Tragedia w Zlinie. Dlaczego słoń afrykański zabił swoją partnerkę w czeskim zoo?
Wstrząsające wydarzenia w czeskim ogrodzie zoologicznym Zlín-Lešná otworzyły na nowo dyskusję o psychice i behawioryzmie wielkich ssaków w niewoli. W piątkowy poranek, 22 maja 2026 roku, na oczach pierwszych zwiedzających potężny samiec słonia afrykańskiego śmiertelnie zaatakował swoją partnerkę z wybiegu. Choć wypadki te należą do rzadkości, eksperci przypominają – słonie afrykańskie w zoo wciąż pozostają dzikimi, nieprzewidywalnymi zwierzętami o złożonej strukturze społecznej.
Spis treści: Sprowadzenie Jacka, czyli trudna misja przedłużenia gatunku Musth, czyli hormonalny amok poza kontrolą Czego ta tragedia uczy współczesną zoologię? Do tragicznego incydentu doszło w godzinach porannych na terenie nowoczesnego kompleksu Karibuni, który został zaprojektowany tak, aby jak najwierniej odtwarzać warunki afrykańskiej sawanny. To właśnie tam 30-letnia samica słonia afrykańskiego o imieniu Ulu została niespodziewanie zaatakowana przez samca Jacka. Świadkami tego brutalnego zachowania byli pierwsi goście ogrodu, którzy natychmiast zaalarmowali personel. Reakcja służb weterynaryjnych i opiekunów była natychmiastowa. Podjęto decyzję o ewakuacji zwiedzających z zagrożonej strefy, a cały pawilon słoni został zamknięty na weekend. Niestety, obrażenia wewnętrzne, jakich doznała Ulu, okazały się śmiertelne. Samica, która zaledwie kilka dni wcześniej obchodziła swoje trzydzieste urodziny i była najmłodszą dorosłą reprezentantką stada, zginęła na miejscu. Sprowadzenie Jacka, czyli trudna misja przedłużenia gatunku Napastnikiem okazał się samiec Jack, który trafił do Czech we wrześniu 2023 roku z węgierskiego ogrodu zoologicznego Sóstó. Jego obecność w Zoo Zlín była kluczowym elementem europejskiego programu hodowlanego. Ponieważ słonie afrykańskie w zoo rozmnażają się niezwykle trudno, a ich populacja w niewoli starzeje się, sprowadzenie młodego, silnego samca miało zagwarantować przetrwanie tej linii genetycznej w Europie Środkowej. Aż do minionego piątku integracja Jacka z czeskim stadem przebiegała bez większych problemów. Słonie przechodziły standardowy, wielomiesięczny proces socjalizacji pod okiem najlepszych europejskich koordynatorów. Co więc zawiodło w systemie, który miał chronić te inteligentne ssaki? Słonie afrykańskie w ogrodach zoologicznych Hodowla słoni afrykańskich (Loxodonta africana) w warunkach kontrolowanych to jedno z największych wyzwań współczesnej zoologii. Zwierzęta te wymagają nie tylko gigantycznych przestrzeni, ale przede wszystkim stymulacji intelektualnej i precyzyjnie zbilansowanej struktury stada, która w naturze opiera się na ścisłym matriarchacie. Musth, czyli hormonalny amok poza kontrolą Zoolodzy i weterynarze ze Zlína analizują obecnie zabezpieczone nagrania z monitoringu, próbując znaleźć bezpośredni bodziec, który wywołał tak bezwzględną agresję. Głównym podejrzanym w takich przypadkach jest biologiczny stan zwany musthem – okresem wzmożonej aktywności seksualnej samców. Podczas musthu poziom testosteronu u samców słoni potrafi wzrosnąć nawet sześćdziesięciokrotnie. W naturalnym środowisku stan ten zmusza samce do poszukiwania partnerek i toczenia brutalnych walk z rywalami. Zwierzę staje się wówczas skrajnie agresywne, drażliwe i nieprzewidywalne. W warunkach ograniczonego wybiegu, jakim dysponują nawet najnowocześniejsze ogrody zoologiczne, frustracja hormonalna samca może obrócić się przeciwko samicom, które w naturze po prostu odeszłyby od agresora na bezpieczną odległość. Czego ta tragedia uczy współczesną zoologię? Rzeczniczka Zoo Zlín, Romana Mikešová, potwierdziła, że samiec Jack został całkowicie odizolowany i przebywa w osobnym, bezpiecznym boksie. Bezpieczeństwo ludzi w żadnym momencie nie było zagrożone, jednak psychika pozostałych samic oraz młodego słoniątka w stadzie mocno ucierpiała na skutek przeżytego stresu. Tragedia w Czechach pokazuje, jak trudna i niebezpieczna bywa praca nad restytucją zagrożonych gatunków. Choć nowoczesne wybiegi, takie jak Karibuni, dają zwierzętom swobodę ruchu, nie eliminują w stu procentach pierwotnych, dzikich instynktów. Dla ogrodów zoologicznych na całym świecie to bolesne przypomnienie, że zarządzanie tak potężnymi i emocjonalnymi istotami jak słonie wymaga ciągłej rewizji procedur bezpieczeństwa oraz jeszcze dokładniejszego monitorowania ich stanów hormonalnych. Źródła: TVS; Zoozlin.eu Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Odkryto, w jaki sposób samce słoni dają swojej grupie sygnał „chodźmy!”. Jeden po drugim zaczynają dudnić
Po raz pierwszy naukowcom udało się nagrać dźwięk, którym słonie nawołują się do ruszenia w drogę. Co zaskakujące, taką komendę wydają starsze samce. Oznacza to, że nie zawsze to starsze samice przewodzą stadom słoni i inicjują ich wędrówki.
W tym artykule: Co sygnalizują sobie słonie Dwadzieścia lat obserwacji słoni Język słoni Słonie-mentorzy Niskie dudnienie przypomina podwodne bulgotanie. Tak wyobrażamy sobie dźwięki, jakie mogłaby wydawać przepływająca w oddali łódź podwodna. Jednostajny odgłos trwa kilka sekund, po czym stopniowo zanika. Słuchając, ma się wrażenie, że dociera ze sporej odległości. Dziwnego dźwięku nie wydaje jednak żadne podwodne stworzenie. Tylko ssak zamieszkujący afrykańskie sawanny. Opisany wyżej odgłos to zawołanie słoni. Oznacza „ruszajmy w drogę!” i jest skierowane do innych członków stada. Po raz pierwszy udało się go nagrać naukowcom z Uniwersytetu Stanforda i innych instytucji naukowych. Badacze informują o tym w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. Co sygnalizują sobie słonie Nagranie zostało zarejestrowane przy wodopoju Mushara w Parku Narodowym Etosha w Namibii. Słonie zbierały się tam chłodnym wieczorem. Sygnał inicjował starszy samiec, który pierwszy odsuwał się od rozległego oczka wodnego. Wydawał z siebie długi, niski dźwięk, na który stopniowo reagowały kolejne słonie. Najpierw dudnienie podejmował jeden, z potem następne. Sygnał oznaczał „ruszajmy!”. Gdy wybrzmiał, słonie udawały się w dalszą drogę. Zaskoczeniem dla badaczy było, kto inicjował wędrówkę. Liderem okazał się starszy słoń samiec, prawdopodobnie mający w stadzie pozycję dominującą. Dotychczas naukowcy przypuszczali, że tego rodzaju zachowania u słoni zarezerwowane są dla starszych samic. – Byliśmy zdumieni, odkrywając, że samce słoni angażują się w tak wyrafinowaną koordynację wokalną, aby zainicjować działanie – powiedziała Caitlin O’Connell-Rodwell, główna autorka badania. – Dotychczas uważano, że samce mają luźne więzi społeczne. Te „rozmowy” pokazują nam jednak, że w ich komunikacji głosowej dzieje się znacznie więcej, niż wcześniej sądzono – mówi badaczka. Dwadzieścia lat obserwacji słoni Po raz pierwszy O’Connell-Rodwell nagrała słoniowe „chodźmy!” już w 2004 roku, podczas nocnych badań w terenie. Później zespół badaczy nagrywał słonie w czasie pory suchej w latach 2005–2017. Wymagało to użycia zakopanych w ziemi mikrofonów, rejestrujących infradźwięki, i kamer pracujących po zmroku. Dane posłużyły do przeanalizowania nie tylko samych odgłosów, ale i hierarchii w stadach słoni. Naukowcy spostrzegli, że słonie synchronizują swoje nawoływania. Kiedy jeden słoń kończy, dźwięk podejmuje następny osobnik, a potem, w podobnym rytmie, kolejne. Tworzy to specyficzny harmonijny chór. Samce porozumiewają się tak samo, jak samice. Badacze podejrzewają, że młode samce uczą się sygnałów nawołujących do drogi właśnie od starszych samic. Słonie indyjskie tak jak ludzie opłakują i grzebią zamarłych. Wiadomo, jak wyglądają ich pochówki Słonie indyjskie zaskoczyły badaczy. Okazało się bowiem, że te dzikie zwierzęta zamieszkujące Azję w szczególny sposób obchodzą się z ciałami najmłodszych zmarłych członków stada. Język słoni To kolejne badanie pokazujące, jak zaawansowana jest komunikacja u słoni. Na początku czerwca naukowcy z Uniwersytetu Stanowego Colorado ogłosili, że słonie nadają sobie imiona. Przeprowadzone w Kenii badania wykazały, że słonie przypisują poszczególnym osobnikom charakterystyczne dla nich dźwięki. Następnie używają ich w trakcie nawoływań – tak jak imion. Jak bardzo skomplikowany jest język słoni? Słonie umieją przekazać sobie wiele informacji: o wieku, płci, emocjach danego osobnika. Ułatwia to zwierzętom, żyjącym w małych, spokrewnionych grupach, koordynacje swoich działań. Słonie wydają dużo zróżnicowanych dźwięków – od trąbienia do niskiego dudnienia. Część z tego to infradźwięki, niesłyszalne dla ludzkiego ucha. Słonie-mentorzy Nowe badania ujawniły również, że pozycja samców w stadach słoni może być nieco inna, niż dotychczas przypuszczano. Jak się okazało, starsze samce zostają kimś na kształt mentorów dla młodszych. – Młode słonie mają wiele potrzeb i zawsze chcą pozostawać w kontakcie fizycznym – mówi O’Connell-Rodwell. – Starsze biorą je pod swoje skrzydła, kierują nimi, dzielą się z nimi zasobami oraz uczestniczą w ich emocjonalnych wzlotach i upadkach – opowiada badaczka. I dodaje, że w krajach dopuszczających polowania na słonie należy unikać zabijania starszych samców, o silnych więzach społecznych. Może to zakłócić spójność stad i pozbawić młode samce niezbędnego wsparcia. Źródła: EurekAlert, PeerJ. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy znasz te ciekawostki o słoniach? Niezwykła jest przyczyna ich śmierci w podeszłym wieku
Słonie to bez wątpienia jedne z najbardziej fascynujących zwierząt. Przemawia za tym fakt, że mówimy tu o największych ssakach lądowych, ale nie tylko. Należy wiedzieć, że natura obdarzyła je szeregiem niezwykłych cech, które czynią je absolutnie wyjątkowymi. Czym zaskakują słonie? Ciekawostki na temat tych olbrzymów wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Ile waży słoń? Co jedzą słonie? Ile żyją słonie? Jak przebiega ciąża u słoni? Inteligencja u słoni Jak wygląda sen słoni? Ze względu na zajmowany obszar, rodzinę słoniowatych należy dzielić na dwa gatunki – słoń afrykański i indyjski. Warto jednak wiedzieć, że ogólny podział tych zwierząt uwzględnia trzy gatunki, bo do wymienionych wcześniej należy dodać jeszcze słonia leśnego. Do niedawna był uważany za podgatunek słonia afrykańskiego. Choć obowiązujący status jako odrębnego gatunku do dziś dzieli środowisko naukowe, to badania udowodniły, że obie linie oddzieliły się siebie wiele milionów lat temu. Ile waży słoń? Słoń jest nie tylko największym, ale także najcięższym ssakiem lądowym. Rekordzistą pod tym względem jest gatunek afrykański. Dorosłe samice ważą średnio 3,7 tony, natomiast samce – aż 5,5 tony. Masa przychodzącego na świat słoniątka to natomiast 120 kg. Słonie leśne są mniejsze od swoich krewniaków żyjących na sawannach i trawiastych równinach, a zatem także lżejsze. W ich przypadku, średnia masa ciała to ok. 2,7 tony. Tembo znaczy słoń. Czego nie wiesz o tych sympatycznych olbrzymach? Słonie to największe zwierzęta lądowe na świecie. Wiemy o tym niemal wszyscy. Często jednak nie wiemy, że na świecie żyją trzy różne gatunki tych ssaków: afrykańskie słonie sawannowe... Zbliżoną masą do leśnych charakteryzują się słonie indyjskie. Przeciętny osobnik waży ok. 2,7 tony, ale niektóre ważą więcej niż 4 tony. Największy widziany słoń afrykański mierzył niemal 4,3 metra wysokości i ważył aż 12 ton! Okaz, o którym mowa, można podziwiać Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie. Eksponat, któremu nadano imię Henry, zdobi główne atrium. Skoro o masie mowa, warto wspomnieć, że kły słoni afrykańskich rosną przez całe życie i mogą ważyć ponad 100 kg. Co jedzą słonie? Słonie są ortodoksyjnymi roślinożercami, a ich jadłospis zależy od zajmowanego siedliska. Osobniki żyjące w afrykańskim buszu i terenach trawiastych gustują w ziołach, trawach liściach drzew i krzewów. Swoją zręczną trąbą sięgają też po mniejsze gałęzie i owoce. Z kolei słonie zamieszkujące brzegi jezior zajadają się przede wszystkim roślinnością wodną. W tym miejscu warto nadmienić, że składająca się z ok. 40 tysięcy mięśni trąba to niezwykle precyzyjna struktura anatomiczna. Za jej pomocą, zwierzę bez trudu łamie konary, ale jeżeli zachodzi taka potrzeba, może zerwać nawet pojedyncze źdźbło trawy. Podobnie jak jego afrykański kuzyn, słoń indyjski gustuje w roślinności naziemnej i drzewiastej. Jak wynika z badań naukowych, jego jadłospis składa się z ok. 112 gatunków roślin. Najczęściej wybiera palmy, malwowce, turzycowate, bobowate i trawy. W porze suchej wzbogaca swój jadłospis o korę i korzenie, które wydobywa masywnymi ciosami. Słonie to wielkie i ciężkie zwierzęta, więc ich zapotrzebowanie energetyczne jest ogromne. Osobniki żyjące w Azji dziennie pochłaniają do 200 kg materiału roślinnego i wypijają 100–150 litrów wody. Jeszcze większy apetyt ma słoń afrykański, który każdego dnia może zjeść do 280 kg pokarmu i wypić do 220 litrów wody. Do rozcierania roślin używają czterech dużych zębów trzonowych, z których każdy składa się z czterech zrośniętych zębów. Mierzą ok. 10 cm szerokości i 30 cm długości, a każdy waży ok. 3 kg. Warto wiedzieć, że tak duży apetyt nie wynika wyłącznie z zapotrzebowania energetycznego. Układ pokarmowy słoni nie trawi znacznej części spożywanego przez nie pokarmu. To sprawia, że masa kału wydalanego przez te zwierzęta przekracza 100 kg. Ogromne potrzeby żywieniowe sprawiają, że słonie większość czasu spędzają na wędrówce w poszukiwaniu pokarmu. Te niezwykłe zwierzęta każdego dnia pokonują nawet 80 km. Ile żyją słonie? Słonie słyną z długowieczności. Najdłużej żyją gatunki zamieszkujące Afrykę. Średnia długość życia to w ich przypadku ok. 70 lat. Trzeba jednak podkreślić, że gdyby nie jeden szczegół, mogłyby żyć jeszcze dłużej. Nie, nie chodzi o ataki drapieżników, bo największe lądowe zwierzę nie ma naturalnych wrogów. Przedwczesna śmiertelność słoni ma związek z ich zębami. Słonie tracą mleczne zęby, gdy osiągną 15. rok życia. Kolejny zestaw wystarcza im do ok. 30. roku życia. Kolejny rośnie do 40. roku życia zwierzęcia. Ten zostaje zastąpiony ostatnimi zębami. Słonie tracą ten komplet w wieku 65–70 lat. Co dzieje się później? Pozbawiony zębów słoń nie jest w stanie rozcierać masy roślinnej i wchłaniać substancji odżywczych. W rezultacie następuje śmierć głodowa. Niektóre okazy żyją dłużej, bo osiągają nawet 80 lat. Należy jednak podkreślić, że takie osobniki są spotykane wyłącznie w niewoli. Słonie indyjskie nie są tak długowieczne, jak ich afrykańscy kuzyni. Na wolności żyją średnio 40–50 lat. Słoń, niewolnik własnej potęgi. Tak silne, a wciąż zagrożone Od 4 tysięcy lat człowiek oswaja słonie indyjskie (Elephas maximus) i wykorzystuje jako zwierzęta pociągowe. Te majestatyczne kolosy (ponad 6 m długości i ok. 3 m wzrostu przy 5 tonach masy)... Mimo że osobniki trzymane w niewoli mogą żyć dłużej niż ich pobratymcy bytujący w naturalnym środowisku, to w 2008 roku świat obiegła niepokojąca informacja. Na łamach czasopisma naukowego „Science” ukazały się wyniki badań przeprowadzonych przez zespół pracujący pod przewodnictwem Georgii Mason z University of Guelph. Analizując dane z lat 2002–2008, amerykańscy i kanadyjscy naukowcy doszli do wniosku, że średnia długość życia trzymanych w niewoli samic słonia afrykańskiego to tylko 17 lat, z kolei słonia indyjskiego – 19 lat. Za niepokojący należy też uznać fakt, że zwierzęta urodzone w niewoli żyją krócej od urodzonych na wolności i przeniesionych do ogrodów zoologicznych. Jak przebiega ciąża u słoni? Słonie indyjskie osiągają dojrzałość płciową w wieku 12 lat, z kolei słonie afrykańskie – w wieku 14–15 lat. U tych pierwszych, ciąża trwa od 19 do 21 miesięcy. Zdaniem naukowców, rozbieżność ma związek z płcią słoniątka. Gdy na świat ma przyjść samiec, ciąża trwa dłużej. Najczęściej rodzi się tylko jedno młode. Przypadki, w których na świat przychodzą dwa słoniątka, zdarzają się sporadycznie. W czasie porodu słonicę otaczają inne samice, które czuwają nad bezpieczeństwem matki i pomagają jej oczyścić potomka. Z kolei młode słoni afrykańskich rodzą się po ok. 22 miesiącach. Samica rodzi jedno słoniątko i karmi je mlekiem do 5. roku życia. Przy czym należy wspomnieć, że już po 6 miesiącach zaczyna przyjmować pokarmy roślinne. Inteligencja u słoni Słonie są niezwykle inteligentnymi zwierzętami. Przemawia za tym kilka czynników. Po pierwsze, w naturze i niewoli potrafią rozwiązywać problemy. Używają trąby jako narzędzia, którym m.in. łamią gałęzie, oddychają w trakcie nurkowania i odczuwają temperaturę. Poza tym, badania udowodniły, że potrafią działać wspólnie, by osiągnąć zamierzony cel. Po drugie, są obdarzone samoświadomością. O ile większość gatunków reaguje na swoje lustrzane odbicie jak na wroga, to słonie potrafią się rozpoznać. Poza tym, są świadome ograniczeń, jakie stwarzają ich własne ciała. Udowodnił to prosty eksperyment przeprowadzony przez badaczy z Uniwersytetu Cambridge. Naukowcy przymocowali drążek do maty, na której stały zwierzęta. Zadanie polegało na podaniu przedmiotu człowiekowi. Słonie trafnie oceniły, że ich ciężar uniemożliwia im podniesienie drążka. Po trzecie, mają świetną pamięć. Słonie uczą się szybko i potrafią przechowywać wiedzę, by móc z niej skorzystać w przyszłości. TOP 10 zwierząt Afryki. Każdy miłośnik przyrody marzy o spotkaniu z nimi Zwierzęta Afryki budzą fascynację i lęk. Podpowiadamy, które z nich warto zobaczyć i jak to zrobić w bezpieczny sposób. O inteligencji słoni należy mówić też w kontekście emocjonalnym. Te niezwykłe zwierzęta czują żal po stracie członka stada, cieszą się z narodzin młodych i potrafią współczuć. Mało tego, gdy na swojej drodze napotkają szkielet słonia, choćby obcego, podchodzą do szczątków i gładzą je trąbami w okolicach kości czołowej lub ciosów. Warto wspomnieć, że świetna pamięć słoni bywa też źródłem cierpienia dla tych zwierząt. Przechowują w niej nie tylko wiedzę, ale także bolesne zdarzenia. Takie psychologiczne retrospekcje są odpowiednikiem stresu pourazowego. Jak wygląda sen słoni? Warto wiedzieć, że słonie należą do najkrócej śpiących ssaków. W niewoli przesypiają od czterech do sześciu godzin na dobę, ale osobniki żyjące na wolności potrzebują zaledwie dwóch godzin snu na dobę. Co ciekawe, badacze zaobserwowali, że faza REM występuje u tych zwierząt co 3–4 dni, gdy śpią na leżąco, nie na stojąco. Skoro o tym mowa, nie można nie wspomnieć, że słonie potrafią spać w pozycji stojącej. Dlaczego słoniom wystarczy tak krótki wypoczynek? Zdaniem naukowców z Uniwersytetu w Witwatersrand, ma to związek z ich wymiarami i masą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
TOP 10 zwierząt Afryki. Każdy miłośnik przyrody marzy o spotkaniu z nimi
Zwierzęta Afryki budzą fascynację i lęk. Podpowiadamy, które z nich warto zobaczyć i jak to zrobić w bezpieczny sposób.
W tym artykule: Słoń – szara eminencja sawanny Lampart – mam cię na oku! Lew – spacer z królem dżungli Nosorożec – biały czy czarny? Szympans – człowiek lasu Żyrafa – wdzięk nielimitowany Zebra – jaki naprawdę ma kolor? Hipopotam – fajtłapowaty killer Bielik afrykański – amator ryb Struś – diament do obiadu Siedzieliśmy przy ognisku, gdy z mroku doszło nas porykiwanie lwów. Lodge i campingi w wielu miejscach Afryki nie są w żaden sposób odgrodzone od dzikich zwierząt, a jednak nie dochodzi tam do wypadków. Wystarczy poznać reguły panujące na sawannie i się do nich stosować. W tym przypadku, aby pójść do namiotu, trzeba było przez walkie-talkie wezwać strażnika. Znał większość okolicznych dzikich zwierząt od maluchów, więc wiedział jak bezpiecznie nas odprowadzić. Za to z samochodu można przez cały dzień bezpiecznie obserwować stworzenia większe i mniejsze. W parkach narodowych są tak oswojone z turystami, że czasem wykorzystują auta jako miły cień! Słoń – szara eminencja sawanny Maluch nieporadnie usiłował się napić, w końcu wszedł cały do wody, chlapiąc radośnie dookoła. Dla małych słoni opanowanie posługiwania się trąbą jest prawdziwym wyzwaniem. Ale nic dziwnego, skoro jest w niej aż 40 tys. mięśni! Trąba służy nie tylko do podawania jedzenia, lecz także rozmowy. Przytula się nią przyjaciół i okazuje swój nastrój. Słoń z trąbą do góry nie przynosi szczęścia. Jeśli bada otoczenie (a ma węch czulszy niż pies!) to pół biedy. Jeśli jednak porykuje, może być to zapowiedzią ataku i wtedy lepiej zejść mu z drogi! Lampart – mam cię na oku! To szokujące i wyjątkowo rzadkie zdjęcia. Lampart przyłapany na... kanibaliźmie Szokujące zdjęcia pokazują lamparta, który ciągnie truchło innego na drzewo, do swojej kryjówki. Najprawdopodobniej za chwile go zje. Dlaczego zabija członka tego samego gatunku? To prawdziwy duch buszu. Możesz być o trzy metry od niego i go nie zobaczysz, jeśli tego nie zechce – mówią przewodnicy o lamparcie. Święte słowa! Zdarzyło mi się być tuż obok i dostrzegałam go dopiero wtedy, gdy wielki kot zechciał się pokazać. Chyba, że leżał akurat na drzewie. Obserwując rozłożyste drzewa kiełbasiane zawsze patrzę, czy nie ma jakiegoś dziwnego wybrzuszenia. Choć najprościej jest zobaczyć lamparta po... samochodach. Jeśli stoi ich wiele koło drzewa, z pewnością na konarze odpoczywa ktoś wyjątkowy! Lew – spacer z królem dżungli Jedną z najsłynniejszych lwic była Elsa. Osieroconego malucha przygarnęli Joy i George Adamsonowie, którzy nauczyli ją polować. Z czasem ich podopieczna dołączyła do stada dzikich lwów. Ta historia sprawiła, że tysiące ludzi na całym świecie zapragnęły spacerować z lwami. Tak jak robił to George, przygotowując Elsę do życia w buszu. Jednak turyści nie mają świadomości, że płacąc spore pieniądze za te spacery, w żaden sposób lwom nie pomagają. Oswojone z ludźmi, nigdy nie zostaną wypuszczone na wolność. Zaś gdy dorosną, są sprzedawane na komercyjne polowania. Dlatego warto zawsze dobrze sprawdzać miejsca oferujące bliski kontakt z dzikimi zwierzętami. Wiele z nich służy wyłącznie bogaceniu się ich właścicieli. Nosorożec – biały czy czarny? Zarówno biały jak i czarny jest... szary! Nazwa biały wzięła się od afrykanerskiego „wyd” (szeroki), co odnosiło się do jego szerokiego nosa. Tyle, że europejski badacz zapisał to jako „white” i tak już zostało. Gdy widzisz nosorożca z maluchem, łatwo rozpoznasz gatunek po tym, jak prowadzi dziecko. Czarny ma malucha za sobą, bo wędrując przez kolczaste krzaki toruje mu drogę. Natomiast biały, żywiący się głównie trawą, ma dziecko przed sobą. Choć nie mają dobrego wzroku, rekompensuje im to świetny węch i słuch. Niestety, rogi są ich przekleństwem. Spopularyzowane m.in. przez Salvadora Dali jako afrodyzjak, stały się cennym towarem. Co roku tysiące tych zwierząt są zabijane. Szympans – człowiek lasu Szympansy mają ukryty język. Nikt o tym nie wiedział, dopóki nie przeanalizowano nagrań tysięcy nawoływań Czy to prawda, że wyłącznie my, ludzie, potrafimy posługiwać się skomplikowanym językiem? I że jedynie my mamy zdolność składania ze słów różnych wyrażeń, a z wyrażeń – zdań? ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/szympansy-maja-ukryty-jezyk-nikt-o-tym-nie-wiedzial-dopoki-nie-przeanalizowano-nagran-tysiecy-nawolywan-fot-avalon-universal-images-group-via-getty-images-d9a6210.jpeg" width="938" height="621" alt="Szympansy mają ukryty język. Nikt o tym nie wiedział, dopóki nie przeanalizowano nagrań tysięcy nawoływań (fot. Avalon/Universal Images Group via Getty Images)" title="Szympansy mają ukryty język. Nikt o tym nie wiedział, dopóki nie przeanalizowano nagrań tysięcy nawoływań (fot. Avalon/Universal Images Group via Getty Images)" /> Kiedy Jane Goodall zaczynała badania nad szympansami, besztano ją za antropomorfizację i przypisywanie zwierzętom ludzkich uczuć. Z czasem okazało się, że to ona miała rację. Szympansy potrafią odczuwać smutek, miłość, złość, radość czy zazdrość. Podobnie jak my, tworzą rodziny i czasem sobie pomagają, a czasem przeciwko sobie spiskują. Samo życie! Za każdym razem, gdy udaje mi się je spotkać, mam wrażenie obserwowania istot bardzo ludzkich. Co ciekawe, często przejmują nasze emocje. Gdy stado jest wysoko na drzewach i ludzie na dole frustrują się, że czas obserwacji mija, a dobrych zdjęć nie ma, zwierzęta wydają się być bardzo pobudzone. Wystarczy jednak się wyciszyć, by zaczęły schodzić z drzew, bez lęku posilając się lub odpoczywając kilka metrów od nas! Żyrafa – wdzięk nielimitowany Mimo niebotycznych rozmiarów (dorosłe osiągają nawet 6 metrów!), poruszają się z niezwykłą gracją. A wędrują bezustannie, bowiem ich ulubione drzewa – akacje – bronią się przed objadaniem liści, wydzielając gorzką taninę. To dlatego żyrafy muszą często zmieniać miejsce posiłku. Co ciekawe, dietę uzupełniają... zwietrzałymi kośćmi, dzięki czemu uzupełniają minerały. Sięgając po nie, muszą dobrze się rozejrzeć, bowiem z głową w dole są łatwym łupem dla drapieżników. Zagrożone potrafią biec nawet do 50 km/godz. Jednak tylko na krótkim dystansie, bo taki wysiłek grozi im zawałem serca. Zebra – jaki naprawdę ma kolor? Przewodnicy żartują czasem, że samce są czarno-białe, zaś samice biało-czarne. W rzeczywistości wszystkie zebry przed narodzinami są... czarne! Za to gdy już pojawią się na świecie, mama i maluch uczą się własnego "kodu kreskowego", bo każde zwierzę ma unikatowy deseń. Naukowcom w końcu udało się też ustalić, do czego służą paski. To kamuflaż, dzięki któremu na zebrach siada mniej much. A gdy uciekają, drapieżniki potrzebują chwili dłużej, by wyłuskać w pasiastym tłumie poszczególnego osobnika. Te ułamki sekund czasem decydują o życiu! Hipopotam – fajtłapowaty killer Choć wygląda jak sympatyczny fajtłapa, hipopotam należy do najbardziej śmiercionośnych zwierząt, zabijając około 500 osób rocznie. Wszystko przez to, że jest zwierzęciem terytorialnym i bardzo źle znosi zbyt bliskie towarzystwo ludzi. A że ma zębiska długie do 50 cm, to kłapnięcie paszczą jest zabójcze. Na co dzień najbardziej lubi wylegiwanie się w wodzie, byle nie była zbyt głęboka, bo... nie potrafi pływać! Za to umie wstrzymać oddech nawet na kilka minut i wędrować po dnie. Bielik afrykański – amator ryb By dostrzec zwinność, z jaką bielik afrykański chwyta rybę, trzeba zrobić zdjęcia seryjne lub puścić film w zwolnionym tempie. Ptak nadlatuje bezszelestnie, wyciąga szpony przed siebie, chwyta ofiarę i odlatuje na drzewo. To wszystko trwa dosłownie ułamek sekundy! Największe szanse na zobaczenie takiego polowania są na jeziorach Baringo i Naiwasha w Kenii, gdzie przewodnicy rzucają bielikom ryby. Kto raz usłyszał nawoływania bielika, zawsze będzie je pamiętać. Dla wielu osób to głos Afryki, który na zawsze mają w sercu. Struś – diament do obiadu Popularne przekonanie, że przestraszony ptak chowa głowę w piasek, wzięło się stąd, że strusie łykają kamyki, aby rozdrobnić pokarm. O mało nie przyczyniło się to do ich zagłady, gdy na początku XX w. w żołądkach ptaków znaleziono diamenty! Na szczęście dla całego gatunku okazało się, że łykały je przypadkowo... Niewiele stworzeń chce zadzierać ze strusiami, bo ich masywne nogi zakończone solidnym pazurem to prawdziwie zabójcza broń. Mówi się, że byłyby w stanie zabić kopnięciem nawet lwa. Jeśli więc zdarzy ci się być w pobliżu strusia, lepiej nie podchodź zbyt blisko! Więcej ciekawostek o Afryce znajdziecie w książce Anny Olej-Kobus „Zwierzęta Afryki. Przewodnik na safari”, wydanej pod patronatem Travelera.
W anglosaskim grobowcu odkryto tajemnicze pierścienie. Ich pochodzenie zadziwiło archeologów
Archeolodzy odnaleźli w Wielkiej Brytanii anglosaski pochówek. We wnętrzu odnaleźli pierścienie z kości słoniowej, które wykonano z kłów afrykańskich zwierząt. Artefakty są datowane na okres od końca V do VII wieku n.e.
W tym artykule: Kość słoniowa w anglosaskiej Brytanii Zęby pochodziły ze wschodniej Afryki Dowód na niezwykle rozległe szlaki handlowe we wczesnym średniowieczu Kość słoniowa była niezwykle cenionym materiałem do wyrobów rzemieślniczych już w okresie prehistorycznym. Z zębów ssaków tworzono głównie biżuterię oraz przedmioty codziennego użytku. W starożytności używano jej również do tworzenia rzeźb i innych dzieł sztuki. W średniowieczu plastyka z kości słoniowej przeżyła znaczny rozkwit. Głównym ośrodkiem artystycznym dla tego rodzaju wytworów stało się Bizancjum. Kość słoniowa w anglosaskiej Brytanii Jednak jako kość słoniową rozumiemy nie tylko zęby słoni. Do produkcji dzieł wykorzystywano również kości i zęby innych wielkich ssaków i ryb, takich jak morsy, narwale, hipopotamy oraz kaszaloty, a w czasach prehistorycznych nawet mamuty. Wynikało to m.in. z obecności danych zwierząt w regionie, ponieważ eksport produktów i towarów w dawnych czasach był znacznie bardziej ograniczony. Właśnie dlatego najnowsze odkrycie w Lincolnshire, we wschodniej Anglii, zaskoczyło archeologów. Podczas wykopalisk odnaleziono anglosaskie grobowce sprzed ok. 1500 lat, w których znaleziono pierścienie wykonane z kości słoniowej. Przedmioty te były fragmentami damskich toreb i znajdowały się w bogatszych grobach. Okazało się, że materiał pochodził od afrykańskich słoni. – Debata na temat pochodzenia kości słoniowej w Anglii trwa już od XIX wieku. Kość słoniowa morsa i mamuta była uważana za alternatywę dla zębów słoni. Jednak niedawne wykopaliska na wczesnośredniowiecznym anglosaskim cmentarzu w Scremby w Lincolnshire ujawniły szereg skomplikowanych kobiecych pochówków, w których znajdowały się pierścienie wykonane z kości słonia afrykańskiego – napisali archeolodzy w badaniu, które opublikowano na łamach czasopisma „Journal of Archaeological Science: Reports”. Zęby pochodziły ze wschodniej Afryki Naukowcy postanowili przeprowadzić analizę, czy artefakty wykonano w okresie, z którego pochodziły pochówki, a następnie zidentyfikowali pochodzenie samej kości słoniowej. Badania metodą m.in. spektrometrii mas wykazały, że zęby pochodziły od słoni żyjących ok. V i VI wieku n.e. prawdopodobnie w regionie Wielkich Rowów Afrykańskich, w Afryce Wschodniej. Zwierzęta te należały do rodzaju Loxodonta. O czym rozmawiają słonie? Powstał pierwszy na świecie słownik ich zachowań W maju uruchomiono pierwszy w historii słownik, która ujawnia tajemnice komunikacji między afrykańskimi słoniami. Nowy etogram jest zwieńczeniem prawie 50 lat zbierania danych na temat ich za... Ssaki te żyły zatem ok. 6400 kilometrów od Wysp Brytyjskich. – Te wstępne dowody pozwalają nam rozważyć sieci handlowe i czynniki społeczno-ekonomiczne, które ułatwiły dystrybucję kości słoniowej z Afryki na Wyspy Brytyjskie w tym okresie – przyznają badacze. Odkrycie sugeruje, że możemy mieć do czynienia z jednym z najdłuższych szlaków handlowych w tych czasach. – Te zęby musiały przemierzyć naprawdę długą drogę, zanim dotarły do Wysp Brytyjskich – twierdzi Hugh Willmott, archeolog z Uniwersytetu w Sheffield i współautor badania. Badacz przypomina, że podobne pierścienie odnajdywano w całej Anglii, a czasem również w Europie kontynentalnej. Zazwyczaj znajdowały się w grobowcach elitarnych anglosaskich kobiet. – Odkrycie tych artefaktów wyłącznie w bogatych grobach może wskazywać na ich status. Prawdopodobnie pierścienie były związane z kobietami, które zajmowały szczególne miejsce w anglosaskim społeczeństwie – przyznaje Willmott. Dowód na niezwykle rozległe szlaki handlowe we wczesnym średniowieczu Co ciekawe, badacze podkreślają, że nie znaleziono jednoznacznych dowodów, które sugerowałyby obróbkę kości słoniowej w Anglii. Fakt ten sugeruje, że artefakty mające kształt pierścieni o wielkości 10–15 cm zostały wykonane w Afryce i stamtąd przywiezione na wyspy. Autorzy badania sugerują, że wykonano je prawdopodobnie w Aksum, które w tym czasie było jednym z większych ośrodków obróbki zębów ssaków. – Znaleziska pokazują, że pierścienie z kości słoniowej były popularne wśród Anglosasów przez co najmniej 100 lat. Mówimy więc o długotrwałym handlu – podkreśla Willmott. – Ok. VII wieku jednak zaprzestano używania przedmiotów codziennych z tego materiału. Być może szlak handlowy został wówczas przerwany – dodaje archeolog. Eksperci przyznają, że najnowsze odkrycie może rzucić nowe światło na wczesnośredniowieczne sieci handlowe. Wszystko wskazuje na to, że szlaki w pierwszym tysiącleciu naszej ery, były znacznie bardziej odległe i złożone, niż dotychczas podejrzewano. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jakie jest najsilniejsze zwierzę na świecie? Można je zobaczyć w Polsce
Czy najsilniejsze zwierzę na świecie jest też największe? Królestwo zwierząt potrafi zaskoczyć.
W tym artykule: Jakie jest najsilniejsze zwierzę na świecie? Najsilniejsze zwierzęta na świecie Najsilniejsze zwierzęta nie zawsze są największe Czy wieloryb to najsilniejsze zwierzę na świecie? W królestwie zwierząt są rekordziści. Najszybsi, najmniejsi, najwięksi... A które to najsilniejsze zwierzę na świecie? Czy można je spotkać w Polsce? Można, ale nie na wolności. Czy już wiesz, o jakim gatunku mowa? Siła każdego zwierzęcia zależy od wielkości jego ciała. To też kwestia proporcji. Istotne jest to, ile ciało może podnieść w stosunku do własnego rozmiaru. Oto najsilniejsze zwierzęta na świecie. Niektóre gatunki na liście mogą zaskoczyć. Jakie jest najsilniejsze zwierzę na świecie? Słoń afrykański jest największym zwierzęciem lądowym na planecie. Dorosły osobnik może mierzyć ponad 3,5 metra i ważyć około 5,5 tony. To właśnie słoń afrykański jest uważany za najsilniejsze zwierzę na świecie. Jego ciało jest specjalnie przystosowane do dźwigania ciężarów. Blisko spokrewniony słoń azjatycki waży niewiele mniej. Słonie mają gęstsze kości od większości ssaków, co pozwala im między innymi stać na tylnych nogach. Niektóre gatunki są w stanie przenosić ładunki o masie od 6 do 9 ton. Słoń afrykański – ciekawostki Na uwagę zasługuje również trąba słonia, która ma wiele zastosowań. Służy między innymi do karmienia, czyszczenia, układania przedmiotów i komunikowania się z innymi. Słonie mogą trzymać w niej około 7,5 litra wody w jednym czasie. Co więcej, trąba słonia afrykańskiego ma 40 000 mięśni i ścięgien, dzięki czemu może unieść 300 kg. Afrykańskie słonie występują w ponad 20 krajach i żyją w różnych siedliskach, od otwartych i zalesionych sawann po niektóre pustynie i lasy. Największymi populacjami mogą poszczyć się Botswana, Zimbabwe, Tanzania, Kenia, Namibia, Zambia i RPA. Słonie można zobaczyć w niektórych ogrodach zoologicznych w Polsce. Między innymi w Gdańsku i Poznaniu. Zwierzęta Afryki. Jaki gatunki można spotkać na tym kontynencie? Afryka to miejsce niezwykłe pod wieloma względami. Na Czarnym Lądzie nie brakuje dzikich, pierwotnych obszarów, które pozostają we władaniu natury, nie człowieka. Tamtejsza przyroda, jakże... Najsilniejsze zwierzęta na świecie Goryle to największe małpy człekokształtne i najsilniejsze naczelne. Dorosłe osobniki ważą do 200 kg i mogą podnieść prawie 2000 kg, czyli 10-krotność ich masy ciała. W porównaniu z ludźmi, ramiona goryli są szczególnie duże, długie i mocne – ich rozpiętość dochodzi do 2,5 metra. Aktywny styl życia, w tym wspinanie się po drzewach, wzmacnia ich ramiona. Szacuje się, że goryl jest około 15 razy silniejszy niż przeciętny człowiek. Tygrysy to z kolei największe i najsilniejsze spośród wszystkich gatunków dużych kotów. Potrafią zapolować na zwierzęta dwa razy cięższe od nich. Ofiar szukają nie tylko na ziemi, ale też na drzewach. Woły to największa i najsilniejsza rasa bydła. Nie dziwne więc, że ludzie udomowili je około 6 tys. lat temu w celu ciągnięcia wozów i pługów. Ważą około 650 kilogramów i są w stanie pociągnąć dwukrotność masy własnego ciała. Zwierzęta te są również bardzo wytrzymałe, dzięki czemu mogą pracować przez wiele godzin dziennie. Z tych powodów w wielu kulturach uważa się je za symbol siły, stabilności i determinacji. Anakondy mogą dusić, zabijać i zjadać zwierzęta o wielkich rozmiarach, takie jak kajmany, dzikie świnie, a nawet jaguary. Węże te są uważane za jedne z najsilniejszych zwierząt na świecie właśnie ze względu na ich zdolność ściskania i miażdżenia dużych ofiar. Niektórzy wierzą, że anakonda wygrałaby walkę z gorylem. Nie od dzisiaj wiadomo, że przyroda niejedno ma imię. Wśród wszystkich żyjących zwierząt znajdziemy te zachwycające swoim wyglądem i takie nie wydające się na pierwszy rzut oka zbyt inte... Najsilniejsze zwierzęta nie zawsze są największe Niektóre mniejsze zwierzęta również mają niewiarygodną moc w stosunku do swoich rozmiarów, co pozwala im podnosić ciężar wielokrotnie przekraczający ich masę ciała. Biorąc pod uwagę siłę w stosunku do wielkości ciała – owady takie jak mrówki byłyby w grupie najsilniejszych zwierząt na świecie. Rohatyńce nosorożce również należą do najsilniejszych na świecie. Są w stanie podnieść ciężar 850 razy większy niż ich masa ciała. Z kolei pszczoła robotnica w ciągu swojego życia przenosi setki kilogramów nektaru. Każda potrafi unieść ponad połowę swojej wagi w nektarze, gdy wraca do ula i nadal pozostaje w locie. Czy wieloryb to najsilniejsze zwierzę na świecie? Jeśli chodzi o rozmiary, płetwal błękitny nie ma sobie równych. Ten ssak morski osiąga długość ok. 30 m, a jego waga wynosi zazwyczaj 150–180 ton. Nie przekłada się to jednak na bycie rekordzistą wśród najsilniejszych zwierząt. Niezdolne do chwytania czy kopania wieloryby potrzebują ogromnej siły, aby przebić swoje masywne ciała przez wodę. Poruszanie się ułatwiają im dwie duże grupy mięśni w pobliżu ogona. Płetwal błękitny może wygenerować maksymalną siłę około 60 kiloniutonów. Jeden kiloniuton wystarczy do przyspieszenia obiektu o masie 1000 kilogramów z szybkością jednego metra na sekundę.
Ciekawostki o Afryce – 50 niesamowitych faktów. Sprawdź!
Ciekawych informacji na temat Afryki nie można ograniczać wyłącznie do dzikiej fauny i flory. Drugi pod względem wielkości kontynent skrywa znacznie więcej intrygujących tajemnic. Jakich? Poniżej wymieniamy najbardziej interesujące ciekawostki o Afryce.
W tym artykule: Ciekawostki o zwierzętach Afryki Ciekawostki o roślinach Afryki Ciekawostki geograficzne o Afryce Ciekawostki o zwiedzaniu Afryki Inne ciekawostki o Afryce Afryka od zawsze wzbudza ciekawość, a u wielu osób – nawet fascynację. Nic dziwnego, bo odległy Czarny Ląd to miejsce niezwykłe właściwie pod każdym względem. Tamtejsza przyroda zachwyca swoim unikatowym pięknem i wspaniałą różnorodnością, ale to nie wszystko. Ciekawostki o Europie okazują się niezwykle interesujące, podobnie zresztą jak ciekawostki o Azji. Trzeba jednak wiedzieć, że Afryka jest jeszcze bardziej zróżnicowanym miejscem. Naturalne jest więc, że szukając najbardziej intrygujących faktów ze świata, większość odnalezionych informacji będzie dotyczyła właśnie Czarnego Lądu. Oto ciekawostki o Afryce. Ciekawostki o zwierzętach Afryki Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać? Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno si... Największe gatunki roślinożerne, najbardziej niebezpieczne drapieżniki i niezliczone owady – oto najkrótsza charakterystyka afrykańskiej fauny. W Afryce żyje ok. 25 proc. wszystkich ptaków. Tanzania jest krajem z największym nagromadzeniem dzikich zwierząt. Żyje tam ok. 20 proc. wszystkich afrykańskich gatunków ssaków. Pingwiny kojarzą się przede wszystkim z Antarktydą, ale mało kto pamięta, że występują także w Afryce. Okazuje się, że afrykańska populacja tych niezwykłych ptaków przekracza 50 tysięcy osobników. Wiele osób spoza Afryki jest zdania, że największym zagrożeniem są tam krokodyle, lwy i rekiny. Nic bardziej mylnego. Najgroźniejszym zwierzęciem Afryki jest hipopotam nilowy. Ten kolos zabija rocznie więcej osób niż wymienione wcześniej gatunki razem wzięte. Jezioro Malawi jest domem dla ok. 500 gatunków ryb. To czyni je najbardziej zróżnicowanym zbiornikiem słodkowodnym na świecie. Dorosły słoń afrykański każdego dnia pożera ok. 200 kg materiału roślinnego. Bawół afrykański jest jednym z nielicznych rogaczy, których człowiek nie zdołał udomowić. Wynika to z faktu, że to potężne zwierzę jest wyjątkowo agresywne i nieprzewidywalne. W Afryce pawiany są uważane za szkodniki. W sprzyjających warunkach, ryk lwa afrykańskiego rozchodzi się na ok. 8 km. Podczas polowania gepard w ok. 2 sekundy osiąga prędkość 70 km/godz. Ciekawostki o roślinach Afryki Rośliny w Afryce - jaka roślinność występuje w Afryce? Jakie gatunki spotkamy na Czarnym Lądzie? Poniżej wymieniamy i opisujemy najciekawsze rośliny w Afryce. Charakterystyczne położenie Afryki, którą przedziela równik, decyduje o strefowości geograficznej tamtejszej flory. To przekłada się na niezwykłe zróżnicowanie gatunkowe. Przez długi czas Madagaskar pozostawał w całkowitej izolacji. Takie warunki sprawiły, że rozwinęło się tam wiele gatunków, które nie występują nigdzie indziej. Zdaniem naukowców ponad 80 proc. organizmów żywych na Madagaskarze (roślin i zwierząt) to endemity. Baobab jest największym drzewem w Afryce. Średnica pnia dużego okazu może przekraczać 30 metrów! W Afryce rosną tzw. żywe kamienie. Mowa o litopsach, których liście przybierają walcowatą formę, przypominającą kamień. To specyficzny mechanizm obronny – rodzaj kamuflażu, chroniący roślinę przed pożarciem. W południowej Angoli i Namibii występuje jedna z najdziwniejszych roślin świata. Mowa o welwiczji przedziwnej, która w całym swoim życiu wykształca tylko 2 liście i nigdy ich nie zrzuca. Sawanna pokrywa prawie 1/3 powierzchni Afryki. Afrykańskie lasy deszczowe są domem dla połowy żyjących tam gatunków zwierząt. Pozbawiona liści i chlorofilu hydra afrykańska jest jedną z najdziwniejszych roślin na świecie. We wschodniej Afryce rosną kwiaty nazywane tancerkami. Swoją osobliwą nazwę zawdzięczają podobieństwu do sylwetki tańczącej baletnicy. Pachypodium rosulatum, endemiczna roślina Madagaskaru, często bywa nazywana minibaobabem. W rzeczywistości obie rośliny nie mają ze sobą nic wspólnego. Daktyle zawierają tak mało wody, że proces suszenia niemal nie zmienia ich właściwości. Ciekawostki geograficzne o Afryce Wulkany w Afryce – rodzaje, ciekawe fakty i legendy Monumentalne góry tworzą niesamowity krajobraz, a związane z nimi legendy potęgują otaczającą je aurę tajemniczości. Poniżej opisujemy najciekawsze wulkany w Afryce. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wulkany-w-afryce-rodzaje-ciekawe-fakty-i-legendy-fot-universal-images-group-via-getty-images-040d5ad.jpeg" width="938" height="626" alt="Wulkany w Afryce - rodzaje, ciekawe fakty i legendy (fot. Universal Images Group via Getty Images)" title="Wulkany w Afryce - rodzaje, ciekawe fakty i legendy (fot. Universal Images Group via Getty Images)" /> Afryka to jedno z najbardziej zróżnicowanych miejsc na Ziemi, nie tylko pod względem występującej tam flory i fauny. Różnorodność afrykańska dotyczy także form ukształtowania terenu i tamtejszego klimatu. Afryka dzieli się na osiem regionów geograficznych. Należą do nich: Sahara, Sahel, sawanna, Wielkie Jeziora Afrykańskie, Wybrzeże Suahili, las deszczowy i RPA. Każdy z nich charakteryzuje się całkowicie odmiennym krajobrazem. Afryka wydaje się być odległa względem Europy. Warto jednak wiedzieć, że w obszarze Cieśniny Gibraltarskiej oba kontynenty dzieli dystans kilkunastu kilometrów. Afryka to drugi największy kontynent świata, ale ma najkrótszą linię brzegową. Ta zaskakująca cecha wynika z jej niewielkiego zróżnicowania. Mówi się, że najwięcej piramid jest w Egipcie. Nic bardziej mylnego. W Sudanie piramid jest ponad 220! Podczas gdy polskie pustynie powoli zanikają, Sahara staje się coraz większa. Każdego miesiąca jej obszar rozrasta się średnio o 500 metrów. Jedną z konsekwencji postępującej ekspansji Sahary jest stopniowe zanikanie jeziora Czad. RPA ma nie jedną, a trzy stolice. Pretoria jest siedzibą prezydenta i rządu, w Kapsztadzie mieści się parlament, z kolei Bloemfontein jest miejscem urzędowania władzy sądowniczej. W Tanzanii wznosi się jedyny aktywny wulkan karbonatytowy, czyli wyrzucający lawę, która w ponad 50 proc. składa się z węglanów. Naukowcy długo sądzili, że skamieniałe szczątki gatunku Australopithecus africanus, odkryte w jaskiniach Sterkfontien, mają 2,1-2,6 mln lat. Nowe metody datowania węglowego udowadniają jednak, że są o ok. milion lat starsze. Kilkanaście afrykańskich terytoriów wciąż jeszcze ma nieustalony status. Ciekawostki o zwiedzaniu Afryki Afryka: 10 porywających książek, dzięki którym zanurzysz się w afrykańskiej kulturze i klimacie Książki o Afryce cieszą się coraz większą popularnością, o czym świadczą uginające się pod ciężarem olbrzymiej ilości tytułów półki w księgarniach. Oto 10 z nich, które przynos... Co warto wiedzieć przed dokonaniem rezerwacji biletu do Afryki? Poniżej wymieniamy najbardziej interesujące ciekawostki podróżnicze. Planując wakacje w Afryce, warto zabrać ze sobą gotówkę. W wielu tamtejszych krajach trudno o bankomat czy terminal w sklepie. Jeszcze przed zaplanowaniem podróży należy upewnić się, czy region będący celem wyprawy jest bezpieczny. Niestety, wojny nie są jedynym czyhającym tam zagrożeniem. W wielu miejscach kradzieże, napady z bronią i porwania dla okupu są smutną codziennością. Jedną z najbezpieczniejszych afrykańskich destynacji jest Zanzibar. Zła sława najniebezpieczniejszej przylgnęła do Republiki Środkowoafrykańskiej. Niebezpieczna jest też Somalia i Mali. W większości afrykańskich państw Polaków dotyczy obowiązek wizowy. Wielu turystów wymienia Wodospady Wiktorii na pierwszym miejscu listy największych atrakcji Afryki. Ten niezwykły twór natury ma 108 metrów wysokości i ponad 1500 metrów szerokości. Kilimandżaro (5900 m n.p.m.) jest najwyższą górą Afryki, ale wbrew pozorom, jej zdobycie nie jest dużym wyzwaniem. Rocznie na szczyt wyrusza kilkanaście tysięcy turystów. Na Kilimandżaro jest nawet bezprzewodowy internet. Egipt wciąż pozostaje najpopularniejszą afrykańską destynacją, ale coraz więcej osób decyduje się na wczasy w bardziej egzotycznych krajach, np. w Kenii. Safari jest jednym z najpopularniejszych sposobów zwiedzania Afryki. Osoby chcące zwiedzić Madagaskar muszą pamiętać, że tamtejsza służba zdrowia nie spełnia właściwie żadnych standardów. Inne ciekawostki o Afryce Plemiona Afryki. Które z nich wciąż istnieją i jak wygląda ich życie? Dzikie plemiona Afryki to zjawisko, które zdaje się przepadać w odmętach przeszłości. Do dziś mieszkają tam społeczności mocno odizolowane od reszty świata i od wielu setek, jeśli nie t... Przedstawione wyżej fakty to zaledwie mała cześć bogatego zbioru informacji na temat tego niezwykłego miejsca. Poniżej prezentujemy kolejne interesujące ciekawostki o kontynencie afrykańskim. W Afryce używa się ponad tysiąca języków. Niektórzy badacze są zdania, że ta liczba może być nawet dwukrotnie większa. Niemal połowa wszystkich diamentów na świecie pochodzi ze środkowej i południowej części Afryki. W 2021 roku w RPA na świat przyszły dziesięcioraczki. Deficyt wody jest jednym z najpoważniejszych problemów trapiących Afrykę. Każdego dnia afrykańskie kobiety i dzieci pokonują średnio 5 km pieszo, by zdobyć wodę. W czasach przed kolonizacją w Afryce istniało ok. 10 tys. niepodległych plemion i państw. Uniwersytet Timbuktu jest jednym z najstarszych na świecie. Istniał już w XII wieku. W Afryce językiem francuskim posługuje się prawie 2 razy więcej osób niż we Francji. Najbogatszym afrykańskim krajem jest Gwinea Równikowa. Etiopia tylko raz znajdowała się pod okupacją. Miało to miejsce w latach 1936–1941, kiedy do kraju wkroczyli Włosi. Na fladze Mozambiku znajduje się karabin AK-47 (tzw. kałasznikow). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Strażnicy parku Krugera w RPA odkryli w ostatni weekend stratowanego przez słonie człowieka. Najpewniej był to jeden z trzech kłusowników uciekających przed strażnikami.
Mężczyźni 17 kwietnia próbowali opuścić teren Kruger National Park na piechotę klucząc w dziczy, ścigani przez policyjny śmigłowiec i oddział z psami. Po drodze porzucili broń i zapasy. W którymś momencie natknęli się niechcący na stado słoni w trakcie godów, czytamy w informacji prasowej. Jeden z kłusowników został pochwycony, drugi choć raniony w oko zdołał zbiec. Trwa za nim pościg. Trzeciego uciekiniera dopadły słonie. Został stratowany, zmarł na miejscu. Na miejscu odzyskano strzelbę i topory. Mężczyźni próbowali upolować nosorożca. Kierujący parkiem Gareth Coleman wezwał osoby mieszkające przy granicach parku by pomogły schwytać zbiega. – Jesteśmy dumni z pracy naszych strażników, lotników i oddziału psów tropiących. Niestety, człowiek niepotrzebnie stracił życie – stwierdził dyrektor. Dzień później, w niedzielę 18 kwietnia zatrzymano trzech kolejnych kłusowników. Mieli przy sobie broń myśliwską dużego kalibru z tłumikami i amunicję. - Z punktu widzenia walki o zachowanie nosorożców przy życiu to był udany weekend walki. Cieszymy się, że nasi strażnicy ujęli sprawców zanim zdołali zabić jakiekolwiek zwierzę. Tego typu akcje zawsze podnoszą morale – czytamy w komunikacie parku Krugera. Niemal dokładnie dwa lata temu kłusownik w parku Krugera został stratowany przez stado słoni a potem zjedzony przez stado lwów. Strażnicy wezwani na miejsce znaleźli jedynie czaszkę i parę spodni.
To nie zwykli kłusownicy, a zorganizowane gangi. Jak zmieniała się walka o kość słoniową
W ostatniej dekadzie przemyt kości słoniowej stawał się coraz bardziej profesjonalny i zmilitaryzowany. Zorganizowane siatki kłusowników urządzają polowania w regionach niestabilnych politycznie i nękanych konfliktami zbrojnymi. Po drodze z Afryki na rynki w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej kość zwiększa swą cenę dziesięciokrotnie.
Kłusownictwo w Afryce: jak bardzo zagrożona jest populacja słoni? Gdy Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej postanowiło odrestaurować ekspozycję ssaków Ameryki Północnej, zwróciło się do preparatora zwierząt George’a Dantego, który należy do najbardziej cenionych na świecie preparatorów zwierząt. Ma mnóstwo trudnych i nietypowych zleceń. Jednak moje było szczególne. Zażyczyłem sobie mianowicie, żeby Dante zaprojektował i wykonał sztuczny cios słonia, łudząco podobny w wyglądzie i dotyku do autentycznych. Chciałem ponadto, żeby wewnątrz tego fałszywego ciosu zainstalował specjalnie wykonane urządzenie GPS umożliwiające śledzenie lokalizacji atrapy. Miał wyprodukować dla mnie więcej takich ciosów. W świecie przestępczym kość słoniowa pełni funkcję waluty, więc w pewnym sensie prosiłem Dantego, aby drukował fałszywe banknoty, których wędrówkę będę mógł śledzić. Chciałem wykorzystać słoniowe ciosy, aby tropić ludzi, którzy zabijają słonie. Aby odkryć drogi, którymi wędruje łup kłusowników, porty, skąd wyruszają wiozące go statki, miasta i kraje, przez które jest przewożony, a wreszcie miejsce przeznaczenia. Czy sztuczne ciosy słoni podrzucone w środkowej Afryce powędrują na wschód – ku wybrzeżu, skąd zostaną przerzucone na rynek azjatycki? Na północ, najbardziej naznaczonym przemocą szlakiem Czarnego Lądu? A może nie pojadą nigdzie, bo trafią na kogoś uczciwego i zostaną przekazane w ręce władz? Gdy opowiedziałem Dantemu, o co mi chodzi, jego brązowe oczy rozbłysły jak u chłopca, który usłyszał, że dostanie prezent. Wiedział, że handlarze kością słoniową będą skrobali ją nożem, podgrzewali ogniem zapalniczki; kość słoniowa nie może się stopić, przecież to kość. Moje ciosy miały wyglądać jak prawdziwe. – W jaki sposób uzyskać ten blask? – zastanawiał się Dante, mając na myśli szklisty połysk oryginału. Cały świat wie, że afrykańskie słonie są w opałach. Bogacąca się chińska klasa średnia o nienasyconym apetycie na kość słoniową, słabe oraz skorumpowane władze państw afrykańskich i jeszcze wiele innych czynników sprzysięgło się przeciwko słoniom. Skutek? 30 tys. tych zwierząt pada rocznie z rąk kłusowników. W latach 2009–2012 zginęło ich ponad 100 tys. Większość kości słoniowej trafia do Chin, gdzie para pałeczek do jedzenia z niej wykonanych kosztuje ponad tysiąc dolarów. A cały rzeźbiony cios potrafi osiągnąć cenę setek tysięcy. Centrum kłusownictwa znajduje się w Afryce Wschodniej. W czerwcu rząd Tanzanii ogłosił, że w ciągu ostatnich pięciu lat kraj utracił 60 proc. pogłowia słoni – jest ich obecnie mniej niż 44 tys. (a było 110 tys.). W sąsiednim Mozambiku wybito 48 proc. populacji. Miejscowi ubodzy wieśniacy i nisko opłacani strażnicy parków narodowych zabijają słonie dla pieniędzy. Nie wiąże się to z wielkim ryzykiem, bo kary w razie schwytania rzadko są dotkliwe. W Afryce Środkowej za rzezią słoni stoją jeszcze mroczniejsze siły: zbrojne milicje i ugrupowania terrorystyczne, dla których kość słoniowa stanowi źródło finansowania. Zabijają słonie nie na terenie własnych państw, ale w krajach ościennych, niektóre z nich stale rezydują w parkach narodowych. Rabują rolników, porywają ludzi, zabijają strażników leśnych, jeśli ci próbują wchodzić im w drogę. View oEmbed on the source website Sudan Południowy, Republika Środkowoafrykańska, Demokratyczna Republika Konga, Sudan i Czad to według Funduszu Pokoju pięć najbardziej niestabilnych państw świata. To z nich wyruszają na kłusownicze wyprawy do krajów ościennych. Tropy sprawców wielu rzezi słoni z ostatnich lat wiodą do Sudanu, który nie ma własnych słoni, ale zapewnia schronienie terrorystom i kłusownikom. Często jedyną siłą, która próbuje się im przeciwstawić, są strażnicy parków narodowych. Ustępują liczebnie kłusownikom i są gorzej uzbrojeni. Ale to oni biją się w pierwszej linii tej walki. Kto odpowiada za polowania na słonie dla ich kości? Park Narodowy Garamba znajduje się w północno-wschodnim zakątku Demokratycznej Republiki Konga – przylega do granicy z Sudanem Południowym. Figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO i słynie ze stad słoni i niezmierzonych zielonych przestrzeni. Ksiądz Ernest Sugule, proboszcz wioski, mówi mi, że wiele dzieci z jego parafii widziało śmierć rodziców z rąk bojówkarzy z Armii Bożego Oporu (Lord’s Resistance Army, LRA) ugandyjskiej organizacji rebelianckiej, którą dowodzi Joseph Kony, zbrodniarz wojenny, jeden z najbardziej poszukiwanych terrorystów Afryki. Ksiądz Sugule jest założycielem grupy, która niesie pomoc ofiarom armii Kony’ego. Kony swego czasu był ministrantem. Uznał się za proroka, którego misją jest obalenie rządu Ugandy w imieniu plemienia Acholi z północy kraju, a także sprawowanie władzy według własnej wersji dziesięciu przykazań. W 1994 r. Kony ze swoimi oddziałami wycofał się z Ugandy do Sudanu. Potem przeskakiwał z jednej strony granicy na drugą, co utrudniało jego wytropienie. W tamtych latach w Sudanie toczyła się wojna między częścią północną a południową i Kony zaproponował rządowi w Chartumie, że będzie destabilizował południe kraju. Gdy w 2005 r. północ i południe Sudanu podpisały porozumienie pokojowe, Kony utracił sudańskie poparcie. W marcu 2006 r. przeniósł się do Dem. Rep. Konga i rozlokował swoje wojsko w Parku Narodowym Garamba, gdzie w owym czasie żyło około 4 tys. słoni. Z Garamby zaczął dawać do zrozumienia, że chciałby zawrzeć pokój z rządem Ugandy. Wysłał emisariuszy do neutralnego plemienia Juba w południowym Sudanie z prośbą o rozpoczęcie negocjacji z władzami ugandyjskimi, a tymczasem żył ze swoimi ludźmi na terenie parku narodowego i w okolicach, chroniony przez porozumienie o rozejmie. Równocześnie jego ludzie wkraczali na terytorium Republiki Środkowoafrykańskiej, skąd uprowadzali setki dzieci, a także kobiet, z których robili niewolnice seksualne. Ksiądz Sugule przedstawia mi trzy młode dziewczyny, które niedawno powróciły z niewoli LRA. Geli Oh ma 16 lat i w obozie armii Kony’ego przesiedziała dłużej niż jej dwie koleżanki – potworne dwa i pół roku. Na słowo „słoń” ożywia się. Tak, w Garambie, gdzie była przetrzymywana, widziała wiele słoni. – Tongo Tongo zastrzelili jednego dnia dwa słonie. Mówili, że im więcej zabiją, tym więcej będą mieć kości – opowiada. Opowiadają, że karmiono je mięsem słoni, a bojówkarze wywozili dokądś ich ciosy. Ale dokąd? Jeśli chcę śledzić drogę sztucznych ciosów z puszczy do miejsca przeznaczenia, muszę mieć urządzenie, które będzie sygnalizowało lokalizację. Musi być trwałe i mieścić się w wydrążeniu wykonanym przez George’a Dante w bloku żywicy obciążonej ołowiem, z której uformuje ciosy słonia. Człowiekiem, którego szukam, jest 51-letni Quintin Kermeen z Concord w Kalifornii. Zajmuje się budową obroży elektronicznych i urządzeń śledzących dla najróżniejszych zwierząt, od niedźwiedzi z Andów po kondory z Kalifornii. Urządzenie, które skonstruował dla mnie, jest zasilane baterią wystarczającą na ponad rok, składa się z odbiornika GPS, satelitarnego nadajnika i czujnika temperatury. Dante może się zabrać do montowania lokalizatora Kermeena w fałszywym ciosie słonia. Trzeci członek ekipy, John Flaig, specjalista od suborbitalnej balonowej fotografii wysokościowej, przygotowuje się do śledzenia wędrówki kłów. Korzystając z rozwiązań technicznych Kermeena, opracuje harmonogram dzienny nawiązywania łączności z urządzeniem za pośrednictwem satelity i internetu. Kość słoniowa za amunicję: jak handlują kłusownicy w Afryce? 11 września 2014 r. Michael Onen, sierżant w wojsku Kony’ego, wymaszerował z Parku Narodowego Garamba ze swoim kałasznikowem i pięcioma magazynkami nabojów. Siedzi naprzeciwko mnie na plastikowym krzesełku w bazie sił Unii Afrykańskiej w Obo, w południowo-wschodnim zakątku Republiki Środkowoafrykańskiej, gdzie przebywa jako jeniec. Brał udział w operacjach kłusowniczych Armii Bożego Oporu w Garambie, był członkiem 41-osobowego oddziału, do którego należał również syn Kony’ego Salim. Według Onena w ciągu lata jego żołnierze zabili 25 słoni w Garambie, a kość przetransportowali do bazy Kony’ego. Onen został radiooperatorem, który odpowiadał za łączność Kony’ego. W latach 2006-2008, podczas nieudanych rozmów pokojowych z Ugandą, gdy Kony ukrywał się w Garambie, przydzielono go jako asystenta Vincenta Ottiego, wysłannika pokojowego Kony’ego. Otti lubił słonie, wspomina Onen, i nie pozwalał ich zabijać. Ale gdy wyjechał z Garamby, by prowadzić rozmowy pokojowe, Kony zaczął masowo mordować słonie dla ich kości. Według Onena Otti się wściekał. – Po co ci kość?! Jesteś zainteresowany zawarciem pokoju czy nie? – pytał Kony’ego. Jak relacjonuje Onen, Kony odpowiedział, że chce walczyć dalej, a kość słoniowa jest mu potrzebna do wymiany na amunicję. – Kość pełni funkcję lokaty oszczędnościowej Kony’ego – tłumaczy Marty Regan z amerykańskiego Departamentu Stanu. Żołnierze Kony’ego przybyli do Garamby w 2006 r. Nie mogli kontynuować walki, bo brakowało im amunicji, wyjaśnia mi Onen. Z Garamby, Kony, wysłał zwiad do Darfuru, aby nawiązać stosunki z Sudańskimi Siłami Zbrojnymi SAF, które wspierały go w walce przeciwko Ugandzie. Miał nadzieję na wymianę kości słoniowej na granatniki i inną broń. Tymczasem ludzie Kony’ego ukryli kość: zakopali w ziemi lub zatopili w rzekach. Rewelacje Onena potwierdził Caesar Achellam, były szef wywiadu Kony’ego, który wpadł w ręce władz Ugandy. Wojsko ugandyjskie zaatakowało obozy Kony’ego w Garambie pod koniec 2008 r. Uderzenie lotnictwa pod kryptonimem Operation Lightning Thunder miało wsparcie sił Dem. Rep. Konga, Sudanu Południowego i USA. Niestety, Kony’ego nie udało się wyeliminować ani rozgromić jego sił. Odwet był natychmiastowy i okrutny. W Wigilię Bożego Narodzenia jego żołnierze podzielili się na małe oddziały, które zaczęły mordować ludność cywilną. W ciągu trzech tygodni bandyci Kony’ego zabili ponad 800 osób i porwali ponad 160 dzieci. Sześć lat później, 25 października 2014 r., jak opowiada mi Onen, kość słoniowa ma zostać w ramach kłusowniczej misji w Garambie dostarczona Kony’emu do Sudanu. Według Onena planowany jest transport do miejsca spotkania w Republice Środkowoafrykańskiej, a następnie do miasta targowego Songo w Darfurze, niedaleko koszar Sudańskich Sił Zbrojnych w miejscowości Dafaq. Tam, wciąż według Onena, ludzie Kony’ego wymienią u wojskowych sudańskich kość słoniową na sól, cukier i broń. Związki z sudańskim wojskiem są bliskie: – Zawsze ostrzeże ono Kony’ego przed kłopotami – mówi Onen. Z tego co mu wiadomo, jego dawny kłusowniczy oddział nadal przemieszcza się na północ z Garamby przez terytorium Republiki Środkowoafrykańskiej do Sudanu. Może uda mi się dostarczyć Kony’emu także moje podrobione ciosy słoniowe. Kłusownictwo dla kości słoniowych: największe zagrożenie dla populacji słoni Wszędzie dookoła słyszę szczęk ładowanych karabinów. Przyleciałem z centrali Parku Narodowego Garamba na lotnisko w głębi parku, aby wziąć udział w patrolu. Najdalszą rubież wystawioną na ataki zarówno kłusowników z Sudanu, jak i bojowców Kony’ego. Po ataku sił Kony’ego na przełomie lat 2008/2009 straż parkowa zbudowała nową siedzibę, dostała też dwa samoloty i śmigłowiec. Niestety, wciąż brakuje amunicji. Karabin maszynowy co chwila się zacina. Strażnicy, z którymi idę na patrol, mają po garstce nabojów do zdezelowanych kałasznikowów. Przedzieramy się osiem godzin przez rozplenicę słoniową, trawę tak gęstą i wysoką, że traci się z oczu towarzyszy. Schodzimy w głąb jarów, wdrapujemy się na wzgórza, wystawiając się na ostrzał przeciwnika; brodzimy zanurzeni do pasa w błotnistych sadzawkach. Wiem, że żołnierze Armii Bożego Oporu i inne zbrojne grupy wędrują setkami kilometrów z Sudanu w te niezmierzone trawy, by zabijać słonie. Zastanawiam się czy ludzie Kony’ego gdzieś tu są. Liczba słoni zabitych ostatnio w Garambie jest przerażająca, nawet jak na środkowoafrykańskie normy. W ubiegłym roku kłusownicy zabili co najmniej 132 osobniki, a do końca czerwca tego roku strażnicy znaleźli kolejne 42 martwe zwierzęta. Uwzględniając wszystkie ofiary, populacja słoni w parku narodowym straciła więcej niż 10 proc. pogłowia (jej liczebność wynosiła w najlepszym razie półtora tysiąca). Od marca 2014 do marca 2015 r. strażnicy Garamby zanotowali 31 potyczek z uzbrojonymi kłusownikami. Byli wśród nich zarówno przedstawiciele sił zbrojnych Sudanu Południowego, czyli Ludowej Armii Wyzwolenia Sudanu, (SPLA), jak i żołnierze wojsk Sudanu (północnego). Ponadto przypuszczalnie ktoś, nie wiadomo kto, strzela do słoni ze śmigłowców, czego dowodzą otwory po kulach w szczycie czaszek. – Domyślam się – mówi Jean Marc Froment, ówczesny dyrektor parku – że to wojsko ugandyjskie prowadzi działania na obszarze parku i pozyskuje pewną ilość kości słoniowej. Ale – zastrzega zaraz – może tu chodzić o SPLA, bo oni mają śmigłowce tego samego typu jak te widziane nad parkiem. Rzecznik wojska ugandyjskiego odrzuca oskarżenia o użycie helikopterów. Froment, który miał duże doświadczenie z Afryki Środkowej, został przeniesiony do Garamby na początku 2014 r., gdy strażnicy odkryli na terenie parku dużą liczbę zabitych słoni dla ich kości. Miała to być krótka delegacja, ale zbyt wiele zobaczył tu śmierci, żeby zaraz wyjechać. Wychował się niedaleko Garamby w czasach, gdy z samolotu można było zobaczyć 5 tys. słoni w jednym stadzie. Teraz rzadko widywało się 250 sztuk naraz. Froment na określenie walki 150 strażników parku narodowego z kłusownikami używa słowa „wojna”. Straż otrzymuje środki finansowe na wyposażenie, ale zakup broni wymaga formalnej zgody armii kongijskiej, a tego Fromentowi nie udało się uzyskać. Mniej więcej w połowie patrolu napotykamy obszar wypalonej trawy nad rzeką Kassi. Niedawno doszło tam do bitwy strażników Garamby z kłusownikami z SPLA. Strażnicy chwalą się, że zabili dwóch kłusowników. – Walka z kłusownictwem to kwestia skuteczności sprawowania władzy – mówi Froment. – Chronimy słonie, by chronić park. Chronimy park, by dać ludziom coś cennego. Walczy w obronie słoni, bo wie, że bez tych zwierząt nikt nie będzie Garamby wspierał, a park narodowy – który nazywa „sercem Afryki” – zostanie stracony. Garamba to oblężona twierdza w kraju częstych wojen domowych, w regionie świata, który zapomniał, jak wygląda pokój. Po wizycie w Garambie dzięki zaufanym ludziom udaje mi się wprowadzić ciosy słoniowe na czarny rynek w wiosce Mboki w Republice Środkowoafrykańskiej. Wioska ta była celem napaści oddziałów Kony’ego, szukali tam również schronienia ludzie, którzy od Kony’ego uciekli. Znajduje się na szlaku, którym transportowana jest kość słoniowa do bazy Kony’ego w Darfurze. Zabójstwa podczas polowań na słonie dla kości słoniowej Było tuż po czwartej rano. Sześciu strażników leśnych z oddziału o kryptonimie „Antylopowiec” nie spało. Stacjonowali na wzgórzach Heban w Czadzie, 130 km od granicy sudańskiej i 100 km od granicy Parku Narodowego Zakouma, matecznika największego ocalałego, liczącego 450 sztuk stada słoni. Strażnicy byli ubrani w panterki i szykowali się do porannej modlitwy. To była pora deszczowa, dlatego też strażnicy, tak jak i słonie, których pilnowali, opuścili teren parku i przebywali na wyżynach. Słonie z parku Zakouma oddalają się od parku i wracają w regularnym cyklu rocznym. W porze deszczowej park staje się wielkim rozlewiskiem, więc słonie – rozdzielając się na dwie grupy – wyruszają na wyżyny, by uciec przed powodzią. Jedna z grup udaje się na północ, na wzgórza Heban; druga – na zachód, do środkowego Czadu. Strażnicy pilnujący stada w Hebanie nie mieli powodu, by się martwić o bezpieczeństwo. Właśnie zluzowali oddział straży, który trzy tygodnie wcześniej najechał obozowisko sudańskich kłusowników. Straż zdobyła ponad tysiąc sztuk amunicji, telefony komórkowe (ze zdjęciami wzdętych trupów słoni), dwa ciosy słoniowe, parę spodni w panterkę i mundur z odznakami Abu Tiry. Strażnicy znaleźli też ostemplowaną wojskowymi pieczęciami przepustkę dla trzech żołnierzy, pozwalającą im na podróż z Darfuru do miasta przy granicy z Czadem. Park Narodowy Zakouma od 2002 r. stracił blisko 90 proc. pogłowia słoni. Największe masakry, które pochłonęły blisko 3 tys. sztuk zwierząt, miały miejsce w latach 2005–2008. W tamtym czasie sudańscy kłusownicy, aby zdobyć kości słoniowe, przybywali w kilkunastoosobowych zbrojnych oddziałach, biwakowali na terenie parku miesiącami i zabijali po wiele sztuk naraz (w jednym przypadku aż 64). Strażnicy z „Antylopowca” zakładali, że po sukcesie ich kolegów z poprzedniej ekipy kłusownicy uciekli. Tymczasem okazało się, że tego właśnie ranka, poukrywani wśród drzew otaczających obóz, otworzyli ogień i zabili pięciu strażników. Szósty zbiegł ze wzgórza i zniknął; w końcu uznano go za zmarłego. Kucharz oddziału został ranny, ale zdołał pokonać 18 km i znaleźć pomoc. Wszystko wskazuje na to, że sprawcami byli członkowie armii sudańskiej podporządkowanej prezydentowi Omarowi al-Baszirowi. Kraje przodujące w handlu kością słoniową Sudan jest w kłusownictwie słoni tym, czym Somalia w piractwie morskim. W 2012 r. co najmniej setka sudańskich i czadyjskich kłusowników wtargnęła konno przez Republikę Środkowoafrykańską do Parku Narodowego Ndjidah w Kamerunie. Rozbili tam obóz i w ciągu czterech miesięcy zabili ok. 650 słoni. Fakt, że wojskowi sudańscy wymieniają broń na kość słoniową z Armii Bożego Oporu, budzi wątpliwości, co do postawy władz Sudanu. W 2009 r. Baszir stał się pierwszą na świecie urzędującą głową państwa, która została oskarżona przez Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Wnosząc oskarżenie, prokurator MTK Luis Moreno-Ocampo podkreślał, że grupy, które stoją za sudańskim przemytem kości słoniowej, podlegają Baszirowi: Michael Onen, uciekinier z armii Kony’ego, powiedział mi, że LRA i dżandżawidzi prowadzili walki o kość słoniową, rabując ją sobie nawzajem. Podobno to właśnie sukcesy tych ostatnich w obrocie tym towarem podsunęły Kony’emu pomysł zabijania słoni. Armia Bożego Oporu handluje z Siłami Zbrojnymi Sudanu, twierdzi Onen. Sudan odgrywa rolę schronu dla różnych grup parających się kłusownictwem i przemycających kości słoniowe. Natomiast samo państwo nie jest postrzegane przez organizacje międzynarodowe jako kłusownicze. Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), organizacja kontrolująca m.in. międzynarodowy handel kością słoniową, uznała osiem państw za państwa „pierwszoplanowej uwagi”. Są to: Chiny, Kenia, Malezja, Filipiny, Tajlandia, Uganda, Tanzania i Wietnam. Osiem krajów zostało zakwalifikowanych do kategorii „drugoplanowej uwagi”: Kamerun, Kongo, Demokratyczna Republika Konga, Egipt, Etiopia, Gabon, Mozambik i Nigeria. Trzy państwa: Angola, Kambodża i Laos – uznano za „wymagające obserwacji”. Sudanu w tych zestawieniach nie ma, choć to głównie tamtejsi kłusownicy odpowiadają za zabijanie słoni, dla ich kości, na terytoriach państw wymienianych przez CITES. Jest też dowiedzione, że Sudan dostarcza kość słoniową do Egiptu. Ponadto Chińczycy prowadzą tam duże inwestycje infrastrukturalne, a wiadomo, że w wielu rejonach Afryki zajmują się przemytem kości słoniowej. Według sekretarza generalnego CITES Johna Scanlona Sudanu nie ma na tych listach, bo CITES kwalifikuje państwa do poszczególnych kategorii. Przede wszystkim na podstawie ilości skonfiskowanej kości słoniowej. Konfiskaty w ostatnich latach nie były związane z Sudanem. Rodzi się więc pytanie: skoro kłusownicy pozyskujący kość słoniową są Sudańczykami, to co się z nią dzieje? W poszukiwaniu przywódcy afrykańskich kłusowników Moje sztuczne ciosy słoniowe tkwiły bez ruchu przez kilka tygodni jako para niebieskich znaczków na ekranie komputera, który wyświetla cyfrową mapę. Nagle drgnęły. Przesunęły się o parę kilometrów. I nagle ruszyły równym tempem na północ, ok. 20 km dziennie, wzdłuż granicy z Sudanem Południowym, unikając dróg. Piętnastego dnia przekroczyły granicę, a potem dotarły do enklawy Kafia Kingi, terytorium spornego (między Sudanem i Sudanem Południowym) w Darfurze kontrolowanego obecnie przez Sudan. Kafia Kingi jest powszechnie uznawana za terytorium opanowane przez Kony’ego; w kwietniu 2013 r. grupa organizacji pozarządowych, w tym Invisible Children, Enough Project i Resolve, wydały wspólny raport pt. Na oczach wszystkich: Sudan udziela schronienia Armii Bożego Oporu w enklawie Kafia Kingi, 2009–2013. Kilka dni później ciosy słoniowe docierają do Songo, targowego miasta w Sudanie, gdzie podobno ludzie Kony’ego sprzedają kość. Tam czekają trzy dni w miejscu wyglądającym na porębę za miastem. Potem cofają się 10 km, do Kafia Kingi. Jakie ambicje napędzają handel kością słoniową? Séléka to koalicja zbrojnych ugrupowań rebelianckich, która 24 marca 2013 r. dokonała zamachu stanu i objęła rządy w Republice Środkowoafrykańskiej. Tak jak rywalizująca z nią milicja Antybalaka podpalali ludzi, zrzucali ich z mostów i siali ślepy terror, przekształcając RŚA w państwo bezprawia – czyli środowisko, w którym doskonale prosperują takie ekstremistyczne siły jak ugrupowanie Kony’ego. W maju 2013 r. wspierani przez Sélékę kłusownicy sudańscy zaatakowali Dzanga Bai, oazę słoni w Parku Narodowym Dzanga-Ndoki na południowym zachodzie Republiki Środkowoafrykańskiej i zabili 26 słoni. Dzanga Bai nazywane jest też wioską słoni. Jest to zagłębienie obfitujące w sole mineralne, gdzie licznie gromadzą się zwierzęta. W poprzednich miesiącach zdezerterował od Kony’ego jeden z wyższych dowódców, Dominic Ongwen. Opowiadał on przedstawicielom sił zbrojnych Unii Afrykańskiej, że żądzę kości słoniowej wzmogła u Kony’ego właśnie Séléka – jej rebelianci mieli zapas ok. 300 ciosów. Sprzedali je i kupili za to sprzęt i wyposażenie, które pozwoliło im obalić prezydenta Republiki Środkowoafrykańskiej Françoisa Bozizé. Według Ongwena Kony postanowił zgromadzić tyle kości słoniowej, ile zdoła, żeby mieć zabezpieczenie na przyszłość, jeśli nie uda mu się obalić rządu Ugandy. Ma też zamiar stworzyć ekipę, której zadaniem będzie nawiązanie stosunków z Boko Haram, nigeryjskim ugrupowaniem terrorystycznym odpowiedzialnym za liczne zabójstwa i porwania setek kobiet i dziewcząt. Czy uda się powstrzymać przemyt kości słoniowej? W chwili gdy piszę ten tekst, sztuczne słoniowe kły meldują się z sudańskiego miasteczka Ad-Duajn, 800 km na południowy zachód od Chartumu. Wiem, w którym domu są przechowywane: za pomocą Google Earth mogę oglądać na swoim ekranie jego jasnoniebieski dach. Są w miejscu, gdzie temperatura jest niższa o 1,2 stopnia Celsjusza od temperatury otoczenia; pewnie kości słoniowe zakopano w ogródku. Przewędrowały dotychczas 950 km, z puszcz na pustynię, i zajęło im to niecałe dwa miesiące. Ich trasa zgadza się z tym, co o szlakach kości słoniowej do siedziby watażki w Kafia Kingi mówili mi dezerterzy z oddziałów Kony’ego. Gdy będziecie to czytali, ciosy mogą być już w Chartumie. Albo nawet pokażą się w Chinach – kraju, który jest największym odbiorcą nielegalnej kości słoniowej. Tymczasem – gdy przywódcy państw Europy, Bliskiego Wschodu i Stanów Zjednoczonych zastanawiają się, jaką strategię obrać, by powstrzymać rozrastającą się sieć międzynarodowych organizacji terrorystycznych – gdzieś w Afryce stoi na posterunku strażnik parku narodowego, trzyma starego kałasznikowa z garstką nabojów i broni pierwszej linii frontu – w interesie nas wszystkich.
Kontrowersyjna aukcja w Bostwanie. Można zdobyć pozwolenie na odstrzelenie słoni
Równowartość 70 tysięcy złotych, czyli 200 tysięcy puli zwrotnej kaucji muszą wpłacić firmy z Bostwany, które chcą wziąć udział w nietypowej aukcji. W jej ramach będzie można „wygrać” siedem pozwoleń na odstrzelenie słoni.
Ministerstwo środowiska Bostwany podało do publicznej wiadomości informację o planowanych działaniach. Na aukcję trafi siedem pozwoleń myśliwskich. Każde z nich zezwala na upolowanie dziesięciu słoni na „kontrolowanych terenach łowczych” – mówi rzeczniczka resortu, Alice Mmolawa. Dotychczas słonie były w tym regionie pod ochroną. Afrykańskie władze zniosły ją dopiero w ubiegłym roku i już orzekły, że populacja słoni w Bostwanie jest zbyt duża. Szacuje się, że na tym terenie żyje największa populacja słoni licząca blisko 135 tys. zwierząt – to stanowi 1/3 wszystkich słoni żyjących w Afryce. Słoń afrykański nadal uważany jest gatunek zagrożony. W kontrowersyjnej aukcji mogą wziąć udział jedynie firmy zarejestrowane w kraju, bądź te, których właścicielami są mieszkańcy Bostwany. Warunkiem uczestnictwa jest wpłacenie kaucji zwrotnej w wysokości 200 tys. puli. Firmy te z kolei – jak donoszą organizacje prozwierzęce – najpewniej odsprzedadzą prawo polowań indywidualnym klientom. Decyzję rządu Bostwany skrytykowały przede wszystkim organizacje zajmujące się prawem zwierząt, zwracając uwagę, że odstrzał nie jest właściwym ani skutecznym środkiem kontroli populacji zwierząt. Pomysł aukcji oburzył też samego prezydenta Bostwany. Seretse Ian Khama – który w 2014 roku wprowadził ochronę prawną słoni – w rozmowie z agencją AFP podkreślił, że sprzeciwia się łowiectwu, bo „reprezentuje mentalność tych, którzy wykorzystują naturę dla własnych korzyści”. Zwrócił też uwagę, że wydawanie tego typu pozwoleń, a właściwie ich sprzedawanie działa „demotywująco” na osoby prowadzące działania na rzecz ograniczenia kłusownictwa. Katarzyna Grzelak
Botswana znosi zakaz polowań na słonie. Eksperci: to oznacza zagładę tego gatunku
Przez ostatnie pięć lat funkcjonowały tam ostre restrykcje. Zajmujący się ochroną gatunku eksperci biją na alarm przekonując, że złagodzenie prawa może oznaczać szybką zagładę afrykańskich wielkich ssaków.
W Botswanie żyje około 130 tysięcy słoni. Ocenia się, że to mniej więcej jedna trzecia wszystkich przedstawicieli gatunku na tym kontynencie. Ten kraj, dzięki zakazowi polowań, był przez długi czas bezpiecznym miejscem. Teraz to się zmieni. W ciągu ostatniej dekady populacja słoni w Afryce zmniejszyła się o jedną trzecią. Odpowiedzialni za to są przede wszystkim kłusownicy. W 2018 roku zrzeszająca parki narodowe dedykowane temu gatunkowi organizacja Elephants Without Borders przeprowadziła lotnicze badania i znalazła właśnie na terenie Botswany miejsce prawdziwej rzezi słoni. Łączni doliczono się szczątków 87 zwierząt i jest to największa tego typu tragedia, jaką do w historii zanotowali przyrodnicy. Lokalne władze jednak donosiły później, że organizacja zawyżyła liczby. Za zakazem polowań na terenach publicznych kraju stał Ian Khama, były prezydent i obrońca przyrody. Obecny przywódca Botswany, Mokgweetsi Masisi, w ubiegłym roku powołał do życia komisję, która miała zbadać wpływ tej decyzji na ekonomię kraju. Zwolennicy zniesienia zakazu przekonują, że chodzi o poprawę warunków życia i pracy lokalnych rolników, którym zwierzęta dewastują uprawy. Ostatnie susze w Botswanie doprowadziły do migracji zwierząt w poszukiwaniu nowych źródeł wody, dlatego dochodziło do kontaktów z ludźmi i wtargnięć na uprawy czy osiedla. Obrońcy dzikiej przyrody nie mają wątpliwości, że zmiana prawa to wyrok śmierci na cały gatunek. - Spodziewajcie się masowej rzezi – napisała na Twitterze Paula Kahumnu, szefowa Wildlife Direct – Polowanie na słonie w Botswanie nie zapobiegnie konfliktom ludzi ze zwierzętami. Żaden myśliwy nie będzie ścigał słoni w wiosce, oni chcą tylko tych z wielkimi ciosami. View oEmbed on the source website