa jednym z najbardziej nerwowych momentów. Kenya zareagowała dobrze. – Zaakceptowała zamknięcie i zniosła pięciodniową podróż do Brazylii bez większych problemów – relacjonują opiekunowie. Blais opisuje Kenię jako bardzo wrażliwą i ekspresyjną słonicę. Na początku była bardzo niepewna, co było widać po tym, jak ostrożnie podchodziła do ludzi i wchodziła z nimi w interakcje. Opiekunowie z podziwem obserwują jej przemianę, choć to dopiero początek. Dziś Kenya przyjaźni z sąsiadką Pupy, ćwiczy mięśnie jak nigdy dotąd, chodzi po zboczach i przewraca drzewa w swoim środowisku, tarza się w błocie i trawie, co sprawia jej radość, a przy okazji poprawia kondycję stóp poprzez złuszczanie martwego naskórka. – Widzimy, jak stopniowo trauma zaczyna odchodzić – mówi Blais. Sciolla ma nadzieję, że historia Kenyi zainspiruje inne kraje. Fundacja Franza Webera pracuje nad uwolnieniem słoni w innych państwach regionu i w Europie, ze szczególnym naciskiem na te, które wciąż żyją w niewoli w Szwajcarii. – Słonie nie powinny żyć w zamknięciu – mówi Sciolla. – To nie jest ochrona gatunku. Haudet, dyrektor Ekoparku w Mendozie, często słyszy od rozczarowanych bywalców dawnych ZOO, że chcieliby pokazać dzieciom słonie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-121104-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-498e728.png" width="1221" height="813" alt="Na początku tego roku Kenya dołączyła do Pupy i Mary w Global Sanctuary for Elephants./Fot.Tomás Cuesta / Fondation Franz Weber / Global Sanctuary for Elephants" title="Na początku tego roku Kenya dołączyła do Pupy i Mary w Global Sanctuary for Elephants./Fot.Tomás Cuesta / Fondation Franz Weber / Global Sanctuary for Elephants" /> – Ludzie muszą zrozumieć, że to, co widzieli w zoo, nie było słoniem, to był tylko wygląd zwierzęcia z trąbą, uszami i nogami, ale ono nie zachowywało się jak słoń, nie jadło jak słoń, nie żyło jak słoń – mówi. – Z każdym małym krokiem Kenya daje nam radość i pokazuje, że to właściwa droga, że była ostatnim słoniem w niewoli w Argentynie i że nie ma już odwrotu. Źródło: National Geographic
Rzym to nie tylko cesarze. Odkrycie „prarzeźni” sprzed 400 tysięcy lat
Niepozorne miejsce w Rzymie skrywało prawdziwą archeologiczną petardę. Stanowisko Casal Lumbroso ujawniło dowody na to, że już 400 tysięcy lat temu ludzie wytwarzali narzędzia z kości słonia. To nie tylko znalezisko – to opowieść o sprycie i chęci przetrwania pradawnych społeczności.
Odkrycie stanowiska archeologicznego Casal Lumbroso, zlokalizowanego w północno-zachodnim części Rzymu w środkowych Włoszech, było zupełnie przypadkowe. Wieczne Miasto kojarzymy z reguły z Cesarstwem Rzymskim i słynnymi cesarzami. Tu jednak mamy do czynienia z czymś zupełnie innym. W 2017 roku w trakcie prac budowlanych koparka natrafiła na fragment ciosu słonia. Na miejscu natychmiast pojawili się archeolodzy, którzy działali tam przez kilka lat. Rzeźnia sprzed setek tysięcy lat Szeroko zakrojone wykopaliska ujawniły ponad 300 szczątków szkieletu jednego słonia (Palaeoloxodon antiquus) z prostymi ciosami. Obok niego znajdowało się pół tysiąca kamiennych narzędzi. Zdaniem naukowców była to „rzeźnia” sprzed 400 tysięcy lat. To, jak wyglądała naukowcy opisali na łamach „PLOS One”. Cześć kości nosi ślady świeżych złamań, powstałych wkrótce po śmierci zwierzęcia. Brak widocznych śladów nacięć na kościach wskazuje na to, że do rozbioru tkanek miękkich ludzie używali małych narzędzi. A zatem większość kamiennych narzędzi na tym stanowisku archeologicznym ma rozmiar mniejszy niż 30 mm, prawdopodobnie ze względu na niewielką dostępność dużych kamieni. Natknięto się też na kilka kości słonia obrobionych w ten sposób, by mogły być używane jako narzędzia. Z analiz izotopowych szkliwa zęba słonia wynika, że środowisko, w którym żył ten zwierz, było idealne dla takich wielkich osobników – rosło tam sporo drzew i panowała dość wysoka wilgotność. Słoń – supersurowiec dla ludzi sprzed 400 tysięcy lat Głównym celem badań było poszerzenie wiedzy na temat strategii przetrwania oraz sposobów pozyskiwania i eksploatacji dużych zwierząt przez populacje przedneandertalskie. Być może polującym był tzw. człowiek heidelberski. Ustalono, że stanowisko archeologiczne Casal Lumbroso nie było miejscem długotrwałego obozowania. Ludzie przebywali tu krótko, tylko w czasie obróbki tuszy słonia. Archeolodzy twierdzą, że słoń służył nie tylko jako źródło pożywienia, ale – co równie ważne – jako źródło surowca do produkcji narzędzi. Najbardziej unikalny dowód to szesnaście fragmentów kości słonia, które nosiły ślady celowego łamania w momencie, gdy kość była jeszcze świeża. Kilkanaście kości miało zlokalizowane ślady zużycia, co dowodzi, że były używane jako masywne narzędzia – osiągały one nawet 77 cm długości, przewyższając rozmiarami większość narzędzi kamiennych. Znaczenie odkrycia prarzeźni Zdaniem badaczy znalezisko wskazuje, że w tym regionie Europy ludzie przyjęli długotrwałą i zaawansowaną technologicznie strategię optymalnego wykorzystania zasobów. W środowisku, gdzie krzemień był dostępny jedynie w postaci małych otoczaków, musieli być niesamowicie elastyczni. I dlatego z wielkich zwierząt wykonywali niezbędne im narzędzia. – Nasze badanie pokazuje, jak 400 tysięcy lat temu w okolicach Rzymu grupy ludzkie były w stanie eksploatować niezwykłe zasoby w postaci słonia – nie tylko jako pożywienie, ale także przekształcając jego kości w narzędzia – mówią badacze. Przyszłe badania skupiają się na narzędziach kościanych. Archeolodzy przypuszczają, że mogły służyć do kopania w ziemi. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Chwila zabawy dla ludzi, lata bólu dla zwierząt. Prawda o popularnych turystycznych atrakcjach szokuje
Za kolorowymi zdjęciami z wakacji często kryje się mroczna rzeczywistość. To, co turystom wydaje się niewinną rozrywką, dla zwierząt oznacza ból, stres i lata cierpienia. Coraz więcej organizacji apeluje, by spojrzeć na popularne atrakcje z innej perspektywy – nie przez pryzmat własnej przyjemności, lecz ich dramatycznych konsekwencji.
Wakacje kojarzą się z beztroską i odkrywaniem nowych miejsc, ale nie wszystkie atrakcje turystyczne mają w sobie coś z niewinnej rozrywki. Egzotyczne kierunki kuszą przeżyciami, które dla Europejczyków mogą wydawać się wyjątkowe, lecz za kulisami często kryje się... cierpienie zwierząt. Słonie uczone wykonywania sztuczek, małpy pozbawiane wolności czy dzikie koty wykorzystywane do robienia pamiątkowych zdjęć – to tylko część praktyk, które stoją w sprzeczności z zasadami etyki. Warto zadać sobie pytanie: czy nasza chwilowa przyjemność powinna odbywać się kosztem życia i dobrostanu zwierząt? Dlaczego delfinaria są nieetyczne i szkodliwe dla zwierząt? Choć pokazy delfinów wciąż przyciągają turystów, ich kulisy są dalekie od beztroskiej zabawy. Żadne delfinarium nie jest w stanie zapewnić tym inteligentnym zwierzętom warunków sprzyjających zdrowemu i zrównoważonemu życiu. W niewoli cierpią one zarówno fizycznie, jak i psychicznie, gdyż przebywają w zbyt małych zbiornikach, są narażone na hałas i szkodliwe substancje chemiczne, a brak stymulacji prowadzi do stereotypowych zachowań i apatii. Aby zmusić je do wykonywania sztuczek, ogranicza się im pożywienie, a w przypadku chorób czy problemów ze stresem – podaje środki farmakologiczne, także psychotropowe. Na szczęście coraz więcej osób zdaje sobie sprawę ze szkodliwości delfinariów, przez co coraz głośniej zaczęły wybrzmiewać protesty przeciwko ich funkcjonowaniu. Dzięki temu m.in. w Meksyku zapadła przełomowa decyzja. Tamtejsza Izba Deputowanych jednogłośnie zatwierdziła poprawkę do Ustawy o Ochronie Przyrody, zakazującą wykorzystywania delfinów, lwów morskich i orek w widowiskach organizowanych w niewoli – zarówno w formie pokazów stałych, jak i objazdowych. W wyniku tego zarządzenia 350 delfinów ma zostać przeniesionych z betonowych zbiorników do nadmorskich rezerwatów. Selfie z dzikimi zwierzętami i ukryta cena pamiątkowych zdjęć Selfie z tygrysem czy zdjęcie z małpą na ramieniu to atrakcja, która na pozór wydaje się nieszkodliwa. W rzeczywistości kryje jednak dramat zwierząt, które od najmłodszych lat poddawane są brutalnej tresurze i faszerowane środkami uspokajającymi lub nasennymi, by były potulne i bezpieczne dla turystów. Raporty, takie jak „Tiger Temple Report” dotyczący Świątyni Tygrysów w Tajlandii, ujawniają, że tygrysy bywają bite, ciągnięte za ogony, a nawet poniżane w najbardziej brutalny sposób, tylko po to, by bez oporu pozowały do zdjęć. Tego typu praktyki nie mają nic wspólnego z troską o zwierzęta, a jedynie z bezwzględnym zyskiem. Cierpienie ukryte za atrakcją, czyli przejażdżki na słoniach i wielbłądach Jazda na słoniach, wielbłądach, osiołkach czy nawet strusiach to kolejna popularna wakacyjna atrakcja, która wiąże się z cierpieniem zwierząt. Często są one wykorzystywane ponad swoje siły, pozbawiane właściwej opieki weterynaryjnej i poddawane przemocy. Eksperci podkreślają, że szczególnie słonie nie mają predyspozycji do dźwigania ciężarów na grzbiecie. Noszenie turystów i długie wędrówki powodują u nich poważne problemy zdrowotne, w tym deformacje kręgosłupa, zwyrodnienia stawów i liczne komplikacje, które na zawsze obniżają jakość ich życia. Konne dorożki w miastach – romantyczna tradycja czy wyzysk zwierząt? Transport konny w miastach, popularny w wielu turystycznych destynacjach, coraz częściej spotyka się z krytyką. Choć tradycyjne dorożki mogą wydawać się romantyczne, dla zwierząt oznaczają ciężką pracę w trudnych warunkach. Konie zmuszane są do ciągnięcia wozów po zatłoczonych i zanieczyszczonych ulicach, często w upale lub mrozie, bez odpowiednich przerw i opieki. Narażone są na hałas, ruch samochodowy, a także urazy kopyt od twardych nawierzchni. Dodatkowym problemem jest los koni po zakończeniu „kariery” w turystyce, gdy przestają być „opłacalne”. Wszystko to sprawia, że dorożki w centrach miast są jedną z najbardziej nieetycznych form rozrywki. Źródło: Fundacja Viva Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Włochata mysz to krok do przywrócenia mamuta. Tak twierdzi firma Colossal, niezależni eksperci mają inne zdanie
We wtorek firma Colossal Biosciences ogłosiła przełom w pracach nad przywróceniem mamuta włochatego. Jest nim wyhodowanie myszy o grubym, jasnym futrze – podobnym do tego, jakie miały mamuty. Zdaniem naukowców Colossala włochate gryzonie stanową praktyczny dowód na to, że obrana przez nią metodą odtwarzania wymarłych gatunków może zakończyć się sukcesem.
W tym artykule: Co futrzana mysz ma wspólnego z mamutami? Przez mysz do mamutów Zachwyt czy potwory z laboratorium? O firmie Colossal Biosciences głośno zrobiło się w 2021 roku. Wówczas spółka z siedzibą w Dallas w Teksasie ogłosiła, że zamierza starać się o przywrócenie wymarłych gatunków z użyciem całego zestawu genetycznych technologii. Chodzi o zwierzęta takie jak dodo, wilk workowaty, a przede wszystkim mamut włochaty, kuzyn żyjących współcześnie słoni. Mamuty żyły na Ziemi jeszcze ok. 4 tys. lat temu. We wtorek Colossal wydała oświadczenie, w którym pochwaliła się sukcesem na drodze do reintrodukcji mamutów. Jest nim… mysz. Taka jak widać na zdjęciu po lewej: z jasnym, długim i gęstym futrem. – Mysz Włochata Colossala oznacza przełomowy moment w naszej misji odtworzenia gatunków wymarłych – oświadczył Ben Lamm, współzałożyciel i szef firmy. Lamm chwali się, że prace nad myszami poszły błyskawicznie. – Zaczęliśmy się nimi zajmować we wrześniu [zeszłego roku – przyp.red.] – powiedział „Live Science” CEO Colossala. – Nie sądziliśmy, że będą takie słodkie. Co futrzana mysz ma wspólnego z mamutami? Od razu trzeba podkreślić jedno. Modyfikowane genetycznie myszy, które pokazano, nie mają żadnych genów mamutów. Koncepcja Colossala zakłada, że należy zmieniać geny istniejących gatunków tak, by zaczęły przypominać te wymarłe. W przypadku mamutów główne prace są prowadzone na słoniach. Celem firmy jest wyhodowanie odpornych na zimno słoni o grubym futrze i innych fizycznych cechach mamutów. Pokazane właśnie myszy mają stanowić dowód, że to możliwe. Naukowcy Colossala zmodyfikowali siedem ich genów. Sześć z nich związanych jest z długością, gęstością i wyglądem futerka. To np. gen FGF-5, który zazwyczaj jest aktywny. U włochatych myszy został zablokowany, dzięki czemu ich futro zrobiło się trzy razy dłuższe niż u „zwykłych” myszy laboratoryjnych. Przez mysz do mamutów Inna genetyczna zmiana dotyczyła genu związanego z metabolizmem tłuszczów. Co ciekawe, okazało się, że nie wpłynęła ona na wagę myszy. Mamucie gryzonie wcale nie były cięższe od swoich zwykłych odpowiedników. Celem wprowadzenia takich a nie innych zmian było wyhodowanie myszy bardziej odpornych na zimno. Czy to się udało? Jeszcze nie wiadomo. Myszy mają zaledwie kilka miesięcy. Naukowcy Colossala – kierowani przez biolożkę ewolucyjną Beth Shapiro – nie mieli więc zbyt wiele czasu, aby zbadać, jak mutacje mogą wpłynąć na ich zdrowie w długim okresie: np. na płodność czy skłonność do zachorowań na nowotwory. Ustalenie, czy faktycznie włochate myszy mogłyby polubić chłodniejszy klimat, też jest dopiero w planach. View oEmbed on the source website Zachwyt czy potwory z laboratorium? Badania zostały opisane w artykule opublikowanym na serwisie preprintów naukowcych BioRvix. Nie był on jeszcze recenzowany i nie został przyjęty do publikacji w żadnym czasopiśmie. Wśród społeczności naukowej prace Colossala budzą mieszane odczucia. Mają swoich zwolenników, ale także krytyków, którzy nie zostawiają na nich suchej nitki. – To dalekie od stworzenia mamuta lub „myszy mamuta” – stwierdził Stephan Riesenberg, genetyk z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka w Lipsku. – To po prostu mysz, która ma pewne specjalne geny – dodał. Jego zdaniem zrobienie kilku zmian w genomie to dzisiaj standard w inżynierii genetycznej, szczególnie w przypadku myszy. Riesenberg wraz z zespołem zajmuje się badaniami genomu neandertalczyków. Jeszcze bardziej krytycznie oceniają działania Colossala biolodzy ewolucyjni i ekolodzy. Ich zdaniem pomysły odtwarzania wymarłych gatunków nie mają sensu, bo nie ma już środowisk naturalnych, które te gatunki mogłyby zamieszkiwać. – Jeśli nie ma w tym żadnego celu, po prostu tworzymy potwory w laboratorium – powiedział na łamach science.org Douglas McCauley z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara. Firma Colossal oświadczyła, że już w 2028 roku na świat przyjdzie małe słoniątko, które będzie wyglądało jak mamut włochaty. Źródła: BioRxiv, nature.com, science.org, Live Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Najstarsza znana uczta, na której jedzono słonie. Odkrycie w Indiach sprzed 400 tysięcy lat
Archeolodzy odkryli najstarsze w Indiach ślady po wielkiej uczcie sprzed prawie pół miliona lat. Przodkowie człowieka raczyli się na niej szpikiem kostnym słoni. Obok kości leżały dziesiątki pradziejowych „widelców”, czyli narzędzi kamiennych.
Spis treści: Czas na ucztę ze słoni. Kto je zjadł? Zagadkowy człowiek z Narmady – to on konsumował słoniowy szpik Uczta człowieka z Narmady. Czy żywił się padliną? Nowe odkrycie z Indii jest ciekawe nie tylko jako dowód na zjadanie słoni. Ważne jest również z tego powodu, że udało się znaleźć najbardziej kompletny szkielet rzadko odkrywanych wymarłych słoni z rodzaju Palaeoloxodon. Jego przedstawiciele ważyli dwa razy tyle co dzisiejsze słonie afrykańskie. Czas na ucztę ze słoni. Kto je zjadł? Archeolodzy z Indii i USA opublikowali właśnie wyniki wykopalisk przeprowadzonych niedaleko miasta Pampore (Kaszmir) w Indiach. W środkowym plejstocenie, jakieś 300-400 tysięcy lat temu, co najmniej trzech starożytnych krewniaków współczesnych słoni padło w pobliżu rzeki. Niedługo potem zostały one pokryte osadem i zachowane wraz z 87 kamiennymi narzędziami wykonanymi przez przodków współczesnych ludzi. Na kościach słoni widać ślady po zastosowaniu kamiennych narzędzi. Celem – zdaniem badaczy – było dostanie się do szpiku kostnego, do czego doszło 300-400 tysięcy lat temu. To najwcześniejszy dowód na takie działanie znany z terenu Indii. Do tej pory najwcześniejsze dowody na prostą obróbkę zwierząt pochodziły sprzed mniej niż dziesięciu tysięcy lat. Przodkowie człowieka współczesnego cenili szpik, którym objadali się w postaci surowej. I nic dziwnego. Szpik kostny jest uważany za bombę energetyczną i witaminową. Obecnie promowane jest jego spożywanie w tzw. diecie paleo. Ciekawostką jest to, że jeden ze znalezionych słoni był chorowity. Wnętrze jego czaszki wykazywało nieprawidłowy wzrost kości, który prawdopodobnie był skutkiem przewlekłej infekcji zatok. Zagadkowy człowiek z Narmady – to on konsumował słoniowy szpik Mimo że przy kościach słoni leżało sporo prostych kamiennych narzędzi, to o ludziach, którzy ich używali, wiemy naprawdę niewiele. Do tej pory na subkontynencie indyjskim znaleziono tylko jednego kopalnego hominina – tzw. człowieka z Narmady. Z analizy jego kości widać mieszankę cech starszych i późniejszych gatunków homininów. Wskazuje to na ważną rolę tego obszaru we wczesnym rozprzestrzenianiu się człowieka. – Pytanie brzmi więc, kim są te homininy? Co robią w krajobrazie i czy polują na dużą zwierzynę, czy nie. Teraz wiemy na pewno, że przynajmniej w dolinie Kaszmiru te homininy jadły słonie – mówi jeden z autorów badań, dr Advait M. Jukar z Muzeum Historii Naturalnej na Florydzie. Dr Jukar jest nieco zdziwiony, że do tej pory nie było dowodów na spożywanie w pradziejowych Indiach dużych zwierząt. Ale – jak sam przyznaje – być może nie udało się po prostu znaleźć miejsc, gdzie takie dowody się skrywają. Uczta człowieka z Narmady. Czy żywił się padliną? Archeolodzy nie mają jasności, czy słonie, które spożywali praludzie w Kaszmirze, zostały przez nich upolowane. Na kościach nie widać takich śladów. Nie można jednak tego wykluczyć. Homininy mogły zabić słonia lub po prostu znaleźć już padłego. Być może był to osobnik osłabiony przewlekłą infekcją zatok. Archeolodzy spekulują, że utknął w miękkich osadach w pobliżu rzeki Jhelum, gdzie ostatecznie znaleźli go naukowcy – a wcześniej wygłodniałe homininy. Biorąc pod uwagę, że homininy jedzą mięso od milionów lat, dr Jukar przypuszcza, że o wiele więcej dowodów na bardziej zaawansowane rzeźnictwo po prostu czeka na odkrycie przez archeologów. Wymaga to jednak sporo skrupulatności. – W czasach, gdy ludzie zbierali skamieniałości, kolekcjonowali tylko dobrze zachowane czaszki lub kości kończyn. Nie gromadzili wszystkich zniszczonych kości, które mogą bardziej wskazywać (…) na złamania dokonane przez ludzi – podkreśla dr Jukar. Źródła: Quaternary Science Reviews, Journal of Vertebrate Paleontology. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odkryto, w jaki sposób samce słoni dają swojej grupie sygnał „chodźmy!”. Jeden po drugim zaczynają dudnić
Po raz pierwszy naukowcom udało się nagrać dźwięk, którym słonie nawołują się do ruszenia w drogę. Co zaskakujące, taką komendę wydają starsze samce. Oznacza to, że nie zawsze to starsze samice przewodzą stadom słoni i inicjują ich wędrówki.
W tym artykule: Co sygnalizują sobie słonie Dwadzieścia lat obserwacji słoni Język słoni Słonie-mentorzy Niskie dudnienie przypomina podwodne bulgotanie. Tak wyobrażamy sobie dźwięki, jakie mogłaby wydawać przepływająca w oddali łódź podwodna. Jednostajny odgłos trwa kilka sekund, po czym stopniowo zanika. Słuchając, ma się wrażenie, że dociera ze sporej odległości. Dziwnego dźwięku nie wydaje jednak żadne podwodne stworzenie. Tylko ssak zamieszkujący afrykańskie sawanny. Opisany wyżej odgłos to zawołanie słoni. Oznacza „ruszajmy w drogę!” i jest skierowane do innych członków stada. Po raz pierwszy udało się go nagrać naukowcom z Uniwersytetu Stanforda i innych instytucji naukowych. Badacze informują o tym w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. Co sygnalizują sobie słonie Nagranie zostało zarejestrowane przy wodopoju Mushara w Parku Narodowym Etosha w Namibii. Słonie zbierały się tam chłodnym wieczorem. Sygnał inicjował starszy samiec, który pierwszy odsuwał się od rozległego oczka wodnego. Wydawał z siebie długi, niski dźwięk, na który stopniowo reagowały kolejne słonie. Najpierw dudnienie podejmował jeden, z potem następne. Sygnał oznaczał „ruszajmy!”. Gdy wybrzmiał, słonie udawały się w dalszą drogę. Zaskoczeniem dla badaczy było, kto inicjował wędrówkę. Liderem okazał się starszy słoń samiec, prawdopodobnie mający w stadzie pozycję dominującą. Dotychczas naukowcy przypuszczali, że tego rodzaju zachowania u słoni zarezerwowane są dla starszych samic. – Byliśmy zdumieni, odkrywając, że samce słoni angażują się w tak wyrafinowaną koordynację wokalną, aby zainicjować działanie – powiedziała Caitlin O’Connell-Rodwell, główna autorka badania. – Dotychczas uważano, że samce mają luźne więzi społeczne. Te „rozmowy” pokazują nam jednak, że w ich komunikacji głosowej dzieje się znacznie więcej, niż wcześniej sądzono – mówi badaczka. Dwadzieścia lat obserwacji słoni Po raz pierwszy O’Connell-Rodwell nagrała słoniowe „chodźmy!” już w 2004 roku, podczas nocnych badań w terenie. Później zespół badaczy nagrywał słonie w czasie pory suchej w latach 2005–2017. Wymagało to użycia zakopanych w ziemi mikrofonów, rejestrujących infradźwięki, i kamer pracujących po zmroku. Dane posłużyły do przeanalizowania nie tylko samych odgłosów, ale i hierarchii w stadach słoni. Naukowcy spostrzegli, że słonie synchronizują swoje nawoływania. Kiedy jeden słoń kończy, dźwięk podejmuje następny osobnik, a potem, w podobnym rytmie, kolejne. Tworzy to specyficzny harmonijny chór. Samce porozumiewają się tak samo, jak samice. Badacze podejrzewają, że młode samce uczą się sygnałów nawołujących do drogi właśnie od starszych samic. Słonie indyjskie tak jak ludzie opłakują i grzebią zamarłych. Wiadomo, jak wyglądają ich pochówki Słonie indyjskie zaskoczyły badaczy. Okazało się bowiem, że te dzikie zwierzęta zamieszkujące Azję w szczególny sposób obchodzą się z ciałami najmłodszych zmarłych członków stada. Język słoni To kolejne badanie pokazujące, jak zaawansowana jest komunikacja u słoni. Na początku czerwca naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Colorado ogłosili, że słonie nadają sobie imiona. Przeprowadzone w Kenii badania wykazały, że słonie przypisują poszczególnym osobnikom charakterystyczne dla nich dźwięki. Następnie używają ich w trakcie nawoływań – tak jak imion. Jak bardzo skomplikowany jest język słoni? Słonie umieją przekazać sobie wiele informacji: o wieku, płci, emocjach danego osobnika. Ułatwia to zwierzętom, żyjącym w małych, spokrewnionych grupach, koordynacje swoich działań. Słonie wydają dużo zróżnicowanych dźwięków – od trąbienia do niskiego dudnienia. Część z tego to infradźwięki, niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Słonie-mentorzy Nowe badania ujawniły również, że pozycja samców w stadach słoni może być nieco inna, niż dotychczas przypuszczano. Jak się okazało, starsze samce zostają kimś na kształt mentorów dla młodszych. – Młode słonie mają wiele potrzeb i zawsze chcą pozostawać w kontakcie fizycznym – mówi O’Connell-Rodwell. – Starsze biorą je pod swoje skrzydła, kierują nimi, dzielą się z nimi zasobami oraz uczestniczą w ich emocjonalnych wzlotach i upadkach – opowiada badaczka. I dodaje, że w krajach dopuszczających polowania na słonie należy unikać zabijania starszych samców, o silnych więzach społecznych. Może to zakłócić spójność stad i pozbawić młode samce niezbędnego wsparcia. Źródła: EurekAlert, PeerJ. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Słonie wołają się po imieniu. Dowiedzieliśmy się tego dzięki sztucznej inteligencji
Słonie nadają sobie imiona. Poszczególnym osobnikom przypisują charakterystyczne dla nich dźwięki i używają ich w trakcie nawoływań. Kiedy naukowcy zwracali się do słoni, używając ich imion, zwierzęta odpowiadały.
W tym artykule: Jak porozumiewają się słonie? Czy słonie mają język? O czym mówią słonie? Czy kiedyś porozmawiamy ze słoniami? Nie tylko ludzie nadają sobie imiona. To samo robią również słonie. To unikatowa umiejętność wśród zwierząt. Przełomowe odkrycie naukowców z Uniwersytetu Stanowego Colorado opisano w czasopiśmie „Nature Ecology and Evolution”. Jak porozumiewają się słonie? Ustalenie, że słonie wołają się po imieniu, wymagało czterech lat badań, z uwzględnieniem 14 miesięcy pracy w terenie. Naukowcy nagrywali nawoływania słoni z dwóch stad zamieszkujących sawannę w Kenii. W sumie zarejestrowali 469 odmiennych wokalizacji. Nawołujących słoni było 101, odbierających informacje – 117. Zgromadzone dane zostały następnie wprowadzone do programu wykorzystującego uczenie maszynowe. Odpowiednio wytrenowana sztuczna inteligencja wyłapała wśród nawoływań dźwięki, które odpowiadały imionom słoni. A konkretnie – były to umowne dźwięki nadawane przez jedne słonie drugim. Tym samym stanowiły odpowiedniki ludzkich imion. By zweryfikować hipotezę, że słonie mają imiona, naukowcy puszczali zwierzętom wybrane fragmenty nawoływań. Gdy słoń słyszał swoje imię wokalizowane przez członka rodziny lub przyjaciela, odpowiadał pozytywnie i „z energią”, jak stwierdzili badacze. Gdy słyszał imię innego zwierzęcia, reagował znacznie mniej entuzjastycznie. Czy słonie mają język? Badanie potwierdza obserwacje biologów od lat zajmujących się ochroną słoni. – Lata temu zauważyłam, że kiedy dany słoń wydaje „kontaktowe” dudnienie, jeden osobnik ze stada podnosi głowę, słucha, po czym odpowiada – mówi „New Scientistowi” Joyce Poole z ElephantVoices, organizacji zajmującej się badaniami słoni. – Reszta wydawała się ignorować nawołujące zwierzę. Zastanawiałam się więc, czy te dźwięki nie były przypadkiem przeznaczone dla konkretnego odbiorcy – dodaje Poole. Umiejętność nadania innemu osobnikowi ze stada konkretnego imienia – a dokładniej, przypisania mu umownego dźwięku – była dotychczas uważana za czysto ludzką. Co prawda dźwięki pełniące funkcje identyfikujące mają również delfiny i papugi. Jednak u nich działa to nieco inaczej. Zwierzę wysyłające komunikat identyfikuje się przez własną dźwiękową etykietkę. Odbiorca po prostu ją powtarza. Słonie nie imitują słyszanych dźwięków identyfikujących. Same przypisują konkretnemu osobnikowi umowny dźwięk. Prawdopodobnie jednak istnieje wyraźna różnica z ludzkim językiem. Badanie nie przesądziło, czy nadane jednemu osobnikowi imię jest używane przez wszystkich członków stada. Czy też każdy słoń ma własny zestaw imion dla pozostałych zwierząt. Słonie indyjskie tak jak ludzie opłakują i grzebią zamarłych. Wiadomo, jak wyglądają ich pochówki Słonie indyjskie zaskoczyły badaczy. Okazało się bowiem, że te dzikie zwierzęta zamieszkujące Azję w szczególny sposób obchodzą się z ciałami najmłodszych zmarłych członków stada. O czym mówią słonie? Naukowcy zwrócili uwagę, że słonie nie zawsze używają w swoich „rozmowach” imion. Pojawiają się one w czasie komunikacji prowadzonej na znacznych dystansach. Oraz wtedy, gdy dorosłe osobniki zwracały się do młodszych. To drugie najprawdopodobniej oznacza, że umiejętność nadawania imienia i stosowania go „na co dzień” wymaga u słoni lat praktyki. O tym, że komunikacja słoni jest złożona, wiadomo nie od dziś. Słonie wydają dużo zróżnicowanych dźwięków – od trąbienia do niskiego dudnienia. Część z tego to infradźwięki, niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Nawoływania niosą wiele informacji: o wieku, płci, ale też stanie emocjonalnym danego osobnika. Dzięki temu zwierzęta, tworzące skomplikowane struktury społeczne, potrafią skoordynować swoje działania na dużych odległościach. Intersujące pytanie brzmi: jakie jeszcze informacje może zawierać „język” słoni? Czy przypisują dźwięki rzeczom albo miejscom? Joyce Poole uważa to ostatnie za prawdopodobne. Słonie mogą umieć zawołać – chodźmy teraz tam! A przy tym dokładnie określić, co za „tam” mają na myśli. Czy kiedyś porozmawiamy ze słoniami? Słonie są zwierzętami zagrożonymi wyginięciem. Padają ofiarami kłusowników, polujących na nie dla kości słoniowej. Potrzebują do życia dużych terenów, a ich siedliska kurczą się. Ochrona słoni stanowi więc wyzwanie. Na pewno bardzo by pomogło, gdybyśmy pewnego dnia nauczyli się ze nimi komunikować. Rozmowy ze słoniami to na razie pieśń przyszłości. Naukowcom jednak zdarza się o nich marzyć. – Trudno jest żyć obok słoni, gdy dzielisz z nimi teren, a one zjadają twoje plony – przyznaje prof. George Wittemyer, główny autor badań. – Chciałbym potrafić przekazać im ostrzeżenie: „Nie przychodź tutaj. Zostaniesz zabity, jeśli tutaj przyjdziesz” – mówi naukowiec. Źródła: EurekAlert, Nature Ecology and Evolution, New Scientist Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Tego nie wiedzieliśmy o pierwszych mieszkańcach Chile. Tak polowali 12 tys. lat temu
Historia Chile i pierwszych mieszkańców tego południowoamerykańskiego kraju nadal kryje wiele tajemnic. Najnowsze odkrycie archeologów rzuca nowe światło na jedne z najstarszych osad na kontynencie. Co jedli ich mieszkańcy? Mieli zróżnicowaną dietę.
W tym artykule: Co nowego wiemy o pierwszych mieszkańcach dzisiejszego Chile? Tak polowano w Ameryce Południowej Ameryka Południowa ma ogromne znaczenie dla archeologów ze względu na swoje bogate i różnorodne dziedzictwo kulturowe, historyczne i środowiskowe. Dzięki kolejnym pracom terenowym na miejscu dowiadujemy się coraz więcej o cywilizacjach prekolumbijskich, takich jak Inkowie, Moche, Nazca i Tiahuanaco (Tiwanuku). Pozostałości archeologiczne tych kultur, w tym miasta, świątynie i artefakty, dostarczają wglądu w ich struktury społeczne, polityczne oraz gospodarcze. Najnowsze odkrycie opisane na łamach czasopisma naukowego „PLOS ONE” rzuca nowe światło na życie codzienne pierwszych mieszkańców Chile. Jak się okazuje, starożytni ludzie bytujący nad jeziorem Tagua Tagua już 12 000 lat temu polowali na wymarłe słonie. Co nowego wiemy o pierwszych mieszkańcach dzisiejszego Chile? To oczywiście nie pierwsze odkrycie w tym regionie. Jezioro Tagua Tagua jest otoczone wieloma stanowiskami archeologicznymi. Są one źródłem wiedzy o jednych z najstarszych zasiedlonych miejsc w obu Amerykach. Autorzy opisywanego badania odkryli obóz zbieracki datowany na późny plejstocen. Czasy jego świetności mają przypadać na okres 12 440 a 12 550 lat temu. Uzupełnieniem odkrycia pozostałości samej osady są gomfotery, czyli wymarli krewniacy słoni. Analiza zwierzęcych szczątek wykazała ślady rzezi, co dodatkowo sugeruje, że na zwierzęta polowano, a następnie przetwarzano ich mięso w obozie. Dieta przodków Chilijczyków składała się nie tylko z mięsa ssaków. Na miejscu znaleziono również zwęglone pozostałości roślin i małych zwierząt, w tym żab oraz ptaków. W artykule może również przeczytać, że skamieniałe nasiona kaktusów i skorupki ptasich jaj wskazują na to, iż obóz był wykorzystywany w porze suchej. Ryty sprzed 2 tysięcy lat przedstawiają psychodeliczny rytuał. Zaskakujące odkrycie Ryty znalezione w Peru przedstawiają tajemnicze rytuały sprzed 2 tysięcy lat. Ich najnowsza analiza odbiega od poprzednich hipotez. To, co uważano za węże, ma w rzeczywistości odpowiadać ps... Tak polowano w Ameryce Południowej Mnogość podobnych stanowisk w regionie sugeruje, że okolice jeziora Tagua Tagua były popularnym terenem polowań. Musiało to wynikać z obfitych zasobów. Ludziom wygodniej było bowiem wracać w miejsca, gdzie zwierzyna była pewna, aniżeli szukać nowych. Nie oznacza to jednak, że ówczesne ludy nie przemieszczały się po kontynencie. Autorzy badania tłumaczą, że obszar ten był kluczową lokalizacją w pobliżu tras, którymi poruszały się koczujące społeczności. Osady nad jeziorem miały być miejscem ich regularnych spotkań. W regionie planowane są dalsze badania terenowe. Jezioro Tagua Tagua znajduje się w regionie Los Lagos w południowym Chile, konkretnie w prowincji Llanquihue. Jest częścią pasma górskiego Andów i leży w dolinie Cochamó. Jezioro położone jest około 120 kilometrów na wschód od miasta Puerto Montt. Poza walorami archeologicznymi region ten słynie z oszałamiającej przyrody, dzięki czemu jest też popularnym miejscem do uprawiania sportów na świeżym powietrzu, takich jak piesze wędrówki czy pływanie kajakami. Źródło: Plos ONE.
Bliżej natury Ostatnio niedaleko mojego domu na wsi sprowadziła się bobrza rodzina. Nie zauważyłabym nowych sąsiadów, gdyby nie fakt, że mały strumień, który płynie za lasem, a gdzie zwykle spaceruję, nagle zamienił się w wielkie rozlewisko. Kiedy dotarłam na miejsce, ujrzałam tamę. Ponad 30-metrowy wał z gałęzi i ziemi spiętrzał wodę, a wokół leżało sporo ściętych i okorowanych przez bobry drzew. Kiedy one to zrobiły?! Nie mogłam się nadziwić. Dzięki tamie nie tylko zwiększyła się retencja wody w terenie, ale też pojawiły się nowe ptaki, a nawet sarny i dziki. Ostatnio miałam szczęście i dzięki noktowizorowi wreszcie zobaczyłam swoich sprytnych sąsiadów. Rodzina czterech bobrów beztrosko baraszkowała w środku nocy w swoim rozlewisku. Wtedy pomyślałam, że często jeździmy na koniec świata, a nie widzimy tego, co się dzieje za progiem. Stąd pomysł na to wydanie Travelera. Poświęciliśmy je miejscom w Polsce, które przybliżą nas do natury. Zatrzymają, pozwolą zobaczyć i doświadczyć więcej, nauczą uważności. Z okazji zbliżającej się majówki zabieramy Was na łąki, pola, nad rzeki i jeziora. Zachęcamy, żebyście spróbowali chodzenia na bosaka, kąpieli leśnych, wygrzewania się w saunach, podglądania zwierząt dzikich i domowych. Wybraliśmy dla Was wyjątkowe agroturystyki, których gospodarze są jak rodzina, rozpieszczą Was, zaopiekują się i dobrze nakarmią. Stworzone przez nich gospodarstwa są nie tylko komfortowe i pięknie położone, ale mają też duszę. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści Podróż życia 10 | Indonezja Bajkowe plaże, rdzenne kultury i warany. Wyprawa na wyspy Flores i Komodo Planeta Travelera 18 | Wieści ze świata 22 | Kierunek kultura Temat numeru – sielska Polska na majówkę 26 | Śląsk/Małopolska W Beskidzie Śląskim znajdziesz całe morze gór i źródło królowej polskich rzek 32 | Dolny Śląsk Odpoczynek wśród pól, łąk, zachwycających zamków i legend 40 | Mazowsze Najprawdziwsza sielanka nie tylko w polskim… Paryżu 46 | Małopolska Mała Japonia w Gorcach 52 | Wielkopolska Urlop na wsi wśród koni i wiatraków 58 | Pomorze Zachodnie Najpiękniejsze miejsca na Pojezierzu Drawskim 64 | Mazury Zbieranie poziomek, wędrówki z psem i miłość na wyspie 70 | Mazowsze Ptasi raj nad Bugiem 76 | Top 12 gospodarstw agroturystycznych Dookoła Europy 84 | Włochy W wodach jeziora Garda przeglądają się malownicze krajobrazy i wyjątkowe historie 90 | Belgia W sercu zjednoczonej Europy Adventure 96 | Warto spróbować Wyprawa Highlander w górach Al-Hadżar w Zjednoczonych Emiratach Arabskich to dwa dni wymagającej wędrówki. Nasz redakcyjny kolega to przeżył! 100 | Test Travelera Ochroń się przed wiatrem na szlaku
Słonie indyjskie tak jak ludzie opłakują i grzebią zamarłych. Wiadomo, jak wyglądają ich pochówki
Słonie indyjskie zaskoczyły badaczy. Okazało się bowiem, że te dzikie zwierzęta zamieszkujące Azję w szczególny sposób obchodzą się z ciałami najmłodszych zmarłych członków stada.
W tym artykule: Tak słonie indyjskie grzebią najmłodszych zmarłych Słonie różnie przeżywają żałobę Dzikie zwierzęta i ich pochówki Nie brakuje badań, które dowodzą, że pewne dzikie zwierzęta cechują się zachowaniami podobnymi do ludzkich. Zazwyczaj chodziło o naczelne. Dzięki naukowcom wiadomo na przykład, że pewne człekokształtne dokuczają innym osobnikom, co wynika z ich poczucia humoru. Z kolei szympansy zwyczajne i bonobo mają znakomitą pamięć długotrwałą, dzięki której rozpoznają się nawet po wieloletniej rozłące. Okazuje się jednak, że słonie również zaskakują wrażliwością i swoimi rytuałami. Tak słonie indyjskie grzebią najmłodszych zmarłych Z najnowszego badania wynika, że słonie indyjskie głośno opłakują, a nawet grzebią martwe młode. Autorzy artykułu opublikowanego na łamach „Journal of Threatened Taxa” zidentyfikowali i zbadali sumie pięć miejsc pochówku słoniątek. Mowa o odkryciach z lat 2022 i 2023 na północy Bengalu w Indiach. Dzięki obserwacjom, fotografii cyfrowej, notatkom terenowym i raportom z sekcji zwłok badaczom udało się ustalić, jak wyglądają słoniowe pochówki młodych. Najpierw stado ciągnie martwego malucha za tułów i nogi, a następnie zakopuje ciało w ziemi z nogami skierowanymi do góry. W jednym z obserwowanych przypadków stado głośno ryczało i trąbiło wokół zakopanego malucha. Autorzy badań podkreślają, że w śmierć młodych nie byli zaangażowani ludzie. Najmłodsze osobniki zmarły z powodu niewydolności wielonarządowej. Wszystkie były w wieku od trzech miesięcy do roku. Dorosłe słonie pochwały je w kanałach irygacyjnych na plantacjach herbacianych, setki metrów od najbliższych osad. Słonie różnie przeżywają żałobę Dlaczego pochówki dotyczą jedynie młodych? Cóż, powód jest dość prosty. Przetransportowanie ciał nieżywych dorosłych słoni przerasta możliwości stada. To dlatego, że dojrzałe, pełnowymiarowe osobniki mogą ważyć nawet do 6 ton (w przypadku samców). Słonie są znane ze swoich zachowań społecznych opartych na współpracy. Wiadomo na przykład, że populacje żyjące zarówno w Afryce, jak i w Azji odwiedzają zwłoki na różnych etapach ich rozkładu. Opisywane badanie wykazało jednak odmienne zachowania. We wszystkich pięciu przypadkach stado „uciekło z miejsca pochówku w ciągu 40 minut od pochówku. Następnie zwierzęta unikały tego terenu i wyznaczały nowe trasy migracji. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznała słonie indyjskie za gatunek zagrożony. Szacuje się, że na wolności żyje około 26 000 osobników. Większość z nich głównie w Indiach. W naturalnych środowiskach zwierzęta te przeżywają średnio 60–70 lat. „Najsmutniejszy słoń świata” nie żyje. Mali w niewoli spędziła ponad 40 lat Słonica Mali, czyli „najsmutniejszy słoń świata”, nie żyje. Zwierzę zmarło w zoo w Manili na Filipinach, gdzie przebywało w niewoli od ponad czterech dekad. Dzikie zwierzęta i ich pochówki Słonie to niejedyne zwierzęta wykazujące zachowania, które badacze interpretują jako formę pochówku. Działania te mogą różnić się w zależności od gatunku. Najczęściej dotyczą jednak zwierząt przejawiających zapędy społeczne. Są to np. naczelne czy delfiny. Naukowcy nie dysponują szeroko udokumentowanymi dowodami na to, że małpy grzebią swoich zmarłych w taki sam sposób, jak robią to ludzie. Niektóre osobniki wymownie reagują jednak na śmierć członków grupy. Na przykład poprzez dotykanie, pielęgnację lub przebywanie blisko zmarłego. Mimo to pochówek w konwencjonalnym sensie nie jest zachowaniem powszechnie obserwowanym u małp. W przypadku niektórych gatunków mrówek mogą one usuwać martwych członków kolonii i umieszczać ich poza gniazdem. Choć może nie jest to pochówek w tradycyjnym znaczeniu, wiąże się z podjęciem konkretnych działań wobec zmarłego. Źródło: Journal of Threatened Taxa. Chcesz poznać więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Czy znasz te ciekawostki o słoniach? Niezwykła jest przyczyna ich śmierci w podeszłym wieku
Słonie to bez wątpienia jedne z najbardziej fascynujących zwierząt. Przemawia za tym fakt, że mówimy tu o największych ssakach lądowych, ale nie tylko. Należy wiedzieć, że natura obdarzyła je szeregiem niezwykłych cech, które czynią je absolutnie wyjątkowymi. Czym zaskakują słonie? Ciekawostki na temat tych olbrzymów wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Ile waży słoń? Co jedzą słonie? Ile żyją słonie? Jak przebiega ciąża u słoni? Inteligencja u słoni Jak wygląda sen słoni? Ze względu na zajmowany obszar, rodzinę słoniowatych należy dzielić na dwa gatunki – słoń afrykański i indyjski. Warto jednak wiedzieć, że ogólny podział tych zwierząt uwzględnia trzy gatunki, bo do wymienionych wcześniej należy dodać jeszcze słonia leśnego. Do niedawna był uważany za podgatunek słonia afrykańskiego. Choć obowiązujący status jako odrębnego gatunku do dziś dzieli środowisko naukowe, to badania udowodniły, że obie linie oddzieliły się siebie wiele milionów lat temu. Ile waży słoń? Słoń jest nie tylko największym, ale także najcięższym ssakiem lądowym. Rekordzistą pod tym względem jest gatunek afrykański. Dorosłe samice ważą średnio 3,7 tony, natomiast samce – aż 5,5 tony. Masa przychodzącego na świat słoniątka to natomiast 120 kg. Słonie leśne są mniejsze od swoich krewniaków żyjących na sawannach i trawiastych równinach, a zatem także lżejsze. W ich przypadku, średnia masa ciała to ok. 2,7 tony. Tembo znaczy słoń. Czego nie wiesz o tych sympatycznych olbrzymach? Słonie to największe zwierzęta lądowe na świecie. Wiemy o tym niemal wszyscy. Często jednak nie wiemy, że na świecie żyją trzy różne gatunki tych ssaków: afrykańskie słonie sawannowe... Zbliżoną masą do leśnych charakteryzują się słonie indyjskie. Przeciętny osobnik waży ok. 2,7 tony, ale niektóre ważą więcej niż 4 tony. Największy widziany słoń afrykański mierzył niemal 4,3 metra wysokości i ważył aż 12 ton! Okaz, o którym mowa, można podziwiać Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie. Eksponat, któremu nadano imię Henry, zdobi główne atrium. Skoro o masie mowa, warto wspomnieć, że kły słoni afrykańskich rosną przez całe życie i mogą ważyć ponad 100 kg. Co jedzą słonie? Słonie są ortodoksyjnymi roślinożercami, a ich jadłospis zależy od zajmowanego siedliska. Osobniki żyjące w afrykańskim buszu i terenach trawiastych gustują w ziołach, trawach liściach drzew i krzewów. Swoją zręczną trąbą sięgają też po mniejsze gałęzie i owoce. Z kolei słonie zamieszkujące brzegi jezior zajadają się przede wszystkim roślinnością wodną. W tym miejscu warto nadmienić, że składająca się z ok. 40 tysięcy mięśni trąba to niezwykle precyzyjna struktura anatomiczna. Za jej pomocą, zwierzę bez trudu łamie konary, ale jeżeli zachodzi taka potrzeba, może zerwać nawet pojedyncze źdźbło trawy. Podobnie jak jego afrykański kuzyn, słoń indyjski gustuje w roślinności naziemnej i drzewiastej. Jak wynika z badań naukowych, jego jadłospis składa się z ok. 112 gatunków roślin. Najczęściej wybiera palmy, malwowce, turzycowate, bobowate i trawy. W porze suchej wzbogaca swój jadłospis o korę i korzenie, które wydobywa masywnymi ciosami. Słonie to wielkie i ciężkie zwierzęta, więc ich zapotrzebowanie energetyczne jest ogromne. Osobniki żyjące w Azji dziennie pochłaniają do 200 kg materiału roślinnego i wypijają 100–150 litrów wody. Jeszcze większy apetyt ma słoń afrykański, który każdego dnia może zjeść do 280 kg pokarmu i wypić do 220 litrów wody. Do rozcierania roślin używają czterech dużych zębów trzonowych, z których każdy składa się z czterech zrośniętych zębów. Mierzą ok. 10 cm szerokości i 30 cm długości, a każdy waży ok. 3 kg. Warto wiedzieć, że tak duży apetyt nie wynika wyłącznie z zapotrzebowania energetycznego. Układ pokarmowy słoni nie trawi znacznej części spożywanego przez nie pokarmu. To sprawia, że masa kału wydalanego przez te zwierzęta przekracza 100 kg. Ogromne potrzeby żywieniowe sprawiają, że słonie większość czasu spędzają na wędrówce w poszukiwaniu pokarmu. Te niezwykłe zwierzęta każdego dnia pokonują nawet 80 km. Ile żyją słonie? Słonie słyną z długowieczności. Najdłużej żyją gatunki zamieszkujące Afrykę. Średnia długość życia to w ich przypadku ok. 70 lat. Trzeba jednak podkreślić, że gdyby nie jeden szczegół, mogłyby żyć jeszcze dłużej. Nie, nie chodzi o ataki drapieżników, bo największe lądowe zwierzę nie ma naturalnych wrogów. Przedwczesna śmiertelność słoni ma związek z ich zębami. Słonie tracą mleczne zęby, gdy osiągną 15. rok życia. Kolejny zestaw wystarcza im do ok. 30. roku życia. Kolejny rośnie do 40. roku życia zwierzęcia. Ten zostaje zastąpiony ostatnimi zębami. Słonie tracą ten komplet w wieku 65–70 lat. Co dzieje się później? Pozbawiony zębów słoń nie jest w stanie rozcierać masy roślinnej i wchłaniać substancji odżywczych. W rezultacie następuje śmierć głodowa. Niektóre okazy żyją dłużej, bo osiągają nawet 80 lat. Należy jednak podkreślić, że takie osobniki są spotykane wyłącznie w niewoli. Słonie indyjskie nie są tak długowieczne, jak ich afrykańscy kuzyni. Na wolności żyją średnio 40–50 lat. Słoń, niewolnik własnej potęgi. Tak silne, a wciąż zagrożone Od 4 tysięcy lat człowiek oswaja słonie indyjskie (Elephas maximus) i wykorzystuje jako zwierzęta pociągowe. Te majestatyczne kolosy (ponad 6 m długości i ok. 3 m wzrostu przy 5 tonach masy)... Mimo że osobniki trzymane w niewoli mogą żyć dłużej niż ich pobratymcy bytujący w naturalnym środowisku, to w 2008 roku świat obiegła niepokojąca informacja. Na łamach czasopisma naukowego „Science” ukazały się wyniki badań przeprowadzonych przez zespół pracujący pod przewodnictwem Georgii Mason z University of Guelph. Analizując dane z lat 2002–2008, amerykańscy i kanadyjscy naukowcy doszli do wniosku, że średnia długość życia trzymanych w niewoli samic słonia afrykańskiego to tylko 17 lat, z kolei słonia indyjskiego – 19 lat. Za niepokojący należy też uznać fakt, że zwierzęta urodzone w niewoli żyją krócej od urodzonych na wolności i przeniesionych do ogrodów zoologicznych. Jak przebiega ciąża u słoni? Słonie indyjskie osiągają dojrzałość płciową w wieku 12 lat, z kolei słonie afrykańskie – w wieku 14–15 lat. U tych pierwszych, ciąża trwa od 19 do 21 miesięcy. Zdaniem naukowców, rozbieżność ma związek z płcią słoniątka. Gdy na świat ma przyjść samiec, ciąża trwa dłużej. Najczęściej rodzi się tylko jedno młode. Przypadki, w których na świat przychodzą dwa słoniątka, zdarzają się sporadycznie. W czasie porodu słonicę otaczają inne samice, które czuwają nad bezpieczeństwem matki i pomagają jej oczyścić potomka. Z kolei młode słoni afrykańskich rodzą się po ok. 22 miesiącach. Samica rodzi jedno słoniątko i karmi je mlekiem do 5. roku życia. Przy czym należy wspomnieć, że już po 6 miesiącach zaczyna przyjmować pokarmy roślinne. Inteligencja u słoni Słonie są niezwykle inteligentnymi zwierzętami. Przemawia za tym kilka czynników. Po pierwsze, w naturze i niewoli potrafią rozwiązywać problemy. Używają trąby jako narzędzia, którym m.in. łamią gałęzie, oddychają w trakcie nurkowania i odczuwają temperaturę. Poza tym, badania udowodniły, że potrafią działać wspólnie, by osiągnąć zamierzony cel. Po drugie, są obdarzone samoświadomością. O ile większość gatunków reaguje na swoje lustrzane odbicie jak na wroga, to słonie potrafią się rozpoznać. Poza tym, są świadome ograniczeń, jakie stwarzają ich własne ciała. Udowodnił to prosty eksperyment przeprowadzony przez badaczy z Uniwersytetu Cambridge. Naukowcy przymocowali drążek do maty, na której stały zwierzęta. Zadanie polegało na podaniu przedmiotu człowiekowi. Słonie trafnie oceniły, że ich ciężar uniemożliwia im podniesienie drążka. Po trzecie, mają świetną pamięć. Słonie uczą się szybko i potrafią przechowywać wiedzę, by móc z niej skorzystać w przyszłości. TOP 10 zwierząt Afryki. Każdy miłośnik przyrody marzy o spotkaniu z nimi Zwierzęta Afryki budzą fascynację i lęk. Podpowiadamy, które z nich warto zobaczyć i jak to zrobić w bezpieczny sposób. O inteligencji słoni należy mówić też w kontekście emocjonalnym. Te niezwykłe zwierzęta czują żal po stracie członka stada, cieszą się z narodzin młodych i potrafią współczuć. Mało tego, gdy na swojej drodze napotkają szkielet słonia, choćby obcego, podchodzą do szczątków i gładzą je trąbami w okolicach kości czołowej lub ciosów. Warto wspomnieć, że świetna pamięć słoni bywa też źródłem cierpienia dla tych zwierząt. Przechowują w niej nie tylko wiedzę, ale także bolesne zdarzenia. Takie psychologiczne retrospekcje są odpowiednikiem stresu pourazowego. Jak wygląda sen słoni? Warto wiedzieć, że słonie należą do najkrócej śpiących ssaków. W niewoli przesypiają od czterech do sześciu godzin na dobę, ale osobniki żyjące na wolności potrzebują zaledwie dwóch godzin snu na dobę. Co ciekawe, badacze zaobserwowali, że faza REM występuje u tych zwierząt co 3–4 dni, gdy śpią na leżąco, nie na stojąco. Skoro o tym mowa, nie można nie wspomnieć, że słonie potrafią spać w pozycji stojącej. Dlaczego słoniom wystarczy tak krótki wypoczynek? Zdaniem naukowców z Uniwersytetu w Witwatersrand, ma to związek z ich wymiarami i masą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czy archeolodzy odkryli neandertalską „spiżarkę” sprzed 125 tys. lat? Poznaj jej wyposażenie
Około 125 tysięcy lat temu neandertalczycy na masową skalę polowali na olbrzymie słonie leśne, ważące kilkanaście ton i większe nawet od mamutów. Mięso i tłuszcz zapewne gromadzili i spożywali w większych grupach.Czy odkryto neandertalską „spiżarkę”?
W tym artykule: Słonie leśne – giganci paleolitycznej Europy Polowanie na słonie leśnie przez neandertalczyka to reguła Wielki zwierzę – olbrzymia uczta W ostatnich latach naukowcy publikują artykuły, które pokazują, że neandertalczycy mieli zdecydowanie bardziej złożony repertuar zachowań, niż do tej pory sądzono. Są dowody na to, że ten gatunek człowieka wykonywał nawet sztukę naskalną w europejskich jaskiniach przed człowiekiem współczesnym. Nowe analizy z Niemiec rzucają nowe światło na system polowań i zarządzania zdobytym mięsem u neandertalczyków. Słonie leśne – giganci paleolitycznej Europy Palaeoloxodon antiquus, czyli słoń leśny, żył w Europie i Azji Zachodniej od 800 000 do 100 000 lat temu. Były to gigantyczne zwierzęta. W kłębie osiągały wysokość do czterech metrów, ważyły nawet kilkanaście ton. Były to wówczas największe zwierzęta żyjące na lądzie, znacznie większe od współczesnych słoni afrykańskich i azjatyckich, a nawet większe od wymarłego mamuta włochatego. Zespół badaczy z Uniwersytet Johannesa Gutenberga w Moguncji (JGU), Centrum Archeologii Leibniza (LEIZA) oraz Uniwersytetu w Lejdzie przyjrzał się kościom tych wielkich ssaków z kilku stanowisk archeologicznych na terenie Niemiec. Wyniki opublikowano w piśmie „The Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS). Polowanie na słonie leśnie przez neandertalczyka to reguła Długo archeolodzy znali tylko jedno stanowisko archeologiczne z obecnego terenu Niemiec, które potwierdzało, że neandertalczyk polował na gigantyczne słonie leśne. Naukowcy zastanawiali się, czy nie było to miejsce wyjątkowe i ten gatunek człowieka raczej preferował polowania na mniejszą zwierzynę. Z najnowszych badań wynika, że są co najmniej dwie kolejne lokalizacje w Gröbern w Saksonii-Anhalt i Taubach w Turyngii, poświadczające polowania neandertalczyka na słonie leśne ponad 100 tys. lat temu. Kości wielkich ssaków znaleziono dekady temu, ale dopiero teraz poddano je analizom. O tym, że słonie te były upolowane, świadczą charakterystyczne ślady na kościach w postaci nacięć wykonanych narzędziami krzemiennymi. Tego typu przedmioty odkryto zresztą wśród szczątków słoni. Upolowane słonie to większości dorosłe samce. Zapewne były one celem ataku ze względu na swoje rozmiary. Polowanie na te giganty było z pewnością niebezpieczne, ale wcale nie musiało wymagać wyrafinowania technologicznego. Strategie łowieckie miały głównie na celu ograniczenie mobilności ofiary, np. poprzez kopanie dołów lub wpędzanie zwierząt w inne pułapki. Jednak późniejsze przetwarzanie zdobyczy wymagało współpracy i dużych zasobów czasu. Wielki zwierzę – olbrzymia uczta – Oszacowaliśmy, że mięso i tłuszcz dostarczane przez ciało dorosłego Palaeoloxodon antiquus byłyby wystarczające do zaspokojenia dziennego spożycia kalorii przez co najmniej 2500 dorosłych neandertalczyków – wyjaśniła prof. Sabine Gaudzinski-Windheuser, która jest pierwszą autorką artykułu w PNAS. Do tej pory naukowcy uważali, że neandertalczycy łączyli się w grupy liczące nie więcej niż 20 osób. Jednak dane uzyskane po analizie kości świadczą o systematycznej eksploatacji tych słoni. Oznacza to – zdaniem ekspertów – że neandertalczycy musieli gromadzić się, przynajmniej tymczasowo, w większych grupach. Jest też inna opcja. Być może ten gatunek człowieka opanował techniki, które pozwoliły mu na zachowanie i przechowywanie dużej ilości żywności. Nie można też wykluczyć tego, że grupy neandertalskie były większe niż do tej pory sądzono i jednocześnie znały techniki umożliwiające magazynowanie jedzenia – konkludują badacze. Być może zatem odkryto neandertalską spiżarkę. Źródło: PNAS. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
„Najsmutniejszy słoń świata” nie żyje. Mali w niewoli spędziła ponad 40 lat
Słonica Mali, czyli „najsmutniejszy słoń świata”, nie żyje. Zwierzę zmarło w zoo w Manili na Filipinach, gdzie przebywało w niewoli od ponad czterech dekad.
W tym artykule: Nie żyje „najsmutniejszy słoń świata” Historia bez happy endu Przykra wiadomość dotarła do nas z Filipin. Nie żyje słonica Mali z manilskiego zoo, która ze względu na warunki, w jakich przyszło jej dorastać, była nazywana przez środowiska pro-zwierzęce „najsmutniejszym słoniem świata”. Choć na przestrzeni lat wiele organizacji i fundacji apelowało o poprawę jej losu, zwierzę niemal całe życie spędziło samotnie w niewoli. Nie żyje „najsmutniejszy słoń świata” O śmierci najsłynniejszej mieszkanki zoo w Manili poinformowała burmistrz miasta Honey Lacuna na specjalnie zwołanej konferencji prasowej. Mali trafiła do tamtejszego ogrodu zoologicznego w 1981 roku, mając zaledwie 11 miesięcy. Zwierzę było prezentem rządu Sri Lanki dla Imeldy Marcos, pierwszej damy Filipin w latach 1965-1986 i żony prezydenta Ferdinanda Marcosa. Mali była jedynym słoniem w stołecznym zoo. Jej poprzedni, zarazem pierwszy i ostatni towarzysz, słoń Siwa, który trafił pod opiekę w 1977, zmarł w 1990 r. Właśnie dlatego słonica została nazwana przez aktywistów „najsmutniejszym słoniem świata”. Według relacji zagranicznych serwisów, w ciągu ostatnich dni stan zdrowia Mali drastycznie się pogorszył. W miniony piątek główny lekarz weterynarii zoo, dr Heinrich Patrick Peña-Domingo zaobserwował, jak słonica bezustannie pocierała trąbą o ścianę, co wskazywało na ból. Na kilka godzin przed śmiercią zwierzę leżało na boku i ciężko oddychało. Mimo udzielonej pomocy nie udało się go uratować. Przeprowadzona sekcja zwłok wykazała, że słonica chorowała na nowotwór. Nie żyje kobra ugryziona przez dziecko. Wcześniej ukąsiła ośmiolatka Kobra uchodzi za jednego z najbardziej niebezpiecznych gadów na świecie. Nie jest jednak niepokonana. Historia bez happy endu – Odszedł jeden z najsmutniejszych słoni na świecie. (...) Spoczywaj w pokoju, Mali, zasługujesz na o wiele więcej – przekazała organizacja PETA (People for the Ethical Treatment of Animals). Fundacje działające na rzecz prawa zwierząt od lat zabiegły o lepsze warunki dla słonicy. Wiele z nich apelowało nawet do władz manilskiego zoo, by Mali została przewieziona do sanktuarium w Tajlandii. W pomoc „najsmutniejszemu słoniowi świata” zaangażował się także m.in. Paul McCartney, członek legendarnego zespołu The Beatles. Ogród zoologiczny nie podzielał jednak opinii strony przeciwnej, argumentując, że zwierzę od zawsze żyje w niewoli i jest przyzwyczajona do panujących warunków. Informacja o śmierci „najsmutniejszego słonia świata” poruszyła nie tylko pro-zwierzęcych aktywistów, ale również internautów. Szczególnie tych, którzy na własne oczy mogli zobaczyć, jak wyglądała codzienność Mali. – Widząc spacerującą Mali, poczułam, jak bardzo samotny jest ten słoń. Złamało mi to serce… Teraz ogłoszono, że Mali zmarła – napisała jedna z użytkowniczek platformy X (dawniej Twitter), cytowana przez BBC. Inni z kolei wyrazili nadzieję, że podobna tragedia już nigdy się nie wydarzy, a słonie nie będą zamykane w ogrodach zoologicznych. Choć władze filipińskiej stolicy już zapowiedziały, że zwrócą się do rządu Sri Lanki o podarowanie ich krajowi kolejnego zwierzęcia. To nie zwykli kłusownicy, a zorganizowane gangi. Jak zmieniała się walka o kość słoniową W ostatniej dekadzie przemyt kości słoniowej stawał się coraz bardziej profesjonalny i zmilitaryzowany. Zorganizowane siatki kłusowników urządzają polowania w regionach niestabilnych polity... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kim-sa-klusownicy-mordujacy-slonie-dla-kosci-gdzie-trafia-kosc-sloniowa-z-afryki-fot-getty-images-abf5585.jpeg" width="938" height="527" alt="Kim są kłusownicy mordujący słonie dla kości? Gdzie trafia kość słoniowa z Afryki? (fot. Getty Images)" title="Kim są kłusownicy mordujący słonie dla kości? Gdzie trafia kość słoniowa z Afryki? (fot. Getty Images)" /> Przypomnijmy, że w 2022 roku swój finał miała głośna sprawa słonicy Happy z zoo na Bronksie. Po trwającej przeszło rok batalii sądowej, sędziowie stanu Nowy Jork, stosunkiem głosów 2 do 5, oddalili wniosek organizacji Nonhuman Rights Project, która domagała się uwolnienia zwierzęcia. Sugerując, że jest ono bezprawnie przetrzymywane w niewoli. Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że nie może uznać zwierzęcia za podmiot prawny – a tym samym, że nie można go uwolnić z ogrodu zoologicznego. – Nikt nie twierdzi, że słonie nie są inteligentnymi stworzeniami zasługującymi na właściwą opiekę i współczucie. Jednak w dotychczasowym orzecznictwie, zarówno stanowym, jak i federalnym, nie ma precedensu pozwalającego wesprzeć wniosek, że prawny nakaz zwolnienia osoby uwięzionej dotyczy lub powinien dotyczyć zwierzęcia – brzmiał fragment orzeczenia. Źródło: bbc.com Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Zwierzęta juczne to nie tylko wielbłądy czy osły, ale też psy i słonie. Rekordziści unoszą nawet tonę
Zwierzęta juczne od wielu tysiącleci pomagały człowiekowi w transporcie towarów. Ich rola do dzisiaj jest nie do przecenienia. Tam, gdzie nawet teraz nie wtoczy się najlepszy samochód terenowy, wejdzie obładowane pakunkami zwierzę.
W tym artykule: Wielbłądy – wytrzymałe zwierzęce „tiry” Lamy i alpaki – transportery Ameryki Południowej Koń – jaki jest, każdy widzi Osioł – może i uparty, ale też wytrzymały i cierpliwy Muł. Cenna krzyżówka Pies – nie tylko najlepszy przyjaciel człowieka Słoń. Gigant wśród zwierząt jucznych Również renifery przenoszą towary, nie tylko zaprzęg Świętego Mikołaja Czym są zwierzęta juczne? To takie gatunki zwierząt, które są wykorzystywane przez człowieka do przenoszenia towarów. Nie należy jednak ich mylić ze zwierzętami pociągowymi. W przypadku zwierząt jucznych towary są mocowane i przenoszone bezpośrednio na zwierzęciu. Natomiast w przypadku zwierząt pociągowych – zwierzęta ciągną zaprzężone do nich na przykład wozy. Wielbłądy – wytrzymałe zwierzęce „tiry” Wielbłądy uważane są za niezastąpione zwierzęta juczne na pustyniach. Wyróżniamy dwa gatunki: baktrian (Camelus ferus f. domestica – bactrianus), dromader (Camelus dromedarius f. domestica). Wielbłąd dromader jest jednogarbny. Obecnie występuje tylko w formie udomowionej na terenie Afryki. Nadal jest niezastąpionym transportowcem. Potrafi obyć się bez wody przez całe tygodnie. Nie ma większych wymagań dotyczących karmienia. Pałaszuje nawet suche krzewy. Dromader potrafi przenieść na sobie 150 kg ładunku. Średnio wielbłądy te idą 50 km dziennie, ale są w stanie przebiec nawet do 140 km. Drugim udomowionym gatunkiem wielbłąda jest dwugarbny baktrian, znany ze wschodniej i środkowej Azji. To bardzo wytrzymałe zwierzę. Baktrian z powodzeniem jest wykorzystywany również na dużych wysokościach – aż do 4 tys. m n.p.m. Nie są mu straszne pustynne upały, ani zamiecie śnieżne. Przenosząc ładunek, pokonuje dziennie 30–40 km. Lamy i alpaki – transportery Ameryki Południowej W Ameryce Południowej jako zwierzęta juczne wykorzystywane nadal są do transportu: lamy (Lama guanicoe f. domestica – f. glama), alpaki (Vicugna vicugna f. domestica – f. pakos). Są to gatunki zwierząt z rodziny wielbłądowatych. Te zwierzęta juczne z Andów i Peru hodowane przede wszystkim ze względu na pozyskiwane z nich włosie i mięso. Od trzeciego roku życia używane do transportu towarów. Ich obciążenie nie może być jednak zbyt duże. Niosąc ciężar do 60 kg, pokonują dystans do 30 km na dzień. Koń – jaki jest, każdy widzi Konie (Equss ferus f. domestica) uważane są za zwierzęta szlachetne, ale i one były szeroko wykorzystywane jako zwierzęta juczne. Natomiast w czasach paleolitu polowano na nie ze względu na mięso. Konie na przestrzeni kilku tysięcy lat wykorzystywane były głównie do jeżdżenia wierzchem lub, w przypadku wielkich imperiów starożytności takich jak Egipt czy państwo hetyckie, do ciągnięcia bojowego rydwanu. Jednak jeden z największych dowódców starożytności, Aleksander Wielki, jeździł wierzchem i cenił konnicę w swojej armii. U wczesnych Słowian konie były rzadkością. Pozwolić sobie na nie mogły jedynie osoby majętne. Słowianie hodowali te zwierzęta od IX wieku. W transporcie konie wykorzystywano głównie jako zwierzęta pociągowe podczepione do wozu, często jako zwierzęta gospodarskie. Z kolei rola konia jako zwierzęcia jucznego była zawsze dość ograniczona. Wykorzystywany jest tylko tam, gdzie nie wjedzie pojazd, czyli w trudnych górskich warunkach lub terenach silnie zarośniętych. Koń może unieść do 30 proc. masy swojego ciała, w zależności od rozmiaru kości. Na przykład zwierzę ważące około 370 kg jest w stanie przenieść ładunek o wadze maksymalnie 100 kg. Wykorzystanie konia jako zwierzęcia jucznego przeżywa rozkwit w turystyce. Jego pomoc jest potrzebna jest na szlakach w rezerwatach przyrody w Australii i Ameryki Północnej. Osioł – może i uparty, ale też wytrzymały i cierpliwy Osły (Equss africanus f. domestoca – f. asianus) udomowiono wiele tysięcy lat temu. Na masową skalę korzystano z nich jako zwierząt jucznych w starożytnym Egipcie. Znane są przedstawienia osłów w pracy sprzed ponad 4 tysięcy lat. Również Rzymianie używali osłów jako zwierząt jucznych. Z ich pomocą przewożono oliwo, wino i zboże. Ciekawostką jest, że możne panie w Rzymu uważały mleko oślic za cenny kosmetyk i nawet się w nim kąpały. Muł. Cenna krzyżówka W naturze konie i osły nie krzyżują się. Do powstania tej krzyżówki przyczynił się człowiek. Po skrzyżowaniu samca osła z klaczą konia rodzi się potomek zwany mułem. To zapewne Sumeryjczycy byli pierwszym ludem, który stworzył oślo-końską hybrydę. Muły wyglądają podobnie do koni, ale mają cięższą głowę i większe uszy. Już dwa tysiące lat temu Rzymianie na masową skalę korzystali z nich do jazdy wierzchem i jako siły pociągowej. Do dziś stosowane są też jako zwierzęta juczne. Pies – nie tylko najlepszy przyjaciel człowieka Psy wykorzystywane są do szerokiego spektrum zadań: polowań, stróżowania i ciągnięcia sań. Szczególnie te większe, jak na przykład kanadyjski pies eskimoski, z powodzeniem mogą być też zwierzętami jucznymi. Przenoszą ładunki do około 15 kg. Innymi słowy, do około połowy masy swojego ciała. Słoń. Gigant wśród zwierząt jucznych Słonie są bardzo inteligentnymi zwierzętami, które szybko się oswajają. Ludzie wykorzystują je w szeroki sposób jako zwierzęta juczne. Na przykład w Indiach przenoszą urobek w czasie wycinki drzew. Kłody umieszczają między kłami i przytrzymują trąbą. Słonie są w stanie przetransportować ładunek ważący do jednej tony, ale na krótkich odległościach. Pod tym względem pokonują wszystkie inne zwierzęta juczne. Niosąc średniej wielkości ładunek, są w stanie pokonać nawet 30 km. Również renifery przenoszą towary, nie tylko zaprzęg Świętego Mikołaja Mniej oczywistym gatunkiem, który służy jako zwierzę juczne jest renifer (Rangifer tarandus f. domestica). To jedyne zwierzę w rodzinie jeleniowatych, które udało się ludziom oswoić. Te renifery są nieco drobniejsze od swoich dzikich krewnych. Zamieszkują północną Europę, Azję i Grenlandię. Ich umaszczenie jest białe, jasnoszare lub plamiste. Naukowcy spierają się o to, kiedy doszło do udomowienia renifera. Być może stało się to już nawet ponad 10 tys. lat temu, a może kilka tysięcy lat temu. Niestety, kości zwierząt udomowionych i dzikich nie różnią się od siebie, co utrudnia poczynienie konkretnych wniosków. Tylko renifery udomowione typu ewenkińskiego i wschodniosajańskiego używane są jako zwierzęta juczne. Pozostałe wykorzystywane są jako zwierzęta pociągowe lub wierzchowe. Sprawdzają się na obszarach, na których temperatura potrafi spaść dużo poniżej zera stopni Celsjusza. Źródła: Canadian Kennel Club Lasota – Moskalewska A., Zwierzęta udomowione w dziejach ludzkości, Warszawa 2005 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wiadomości Zootechniczne Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Słonie bojowe, czołgi starożytnych armii. To one zapewniły przewagę Aleksandrowi Wielkiemu
Tratowały przeciwników, rozbijały szyk jazdy, były zdolne do przenoszenia ciężkich ładunków. Słonie bojowe były podporą południowych armii aż do czasu wynalezienia broni palnej. Przed bitwą pojono je winem ryżowym, by wpadły w szał. Pomalowane w jaskrawe barwy, budziły postrach wśród wrogów.
W tym artykule: Jak złapać słonia Słonie bojowe jako broń obosieczna Słonie Aleksandra Wielkiego Słonie w Egipcie i Rzymie Kartagina – na słoniach przez Alpy Karol Wielki użył słoni przeciwko Duńczykom Jak zabić słonia Dane historyczne wskazują, że oswajanie słoni i wdrażanie ich do pracy dla człowieka rozpoczęło się w Indiach 4000 lat temu. Początkowo słonie były wykorzystywane do celów rolniczych. Dzięki swojej sile mogły wyrywać drzewa z ziemi, oczyszczając rozległe obszary pod uprawę i zabudowę. Ponieważ szybko zademonstrowały swoją zdolność do uczenia się i współpracy z człowiekiem, kwestią czasu było włączenie ich do użytku wojskowego. Według źródeł sanskryckich miało to miejsce około 1100 roku p.n.e. Jak złapać słonia Słonie nigdy nie zostały udomowione, a próby ich rozmnażania w niewoli nie przynosiły dobrych efektów. Dlatego wszystkie zwierzęta przeznaczone do walki były łapane, a następnie poddawane szkoleniu. Najbardziej pożądane były samce, bo te są z natury agresywne. Samice słoni miały tendencję do wycofywania się w obliczu szarżującego samca. W związku z tym służyły raczej jako zwierzęta juczne, a nie bojowe. Istniało wiele tradycyjnych sposobów łapania słoni. Jedną z metod stosowanych przez mieszkańców doliny Indusu było wykopanie okrągłego rowu z wyspą pośrodku. W poprzek fosy kładziono kładkę, która pozwalała na dojście do wyspy, gdzie wprowadzano słonicę. Samce przyciągał jej zapach i głos. Po dotarciu słonia na wyspę kładkę usuwano, a słonie nie miały jak się wydostać z pułapki. Szkolono kilka gatunków słoni żyjących na całej półkuli wschodniej. W przeważającej części gatunek szkolonych słoni był związany z geografią. Te najłatwiej dostępne były najczęściej używane. Chociaż odbyło się wiele dyskusji na temat konkretnych rodzajów słoni bojowych, dowody DNA pokazują, że wykorzystano dwa różne gatunki słoni afrykańskich: słonia leśnego (Loxodonta cyclotis) i z sawanny (Loxodonta africana). Trzeci gatunek słonia afrykańskiego, północnoafrykański (Loxodonta pharaoensis), był używany przez pewien czas, ale wyginął około II wieku naszej ery. Słoń azjatycki lub indyjski (Elephas maximus) był również używany do celów wojskowych. Słonie bojowe jako broń obosieczna Słonie są bardzo inteligentne, co sprawia, że jeśli są odpowiednio traktowane, potrafią współpracować z człowiekiem. Gorzej, gdy ktoś je źle traktuje. Zawód tresera słoni należał do bardzo niebezpiecznych, bo narażenie się na złość zwierzęcia mogło szybko zakończyć się stratowaniem. Dobrze wyszkolone słonie były jak prawdziwe czołgi. Gorzej, jeśli zostały źle przeszkolone i w dodatku wpadły w panikę na polu bitwy. Wówczas deptały żołnierzy własnej armii. Z tego powodu nierzadko zdarzało się, że mahout, czyli poganiacz słoni, miał zawsze przy sobie dłuto lub miecz. Używał go, aby przeciąć rdzeń kręgowy zwierzęcia, jeśli zaczęło działać przeciwko własnej armii. Każdemu zwierzęciu na polu bitwy towarzyszył poczet około 40–50 żołnierzy, zabezpieczających tył i boki słonia. Ich głównym zadaniem było chronienie wrażliwej trąby. Jej zranienie wywoływało ogromny ból, a co za tym idzie, trudne do przewidzenia zachowanie. Bo słoń bojowy jest typem broni obosiecznej. Niełatwo było go zabić, ale nawet jedna bolesna rana mogła sprawić, by obrócił się przeciwko własnej armii. Słonie Aleksandra Wielkiego Chociaż pierwsze wzmianki o użyciu słoni bojowych pojawiają się około 1100 r. p.n.e., to pierwszy znany konflikt z użyciem słoni miał miejsce pod Gaugamelą w październiku 331 r. p.n.e. Wojska Aleksandra Wielkiego stanęły wówczas naprzeciwko armii króla perskiego Dariusza III. W armii tej, obok 200 tysięcy żołnierzy perskich, służyło 15 słoni bojowych. Aleksander był zachwycony. Szybko zrozumiał wartość bojową tych ogromnych zwierząt. A chociaż Dariusz III wystawił przeciwko niemu tak potężną armię, nie zdołała ona pokonać wojsk Aleksandra. Babilon został zdobyty, a koncepcja użycia słoni bojowych stała się dobrze znana na zachód od Persji. Pięć lat później, w 326 r. p.n.e. Aleksander ruszył na Pendżab w Indiach. Parvataha, znany również jako król Porus, postanowił dać opór najeźdźcom nad rzeką Hydaspes. W bitwie armia Aleksandra Macedońskiego zmierzyła się z ponad 100 słoniami bojowymi, noszącymi na grzbiecie łuczników i oszczepników. Mogło to przypominać sceny z „Władcy Pierścieni”, gdy do armii Mordoru dołączają potężne olifanty bojowe. Ponieważ Aleksander zetknął się już ze słoniami bojowymi, on i jego żołnierze nie wpadli w panikę. Rozkazał swoim oszczepnikom zaatakować słonie, co wywołało chaos i doprowadziło do stratowania wielu żołnierzy Porusa. Aleksander następnie otoczył i pokonał armię indyjską. Jednym z łupów wojennych było 80 słoni, które włączył do swojej armii. Słonie w Egipcie i Rzymie Po śmierci Aleksandra w 323 r. p.n.e., jego królestwo zostało podzielone między dowódców jego armii. To samo stało się z armią słoni. Bez tych strategicznych zwierząt pozostał jedynie Ptolemeusz, który zajął Egipt. Ptolemeusz najechał Syrię z około 22 tys. ludzi, ale spotkał się z 43 słoniami bojowymi i 18 tys. żołnierzy dowodzonych przez Demetriusza, potomka Antygona. W bitwie o Gazę (312 p.n.e.) Ptolemeusz zdołał powstrzymać Demetriusza i pojmał wszystkie jego słonie bojowe. Kolejna poważna potyczka z udziałem słoni sprawiła, że również potężny Rzym zrozumiał ich znaczenie bojowe. W 280 r. p.n.e. miały miejsce tzw. wojny pyrrusowe, które przyniosły bitwę pod Herakleą. Pyrrus z Epiru, wezwany na pomoc Grekom pod panowaniem rzymskim, najechał południowy kraniec włoskiego buta. Pyrrus przywiózł ze sobą kilka słoni bojowych. Krążą pogłoski, że przewiózł zwierzęta na tratwach, lecz musiał posłużyć się wybiegiem i zakamuflować łodzie, by słonie nie zobaczyły wody. Armia rzymska nigdy wcześniej nie widziała słoni bojowych w pełnym rynsztunku. Legioniści skamienieli. Kawalerzyści wpadli w panikę. Rzymskie konie, które też nigdy nie spotkały słoni, łatwo przestraszyły się zapachu, dźwięków i wyglądu ekscentrycznej broni przeciwnika. Grecki historyk Plutarch opisał tę scenę: „Słonie szczególnie zaczęły niepokoić Rzymian, których konie, zanim się zbliżyły, nie znosząc ich, wróciły ze swoimi jeźdźcami”. Wraz z grecką falangą słonie pokonały Rzymian w długiej, kosztownej bitwie. Kartagina – na słoniach przez Alpy Ale Rzymianie zawsze szybko uczyli się na swoich błędach. Niemal natychmiast opracowali metody pomysłowego radzenia sobie ze słoniami bojowymi. Już rok później, w bitwie pod Ausculum, rzymskie legiony użyły około 300 urządzeń przeciw słoniom: od garnków ogniowych, po rydwany ciągnięte przez woły wyposażone w kolce. Najbardziej znaną historią z użyciem słoni bojowych jest druga wojna punicka. Wówczas to pochodzący z Kartaginy dowódca Hannibal zebrał wielokulturową armię, wspieraną przez 37 słoni północnoafrykańskich. Podróżował z nimi z Hiszpanii, przez Galię, Alpy aż do północnej Italii. Ostra zima w północnej Italii i późniejsza przeprawa przez bagna spowodowała, że spośród ponad trzydziestu idących z armią słoni bojowych przy życiu został tylko jeden. W dodatku generał rzymski – Scypion Afrykański – po prostu rozkazał swoim żołnierzom schodzić z drogi szarżującym słoniom, które nie mogły łatwo zmienić kierunku ze względu na ich ogromny pęd i masę. Nawet Juliusz Cezar używał słoni. W 46 r. p.n.e., w samym środku rzymskich wojen domowych, Cezar podjął walkę ze zbuntowanymi siłami dowodzonymi przez Marka Porcjusza Katona Młodszego i Kwintusa Cecyliusza Metellusa Scypiona pod Thapsus. 120 słoni Kwintusa Scypiona stało się celem łuczników, procarzy i wyposażonych w siekiery legionistów Cezara. Zwierzęta były przerażone. Szczególnie cięcia toporami po nogach wprowadzały popłoch w szeregach, a słonie zaczęły zwracać się przeciwko własnym żołnierzom. Siły wroga zostały łatwo pokonane przez rzymski Piąty Legion. Karol Wielki użył słoni przeciwko Duńczykom W miarę upływu czasu wykorzystanie słoni bojowych w Europie i Afryce malało. Jedną z przyczyn mogło być zdziesiątkowanie populacji słoni w Afryce Północnej przez handlarzy kością słoniową, mordujących zwierzęta dla ich kłów. Słonie co jakiś czas pojawiały się jeszcze na polach bitew. Karol Wielki zabrał ze sobą słonie do walki z Duńczykami w 804 r. Fryderyk II użył słonia, którego schwytał podczas wypraw krzyżowych, do oblężenia Cremony w 1214 r. Znacznie częściej i dłużej wykorzystywano słonie bojowe w Azji. Podczas wojen khmersko-czampskich w Kambodży w 1177 r. obie strony używały tych zwierząt. Słonie były też często używane podczas konfliktów między Birmą a Tajlandią pod koniec XVIII wieku. Podczas I wojny światowej słonie były używane do przemieszczania ciężkiej artylerii. Japończycy używali słoni podczas II wojny światowej do przenoszenia zapasów w głąb dżungli, zaskakując siły sojusznicze. Brytyjczycy wykorzystali słonie do budowy pasów startowych i dróg w Azji, starając się rzucić wyzwanie siłom Osi. Podczas wojny w Wietnamie Wietkong używał słoni do pomocy w transporcie zaopatrzenia na południe. Nawet dzisiaj słonie są wykorzystywane przez birmańskich rebeliantów w ich wysiłkach zmierzających do obalenia rządu. Jak zabić słonia Walka ze słoniami bojowymi była trudna i budziła najgorsze instynkty. Mongolski władca Timur walczył z nimi, podpalając wielbłądy. Kazał żołnierzom umieścić na grzbietach wielbłądów słomę i podpalić ją. Przerażone zwierzęta skierował na oddział słoni. Odkryto również, że słonie miały szczególną niechęć do świń, zwłaszcza ich pisku. Fakt ten został wspomniany w tekście przez rzymskiego historyka Pliniusza: „Słonie boją się najmniejszego pisku świni”. Dlatego świnie oblewano olejem i podpalano. Kwiczące z bólu, wbiegały między słonie, wywołując panikę. Czasami słonie były wykorzystywane do celów wojskowych poza polem bitwy. Jednym z takich zastosowań była egzekucja wrogów. Rozwścieczony słoń był kierowany na tych, którzy zostali skazani na unicestwienie. Słonie były również używane jako broń oblężnicza. Istnieje kilka relacji o słoniach używających głów i kłów do niszczenia fortyfikacji. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mastodonty – co wiemy o tych wymarłych zwierzętach? Charakterystyka i ciekawostki
Mastodonty, przodkowie dzisiejszych słoni, przemierzały ziemię ok. 20 mln lat temu. Miały wiele cech mamutów, ale były też podobne do swoich dzisiejszych dalekich krewnych. Kiedy żyły te prehistoryczne trąbowce? Czym różniły się od mamutów i jak wyginęły? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym były mastodonty? Kiedy żyły mastodonty? Charakterystyka mastodontów Czym się różni mamut od mastodonta? Jak wyginęły mastodonty? Skamieniałości mastodontów Ciekawostki o mastodontach Niektóre wymarłe gatunki były podobne do swoich współcześnie żyjących odpowiedników. Megalodon przypominał żarłacza białego, ale był od niego przynajmniej trzykrotnie większy. Mastodonty były zbliżone do współczesnych słoni indyjskich, także pod względem rozmiarów (z jednym wyjątkiem). Należy jednak podkreślić, że gdyby dzisiaj oba zwierzęta stanęły obok siebie, nikt nie miałby problemu z ich odróżnieniem. Czym były mastodonty? Mastodonty to wymarłe ssaki zaliczane do rzędu trąbowców. Przez długi czas ta nazwa była używana w odniesieniu do wszystkich wymarłych trąbowców, także tych, które nie zaliczały się do słoniowatych. Współcześnie do mastodontów przynależą wyłącznie przedstawiciele rodzaju Mammutidae. Podstawą klasyfikacji rodzajowej jest specyficzna budowa zębów trzonowych, które były wyposażone w stożkowe guzki. Na rodzinę mastodontów składa się pięć gatunków: Mammut americanum (mastodont amerykański, klasyfikowany jako gatunek typowy), Mammut cosoensis, Mammut matthewi, Mammut raki, Mammut borsoni. Kiedy żyły mastodonty? Majestatyczne mastodonty amerykańskie pojawiły się na Ziemi w pliocenie, ok. 3,7 mln lat temu i żyły w całym plejstocenie. Zasiedlały tereny Ameryki Północnej i Środkowej. Z kolei mastodont Borsona żył i wyginął mniej więcej 3 mln lat temu. Zasiedlał tereny Azji, Afryki i Europy. Prehistoryczni krewni słoni żyli na dość ograniczonych terenach. Jedynym wyjątkiem był mastodont amerykański. Liczne szczątki odnajdywane w różnych miejscach świadczą, że w plejstocenie był to jeden z najliczniejszych trąbowców Ameryki Północnej. Najdalej wysunięte na południe pozostałości mastodontów odnaleziono w Hondurasie i przypuszcza się, że to właśnie ten obszar wyznaczał granicę ich występowania. Siedliskami mastodontów były przede wszystkim lasy, które zapewniały im dostatek pożywienia. Charakterystyka mastodontów Mastodonty były spokrewnione z mamutami, ale bardziej niż do nich były podobne do współczesnych słoni indyjskich. Miały dość krótkie kończyny. Ciało mastodonta było dość smukłe (w porównaniu z mamutem). Przed zimnem chroniła je gęsta, długa sierść. Podłużna czaszka wyposażona w długie, nieznacznie zakrzywione ciosy, była osadzona dość nisko. Przeciętny przedstawiciel gatunku typowego osiągał od 2,5 do 3 metrów wysokości w kłębie. Tak duże zwierzę mogło ważyć więcej niż 4 tony. Podobnie jak u współczesnych słoni, samice były mniej okazałe niż samce. Krewniak mastodonta amerykańskiego, mastodont Borsona, był znacznie potężniej zbudowany. Osiągał ok. 4 m w kłębie i mógł ważyć nawet 16 tom. Miał też najdłuższe, bo 5-metrowe, ciosy w całym królestwie trąbowców. Czym się różni mamut od mastodonta? Mastodonty często są utożsamiane z mamutami. To błąd, bo w praktyce mówimy tu o dwóch różnych gatunkach. Czym się różniły? Pod względem wielkości i wagi, mamutom bliżej było do współczesnych słoni afrykańskich niż do mastodontów amerykańskich, uważanych za gatunek typowy. Osiągały do 5 metrów wysokości i ważyły nawet 10 ton. Miały dłuższe ciosy niż mastodont amerykański. Te były też wyraźnie zakrzywione. Mamuty miały dłuższe kończyny, a ich ciało było bardziej umięśnione. Należy też wspomnieć, że mamuty (dotyczy to mamuta włochatego) miały nieco gęstszą i dłuższą sierść. Jak wyginęły mastodonty? Przez długi czas sądzono, że mastodonty wyginęły na skutek działalności praludzi. Nasi przodkowie polowali na te zwierzęta dla mięsa i kości. Aktualny stan wiedzy pozwala jednak stwierdzić, że przyczyna wymarcia tych zwierząt była inna. W 2021 roku międzynarodowy zespół naukowców opublikował na łamach „Nature Ecology & Evolution” wyniki swojej pracy. Zdaniem badaczy, nadrzędnym czynnikiem, który doprowadził do wymarcia mastodontów, były drastyczne zmiany klimatu, które nastąpiły w plejstocenie. Skamieniałości mastodontów Najliczniejsze znaleziska pozostałości mastodontów są datowane na późny plejstocen. Pierwszą skamieniałość, która została sklasyfikowana jako szczątki mastodonta, odkryto w 1705 roku, w Claverack w stanie Nowy Jork (USA). Mowa o ważącym ponad 2 kg zębie. Na bogatsze znaleziska natrafiono 34 lata później, w stanie Kentucky. Ten obszar jest znany jako Big Bone Lick State Park. Nieco później na skamieniałości prehistorycznych trąbowców natrafiono w Karolinie Północnej. Pierwszy kompletny szkielet odkryto w stanie Ohio. To znalezisko potwierdziło wcześniejsze przypuszczenia paleontologów – mastodont miał wiele cech wspólnych ze słoniem indyjskim. Należy podkreślić, że skamieniałości mastodontów nie są odnajdywane wyłącznie w Ameryce. Mastodont Borsona (czyli Mammut borsoni) żył na terenach Azji, Afryki i Europy. Ciekawostki o mastodontach Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawostek na temat tych prehistorycznych zwierząt. Zanim w środowisku naukowym ugruntowała się nazwa „mastodont”, zwierzęta te nazywano incognitum. Właściwe nazewnictwo wprowadził francuski anatom, Georges Cuvier. Nastąpiło to w 1806 roku, czyli 101 lat po odkryciu pierwszych skamieniałości tego zwierzęcia. O ile trzonowce u większości słoniowatych są płaskie, to u mastodontów były wyposażone w charakterystyczne stożkowe wypustki, które nadawały się do rozdrabniania niezbyt twardego pokarmu. To świadczy, że zwierzęta te nie odżywiały się twardymi trawami, a liśćmi i innymi miękkimi częściami roślin, prawdopodobnie także wodnych. Najwięcej zachowanych szczątków mastodontów pochodzi z ostatniego zlodowacenia. Nie oznacza to jednak, że w tym czasie ich liczebność była największa. Po prostu warunki klimatyczne późnego plejstocenu sprzyjały zachowaniu pozostałości po tych zwierzętach. Mastodonty nigdy nie zawędrowały do Ameryki Południowej. Dlaczego? Przypuszcza się, że zwierzęta te miały dość wyspecjalizowaną dietę, a występujące tam rośliny nie były dla nich odpowiednie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na szlaku przygody Od kiedy sięgam pamięcią, lubiłam chodzić. Nawet do szkoły zawsze wybierałam najdłuższą drogę. Chodząc, uczyłam się, rozwiązywałam różne problemy, uspokajałam, relaksowałam. Potem, kiedy zaczęłam studiować geologię, często wyjeżdżałam w góry na praktyki. I tam też robiłam dziennie dziesiątki kilometrów. A jednocześnie poznawałam tajemnice gór. Rozkładałam je na czynniki pierwsze, oswajałam i coraz bardziej się nimi fascynowałam. I tak z potrzeby chodzenia i kierunku studiów zrodziła się moja pasja do długich górskich wędrówek. Więc mogę w jakimś sensie przyznać, że temat tego wydania Travelera jest spełnieniem moich marzeń. Zawiera on bowiem listę 35 szlaków, które z pewnością chciałabym przejść (z niektórymi już mi się udało zmierzyć). Jednak ten wyjątkowy numer nie jest wyłącznie dziełem naszej redakcji. Powstał we współpracy z kolegami z amerykańskiego National Geographic. A zatem lista jest uniwersalna i odzwierciedla marzenia milionów osób z wielu krajów. Mam nadzieję, że stanie się również Waszą. Znajdziecie tu najpiękniejsze trasy trekkingowe wszystkich kontynentów poza Antarktydą. O różnym stopniu trudności i o długości od kilku do nawet kilku tysięcy kilometrów. Spektakularne widokowo, zapewniające moc doświadczeń i wrażeń, o których nigdy nie zapomnicie. Polecam wędrowanie, ponieważ jest to też zdecydowanie najzdrowszy sposób spędzania czasu. A poza tym kształtujący charakter. I dający mnóstwo satysfakcji i radości na mecie. Agnieszka Franus zastępczyni redaktora naczelnego Spis treści PLANETA TRAVELERA 8 | Wieści ze świata 12 | Oto Cuda Polski 2023 National Geographic Traveler 16 | Kierunek kultura TEMAT NUMERU – NAJPIĘKNIEJSZE SZLAKI ŚWIATA EUROPA 20 | WŁOCHY Szlak św. Wirgiliusza, Dolomity 26 | SZWECJA Park Narodowy Sarek 28 | SZWAJCARIA Szwajcarski Szlak Wina nad Jeziorem Genewskim 30 | GRECJA Szlak E4 na Krecie 36 | IRLANDIA Dingle Way POLSKA 38 | Wzdłuż Bałtyku 42 | Top 5 najciekawszych tras w Polsce Wokół Wigier, Szlak Zamków Piastowskich, Główny Szlak Sudecki, Bieszczadzka Koronka, Szlak Architektury Drewnianej AMERYKA PÓŁNOCNA I POŁUDNIOWA 44 | CHILE Szlak w Trek, Park Narodowy Torres de Paine 48 | EKWADOR Wulkan Sierra Negra, Galapagos 50 | KOLUMBIA Dolina Cocora 52 | GEORGIA POŁUDNIOWA Śladami odkrywcy Ernesta Shackletona 54 | USA/HAWAJE Szlak Kalalau 56 | USA/NEW HAMPSHIRE Presidential Traverse 58 | USA/UTAH Angels Landing 60 | USA/APPALACHY Szlak Appalachów 62 | USA/ALASKA Szlak przez Góry Brooksa 64 | KANADA Lake Agnes Tea House 66 | MEKSYK Miedziany Kanion AFRYKA Trekking na Klimandżaro 74 | ETIOPIA Góry Semien 76 | RPA Wodospad Tugela, Góry Smocze 78 | KENIA Park Narodowy Masai Mara 80 | MALI Kraj Dogonów AZJA 82 | NEPAL Trekking do bazy pod Mount Everestem 88 | CHINY Wąwóz Skaczącego Tygrysa, Junan 90 | IZRAEL Izraelski Szlak Narodowy 92 | KOREA POŁUDNIOWA Wędrówka na szczyt Jirisan 94 | INDONEZJA Wulkan Rinjani, Lombok 96 | KIRGISTAN Na szlaku przez region Ak-Suu AUSTRALIA I OCEANIA 98 | AUSTRALIA Szlak Larapinta, Terytorium Północne 100 | NOWA ZELANDIA Szlak Routeburn, Alpy Południowe ADVENTURE 102 | Test Travelera Elektryczne rowery do miasta i w teren
W anglosaskim grobowcu odkryto tajemnicze pierścienie. Ich pochodzenie zadziwiło archeologów
Archeolodzy odnaleźli w Wielkiej Brytanii anglosaski pochówek. We wnętrzu odnaleźli pierścienie z kości słoniowej, które wykonano z kłów afrykańskich zwierząt. Artefakty są datowane na okres od końca V do VII wieku n.e.
W tym artykule: Kość słoniowa w anglosaskiej Brytanii Zęby pochodziły ze wschodniej Afryki Dowód na niezwykle rozległe szlaki handlowe we wczesnym średniowieczu Kość słoniowa była niezwykle cenionym materiałem do wyrobów rzemieślniczych już w okresie prehistorycznym. Z zębów ssaków tworzono głównie biżuterię oraz przedmioty codziennego użytku. W starożytności używano jej również do tworzenia rzeźb i innych dzieł sztuki. W średniowieczu plastyka z kości słoniowej przeżyła znaczny rozkwit. Głównym ośrodkiem artystycznym dla tego rodzaju wytworów stało się Bizancjum. Kość słoniowa w anglosaskiej Brytanii Jednak jako kość słoniową rozumiemy nie tylko zęby słoni. Do produkcji dzieł wykorzystywano również kości i zęby innych wielkich ssaków i ryb, takich jak morsy, narwale, hipopotamy oraz kaszaloty, a w czasach prehistorycznych nawet mamuty. Wynikało to m.in. z obecności danych zwierząt w regionie, ponieważ eksport produktów i towarów w dawnych czasach był znacznie bardziej ograniczony. Właśnie dlatego najnowsze odkrycie w Lincolnshire, we wschodniej Anglii, zaskoczyło archeologów. Podczas wykopalisk odnaleziono anglosaskie grobowce sprzed ok. 1500 lat, w których znaleziono pierścienie wykonane z kości słoniowej. Przedmioty te były fragmentami damskich toreb i znajdowały się w bogatszych grobach. Okazało się, że materiał pochodził od afrykańskich słoni. – Debata na temat pochodzenia kości słoniowej w Anglii trwa już od XIX wieku. Kość słoniowa morsa i mamuta była uważana za alternatywę dla zębów słoni. Jednak niedawne wykopaliska na wczesnośredniowiecznym anglosaskim cmentarzu w Scremby w Lincolnshire ujawniły szereg skomplikowanych kobiecych pochówków, w których znajdowały się pierścienie wykonane z kości słonia afrykańskiego – napisali archeolodzy w badaniu, które opublikowano na łamach czasopisma „Journal of Archaeological Science: Reports”. Zęby pochodziły ze wschodniej Afryki Naukowcy postanowili przeprowadzić analizę, czy artefakty wykonano w okresie, z którego pochodziły pochówki, a następnie zidentyfikowali pochodzenie samej kości słoniowej. Badania metodą m.in. spektrometrii mas wykazały, że zęby pochodziły od słoni żyjących ok. V i VI wieku n.e. prawdopodobnie w regionie Wielkich Rowów Afrykańskich, w Afryce Wschodniej. Zwierzęta te należały do rodzaju Loxodonta. O czym rozmawiają słonie? Powstał pierwszy na świecie słownik ich zachowań W maju uruchomiono pierwszy w historii słownik, która ujawnia tajemnice komunikacji między afrykańskimi słoniami. Nowy etogram jest zwieńczeniem prawie 50 lat zbierania danych na temat ich za... Ssaki te żyły zatem ok. 6400 kilometrów od Wysp Brytyjskich. – Te wstępne dowody pozwalają nam rozważyć sieci handlowe i czynniki społeczno-ekonomiczne, które ułatwiły dystrybucję kości słoniowej z Afryki na Wyspy Brytyjskie w tym okresie – przyznają badacze. Odkrycie sugeruje, że możemy mieć do czynienia z jednym z najdłuższych szlaków handlowych w tych czasach. – Te zęby musiały przemierzyć naprawdę długą drogę, zanim dotarły do Wysp Brytyjskich – twierdzi Hugh Willmott, archeolog z Uniwersytetu w Sheffield i współautor badania. Badacz przypomina, że podobne pierścienie odnajdywano w całej Anglii, a czasem również w Europie kontynentalnej. Zazwyczaj znajdowały się w grobowcach elitarnych anglosaskich kobiet. – Odkrycie tych artefaktów wyłącznie w bogatych grobach może wskazywać na ich status. Prawdopodobnie pierścienie były związane z kobietami, które zajmowały szczególne miejsce w anglosaskim społeczeństwie – przyznaje Willmott. Dowód na niezwykle rozległe szlaki handlowe we wczesnym średniowieczu Co ciekawe, badacze podkreślają, że nie znaleziono jednoznacznych dowodów, które sugerowałyby obróbkę kości słoniowej w Anglii. Fakt ten sugeruje, że artefakty mające kształt pierścieni o wielkości 10–15 cm zostały wykonane w Afryce i stamtąd przywiezione na wyspy. Autorzy badania sugerują, że wykonano je prawdopodobnie w Aksum, które w tym czasie było jednym z większych ośrodków obróbki zębów ssaków. – Znaleziska pokazują, że pierścienie z kości słoniowej były popularne wśród Anglosasów przez co najmniej 100 lat. Mówimy więc o długotrwałym handlu – podkreśla Willmott. – Ok. VII wieku jednak zaprzestano używania przedmiotów codziennych z tego materiału. Być może szlak handlowy został wówczas przerwany – dodaje archeolog. Eksperci przyznają, że najnowsze odkrycie może rzucić nowe światło na wczesnośredniowieczne sieci handlowe. Wszystko wskazuje na to, że szlaki w pierwszym tysiącleciu naszej ery, były znacznie bardziej odległe i złożone, niż dotychczas podejrzewano. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy odkryli powód, dlaczego duże zwierzęta są wolniejsze od mniejszych. Nie chodzi o ich masę
Naukowcy twierdzą, że duże zwierzęta poruszają się dużo wolniej niż małe, aby unikać przegrzewania organizmu. Takie wnioski płyną z analizy ponad 500 gatunków stworzeń z całego świata.
W tym artykule: Duże zwierzęta oszczędzają energię Globalne ocieplenie jest globalnym wyzwaniem Przyszłość dużych i małych zwierząt To, że duże zwierzęta poruszają się wolniej, niż ich mniejsi koledzy, nie jest niczym odkrywczym. Chociaż olbrzymie słonie potrafią biegać (swoją drogą całkiem szybko), to jednak większość czasu spędzają na leniwych spacerach. Wydawać się może, że nigdzie im się nie spieszy. Tak samo jest z resztą w przypadku nosorożców, hipopotamów, czy też żyraf. Gatunki te demonami prędkości nie są. Duże zwierzęta oszczędzają energię Dotychczas uważano jednak, że prędkość poruszania się dużych zwierząt jest w dużej mierze uzależniona od ich masy. Teraz okazuje się, że niezupełnie. Naukowcy z Niemieckiego Centrum Badań nad Bioróżnorodnością i Uniwersytetu Fridricha Schillera w Jenie odkryli, że duże osobniki muszą kontrolować prędkość poruszania się, aby nie doprowadzić do przegrzania organizmu. Badacze dokonali analizy w sumie 532 gatunków zwierząt. Badacze twierdzą, że prawidłowość ta dotyczy głównie zwierząt, które ważą ponad tonę. Podczas wędrówek długodystansowych mają one trudności z utrzymaniem odpowiedniej temperatury ciała. To dlatego duże stworzenia decydują się na ograniczanie prędkości, niezależnie od tego, czy zwierzę chodzi, biega, pływa lub lata. Zwierzęta te potrzebują znacznie więcej czasu na pozbycie się ciepła, które generuje praca mięśni. Ma to związek z geometrią ciała. W miarę zwiększania się rozmiarów zwierzęcia, jego objętość rośnie znacznie szybciej niż powierzchnia ciała. Oznacza to, że organizm zawiera więcej tkanek generujących ciepło, którego musi się pozbyć przez stosunkowo niewielką powierzchnię skóry itd. Dlatego małe zwierzęta szybciej marzną (mają relatywnie dużą powierzchnię ciała, przez którą „ucieka” ciepło), natomiast dużym grozi przegrzanie. Globalne ocieplenie jest globalnym wyzwaniem Niemieccy naukowcy zwracają uwagę na najważniejszy aspekt tego odkrycia – globalne ocieplenie. Uczeni twierdzą, że zmiany klimatu mogą okazać się jeszcze bardziej dotkliwe dla największych gatunków. – Bardzo możliwe, że w przyszłości większe zwierzęta będą musiały zmniejszyć swoją aktywność lub będą musiały przestawić się na bardziej nocny tryb życia – uważa Alexander Dyer, główny autor badania. 10 najwolniejszych zwierząt na świecie. Które z nich jest mistrzem slow life? Królestwo zwierząt ma swoich sprinterów, ale nie brakuje w nim także gatunków, którym nigdzie się nie spieszy. Jakie są najwolniejsze zwierzęta na świecie? Poniżej odpowiadamy na to pyta... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/10-najwolniejszych-zwierzat-na-swiecie-fot-federico-meneghetti-reda-co-universal-images-group-via-getty-images-000793b.jpeg" width="938" height="626" alt="10 najwolniejszych zwierząt na świecie (fot. Federico Meneghetti/REDA&CO/Universal Images Group via Getty Images)" title="10 najwolniejszych zwierząt na świecie (fot. Federico Meneghetti/REDA&CO/Universal Images Group via Getty Images)" /> Badacze opublikowali wyniki swojej pracy na łamach najnowszego wydania czasopisma naukowego „PLOS Biology”. Autorzy podkreślają, że przemieszczanie się jest kluczowe nie tylko dla przetrwania zwierząt, ale również dla zachowania różnorodności biologicznej na całym świecie. – Chociaż większe gatunki powinny być w stanie pokonywać większe odległości, analiza wykazała ograniczone możliwości poruszania się największych zwierząt – czytamy w artykule. – Stworzyliśmy model, który sugeruje, że niezdolność do rozpraszania ciepła metabolicznego prowadzi do spadku prędkości. Im większa jest masa ciała zwierzęcia, tym większy jest ten spadek – twierdzą niemieccy badacze. I zauważają, że właśnie dlatego większe zwierzęta muszą redukować swoją szybkość poruszania się, aby uniknąć hipertermii podczas długodystansowych wędrówek. Przyszłość dużych i małych zwierząt Zespół prof. Dyera zebrał dane na temat gatunków, które obejmowały zarówno owady, jak i zwierzęta morskie, lądowe oraz latające. W badaniu wzięły udział tylko zwierzęta, które żyją na wolności. Analiza była oparta na nagraniach wideo, radarach oraz specjalnych urządzeniach śledzących. Naukowcy twierdzą, że podczas długich dystansów, zwierzęta do 1000 kg (w przypadku stworzeń lądowych i morskich) osiągały wyższą średnią prędkość. Powyżej tej masy, szybkość poruszania się zaczęła spadać. Uczeni zwracają uwagę również na to, że ich wnioski mogą skłonić ludzi do jeszcze większego zaangażowania w ochronę przyrody. – W wyniku działalności człowieka zwierzęta często tracą swoje naturalne siedliska. To dodatkowo zwiększa dystans, jaki muszą pokonać, aby dostać się do nowego źródła pożywienia. Duże gatunki, które często i tak są już bardzo zagrożone, mogą być w szczególnym niebezpieczeństwie – twierdzą autorzy badania. Badacze przyznają, że zmiany klimatyczne i globalne ocieplenie mogą mieć również wpływ na ewolucję poszczególnych gatunków. Co więcej, kryzys klimatyczny jest wyzwaniem również dla mniejszych zwierząt. Dwa lata temu ornitolodzy zbadali 77 tropikalnych gatunków ptaków (łącznie ok. 15 000 osobników), które żyją w lasach deszczowych Amazonii. Okazało się, że w ciągu ostatnich 40 lat, wraz ze wzrostem średniej temperatury masa większości gatunków zmniejszała się regularnie co dekadę o ok. 2%. Badania zostały wówczas opublikowane w prestiżowym „Science”. Źródło: PLOS Biology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Neandertalczycy byli nieustraszonymi myśliwymi. Badania wykazały, że polowali na te olbrzymie zwierzęta
Nowe badania wykazały, że neandertalczycy polowali na gatunek słonia, który był największym ssakiem lądowym plejstocenu. Naukowcy twierdzą, że radzili sobie dobrze w konfrontacji z olbrzymimi stworzeniami, ponieważ tworzyli większe grupy łowieckie, niż dotychczas sądzono.
W tym artykule: Neandertalczycy polowali na olbrzymie słonie z okresu plejstocenu To pierwszy tak wyraźny dowód na polowanie na słonie Neandertalczycy żyli w dużo większych grupach, niż myśleliśmy Palaeoloxodon antiquus to wymarły gatunek słonia, który był nawet trzykrotnie większy od swoich współczesnych krewnych z rzędu trąbowców. Samce osiągały wysokość przekraczającą nawet 4 metry i ważyły ponad 10–12 ton. W okresie plejstocenu były największymi ssakami lądowymi Europy. Ostatnie osobniki wyginęły prawdopodobnie ok. 33–34 tys. lat temu. Neandertalczycy polowali na olbrzymie słonie z okresu plejstocenu Dotychczas naukowcy nie byli pewni, czy zwierzęta te wyginęły na skutek interakcji z ludźmi, czy ich zniknięcie zostało spowodowane zmianami klimatycznymi. Wiadomo, że Palaeoloxodon antiquus wycofywały się na południe Europy w okresach lodowcowych, natomiast w okresach międzylodowcowych wędrowały na północ. Co więcej, ssaki te najdłużej przetrwały na Półwyspie Iberyjskim. Niemieccy naukowcy w ostatnich badaniach odkryli dowód na to, że już 125 tysięcy lat temu, neandertalczycy polowali na te olbrzymie stworzenia. Do takich wniosków doprowadziły badaczy szczątki P. antiquus. Ponad 70 kości tego gatunku odkryto w latach 80. w pobliżu Halle w środkowej części Niemiec. Paleontolodzy twierdzą, że Homo neanderthalensis zabijali plejstoceńskie słonie oraz wykorzystywali ich skóry i mięso przez ponad 2000 lat. To pierwszy tak wyraźny dowód na polowanie na słonie – Polowanie na te gigantyczne słonie i skuteczne próby ich zabicia było częścią neandertalskich działań łowieckich, które zapewniały im przetrwanie w regionie – podkreśla Wil Roebroeks, współautor badania i profesor archeologii na holenderskim Uniwersytecie w Leiden.– To również pierwszy tak jednoznaczny dowód na polowanie na słonie przez neandertalczyków – powiedział prof. Roebroeks. Neandertalczycy toczyli wojnę z ludźmi przez 100 tys. lat. Właśnie to odkryto Około 600 tys. lat temu ludzkość podzieliła się na dwie grupy. Jedna została w Afryce, druga ruszyła mostem lądowym do Azji i Europy. Tymi wędrowcami byli neandertalczycy, Homo neandertha... Wiele teorii zakłada, że neandertalczycy nie zakładali większych kolonii i nie zasiedlali długotrwałych obozowisk poza jaskiniami. Znaleziska archeologiczne wskazywały jednak, że potrafili wytwarzać kamienne i drewniane narzędzia, chowali zmarłych w sposób rytualny oraz zajmowali się myślistwem i zbieractwem. Co więcej, potrafili rozniecać ogień. Nowe badania wykazały, że neandertalczycy byli mniej mobilni, ponieważ tworzyli większe grupy społeczne, niż dotychczas zakładano. Taka struktura społeczna dawała im duże szanse na przetrwanie oraz polowanie na masywniejszą zwierzynę, która zapewniała więcej pożywienia. Autorzy przekonują, że H. neanderthalensis zajmowali obszar dzisiejszych Niemiec nawet przez 2000–4000 lat. Neandertalczycy żyli w dużo większych grupach, niż myśleliśmy Badacze odkryli, że neandertalczycy nie zjadali mięsa ze słoni, które zmarły z innych przyczyn niż polowania. Szczątki odnalezionych Palaeoloxodon antiquus należały głównie do dorosłych samców. Zespół naukowców uważa, że oznacza to, że prehistoryczni myśliwi wybierali duże i zdrowe okazy, które zapewniały im więcej mięsa. – Z przeciętnego samca słonia, który ważył ok. 10 ton, można by pozyskać co najmniej 2500 dziennych porcji mięsa dla dorosłego neandertalczyka – zauważa prof. Roebroeks. – To typowa selekcja, której dokonują myśliwi. Lepiej jest upolować większą zdobycz. Dorosłe samce to zwierzęta, które żyją samotnie przez większość czasu. Dużo łatwiej jest zastawić na nie pułapki – podkreśla prof. Roebroeks. Co ciekawe, na kościach zwierząt odkryto ślady cięcia krzemiennymi narzędziami. To wyraźnie wskazuje, że neandertalczycy oddzielali mięso słonia od kości. W miejscu odnalezienia szczątek odkryto również pozostałości ogniska. Badacze sugerują, że neandertalczycy mogli wykorzystywać ogień do suszenia i konserwowania żywności. Można założyć, że nasi przodkowie potrafili konserwować żywność w sposób, o którym wcześniej nie wiedzieliśmy. Albo po prostu żyli w tak dużych grupach (np. 20-osobowych), które potrzebowały bardzo dużej ilości pożywienia. Źródło: Science Advances. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Słoń indyjski to jedno z największych zwierząt. Był uważany za wcielenie bóstwa, więc czemu grozi mu zagłada?
Słoń indyjski jest jednym z dwóch żyjących gatunków rodziny słoniowatych. Zamieszkuje lasy i zarośla Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Od wielu lat jest zagrożony wyginięciem.
W tym artykule: Ile waży słoń indyjski? Symbolika słonia indyjskiego Słoń indyjski jest gatunkiem zagrożonym Słoń afrykański też jest zagrożony Słoń indyjski, inaczej zwany azjatyckim (Elephas maximus) jest jednym z największych współcześnie występujących zwierząt lądowych. Wyróżniamy trzy jego podgatunki: słoń bengalski (Elephas maximus indicus), słoń sumatrzański (Elephas maximus sumatranus), słoń cejloński (Elephas maximus maximus) Uszy słonia indyjskiego są wyraźnie mniejsze niż afrykańskiego. Wynika to z faktu, że w przypadku tego gatunku nie uczestniczą one w procesie termoregulacji. Słonie różnią się też budową trąby. Azjatyckie mają na jej końcu jeden „palec”, afrykańskie – dwa. Słoń azjatycki bardzo lubi kąpać się w błocie i pływać. Żyje w stadach złożonych przeważnie z 8–10 samic z młodymi. Jest zwierzęciem o łagodnym usposobieniu, które daje się łatwo oswoić i tresować. Starsze siostry są bardzo cenione wśród słoni indyjskich. Małe wiele od nich czerpią Eksperyment nie mógł zostać przeprowadzony na dzikich zwierzętach, ponieważ ich życiorysy są nieznane. Aby otrzymać rzetelne wyniki, badacze skupili się na grupie słoni żyjących w czę.. W wielu krajach istnieją farmy hodowlane, prowadzone w celu oswajania słoni indyjskich oraz sztucznego ich rozrodu. W zoo pokazywany jest od XIX w. Pierwszy udany poród w niewoli odbył się w 1905 r. W europejskich ogrodach zoologicznych żyje obecnie ok. 350 słoni indyjskich. Ile waży słoń indyjski? Dorosły samiec może osiągać nawet 2,7 m w kłębie i masę ok 2,7 ton. To dane uśrednione. Największy znany osobnik mierzył 3,2 m w kłębie i ważył 5,4 tony. Słoń indyjski w liczbach: długość ciała: 5,5–6,4 m, długość ogona: do 1,5 m, grubość skóry: 2–4 cm, czas trwania ciąży: ok. 21 miesięcy, masa ciała noworodka: 100 kg, średni czas życia: do 60 lat. Słoń to zwierzę roślinożerne. Jego pokarm to trawy, liście i owoce, szczególnie dzikie figi. Wraz z nadejściem pory suchej w jadłospisie tego kolosa pojawia się kora. Warto wiedzieć, że słoń indyjski je przez 16 godzin na dobę. Do wyżywienia dorosłego osobnika potrzeba ok. 150 kg paszy i prawie 100 litrów wody dziennie. Symbolika słonia indyjskiego Potężne zwierzęta od dawnych czasów oddziaływały na ludzką wyobraźnię. Słonie indyjskie odgrywają ważną rolę w hinduizmie. Bóg Ganeśa przedstawiany jest z głową słonia. Według legendy, Ganeśa był synem bogini Parwati. Zazdrosny bóg Śiwa w gniewie obciął mu głowę. Potem, by uratować chłopca, w jej miejsce przytwierdził głowę słonia. Jeden ze słoni idących przez Chiny wrócił do domu. Co z resztą stada? Po opuszczeniu rezerwatu słonie pokonały łącznie ponad 500 kilometrów. Eksperci zaczynają zastanawiać się nad tym, co skłoniło je do ucieczki. W kulturze indyjskiej słoń jest symbolem siły i mądrości. Zwierzęta te często brały udział w uroczystych procesjach. Słonie zdobią niemal każdą świątynię i udzielają błogosławieństwa wiernym. W mieście Dźajpur w Radżasthanie odbywa się Festiwal Słoni. To jeden z rytuałów witania wiosny. Odbyła się tam nawet parada tęczowych słoni. Uważano też, że figurki słonia przynoszą szczęście. Ale tylko wtedy, gdy końcówka jego trąby jest skierowana ku górze. Także azjatycka astrologia uznała słonia indyjskiego za ważny symbol. Jest on zwierzęciem zodiakalnym w zodiaku chińskim i birmańskim. Słoń indyjski jest gatunkiem zagrożonym W ciągu ostatnich 120 lat liczba słoni indyjskich zmniejszyła się co najmniej o połowę. Dziś wynosi 40–50 tys. osobników. Terytorium, na którym obecnie żyją te zwierzęta, obejmuje jedynie 15% pierwotnie zajmowanych przez nie obszarów. Laos znany był kiedyś na całym świecie jako kraina, w której żył milion słoni. Dzisiaj na wolności przebywa ich tam około 1500 sztuk. A gdzie reszta? Wiele słoni żyje w niewoli i wykorzystywanych jest do pracy w lasach przy wyrębie drewna różanego. W kraju, w którym ludzie żyją w nędzy, traktuje się zwierzęta instrumentalnie. Ze względu na swą siłę stanowią niezastąpione narzędzie pracy. W Indiach kurczenie się biotopu tych zwierząt w środowisku naturalnym prowadzi do ich licznych konfliktów z ludźmi. Wypędzony ze swojego naturalnego siedliska słoń szuka pożywienia w wioskach i miastach – atakuje ludzi, niszczy ich plony. W skali roku zabija się około 150 słoni. Z kolei słonie zabijają około 200 ludzi rocznie (znacznie więcej niż np. rekiny). Słoń indyjski podlega ochronie na mocy Konwencji Waszyngtońskiej. Podobnie jak jego afrykański kuzyn, jest zabijany przez kłusowników pracujących dla handlarzy kością słoniową. Ciosy (potocznie zwane kłami) słoni afrykańskich mogą ważyć nawet 90 kg. Tymczasem największe ciosy słoni indyjskich nie przekraczają 40 kg wagi, a samice w ogóle ich nie mają. Łupem kłusowników pada też skóra słonia indyjskiego. Wyrabia się z niej pseudolekarstwa zaliczane do tzw. chińskiej medycyny. Słonie są zabijane dla skóry głównie w Mjanmie (dawna Birma). Słoń afrykański też jest zagrożony Słoniowate (Elephantidae) wywodzą się z rodziny dużych ssaków lądowych z rzędu trąbowców. Oprócz słonia indyjskiego zalicza się do niej także słonia afrykańskiego. Obecnie wyróżnia się dwa gatunki: Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że słoń nie ma osobowości prawnej. Kontrowersyjna sprawa słonicy Happy Zakończyła się trwająca rok batalia sądowa, która miała rozstrzygnąć o przyszłości ponadpięćdziesięcioletniej słonicy Happy. Sąd zdecydował, że nie może uznać zwierzęcia za pod... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowojorski-sad-apelacyjny-zdecydowal-ze-slon-nie-ma-osobowosci-prawnej-kontrowersyjna-sprawa-slonicy-happy-fot-andrew-lichtenstein-corbis-via-getty-images-5eb1291.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że słoń nie ma osobowości prawnej. Kontrowersyjna sprawa słonicy Happy (fot. Andrew Lichtenstein/Corbis via Getty Images)" title="Nowojorski sąd apelacyjny zdecydował, że słoń nie ma osobowości prawnej. Kontrowersyjna sprawa słonicy Happy (fot. Andrew Lichtenstein/Corbis via Getty Images)" /> słoń afrykański (Loxodonta africana), słoń leśny (Loxodonta cyclotis). Także i te gatunki są na liście zagrożonych. Analizy wykazują, że słonie afrykańskie mogą wyginąć do 2040 roku. Paradoksalnie, znacznie gorzej wygląda sytuacja osobników trzymanych w niewoli. W Europie żyje mniej niż 200 słoni afrykańskich. Tylko niewielka część z nich osiągnęła dojrzałość seksualną, a wśród tej grupki nierzadkie są przypadki bezpłodności czy impotencji.
Największe zwierzęta na świecie – sprawdź rekordy ze świata zwierząt
Jakie zwierzę jest największe na świecie? Poniżej wymieniamy niekwestionowanych rekordzistów świata dzikiej fauny.
W tym artykule: Płetwal błękitny Rekin wielorybi Krokodyl różańcowy Pyton siatkowy Salamandra olbrzymia chińska Słoń afrykański Struś afrykański (czerwonoskóry) Albatros wędrowny Dog niemiecki Savannah Choć era pradawnych olbrzymów przeminęła bezpowrotnie, współczesny świat też zamieszkują prawdziwe kolosy, których ogrom stawia je na samym szczycie królestwa fauny. Największe zwierzęta na świecie potrafią wprawić w osłupienie i wywołują niemały zachwyt. Charakteryzują się różnymi kształtami i rozmiarami, ale łączy je jedno - w swoich rzędach, podrzędach i rodzinach są absolutnymi rekordzistami, wyraźnie górującymi nad pozostałymi gatunkami. Płetwal błękitny Nasze zestawienie otwiera największy ssak morski i jednocześnie największe zwierzę w historii Ziemi. Mowa o płetwalu błękitnym - kolosie zamieszkującym oceaniczną toń. W tym przypadku, słowo "kolos" nie zostało użyte na wyrost. Dorosłe samice (które są nieco większe od samców) mogą mierzyć nawet 3300 cm długości! Waga tego kolosa zamyka się w przedziale 135000-150000 kg! Ile wiesz o zwierzętach morskich? Oto największe i najdziwniejsze gatunki Zwierzęta morskie są zaliczane do najbardziej fascynujących gatunków, a jednocześnie - do najbardziej tajemniczych. Niektóre z nich są tak wielkie, że mogłyby zawstydzić większość preh... Aż trudno uwierzyć, że taki gigant wciąż zamieszkuje naszą planetę. Ogromne wieloryby zamieszkują wszystkie oceany świata. Najliczniejsze populacje występują na półkuli południowej. Płetwale należą do grupy zwierząt migrujących. W okresie rozrodczym wybierają cieplejsze wody. Pożywienia szukają natomiast w wodach chłodniejszych, gdzie licznie występuje kryl, czyli skorupiaki planktonowe. Jak dużo pokarmu potrzebuje ten kolos? Przeciętny płetwal dziennie pochłania ok. 4000 kg planktonu! Rekin wielorybi Kolejnym gigantem w naszym zestawieniu jest rekin wielorybi - największa ryba świata. To kolejny kosmopolityczny gatunek, który można spotkać niemal we wszystkich wodach w strefie klimatu tropikalnego i subtropikalnego (wyjątkiem jest Morze Śródziemne). Pod względem rozmiarów, ten olbrzym tylko nieznacznie ustępuje opisanemu wyżej królowi oceanów. Rekin wielorybi mierzy do 1500 cm długości, ale niepotwierdzone informacje wskazują, że ten gatunek może osiągać długość przekraczającą 2000 cm. Dorosły osobnik waży 10000-20000 kg. Nieoficjalnie mówi się o osobnikach ważących ponad 30000 kg. Może się wydawać, że tak duży rekin musi być najdoskonalszym drapieżnikiem, jaki żyje na naszej planecie. Nic bardziej mylnego. To łagodny olbrzym, który żywi się planktonem. Nie przejawia agresywnych zachowań, a najlepszym tego dowodem jest fakt, że nurkowanie z rekinami wielorybimi to jedna z największych atrakcji Australii. Krokodyl różańcowy Przenosimy się do królestwa gadów, gdzie niepodzielnie panuje krokodyl różańcowy. Jeżeli jakiekolwiek współcześnie żyjące zwierzę może nam zobrazować, jak mógł wyglądać świat prehistorycznych gadów, jest to właśnie ten gatunek. Już świeżo wyklute młode mierzą 25-30 cm. Po 12 miesiącach, krokodyl mierzy 100 cm. Dorosłe samce osiągają od 430 do 520 cm, a samice - od 230 do 350 cm. Dorodny samiec może ważyć od 400 do 1000 kg. Samice są wyraźnie lżejsze - osiągają do 150 kg. Należy podkreślić, że mówimy tu o wartościach uśrednionych. Największe osobniki osiągają aż 700 cm, przy czym należy podkreślić, że nie ma ich zbyt wiele. Większość padła ofiarą jedynego wroga tego kolosa - człowieka. Krokodyl różańcowy jest jednym z najmniej wybrednych drapieżników, a jego dieta zależy przede wszystkim od rejonu występowania. Zwierzę znajdujące się na samym szczycie łańcucha pokarmowego może upolować każdą zdobycz. Niestety, zdarza się, że jego szczęki (najsilniejsze wśród wszystkich lądowych drapieżców) chwytają także człowieka. Pyton siatkowy Pozostańmy jeszcze przez chwilę w królestwie gadów, a konkretnie - w świecie węży. W sieci pojawia się wiele doniesień o gigantycznych anakondach, które mają osiągać długość przekraczającą 15 m. Takie zwierzęta jednak nie istnieją. Mało tego, anakonda wcale nie dzierży zaszczytnego tytułu. Najdłuższe węże świata to pytony siatkowe. Nie tylko największe drapieżniki. TOP 10 najgroźniejszych zwierząt świata Niebezpieczne zwierzęta większości z nas kojarzą się przede wszystkim z wielkimi drapieżnikami, ale wiele z nich nie musi mieć ostrych kłów, wielkich pazurów i silnych łap, by być najsp... Muskularne cielsko tego kolosa mierzy ponad 600 cm. Warto jednak podkreślić, że w niewoli żyje osobnik, który w wieku 9 lat osiągnął 770 cm. Biorąc pod uwagę fakt, że te zwierzęta rosną przez całe życie, gad ma szansę osiągnąć 1000 cm lub więcej. Pytony siatkowe żywią się ssakami, rzadziej ptakami. Ich ofiarą zwykle padają gryzonie, ale olbrzymi dusiciel poluje też na zwierzynę wielkości świni domowej. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to zwierzę zagrażające człowiekowi. Ataki zdarzają się niezwykle rzadko. Salamandra olbrzymia chińska Kolejnym zwierzęciem na naszej liście jest królowa płazów. Salamandra olbrzymia chińska. Niegdyś powszechnie zamieszkiwała południowo-zachodnią część Azji. Dziś liczebność tego płaza maleje, a rozproszone populacje można jeszcze spotkać w dopływach Rzeki Żółtej, Rzeki Perłowej oraz Jangcy. Dorosłe osobniki osiągają do 180 cm długości. Zwierzę żywi się przede wszystkim bezkręgowcami - owadami, skorupiakami i mięczakami. Nie gardzi też małymi ssakami, gadami, rybami i innymi płazami. Słoń afrykański Przenosimy się na ląd, gdzie niepodzielnie króluje słoń afrykański. Największy współcześnie żyjący ssak lądowy występuje w środkowej i południowej Afryce. To zwierzę stadne, które w rodzinnych gromadach przemierza Czarny Ląd w poszukiwaniu pożywienia i wody. Największy, czyli właściwie jaki? Najdłużej żyjące zwierzęta. Poznaj rekordy długowieczności Najdłużej żyjące zwierzęta udowadniają, że czas, jaki jest dany człowiekowi, to ledwie jedna krótka chwila. W przyrodzie występuje całkiem sporo gatunków, które mogą żyć dłużej ni... Dorosły samiec słonia afrykańskiego osiąga średnią wysokość w kłębie na poziomie 330 cm. Największe osobniki mierzą 395 cm. Waga? 5500- 6400 kg. Największy udokumentowany osobnik mierzył 396 cm i ważył 11000 kg! Samice są wyraźnie mniejsze - osiągają ok. 270 cm i ważą 3700 kg. Każdego dnia, słonie pożerają ponad 200 kg materiału roślinnego. Pożywienie pozyskują przede wszystkim z drzew. Jeżeli trzeba, powalają pień potężnymi ciosami, by łatwiej sięgnąć do zielonych części. Struś afrykański (czerwonoskóry) Pozostajemy w Afryce. Na Czarnym Lądzie (w północnej części kontynentu) możemy spotkać nie tylko olbrzymie ssaki, ale także największego ze wszystkich ptaków lądowych. Samica strusia czerwonoskórego osiąga do 180 cm i może ważyć nawet 90 kg. Dużo? To jeszcze nie wszystko, bo prawdziwymi rekordzistami są samce. Dorosłe osobniki mierzą ok. 274 cm i ważą ok. 130 kg! Mimo że są nielotami, i tak przemieszczają się niezwykle sprawnie. Potężne nogi umożliwiają im bieg z prędkością ok. 100 km/godz. Wypada podkreślić, że to także niezwykle skuteczna broń. Silny kopniak może skutecznie zniechęcić drapieżnika do ataku. Albatros wędrowny Wymieniając największe ptaki, nie sposób nie wspomnieć o gatunku królującym w przestworzach. W tym przypadku, wskazanie największych osobników jest niezwykle trudne, ze względu na osobnicze cechy przedstawicieli poszczególnych gatunków. Jako kryterium przyjmijmy zatem rozpiętość skrzydeł. W tym aspekcie palmę pierwszeństwa dzierży albatros wędrowny - największy ze wszystkich ptaków morskich. Doskonały lotnik, który w ciągu jednego dnia może pokonać dystans przekraczający 1000 km, osiąga rozpiętość do 370 cm! Oto najdziwniejsze zwierzęta świata. Sprawdź, jak wyglądają i gdzie występują To zaskakujące, ale świat przyrody jest tak złożony i różnorodny, że wciąż jeszcze nie możemy uznać, że poznaliśmy go w stu procentach. Na Ziemi żyją stworzenia, o istnieniu których... Dog niemiecki Największe zwierzęta na świecie to nie tylko dzikie gatunki. Także wśród naszych domowych pupili można wyróżnić kilku olbrzymów. Zaczynamy od sympatycznych czworonogów. Największe psy na świecie to dogi niemieckie. Przeciętnej wielkości samiec osiąga od 80 do 90 cm i może ważyć nawet 90 kg. Rekordzista mierzy 1,035 m w kłębie, a gdy stanie na tylnych łapach, jego pysk znajduje się na wysokości 2,24 m! Savannah Także w świecie puchatych mruczków znajdziemy kilku gigantów. Największe koty domowe reprezentują rasę savannah, powstałą w wyniku skrzyżowania kota domowego z dzikim kotem afrykańskim. Zależnie od pokolenia, dorosły kocur może ważyć od 12 do 20 kg! Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać?
Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno się zobaczyć Big Five.
W tym artykule: Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Spotkanie z Wielką Piątką Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five Wielka Piątka Afryki znana jest ze swojej waleczności, szczególnie, kiedy w grę wchodzi ochrona potomstwa lub gdy zwierzęta same znajdują się w centrum zagrożenia. Dlatego decydującym czynnikiem w ukształtowaniu Big Five nie były osiągane przez zwierzęta kształty czy rozmiary, a trudność w ich upolowaniu. W skład afrykańskiej piątki wchodzi pięć gatunków ssaków, uznanych przez tamtejszych myśliwych za najbardziej niebezpieczne na kontynencie. Są to: Zwierzęta na safari – które gatunki można na nim zaobserwować? Zwierzęta safari należą do najbardziej fascynujących gatunków. Udział w wyprawie to w zasadzie obowiązkowy punkt programu w trakcie urlopu spędzanego w Afryce i jednocześnie - jedna z najw... słoń afrykański – największe współcześnie żyjące zwierzę lądowe; nosorożec czarny – niestety, za sprawą kłusownictwa jego populacja ciągle maleje; bawół afrykański – gatunek, który nigdy nie został nigdy udomowiony; lampart – czwarty pod względem wielkości kot świata; lew – jedyny kot żyjący w stadzie. Pytanie, dlaczego do tego grona nie należy na przykład żyrafa? Odpowiedź brzmi: bo jest za łagodna! Wielka Piątka Afryki została stworzona jeszcze w czasach kolonialnych, kiedy Afrykę masowo odwiedzali biali myśliwi. To oni zrobili ranking zwierząt najbardziej cenionych jako trofea. Jak już wspomnieliśmy, nie chodziło nawet o wielkość. Premiowano zwierzaki najbardziej niebezpieczne dla myśliwego (zwłaszcza ranne), a zarazem trudne do wytropienia i ustrzelenia (chociaż to, jak się zdobycz prezentowała na ścianie rezydencji, też pewnie miało znaczenie). Oczywiście można by się spierać, dlaczego uwzględniono lamparta, a nie geparda, który jest najszybszym ssakiem świata, i dlaczego poszedł w odstawkę hipopotam, który ma na koncie więcej istnień ludzkich niż chociażby lew. W każdym razie tak, jak kiedyś ustalono, tak zostało do dziś. W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Jedynie nosorożce robią trochę zamieszania, bowiem w Afryce występują dwa gatunki: białe i czarne (wbrew nazwom nie różnią się kolorem, ale m.in. zachowaniem). Większości turystom jest wszystko jedno, którego zobaczą, ale zdarzają się też „ortodoksi”, którzy do Wielkiej Piątki zaliczają wyłącznie rzadkiego nosorożca czarnego. Wybór krajów, w których można zobaczyć całą Big Five na wolności, nie jest wcale taki duży: Tanzania, Kenia, RPA, Malawi, Namibia, Zambia, Zimbabwe, Demokratyczna Republika Konga, Botswana i Uganda – ale w trzech ostatnich dyskusyjna staje się obecność nosorożca. Poza tym nawet w najbogatszym w życie zwierzęce parku czy rezerwacie niekoniecznie Wielka Piątka musi występować w komplecie. Na przykład w słynnym Etosha National Park w Namibii brakuje bawołu, zaś z bardzo ciekawego parku Chobe w Botswanie niedawno zniknęły nosorożce (ze względu na kłusowników wywieziono je w bezpieczniejsze dla nich miejsce). Kenia to nie tylko safari. Co warto zobaczyć i czym się zachwycić? Kenia to piękny, afrykański kraj, który turystom kojarzy się głównie z safari i podziwianiem dzikiej przyrody. Podróże do Kenii są coraz częstsze. Jak zaplanować podróż do Kenii, by by... Nawet jeśli cała Big Five zamieszkuje na danym terenie, i tak jej wytropienie nie jest łatwe. – To nie zoo! – denerwują się lokalni przewodnicy, kiedy turyści wręcz żądają pokazania im wszystkich tych zwierzaków, bo przecież „biuro im obiecało w programie wycieczki”. Jeżdżąc z grupami na safari jako pilot, miałam sytuacje, kiedy trafialiśmy na całą piątkę w ciągu kilku godzin, kręcąc się w promieniu zaledwie kilku kilometrów. Bywało też i tak, że po dwóch tygodniach jeżdżenia po różnych parkach czegoś wciąż nam brakowało, zwykle lamparta albo nosorożca. Spotkanie z Wielką Piątką Najsłynniejsze parki i rezerwaty, w których występują zwierzęta Big Five: Park Narodowy Krugera w RPA, Serengeti i Ngorongoro w Tanzanii, Masai Mara, Amboseli i Lake Nakuru w Kenii, Zambezi National Park w Zimbabwe. Koszt safari organizowanego przez lokalne agencje to wydatek od ok. 40 dol./os. za 3-godzinne do ok. 100 dol. i więcej za całodniowe. Warto się upewnić, czy w cenę jest wliczona opłata parkowa. Zwierzęta Afryki. Jaki gatunki można spotkać na tym kontynencie? Afryka to miejsce niezwykłe pod wieloma względami. Na Czarnym Lądzie nie brakuje dzikich, pierwotnych obszarów, które pozostają we władaniu natury, nie człowieka. Tamtejsza przyroda, jakże...
Botswana zarobiła w tym roku 2,7 mln dolarów na polowaniu na słonie
Po pięciu latach polowanie na słonie w Botswanie znów jest legalne.
W tym artykule: Polowanie na słonie w Botswanie Stolica Botswany Minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i turystyki w Botswanie – Philda Kereng – ogłosiła, że w 2021 r. rząd zarobił 2,7 miliona dolarów na polowaniach na słonie. To ponad dwukrotnie więcej niż w ostatnim pełnym sezonie siedem lat temu. W 2019. r. władze Botswany zniosły trwający zaledwie pięć lat zakaz polowania na te zwierzęta. Tylko w tym toku wydano 287 licencji dla myśliwych. Mimo wielu akcji społecznych i edukacyjnych okrutna rozrywka cały czas cieszy się popularnością wśród najzamożniejszych turystów zza granicy. Ustrzelenie jednego słonia może kosztować nawet 43 tys. dolarów. Nowy gatunek góralka w Afryce. To daleki krewny słoni Góralki, choć są spokrewnione z trąbowcami, to swoim wyglądem bardziej przypominają świnkę morską. Te niewielkie, żyjące na uboczu ssaki od lat spędzają sen z powiek wielu badaczy. Co ... Polowanie na słonie w Botswanie Powrót do polowania na słonie oraz skala zjawiska wywołały słuszną krytykę ze strony obrońców praw zwierząt. Botswański rząd wydaje się jednak nieporuszony tymi głosami. Kiedy w 2019 r. prezydent Mokgweetsi Masisi znosił zakaz polowań, tłumaczył, że jego decyzja jest podyktowania chęcią „rozwiązania narastającego konfliktu między ludźmi a przyrodą oraz zapewnienia dochodów lokalnym społecznościom”. Ostatnia wypowiedź minister Kereng również nie pozostawia wątpliwości co do jej stanowiska w sprawie. – Mój resort zakłada optymistycznie, że zyski z tytułu polowań będą nadal rosły, gdy zostaną zniesione restrykcje wynikające z pandemii, a dotyczące ograniczeń w podróżach. Także intensywne programy szczepień przeciw COVID-19 zwiększą zainteresowanie ruchem turystycznym – mówiła. Licencjonowani myśliwi mogą zabijać nie tylko słonie, ale też między innymi bawoły, krokodyle i lamparty. Isaac Theophilus z organizacji Botswana Wildlife Producers Association podkreśla, że w tym roku obyło się bez omyłkowych postrzałów, które zdarzały się w poprzednich latach. Przykładowo w ubiegłym sezonie jeden z polujących przez przypadek zabił oznakowanego słonia, który miał zostać zbadany. Dlaczego zabijanie słoni jest tak popularne właśnie w Botswanie? Szacuje się, że kraj na południu Afryki zamieszkuje największa na świecie populacja tych zwierząt – ponad 130 tys. osobników. Liczba imponuje, ale doświadczenia reszty kontynentu pokazują, że nic nie jest na stałe. W ciągu ostatniej dekady liczebność słoni w innych afrykańskich państwach spadła nawet o 30 proc. Wśród głównych powodów wymienia się kłusownictwo i utratę naturalnych siedlisk. Warto przypomnieć, że od tego roku słonie są zaliczane do tzw. Nowej Wielkiej Piątki zwierząt, na które najczęściej „polują” fotografowie z całego świata. Dlaczego? W niedalekiej przyszłości te gatunki mogą wyginąć. Wiemy, gdzie podróżował mamut żyjący 17 tys. lat temu. Odczytano to z jego kłów Analiza chemiczna ciosów mamuta włochatego (Mammuthus primigenius) przemierzającego Ziemię w czasie ostatniej epoki lodowcowej pokazuje, jak wielkie odległości przebył i którędy pod... Stolica Botswany Dopóki turyści będą płacić za polowanie na słonie, dopóty krwawy biznes będzie kwitnął. Politycy nie ukrywają, że dochód z zabijania słoni zasila budżety lokalnych społeczności. Strzelanie do zagrożonych wyginięciem zwierząt zdecydowanie nie jest jedyną „atrakcją”, jaką oferuje Botswana. To wyjątkowy kraj nie tylko ze względu na swoją bogatą przyrodę, ale też historię. Po uzyskaniu niepodległości w 1966 r. Botswana była jednym z najbiedniejszych i najgorzej rozwiniętych państw na świecie. Kilka dekad później Botswańczycy mogą poszczycić się jednym z najwyższych wzrostów gospodarczych na świecie. Ich ojczyzna jest z kolei uważana za jeden z najbardziej z najbardziej kuszących kierunków podróżniczych. Stolicą, a jednocześnie centrum przemysłowym i turystycznym Botswany jest Gaborone. Miasto zamieszkuje około 227 tys. osób. Źródło: Voice of America