Ulubieniec Australii z uporem maniaka niszczy pachołki drogowe. Neil waży tonę i stał się członkiem miejscowej społeczności
Wyleguje się na środku ulicy, taranuje ogrodzenia i z lubością gniecie pomarańczowe pachołki drogowe. Słoń morski o imieniu Neil stał się niekwestionowaną gwiazdą internetu oraz utrapieniem mieszkańców tasmańskiego Hobart – chociaż ci z czasem zaakceptowali fokę jako członka swojej społeczności. Za nietypowym zachowaniem gigantycznego ssaka nie stoi jednak złośliwość, lecz fascynujący proces fizjologiczny.
Neil to pięcioipółletni samiec mirungi południowej, powszechnie znanej jako słoń morski. Każdego roku ten potężny ssak płetwonogi wraca na plaże Hobart w Australii, aby przejść naturalny cykl wymiany okrywy włosowej. Choć z biegiem czasu stał się lokalną maskotką o łagodnym usposobieniu, jego stale rosnąca masa i miejskie wędrówki stanowią dla przyrodników coraz większe wyzwanie. Swędzący problem o wadze tysiąca kilogramów Zachowanie Neila, które dla milionów internautów wydaje się po prostu zabawne, ma biologiczne podłoże. Słonie morskie przechodzą zjawisko określane jako katastrofalne linienie. W przeciwieństwie do wielu innych ssaków zrzucają one nie tylko samą sierść, ale również całą wierzchnią warstwę naskórka. Proces ten jest bardzo gwałtowny i powoduje u zwierzęcia silne swędzenie. Zwierzęta szukają wówczas wszelkich twardych powierzchni, o które mogłyby się mocno otrzeć. Neil upodobał sobie w tym celu plastikowe pachołki drogowe. Służby miejskie często rozstawiają je wokół śpiącego ssaka, aby odgrodzić go od przechodniów, jednak dla Neila stanowią one idealne narzędzie do drapania. Kiedy ważące 1000 kilogramów zwierzę zaczyna pocierać swoje ciało o elastyczne bariery, te najczęściej ulegają całkowitemu zgnieceniu. Często zdarza się również, że zmęczony słoń morski używa ich jako wygodnej poduszki, wsuwając je pod swoje płetwy. Jak można zobaczyć poniżej, Neil jest naprawdę uroczy: View oEmbed on the source website Internetowy celebryta i miejski chaos Odkąd Neil był zaledwie małym szczenięciem wielkości – nomen omen – ulicznego pachołka, zyskał ogromną sympatię okolicznych mieszkańców. Dziś profil mu poświęcony na TikToku śledzi już 1,4 miliona użytkowników. Zaskakująca zwinność pozwala mu na dość swobodne przemieszczanie się po mieście, więc zwierzę regularnie blokuje ruch drogowy, sypia beztrosko w przydomowych ogródkach, przepycha zaparkowane samochody i niszczy drzwi do garażów. Praktycznie żadna miejska przeszkoda nie jest w stanie oprzeć się jego masie. – Neil stał się niezwykle cenioną postacią w południowej Tasmanii, ponieważ jego regularne wizyty na wybrzeżu odzwierciedlają wyjątkową, niekiedy chaotyczną, a zarazem bliską relację między społecznościami Tasmanii a miejscową przyrodą – mówi Jason Howlett, który prowadzi profile zwierzęcia na mediach społecznościowych. Trudne dorastanie mirungi południowej Słonie morskie południowe to największe ssaki płetwonogie na świecie. Choć Neil waży już tonę, wciąż jest stosunkowo młodym osobnikiem. Dorosłe samce tego gatunku mogą z czasem osiągać długość blisko 6 metrów i wagę przekraczającą 4000 kilogramów. Eksperci z Departamentu Zasobów Naturalnych i Środowiska Tasmanii podkreślają, że wraz z wiekiem ssak stanie się nie tylko znacznie większy, ale w okresie pełnej dojrzałości zacznie wykazywać zachowania terytorialne i agresywne. Aby chronić zarówno zwierzę, jak i ludzi, służby apelują o zachowanie rygorystycznych środków ostrożności. Obserwatorzy muszą utrzymywać bezpieczny dystans 20 metrów od ssaka. W sytuacjach bezpośredniego zagrożenia w przestrzeni miejskiej, urzędnicy ds. dzikiej przyrody stosują bezpieczne techniki relokacji. Dalsze losy Neila będą ściśle monitorowane, ponieważ z każdym kolejnym rokiem jego obecność na ulicach będzie wiązać się z coraz większym ryzykiem dla obu stron. Źródło: Science Alert, The Telegraph Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Antarktyda: "Doceniłem, że żyję na rzeczywiście dużej planecie i właśnie zmierzam na sam jej koniec"
Na Antarktykę dopłynąłem 15 lat temu i wsiąkłem w nią z kretesem. Tak naprawdę nigdy już stamtąd nie wróciłem
Ze zdjęć i opowieści znajomych wiedziałem, że na krańcu świata góry lodowe są oszałamiająco błękitne, lodowce onieśmielają swym pięknem, a zwierzęta się niczego nie boją i jest ich mnóstwo. Mimo to nic nie było mnie w stanie przygotować na przytłaczającą wspaniałość Antarktyki. Podróż statkiem z Gdyni na Antarktydę trwała 40 dni. Długo, ale dzięki temu doceniłem, że żyję na rzeczywiście dużej planecie i właśnie zmierzam na sam jej koniec. To czas na poznanie innych członków wyprawy. Czyli ludzi, z którymi przyjdzie mi przeżyć rok, tam gdzie człowiek jest tylko pokornym gościem, a skutą lodem krainą władają niepodzielnie miejscowi, czyli pingwiny z całą kompanią. Gdzie chodzi się głową do dołu, a środek lata wypada w styczniu. Mroźna pieczęć Podróż na dalekie południe zaczęła się w atmosferze euforycznego podniecenia. Była to XXVII Polska Wyprawa Antarktyczna (potem uczestniczyłem jeszcze w trzech). Pamiętam, że od pierwszej, zresztą całkiem małej, góry lodowej długo nie mogłem oderwać wzroku. Choć później widziałem ich setki (wiele z nich dużo większych i piękniejszych), to ona na zawsze odbiła na mnie swoją mroźną pieczęć. Dlatego wciąż pamiętam jej niewiarygodnie turkusowy odcień i garbaty grzbiet. Wreszcie wpłynęliśmy do Zatoki Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego, największej z archipelagu Szetlandów Południowych. Z zaciekawieniem słuchałem, jak doświadczeni koledzy opisywali poszczególne szczyty, nazywali poszczególne skały. Teraz, gdy tam wracam, sam je ze wzruszeniem rozpoznaję. Po kilkudziesięciu minutach skały straciły na znaczeniu. W oddali można już było wyróżnić charakterystyczne budynki stacji Arctowskiego, nasz dom na nadchodzące miesiące. Gamoniowaty komitet powitalny Pierwszy szok przyszedł tuż po wylądowaniu na brzegu. Niedaleko nas słonica morska właśnie urodziła szczeniaka, a teraz, zupełnie niezrażona ludzką krzątaniną, go karmiła. Jako biolog doskonale wiedziałem, dlaczego tak się dzieje. Na Antarktydzie nie ma żadnych lądowych drapieżników, więc tutejsze zwierzaki ewoluowały w świecie, w którym niczego nie muszą się bać. Ale co innego znać teorię, co innego zobaczyć foczą matkę w najintymniejszej sytuacji, obojętnie przyglądającą się zabieganym ludziom. Dla niej byliśmy jakimiś dziwnymi stworzeniami, które najwyraźniej brała za jakieś nieudane, przerośnięte pingwiny. Po całej plaży ganiał zresztą tłumek tych zwierząt. Pingwiny Adeli swymi ciekawskimi, czarnymi ślepkami świdrowały każdego z nas. Wyglądało, jakby na spotkanie z nami wyszedł specjalny komitet powitalny. Wprawdzie jego przedstawiciele odsuwali się nieco, kiedy ktoś się za bardzo do nich zbliżył, ale bez najmniejszych śladów paniki. Raczej po to, żeby się nie dać rozdeptać. O komizmie pingwinów wypowiadało się mnóstwo poważnych ludzi. Od Antoniego Dobrowolskiego, jednego z dwóch pierwszych Polaków, obok Henryka Arctowskiego, którzy w 1898 r. dotarli na statku Belgica na Antarktydę, po współczesnych psychologów behawioralnych. Konkluzja jest jedna: najbardziej śmieszą nas i wzruszają te zwierzęta, które wyglądają jak my sami w krzywym zwierciadle, z nuta nieporadnej gamoniowatości. Zwłaszcza jeśli ich inne cechy kojarzą nam się z napuszona powaga. Pingwiny są tu przykładem idealnym i choć widziałem ich w życiu miliony, wciąż nie potrafi e inaczej – po prostu musze się na ich widok uśmiechać. Budynki Arctowskiego, podobnie jak większości stacji polarnych, wymalowane są jaskrawo, żeby łatwiej je było znaleźć w śnieżnej zadymce. W przypadku polskiej bazy jest to kolor żółty. Z zewnątrz wygląda to dość industrialnie, ale nie uroda jest tu ważną, lecz względy praktyczne. Wnętrze budynków, wyłożone drewniana boazeria, jest ciepłe i przytulne niczym górskie schronisko. Przyjazna atmosfera jest bardzo istotna dla ludzi, którzy zostają tu na tak długo. Każdy z zimowników ma własny pokój – niewielki, ale bardzo sensownie zaplanowany: z biurkiem, łóżkiem oraz spora przestrzenia na ubrania i inne rzeczy osobiste. Rzecz jasna nie wszyscy polarnicy zostają na zimę. Większość osób przyjeżdżających na przełomie października i listopada (czyli wiosna) to letnicy. W lecie bowiem nie tylko zwierzęce życie jest najbardziej intensywne. To w tym czasie prowadzi się najwięcej badań z różnych dziedzin nauki, od mikrobiologii po geologie, wtedy tez dokonuje się wszelkich niezbędnych remontów. Dlatego letników może być nawet czterdziestu. Musza oni wtedy dzielić kwatery nie tylko w głównym budynku (ze względu na przypominający literę „T” kształt nazywanym „Samolotem”), ale i w okolicznych domkach sezonowych. W marcu na Arctowskim robi się dużo luźniej, ostatni letnicy odpływają, a na zimę zostaje tylko niewielka grupa siedmiu–ośmiu osób. Dbają one o ciągłość pracy bazy, jej stan techniczny i naukowe badania wymagające całorocznego monitoringu (ruchy lodowców, meteorologia, populacje płetwonogich itp.). W ten sposób stacja działa nieprzerwanie od oficjalnego otwarcia 26 lutego 1977 r. Ściśle rzecz ujmując, nie znajduje się ona na samej Antarktydzie, gdyż nazwa ta odnosi się wyłącznie do położonego kilkadziesiąt kilometrów dalej kontynentu, lecz w Antarktyce. Ponieważ ulokowano ja na wyspie, warunki atmosferyczne łagodzi pobliskie morze, stad temperatury nie są zbyt ekstremalne. Za to wiatry maja ogromna prędkość, dochodząca do 288 km/h, bywają zatem silniejsze niż słynna „Katrina”. Przekonałem się o tym juz dwa tygodnie po moim pierwszym przybyciu – zauważyłem wtedy, że pingwiny jednak latają, choć niekoniecznie z własnej woli. Następnym obiektem lecącym okazał się zresztą sufit naszej stacji. Tak oto znalazłem się na końcu świata, w czasie sztormu, bez dachu nad głowa, wśród doświadczonych polarników poważnie dyskutujących nad ewakuacja stacji. Na szczęście tak silne wiatry prowadza zwykle do wyrównania ciśnienia, stad następnego dnia pogoda była wspaniała. Udało się wiec nasz dach położyć na nowo. Lodowy harem Dzięki temu mogłem się spokojnie zabrać do swojej roboty. Moje zadanie polegało na badaniu słoni morskich. Te największe foki na świecie generalnie nie tworzą stad, w których jedne osobniki dominowałyby nad drugimi. Poza okresem rozrodczym, gdy największe samce (a zarazem najstarsze – słonie morskie rosną całe życie!) zajmują kawał plaży i oczekują na samice. Przypływają tam one w jednym celu – by płodzić i rodzic młode Im większy kawałek lądu taki władca haremu zagarnie, tym ma więcej żon (rekordziści dobijają nawet do setki!). Młodsi, ale juz dojrzali płciowo, nie mogą z nimi konkurować siłą. Pozostaje im się sprytnie podkraść i spróbować dorwać samice w czasie, gdy duży konkurent nie widzi, oraz żyć nadzieja, że za parę lat one same będą miały swój harem. Bycie dominującym samcem nie jest zajęciem łatwym – to miesiąc bez jedzenia, pełen krwawych walk i intensywnego seksu, która wykończyłby każdego. Po takim doświadczeniu osobnik na ogół umiera. Jeśli nawet przeżyje, za rok zwykle juz swej roli nie powtórzy. Moim zadaniem jako badacza było sprawdzić, ile młodych poczętych w haremie to dzieci tych wielkich władców, a ile przebiegłych młodziaków (nazywanych z angielska sneaker) zakradających się cichcem do samic. Musiałem do nich ostrożnie podchodzić, by za pomocą szczoteczki do czesania kotów zebrać z nich trochę włosów. Pobrany materiał służył mi później do analiz genetycznych. Na tej podstawie mogłem ustalić pokrewieństwa w obrębie populacji. Zadanie wcale nie było proste. Słonie morskie leżą często w ogromnym ścisku. Jeśli miałem szczęście i akurat spały, często nawet nie zauważały moich manipulacji. Zresztą młodym drapanie po plecach sprawiało wyraźną przyjemność. Gorzej było z wielkimi samcami – dla tych pięciotonowych kolosów, które na ladzie widza niezbyt wyraźnie, podchodzący człowiek przypomina szarżującego z podniesiona głowa rywala. W przypadku ewentualnej pomyłki byłbym na przegranej pozycji. Druga możliwość, jaka miałem, to podczołgać się do samca – wtedy jednak pojawiało się ryzyko, że weźmie on mnie za samice. Z dwojga złego wybierałem jednak opcje pierwsza. Śnieg bez gwiazdek Poza emocjonującymi mnie momentami zażyłych kontaktów ze słoniami życie na stacji przebiegało dość rutynowo. W trakcie pierwszej całorocznej wyprawy było nas trzynaścioro, w tym jeden zawodowy kucharz. Parę lat później, gdy drugi raz spędzałem na Arctowskim zimę, „szef kuchni” był juz tylko w lecie. Zima ośmiu z nas wyznaczyło wiec grafik dyżurów, tak by codziennie ktoś inny odpowiadał za posiłki. Ta sama osoba spędzała potem noc w hali agregatów, pilnując, czy z aparaturą wszystko jest w porządku. Po dobie takiego dyżuru kolejna odpoczywaliśmy. Życie na stacji oferuje niepowtarzalna możliwość intymnego kontaktu z przyroda. Pozwala obserwować jej sezonowe przemiany, z wiosenną eksplozją życia i wszelkiej aktywności, letnią kulminacją, jesiennym wyciszeniem i zimowym oczekiwaniem. Każe docenić gniew sztormowych fal i uderzeń huraganu. Poznać siłę roztopów i radość obserwacji nieznanych gwiazd, które już od lutego ozdabiają nocne niebo. Wcześniej, w środku lata, to niemożliwe, bo praktycznie nigdy nie robi się ciemno. Zimą noc antarktyczna lśni się fascynującym blaskiem klejnotów, których zdaje się być tu znacznie więcej niż gdziekolwiek indziej. Zbyt wiele, by ułożyć je w jakiekolwiek sensowne konstelacje. Powietrze jest tak czyste, że nie sposób ocenić odległości, bo wszystko jest nienaturalnie wyraźne. Nawet śnieg spada w formie białego pyłu. Ponieważ nie ma w sobie zawieszonych w powietrzu drobin zanieczyszczeń, pozbawione ośrodków krystalizacji śnieżynki nie tworzą typowych gwiazdek. Bilet w jedną stronę Praca na polarnej stacji to zajęcie wyłącznie dla tych, którzy mają czas i dobrze znoszą oddalenie od bliskich, a jednocześnie gotowi są pracować dla wysyłającego ich kraju. Znacznie więcej ludzi dociera na Antarktydę w celach turystycznych. Od kiedy pierwszy raz, w marcu 2006 r., wyruszyłem w taką podroż, nie potrafię się zatrzymać. Wracam tam co roku jako przewodnik i przyrodnik na którymś z kilkunastu statków pływających w sezonie w okolicach Półwyspu Antarktycznego, po Falklandach i Georgii Południowej. Opowiadam gościom o prawdziwych gospodarzach tej części świata: fokach, wielorybach, pingwinach. Sama obecność ludzi w takim miejscu już stanowi pewne zaburzenie – tak naprawdę nie powinno nas tam być. Z drugiej strony, jesteśmy częścią przyrody. Ruch turystyczny w szczególnie wrażliwych miejscach podlega ścisłej kontroli. W Antarktyce każdy człowiek, zanim zejdzie na brzeg, jest gruntownie oczyszczany za pomocą odkurzacza. Chodzi o to, by w zakamarkach odzieży czy torby fotograficznej nie zawlec tam obcych gatunków stanowiących poważne zagrożenie dla tego delikatnego ekosystemu. Antarktyka zmienia ludzi na zawsze. Każdy kto ją odwiedził, czy tylko na parę dni, czy na rok, po to by żyć na stacji, pływać statkiem lub jachtem albo wzorem dawnych zdobywców przemierzać jej lodowe pustkowia, zostawia tam kawałek serca. I nigdy stamtąd w pełni nie wraca. Michał Golachowski
Najbardziej niegościnny kontynent bywa nazywany rajem, choć życie tam jest dalekie od idylli. Dlaczego Antarktyda tak bardzo fascynuje?
Na stacje antarktyczne trafiają ludzie, którzy odkleili się od planety i spadli na jej spód - mówi jeden z bohaterów w filmie „Spotkania na krańcach świata” Wernera Herzoga. – Chyba właśnie tak się czułem za pierwszym razem, zupełnie odklejony – opowiada Mikołaj Golachowski, przewodnik polarny, a wcześniej pracownik naukowy Polskiej Akademii Nauk. O tym, że powinien wyjechać na Antarktydę, słyszał od znajomych jeszcze na studiach. Bo zawsze narzekał, że mu za gorąco. Ale do tej pory nie wie, czy zdecydowałby się tam przezimować, gdyby na uczelni nie zabrakło etatów. – Lubiłem pracę ze studentami i gdybym mógł, pewnie dalej bym to robił – tłumaczy. Szefowi Zakładu Biologii Antarktyki PAN spodobał się jego projekt o słoniach morskich. Najsilniejsze samce ważą ponad 4 tony i gromadzą w haremie nawet setkę samic. Przez miesiąc tylko kopulują i biją się z rywalami. Ale są też spryciarze, którzy zamiast walczyć o partnerki, gwałcą je po kryjomu. – Chciałem zbadać, ile młodych przychodzi na świat w ten właśnie sposób – wyjaśnia. Po raz pierwszy na Wyspie Króla Jerzego wylądował w 2003 r. Był już doktorem biologii i specjalistą od lądowych drapieżników. I jak na ironię trafił na jedyny ląd, Antarktydę, na którym ich nie ma. – Z tego powodu żyjące tam zwierzęta nie odczuwają strachu przed człowiekiem. To robi niesamowite wrażenie. Rozładowywaliśmy statek, a w pobliżu leżała foka z młodym i po prostu na nas patrzyła. Pomyślałem wtedy, że to chyba najlepsze miejsce na świecie. Uciekać chciał po dwóch tygodniach. Wiatr był silniejszy od huraganu Katrina. Wtedy latały nawet pingwiny. Odleciał też dach z polskiej stacji badawczej. Później Mikołaj zajął się swoim projektem o słoniach morskich. One mogły być dla człowieka niebezpieczne. – Aby pobrać ich DNA, musiałem zakradać się do tych kolosów ze szczotką do wyczesywania sierści. Problem w tym, że słonie morskie na lądzie słabo widzą. Wyprostowanego człowieka mogą wziąć za atakującego samca, zaś czołganie się niosło ryzyko, że wezmą mnie za samicę... Z dwojga złego zawsze wolałem wojnę! Kwiaty Na Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego jak zwykle było ich dziesięciu. Większość to personel techniczny. Nie przechodzili testów psychologicznych ani żadnego treningu. Razem wytrzymać musieli rok. Któregoś dnia przyszła kaseta z pierwszą edycją Big Brothera. – Uczestnicy programu siedzą zamknięci już 93 dni – mówił spiker. Na stacji nikt nie rozumiał, dlaczego był taki przejęty. – Byliśmy bardziej odizolowani od świata niż astronauci na stacji kosmicznej – mówi Mikołaj. Od maja do września ocean zamarza i z wyspy nie można się wydostać. – Poszedłem raz do brazylijskiej stacji Comandante Ferraz na drugą stronę zatoki. Oni mieli już internet. Pamiętam, jaki byłem wtedy z siebie dumny. Siedziałem 14 tys. km od domu, ale wysłałem mamie kwiaty na Dzień Matki! Nie dostała ich, bo trafiła do szpitala, a ojciec ich nie przyjął, ponieważ myślał, że to promocja. Diagnoza brzmiała: nowotwór. Był maj i z wyspy odleciał już ostatni samolot. Mikołaj musiał czekać do września. Kiedy wrócił do Polski, matki już nie poznał. Pokora Na stację wracał jeszcze trzykrotnie. Za każdym razem tracił któregoś z kolegów. Doświadczonych żeglarzy fala zmywała z pokładu. Polarnicy po kilku zimowaniach ginęli na lodowcu. Zawodowego płetwonurka podczas rekreacyjnej kąpieli zabił lampart morski. Wszyscy popełnili ten sam błąd – tłumaczy Mikołaj. – Czuli się zbyt pewnie, wpadli w rutynę. Wtedy przyroda przypomniała, kto tu ustala reguły gry. Jego kolej przyszła na ostatnim zimowaniu. Wracał po czterech dniach pracy w terenie. Od Arctowskiego dzieliły go zaledwie 4 km. Wystarczyło przejść lodowiec, który przemierzał setki razy. Ale zgodnie z przepisami nie wolno tego robić w pojedynkę. Zwłaszcza wiosną, kiedy śnieg topnieje i tworzą się niebezpieczne szczeliny. Kolega przez radio powiedział, że po niego nie wyjdzie, bo nie zdążą wrócić przed zmrokiem. Mikołaj przez lornetkę widział bezpieczną drogę do stacji. Pierwszą szczelinę udało mu się przeskoczyć. Zanim wpadł do kolejnej, pomyślał, że chciałby zginąć od razu. Zatrzymał się na wąskim występie. Lekcję zapamiętał. Któregoś dnia siedział na zodiaku (pontonie z silnikiem), kiedy obok przepłynęło kilka wielorybów. Każdy miał po 20 m. – Serce nigdy tak mi nie waliło jak wtedy. Podpłynęły na kilka metrów, wynurzyły się i patrzyły na nas. Wystarczyło jedno uderzenie ogona i byłoby po wszystkim. Nigdy nie byłem religijny, ale wtedy czułem się pewnie tak jak wierzący na audiencji u papieża. Po trzech latach Wyspę Króla Jerzego znał jak własną kieszeń. Mikołaj widział zmieniające się pory roku, przypływające pingwiny, wykluwające się młode. To było bardzo intymne przeżycie i za nic bym tego nie zamienił mówi. Ale kiedy pojawiały się statki z turystami, czułem zazdrość. W ciągu dwóch tygodni oni widzieli miejsca, o których ja tylko czytałem. Deception Island i Wyspa Słonia, na której prawie sto lat temu zimowali członkowie wyprawy Ernesta Shackletona, leżały w tym samym archipelagu. Wiedziałem, że jeżeli czegoś nie zrobię, nigdy ich nie zobaczę. Lody Pierwszy raz zaciągnął się na statek w zamian za wykład o słoniach morskich. – Mówi się, że gdyby Bóg miał wakacje, na pewno pojechałby na Georgię Południową – Mikołajowi aż świecą się oczy na wspomnienie tej wyspy. – Wyobraź sobie góry wielkości Tatr, które wyrastają prosto z morza. Jest tam grób Shackletona, stare stacje wielorybników i milionowe kolonie pingwinów. Wychodzisz na ląd, a tam setki szczeniąt uchatek i słoni morskich wybiegają ci na powitanie. Mają mentalność młodego psa. Powalają cię na ziemię i chcą się bawić. Tak właśnie wygląda dla mnie raj. Pierwszy kontrakt dostał po powrocie z rejsu. Później przez siedem lat godził pracę w PAN z komercyjnymi wyjazdami, ale w końcu przygoda wygrała z nauką. Dziś jest jednym z dwustu przewodników polarnych na świecie (w Polsce jedynym). Na statku opowiada o morskich ssakach, szkoli turystów i czyści ich odkurzaczem, by nie zawlekli na ląd żadnych organizmów. Na plaży opowiada o fokach i pilnuje, żeby nikt ich nie dotykał. Zwykle nie ma problemu, ale wariaci się zdarzają. – Kiedyś jednemu turyście ruszał się plecak. Gdy go otworzył, wyskoczył pingwin – opowiada. I porównuje Antarktykę z Arktyką, rejonami polarnymi na północy naszego globu, gdzie także pływa z turystami. – W Arktyce żyją niedźwiedzie polarne. Przewodnicy mają ze sobą broń i wyznaczają granice, w których można się poruszać. Ale używają jej tylko w ostateczności. Wypadki zdarzają się i bez udziału niedźwiedzi. Ludzie spadają ze skał, mdleją na plaży i umierają w zodiakach. – Kiedyś zapytałem koleżankę z załogi, co w takiej sytuacji się robi – mówi Mikołaj. – Jak to co? – odpowiedziała. – Ice cream party. Trzeba zwolnić zamrażarkę, więc wszyscy jedzą wtedy lody. Rekord Wycieczka na biegun północny przypomina wyprawę na inną planetę. Przez kilka dni lodołamacz przebija się przez lodową pustynię. Słońce całą dobę wisi nad horyzontem, wszyscy tracą rachubę czasu. Rzeczywistość przypomina surrealistyczny sen albo narkotykowy trip. Na biegunie lądują helikopterem. Łapią się za ręce i kilkoma krokami pokonują wszystkie południki. Niektórzy skaczą do lodowatej wody, zaręczają się lub biorą ślub. Irina, stewardesa, która od dwóch dekad pracuje na rosyjskim lodołamaczu 50 Liet Pabiedy, jest rekordzistką w wyprawach na biegun północny. W sumie była tam już 66 razy. – Kiedyś zapytałem ją, czy czuje się z tego powodu wyjątkowa – wspomina Mikołaj. – Praca jak praca, odpowiedziała. Ale trudno mi wyobrazić sobie lepszą robotę. Nasz ekspert: MIKOŁAJ GOLACHOWSKI - biolog, podróżnik i doktor nauk przyrodniczych. Z rejonami polarnymi związany od 12 lat. Gdy nie pływa po Arktyce i Antarktyce (czyli Antarktydzie z przyległościami), mieszka w Warszawie.
Miss szpetoty - 10 najbrzydszych zwierząt
No pięknie! Co to za brzydactwa? Wybraliśmy dziesiątkę najmniej urodziwych zwierząt.
Najbrzydszych naszym zdaniem, oczywiście. Wybór nie był łatwy. Spieraliśmy się w redakcji, jakie stworzenia biją rekordy brzydoty. Okazało się, że sporo jest takich, które jednym się nie podobają, a innych bardziej śmieszą albo brzydzą. Co do kilku nie mieliśmy jednak żadnych wątpliwości – naszym faworytem został uakari szkarłatny (poniżej). 1. Z liściem na nosie Powiedzmy sobie szczerze – żaden nietoperz do urodziwych nie należy. Ot, latająca mysz z wielkimi uszami i czymś dziwnym zamiast nosa. Tropikalny liścionos okazały wyjątkiem nie jest. Jego nozdrza do złudzenia przypominają listek. Mniejsza jednak o wygląd – są bardzo praktyczne. Takie wyrostki służą nietoperzom do wydawania różnych dźwięków. Oczywiście ultradźwięków. Gdzie: Ameryka Łacińska Nietoperz liścionos okazały. (Fot. FPM) 2. Czerwony jak cegła Nie ze wstydu, bo to reakcja organizmu zarezerwowana dla człowieka. Małpki uakari szkarłatne nie mają pigmentu w skórze twarzy i głowy, za to przebiega w niej mnóstwo drobnych naczyń krwionośnych. Intensywny czerwony kolor tych części ciała świadczy przede wszystkim o dobrym zdrowiu zwierząt. Chorym osobnikom, np. zarażonym malarią, lica bledną (to skądś znamy). Gdzie: Amazonia w Brazylii i Peru 3. Strach ma wielkie oczy Bardziej brzydka czy straszna? Rybę Uranoscopus sulphureus trudno wypatrzyć, bo całymi godzinami spoczywa zagrzebana w dnie, czyhając na zdobycz. Ofiary zwabione specjalnym wyrostkiem trafiają prosto do zębatej paszczy. Ryba jest potencjalnie niebezpieczna także dla człowieka – ma kolec jadowy. Gdzie: Tropikalne morza Ryba Uranoscopus sulphureus (Fot. FPM) 4. Brzydka jak noc Właściwie: brzydka jak ciemność, w której przebywa. Dotyczy to wszystkich ryb głębinowych – nie dane im jest oglądać światła słonecznego. Żyją daleko od powierzchni, a czerń morskich toni rozświetlają biolumi-nescencyjnym wabikiem. Kto da się nabrać, ten zostanie zjedzony. Jednym słowem: jaki wygląd ryby, takie zwyczaje – szpetne. Gdzie: Poniżej 2000 m w oceanach Ryba głębinowa (Fot. FPM) 5. Nie szukaj guza Bo go znajdziesz, i to bez trudu. U afrykańskiego guźca okazałe skórne wyrostki są rozmieszczone po bokach głowy. Do nich dochodzi długi ryj uzbrojony w imponujące kły i szczeciniasta grzywa. Całość szczególnie niekorzystnie wypada en face. Zresztą całe zwierzę jest niezbyt proporcjonalne, głowa wydaje się za duża w stosunku do tułowia. Cóż, niektórzy rodzą się nie piękną, lecz bestią. Gdzie: Afryka Guziec afrykański (Fot. Shutterstock) 6. Naga prawda Wyjątkowo niefortunne zestawienie cech, których raczej nie lubimy: długie zęby, świńskie oczka, do tego blada skóra z pojedynczymi włosami. Mowa o golcach – gryzoniach żyjących w systemach podziemnych korytarzy. Tak naprawdę nie muszą ani wyglądać, ani widzieć (są ślepe) – bo niemal nigdy nie wychodzą na powierzchnię. Gdzie: Pustynie na wschodzie Afryki Golec (Fot. FPM) 7. Ale mięczak Wygląda jak skrzyżowanie żółwia z czapką z daszkiem. Żółwiak chiński jest wyjątkowo „miękkim” gadem pozbawionym skorupy z prawdziwego zdarzenia. Jego karapaks nie ma rogowych tarcz, za to zdobi go (albo szpeci) fantazyjny skórzany fartuch. Z oczu gadzinie dobrze patrzy, trudno się jednak nie uśmiechnąć na widok wąskiego ryjka z dziurkami od nosa. Gdzie: Daleki Wschód Żółwiak chiński (Fot. FPM) 8. Pocałuj żabkę Nie ma co się spodziewać, że zamieni się w pięknego księcia – prędzej trafi na talerz. To żaba Telmatobius culeus (ang. Lake Titicaca Frog), która występuje tylko w tym jeziorze. Ze względu na okazałe rozmiary jest poszukiwana w celach kulinarnych (także dla potrzeb przemysłu turystycznego), a przez to skrajnie zagrożona wyginięciem. Gdzie: Jezioro Titicaca w Andach Żaba Telmatobius culeus (Fot. FPM) 9. Dużo hałasu o wszystko Często najpierw się je słyszy, a dopiero później widzi. Słonie morskie nazwę zawdzięczają nosom przypominającym trąbę. Kulfoniasty wyrostek jest atrybutem wyłącznie dorosłych samców, pozwala im wydawać hałaśliwe dźwięki słyszalne z dużej odległości. Zwłaszcza w porze godów samce głośno awanturują się między sobą o przedstawicielki płci pięknej. Te rzeczywiście są nieco „gładsze” i mniej zwaliste niż zalotnicy. Gdzie: Ameryka Pn. i Antarktyka Słoń morski (Fot. Shutterstock) 10. Nie łyso ci Tak, to krewny bociana, tyle że ten w Afryce przebywa na stałe. Marabut ma też nieco inne zwyczaje – zjada właściwie wszystko, co wpadnie lub podpełznie mu pod dziób, poza tym nie gardzi padliną. Jego łysa głowa i szyja (podobnie jak u sępów) zdradzają to upodobanie kulinarne. Golizna do przystojnych nie należy, ale bardzo ułatwia utrzymanie higieny. Poza tym na sawannie, gdzie konkurencja nie śpi, ważniejszy od wyglądu jest pełny żołądek. Gdzie: Afryka Marabut - krewny bociana. (Fot. Shutterstock)