Wielkie święto wszystkich górników i Barbar. Za Barbórką stoi poruszająca legenda
Barbórka to tradycyjne święto górników obchodzone 4 grudnia, w dniu św. Barbary z Nikomedii. Z biegiem lat obrosło w liczne zwyczaje i stało się ważnym elementem polskiej tradycji. Sprawdź, skąd się wzięło i jakie obrzędy mu towarzyszą.
Już w 1262 r. w Bożygniewie koło Środy Śląskiej powstał pierwszy kościół pod jej wezwaniem. Św. Barbara na licznych obrazach przedstawiana jest w bogatym stroju, a często również w koronie. Wynika to z tego, że, jak głosi legenda, była ona piękną córką niezwykle bogatego człowieka. Przyjęła chrześcijaństwo i złożyła śluby czystości, więc odrzucała wszystkich pretendentów do swojej ręki. Nie podobało się to jej ojcu, który uwięził ją w wieży, głodził, a następnie, gdy nie ustąpiła, skazał na śmierć i sam osobiście ściął. Został ukarany – wkrótce potem zginął od uderzenia pioruna. Kult św. Barbary w Polsce Stało się to ponoć około 305 roku, choć pewności nie mamy, gdyż legenda nie uściśla tego zbyt dokładnie. Zresztą przyznać trzeba, że występuje w wielu różnych wersjach. Fakt faktem, że Barbara, dziewica-męczennica, stała się patronką wszystkich tych, którzy narażeni są na nagłą i niespodziewaną śmierć: marynarzy, żołnierzy, więźniów, górników, rybaków, tajnych drukarzy a nawet polskiego podziemia w czasie wojny. Dawnymi czasy w warszawskim kościele Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście w dniu 4 grudnia zbierali się rybacy i po porannym i wieczornym nabożeństwie rozdawali biednym ryby. Także każda nowo zbudowana łódź musiała być udekorowana wizerunkiem św. Barbary. Św. Barbara jako patronka górników Niemniej dzień 4 grudnia, czyli dzień św. Barbary jest najważniejszy dla górników, którzy, narażeni nieustannie na niebezpieczeństwo i utratę życia, modlili się do niej zarówno przed zjazdem w głąb kopalni, jak również po szychcie, w podziękowaniu za opiekę. To tak wielkie przywiązanie uzasadnia jedna z wersji legend o niej, która głosi, że uciekając przed ojcem schroniła się w głębi góry, która się przed nią rozstąpiła. Podobnie górnicy schodzą w głąb ziemi i pragną, by była dla nich bezpieczna. Barbórka na Śląsku jest dniem wyjątkowym. Starym zwyczajem, odświętnie ubrani w galowe mundury i paradne czapki z pióropuszami górnicy, zbierają się rano w kopalni, by przemaszerować wspólnie do kościoła na nabożeństwo. Po mszy, w kopalni wydawany jest uroczysty obiad, a następnie najlepszym górnikom wręczane są szpady, noszone w dawnych czasach dla bezpieczeństwa. Tradycje, zwyczaje i obchody Barbórki Warto zaznaczyć, że ten piękny przywilej nadawania szpady przywrócony został w XVIII wieku przez Stanisława Staszica i funkcjonuje do dziś. Odbywają się też „wyzwoliny” na górnika i, jak nakazuje stary obyczaj, właśnie w tym dniu każdy nowo mianowany górnik stawia swym kolegom „nieckę krupnioku” i godny „napitek”. W trakcie licznych festynów i zabaw odbywa się też „skakanie przez skórę”, czyli rodzaj specjalnego fartucha, bez którego pod ziemię nie schodzi żaden rębacz ani ładowacz. To także czas rodzinnych spotkań i często zdarza się, że uczestniczy w nich kilka górniczych pokoleń, które raczą się piwem i „warzonką” – alkoholem z korzeniami i miodem, podawanym na gorąco w kamionkowych garnuszkach. Warto może powrócić do kultywowanego przez wieki zwyczaju dziewczęcych wróżb. W dniu św. Barbary młode panny ścinały gałązki bzu lub wiśni i wkładały je do wody. Jeśli zakwitły one na Wigilię, to panna mogła mieć pewność, że w nadchodzącym karnawale znajdzie sobie męża. Z imieniem Barbary wiąże się też wiele starych przysłów, lecz dla tych z Państwa, którzy robią domowe nalewki przytoczę tylko jedno z nich: „ W dzień świętej Barbarki idź do boru na tarki”, gdyż po pierwszych przymrozkach owoce tarniny są zdecydowanie najlepsze do tego, by zalać je spirytusem. Tekst: Agnieszka Budo
Ten Cud Polski znajduje się 40 metrów pod ziemią. To jedna z największych atrakcji Śląska
Byliście już w Sztolni Królowa Luiza w Zabrzu? To w niej odbędziecie najdłuższy w Europie podziemny spływ łodziami i w nowoczesny sposób poznacie historię śląskiego przemysłu. To wyjątkowe na skalę Polski miejsce, które zostało wybrane „Cudem Polski 2025”. Dlaczego warto całą rodziną zejść pod ziemię?
Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu została wyróżniona prestiżowym tytułem Cudu Polski 2025 w ogólnopolskim plebiscycie organizowanym przez magazyn „National Geographic Traveler”. Ten niezwykły kompleks podziemnych korytarzy, pełny dawnych kopalnianych maszyn, duchów i historii pozwala poczuć autentyczny klimat górnego Śląska i odkrywać przemysłowe dziedzictwo naszego kraju w nowoczesny, interaktywny sposób. To jedna z najbardziej inspirujących atrakcji turystycznych w Polsce. Dlaczego Sztolnia Królowa Luiza została Cudem Polski? W plebiscycie „Cuda Polski” o miano najpiękniejszego i najbardziej wyjątkowego miejsca rywalizują lokalizacje z każdego województwa, a ostateczny wybór należy do internautów. W 2025 roku tytuł w województwie śląskim przypadł Sztolni Królowa Luiza. Licząca sobie blisko 200 lat sztolnia w przemyślany i ciekawy sposób – a to nie zawsze łatwe – obrazuje wyjątkową historię górnictwa, a jej podziemne korytarze pozwalają na kilka godzin przenieść się do czasów początków przemysłu. Łączy nowoczesność z tradycją – połączenie oryginalnych chodników, zabytkowych maszyn i multimedialnych ekspozycji sprawia, że ani przez chwilę nie ma miejsca na nudę. O wszystkim opowiadają charyzmatyczni przewodnicy ubrani w tradycyjne stroje górnicze, więc jest murowanym przepisem na turystyczny sukces. Największa atrakcja sztolni – podziemny spływ łodziami Nie da się ukryć, że największym magnesem na turystów z całego świata jest najdłuższy w Europie podziemny spływ łodziami. Odbywa się na terenie dawnej Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej. Trasa liczy ponad kilometr, a w trakcie rejsu można podziwiać widowiskowe instalacje świetlne oraz multimedialne pokazy, które obrazują historię i codzienność pracy górników. Skarbnik, czyli legendarny duch kopalni Elementem nieodzownie związanym z górnictwem śląskim jest postać Skarbnika – opiekuna kopalni i duchowego strażnika podziemi. Podczas zwiedzania można spotkać prawdziwego ducha, który opowiada legendy i przekazuje tajemną, górniczą wiedzę. To atrakcja szczególnie ceniona przez młodszych gości. Czemu sztolnia zawdzięcza swoją nazwę? XVIII-wieczne odkrycia pokładów węgla na Górnym Śląsku sprawiło, że na terenie dzisiejszego Zabrza postanowiono zbudować jedną z pierwszych państwowych kopalń węglowych. Prace rozpoczęły się już 1791 roku, ale dopiero w 1811 roku otrzymała ona nazwę „Königin Luise Grube”, czyli „Królowa Luiza”, na pamiątkę zmarłej rok wcześniej żony króla Fryderyka Wilhelma III. Obecnie wchodzi w skład Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, które dba o rozwój turystyki kopalnianej. Jak odwiedzić sztolnię? Zwiedzanie Sztolni Królowa Luiza jest dostępne przez cały rok, chociaż trasy różnią się w zależności od sezonu. Znajduje się ona w centrum Zabrza, więc wygodnie dostać się można do niej zarówno samochodem, jak i komunikacją miejską. Mieści się przy ul. Wolności 408. Bilety dostępne są do zakupu na miejscu lub online poprzez oficjalną stronę Muzeum Górnictwa Węglowego. Warto zarezerwować wycieczkę, bo rosnąca popularność sztolni – i konieczność zwiedzania z przewodnikiem – potrafią stworzyć niemałe kolejki głodnych wrażeń turystów. Warto pamiętać, że należy wyposażyć się w wygodne, sportowe obuwie oraz ciepłą odzież: temperatury pod ziemią wynoszą około 12 stopni Celsjusza niezależnie od pory roku. Sponsorem plebiscytu Cuda Polski jest: Źródło: National Geographic Polska, Muzeum Górnictwa Węglowego Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Topola Tekla to żywy pomnik historii i sztuki. Gdzie rośnie to niezwykłe drzewo?
Topola Tekla to coś więcej niż pomnik przyrody, którego wymiary budzą autentyczny respekt. To dzieło sztuki, które pobudza wyobraźnię jak żadne inne. Rośnie od około 100 lat. Widziała transformację Śląska, zmiany pokoleń i rozwój otaczającej ją wsi. Z lokalnego dużego drzewa stała się chronionym zabytkiem i ogólnopolską atrakcją, która wciąż żyje i kreuje nowe wspomnienia u turystów z całego kraju.
Spis treści: Drzewo zza oceanu Historia zapisana w słojach topoli Tekli Jak topola Tekla stała się jednym z najsłynniejszych drzew w Polsce? Turystyczna strona Chudowa Chudów to średniej wielkości wieś w powiecie gliwickim, pozornie podobna do wielu innych w okolicy. A jednak coś ją wyróżnia. Podziwiając sielskie krajobrazy, w oczy rzucają się zrekonstruowane ruiny zamku. W odległości około 150 m od murów ukazuje się widok tak samo absurdalny, jak zachwycający – potężne, wiekowe drzewo, w którego pniu osadzono najprawdziwsze drzwi i fantazyjne, stylowe okienko. To właśnie słynna topola Tekla, żywy świadek stu lat historii, który wciąż tworzy nowe wspomnienia dla kolejnych pokoleń. Drzewo zza oceanu Tekla należy do gatunku topoli kanadyjskiej (Populus x canadensis), a dokładniej jej popularnej odmiany „robusta”. Mówimy tu o hybrydzie, która powstała ze skrzyżowania euroazjatyckiej topoli czarnej (P. nigra) z amerykańską topolą deltoidalną (P. deltoides). Pierwsze takie mieszańce wyhodowano już na początku XVIII wieku, we Francji. Gatunek ten charakteryzuje się ekstremalnie szybkim tempem wzrostu, ale jego żywotność jest stosunkowo krótka – zwykle sięga od 100 do maksymalnie 200 lat. Metryka giganta Wymiary Tekli są iście imponujące. W zależności od pomiaru, obwód jej pcha waha się od 7,24 do ponad 7,5 metra. Mówimy tu zatem o bezsprzecznie najgrubszej jednodniowej topoli kanadyjskiej w Polsce. Żeby objąć jej pień, potrzeba kilku dorosłych osób trzymających się za ręce. Choć jej korona została w przeszłości drastycznie zredukowana, drzewo wciąż sięga wysokości około 23–25 metrów. W Rejestrze Polskich Drzew Pomnikowych Tekla znajduje się na 134. miejscu pod względem obwodu pnia i 1075. pod względem wysokości. Historia zapisana w słojach topoli Tekli W lokalnych opowieściach pojawiają się sugestie, że drzewo może pamiętać nawet XVIII wiek. Należy jednak podkreślić, że to najprawdopodobniej mit, być może wynikający z bliskości XVI-wiecznego zamku lub historii samego gatunku topoli kanadyjskiej. Bardziej wiarygodna wersja pochodzenia Tekli wskazuje, że została posadzona po 1920 roku. Prawdopodobnie pochodzi z pierwszej partii sadzonek topoli bujnych odmiany „robusta”, które trafiły na Śląsk z renomowanych szkółek leśnych w Niekłaniu. Jej posadzenie wpisuje się zatem w okres odbudowy kraju po I wojnie światowej i modernizacji krajobrazu. Wyjątkowa wola przetrwania Mimo swojej potęgi, Tekla jest drzewem, które wiele przeszło. Jej stan zdrowotny określa się jako „fatalny”, co jest wynikiem licznych ingerencji człowieka w jej strukturę na przestrzeni lat. Jednak mimo zaawansowanego wieku i trudnej historii, ta wyjątkowa topola nadal chce trwać. Ludzkie działania naraziły ją na szwank, ale drzewo ciągle wykazuje niezwykłą zdolność do regeneracji, wypuszczając liczne odrośla i pędy, jakby walczyło o każdy kolejny rok. Paradoksalnie to właśnie dzięki ludzkim działaniom topola Tekla stała się najsłynniejszym przedstawicielem swojego gatunku w Polsce. Dziś jest żywym symbolem kompromisów, jakie niesie ze sobą ochrona dziedzictwa przyrodniczego w gęsto zaludnionym krajobrazie. Jak topola Tekla stała się jednym z najsłynniejszych drzew w Polsce? Topola Tekla rosła przez dekady, stając się charakterystycznym elementem krajobrazu Chudowa. Przełomowy moment w jej historii nastąpił 17 września 1981 roku. To właśnie tego dnia, na mocy decyzji wojewody katowickiego, została oficjalnie uznana za pomnik przyrody. Ten akt prawny nie tylko zapewnił jej ochronę, ale także formalnie potwierdził jej wyjątkową wartość. Jednak to nie monumentalne wymiary ani status pomnika przyrody zapewniły Tekli autentyczną sławę. Drzewo stało się słynne w całej Polsce za sprawą instalacji, wykonanej z inicjatywy Fundacji „Zamek Chudów”. Mowa o drzwiach wkomponowanych w naturalny otwór dziupli znajdującej się w pniu i o tym, co kryje się za nimi. A kryje się sporo. Chatka jak z bajki o Kubusiu Puchatku Wbrew pozorom, nie jest to prowizoryczna konstrukcja. Mówimy tu o starannie wykonanej stolarce, która szanuje naturalny kształt otworu. Przekraczając próg, wchodzi się do zaskakująco przestronnego wnętrza. W środku bez problemu zmieści się kilka dorosłych osób. Dziupla została urządzona jak mały, przytulny pokoik. Znajduje się tam niewielki stolik, a do siedzenia służą drewniane krzesełka, taborety i ławeczki. Całości dopełnia stylowe okienko po drugiej stronie pnia, przez które wpada światło, tworząc wrażenie prawdziwego domku. Ta przemyślana aranżacja przekształca naturalny ubytek w pniu w przytulne schronienie i to właśnie ona jest sednem fenomenu topoli Tekli. Zamiast postrzegać wypróchniały pień jako oznakę słabości i rozkładu, opiekunowie drzewa uczynili z niego największy atut. Turystyczna strona Chudowa Topola Tekla nie jest samotną atrakcją. Wręcz przeciwnie, stanowi centralny punkt dobrze zorganizowanego kompleksu turystycznego, który oferuje coś dla każdego. Topola i zamek, czyli duet idealny Drzewo i zamek w Chudowie tworzą nierozerwalny duet. Ruiny renesansowej warowni z lat 30. XVI wieku stanowią historyczne tło dla przyrodniczej atrakcji. Dzięki staraniom Fundacji „Zamek Chudów” wieża zamkowa została odbudowana i dziś mieści muzeum, w którym prezentowane są eksponaty odkryte podczas prac archeologicznych. Na terenie zamku regularnie odbywają się też imprezy plenerowe, z których najsłynniejszy jest sierpniowy Jarmark Średniowieczny. Zamek dostarcza tła historycznego, a Tekla – elementu baśni i natury. Sielska okolica Wizyta w Chudowie to okazja do dłuższego spaceru. Tuż obok zamku znajduje się zabytkowy spichlerz, a całą okolicę otaczają przyjemne tereny zielone. Dodatkową atrakcją, zwłaszcza dla dzieci, są ustawione w zamkowym ogrodzie figury postaci ze śląskich legend, takie jak utopiec czy skarbnik. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Czerwona cegła i symetryczne podwórka. To najpiękniejsze robotnicze osiedle w Polsce
Nikiszowiec w Katowicach to jedno z najlepiej zachowanych osiedli robotniczych w Polsce. Od początku funkcjonował jako samowystarczalny kompleks, z własnymi szkołami, sklepami, pralnią i miejscami spotkań, co czyniło go unikatowym na tle innych robotniczych zabudowań w regionie. Dziś Nikiszowiec przyciąga nie tylko miłośników historii i architektury, lecz także artystów, fotografów i turystów ciekawych codziennego życia Górnego Śląska sprzed stu lat.
Spis treści: Krótka historia powstania osiedla Nikiszowiec Architektura Nikiszowca – funkcjonalność i estetyka Nikiszowiec – zwiedzanie dla wymagających Współczesne znaczenie i ochrona Nikiszowiec to jedno z najsłynniejszych śląskich osiedli patronackich, wzniesionych z myślą o pracownikach kopalni „Giesche”. Powstał jako odpowiedź na szybki rozwój przemysłu górniczego i hutniczego w okolicach Katowic oraz rosnące zapotrzebowanie na mieszkania, których zaczęło brakować na pobliskim robotniczym osiedlu w Giszowcu. Autorami projektu osiedla są Georg i Emil Zillmannowie. Budowę realizowano w latach 1908–1919 w sąsiedztwie szybu „Nickisch” (późniejsza KWK Wieczorek). Krótka historia powstania osiedla Nikiszowiec Zillmannowie zaplanowali nie tylko budynki mieszkalne, ale całe, samowystarczalne osiedle z drogami, szkołami, sklepami i kościołem. Nikiszowiec tworzy dziewięć połączonych ze sobą masywnych bloków z czerwonej cegły, ułożonych w kwartały z wewnętrznymi dziedzińcami. Te zamknięte podwórza pełniły funkcję wspólnej przestrzeni dla mieszkańców. Znajdowały się tam chlewiki, komórki gospodarcze i piece do wypieku chleba, które sprzyjały codziennym spotkaniom i integracji sąsiadów. Budynki mają dwie do czterech kondygnacji i tworzą zwartą, harmonijną całość, która w założeniu była podporządkowana idei funkcjonalności i wspólnotowego życia. Początkowo Nikiszowiec stanowił odrębną jednostkę, lecz w 1924 roku został przyłączony do gminy Janów, następnie w 1951 roku do Szopienic, a od 1959 roku znajduje się w granicach Katowic. Pomimo upływu czasu zachował swój unikatowy układ urbanistyczny i charakter dawnego osiedla patronackiego, będąc dziś jednym z symboli górnośląskiej historii przemysłowej. Architektura Nikiszowca – funkcjonalność i estetyka Architektura osiedla Nikiszowiec łączy funkcjonalność z wyjątkową estetyką. Charakterystyczna czerwona cegła, ozdobne szczyty budynków i symetryczne podwórka tworzą spójny, harmonijny układ urbanistyczny. Centralnym punktem osiedla jest plac Wyzwolenia – serce Nikiszowca, przy którym skupiono najważniejsze budynki usługowe: sklepy, restauracje oraz neobarokowy kościół św. Anny. Domy z cegły licówki nawiązują do lokalnych tradycji architektonicznych i typowej dla Śląska solidności wykonania. Wiele z nich zdobią subtelne detale: ceglane szczyty układane w geometryczne wzory, motywy roślinne czy zdobienia nadokienne, które łagodzą surowość industrialnego charakteru osiedla. Całość zaprojektowano w duchu praktyczności – mieszkania miały być jasne i wygodne, a przestrzeń między budynkami miała sprzyjać zarówno pracy, jak i wspólnemu życiu mieszkańców. Zróżnicowanie detali architektonicznych do dziś przyciąga uwagę odwiedzających Nikiszowiec. Liczne wykusze, łukowe nadproża, arkadowe podcienia czy loggie nadają każdemu budynkowi indywidualny charakter, dzięki czemu nawet zwarta zabudowa nie jest monotonna. Nikiszowiec – zwiedzanie dla wymagających Układ ulic i kwartałów sprzyja zarówno sprawnemu poruszaniu się po osiedlu, jak i odkrywaniu kolejnych ciekawych zakamarków. Jednak zwiedzanie Nikiszowca to nie tylko spacer po ulicach i podwórkach. Osiedle oferuje szereg atrakcji kulturowych i edukacyjnych, które pozwalają głębiej zrozumieć życie mieszkańców początku XX wieku. Do najważniejszych należą: Galeria Szyb Wilson – dawny zakład górniczy przekształcony w przestrzeń wystawową. Historia tego miejsca sięga 1826 roku, kiedy działało tu przedsiębiorstwo górnicze z łaźnią szybów i cechownią. To obecnie największa polska prywatna galeria sztuki; kościół św. Anny – serce duchowe osiedla. Kościół został poświęcony jesienią 1927 roku. Ta neobarokowa świątynia podobnie jak całe osiedle została zaprojektowana przez Emila i Georga Zillmannów; Dział Etnologii Miasta Muzeum Historii Katowic – mieści się w samym sercu Nikiszowca, w zabytkowym budynku dawnego magla. W muzeum można zobaczyć zarówno wystawy czasowe, jak i trzy ekspozycje stałe, w tym rekonstrukcję mieszkania robotniczego z początku XX wieku: „U nos w doma na Nikiszu”. Warto wiedzieć, że w Nikiszowcu działa także sieć lokalnych przewodników, oferujących tematyczne zwiedzanie osiedla. Wytyczono tu trasę spacerową z oznakowaniem, obejmującym krótkie opisy w trzech językach oraz mapy fragmentów osiedla, co ułatwia samodzielne poznawanie jego historii. Atrakcje dostępne na osiedlu obejmują nie tylko zabytkowe budynki i galerie, ale także cykliczne wydarzenia kulturalne. Najsłynniejszy jest jarmark w Nikiszowcu, który przyciąga turystów rękodziełem, lokalnymi wyrobami kulinarnymi i muzyką. Osiedle pełne jest też małych kawiarni, warsztatów artystycznych i sklepów z unikalnymi pamiątkami, dzięki czemu zwiedzanie może być zarówno edukacyjne, jak i rekreacyjne. Zobacz także: Zwiedzanie kopalni staje się nowym trendem. Współczesne znaczenie i ochrona Dziś osiedle Nikiszowiec jest nie tylko pomnikiem historii przemysłowej Śląska, ale także żywym organizmem miejskim. Chronione konserwatorsko budynki i zachowany układ urbanistyczny sprawiają, że spacer po osiedlu jest podróżą w czasie. Mieszkańcy i twórcy kultury współtworzą tu przestrzeń artystyczną i edukacyjną, a liczne wydarzenia i galerie przyciągają turystów z całej Polski i zagranicy. Nikiszowiec uważany jest dziś za jedną z najważniejszych historycznych i architektonicznych atrakcji Katowic. Wraz z sąsiednim Giszowcem został wpisany na Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, co dodatkowo podkreśla jego rangę i znaczenie turystyczne. Ponadto osiedle zostało uznane za pomnik historii, co umocniło jego status jako miejsca o wyjątkowej wartości kulturowej i architektonicznej. Nikiszowiec jest też symbolem górnośląskiej tożsamości – pokazuje, jak industrializacja i życie robotnicze kształtowały kulturę regionu. To miejsce, w którym wciąż można poczuć ducha dawnych czasów, obecnego w układzie ulic, zamkniętych podwórkach i wspólnych przestrzeniach, gdzie historia naturalnie splata się z codziennością współczesnych mieszkańców. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zjechałem pod ziemię i zostałem „turystą kopalnianym”. Czy to faktycznie hit Górnego Śląska?
Według niektórych źródeł węgiel na Śląsku wydobywano już w XVI wieku, a inne surowce – takie jak srebro – nawet wcześniej. Chociaż historyczne kopalnie z epoki przemysłowej dawno już nie pełnią swojej pierwotnej funkcji, to rozległe podziemne labirynty udostępnione są do zwiedzania, pielęgnując historię o fedrujących hajerach. Zszedłem na szychtę i sprawdziłem, czy faktycznie warto je odwiedzić.
Jest wiele powodów, by odwiedzić Górny Śląsk, ale coraz bardziej modna – również wśród zagranicznych gości – jest tzw. „turystyka kopalniana”. Ten region Polski to perła epoki przemysłowej, który głęboko pod ziemią skrywa setki kilometrów wydrążonych korytarzy: także sprzed wieków. Czy warto wybrać się na zwiedzanie kopalni i czy to atrakcja dla każdego? Przekonałem się na własnej skórze i – wytarłszy ręce z węgla – opowiadam. 1. Kopalnia Guido w Zabrzu Zwiedzanie zacząłem z grubej rury – wybrałem się na najgłębiej położoną trasę turystyczną w górnictwie węglowym w Polsce. Znajduje się ona w zabytkowej kopalni Guido w Zabrzu, która swoją nazwę przyjęła od dawnego właściciela, pruskiego magnata i przemysłowca, hrabiego Guido Henckela von Donnersmarcka. Jej początki sięgają 1855 roku. Już zjazd autentyczną sztolą – czyli rodzajem ciasnej windy-klatki, której do tej pory używają górnicy w czynnych kopalniach – na głębokość 320 metrów przyspieszył bicie mojego serca. A był to dopiero początek. Podziemna wędrówka w akompaniamencie opowieści przewodnika naprawdę przeniosła mnie do początku XX wieku, a prezentacja używanych w kopalni olbrzymich maszyn… cóż, wywołała niemałą ekscytację. Zdziwiło mnie też to, że na tak dużej głębokości było względnie ciepło. Reszta musi pozostać tajemnicą, nie chcę psuć niespodzianki. Oprócz klasycznego zwiedzania w kopalni Guido można także wziąć udział w tzw. „Podziemnej Szychcie”, podczas której poczujecie się jak prawdziwi górnicy – z pełnym ekwipunkiem i strojem sztygarskim w najgłębszych rejonach kopalni – oraz w „Mrokach Kopalni”: specjalnej trasie przygotowanej dla osób sprawnych fizycznie, która prowadzi do porzuconej ponad dwadzieścia lat temu, skąpanej w ciemności kopalni węglowej. 2. Sztolnia Królowa Luiza Niedaleko Kopalni Guido znajduje się Sztolnia Królowa Luiza, która w tym roku otrzymała prestiżowe miano „Cudu Polski” w plebiscycie „National Geographic Traveler”. To jeden z najciekawszych obiektów industrialnych w Europie – zabytkowa, wypełniona wodą sztolnia mierzy aż 14 km. Na turystów czeka spływ specjalnymi łodziami wśród ciasnych, podziemnych korytarzy i nowoczesne, multimedialne pokazy. Można spotkać także Skarbnika – legendarnego ducha kopalni. To dodatkowy dreszczyk emocji, a taki spływ to sposób na poznanie kopalni z nieco innej strony. 3. Muzeum Śląskie w Katowicach, czyli „turystyka kopalniana” bez schodzenia tak głęboko pod ziemię Muzeum Śląskie ma siedzibę na terenie dawnej kopalni Katowice i jest prawdziwą perłą stolicy Górnego Śląska. Przede wszystkim wrażenie zrobiła na mnie skala zrewitalizowania poprzemysłowej przestrzeni, a jestem z Łodzi: w moim rodzinnym mieście także coś o tym wiemy. Koncepcją muzeum jest inspirowanie zwiedzających dziedzictwem Śląska: jego intelektualnym i artystycznym dorobkiem oraz zadziwiającą historią pełną wielokulturowości. Bogate kolekcje muzeum znaleźć można już 14 metrów pod ziemią, więc odwiedziny nie wymagają schodzenia tak głęboko pod powierzchnię. W Muzeum znajdziemy galerię sztuki polskiej XIX wieku czy wystawy poświęcone historii Górnego Śląska i górnictwa. Skala projektu robi ogromne wrażenie – to jedno z najnowocześniejszych muzeów w Polsce. Jeśli nie lubicie schodzić pod ziemię, to na terenie muzeum znajduje się także wieża widokowa z tarasem na wysokości 40 metrów, na który dostajemy się szybem wyciągowym „Warszawa II” – wybudowano go 100 lat temu. Rozpościera się z niej wspaniały widok na panoramę miasta. Jak dojechać do Katowic? Najlepszą bazą podczas zwiedzania Górnego Śląska są Katowice – do stolicy regionu dojedziemy wygodnymi pociągami z Warszawy (ok. 2,5–3h), Łodzi (ok. 3h), Krakowa (nawet mniej niż 1h), Wrocławia (ok. 2h) czy innych większych polskich miast. Jeśli przyjeżdżacie pociągiem – tak jak ja – to dobrze zatrzymać się w znajdującym się dosłownie naprzeciwko dworca hotelu Mercure Katowice Centrum z charakterystyczną, roślinną fasadą: jest świetną bazą wypadową do zwiedzania regionu. Spodobało mi się, że miejsce pieczołowicie pielęgnuje tradycje Górnego Śląska: zjadłem tam – z ręką na sercu – najlepszy żurek i roladę śląską w życiu. A musicie wiedzieć, że do tej pory również nie próżnowałem! Ze swojej strony mogę powiedzieć, że zdecydowanie warto zanurzyć się w „turystykę kopalnianą” – niezależnie od tego, co obecnie myślimy o wydobyciu węgla, stanowił on podwaliny rewolucji przemysłowej i związany jest z nim kawał historii naszego kraju. Warto ją znać – po prostu. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To śląski raj dla rowerzystów, tłumów brak – „świetna alternatywa dla zatłoczonych tras”
Dla miłośników jazdy na rowerze po małych miasteczkach, z dala od gwaru i tłoku, Liswarciański Szlak Rowerowy to prawdziwy raj. Podróż zaczyna się w Woźnikach, wśród malowniczych pól, lasów i wzniesień, a kończy w Wąsoszu Górnym.
Woźniki to niewielkie miasto położone w województwie śląskim, w powiecie lublinieckim. Ślady osad w okolicy sięgają czasów prehistorycznych. Na miejscu znajduje się niewielki rynek, urokliwe kamieniczki oraz tętniące zielenią pola i lasy. To właśnie tutaj podróż rozpoczynają osoby chcące przejechać cały Liswarciański Szlak Rowerowy. Na trasie czeka wiele niespodzianek. Liswarciański Szlak Rowerowy – ucieczka od tłumów Liswarciański Szlak Rowerowy liczy 108 km długości. Jest oznaczony kolorem niebieskim i wije się wzdłuż rzeki Liswarty. Zdaniem wielu kajakarzy to jedna z najciekawszych rzek w Polsce pod kątem turystycznym. Przejechanie całego szlaku w jeden dzień jest sporym wyzwaniem, choć wcale nie niewykonalnym – wymaga jedynie dobrego przygotowania fizycznego. Szlak poprowadzony jest głównie asfaltowymi drogami lokalnymi o małym natężeniu ruchu. Po drodze mijamy wioski i małe miasteczka, rozległe połacie pól i lasy. Momentami asfalt znika, zamiast niego pojawia się dróżka polna bądź leśna, dlatego przejechanie szlaku powinni rozważyć przede wszystkim użytkownicy rowerów crossowych i trekkingowych. Zdarzają się bowiem nawierzchnie piaszczyste, kamieniste i z płyt ażurowych, które łącznie mają ok. 2,5 km długości. Na trasie trudno zbłądzić, przy skrzyżowaniach ustawiono znaki, oznaczenia są również dobrze widoczne w wielu innych punktach. Co jakiś czas pojawiają się mapy szlaku, najczęściej przy miejscach przyjaznym rowerzystom. Szlak wzdłuż Liswarto spodoba się przede wszystkim osobom, które cenią ciszę, spokój i walory przyrodnicze. Trasa prowadzi przez wiekowe lasy, urokliwe tereny Parku Krajobrazowego „Lasy nad Górną Liswartą” i zbiorniki wodne. W Lisowie warto zatrzymać się na obiad i kawę lub ciepłą herbatę. Jednym z polecanych przez rowerzystów miejsc jest Restauracja 58 serwująca polską kuchnię. Rowerzyści zachwyceni: „Świetna alternatywa dla zatłoczonych tras” Oprócz walorów przyrodniczych na szlaku można poznać obiekty związane z historią danego regionu. W Woźnikach i Lubszy trafimy na pomniki Józefa Lompy, który był polskim poetą, działaczem i publicystą, a także pionierem oświaty ludowej oraz etnografii na Śląsku. Z kolei w Krzepicach warto odwiedzić cmentarz żydowski i ruiny synagogi. Po drodze rowerzyści mijają także liczne młyny wodne, przydrożne figurki, kapliczki czy ważne obiekty sakralne, takie jak kościół pw. Matki Bożej Królowej Różańca Świętego w Boronowie. W opiniach o szlaku wielu internautów zwraca uwagę na jego wielki atut – brak tłumów. „Przejechałem szlak samotnie. Dla mnie super alternatywa dla zatłoczonych tras. Bardzo mały ruch, trasa poprowadzona głównie uliczkami małych miasteczek i wiosek, ale również lasów i łąk nie brakuje. Polecam trasę” – czytamy w jednej z zamieszczonych wypowiedzi. Podobnego zdania jest pan Dawid, mieszkaniec Śląska, który regularnie wraca na Liswarciański Szlak Rowerowy. – Jest bardzo dobrze oznaczony, przebiega przez malownicze miejscowości, dodatkowo nie jest wymagający pod względem trasy. Zdarzają się odcinki piaszczyste, jednak dla entuzjastów roweru górskiego nie stanowi to większego problemu – twierdzi. Źródło: slaskie.travel Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Cuda Polski 2025 – nominacje z województw świętokrzyskiego i śląskiego
Trwa głosowanie w plebiscycie Cuda Polski 2025. Poniżej przedstawiamy listę rywalizujących o ten zaszczytny tytuł nominowanych miejsc z województw świętokrzyskiego i śląskiego. Plebiscyt, przeprowadzany co roku przez redakcję magazynu „National Geographic Traveler”, to jedno z najważniejszych dorocznych wydarzeń turystycznych, w którym liczy się przede wszystkim głos czytelników i internautów.
Spis treści: Cuda Polski 2025 – nominacje z woj. świętokrzyskiego Cuda Polski 2025 – nominacje z woj. śląskiego Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024 Głosowanie w tegorocznej edycji plebiscytu Cuda Polski już trwa. Podobnie jak w poprzednich latach także teraz zwycięzcę z każdego województwa wyłonią czytelnicy magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu national-geographic.pl. Redakcja wybrała po 3 kandydatów ze wszystkich 16 województw. Głosowanie potrwa do 13 października. Poniżej przedstawiamy kolejną szóstkę nominowanych, z dwóch województw: świętokrzyskiego i śląskiego. Wybierzcie swoich faworytów. Cuda Polski 2025 – nominacje z województwa świętokrzyskiego Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni Ośrodek Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach Grodzisko w Stradowie Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni Park Etnograficzny w Tokarni to żywa rekonstrukcja dawnej wsi z drewnianymi chałupami, młynami i apteką. Miejsce przenosi w czasy XIX i XX wieku, a wszystko wygląda, jakby mieszkańcy opuścili je tylko na chwilę. Obiekty rozmieszczono zgodnie z układem dawnych osad. To gratka dla miłośników folkloru i historii codziennego życia. Ośrodek Edukacji Przyrodniczej w Umianowicach Położony w delcie Nidy, oferuje kontakt z dziką naturą i historią kolei wąskotorowej. Główną atrakcją ośrodka jest „Nidarium” – olbrzymie akwarium prezentujące życie rzeki. Można tu również jeździć drezynami rowerowymi. Idealne miejsce na spokojny wypoczynek blisko przyrody. Grodzisko w Stradowie To największe grodzisko w Polsce, zamieszkane niegdyś przez tysiące ludzi. Jego wały sięgają 12 metrów, a z góry rozciąga się panorama okolicznych pól. Miejsce owiane historią, idealne na fotograficzne wyprawy. Świetny cel jednodniowej wycieczki z nutą archeologii. Cuda Polski 2025 – nominacje z województwa śląskiego Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu Centrum Koronki Koniakowskiej The Loop – Wielka Pętla Beskidzka Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu To jeden z najciekawszych obiektów industrialnych w Europie – zabytkowa kopalnia i sztolnia licząca 14 km. Zwiedzający mogą przepłynąć łodziami podziemny odcinek trasy, oglądając multimedialne pokazy i historyczne maszyny. Unikatowy jest chodnik wykuty w pokładzie węgla oraz spotkanie ze Skarbnikiem – legendarnym duchem kopalni. To fascynująca podróż w głąb śląskiej historii i ziemi. Centrum Koronki Koniakowskiej Miejsce, gdzie koronczarstwo żyje od ponad 100 lat. Można tu zobaczyć słynne koniakowskie serwety, poznać proces ich powstawania oraz kupić ręcznie wykonane wyroby. Centrum mieści muzeum i sklepik z lokalnymi wytworami. Idealne miejsce, by dotknąć autentycznego dziedzictwa Beskidu Śląskiego. The Loop – Wielka Pętla Beskidzka To długodystansowy szlak pieszy o długości 250 km z przewyższeniem 11 000 m, prowadzący przez najpiękniejsze pasma Beskidów. Można go pokonać w czasie wakacji, korzystając z noclegów w schroniskach. Podstawą ambitnej trasy są szlaki turystyczne Beskidu Śląskiego, Żywieckiego i Małego. Szlak oferuje pieczątki i odznakę dla zdobywców. Wspaniała przygoda dla wytrwałych wędrowców. Decyzja należy do Was. Zapraszamy do głosowania tutaj: Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024 Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Zamień Tatry na skalne cuda Jury Krakowsko‑Częstochowskiej – dzieci będą zachwycone!
Jura Krakowsko-Częstochowska przyciąga turystów niesamowitymi formacjami skalnymi, tajemniczymi jaskiniami i malowniczymi ruinami zamków. Choć to region rozciągający się pomiędzy dwiema znanymi aglomeracjami, jego natura zaskakuje dzikością i spokojem. Ten artykuł pomoże ci odkryć jej przyrodnicze skarby, ciekawe zakątki oraz atrakcje dla całej rodziny.
Spis treści: Charakterystyka regionu Roślinność Jury Krakowsko-Częstochowskiej Fauna uboga w duże gatunki Jura Krakowsko-Częstochowska – co warto zwiedzić? Atrakcje dla dzieci w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Jura Krakowsko-Częstochowska to malowniczy makroregion geograficzny położony w południowej Polsce, stanowiący wschodnią część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Rozciąga się na przestrzeni około 80 kilometrów pomiędzy Krakowem a Częstochową, obejmując powierzchnię ponad 2600 km². Region ten leży w dorzeczu górnej Wisły oraz górnej Warty i historycznie związany jest z zachodnią Małopolską, granicząc z Górnym Śląskiem. Formalna nazwa tego makroregionu to Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, jednak w potocznym języku turystów i miłośników przyrody zdecydowanie częściej słyszy się określenie Jura Krakowsko-Częstochowska, Jura Krakowska lub po prostu Jura Polska. Nazwa ta pochodzi od licznych form skalnych i ostańców wapiennych, które powstały w okresie jury, nadając temu obszarowi unikatowy charakter. Warto zaznaczyć, że nazewnictwo bywa nieco kłopotliwe, ponieważ czasem mianem Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej określa się większy obszar łączący Jurę Krakowsko-Częstochowską z Wyżyną Wieluńską. Jednak zgodnie z klasyfikacją geograficzną Jerzego Kondrackiego, te dwa obszary należy traktować oddzielnie. Dla turystów i pasjonatów przyrody najważniejsza jest jednak unikatowość i bogactwo krajobrazu Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Charakterystyka regionu Jura Krakowsko-Częstochowska to przede wszystkim wapienna płyta, na której dominują dolomity, margle i wapienie powstałe na dnie morza w okresie jury. Charakterystycznym elementem krajobrazu są liczne wapienne ostańce, które wznoszą się nawet na kilkadziesiąt metrów nad okolicę. Ta wyjątkowa rzeźba terenu jest efektem długotrwałych procesów krasowych, które wykształciły także setki jaskiń i schronisk. Wysokości terenu wahają się od około 300 m n.p.m. na północnym wschodzie do ponad 500 m w rejonie południowym, gdzie znajduje się najwyższy punkt Jury – Góra Zamkowa w Podzamczu (515,5 m). Od zachodu Jura opada ku Wyżynie Śląskiej stromą kuestą jurajską, a na wschodzie przechodzi łagodnie w Nieckę Nidziańską. Przyroda tego obszaru jest równie fascynująca, co jego geologia. Wśród mniej żyznych gleb wapiennych i polodowcowych piasków przeważają rędziny i gleby brunatnoziemne. Pomimo małej urodzajności gleb, region zachwyca różnorodnością roślin i zwierząt, w tym wielu gatunków chronionych i endemicznych. Roślinność Jury Krakowsko-Częstochowskiej Jura jest prawdziwym rajem dla botaników. Na jej terenie odnotowano około 1300 gatunków roślin naczyniowych, w tym aż 10 gatunków storczykowatych. Charakterystyczne są zwłaszcza murawy kserotermiczne, które rosną na suchych, wapiennych zboczach o dużym nasłonecznieniu. To właśnie tam znaleźć można rzadkie i chronione gatunki roślin ciepłolubnych, takich jak ostnica Jana, rumian żółty czy dziewanna austriacka. Lasy zajmują około 20% powierzchni Jury i tworzą mieszane bory sosnowo-dębowe z domieszką buka i jodły, a także grądy i świetliste dąbrowy. Ciekawostką są zespoły roślinne typowe dla gór, które występują tu na skalistych zboczach, takie jak kwaśna buczyna sudecka czy jaworzyna górska. W dolinach rzek i potoków rozwijają się zbiorowiska łąkowe, szuwarowe oraz torfowiskowe. Obszar Jury jest też miejscem występowania roślin reliktowych i stepowych, a także gatunków o ograniczonym zasięgu, jak brzoza ojcowska czy przytulia krakowska. Niestety, flora tego regionu jest narażona na negatywne skutki zanieczyszczenia powietrza oraz osuszanie naturalnych siedlisk. Fauna uboga w duże gatunki Jura Krakowsko-Częstochowska jest bogata w gatunki zwierząt, choć duże ssaki są tu rzadkością z uwagi na gęste zaludnienie i intensywną działalność człowieka. Na terenie tej wyżyny występuje około 50 gatunków ssaków, w tym sarna, dzik, borsuk, kuna leśna, a także rzadko spotykany łoś w Puszczy Dulowskiej. Obszar słynie także z ogromnej różnorodności nietoperzy – odnotowano tu aż 21 gatunków, co jest wyjątkowym wynikiem na skalę Polski. Jurę zamieszkuje około 170 gatunków ptaków, z czego większość to ptaki lęgowe. Wśród nich znajdują się rzadkie i chronione gatunki takie jak zimorodek, bocian czarny, derkacz czy dzierzba gąsiorek. Jura jest także miejscem występowania wielu ptaków drapieżnych, m.in. trzmielojada, jastrzębia gołębiarza, błotniaka zbożowego, sowy płomykówki i sokoła kobuza. Fauna bezkręgowców cechuje się obecnością gatunków charakterystycznych dla ciepłych regionów Azji i Europy Południowo-Wschodniej, co jest dowodem na unikatowość klimatyczną Jury. Jura Krakowsko-Częstochowska – co warto zwiedzić? Jura Krakowsko-Częstochowska to jeden z najatrakcyjniejszych regionów turystycznych w Polsce. Oferuje zarówno piękne krajobrazy, liczne atrakcje turystyczne, jak i możliwość poznania historii, kultury oraz bogactwa przyrodniczego. To miejsce idealne dla rodzin z dziećmi, pasjonatów wspinaczki, miłośników przyrody i historii. Jaskinie na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej Dzięki procesom krasowym Jura kryje w sobie około 1500 jaskiń. Największe i najbardziej znane spośród nich to Jaskinia Wierna (długość 1027 m), Jaskinia Wierzchowska Górna (975 m), Jaskinia Mamutowa, Smocza Jama, Jaskinia Ciemna oraz Studnisko, które jest najgłębszą jaskinią z pionową studnią sięgającą 30 m. Wiele z tych jaskiń jest dostępnych dla turystów – można zwiedzać m.in. Jaskinię Łokietka, Jaskinię Ciemną czy Smoczą Jamę, które oferują spektakularne formacje naciekowe – stalaktyty, stalagmity i stalagnaty. Ze względu na wartość przyrodniczą i zagrożenia dewastacją, niektóre jaskinie są zabezpieczone kratami lub ogrodzeniami, co pomaga chronić unikatowe formy krasowe oraz zapewnia bezpieczeństwo odwiedzającym. Jura Krakowsko-Częstochowska – zamki Jednym z najbardziej znanych aspektów regionu są średniowieczne zamki, które tworzą tzw. Szlak Orlich Gniazd. Budowane na strategicznych wapiennych skałach, zamki te strzegły dawniej granicy Królestwa Polskiego przed najazdami z Górnego Śląska. Najważniejsze z nich to: Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu – największa i najokazalsza warownia, Zamek w Ojcowie – malowniczo położony w Ojcowskim Parku Narodowym, Zamek w Mirowie i Bobolicach, Zamek w Smoleniu, Olsztynie, Rabsztynie, Tenczynie i wiele innych. Te historyczne ruiny przyciągają turystów z całej Polski i zagranicy, oferując nie tylko możliwość zwiedzania, ale również liczne imprezy kulturalne i historyczne. Atrakcje dla dzieci w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Jura Krakowsko-Częstochowska to idealny region na rodzinne wyprawy pełne edukacyjnych i przygodowych atrakcji. Dzieci znajdą tu mnóstwo interesujących miejsc stworzonych specjalnie z myślą o najmłodszych podróżnikach. Dużą popularnością cieszy się Gród na Górze Birów – zrekonstruowana słowiańska osada, która przenosi w czasie i pozwala na kontakt z historią przez zabawę. W okolicy funkcjonują również parki linowe, rozbudowane place zabaw oraz parki tematyczne, takie jak Park Miniatur czy Park Doświadczeń Fizycznych w Ogrodzieńcu. Wiele zamków i ośrodków edukacyjnych organizuje warsztaty przyrodnicze, archeologiczne i historyczne – w tym zajęcia terenowe w jaskiniach czy lekcje geologii. Ojcowski Park Narodowy oferuje szlaki przystosowane dla dzieci, a dodatkową atrakcją są legendy i opowieści związane z formacjami skalnymi. Jura to przestrzeń, gdzie zabawa łączy się z nauką i ruchem na świeżym powietrzu. Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
15 polskich cudów natury, o których turyści z zagranicy mówią „Wow!”
Cuda natury w Polsce zachwycają różnorodnością – od turkusowych jezior na Pomorzu Zachodnim, przez pełne krokusów tatrzańskie doliny, po niezwykłe formacje skalne i najstarsze drzewa w kraju. W zestawieniu od Travelera znajdziesz miejsca, które warto odwiedzić choć raz w życiu.
Spis treści: Przełęcz Liliowe – kwiecista granica ze Słowacją Dolina Chochołowska – raj dla miłośników krokusów i górskich spacerów Cis Henrykowski – najstarsze drzewo w Polsce i jego niezwykłe dzieje Babia Góra – królowa Beskidów i obowiązkowy punkt Korony Polskich Gór Krzywy Las – zagadka natury ukryta w zachodniopomorskim lesie Szlak kajakowy z Hańczy – przygoda dla miłośników wodnych wypraw Wąwóz Korzeniowy Dół – naturalny tunel lessowy pod Kazimierzem Dolnym Pojezierze Drawskie – kraina czystych jezior, lasów i spokoju z dala od tłumów Podlaski Przełom Bugu – dzika ostoja ptaków i roślin na wschodnich rubieżach Polski Jezioro Turkusowe – wapienne klejnot Wyspy Wolin o barwie egzotycznych mórz Kolorowe Jeziorka – mineralny cud Rudawskiego Parku Krajobrazowego Pielgrzymy – 300-milionowe granitowe kolosy Karkonoszy owiane legendami Skały Rzędkowickie – wapienne królestwo wspinaczy na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Jeziorak – najdłuższe jezioro w Polsce i literacka inspiracja Pana Samochodzika Królewski Głaz – lodowcowy wędrowiec i bohater lokalnych legend Polska skrywa w sobie wiele zachwycających miejsc, które coraz częściej oczarowują turystów z zagranicy. Nie brakuje porównań do znanych atrakcji na świecie. Latem tego roku pisaliśmy o Sopocie, który przez słowackie media został określony „polskim Monte Carlo”. W artykule przygotowanym przez dziennikarzy Travelera opisujemy 15 cudów natury w Polsce, które warto zobaczyć przynajmniej raz w życiu. Przełęcz Liliowe – kwiecista granica ze Słowacją To łagodna przełęcz w głównej grani Tatr, która stanowi naturalną granicę między Tatrami Wysokimi a Tatrami Zachodnimi. Przebiega tędy również granica polsko-słowacka, co nadaje temu miejscu dodatkowego znaczenia geograficznego i historycznego. Położona jest na wysokości 1952 m n.p.m., co sprawia, że mimo stosunkowo łagodnego charakteru, wymaga od turystów odpowiedniego przygotowania kondycyjnego. Nazwa przełęczy pochodzi od pełnika alpejskiego (Trollius europaeus), charakterystycznej rośliny wysokogórskiej, zwanej w gwarze podhalańskiej „lelują”. Pełnik, o intensywnie żółtych, kulistych kwiatach, jest objęty ochroną gatunkową i w okresie kwitnienia tworzy efektowne akcenty kolorystyczne na tatrzańskich polanach. Przełęcz Liliowe to doskonały cel dla piechurów poszukujących spokojnej wędrówki w malowniczych okolicznościach, z rozległymi widokami na Rów Podtatrzański oraz szczyty po obu stronach granicy. Prowadzą tu dobrze oznakowane szlaki turystyczne, a ze względu na położenie, miejsce to często wybierane jest jako punkt przejściowy na dłuższych trasach, np. w kierunku Świnicy lub Kasprowego Wierchu. Dolina Chochołowska – raj dla miłośników krokusów i górskich spacerów Znakiem rozpoznawczym tej malowniczej tatrzańskiej doliny są krokusy (Crocus scepusiensis), które w okresie kwitnienia tworzą fioletowy dywan rozciągający się po horyzont. To właśnie one sprawiają, że wczesną wiosną Polana Chochołowska staje się celem tysięcy turystów i fotografów. Warto jednak pamiętać, że termin kwitnienia krokusówzależy od warunków pogodowych – zazwyczaj przypada na przełom marca i kwietnia, lecz w chłodniejsze lata może przesunąć się nawet na połowę kwietnia. Teren Doliny Chochołowskiej jest stosunkowo łagodny i dostępny, dzięki czemu przyciąga rodziny z dziećmi, seniorów oraz osoby o mniejszym doświadczeniu górskim. To także doskonały punkt wypadowy na dłuższe tatrzańskie wędrówki – stąd można ruszyć m.in. w kierunku Grzesia, Rakońa czy Wołowca. Wieczorem miejsce pustoszeje, a ci, którzy zdecydują się na nocleg w tutejszym schronisku PTTK, mogą liczyć na zupełnie inne doświadczenie – ciszę, rozgwieżdżone niebo i poczucie odcięcia od codziennego zgiełku. To czas, kiedy Polana Chochołowska ukazuje swoje najbardziej spokojne i nastrojowe oblicze. Cis Henrykowski – najstarsze drzewo w Polsce i jego niezwykłe dzieje Staruszek – jego wiek szacuje się na około 1250 lat, co nadaje mu miano najstarszego drzewa w Polsce. Cis Henrykowski (Taxus baccata) nie wyróżnia się gigantycznymi rozmiarami – mierzy 10,5 m wysokości i ma 425 cm w obwodzie pnia – jednak jego wartość historyczna i przyrodnicza jest nie do przecenienia. Choć może nie jest tak okazały jak słynny Dąb Bartek (również imponujące drzewo, wspierane przez metalowe konstrukcje i warte zobaczenia), Cis Henrykowski jest prawdziwym żywym pomnikiem historii. Rośnie w Henrykowie Lubańskim w województwie dolnośląskim, na terenie objętym ochroną prawną. W swojej wielowiekowej historii przetrwał liczne kataklizmy – ucierpiał od silnej wichury, a w XIX wieku został okaleczony przez kozaków uderzających w pień szablami. Niestety, czas działa na jego niekorzyść – drzewo stopniowo usycha z powodu naturalnego procesu starzenia się oraz chorób. To sprawia, że warto je zobaczyć, zanim bezpowrotnie zniknie z polskiego krajobrazu. Cisy są wyjątkowe w świecie roślin – należą do gatunków długowiecznych, a ich drewno jest twarde, odporne na rozkład i dawniej było cenionym surowcem do wyrobu łuków oraz elementów konstrukcyjnych. Dziś, ze względu na rzadkość i zagrożenie wyginięciem, są objęte ścisłą ochroną gatunkową. Babia Góra – królowa Beskidów i obowiązkowy punkt Korony Polskich Gór Jeśli marzysz o zdobyciu Korony Polskich Gór, prędzej czy później Twoje kroki zaprowadzą Cię na Babią Górę – najsłynniejszy masyw górski Beskidu Żywieckiego. Jej najwyższy szczyt – Diablak (1725 m n.p.m.) – to jednocześnie najwyższy punkt całych Beskidów Zachodnich i, pomijając Tatry, najwyższy szczyt w Polsce. Widoki z Babiej Góry są naprawdę wyjątkowe – przy dobrej pogodzie można stąd dostrzec nie tylko Tatry, ale również Pieniny, Małą Fatrę, Gorce czy rozległe niziny. Szczyt ten, znany jako Królowa Beskidów, ma jednak swoją specyfikę – pogoda potrafi zmieniać się tu błyskawicznie, a silny wiatr i gęste mgły to częsty widok. Babia Góra jest częścią Babiogórskiego Parku Narodowego, objętego ochroną UNESCO jako Rezerwat Biosfery. Masyw słynie z bogatej flory alpejskiej, w tym rzadkich gatunków roślin takich jak okrzyn jeleni czy tocja karpacka. Tutejsze szlaki, prowadzące m.in. z Przełęczy Krowiarki czy Zawoi, oferują zarówno łagodniejsze podejścia, jak i wymagające, skaliste odcinki. Choć Babia Góra bywa kapryśna, nagrodą dla wytrwałych są panoramiczne widoki, które zapierają dech w piersiach – i to o każdej porze roku. Krzywy Las – zagadka natury ukryta w zachodniopomorskim lesie Zachwycił się nim internet – nagłówki krzyczały: „Nie uwierzycie, że to miejsce istnieje naprawdę”. Istnieje, i to w Polsce, w województwie zachodniopomorskim. Krzywy Las to prawdziwy ewenement przyrodniczy i jeden z najbardziej zagadkowych obszarów leśnych w Europie. Na powierzchni niespełna dwóch hektarów rośnie około 300 zdeformowanych sosen zwyczajnych (Pinus sylvestris) – choć patrząc na ich niezwykły kształt, trudno nazwać je „zwyczajnymi”. Drzewa posadzono prawdopodobnie w latach 30. XX wieku. Skąd ich nietypowe, łukowate pnie? Istnieje wiele teorii – od tych fantastycznych, w których pojawiają się siły kosmiczne czy anomalie grawitacyjne, po wyjaśnienia czysto praktyczne. Najbardziej prawdopodobna hipoteza mówi, że kształt drzew był efektem celowego działania lokalnych rzemieślników, którzy formowali pnie, by uzyskać surowiec do stolarki lub szkutnictwa. Inna wersja wydarzeń łączy niezwykłą formę sosen z II wojną światową – młode drzewka miały zostać rozjechane przez czołgi, a następnie, podczas srogiej zimy, przymarzły do ziemi i wiosną odrosły w nietypowym kształcie. Do dziś jednak tajemnica Krzywego Lasu nie została w pełni rozwiązana, co tylko dodaje temu miejscu uroku i przyciąga kolejnych turystów oraz fotografów. Szlak kajakowy z Hańczy – przygoda dla miłośników wodnych wypraw Witaj na Suwalszczyźnie! Trudno będzie się tu nie zakochać – to region, w którym dzika przyroda, czyste wody i spokój północno-wschodniej Polski tworzą idealne warunki do wypoczynku. Rzeka Czarna Hańcza wypływa z Jeziora Hańcza – najgłębszego jeziora w Polsce (108,5 m) – i jest jedną z największych atrakcji regionu. Na rzece znajduje się popularny szlak kajakowy, który prowadzi malowniczymi meandrami, by następnie połączyć się z Kanałem Augustowskim – XIX-wiecznym zabytkiem hydrotechniki. Szlak ma długość około 85 km, a na jego pokonanie potrzeba zazwyczaj 4–6 dni spływu, w zależności od tempa i liczby przystanków. Widoki z perspektywy kajaka są wyjątkowe – piaszczyste dno, krystaliczna woda, otaczające rzekę lasy i łąki tworzą niepowtarzalny krajobraz. Po drodze można zobaczyć liczne gatunki ptaków wodnych, mijając zarówno dzikie odcinki rzeki, jak i malownicze wsie z tradycyjną architekturą. To jeden z tych spływów, które zapadają w pamięć na całe życie. Wąwóz Korzeniowy Dół – naturalny tunel lessowy pod Kazimierzem Dolnym Wąwóz Korzeniowy Dół znajduje się zaledwie 2 kilometry od Kazimierza Dolnego i jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów lessowych wąwozów drogowych w Polsce. Na początku był zwykłą wiejską drogą, jednak przez dziesięciolecia został stopniowo pogłębiany przez wodę spływającą po opadach oraz koła wozów przejeżdżających tędy w drodze do miasta. Na kształt wąwozu duży wpływ miało podłoże – bardzo żyzna, ale łatwo ulegająca erozji gleba lessowa – oraz rosnące wzdłuż traktu drzewa, które swoimi korzeniami wzmocniły ściany jaru, tworząc charakterystyczne, odsłonięte „rusztowanie”. Ten naturalny układ korzeni przypomina niekiedy fantastyczne korytarze, co nadaje miejscu wyjątkowy klimat. Dzięki specyficznym warunkom glebowym i mikroklimatycznym w wąwozie rośnie wiele gatunków roślin, zarówno leśnych, jak i związanych z siedliskami wilgotnymi. To sprawia, że Korzeniowy Dół jest atrakcyjny o każdej porze roku – latem daje przyjemny cień, a jesienią zachwyca kolorami liści kontrastującymi z jasnymi ścianami lessu. Pojezierze Drawskie – kraina czystych jezior, lasów i spokoju z dala od tłumów Jeśli jeziora i lasy to dla Ciebie idealne połączenie, na Pojezierzu Drawskim poczujesz się jak w raju. To region, w którym przyroda wciąż zachowała swój dziki i naturalny charakter, a tłumy są znacznie mniejsze niż na Mazurach. Powierzchnia lasów jest tu znacznie powyżej średniej krajowej, co czyni to miejsce idealnym dla miłośników ciszy, spokoju i kontaktu z naturą. Pojezierze Drawskie może pochwalić się aż 12 rezerwatami przyrody i 3 obszarami chronionego krajobrazu, które chronią unikalne gatunki roślin i zwierząt. Jeziora o krystalicznej wodzie są tu uważane za najpiękniejsze jeziora w Polsce, otoczone pagórkowatymi lasami, zachęcają do kąpieli, wędkowania i uprawiania sportów wodnych. To także raj dla rowerzystów – wytyczono tu ponad 20 zróżnicowanych szlaków rowerowych, prowadzących zarówno przez spokojne drogi leśne, jak i wzdłuż jezior, a nawet przez historyczne miasteczka z zachowaną zabytkową architekturą. Połączenie przyrody i kultury sprawia, że Pojezierze Drawskie jest idealne zarówno na aktywny urlop, jak i leniwe wakacje z dala od zgiełku. Podlaski Przełom Bugu – dzika ostoja ptaków i roślin na wschodnich rubieżach Polski Meandrujący Bug tworzy tu jeden z najbardziej malowniczych odcinków rzek w Polsce, nadając krajobrazowi dziki, naturalny charakter. Teren ten przyciąga niezwykłe bogactwo przyrody – aż 141 gatunków ptaków, w tym wiele rzadkich i chronionych, takich jak bielik, derkacz czy zimorodek, wybiera te okolice na miejsce gniazdowania. To także dom dla ponad 760 gatunków roślin, w tym roślin wodnych, bagiennych i łąkowych, które tworzą wyjątkowo zróżnicowany ekosystem. Podlaski Przełom Bugu, bo o nim mowa, to obszar o długości około 65 km w linii prostej i szerokości od 3 do 6 km. Park krajobrazowy obejmuje fragment doliny rzeki, w której zachowały się naturalne zakola, starorzecza i skarpy – elementy coraz rzadsze w europejskich rzekach przekształconych przez człowieka. Miejsce to jest prawdziwym rajem dla ornitologów, wędkarzy i miłośników kajakarstwa, a także dla wszystkich, którzy cenią spokój i bliski kontakt z przyrodą. Bug zachwyca tu o każdej porze roku – od wiosennych rozlewisk, przez letnie, pachnące ziołami łąki, po jesienne mgły snujące się nad wodą. Jezioro Turkusowe – wapienne klejnot Wyspy Wolin o barwie egzotycznych mórz Czy turkus musi być zarezerwowany dla egzotycznych mórz? Niekoniecznie – wystarczy odwiedzić Wyspę Wolin, by się o tym przekonać. Jezioro Turkusowe zachwyca intensywnym, mleczno-błękitnym odcieniem wody, który zawdzięcza rozpuszczonym związkom wapnia oraz białemu, wapiennemu dnu odbijającemu światło słoneczne. To stosunkowo młody akwen – ma zaledwie 71 lat. Powstał po tym, jak podziemna rzeka zalała wyrobisko dawnej kopalni kredy w Wapnicy. Efekt okazał się spektakularny: woda nabrała niemal tropikalnego koloru, który zmienia się w zależności od pogody i pory dnia – od jasnego błękitu po głęboki turkus. Jezioro położone jest na terenie Wolińskiego Parku Narodowego, otoczone lasem i ścieżkami spacerowymi, które prowadzą do punktów widokowych na zboczach. To popularne miejsce wśród fotografów i turystów szukających niezwykłych krajobrazów w Polsce. Kolorowe Jeziorka – mineralny cud Rudawskiego Parku Krajobrazowego Barwa wody potrafi zachwycać i zaskakiwać – a w Rudawskim Parku Krajobrazowym znajdziemy tego najlepszy dowód. Czekają tu na nas aż cztery niezwykłe jeziorka, z których każde ma swój własny, niepowtarzalny kolor: zielone, purpurowe, żółte i błękitne. Te malownicze akweny są pozostałością po dawnej kopalni pirytu, która działała tu w XIX i na początku XX wieku. Woda wypełniła wyrobiska po zakończeniu wydobycia, tworząc niezwykły krajobraz przypominający paletę malarza. Skąd tak intensywne barwy? To efekt obecności w wodzie i podłożu różnorodnych minerałów. Lista jest imponująca – znajdziemy tu m.in. miedź, żelazo, chalkopiryt, sfaleryt, galenę, boulangeryt, jamesonit, bournonit, chalkozyn, tetraedryt, limonit, syderyt, kalcyt, dolomit, wezuwian, zoizyt, pistacyt, fluoryt, ilmenit i tytanit. Każdy z nich wpływa na odcień wody, a ich połączenie sprawia, że jeziorka zmieniają kolor w zależności od pory roku, nasłonecznienia i warunków pogodowych. Dziś Kolorowe Jeziorka są jedną z największych atrakcji Dolnego Śląska, a wędrówka między nimi to nie tylko przygoda krajobrazowa, ale też podróż przez geologiczną historię regionu. Pielgrzymy – 300-milionowe granitowe kolosy Karkonoszy owiane legendami Nie, to nie są nowoczesne rzeźby. Wręcz przeciwnie – ich wiek szacuje się na około 300 milionów lat. Pielgrzymy to trzy monumentalne granitowe skały położone na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, uchodzące za jedną z najpiękniejszych grup skalnych w całych Karkonoszach. Te niezwykłe formacje mają nawet 25 metrów wysokości, a z ich szczytów rozciąga się malowniczy widok na Śnieżkę oraz okoliczne doliny. Powstały w wyniku procesów wietrzenia i erozji skał granitowych, które przez miliony lat były kształtowane przez wiatr, wodę i zmiany temperatur. Pielgrzymy fascynują nie tylko geologów, ale też turystów i fotografów – ich fantazyjne kształty przypominają niekiedy postacie czy mityczne stworzenia. W przeszłości skały te owiane były licznymi legendami, a niektórzy widzieli w nich symboliczne nawiązania do pielgrzymów wędrujących przez góry. Dziś prowadzi tu popularny szlak turystyczny z Przełęczy Karkonoskiej oraz z okolic Słonecznika, dzięki czemu można połączyć wizytę w Pielgrzymach z innymi atrakcjami Karkonoszy. Skały Rzędkowickie – wapienne królestwo wspinaczy na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Wapienne skały od zawsze przyciągają wspinaczy, a Skały Rzędkowickie są jednym z najpopularniejszych miejsc do uprawiania wspinaczki w Polsce. Nic dziwnego – ten imponujący masyw ciągnie się przez około 2 kilometry, osiągając miejscami nawet 30 metrów wysokości. Formacje te są niezwykle różnorodne pod względem kształtu i struktury – pełne wgłębień, szczelin, półek skalnych i grot, które powstały w wyniku wielowiekowego działania wiatru, wody oraz procesów krasowych charakterystycznych dla Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Oprócz walorów wspinaczkowych Skały Rzędkowickie mają także wartość krajobrazową i przyrodniczą. Otoczone są łąkami i lasami, a z ich szczytów rozpościerają się panoramiczne widoki na Jurę. W pobliżu znajdują się również ruiny zamku w Mirowie i Bobolicach, co czyni ten rejon doskonałym celem nie tylko dla wspinaczy, ale i dla turystów pieszych czy rowerowych. Jeziorak – najdłuższe jezioro w Polsce i literacka inspiracja Pana Samochodzika Najdłuższe jezioro w Polsce – Jeziorak, o imponującej długości 27,5 km – zachwyca zarówno miłośników żeglarstwa, jak i turystów szukających ciszy. Otoczone jest pięknymi lasami, a jego powierzchnię urozmaicają liczne wyspy, z których największa, Wielka Żuława, jest jedną z największych śródlądowych wysp Europy. Jeziorak ma także swoje miejsce w kulturze – to tutaj kultowy Pan Samochodzik, bohater serii książek Zbigniewa Nienackiego, poszukiwał skarbów zrabowanych podczas II wojny światowej. Sam autor odnalazł w tych okolicach inne skarby: spokój, malownicze krajobrazy i atmosferę, która stała się dla niego źródłem twórczej inspiracji. To jezioro oferuje znacznie więcej niż tylko piękne widoki – można tu żeglować, kajakować, wędkować lub odkrywać dzikie zatoczki idealne na kąpiel. Dzięki licznym przystaniom i szlakom wodnym Jeziorak jest świetnym miejscem zarówno na krótki weekendowy wypad, jak i na dłuższy urlop w rytmie slow. Królewski Głaz – lodowcowy wędrowiec i bohater lokalnych legend Chciałoby się powiedzieć – twardziel. Królewski Głaz, znajdujący się w okolicach Wyspy Chrząszczewskiej na Zalewie Kamieńskim, przybył w to miejsce… ze Szwecji – a właściwie z obszaru dzisiejszej Szwecji – około 14 tysięcy lat temu. Jego niezwykłą podróż umożliwił lądolód, który podczas ostatniego zlodowacenia przetransportował ogromny fragment skały przez setki kilometrów. Nazwa głazu wiąże się z legendą, według której Bolesław Krzywousty miał na nim stać, przyjmując defiladę swojego wojska. Choć dziś nie jest już tak imponujący jak w przeszłości, wciąż budzi zainteresowanie turystów i geologów. Niestety, w XIX wieku oderwano od niego znaczną część, wykorzystując materiał do budowy dróg, przez co głaz stracił część swojej pierwotnej masy i kształtu. Mimo to Królewski Głaz pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych głazów narzutowych w Polsce – świadkiem odległej historii geologicznej i nośnikiem lokalnych legend. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Grodzisko w Wodzisławiu Śląskim z bardzo długo historią. Nowe ustalenia archeologów
Narzędzia krzemienne sprzed 10 tys. lat odkryli archeolodzy na terenie Grodziska w Wodzisławiu Śląskim. Oznacza to, że historia tego miejsca sięga końca epoki lodowcowej. Fortyfikacje powstały jednak dopiero w IX wieku.
Spis treści: Dobra miejscówka od tysiącleci Znaleziska na Grodzisku Historia badań Grodziska Eksperci powrócili do badań Grodziska w Wodzisławiu Śląskim. Chcą uzyskać odpowiedź, kiedy powstał i jak funkcjonował gród. Wykopaliska koordynowane są przez Muzeum w Wodzisławiu Śląskim pod kierunkiem Adriana Podgórskiego. Dobra miejscówka od tysiącleci Jednym z nowych ustaleń jest to, że już około 10 tysięcy lat temu na terenie wodzisławskiego Grodziska pojawił się człowiek. Archeolodzy odkryli narzędzia krzemienne i półfabrykaty pochodzące z okresu końca epoki lodowcowej. Badania przeszłości wodzisławskiego Grodziska trwają przez cały rok. Jednak wakacje to najbardziej dogodny czas do prowadzenia prac wykopaliskowych. Dlatego od lipca do września zespół specjalistów odkrywa nową kartę najdawniejszej historii miasta. – Dziś wiemy, że gród istniał tu w IX wieku, co potwierdzają badania radiowęglowe, ale obecność człowieka stwierdzono tu już o wiele wcześniej, w okresie schyłkowego paleolitu i mezolitu – mówi Sławomir Kulpa, dyrektor Muzeum w Wodzisławiu Śląskim. Tak długa historia zasiedlenia związana jest ze specyficznym ukształtowaniem terenu. Stąd można było kontrolować okolicę, uprawiać rolę, hodować zwierzęta czy prowadzić polowania. – Nie wiemy, jak długo gród był zamieszkiwany. Na dzień dzisiejszy wydaje się, że nie był to zbyt długi okres. Nie znajdujemy potwierdzenia na użytkowanie tego miejsca w kolejnych wiekach. Ślady raczej sporadycznej obecności człowieka pochodzą dopiero z przełomu XV i XVI wieku oraz z czasów późniejszych – podkreśla Kulpa. Znaleziska na Grodzisku W tym sezonie archeolodzy otworzyli kilka wykopów we wschodniej i centralnej części majdanu. – Do tej pory udało się odkryć przede wszystkim obiekt związany z istniejącą tu zabudową naziemną. Pobrane zostały próbki do dalszych analiz laboratoryjnych. Ponadto znaleźliśmy fragmenty ceramiki, którą można datować wstępnie na IX i być może początek X wiek. Jest ona związana z pobytem w tym miejscu ludności słowiańskiej – opisuje Adrian Podgórski, kierownik badań. Przed rozpoczęciem wykopalisk badacze przeanalizowali dane pochodzące z lotniczego skanowania laserowego. To pozwoliło im uzyskać pełniejszy obraz mało czytelnej w terenie topografii. Sięgnięto też do źródeł historycznych, w tym kartograficznych. Okazało się, że obszar ten był wykorzystywany na przestrzeni stuleci w różnych sposób. Wiadomo, że oprócz istniejącego co najmniej od końca XVI w. młyna czy folwarku, na dość dużym terenie funkcjonowały stawy rybne, po których ślady są widoczne w postaci licznych grobli. Z kolei badania nieinwazyjne wykonane przed dr. Mirosława Furmanka z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego wskazały, że na majdanie dawnego grodu znajdują się starsze struktury ziemne. – Dlatego właśnie w tym miejscu prowadzone są wykopaliska – wyjaśnia Adrian Podgórski. Historia badań Grodziska Grodzisko znajduje się w kompleksie leśnym stanowiącym historyczną część obecnego Wodzisławia Śląskiego. Jego historię próbowali zgłębić już XIX-wieczni kronikarze i badacze. Wskazywano, że gród miał tu powstać za czasów księcia piastowskiego Władysława Hermana, czyli na przełomie XI i XII wieku. Zdaniem innych badaczy gród miał istnieć tutaj już w okresie panowania Bolesława Chrobrego i w 1241 roku miał być zniszczony przez wojska tatarskie. Jak było naprawdę? Zapewne pomocne będą w rozwikłaniu tej zagadki nowe badania. Źródło: Muzeum w Wodzisławiu Śląskim Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Przez osiem lat terroryzował Śląsk. Zabijał z nienawiści do kobiet
Wampir z Bytomia zapracował na swój pseudonim wyjątkową brutalnością, z jaką uśmiercał swoje ofiary. Seryjny morderca przez osiem lat siał postrach na ulicach śląskich miast. Żadna kobieta nie mogła czuć się bezpiecznie, a należy dodać, że szaleniec dopuszczał się także obrzydliwych zbrodni na dzieciach. Kim był Wampir z Bytomia? Co popychało go do zabijania? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Aresztowanie Marchwickiego nie zakończyło serii morderstw Nienawidził kobiet, bo w dzieciństwie doznał krzywdy Ofiary Wampira z Bytomia Wpadł przez romans Był okrutny i bezwzględny, a przy tym także inteligentny. Te cechy czyniły go wyjątkowo niebezpiecznym przestępcą. Wampir z Bytomia zaczął zabijać w 1974 roku. Zanim odpowiedział za pięć zabójstw, milicja przez osiem lat nie mogła wpaść na jego trop, mimo że jedną ze swoich ofiar zamordował dosłownie pod nosem stróżów prawa. Miał swoje zasady i doskonale wiedział, że przestrzeganie ich zapewni mu bezkarność. Gdyby nie wdał się w romans, być może zapisałby na swoim koncie znacznie więcej zbrodni. Aresztowanie Marchwickiego nie zakończyło serii morderstw Gdy 6 stycznia 1972 roku milicja aresztowała Zdzisława Marchwickiego, wówczas głównego podejrzanego w sprawie morderstw dokonywanych przez Wampira z Zagłębia, wydawało się, że kobiety będą mogły odetchnąć z ulgą. Seryjny morderca terroryzował Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie od listopada 1964 do marca 1970 roku, kiedy doszło do ostatniego morderstwa. Proces poszlakowy rozpoczął się 18 września 1974 roku. 28 lipca 1975 roku Sąd Wojewódzki w Katowicach uznał oskarżonego winnym zabójstwa 14 kobiet i usiłowania zabójstwa 6 kolejnych. Wymierzył Marchwickiemu najsurowszy wymiar kary. Wampir z Zagłębia oczekiwał na egzekucję w celi śmierci, ale to nie zakończyło serii brutalnych zbrodni. Początkowo milicja nie dopuszczała tego do świadomości, ale wkrótce, zanim Wampir został stracony, stało się jasne, że bestia ma naśladowcę. Załapano go dopiero osiem lat później. Zabójcą był Joachim Knychała. Co popchnęło go na ścieżkę zbrodni? Nienawidził kobiet, bo w dzieciństwie doznał krzywdy Joachim Knychała, przez media okrzyknięty Wampirem z Bytomia i Frankensteinem, urodził się 8 września 1952 roku w Bytomiu. Syn Polaka i Niemki nie miał łatwego startu. Knychała wychowywał się bez ojca. Zapracowana matka nie miała czasu, by opiekować się synem. Chłopiec przebywał pod opieką babki, która nie mogła wybaczyć córce związku z Polakiem. Kobieta o despotycznym charakterze nazywała wnuka „polskim bękartem” i znęcała się nad nim. Już wtedy zaczął żywić szczerą niechęć do kobiet, a wydarzenia, do których doszło, gdy Joachim miał osiemnaście lat, tylko ugruntowały w nim tę postawę. Miał zacząć jako nastolatek W 1970 roku ukończył górniczą zasadniczą szkołę zawodową i zatrudnił się w Kopalni Węgla Kamiennego „Julian” w Piekarach Śląskich. Gdy miał 19 lat, zaczęły się jego problemy z prawem. Knychała wraz z dwoma kolegami miał dopuścić się zbiorowego gwałtu na młodej dziewczynie. Nie przyznał się do winy. Przez cały czas utrzymywał, że jest wrabiany. Sąd nie zawierzył jego obronie. Wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności. Przez to wydarzenie, nienawiść do kobiet, którą wyniósł z rodzinnego domu, zaczęła w nim narastać. Na wolność wyszedł po odbyciu 16 miesięcy z zasądzonych 36. Znalazł pracę w kolejnej kopalni. Ożenił się, a kilka miesięcy później para doczekała się pierwszego dziecka. Wydawał się przykładnym mężem. Nikomu nie przyszło do głowy, że Knychała może być gwałcicielem i seryjnym mordercą. Ofiary Wampira z Bytomia Prawie rok przygotowywał się do pierwszej zbrodni. W tym czasie przeczesywał okolice Katowic, Chorzowa, Piekar Śląskich i Bytomia, szukając miejsc ustronnych, pozwalających szybko i dyskretnie oddalić się z miejsca zdarzenia. Pierwsza ofiara przeżyła 3 listopada 1974 roku, na klatce schodowej bytomskiego bloku na ulicy Wrocławskiej, napadł na 21-letnią Marię B. Uderzył ją młotkiem w tył głowy. Gdyby ofiara nie miała na sobie czapki, mogłaby nie przeżyć brutalnego ataku. Szczęśliwie dla niej, gruby materiał osłabił siłę uderzenia. Kobieta nie straciła przytomności. Podniosła alarm i w ten sposób spłoszyła napastnika. Niestety, niepowodzenie nie zniechęciło Knychały. Milicja nie podejrzewała wówczas, że Zdzisław Marchwicki ma naśladowcę. Sposób działania był bliźniaczo podobny, jednak ofiara przeżyła napaść. Podejrzewali, że to jednostkowy przypadek. Niestety, byli w błędzie. Druga ofiara nieświadomie ściągnęła na siebie tragedię Kolejną kobietę bestia zaatakowała niemal rok później, w Piekarach Śląskich. Tym razem Wampir z Bytomia zabił. 20 września 1975 roku Knychała wracał z drugiej zmiany w kopalni, gdy pod piwiarnią podeszła do niego bosa i zapłakana kobieta. Była nią 23-letnia Stefania M. Miała mu wyjaśnić, że pokłóciła się z chłopakiem i poprosić, by ten odprowadził ją do domu rodziców. Ten przystał na jej prośbę. Gdy upewnił się, że nie są przez nikogo obserwowani, wyciągnął siekierę ciesielską i wymierzył swojej ofierze cios. Ranną kobietę przeciągnął przez jezdnię, zgwałcił i porzucił. O zbrodnię oskarżono konkubenta ofiary, który w noc zabójstwa pokłócił się ze swoją partnerką. Dla milicji było to wygodne. Oskarżony miał przecież motyw. Nikt nie zadał sobie trudu sporządzenia portretu psychologicznego sprawcy. Całkowicie zignorowano fakt, że ciało ofiary nosiło oznaki przemocy seksualnej. Nie powołano grupy śledczej. Wampir z Bytomia poczuł się pewnie Sprawa zyskała medialny rozgłos. Gdy do Knychały dotarła wiadomość, że milicja jest pewna, że sprawca został ujęty, rozzuchwalił się. Kolejną ofiarę wybrał pół roku później. 11 kwietnia 1976 rok zaatakował w Bytomiu Helenę M. Ofiara przeżyła spotkanie z Wampirem, ale następna miała znacznie mniej szczęścia. A na kolejny atak nie trzeba było czekać długo. 6 maja w Chorzowie, po godzinie 22.00, w odległości zaledwie 50 metrów od swojego miejsca zamieszkania z rąk Knychały zginęła Mirosława S. Kobieta była głównym świadkiem w sprawie zabójstwa Jadwigi K., ostatniej ofiary Wampira z Zagłębia. Ciało znaleziono blisko linii tramwajowej numer 6. Rozebrana od pasa w dół kobieta zginęła w następstwie uderzenia tępym narzędziem w tył głowy. Tym razem milicja musiała wziąć pod uwagę, że Marchwicki może mieć naśladowcę. Wampir z Bytomia nie przestał zabijać Czy druga śmiertelna ofiara zaspokoiła w bestii żądzę krwi? Niestety nie. 30 października 1976 roku, w Bytomiu, zamordował 26-letnią Teresę R. Zbrodni dokonał w kamienicy na ulicy Rostka 21. Budynek mieścił się naprzeciwko komisariatu policji, niedaleko linii tramwajowej numer 6. 20 stycznia 1977 roku, w Siemianowicach Śląskich, Wampir napadł 20-letnią Barbarę R. Kobieta miała szczęście. Spodobała się szaleńcowi, więc by krew od razu nie zachlapała jej twarzy, nie uderzył jej za mocno. Później niedoszłego zabójcę spłoszył ojciec napadniętej. Tak jak poprzednie, także ta napaść miała miejsce blisko linii tramwajowej numer 6. Milicja była już pewna, że zabójstwa i napaści są ze sobą powiązane. Powołano grupę operacyjną, działającą pod kryptonimem Szóstka. Na podstawie zeznań Barbary R. sporządzono portret pamięciowy i manekina przedstawiającego napastnika. Milicja 7000 podejrzanych, ale Wampir nadal pozostawał nieuchwytny. Nie mógł powstrzymać się od zabijania Knychała zdawał sobie sprawę, że milicja dysponuje jego rysopisem. Skupił się na odgrywaniu roli przykładnego męża i ojca (w listopadzie 1977 roku urodziła się jego córka), ale nie wytrzymał długo bez zbrodni. Kolejny raz spróbował zabić 8 lutego 1978 roku w Bytomiu. Tym razem działał inaczej. Podczas libacji zaatakował scyzorykiem mocno upojoną Marię S. Kobieta, która spożywała z nim alkohol, przeżyła napaść. 5 miesięcy później, w Chorzowie, zaatakował dwie 15-latki. Ranne dziewczynki zdołały uciec. Kolejny raz obrał za cel dzieci już 23 czerwca. W lesie w Piekarach Śląskich zaatakował 11-letnią Halinkę S. i 10-letnią Kasię S. Starsze dziecko zginęło od razu. Kasia, mimo 27 ran tłuczonych głowy, przeżyła. Milicja odnalazła ją i jej martwą koleżankę następnego dnia. Powołana została druga grupa śledcza o kryptonimie Frankenstein. Milicja wypuściła go z rąk Po raz pierwszy zatrzymali Knychałę we wrześniu 1979 roku. Nie dość, że podobieństwo do portretu pamięciowego było niezaprzeczalne, to jedna z ofiar rozpoznała w nim swojego oprawcę. Teoretycznie, powinien trafić za kratki, jednak tak się nie stało. Dlaczego? Bo zapewnił sobie alibi. Gdy dochodziło do ataków, jego nazwisko widniało na kartach obecności w kopalni „Andaluzja”, gdzie pracował. Stróże prawa musieli go wypuścić. Wpadł przez romans Wampirowi zaczęły puszczać nerwy. 16 listopada 1979 roku, upojony alkoholem, zaatakował na ulicy kobietę z dzieckiem, ale to go nie pogrążyło. Sąd ukarał go jedynie za chuligański wybryk. Na jakiś czas przestał zabijać. Dopiero 8 maja 1982 roku dopuścił się kolejnej zbrodni. Tym razem ofiarą Wampira z Bytomia padła 17-letnia Bogusława L., szwagierka mordercy. Knychała miał z nią romans od 1979 roku. Zabił ją, ponieważ zagroziła, że wyjawi prawdę o nich jego żonie, a swojej siostrze. Podczas spaceru, uderzył ją w głowę kilofem, a następnie zgwałcił. Zbrodnię próbował upozorować na nieszczęśliwy wypadek. Przed Lekarzami pogotowia i milicjantami stwierdził, że kobieta miała upaść. Śledczy nie mieli jednak wątpliwości, że Knychała kłamie. Przyznał się do zbrodni Wampira z Bytomia aresztowano podczas pogrzebu jego ostatniej ofiary. Badanie wariografem potwierdziło, że zabił Bogusławę L. i zabijał w przeszłości. Wampir wreszcie wpadł w ręce stróżów prawa. Przyparty do muru, ze szczegółami opowiedział o zbrodniach, których dopuścił się w latach 70. Przyznał się do 5 zabójstw i 7 napaści. Skoro nie miał już nic do stracenia, mógł wyjawić więcej. Opowiedział śledczym o swoim dzieciństwie i nienawiści do kobiet. Wyjawił też, że inspirował się morderstwami popełnianymi przez Wampira z Zagłębia. 18 października 1983 roku rozpoczął się proces przed Sądem Wojewódzkim w Katowicach. Joachim Knychała został skazany na śmierć przez powieszenie. Sąd Najwyższy utrzymał wyrok w mocy. Wampira z Bytomia stracono 21 maja 1985 roku, w więzieniu na ulicy Montelupich w Krakowie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Cieszyn w obiektywie. Od malowniczych uliczek po kultowe plany zdjęciowe
Trzech braci spotkało się nad rzeką Olzą i z radości nazwali to miejsce Cieszynem. Dziś, ponad tysiąc lat później, to miasto na polsko-czeskiej granicy wciąż łączy ludzi – historię z teraźniejszością, urok z kulturą, a rzeczywistość z filmową magią.
W tym artykule: Miasto filmowych inspiracji Cieszyński set-jetting Festiwale i przeglądy filmowe Cieszyn, miasto na granicy polsko-czeskiej, to miejsce, które łączy w sobie historyczny urok, wyjątkową atmosferę i bogatą tradycję filmową. Jest jednym z najstarszych miast w Polsce, a jego historia sięga ponad tysiąca lat. Według legendy miasto zostało założone w 810 roku przez trzech braci: Bolka, Leszka i Cieszka, którzy po długiej podróży spotkali się nad brzegiem rzeki Olzy i z radości nazwali to miejsce Cieszynem. Dziś miasto o bogatej historii i kulturze, gdzie przeszłość harmonijnie splata się z teraźniejszością. Spacerując po jego ulicach, można poczuć ducha dawnych czasów, a liczne zabytki przypominają o jego burzliwej, ale i fascynującej przeszłości. Choć Cieszyn rzadko pojawia się na pierwszych stronach przewodników turystycznych, to w oczach reżyserów zyskuje miano jednego z najpiękniejszych dla opowieści filmowych. Miasto filmowych inspiracji Cieszyn, malowniczo położony nad rzeką Olzą, oferuje różnorodne scenerie: od romantycznych zakątków Cieszyńskiej Wenecji, przez zabytkowy Rynek z ratuszową wieżą, po industrialne przestrzenie i malownicze nabrzeża Olzy. Wzgórze Zamkowe z Rotundą św. Mikołaja, Wieżą Piastowską oraz ruinami Zamku Cieszyńskiego tworzy doskonałe tło dla produkcji historycznych i kostiumowych. Cieszyn to także miasto mostów – Most Przyjaźni i Most na Olzie łączą dwa światy: polski i czeski. Symbolizują one podział i jednocześnie porozumienie – temat często obecny w filmach o tożsamości i granicach. Nie można pominąć Teatru im. Adama Mickiewicza i czeskiego Teatru w Českým Těšínie, które niejednokrotnie były miejscem filmowych zdjęć, zarówno w polskich, jak i międzynarodowych produkcjach. Starówka z brukowanymi uliczkami, kamienicami i kawiarniami sprzyja opowieściom obyczajowym, romantycznym czy noir. Dla kontrastu, dawne fabryki i tereny przemysłowe nadają się idealnie do filmów ukazujących transformacje społeczne i technologiczne. A Cieszyńskie Browary Zamkowe to prawdziwy skarb dla miłośników piwa, którzy chcą poznać tajniki tradycyjnego browarnictwa w jednym z najstarszych browarów w Polsce. Działa on nieprzerwanie od 1846 roku. Cieszyn to również skarbnica historii – od Studni Trzech Braci, przez Muzeum Śląska Cieszyńskiego i Muzeum Drukarstwa, aż po Pałac Myśliwski Habsburgów. Każde z tych miejsc oferuje unikalne kadry, które mogą wzbogacić filmową narrację. Nie tylko klimat, ale i wielowarstwowa tożsamość miasta sprawiają, że Cieszyn staje się coraz częściej wybieranym planem filmowym – idealnym zarówno do opowieści o przeszłości, jak i nowoczesnych historii rozgrywających się na pograniczu rzeczywistości i fikcji. Cieszyński set-jetting W Cieszynie też kręcono filmy. Miasto stało się tłem dla wielu produkcji, w tym zarówno polskich, jak i zagranicznych. Filmowcy, korzystając z jego urokliwych lokalizacji, potrafili uchwycić atmosferę zarówno historyczną, jak i współczesną, tworząc niezapomniane kadry, które do dziś zachwycają widzów. W produkcji „Przypadek” (1981) Krzysztofa Kieślowskiego, Cieszyn stanowi tło dla kluczowych scen, ukazujących miasto w kontekście lat 80. i atmosfery ówczesnych zmian społecznych. Sam Andrzej Wajda pojawił się w Cieszynie za sprawą „Ziemi obiecanej” (1974). Miasto promowało się w produkcji dzięki Teatrowi im. Adama Mickiewicza, którego wnętrza zostały wykorzystane do nakręcenia scen teatralnych. Ten sam budynek pojawia się w „Modrzejewskiej” (1989) w reż. Jana Łomnickiego. Reżyserowany przez Artura Barona film „Wszystkie kobiety Mateusza” (2010) opowiada historię Mateusza Kłosa, artysty i kobieciarza, który po śmierci odwiedza w snach wszystkie kobiety, z którymi miał romans. Główny bohater filmu jest mieszkańcem Cieszyna. To właśnie tutaj nagrano większość scen. A sam reżyser – Artur Więcek – bardzo chwalił miasto za jego unikatowy klimat. Gdzie jeszcze można rozpoznać filmowy Cieszyn? Centrum miasta zmieniono na galicyjskie Kielce w filmie „Legiony” (2019) w reżyserii Dariusza Gajewskiego, a przy ul. Głębokiej kręcono scenę napadu na niemieckiego jubilera w firmie „Yuma” (2012) w reż. Piotr Mularuk. W realizacji pomagał czeski kaskader Pavel Myslik. Festiwale i przeglądy filmowe Cieszyn to nie tylko miasto pełne malowniczych widoków i historii, ale także centrum kulturalne, które tętni życiem, zwłaszcza podczas organizowanych festiwali i przeglądów filmowych. Zarówno polska, jak i czeska część miasta, odgrywają ważną rolę w promowaniu kina i sztuki filmowej, przyciągając twórców, artystów oraz miłośników filmu z różnych zakątków świata. Festiwal Filmowy „Kino na granicy” to jedno z najważniejszych wydarzeń filmowych w regionie, odbywające się równocześnie w polskim i czeskim Cieszynie. Zorganizowany z inicjatywy cieszyńskich instytucji kulturalnych, festiwal ma na celu zbliżenie kinomanów z obu krajów, promowanie filmów, które poruszają tematykę pogranicza, tożsamości oraz relacji między Polską a Czechami. Odbywają się tutaj również jarmarki, koncerty i wystawy. Zorganizowane są one przez instytucje kultury, jak Cieszyński Ośrodek Kultury „Dom Narodowy" i Teatr im. A. Mickiewicza w Cieszynie. Wśród nich można wymienić Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Bez Granic”. Odbywa się on od 1990 roku, prezentując spektakle z Polski i Czech, jak np. spektakl „Pozytywni”. Cieszyński Jarmark Piastowski to targi rękodzieła artystycznego, prezentujące lokalnych twórców. Cieszyński Przekładaniec – Festiwal, w którym pierwsze skrzypce grają cieszyńskie organizacje pozarządowe, z muzyką na żywo, jarmarkami i dniami otwartymi. Z kolei Festiwal Kultury Słowiańskiej Śląska Cieszyńskiego to impreza ukazująca bogactwo kultury słowiańskiej. Festiwale i przeglądy filmowe w Cieszynie stanowią doskonałą okazję do zanurzenia się w świat kina, zarówno dla profesjonalistów, jak i dla amatorów. To niezwykła szansa na spotkanie twórców, wymianę doświadczeń oraz poznanie najnowszych osiągnięć kinematografii. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem historii, kultury, czy po prostu chcesz spędzić czas w pięknym, malowniczym miejscu – Cieszyn ma coś do zaoferowania dla każdego. By poczuć filmowy klimat, czy po prostu poznać jego niezwykłą historię – miasto nie przestanie cię zaskakiwać. Polecam!
To będzie największe miasto w Polsce. Przebije stolicę aż pięciokrotnie
Największe miasto w Polsce ma powstać na południu kraju, a dokładnie na Śląsku. Z ponad 2-milionową populacją zostawi stolicę w tyle. Pod względem powierzchni przebije nawet Londyn.
W tym artykule: Największe miasto w Polsce powstanie na Śląsku? Metropolis, Silesia a może Nowe Katowice? Jakie jest największe miasto w Polsce? W mediach coraz głośniej mówi się o zmianach na administracyjnej mapie Polski. Śląsk pracuje nad ambitnym projektem utworzenia największej aglomeracji w kraju z populacją przekraczającą 2 miliony. Pod nazwą Metropolis połączyć się mają wszystkie miasta i gminy wchodzące w skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (GZM). Koncepcja, opracowana przez naukowców z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, cieszy się sporym poparciem lokalnych władz. Największe miasto w Polsce powstanie na Śląsku? Obejmująca obszar 2,5 tysiąca kilometrów kwadratowych – od Rudzińca na zachodzie do Dąbrowy Górniczej na wschodzie – Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia skupia aż 41 miast i gmin. Choć jest stosunkowo młodym organem administracyjnym (formalnie powstała w 2017 roku), od dłuższego czasu mówi się o głębszej integracji tych jednostek. Szczegółową koncepcję zmian dla GZM opracował kierowany przez prof. Tomasza Pietrzykowskiego zespół naukowców z Uniwersytetu Śląskiego. Celem projektu jest przekształcenie zamieszkującej przez 2,1 mln osób aglomeracji w jedno silne miasto. Realizacja tego projektu sprawiłaby, że Metropolis, bo tak brzmi robocza nazwa planowanego megamiasta, zyskałoby miano największego miasta w Polsce. Zarówno pod względem liczby ludności, jak i powierzchni, znacznie wyprzedziłoby Warszawę, która obecnie liczy 1,8 mln mieszkańców i zajmuje obszar 517 km kw. Co więcej, swoją skalą przewyższyłoby również Londyn, czyli jedną z największych metropolii Europy. Pomysł ten zyskał już poparcie kilku kluczowych włodarzy, w tym m.in. prezydenta Katowic. – Jedno miasto jako finałowy etap integracji wszystkich gmin Metropolii to moje marzenie – przyznał Marcin Krupa w rozmowie z „Gazetą Wyborczą”. Głównym celem supermiasta na Śląsku jest poprawa jakości życia mieszkańców poprzez efektywne zarządzanie zasobami lokalnymi. Projekt zakłada także przyciągnięcie inwestorów z całego świata, co przełożyłoby się na większe znaczenie regionu i nowe miejsca pracy. Według zapowiedzi Kazimierza Karolczaka, przewodniczącego GZM, planowane reformy nie zakładają zmian w funkcjonowaniu obecnych struktur samorządowych. – Nie zakładamy przekształcenia miast GZM w dzielnice, więc nadal będą miały swoich prezydentów i burmistrzów, a także rady miast. Chodzi natomiast o wprowadzenie pewnego podziału kompetencji oraz stworzenie gminy metropolitalnej realizującej wspomniane ponadlokalne zadania wyższego rzędu – zaznacza. Metropolis, Silesia a może Nowe Katowice? Kwestia nazwy największego miasta w Polsce pozostaje nadal otwarta. Wśród najczęściej wymienianych pojawiają się: Metropolis, Silesia, Nowe Katowice, Nowe Miasto Katowice. Ostateczną decyzję w tej sprawie podejmą mieszkańcy w drodze referendum. Warto zaznaczyć, że proces tworzenia megamiasta zostanie poprzedzony kampanią informacyjną, mającą na celu wyjaśnienie mieszkańcom założeń projektu oraz przekonanie wciąż niezdecydowanych prezydentów i burmistrzów miast do podjęcia takiej współpracy. Jakie jest największe miasto w Polsce? Zanim powstanie Metropolis, warto przyjrzeć się, jak dziś wygląda lista największych miast w Polsce. Biorąc pod uwagę liczbę ludności, bezapelacyjnym liderem jest Warszawa, w której żyje nieco ponad 1,8 mln mieszkańców. Na kolejnych miejscach plasują się: Kraków (790 tys.), Wrocław (669 tys.), Łódź (665 tys.) oraz Poznań (541 tys.). Kiedy skupimy się na powierzchni, sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Od niedawna na czele zestawienia znajduje się Gdańsk (683 km kw.), który wyprzedza dotychczasowego lidera, czyli Warszawę o ponad 100 km kw. Przypomnijmy, że w lipcu 2023 r. w wyniku zmian przepisów nasz kraj powiększył się o część Morza Bałtyckiego, na czym skorzystała stolica Pomorza. Podium największych miast Polski pod względem powierzchni wieńczy Gdynia (391 km kw.). Źródła: businessinsider.com.pl; infogzm.metropoliagzm.pl; National Geographic Traveler Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Zamek Olsztyn był potężnym orlim gniazdem. Do dziś zachowały się tylko ruiny niegdysiejszej twierdzy
Zamek Olsztyn jest wymieniany wśród największych atrakcji Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Nic dziwnego. Malownicze ruiny, górujące nad miasteczkiem pod Częstochową, idealnie wpisują się w skalisty krajobraz tego obszaru. Gdzie znajduje się zamek Olsztyn? Jaka jest historia potężnej warowni? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się zamek Olsztyn? Jak wyglądał zamek w Olsztynie? Historia zamku Olsztyn Zwiedzanie zamku w Olsztynie koło Częstochowy Zamek w Olsztynie koło Częstochowy znosi się na skalnym wzgórzu, które było świadkiem wielu dziejowych wydarzeń. Historia tego miejsca zaczyna się w XIII wieku. W czasie panowania Kazimierza Wielkiego została rozbudowana i włączona do systemu obrony Małopolski. W XVII stuleciu zaczął podupadać, a dzieła zniszczenia dopełnili Szwedzi, gdy najechali Rzeczpospolitą. Gdzie znajduje się zamek Olsztyn? Ruiny zamku w Olsztynie wznoszą się w malowniczym obszarze Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Położone w województwie śląskim miasto Olsztyn (powiat częstochowski) jest oddalone od Częstochowy o około piętnaście kilometrów. Jak wyglądał zamek w Olsztynie? Dziś po potężnej warowni zostały już tylko malownicze ruiny, pięknie wpisujące się w krajobraz tworzony przez jurajskie wapienie. Monumentalny obiekt nawet teraz imponuje swoim ogromem. Warto jednak podkreślić, że w czasach swojej świetności był znacznie większy. Zamek górny Na zamek górny składał się mierzący około 35 metrów stołp, zabudowania mieszkalne (dwa trzykondygnacyjne budynki i tzw. dom gotycki), dwa dziedzińce i cysterna z wodą. Wysoka wieża pełniła przede wszystkim funkcję obserwacyjną i obronną, ale nie tylko. Na najniższych poziomach trzymano więźniów, którzy w lochach mieli umrzeć śmiercią głodową. Do warowni prowadziła brama zlokalizowana po południowo-wschodniej stronie zamku górnego. Do dziś zachowały się jedynie fundamenty trzech filarów mostowych. Zamek dolny Zamek dolny znajdował się na wschód od górnego. Znajdowała się tam baszta, dziś znana jako Baszta Studzienna. Obiekt ten pełnił trzy funkcje: mieszkalną, gospodarczą i obronną. Do baszty przylegał dziedziniec z placem gospodarczym. Całość była otoczona murem o grubości ok. 200 cm. Podzamcze Na obszarze wysuniętego na południe podzamcza funkcjonowała między innymi zamkowa kuźnia. Odkryto tam także pozostałości dymarek, czyli dawnych pieców hutniczych. Na końcu podzamcza znalazła się niezbyt wysoka czworoboczna wieża. Tym co czyni ten obiekt wyjątkowym, jest grubość jego murów, dochodząca do 450 cm. Całość otaczał masywny mur obwodowy. Obok wieży znajdowała się brama, która była wykorzystywana do celów gospodarczych. Historia zamku Olsztyn Zamek Olsztyn był elementem tzw. Orlich Gniazd – systemu królewskich i prywatnych warowni i strażnic, broniących Małopolski przed Luksemburgami. System obronny składał się z 13 zamków królewskich, wspieranych przez 27 zamków prywatnych (na tej liście znajdował się między innymi zamek Tenczyn) i przez strażnice. Należy jednak podkreślić, że historia zamku Olsztyn sięga czasów przed władaniem Kazimierza Wielkiego. Pierwsze wzmianki o zamku Olsztyn Po raz pierwszy zamek Olsztyn (wówczas jeszcze zamek w Przemiłowicach) został wymieniony w 1306 roku, w aktach drugiego procesu Jana Muskaty, wytoczonego mu przez Jakuba Śliwę, arcybiskupa gnieźnieńskiego. Należy jednak podkreślić, że zamek istniał wcześniej, bo sam wspomniany dokument dotyczy wydarzeń datowanych na 1294 rok. Zamek Olsztyn w XIV wieku Potężna twierdza od początku wyróżniała się wybitnymi walorami obronnymi. W XIV stuleciu król Kazimierz Wielki zadecydował o jej rozbudowie, czyniąc zamek jednym z kluczowych elementów obronnych na śląsko-małopolskim pograniczu. W 1370 roku Władysław Opolczyk otrzymał ziemię wieluńską wraz z Olsztynem w lenno od Ludwika Węgierskiego. Do Korony zamek powrócił w 1391 roku, gdy Władysław Jagiełło zarządził oblężenie twierdzy. Służący królowi Spytek z Melsztyna zdobył ją w siedem dni. Zamek Olsztyn w XV wieku W następnym stuleciu do zamku głównego dobudowano dolny zamek. Warownia odegrała wówczas istotną rolę obronną. Stacjonujące tam oddziały skutecznie odpierały ataki prowadzone ze strony Śląska. Zamek Olsztyn w XVI wieku W 1552 roku miasto Olsztyn (prawa miejskie nadał Kazimierz Jagiellończyk, w 1488 roku) uzyskało przywilej na jarmarki i targi. Należy jednak podkreślić, że osada pod Częstochową nigdy nie odegrała ważnej roli. Główną przyczyną takiego stanu były nieurodzajne gleby, które nie wydawały obfitych plonów. W 1587 roku zamek był oblegany przez wojska Maksymiliana III. Na czele załogi stał Kasper Karliński, starosta olsztyński. Ludzie arcyksięcia uprowadzili syna dowódcy i wystawili go na pierwszą linię ognia. Chłopiec zginął, a twierdza została uszkodzona, ale obrona powiodła się. Upadek zamku Olsztyn Kolejny starosta olsztyński, Joachim Ociecki, zarządził odbudowę zamku. Gdy w 1613 roku obowiązki po nim przejął Mikołaj Wolski, warownia powoli zaczęła popadać w zapomnienie. Dla nowego starosty priorytetem było utrzymanie rezydencji w Krzepicach. W październiku 1655 roku Olsztyn został zaatakowany przez wyprawiające się na Częstochowę siły szwedzkie. Miasto zostało spalone, a zamek – zdobyty i zrujnowany. Po zakończeniu wojny nie nadawał się już do użytkowania. Gdy w 1722 roku rozpoczęła się budowa kościoła parafialnego, z dolnych partii niegdyś wspaniałej warowni zaczęto pozyskiwać budulec. Tak samo w XIX wieku postępowali chłopi. W rezultacie zamek Olsztyn stał się ruiną. Zwiedzanie zamku w Olsztynie koło Częstochowy Ruiny zamku w Olsztynie są udostępnione dla zwiedzających. Brama prowadząca do warowni jest zlokalizowana przy ulicy Zamkowej. Stamtąd należy udać się w prawo, do Wieży Sołtysiej, otwierającej podzamcze. Tam znajduje się brama gospodarcza, prowadząca do wieży, na której znajduje się platforma widokowa. Roztacza się stamtąd panorama na rezerwat „Sokole Góry” i wspaniałe jurajskie ostańce. Dalej trasa zwiedzania prowadzi częścią gospodarczą w kierunku północnym. Stamtąd dociera się do ruin zamku dolnego, gdzie zachowało się wejście do znajdującej się pod zamkiem górnym pieczary. Dalej trasa prowadzi na wschód, pod pozostałości dawnej bramy głównej. Kierując się na zachód, dotrze się do wyjścia głównego. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Awanturnik na piastowskim tronie. Bolesław Rogatka zastawił własne ziemie, by mieć za co walczyć z braćmi
Był czarną owcą pobożnej rodziny Piastów śląskich. Mordował poddanych, porwał z klasztoru własną siostrę, by wydać ją za mąż w celu potwierdzenia sojuszu. Tak dał się we znaki Kościołowi, iż sam papież zagroził, że zwoła przeciwko niemu krucjatę. Bolesław Rogatka, syn Henryka II Pobożnego i wnuk świętej Jadwigi, wydawał się być diabłem wcielonym.
W tym artykule: Bolesław Rogatka – początki panowania Pierwsze konflikty Podział władzy Bolesław II Rogatka zastawia swoje ziemie Brutalność Rogatki Konflikt z Kościołem Książę Bolesław II Rogatka prywatnie Urodził się prawdopodobnie w 1224 roku. Prawdopodobnie, ponieważ data narodzin Bolesława II zwanego Rogatką nie jest pewna. Część historyków woli zawrzeć ją w przedziale 1220–1225. Jego rodzicami byli: Henryk II zwany przez potomnych Pobożnym, książę śląski, krakowski i wielkopolski. Znakomity polityk i władca, który przeciwstawił się nawale mongolskiej, oddając za to życie; Anna Przemyślidka, córka króla Czech Przemysława Otokara I. Fundatorka kościołów i dobrodziejka zakonów. W dodatku babką przyszłego władcy była święta Jadwiga Śląska. Jakby na to nie patrzeć, Bolesława Rogatkę z każdej strony otaczały osoby oddane wierze. I chyba ta cała religijność i praktyki, które miały uczynić z Bolesława pobożnego człowieka, przyniosły odwrotny skutek. Bo ten śląski książę, któremu kazano obmywać twarz wodą po myciu nóg wiekowych zakonnic, pozostawił po sobie legendę jednego z najbrutalniejszych władców polskich. Bolesław Rogatka – początki panowania Bolesław II Rogatka zyskał władzę nad ojcowskimi ziemiami 9 kwietnia 1241 roku. Znamy dokładną datę, ponieważ jest to jednocześnie data bitwy pod Legnicą i śmierci Henryka II Pobożnego. Bolesław miał wówczas około 17 lat. To czyniło go zdolnym do samodzielnego władania odziedziczonym terytorium. Miał jednak niewiele młodszego brata – Mieszka lubuskiego – który również mógł starać się o tron. Ten konkurent szybko odpadł, ponieważ Mieszko zmarł zaledwie rok po śmierci ojca. Henryk II Pobożny odchodząc z tego świata pozostawił po sobie znaczne terytorium i całkiem nieźle zaopatrzony skarbiec. Dziedzictwo obejmowało Dolny Śląsk, większość Wielkopolski i ziemię krakowską. Ale radość z objęcia w posiadanie takich ziem nie trwała długo. Pierwsze konflikty Już kilka miesięcy po objęciu przez Rogatkę władzy, w lipcu 1241 roku, pojawił się nowy pretendent do tronu krakowskiego – Konrad mazowiecki. Wojna nie była jeszcze przesądzona, gdyż krakowski wojewoda, Klemens z Ruszczy, zorganizował skuteczny opór przeciwko księciu mazowieckiemu. Rogatka zignorował zagrożenie, co sprawiło, że tron krakowski zajął Bolesław V Wstydliwy. Wielkopolska też się wyłamała spod władzy Rogatki. Na wieść o klęsce legnickiej, książęta wielkopolscy, Przemysł I i Bolesław Pobożny, postanowili odzyskać dzielnicę należącą niegdyś do ich ojca, Władysława Odonica. Poparło ich wielkopolskie rycerstwo i możni. Jednak tym razem Bolesław postanowił nie ustępować bez walki. Początkowo wydawało się, że zdoła utrzymać północno-zachodnią część tej dzielnicy z Santokiem i Międzyrzeczem. Jednak nieustępliwość synów Odonica oraz narastające problemy rodzinne spowodowały, że w 1247 roku Bolesław musiał ostatecznie zrezygnować z tych ziem. Podział władzy Gdy młodsi bracia Bolesława II weszli w wiek dojrzały, zaczęli upominać się o przynależne im wpływy i władzę. Juniorzy doprowadzili nawet do tego, że Bolesław Rogatka został uwięziony w wieży legnickiej. W 1247 roku sytuacja wymusiła na nim konieczność podzielenia się władzą z młodszym bratem Henrykiem III. Jednak współrządy nie układały się dobrze i rok później Bolesław zdecydował o podziale ojcowizny na dwie części: legnicko-głogowsko-lubuską, którą obrał za swoją siedzibę, wrocławską, w której miał rządzić Henryk III. Bolesław II Rogatka zastawia swoje ziemie Rogatka miał liczne zatargi z wrocławskimi możnymi, którzy otwarcie się mu sprzeciwiali. Sądził, że młodszy brat również nie poradzi sobie z poddanymi, a terytorium wróci w jego ręce. Postawił na Legnicę m.in. ze względu na złoto znajdywane w rzekach Kaczawie i Wierzbiaku. To złoto potrzebne mu było do tworzenia najemnej armii. Ale skarbiec był pusty, a złota w rzekach nie było wystarczająco dużo, by zaspokoić potrzeby księcia. Aby otrzymać wsparcie wojsk zaciężnych z Niemiec, oddał arcybiskupowi magdeburskiemu połowę ziemi lubuskiej. Miała ona ogromne znaczenie strategiczne, gdyż strzegła przeprawy przez Odrę. Rogatka nie zdołał jej wykupić. W rękach Niemców znalazła się zresztą wkrótce i druga część ziemi, nazywana „kluczem królestwa polskiego”. Brutalność Rogatki W trakcie próby odbicia Wrocławia z rąk młodszego brata Henryka III Białego, wojska Bolesława dopuściły się wyjątkowo brutalnego aktu. Zapędziło do kościoła 500 sprzyjających Henrykowi III mieszczan i podłożyło ogień. Toczone przez Rogatkę wojny były kosztowne i wpędziły władcę w ogromne długi. Książę sprzedał wszystko, co posiadał. Nawet swojego konia. Wędrował po kraju pieszo z grajkiem Surianem. Aby uniknąć dalszej kompromitacji, Henryk Biały pojmał brata, przegonił najemników i osadził Bolesława w Legnicy. Pomimo tego Bolesław nie zaprzestał walki i kontynuował spór, aż Wrocław został przejęty przez kolejnego brata, Konrada głogowskiego. Konflikt z Kościołem Nie mając już funduszy, Rogatka sięgnął do kiesy kościelnej. Porwał biskupa wrocławskiego Tomasza, który wcześniej był mediatorem między skłóconymi braćmi. Zajął jego majątek, a duchownego uwięził w ciemnej celi. Za ten czyn papież Aleksander IV obłożył go klątwą, co jednak nie zrobiło wrażenia na władcy. Bolesław wymusił na biskupie zmianę dziesięcin snopowych na pieniężne, w wysokości dwóch tysięcy grzywien srebra z majątku kościelnego. Dwaj duchowni porwani przy okazji musieli oddać pieniądze i czerwone sukna, aby się uwolnić. Bolesław rozpuszczał plotki, że za porwaniem stoją jego bracia. Jednak niezbyt długo cieszył się uzyskanymi pieniędzmi. Wkrótce po uwolnieniu biskupa Tomasza, Bolesław zaprosił do siebie Konrada z zamiarem jego uwięzienia. Jednak Konrad okazał się sprytniejszy i to Bolesław skończył w niewoli, tracąc wszystkie wyłudzone od duchownego pieniądze. Papież obawiając się, że inni władcy mogą pójść w ślady buntowniczego księcia i zagarnąć kościelne majątki, nawoływał do krucjaty przeciwko Bolesławowi. Mimo to Bolesław pozostał nieugięty. Dopiero dzięki interwencji matki, która wysłała do niego słynnego z elokwencji franciszkanina Bertolda z Regensburga, Bolesław zdecydował się załagodzić konflikt. Wydał dokument, w którym przyznał się do swoich win. Książę Bolesław II Rogatka prywatnie Z zapisów kronikarzy wyłania się obraz człowieka okrutnego, nieustępliwego i skupionego na sobie. Niedługo po śmierci ojca Rogatka zorganizował pierwszy na ziemiach polskich turniej rycerski. Nie pożegnał się z umierającą w 1265 r. matką. Nie wziął też udziału w uroczystościach kanonizacji babki w roku 1268 r. Groby królów Polski. Gdzie spoczywają polscy władcy? Kiedy myślimy o grobach polskich królów, pierwsze skojarzenie to zapewne okazałe sarkofagi w katedrze na Wawelu. Królewskie pochówki znajdują się jednak również w innych polskich miastach... Dwukrotnie stawał na ślubnym kobiercu. Pierwsza żona, księżna Anhaltu, zmarła po 17 latach nieudanego małżeństwa. Kolejna – Eufemia – była tak głęboko nieszczęśliwa z Bolesławem, że uciekła od niego pieszo na rodzinne Pomorze. Książę Bolesław II Rogatka mówił szybko i niewyraźnie. Wydawał wyroki bez namysłu, co wywoływało powszechne zgorszenie. Po nieudanej próbie zdobycia Wielkopolski, aby ułagodzić Przemysła I i zawrzeć z nim sojusz, wydał za niego swoją siostrę. Nie byłoby to tak kontrowersyjne, gdyby nie fakt, że Elżbieta była wówczas zakonnicą w Trzebnicy. Lubował się też w niewybrednych, wyjątkowo brutalnych żartach. Czasami dla zabawy Rogatka ścinał przypadkowych przechodniów. Pewnego razu jego nadworny błazen, który zbyt mocno z niego drwił, został skazany na śmierć. Kat położył jego głowę na pniu i, ku radości tłumu, zamiast topora opuścił na jego kark pęto kiełbasy. Błazen nie zrozumiał jednak tego żartu. W ogóle się nie poruszył, a po bliższym przyjrzeniu się okazało się, że umarł ze strachu. Książę skomentował to, mówiąc, że brakowało mu poczucia humoru. Bolesław II Rogatka zmarł 26 grudnia 1278 roku. Został pochowany w kościele dominikanów w Legnicy. Awanturniczego księcia upamiętnia renesansowa płaskorzeźba, umieszczona w portalu bramy wjazdowej Zamku Piastów Śląskich w Brzegu. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Księżna Jadwiga Śląska z Andechs jest czczona jako patronka Polski. Przewidziała śmierć swoich dwóch synów
Św. Jadwiga z Andechs, znana również jako św. Jadwiga Śląska zasłynęła ze swojej pobożności i licznych fundacji na rzecz Kościoła. Niektóre przejawy religijności księżnej budziły jednak zdziwienie nawet wśród duchowieństwa, a do tego jeszcze… negatywnie wpływały na jej relacje z synową.
W tym artykule: Fundatorka klasztorów i szpitali Jadwiga Śląska jako opiekunka ubogich Gorsząca pobożność Księżna, która potrafiła godzić Śmierć w opinii świętości Polska może się poszczycić dwiema władczyniami o imieniu Jadwiga, które zostały wyniesione na ołtarze. Bardziej znana jest bez wątpienia Jadwiga Andegaweńska, królowa Polski i żona króla Władysława II Jagiełły, którą w 1997 r. kanonizował papież Jan Paweł II w czasie mszy na krakowskich błoniach. Warto jednak pamiętać, że już w XIII wieku godności świętej dostąpiła Jadwiga z Andechs, żona księcia wrocławskiego i krakowskiego Henryka I Brodatego. Pobożna władczyni zapisała się w dziejach Śląska m.in. jako fundatorka kilkunastu kościołów, klasztoru cysterek w Trzebnicy i szpitala dla trędowatych w Środzie Śląskiej. Chociaż sama nigdy nie złożyła ślubów zakonnych, przez wiele lat żyła ze swoim mężem w celibacie, a ascetyczny tryb życia, który wiodła, budził jednocześnie podziw i… zgorszenie. Fundatorka klasztorów i szpitali Jadwiga Śląska przyszła na świat między 1174 a 1180 r. jako córka księcia Andechs i Meranii Bertolda IV i hrabianki Agnieszki von Rochlitz z dynastii Wettynów. Miała siedmioro rodzeństwa – księcia Meranii Ottona I, margrabiego Istrii Henryka, biskupa Bambergu Ekberta, arcybiskupa Kalocsy i patriarchę Akwilei Bertolda, Gertrudę, żonę króla Węgier Andrzeja II, Agnieszkę, żonę króla Francji Filipa II Augusta, oraz Matyldę, przełożoną klasztoru w Kitzingen. Dzieciństwo spędziła w klasztorze w Kitzingen koło Würzburga, w którym otrzymała staranne wykształcenie. Za wychowanie księżniczki odpowiadała przede wszystkim mniszka Petrussa (Petrissa), która została następnie pierwszą przełożoną założonego przez Jadwigę i jej męża klasztoru cysterek w Trzebnicy. Być może to właśnie Jadwigi dotyczyła wzmianka o zaręczynach niewymienionej z imienia córki Bertolda IV z Toljenem Nemaniczem, synem księcia Zahumla Mirosława, które zaaranżował 27 lipca 1189 r. cesarz Fryderyk Barbarossa, przeprawiając się przez Serbię w czasie III wyprawy krzyżowej. Zaplanowany na 24 kwietnia 1190 r. ślub pary ostatecznie się jednak nie odbył, a już między 1190 a 1192 r. Jadwiga została wydana za mąż za Henryka, syna księcia śląskiego Bolesława I Wysokiego (późniejszego księcia Henryka I Brodatego). Według żywotu św. Jadwigi małżeństwo to zostało zawarte, kiedy księżniczka miała 12 lat, a kiedy miała 13 lat i trzynaście tygodni wydała na świat pierwszego potomka. Ze związku Henryka i Jadwigi pochodziło siedmioro dzieci: Bolesław, Konrad Kędzierzawy, Henryk II Pobożny, Agnieszka, Zofia, Gertruda i nieznany z imienia syn, który być może nosił imię Władysław. Tajemnicza babka Łokietka. Mąż miał ją przywieźć z wyprawy krzyżowej Nosiła nietypowe wówczas imię, wydawała unikatową pieczęć, a według przekazów kronikarskich pochodziła aż z dalekiej Bułgarii. Historia księżnej opolsko-raciborskiej Wioli od lat fasc... Jadwiga Śląska jako opiekunka ubogich W 1201 r. mąż Jadwigi został księciem wrocławskim po śmierci swojego ojca Bolesława I Wysokiego. Rok później małżonkowie wspólnie ufundowali klasztor w Trzebnicy, do którego 13 stycznia 1203 r. przybyły cysterki z Bambergu. Budowa zespołu klasztornego z kościołem trwała do 1219 r. i – jak pisał Jan Długosz – w czasie trwania prac „księżna św. Jadwiga nie pozwalała wykonywać wyroku na żadnym złoczyńcy, splamionym jakąkolwiek zbrodnią, a skazanym na karę śmierci przez księcia Henryka lub jego urzędników i sędziów”. Mieli oni odpokutować swoje winy, angażując się w pracę przy budowie trzebnickiej świątyni. W 1212 r. do klasztoru tego wstąpiła najmłodsza córka Jadwigi Gertruda, która po śmierci mniszki Petrussy została jego przełożoną. Księżna zorganizowała również wędrowny szpital dla ubogich, a także ufundowała kilkanaście kościołów parafialnych, szpital Świętego Ducha we Wrocławiu oraz szpital dla trędowatych w Środzie Śląskiej. Kiedy zaś w latach 1221–1222 na Śląsku doszło do powodzi, a następnie klęski głodu, doprowadziła do obniżenia danin w swych dobrach, aby ulżyć cierpiącej ludności. Gorsząca pobożność Po narodzinach najmłodszego syna Jadwiga postanowiła żyć w celibacie, do którego udało jej się również namówić męża. W 1209 r. we Wrocławiu małżonkowie złożyli śluby czystości przed biskupem Wawrzyńcem, po których Henryk zapuścił brodę, zyskując wśród poddanych przydomek Brodatego. Już kilka lat wcześniej księżna zaczęła wieść ascetyczny tryb życia – stosowała surowe posty, spała na gołych deskach, unikała wytwornych strojów i chodziła boso niezależnie od pogody. Asceza Jadwigi wywoływała niepokój nawet wśród śląskiego duchowieństwa. Jak głosi legenda, kiedy spowiednik doradził jej, aby nosiła buty przynajmniej w czasie największych mrozów, księżna dostosowała się do prośby… nosząc ze sobą buty przywieszone na sznurku. Chociaż synowa Jadwigi Anna Przemyślidka, żona Henryka II Pobożnego, także była znana ze swojej pobożności i ufundowała kilka śląskich klasztorów, stosunki między księżnymi nie układały się najlepiej. W trosce o zbawienie syna i synowej Jadwiga miała narzucać małżonkom, kiedy mogą ze sobą współżyć, a kiedy nie, oraz wtrącać się do wychowania ich dzieci. W legendzie obrazowej o św. Jadwidze można zobaczyć następującą scenę: żona Henryka I Brodatego kąpie swojego wnuka Bolesława (późniejszego księcia Bolesława Rogatkę) w wodzie, w której wcześniej obmywały swoje nogi mniszki, a przerażona księżna Anna zakrywa twarz rękoma. Zapewne to dzięki staraniom Jadwigi jej wnuczki Elżbieta, Agnieszka i Jadwiga zostały oddane na wychowanie do trzebnickiego klasztoru, a następnie – już po jej śmierci – dwie ostatnie złożyły śluby zakonne. Księżna, która potrafiła godzić Księżna nie angażowała się mocno w sprawy polityczne, chociaż niejednokrotnie zdarzało jej się łagodzić rodzinne spory. Kiedy w czasie wiecu w Spytkowicach w 1229 r. Henryk Brodaty został pojmany i uwięziony w Płocku przez księcia Konrada Mazowieckiego, z którym rywalizował o władzę w dzielnicy krakowskiej, Jadwiga przybyła do Płocka jako mediatorka pomiędzy mężem i jego kuzynem. „W jej obecności bowiem książę Mazowsza Konrad zaniechał wszelkiej zawziętości, jaką pałał, i jakby zwyciężony i ogarnięty jakimś strachem, przyrzekł spełnić wszystkie jej życzenia i prośby” – opisywał to zdarzenie dwa wieki później Jan Długosz w swoich „Rocznikach, czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego”. Ostatecznie książę wrocławski odzyskał wolność za cenę rezygnacji z ubiegania się o władzę w Krakowie. Po roku uzyskał jednak od papieża Grzegorza IX zwolnienie od zawartej pod przymusem przysięgi i już w 1231 r. zajął ziemię krakowską. Jadwiga podchodziła zapewne z rezerwą do planów męża, który dążył do zjednoczenia państwa polskiego i – jak głosi „Kronika polsko-śląska” – liczył na to, że w niedalekiej przyszłości jego syn zdobędzie królewską koronę. Z całą pewnością zaś ogromnym ciosem była dla niej klątwa, którą na początku 1238 r. biskup wrocławski Tomasz I obłożył Henryka I Brodatego za zniszczenie dóbr kościelnych. Wyklęty władca zmarł 19 marca 1238 r. w zamku w Krośnie Odrzańskim. Jadwiga nie zgodziła się odwiedzić objętego anatemą małżonka, kiedy, leżąc na łożu śmierci, zabiegał o spotkanie. Nie przybyła też na jego pogrzeb, a nawet karciła zakonnice za to, że nie umieją pohamować rozpaczy po śmierci księcia. Po owdowieniu (według innej wersji jeszcze za życia męża) zamieszkała na stałe w klasztorze w Trzebnicy, lecz nigdy nie zdecydowała się na przyjęcie ślubów zakonnych. Śmierć w opinii świętości Los okrutnie doświadczył Jadwigę, ponieważ przeżyła sześcioro swoich dzieci. Jej najstarszy syn Bolesław zmarł między 1206 a 1208 r., a w 1213 r. młodszy Konrad zmarł w wyniku nieszczęśliwego wypadku na polowaniu. Śmierć syna, którą Jadwiga ponoć przeczuła, zbiegła się zresztą w czasie tragicznym zgonem jej siostry, królowej Węgier Gertrudy, zamordowanej przez grupę węgierskich magnatów. W młodym wieku zmarły też córki księżnej Agnieszka i Zofia, a także jej najmłodszy syn, którego rodzice zaręczyli z Agnieszką, córką króla Czech Przemysła Ottokara I. Pod koniec życia przyszło jej się zaś zmierzyć z kolejnym dramatem, czyli tragiczną śmiercią syna Henryka II Pobożnego w bitwie z Tatarami pod Legnicą 9 kwietnia 1241 r. Jadwiga znalazła schronienie na czas bitwy w zamku w Krośnie Odrzańskim i to właśnie tam zastała ją tragiczna wiadomość. Według żywotu św. Jadwigi już dwa dni przed przybyciem gońca z Legnicy księżna powiedziała do jednej z mniszek: „Demundis, chcę ci powiedzieć, że straciłam syna. Mój jedyny syn uleciał ode mnie jak ptak i nigdy na tym świecie już go nie ujrzę”. Księżna Jadwiga z Andechs zmarła 14 października 1243 r. w Trzebnicy i została pochowana w trzebnickim kościele klasztornym. Według legendy w czasie uroczystości pogrzebowych doszło do wydarzenia, które utwierdziło mniszki w przekonaniu, że miały do czynienia ze świętą. „Jej ciało, które za życia było pożółkłe i wybladłe, wyniszczone wyrzeczeniami i postami, po śmierci, jako ciało uwielbione zajaśniało pięknością” – pisał Jan Długosz na podstawie żywotu św. Jadwigi. Na kartach swojej kroniki tak podsumowywał on życie księżnej: „Żyjąc przez 28 lat w celibacie, uchroniła ciało i duszę przed wszelkimi pokusami i – co musi budzić podziw w umysłach ludzi – wśród cierni łoża małżeńskiego wraz ze swym najjaśniejszym małżonkiem, wspomnianym Henrykiem, rozkwitła jak lilia i jak złoto poddane próbie ognia, przez cały wspomniany czas nie zapłonęła żarem namiętności”. Skarb średzki. Jak odkryto jeden z najcenniejszych skarbów w Europie? Niesamowity średniowieczny skarb średzki, zamiast trafić w całości do muzeum, zasilił kieszenie peerelowskich cwaniaków, cinkciarzy i paserów. Poszukiwania skarbu opatrzono kryptonimem „K... Proces kanonizacyjny Jadwigi rozpoczął się już ok. 1260 r., po tym, jak trzebnicki klasztor odwiedził legat papieski Anzelm. 26 marca 1267 r. w kościele dominikanów w Viterbo papież Klemens IV wyniósł ją na ołtarze, a 17 sierpnia 1267 r. w Trzebnicy odbyły się polskie uroczystości kanonizacyjne. Od tego czasu Jadwiga czczona była jako patronka Śląska, a wkrótce stała się także jedną z patronek Polski. Szczególnym sentymentem darzył ją książę brzeski Ludwik I, z którego inicjatywy w 1353 r. powstał bogato ilustrowany „Kodeks lubiński”, zawierający m.in. dwa żywoty św. Jadwigi, jej genealogię oraz modlitwę do władczyni. W 1680 r. król Polski Jan III Sobieski i królowa Maria Kazimiera doprowadzili z kolei do rozszerzenia przez papieża Innocentego XI kultu św. Jadwigi na cały Kościół katolicki. Relikwie świętej księżnej znajdują się zarówno w Polsce, jak i w Niemczech. W 1746 r. król Prus Fryderyk II Wielki uczynił ją patronką ufundowanej przez niego katedry w Berlinie, w której skarbcu do dziś znajduje się XVI-wieczny relikwiarz św. Jadwigi. W 1924 r. klasztor w Andechs, z którego pochodziła władczyni, otrzymał od arcybiskupa wrocławskiego, kardynała Adolfa Bertrama, drzazgę z jej głowy. Niewielkich rozmiarów relikwiarz ze szczątkami Jadwigi odkryto z kolei w jej sarkofagu w czasie prowadzonych w marcu 2020 r. prac renowacyjnych. Przypadające na 16 października wspomnienie liturgiczne księżnej jest zaś od 2010 r. obchodzone jako Święto Województwa Dolnośląskiego. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Najwyższy szczyt Karkonoszy od setek lat cieszy się popularnością wśród turystów. Jak go zdobyć?
Najwyższy szczyt Karkonoszy jest najbardziej charakterystycznym symbolem Karpacza. Górujący nad miastem grzbiet, wyznaczający fragment polsko-czeskiej granicy, jest zaliczany do Korony Gór Polski i Korony Europy. W Polsce plasuje się dopiero na 74. pozycji na liście najwyższych gór, ale w Republice Czeskiej nie ma wyższego wierzchołka. Jaki jest najwyższy szczyt Karkonoszy? Jak go zdobyć? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jaki jest najwyższy szczyt Karkonoszy? Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Karkonoszy? Informacje o najwyższym szczycie Karkonoszy Historia wejść na Śnieżkę Jak wejść na najwyższy szczyt Karkonoszy? Atrakcje najwyższego szczytu Karkonoszy Karkonosze, pasmo położone w centralnej części Sudetów Zachodnich, są częstym celem turystycznych wojaży. Nie jest to specjalnie zaskakujące. Mnogość atrakcji, górskich szlaków i szczytów do zdobycia czynie je wyjątkowo atrakcyjnym miejscem. Szczególnie wart uwagi jest najwyższy szczyt Karkonoszy. Który wierzchołek dzierży to miano? Jaki jest najwyższy szczyt Karkonoszy? Najwyższym szczytem Karkonoszy jest Śnieżka. Osiąga wysokość 1603,3 m n.p.m. Dość często można spotkać się z informacją, że faktyczna wysokość góry to 1602 m n.p.m. W tym miejscu warto jednak podkreślić, że ta wartość nie odnosi się do samego wierzchołka, a do jednego z punktów osnowy geodezyjnej, który jest zlokalizowany w obrębie kopuły szczytowej. Śnieżka jest najwyższym szczytem w łańcuchu Sudetów, najwyższą górą Dolnego Śląska i najwyższym wierzchołkiem w Czechach. Wypada także wspomnieć, że mówimy tu o najwyższym szczycie Polski i Czech. Wszystkie tatrzańskie wierzchołki o wybitności przekraczającej 300 m są zlokalizowane po stronie słowackiej. Zatem, Śnieżka, której minimalna deniwelacja względna wynosi 1203 m, wiedzie prym w tej kategorii. Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Karkonoszy? Wierzchołek wyraźnie górujący nad sąsiadującymi z nim szczytami wznosi się nad Kotliną Jeleniogórską, na polski-czeskim pograniczu. Po stronie polskiej znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego (podobnie jak po stronie czeskiej, gdzie obszar ten nosi nazwę Krkonošský národní park) i administracyjnie należy do Karpacza. Śnieżka jest położona w zachodniej części Czarnego Grzbietu. Od Równi pod Śnieżką po stronie zachodniej oddziela ją Przełęcz pod Śnieżką. W kierunku wschodnim rozciąga się Czarny Grzbiet, natomiast ku południu biegnie boczne ramię (kończące się przy ujściu Małej Úpy do Úpy), które tworzą wzniesienia: Růžová hora, Pěnkavčí vrch i Červený vrch. Informacje o najwyższym szczycie Karkonoszy Śnieżka jest zbudowana z granitu, a sam szczyt – z hornfelsu. Zbocza góry pokryte są skalnym rumowiskiem, często błędnie kojarzonym z gołoborzem. Przez przeważającą część roku panują tam surowe warunki atmosferyczne, które przypominają nieco warunki występujące za kołem podbiegunowym. Dominują niskie temperatury, silne, porywiste wiatry oraz obfite opady deszczu i śniegu. Częstym zjawiskiem jest także mgła, która na Śnieżce występuje przez trzysta dni w roku. Warunki wietrzne Często występują tam podmuchy o prędkości przekraczające 15 m/s, które w porywach mogą osiągać nawet 35 m/s. Najwyższa odnotowana średnia 10-minutowa prędkość wiatru (21 lutego 2004 roku) wyniosła 65 m/s, a najwyższa prędkość – 80 m/s. Średnia temperatura powietrza Z pomiarów wykonanych w latach 1931-1970 wynika, że średnia temperatura powietrza na Śnieżce wynosi 0,4 stopnia Celsjusza. Najchłodniejszymi miesiącami są styczeń i luty. Średnie temperatury zamykają się wówczas w przedziale od -7,8 do -7,4 stopnia Celsjusza. Najcieplej jest w lipcu (średnia temperatura wynosi 8,9 stopnia Celsjusza) i sierpniu (średnia temperatura wynosi 8,3 stopnia Celsjusza). Historia wejść na Śnieżkę W XVIII stuleciu Śnieżka zaliczała się do najczęściej odwiedzanych szczytów w Europie. Należy jednak podkreślić, że pierwsze udane wejście miało miejsce kilkaset lat wcześniej. Po raz pierwszy śnieżka została zdobyta najprawdopodobniej w XV wieku. Gdy zakończyła się budowa ufundowanej przez hrabiego Krzysztofa Leopolda Schaffgotscha kaplicy św. Wawrzyńca (poświęcenie nastąpiło 10 sierpnia 1681 roku), wierzchołek znacznie zyskał na popularności i zaczął przyciągać turystów z różnych krajów. W późniejszych latach gościł tam m.in. John Quincy Adams, szósty prezydent Stanów Zjednoczonych. Nic dziwnego, że góra cieszy się dużą popularnością wśród turystów. Gdy warunki pogodowe są sprzyjające, góra staje się wspaniałym punktem obserwacyjnym. Przy odpowiedniej przejrzystości powietrza widoczność stamtąd sięga 200 km. Sudety: 5 powodów, by pojechać w masyw Śnieżnika Cała Kotlina Kłodzka jest fascynującym miejscem. Warto poznać także jej południowo-wschodnią część – z masywem Śnieżnika (1424 m) i mało znanymi Górami Bialskimi. Jak wejść na najwyższy szczyt Karkonoszy? Na Śnieżkę prowadzi kilka szlaków, które charakteryzują się różną długością i różnym poziomem trudności. W tym miejscu należy zaznaczyć, że mówiąc o trudnościach mamy na myśli ograniczenia kondycyjne, bo po drodze nie napotyka się żadnych technicznych „pułapek”. Żółty szlak Trasa wiodąca na Śnieżkę od świątyni Wang przez Polanę, Pielgrzymy, Słonecznik i Dom Śląski nie jest ani najkrótsza, ani najłatwiejsza. Mierzy ponad 10 km, a przewyższenie przekracza 830 metrów. Z całą pewnością jest to jednak najbardziej widokowy wariant. Ścieżka zaczyna się przy świątyni Wang, skąd prowadzi na Polanę. Czas potrzebny na dotarcie tam to ok. 40 min Po ok. 30 minutach dociera się pod formację skalną Pielgrzymy. 40 minut później mija się kolejną ciekawą formację – Słoneczniki. Dość łagodnym fragmentem trasy po ok. 90 minutach dociera się do Domu Śląskiego, a stamtąd – na szczyt. Niemal przez cały czas ze szlaku rozpościerają się fantastyczne widoki. Czerwony szlak Trasa rozpoczyna się w Karpaczy, przy skoczni narciarskiej Orlinek, skąd prowadzi do Schroniska Nad Łomniczką, do Domu Śląskiego i na szczyt Śnieżki. Długość to ok. 6 km, a przewyższenie sięga 800 m. Do Schroniska nad Łomniczką dociera się po około 60 minutach marszu od skoczni. Po drodze do Domu Śląskiego mija się tablice upamiętniające ludzi gór i krzyż o wysokości 2,5 m. Stamtąd po ok. 20 minutach dociera się pod Dom Śląski. Po ok. 40 minutach dociera się na szczyt. Niebieski szlak Ta ścieżka prowadzi na szczyt od świątyni Wang, przez Polanę, Samotnię, Strzechę Akademicką i Dom Śląski. Mierzy ok. 9 km, a przewyższenie wynosi 808 m. Dystans dzielący świątynię Wang i Polanę można pokonać w ok. 40 min. Obierając kurs w stronę przeciwną do szlaku żółtego, dociera się do Samotni, pięknie położonego schroniska. Po 10 min dociera się do Strzechy Akademickiej. Dom Śląski jest oddalony o ok. 70 min marszu. Stamtąd pozostaje już tylko wejść na szczyt. Wjazd na Śnieżkę Wjazd kolejką linową na sam szczyt Śnieżki jest możliwy tylko po stronie czeskiej. Po stronie polskiej wyciąg „Zbyszek” dociera na Kopę. Atrakcje najwyższego szczytu Karkonoszy Szlaki na Śnieżkę pozwalają podziwiać fantastyczne widoki, a po drodze mija się wiele ciekawych obiektów. To jednak jeszcze nie wszystko, bo na samym szczycie też znajdują się interesujące atrakcje, jak choćby: kaplica św. Wawrzyńca z 1665 roku, Obserwatorium Wysokogórskie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, budynek poczty (po stronie czeskiej), będący najwyżej położonym punktem pocztowym w Czechach. Warto też wspomnieć, że na południowo-zachodnim stoku znajduje się dawna stacja pomp wodnych z turbiną Peltona, która funkcjonowała od 1912 do 1956 roku. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tajemnicza babka Łokietka. Mąż miał ją przywieźć z wyprawy krzyżowej
Nosiła nietypowe wówczas imię, wydawała unikatową pieczęć, a według przekazów kronikarskich pochodziła aż z dalekiej Bułgarii. Historia księżnej opolsko-raciborskiej Wioli od lat fascynuje badaczy, którzy wysuwają coraz odważniejsze teorie na jej temat.
W tym artykule: Skąd pochodziła księżna opolska Wiola? Bułgarka, Węgierka, Rusinka, a może… Polka? Kim był Kazimierz I, tajemniczy książę krzyżowiec W trosce o synów Księżna opolska – dobrodziejka Kościoła Małżeństwa przedstawicieli dynastii Piastów miały przede wszystkim charakter polityczny. Kandydatek na żonę najczęściej szukano u najbliższych sąsiadów. Wśród księżnych piastowskich nie brakowało więc kobiet z dynastii Przemyślidów, Rurykowiczów czy Arpadów. A także z niemieckich rodów królewskich i książęcych. Na tle innych mariaży polskich królów i książąt małżeństwo księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza I z Wiolą, która miała być z pochodzenia Bułgarką, wydaje się dosyć zaskakujące. Zdaniem części badaczy władca Opola poznał swoją żonę w czasie piątej wyprawy krzyżowej. Ich małżeństwo było inicjatywą króla Węgier Andrzeja II. Problem w tym, że nie ma całkowitej pewności, czy Kazimierz brał w ogóle udział w krucjacie. Ani nawet czy jego wybranka faktycznie pochodziła z Bułgarii. Skąd pochodziła księżna opolska Wiola? Pochodzenie Wioli od lat budzi wśród badaczy spory. W zachowanych dokumentach próżno szukać wzmianki o jej rodzicach. Dopiero Jan Długosz w pisanych w drugiej połowie XV wieku „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego” wspomina, że była ona z pochodzenia Bułgarką. Władysław Dziewulski uważał, że Wiola była przedstawicielką dynastii Asenowiczów – córką cara Bułgarii Kałojana lub jego następcy Boriła. Jako że noszone przez nią imię ma łacińskie (a nie greckie) pochodzenie, musiała urodzić się krótko po unii kościoła Bułgarii z Rzymem w 1204 r. Dziewulski domniemywał, że chrzest carówny odbył się w czasie wizyty w Tyrnowie (ówczesnej stolicy Bułgarii) kardynała Leona Brancaleonego, który 7 listopada 1204 r. konsekrował arcybiskupa Bazylego na prymasa Bułgarii. Jego ród pochodził z północnych Włoch, a św. Wiola była otoczona kultem w położonej na tym obszarze Weronie. Chociaż hipoteza Dziewulskiego początkowo spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem wśród badaczy, z czasem została podana w wątpliwość. Badacz dziejów Bałkanów Wincenty Swoboda zauważył, że przymiotnik „bułgarska” nie zawsze oznaczał u Długosza „konkretny związek z etnosem bułgarskim”. Jego zdaniem księżna opolska Wiola mogła pochodzić z Węgier lub Rusi, choć sam nie wskazał, kto mógłby być jej ojcem. Bułgarka, Węgierka, Rusinka, a może… Polka? O krok dalej poszedł Jerzy Horwat, autor książki „Piastowie górnośląscy”. Horwat wysunął przypuszczenie, że Wiola mogła być córką króla Węgier Emeryka. Dałaby zatem synowi imię Władysław na cześć swojego zmarłego w dzieciństwie brata Władysława III. Horwat dopuszczał też jej pochodzenie od króla Węgier Beli III i jego drugiej żony Małgorzaty z dynastii Kapetyngów. Dodawał, że być może w nawiązaniu do francuskich przodków księżnej w herbie Piastów opolskich złoty orzeł został umieszczony na niebieskim tle. Drugie małżeństwo Beli III powszechnie uchodzi jednak za bezpotomne. Warto w tym miejscu wspomnieć, że już przedwojenny historyk Stanisław Kętrzyński wnioskował na podstawie imienia Wioli, iż pochodziła nie z Bułgarii, a z jakiejś rodziny weneckiej lub francuskiej osiadłej na terenie Bizancjum, Bałkanów czy nawet Azji. Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? Chociaż nie zachował się żaden jej portret namalowany za życia, to wiemy, że była wysoka, miała blond włosy, wysokie czoło i smukły nos. Jadwiga Andegaweńska, jedna z dwóch kobiet koro... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jadwiga-andegawenska-rekonstrukcja-twarzy-jak-wygladala-mlodziutka-krolowa-polski-i-skad-to-wiemy-fot-maria-poprzecka-polskie-malarstwo-salonowe-1991-17c2c35.jpg" width="938" height="471" alt="Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? (fot. Maria Poprzęcka "Polskie malarstwo salonowe", 1991)" title="Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? (fot. Maria Poprzęcka "Polskie malarstwo salonowe", 1991)" /> W ostatnim czasie pojawiła się kolejna dość zaskakująca teoria dotycząca Wioli. Pisarka i publicystka Renata Schumann zasugerowała, że mogła być ona… przedstawicielką opolskiej linii Odrowążów. Argumenty na korzyść tej tezy są jednak dosyć słabe – przede wszystkim imię nawiązujące do kwiatów, podobnie jak imię Hiacynt, którym posługiwał się św. Jacek Odrowąż. Nie może zatem dziwić, że historycy zgodnie odrzucili ten kontrowersyjny pomysł. Większą wartość ma natomiast spostrzeżenie Schumann, że wyrażenie „z Bułgarii” wcale nie musi oznaczać dynastycznego pochodzenia. Na opolskim dworze przebywał choćby rycerz o imieniu Wasyl, być może Bułgar z pochodzenia, a więc potencjalny ojciec księżnej. Ze wszystkich dotychczas wysuwanych teorii największą popularnością cieszy się jednak ta o pochodzeniu Wioli z bułgarskiej dynastii carskiej, chociaż trzeba ją oznaczyć dużym znakiem zapytania. Kim był Kazimierz I, tajemniczy książę krzyżowiec Data i okoliczności małżeństwa Wioli z księciem opolsko-raciborskim Kazimierzem I także stanowią od lat przedmiot badań historyków. Władysław Dziewulski uznaje Kazimierza za niewymienionego z imienia polskiego księcia, który brał udział w zorganizowanej przez króla Węgier Andrzeja II piątej wyprawie krzyżowej w latach 1217–1218 i o którym wspominał w dokumencie z 1246 r. król Węgier Bela IV. Podczas powrotu z wyprawy doszło do zaręczyn córki węgierskiego monarchy z carem Bułgarii Iwanem Asenem II. Zdaniem Dziewulskiego mogło wówczas dojść także do zaręczyn, a następnie małżeństwa opolskiego księcia. Jerzy Horwat, który widział we Wioli księżniczkę węgierską, także wiązał to małżeństwo z udziałem Kazimierza I w krucjacie, lecz w nieco inny sposób. Przypuszczał, że opolski władca poślubił krewną Andrzeja II tuż przed wyruszeniem z nim do Ziemi Świętej oraz był tożsamy z rycerzem węgierskim i krewnym węgierskiego króla, którego oddział został pokonany w styczniu 1218 r. w górach Libanu. Sam jednak nazwał swoje spostrzeżenie jedynie „daleko idącym domysłem”. Część badaczy, m.in. wspomniany już Wincenty Swoboda, odrzuca jednak identyfikację Kazimierza I z uczestnikiem piątej wyprawy krzyżowej. A co za tym idzie nie wiąże z ową wyprawą jego małżeństwa. Równie dużą popularnością cieszy się bowiem teoria, że Piastem krzyżowcem był władca Wielkopolski Władysław Odonic – jej zwolennikami są choćby biografowie księcia Krzysztof Witkowski i Sławomir Pelczar. Najbezpieczniej więc przyjąć, że Wiola i Kazimierz I wzięli ślub między 1212 a 1220 r., prawdopodobnie w 1217 lub 1218 r. Z małżeństwa tego pochodziło czworo dzieci – synowie Mieszko Otyły i Władysław, którzy rządzili kolejno księstwem opolsko-raciborskim, oraz córki: Więcesława, norbertanka w klasztorze w Czarnowąsach, i Eufrozyna, żona księcia kujawskiego Kazimierza i matka króla Władysława Łokietka. W trosce o synów Pierwsze pewne wiadomości na temat Wioli pojawiają się dopiero po śmierci jej męża Kazimierza I, który zmarł 13 maja 1230 r. Przejęła ona wówczas rządy regencyjne w księstwie opolsko-raciborskim w imieniu swoich małoletnich synów Mieszka i Władysława. Nie tylko wystawiała samodzielnie dokumenty jako „z Bożej łaski księżna Opola”, ale też zaczęła posługiwać się własną pieczęcią. Pieczęć ukazuje ją w czepku na tronie i z dwoma synami po bokach, których trzyma za ręce. Taki wizerunek służy podkreśleniu, że to właśnie ona sprawuje opiekę nad Mieszkiem i Władysławem. Historyk Zenon Piech określił ją mianem jednej z najbardziej oryginalnych pieczęci czasów średniowiecza, a inny badacz Marian Gumowski zauważył jej podobieństwo do pieczęci używanych w owym czasie we Francji. Księżna przejęła też najprawdopodobniej po zmarłym mężu bicie monety, do czego prawo miał wyłącznie władca. Ambicje Wioli jako regentki spotkały się z odpowiedzią ze strony księcia śląskiego Henryka I Brodatego, który rościł sobie prawo do opieki nad małoletnimi książętami. Obawiając się o przyszłość swoich synów, księżna wystosowała skargę do papieża Grzegorza IX. Papież dokumentem z 3 grudnia 1233 r. wziął ją wraz z dziećmi w opiekę oraz polecił arcybiskupowi gnieźnieńskiemu Pełce i biskupowi wrocławskiemu Tomaszowi, aby zadbali o jej bezpieczeństwo. Ostatecznie Wiola i Henryk doszli do porozumienia. Na jego mocy książę przejął kuratelę nad Mieszkiem i Władysławem, jak również zwierzchnictwo nad księstwem opolsko-raciborskim. Wszelkie decyzje dotyczące księstwa podejmował jednak w porozumieniu z Wiolą, o czym świadczy choćby dokument z 1234 r. potwierdzający nadania Kazimierza I dla klasztoru norbertanek w Czarnowąsach. Umieszczone są na nim pieczęci Henryka I Brodatego oraz Wioli z tytułem księżnej opolskiej. Po śmierci Brodatego w marcu 1238 r. Mieszko, starszy syn Kazimierza I i Wioli, rozpoczął samodzielne rządy w księstwie opolsko-raciborskim. Księżna otrzymała wówczas od księcia Henryka II Pobożnego (zdaniem części badaczy jeszcze od jego ojca Henryka I Brodatego) ziemię kaliską i rudzką, do której udała się ze swoim młodszym synem Władysławem. Tam przez kolejne trzy lata sprawowała rządy regencyjne w jego imieniu. Kiedy w 1241 r. Władysław osiągnął wiek sprawny, dopuścił matkę do współrządów. 25 marca 1243 r. księżna brała udział w zjeździe w Mechnicy, na którym jako „z Bożej łaski księżna Kalisza” zwolniła wieś Poniszowice pod Bytomiem od ciężarów wojskowych i obowiązku utrzymania psów książęcych i psiarzy. Wioli i jej synowi nie było jednak dane długo cieszyć się spokojem. W 1244 r. ziemia kaliska została zajęta przez rycerzy wielkopolskich, którzy przekazali ją w ręce księcia Przemysła I. Pięć lat później Władysław stracił także ziemię rudzką. Księżna opolska – dobrodziejka Kościoła Dużym wstrząsem była zapewne dla Wioli przedwczesna śmierć starszego syna Mieszka, który zmarł w październiku 1246 r. w wieku zaledwie 26 lat. Na mocy sporządzonego przez niego testamentu Wiola otrzymała grody Cieszyn i Racibórz z dochodami (z wyjątkiem całego czynszu rocznego, przeznaczonego przez księcia na spłatę długów oraz jałmużnę dla wykonawców jego testamentu – biskupa wrocławskiego Tomasza I i przeora zakonu dominikanów w Raciborzu). Władysław Dziewulski przypuszczał, że to hojne nadanie dla Wioli ze strony Mieszka mogło być formą zadośćuczynienia za to, że nie pomógł jej i Władysławowi w czasie najazdu Wielkopolan na Kalisz. Wzorem wielu kobiet czasów średniowiecza Wiola dużo uwagi poświęcała sprawom Kościoła, na rzecz którego na przestrzeni lat dokonywała licznych nadań. Najprawdopodobniej to właśnie ona wraz z synem Mieszkiem ufundowała kolegiatę Świętego Krzyża w Opolu, a także namówiła go, aby sprowadził do miasta franciszkanów. Odegrała też znaczącą rolę w fundacji klasztoru dominikanów w Raciborzu. Nie dożyła jednak momentu, w którym dominikanie otrzymali od jej syna Władysława plac pod zabudowę klasztoru i kościoła, ogród oraz dom. Po śmierci starszego syna opuściła Rudę, a ostatnie lata życia spędziła najprawdopodobniej w Opolu. Zmarła 7 września 1251 r. i zapewne spoczęła obok męża w klasztorze norbertanek w Czarnowąsach. ŹRÓDŁO: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Tarnowskie Góry to miejsce niezwykłe. Czekają tu na was Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga
Zabytkowa Kopalnia Srebra to jeden z najbardziej niezwykłych skarbów z naszej listy UNESCO. Tarnowskie Góry warto odwiedzić o każdej porze roku.
W tym artykule: Sztolnia Czarnego Pstrąga Podziemne atrakcje Zabytkowa Kopalnia Srebra Realia pracy gwarków Historia Tarnowskich Gór Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga - informacje praktyczne Jestem w brzuchu ziemi. Szyb Sylwester – wąski i bardzo kręty – sprowadził mnie 162 stopnie w dół, do miejsca, gdzie w inny sposób dostać się nie można. Tajemniczego i baśniowego Sezamu pełnego swego czasu niezmierzonych bogactw, które czekały na śmiałków. Od zarania dziejów ludzie wydobywają ukryte w głębi ziemi cenne kruszce, rudy metali, kamienie szlachetne czy węgiel. Niczym gorączka rozpalały one umysły szukających szczęścia mężczyzn. To najczęściej oni pracowali w takich właśnie mało przyjaznych miejscach, ryzykując życie i zdrowie, by poprawić swój los. Sztolnia Czarnego Pstrąga Tymczasem zagubiona w mroku wsłuchuję się w kapanie wody i własny oddech. Obserwuję, jak błyskawicznie wyostrzają mi się zmysły. Im mniej widzę, tym więcej czuję i słyszę. Znajduję się w wąskim, najwyżej metrowej szerokości i dwumetrowej wysokości chodniku. Płynie nim woda, a na niej unoszą się łódki. Wsiadam do pierwszej z nich i ruszam wraz z nurtem tego podziemnego strumienia. Nawet nie muszę się odpychać od ścian – czego zresztą nie zaleca opiekujący się mną Kazimierz Szeliga, przewodnik po Sztolni Czarnego Pstrąga. Znajduje się ona na terenie Tarnowskich Gór, w pięknym parku Repeckim, jakieś 5 km od Zabytkowej Kopalni Srebra. – Sztolnia ma dwa wejścia: szyb Sylwester i szyb Ewa – opowiada pan Kazimierz, stojąc na dziobie łodzi. – A między nimi jest 600-metrowy chodnik, którym się właśnie przemieszczamy. To jeden z najdłuższych w Europie podziemnych przepływów łodziami po XIX-wiecznej sztolni – dodaje. Suniemy z prądem po krystalicznie czystej wodzie, a mroki kopalni rozświetlają nam jedynie lampy karbidowe. Jest wilgotno, chłodno, ciemno. Przewodnik opowiada, że dawniej w tej wodzie żyły pstrągi i po długiej przerwie znów tutaj wróciły. To właśnie od nich sztolnia wzięła swoją nazwę. Oprócz pstrągów w kopani żyją też nietoperze. Mają tu swoją drugą pod względem liczebności kolonię w Polsce. Otaczające nas skały, kruszconośne dolomity, zawierały olbrzymie złoża galeny, rudy ołowiu z domieszką srebra i cynku. Aby się do nich dostać, górnicy zwani tu gwarkami drążyli setki kilometrów chodników. My płyniemy jednym z tych, które odprowadzały wodę z kopalni. Bo, jak się okazuje, to właśnie ona najbardziej utrudniała im życie. Podziemne atrakcje Chodniki wymagały nieustannego odwadniania, które początkowo odbywało się ręcznie wiadrami. Potem pomagały konie zaprzężone do kieratów, wreszcie maszyna parowa, która uprościła i zrewolucjonizowała cały proces. Był czas, kiedy na kopalni pracowało ich aż osiem, czyli najwięcej na świecie. Jednak postęp miał swoją cenę. Urządzenia pożerały 11 tys. ton węgla rocznie, co było ogromnym kosztem. Dlatego w XIX w. zaczęto myśleć o budowie sztolni, która osuszałaby inne, wykorzystując grawitację. Ta, którą płynę, odprowadza wodę wprost do pobliskiej rzeki Dramy. Co jakiś czas mijamy bramy, czyli miejsca, w których gwarkowie wzmocnili kruche ściany cegłami lub zaprawą. Pierwsza to Brama Pamięci. Druga – Odważnych, bo jak tłumaczy pan Kazimierz, każdy na początku boi się ciemności, jednak w tym miejscu pozbywa się już strachu. Z kolejnej – Mądrości – kapie woda. Jeżeli kropla spadnie nam na głowę, to znak, że staniemy się jeszcze mądrzejsi, gdy zaś na rękę – będziemy bogatsi. Czwarta jest Bramą Leniwych. Według legendy do jej budowy zatrudniono sześciu leniwych gwarków, których dzieło zawaliło się, zanim je skończyli. Musieli naprawić błąd na własny koszt, a darmowa praca wyleczyła ich z lenistwa. Przewodnik zachęca, żeby postukać w bramę, dzięki czemu pozbędziemy się wad. – Kto nie puka, to znaczy, że jest już nawet i na to za leniwy – śmieje się pan Kazimierz. I dodaje, że gdybyśmy płynęli tym chodnikiem dalej, to rzeką Dramą, która jest dopływem Odry, dotarlibyśmy aż do Bałtyku. – Można więc powiedzieć, że kopalnia ma połączenie z naszym morzem – żartuje. Gdybyśmy wybrali przeciwny kierunek, to po 3 km dotarlibyśmy do Zabytkowej Kopalni Srebra. Jednak na razie ta opcja jeszcze nie jest możliwa. Pokonanie całego wodnego chodnika zajmuje około godziny i kończy się w szybie Ewa, którym wydostaję się na powierzchnię. Ale tę trasę można odbyć nie tylko łodzią. Są tu organizowane raftingi, floatingi, podczas których płynie się w kompletnej ciemności i ciszy. Jest to zapewne w takich warunkach przeżyciem jedynym w swoim rodzaju. Wreszcie morsowanie, choć podobno woda o temperaturze 10 st. C nie jest wielkim wyzwaniem dla prawdziwych morsów. Zabytkowa Kopalnia Srebra Nasza historia to opowieść o Kopciuszku, który się dostał na wielki bal – mówi Tomasz Stemplewski z Lokalnej Organizacji Turystycznej Miast Gwarków. To znaczy o tym, jak Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga 9 lipca 2017 r. znalazły się na liście UNESCO. – Nikt poza mieszkańcami i Stowarzyszeniem Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które zarządza obiektami, nie wierzył, że to się uda – wspomina. A jednak komitet docenił wyjątkowość górniczego kompleksu, który wpłynął na rozwój gospodarczy całego świata. Dość powiedzieć, że w XVIII w. 20 proc. zapotrzebowania na rudę ołowiu i srebra pokrywało właśnie górnicze pole o powierzchni ponad 150 km kw. wokół Tarnowskich Gór. Wymyślono tu też unikatowy system gospodarowania wodą i stworzono barwną kulturę górniczą wokół kultu św. Barbary. Już w 1721 r. powołano Bractwo Świętej Barbary, które istnieje do dzisiaj. Na liście światowego dziedzictwa UNESCO w ramach jednego wpisu znalazło się w sumie aż 28 obiektów pogórniczych, leżących głównie w Tarnowskich Górach oraz w części Bytomia i gminy Zbrosławice. Realia pracy gwarków Chodniki wydrążone na głębokości 40 metrów czasami są tak niskie, że muszę się zginać wpół. To, jak się śmieje przewodnik, wymusza złożenie pokłonu duchowi tego miejsca. Mnie zaś daje wyobrażenie, w jak trudnych warunkach musieli tu pracować ludzie. Gwarkowie średnio dożywali 40 lat, więc długo nie cieszyli się bogactwem, o ile się go dorobili. Pracujący po 12 godz. dziennie mężczyźni, bo tylko oni mogli zostawać gwarkami, często cierpieli z powodu pogarszającego się wzroku, reumatyzmu i chorób spowodowanych zimnem i wilgocią. Jednak nie zniechęcało ich to do tego zajęcia. – Każdy gwarek na początku musiał wykopać szyb, znaleźć rudę, wytopić ją i sprzedać – opowiada Andrzej Szewerda, przewodnik oprowadzający mnie już po terenie Zabytkowej Kopalni Srebra. Tutejsza trasa turystyczna ma długość 1740 m. Przypomina kształtem trójkąt, który tworzą łączące się ze sobą dawne szyby górnicze: Anioł, Żmija i Szczęść Boże. Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "po... – Jeżeli młody gwarek się zakochał – wyjaśnia mi genezę tych nazw pan Andrzej – i założył rodzinę, pierwszy szyb na cześć żony nazwał Anioł. Jeśli mu się poszczęściło, to kolejnym był Szczęść Boże. A że różnie to z tym powodzeniem bywa i mogło się ono od górnika odwrócić, a żona zaczynała marudzić. Stąd trzeci szyb nazwał Żmija – śmieje się. Według zwyczaju każdy szyb musiał mieć tu inną nazwę, stąd tak oryginalne jak: Małpi Ogon, Pieczeń Wieprzowa, Pasza czy Piwo Jasne. Mijam kolejne elementy mrocznego świata. Można powiedzieć wręcz podziemnego miasta – labiryntu chodników prowadzących do mniejszych lub większych komór wyglądających, jakby przed chwilą opuścili je robotnicy. Te wielkie wybrane przestrzenie oznaczają, że było tu dużo rudy. Według szacunków wydobyto stąd aż 2,5 tys. ton srebra. A że stanowiło ono 2 proc. rudy ołowiu, to daje wyobrażenie, ile ołowiu musiano stąd pozyskać. A dlaczego tutejszych górników nazywano gwarkami? Otóż na terenie kopalni robotnicy nie mogli rozmawiać. Pracowali w ciszy, by usłyszeć zagrożenie i móc się w porę ewakuować. – Otwierali się dopiero na powierzchni, w karczmie przy piwie, i wówczas dużo gwarzyli. Stąd prawdopodobnie gwarkowie – wyjaśnia przewodnik. Jedną z największych atrakcji kopalni jest też możliwość podróży łodzią na dystansie 270 m. Odbywa się ona między dwoma przystaniami przy szybach Szczęść Boże i Żmija. Historia Tarnowskich Gór Początki wydobycia galeny na terenach wokół Tarnowskich Gór sięgają końca XV w. Wówczas to rolnik Jan Rybka podczas prac polowych odkrył grudkę ciężkiego kruszcu, zapoczątkowując rozwój górnictwa. W ciągu czterech stuleci powstało tu około 20 tys. szybów wiertniczych, wydrążono 150 km chodników i kilkadziesiąt kilometrów sztolni odwadniających. Obok kopalni szybko wyrosło miasto, od szybów zwanych po staropolsku gorami nazwane Tarnowskimi Górami. Kopalnię zamknięto w 1913 r., kiedy wyczerpały się tutejsze źródła galeny. Jednak kultura gwarków przetrwała w licznych tradycjach. Jedną z nich jest coroczna wielka impreza plenerowa Gwarki, w której biorą udział tysiące mieszkańców miasta, czyniąc ich dziedzictwo wciąż żywym. Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga - informacje praktyczne Zwiedzanie obu obiektów odbywa się w towarzystwie przewodników. Bilet do Sztolni Czarnego Pstrąga (wycieczka trwa godzinę) kosztuje 55 zł, ulgowy 45 zł. Floating dla 1 osoby 100 zł, morsowanie 35 zł za osobę. Kopalnię Srebra możemy odwiedzić za 65 zł, ulgowy 55 zł. Pakiet obu atrakcji 110 zł, ulgowy 90 zł. 64. edycja imprezy Gwarki odbędzie się w dniach 6–8 września 2024 r. Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
„Tyle słońca w całym mieście”. Odwiedziłem perłę południowej Polski
Opole to nie tylko stolica polskiej piosenki. Jedno z najstarszych miast w Polsce ma do zaoferowania znacznie więcej niż późnowiosenny festiwal. Do Opola pojechałem w poszukiwaniu bogatej piastowskiej historii miasta, rozśpiewanych murali i rewelacyjnej kuchni śląskiej.
W tym artykule: Opole piastowskie i... włoskie Prosta i przepyszna kuchnia opolska Przebojowe Opole Co zobaczyć w Opolu Opole – Informacje praktyczne Do najmniejszej stolicy wojewódzkiej w Polsce wybierałem się już od dawna. Nareszcie udało mi się zaplanować tu weekend. Miasto, które kojarzy się przede wszystkim z Krajowym Festiwalem Piosenki Polskiej, zachwyciło mnie nie tylko wesołą, rozśpiewaną atmosferą, ale również urokliwymi uliczkami pełnymi barów i kawiarni. Ktoś mi powiedział, że Opole to „mały Wrocław”. Jest w tym odrobina prawdy, choć należy zaznaczyć, że stolica Opolszczyzny ma również swój własny niepowtarzalny urok. Opole piastowskie i... włoskie Wieżę Piastowską zna każdy, kto choć raz oglądał relację z opolskiego Festiwalu. XIII-wieczna ceglana konstrukcja to jedyna pozostałość po zamku na nadodrzańskiej wyspie Pasieka. Zamek – niezaprzeczalnie nawiązujący do słowiańskich korzeni tych ziem – rozebrali w 1928 roku Niemcy. W miejscu dawnej średniowiecznej konstrukcji stanął modernistyczny gmach służący niemieckiej administracji. Samą wieżę udało się zachować. Do dzisiaj – choć z lekko zmienionym hełmem i nową iglicą – jest uznawana za jeden z symboli miasta. Kuszony obietnicą najlepszej panoramy miasta, wspinam się z przewodnikiem po 164 stopniach na szczyt Wieży Piastowskiej. Wejście nie jest męczące, bo w drodze na górę można zatrzymać się na kilku mniejszych piętrach i obejrzeć fotografie przedwojennego Opola. Na najwyższym tarasie rozpościera się pocztówkowy widok nie tylko na Opole, ale także na Górę Świętej Anny oraz na położoną już po czeskiej stronie Ziemię Opawską. „Witam na opolskiej Krzywej Wieży” – pozdrawia nas pan Maciej, lokalny przewodnik. Będąc na górze tego nie czuję, ale od czasu rozebrania zamku wieża rzeczywiście pochyla się 1,5 stopnia w jedną stronę. W Opolu nawiązań do Italii nie brakuje. Opolska Wenecja rozciąga się wzdłuż bulwarów nad malowniczym Kanałem Młynówka. W jednej z książek o Opolu czytam, że to „najbardziej urokliwe i romantyczne miejsce” w mieście. Trudno odmówić takiej opinii racji. Stare XIX- i XX-wieczne kamienice zjawiskowo odbijają się tu od lustra wody. Po kanale kursują małe stateczki, a trasy wśród bulwarów szczególnie polubili biegacze. Mnie to nie dziwi, więc od razu zapisuję w notesie, by podczas następnej podróży do Opola koniecznie spakować buty do biegania. Ciekawostki o Opolu. Z czego słynie Stolica Polskiej Piosenki? Zebrane poniżej ciekawostki o Opolu pozwolą poznać miasto z zupełnie innej strony. I pewnością zaskoczą nie tylko odwiedzających, ale również mieszkańców Stolicy Polskiej Piosenki. Prosta i przepyszna kuchnia opolska Na pierwszy prawdziwie śląsko-opolski posiłek trafiam do restauracji Mąka i Wół (ul. Szpitalna 13), gdzie można usiąść na jednym z tarasów nad Kanałem Młynówka. To tu podobno podają jedną z najlepszych rolad śląskich w Opolu. Ogromna porcja mięsa wołowego z pysznymi kluskami śląskimi i modrą kapustą kosztuje 54 zł, ale danie jest warte każdej złotówki. Delikatne mięso i znakomite dodatki załatwiają sprawę. Z Mąki i Wołu wychodzę syty, ale szczęśliwy. Wiem, że jestem na Śląsku. Choć Opole jest dzisiaj stolicą odrębnego województwa, miasto przez wieki uchodziło za tradycyjną stolicę Górnego Śląska. Lokalna kuchnia ma więc wiele wspólnego z tym, co je się w innych częściach Śląska. Poza opolską roladą wołową z kluskami ważne są tutaj również zupy i surówki. Podobne w opolskich domach powstaje najsmaczniejsza mizeria w Polsce – podawana zawsze z koperkiem i z kwaśną śmietaną. Znajomi Opolanie zabierają mnie do – jak twierdzą – jednej z najbardziej kultowych opolskich restauracji. Starka (ul Ostrówek 19) oferuje kuchnię rodzinną. I to dosłownie. Restauracja jest prowadzona przez małżeństwo Krzysztofa i Iwonę Cebulów oraz ich dwóch synów. W swojej kuchni pani Iwona zostawia całe serce. W starce można zjeść znakomitą kaczkę – oczywiście z kluskami – wołowe medaliony i doskonałą zupę grzybową. Przebojowe Opole „Tyle słońca w całym mieście. Nie widziałeś tego jeszcze" – przebój Anny Jantar rozbrzmiewa wokół opolskiego stawu zamkowego. Nie mam wątpliwości, że trafiłem do jednego z najweselszych miast w Polsce. Polska muzyka jest tu obecna w zasadzie wszędzie. Na ulicach, w galeriach, w parkach. Naturalnych rozmiarów pomniki polskich artystów i kolorowe murale przyciągają nie tylko turystów. To również ulubione miejsca spotkań mieszkańców miasta. Samych murali jest już w Opolu pięć. Każdy w innym stylu malarskim. Przedstawiają: Michała Bajora, Krzysztofa Krawczyka, Andrzeja Nowaka, Annę Jantar i Zbigniewa Wodeckiego. Krajowy Festiwal Piosenki w Opolu to jeden z najstarszych europejskich festiwali. Choć poświęcony wyłącznie polskiej muzyce, każdego roku przyciąga przed telewizory miliony telewidzów. Tuż obok zbudowanego blisko 60 lat temu Amfiteatru Tysiąclecia znajduje się najbardziej rozśpiewane i roztańczone muzeum w Polsce. Muzeum Polskiej Piosenki (ul. Piastowska 14a) to instytucja multimedialna. Można tu posłuchać setek archiwalnych nagrań, zajrzeć do szaf z kostiumami gwiazd, a nawet nagrać własny przebój w jednym z profesjonalnych studiów fonograficznych. Śladów i pamiątek po polskich artystach nie brakuje też na ulicach miast. W 2004 roku w Opolu wystartowała Aleja Gwiazd Polskiej Piosenki. Dziś znajduje się tu kilkadziesiąt odlanych w brązie płyt z autografami piosenkarzy, kompozytorów i tekściarzy. Aleja prowadzi aż do Opolskiego Rynku. Co zobaczyć w Opolu Aby zobaczyć wszystkie atrakcje miasta, warto się wybrać do Opola przynajmniej na weekend. Na listę do odwiedzenia warto dodać: Amfiteatr Tysiąclecia i Muzeum Polskiej Piosenki – oczywisty „must" podczas wizyty w Opolu; Rynek z Ratuszem – to tu stoi słynny pomnik księcia Kazimierza Opolskiego; Opolską Wenecję i Bulwary nad Młynówką – szczególnie malowniczo prezentują się po zachodzie słońca; „Zielony Mostek" – zwany również „Mostem Zakochanych", jest uznawany za jeden z najpiękniejszych mostów pieszych w Polsce; Wzgórze Uniwersyteckie – z niezwykłymi rzeźbami polskich artystów; Kamienicę Czynszową – dawna kamienica, w której mieszkania zaaranżowano w stylu kolejnych epok XX wieku; Muzeum Wsi Opolskiej – ta ogromna ekspozycja na świeżym powietrzu to podróż w czasie do dawnego życia codziennego poza miastem; Wyspę Bolko – opolski „Central Park”. Opole – Informacje praktyczne Do Opola łatwo dojechać koleją z całej Polski. Pociąg z Warszawy jedzie ok. 3 godzin, z Trójmiasta 6 godzin, a z Poznania 2,5 godziny. W Opolu jest kilka większych hoteli i sporo małych hoteli butikowych. W sezonie letnim, zwłaszcza w przypadku pobytu podczas Festiwalu Piosenki Polskiej oraz podczas Dni Opola, nocleg warto rezerwować wcześniej. Poza wymienionymi w artykule restauracjami polecam: naleśnikarnię Grabówka (ul. Mozarta 2), restaurację Radiową (ul. Strzelców Bytomskich 8) restaurację Laba (ul. Spacerowa 16). Świetną kawę podają w klubokawiarni Opo (ul. Krakowska 32). Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Ryksa śląska jako jedyna Polka została cesarzową Hiszpanii. W jej życiorysie nadal jest wiele tajemnic
Spośród licznych przedstawicielek dynastii Piastów tylko jedna księżniczka dostąpiła godności cesarzowej Hiszpanii. Córka Władysława II Wygnańca Ryksa śląska początkowo dzieliła z rodzicami i rodzeństwem tułaczy żywot w Niemczech. Z czasem przewrotny los zesłał ją aż na Półwysep Iberyjski.
W tym artykule: Ryksa śląska – młodość Życie na wygnaniu Ślub z cesarzem Hiszpanii Alfonsem VII Śmierć cesarza Małżeństwo z hrabią Prowansji Tajemnicze trzecie małżeństwo Chociaż Ryksa śląska wyszła za mąż za najpotężniejszego w swoich czasach władcę na Półwyspie Iberyjskim, jej losy cały czas nie zostały dokładnie zbadane. O ile pierwsze dwa małżeństwa księżniczki zostały dość solidnie udokumentowane, o tyle tożsamość trzeciego męża nadal budzi spory wśród badaczy. Nie jest też znana dokładna data jej śmierci, a domniemane miejsce pochówku zostało zniszczone w czasie II wojny światowej. Córka polskiego księcia tułacza Władysława II Wygnańca dość nieoczekiwanie została wyniesiona do godności, o której większość księżniczek mogła jedynie pomarzyć. Jako hiszpańska monarchini starała się nie angażować w sprawy polityczne. Jednak życie i tak nie szczędziło jej dramatów i niepokojów. Ryksa śląska – młodość Księżniczka Ryksa urodziła się między 1130 a 1140 r. jako córka księcia seniora Polski Władysława II Wygnańca i margrabianki austriackiej Agnieszki Babenberg. Miała czterech braci: księcia śląskiego Bolesława I Wysokiego, księcia opolskiego Mieszka Plątonogiego, który w latach 1210–1211 był księciem zwierzchnim Polski, księcia głogowskiego Konrada Laskonogiego, zmarłego w dzieciństwie Alberta. Życie na wygnaniu Nie miała spokojnego dzieciństwa. Naznaczone było ono bowiem rywalizacją jej ojca o władzę z młodszym przyrodnim rodzeństwem: Bolesławem Kędzierzawym, Mieszkiem Starym i Henrykiem. W 1146 r. po klęsce Władysława II w starciu z braćmi pod Poznaniem księżniczka wraz z rodzicami i rodzeństwem opuściła Polskę i znalazła schronienie w Niemczech. Do rozbicia Polski przyczyniły się dwie kobiety. Zrobiły to w białych rękawiczkach Teściowa i synowa. Dwie Niemki z najlepszych rodów. Równie ambitne, nieustępliwe i żądne władzy. To one zepchnęły Polskę w odmęty rozbicia dzielnicowego. I obie kobiety miały ku temu do... Chociaż ojciec Ryksy przez kolejne lata zabiegał o odzyskanie władzy i powrót do kraju, życie na wygnaniu nieoczekiwanie otworzyło księżniczce drogę do uzyskania godności cesarzowej. Oto bowiem wiosną 1151 r. na dwór cesarza Konrada III Hohenstaufa przybyło hiszpańskie poselstwo, które poszukiwało odpowiedniej kandydatki na żonę dla owdowiałego cesarza Hiszpanii Alfonsa VII Imperatora. Jako córka przyrodniej siostry Konrada, Ryksa okazała się odpowiednią partią dla hiszpańskiego monarchy. Ślub z cesarzem Hiszpanii Alfonsem VII Pertraktacje dotyczące układu małżeńskiego trwały aż półtora roku. Zapewne ze względu na śmierć Konrada III i objęcie władzy w Niemczech przez Fryderyka I Barbarossę. Ostatecznie jednak nowy monarcha potwierdził wolę poprzednika. Jesienią 1152 r. księżniczka wyruszyła do Hiszpanii. Do pierwszego spotkania Ryksy z mężem doszło w Valladolid, gdzie z tej okazji odbyły się liczne zabawy i turnieje. Ślub pary odbył się zaś między 24 października a 3 grudnia 1152 r. Owocem tego związku było dwoje dzieci. W 1154 r. Ryksa wydała na świat córkę Sanchę. 21 września 1155 r. – syna Ferdynanda, który zmarł w 1157 r. w Toledo w wieku dwóch lat. Jako hiszpańska cesarzowa Ryksa miała osobnych urzędników administracyjnych i skarbowych, a więc posiadała pewną niezależność majątkową. Występowała u boku Alfonsa VII w oficjalnych dokumentach. W połowie kwietnia 1157 r. wzięła udział w zjeździe w Toledo, na którym jej mąż i jego syn z pierwszego małżeństwa Sancho spotkali się z królem Portugalii Alfonsem I Zdobywcą. Zachowane źródła sugerują jednak, że wzorem wielu kobiet czasów średniowiecza nie angażowała się w prowadzoną przez Alfonsa politykę. Nie miała też zapewne większego wpływu na wybór kandydata na męża dla ich córki Sanchy. W maju 1156 r. na zjeździe w Lerida zaręczono ją z Alfonsem, synem hrabiego Barcelony Rajmunda Berengara IV. Śmierć cesarza Ryksie nie było dane długo cieszyć się małżeńskim szczęściem. 21 sierpnia 1157 r., w czasie wojny z Maurami, Alfons VII Imperator zmarł nagle w Santa Elena. Po śmierci męża cesarzowa znalazła się w trudnej sytuacji. Władzę w Hiszpanii przejęli jej pasierbowie – królem Kastylii został Sancho III, a władcą Leónu Ferdynand II. Nie darzyli oni macochy sympatią, a do tego jeszcze Sancho rozpoczął wojnę z hrabią Barcelony Rajmundem Berengarem IV, ojcem narzeczonego córki Ryksy. Najprawdopodobniej w 1159 r. monarchini przeniosła się więc do Aragonii. Tam przyjęła ją żona Rajmunda Berengara IV, królowa Petronela. Małżeństwo z hrabią Prowansji Przebywając na aragońskim dworze, Ryksa poznała hrabiego Prowansji Rajmunda Berengara II, bratanka Rajmunda Berengara IV. Po trwających niemal półtora roku pertraktacjach między styczniem a październikiem 1161 r. wyszła za niego za mąż. Związek z kuzynką cesarza nie tylko zwiększał prestiż hrabiego. Przede wszystkim dawał mu wsparcie Fryderyka I Barbarossy w rywalizacji z hrabią Baux Hugonem o wpływy na terenie Prowansji. Ze związku Ryksy i Rajmunda pochodziła córka, która otrzymała imię Douce. Po ślubie nowa hrabina Prowansji zachowała tytuł cesarzowej, o czym świadczą zachowane dokumenty aragońskie i prowansalskie. Drugi mąż zapewne dopuścił Ryksę do współrządzenia. W 1165 r. samodzielnie rozstrzygała spór pomiędzy przeorami klasztorów w Roquebrune i Palaison. Drugie małżeństwo Piastówny okazało się jednak równie krótkotrwałe, jak poprzednie. Rajmund Berengar II zginął bowiem wiosną 1166 r., przeszyty strzałą w czasie oblężenia Nicei. Jedyną dziedziczką hrabiego stała się Douce. Zaledwie po roku została zdetronizowana przez swojego kuzyna Alfonsa II, króla Aragonii i hrabiego Barcelony. Zmarła w 1172 r., mając niecałe dziesięć lat. Tajemnicze trzecie małżeństwo Dalsze losy jedynej Polki, która była cesarzową Hiszpanii, nie zostały do końca wyjaśnione. Według dawniejszej literatury wyszła ona po raz trzeci za mąż za hrabiego Tuluzy Rajmunda V, którego syn Rajmund był zaręczony z Douce. O małżeństwie tym nie wspomina jednak żaden z licznych dokumentów hrabiego wydanych w latach 1166–1176, choć w poprzednich latach często występował on wspólnie ze swoją pierwszą żoną Konstancją. Część badaczy dopuszcza jednak możliwość, iż niedługo po śmierci drugiego męża Ryksa zaręczyła się z hrabią Tuluzy, lecz ostatecznie mariaż ten nie doszedł do skutku. Piastówna, która została rzymską cesarzową. Wzbudzała powszechny szacunek Anna Świdnicka była jedyną Piastówną, która została rzymską cesarzową. Piastowska księżniczka – wnuczka Władysława Łokietka – triumfalnie wjechała do Wiecznego Miasta. Jej przyja... W 1957 r. niemiecki historyk Hans Dobbertin w swojej publikacji „Die Piastin Richza von Everstein und ihre Verwandtschaft” wykazał z dużą dozą prawdopodobieństwa, że trzecim mężem Piastówny został hrabia Albrecht II von Everstein. O małżeństwie hrabiego z księżniczką Ryksą informował XIII-wieczny kronikarz Alberyk z Trois Fontaines. Chociaż w swym przekazie zawarł on szereg błędnych informacji dotyczących m.in. jej pochodzenia. Mariaż Ryksy i Albrechta potwierdza też pośrednio pieczęć ich domniemanego wnuka Konrada III von Eversteina, na której umieszczono połączone herby książąt śląskich i Eversteinów. Jeśli faktycznie wyszła ona za hrabiego von Everstein, doczekała się z tego związku co najmniej dwóch synów – Albrechta i Konrada. Inicjatorem tego związku był zapewne Fryderyk I Barbarossa, którego Albrecht II von Everstein wspierał w czasie walk z gwelfami. Jako Richeza von Everstein, pani na zamku pod Holzminden, córka Władysława II Wygnańca cieszyła się dużym szacunkiem wśród mieszkańców Dolnej Saksonii. Zmarła ok. 1185 r. Została najprawdopodobniej pochowana w klasztorze cysterskim Amelungsborn, który uległ zniszczeniu w wyniku bombardowań w czasie II wojny światowej. Cystersi modlili się za jej duszę 16 czerwca, co pozwala przypuszczać, że właśnie taka była data dzienna jej zgonu. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Plebiscyt Cuda Polski 2024 rozstrzygnięty. Wybraliście najpiękniejsze miejsca w kraju
Poznaliśmy wyniki plebiscytu Cuda Polski 2024. Laureatów z każdego województwa, tak jak w poprzednim roku, wyłonili czytelnicy w głosowaniu internetowym. Walka o zwycięstwo w wielu regionach toczyła się do samego końca.
W tym artykule: Wyniki plebiscytu Cuda Polski 2024 „Cuda Polski 2024” – zwycięskie miejsca Plebiscyt Cuda Polski 2024 zakończony. O miano „nowego cudu”, tak jak w roku minionym, ubiegało 48 niezwykłych, czasem zupełnie nieznanych miejsc z całego kraju. W ich poszukiwaniu pomogły nam regionalne organizacje turystyczne, lokalni przewodnicy, a także sami mieszkańcy. Decydujący głos należał jednak do was, czytelników magazynu „National Geographic Traveler”. I ponownie nie zawiedliście. W tegorocznej edycji plebiscytu oddano łącznie rekordowe 258 tys. głosów. To najlepszy dowód na to, że wciąż uwielbiacie odkrywać nowe miejsca na turystycznej mapie Polski, co bardzo nas cieszy. – Nie mamy wątpliwości, że „Cuda Polski" to największy w naszym kraju plebiscyt, którego celem jest promowanie wciąż niedocenionych miejsc w naszym kraju. W tym roku w wydarzeniu wzięło udział jeszcze więcej osób niż rok temu. Walka była wyrównana do samego końca, a każdy z ponad 250 tys. głosów oddanych na nominowane miejsca mógł zaważyć o zwycięstwie – przyznaje Łukasz Załuski, redaktor naczelny „National Geographic Polska". I dodaje: – Warto podkreślić, że mimo iż tytuł nowych „Cudów Polski" trafi tylko do 16 miejsc, każda z nominowanych destynacji jest warta odwiedzenia. Poniżej przedstawiamy pełną listę zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024. Wyniki plebiscytu Cuda Polski 2024 Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. – Wielkie gratulacje dla wszystkich tegorocznych zwycięzców. Kolejny raz nasi czytelnicy wybrali 16 nowych „Cudów Polski", oddając na nie rekordową liczbę głosów. To pokazuje, jak bardzo chcemy promować i odkrywać nasz kraj. I jak bardzo jest on zróżnicowany. Na liście znalazły się bowiem miejsca naturalne, takie jak Bory Tucholskie, także te z wielką historią, jak Zamek w Łańcucie czy Twierdza Srebrna Góra, ale nie brakuje też miast, jak Pyzdry czy Lidzbark Warmiński, które z pewnością warto odwiedzić. Mam nadzieję, że „Cuda Polski 2024” staną się wyjątkowym, zaskakującym szlakiem podróżniczym – podkreśla Michał Cessanis, redaktor prowadzący „National Geographic Traveler” i ambasador plebiscytu. Zagraniczne media zachwycone „polskimi Malediwami”. Każdy może tu wypocząć za darmo „Polskie Malediwy” zostały wyróżnione przez „The Sun". Brytyjski dziennik w swojej publikacji wprost zachęca czytelników, by jeszcze w tym roku wybrali się w to niezwykle malownicze mie... „Cuda Polski 2024” – zwycięskie miejsca Twierdza Srebrna Góra (Dolnośląskie) Jest obiektem unikatowym w skali całej Europy. I to nie tylko dlatego, że jest największą górską fortyfikacją na Starym Kontynencie. Twierdza Srebrna Góra to ciekawa, wielowątkowa historia rozpięta pomiędzy XVIII wiekiem i okresem II wojny światowej, to niesamowite górskie widoki, to miejsce, w którym całe rodziny mogą wyjątkowo ciekawie spędzić czas. Twierdza Srebrna Góra / fot. mat. prasowy Pałace w Ostromecku (Kujawsko-Pomorskie) Niedaleko centrum Bydgoszczy znajduje się niezwykły zespół pałacowo-parkowy zbudowany w stylu warszawskiego rokoka. Z okien pałacu, a także z tarasu znajdującego się za budynkiem roztacza się malowniczy widok na rozciągający się poniżej ogród włoski i Wisłę wraz z jej starorzeczem. W parku odbywają się koncerty i wydarzenia kulturalne, które przyciągają rzesze Bydgoszczan. Pałac Stary w Ostromecku / fot. mat. prasowy Chełmskie Podziemia Kredowe (Lubelskie) Obiekt wyjątkowy w skali kraju i Europy. Wydobycie kredy do celów gospodarczych odbywało się tutaj od średniowiecza do XIX w. W wyniku eksploatacji złóż powstał unikatowy i tajemniczy labirynt podziemnych korytarzy, które ciągną się pod całym Starym Miastem na kilku kondygnacjach. Chełmskie Podziemia Kredowe / fot. mat. prasowy Park Dworski w Iłowej (Lubuskie) Park Dworski okalający pałac zwyciężył już w plebiscycie na najpiękniejsze i najbardziej klimatyczne zielone miejsce w Lubuskiem, zyskując aż 70% głosów internautów. W parku można podziwiać ogrody: różany, japoński i chiński oraz angielski. Ogród japoński utworzony z inicjatywy Friedricha von Hochberga był pierwszym w Europie. Stał się inspiracją do utworzenia ogrodu japońskiego we Wrocławiu. Widok na park z pałacem / fot. mat. prasowy Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej (Łódzkie) Posiada jedną z najbogatszych w świecie kolekcji współczesnej tkaniny artystycznej. Od 1972 r. cyklicznie organizuje prestiżową imprezę wystawienniczą Międzynarodowe Triennale. Muzeum multimedialne oferuje zwiedzającym możliwość wirtualnego obcowania z wybranymi eksponatami, zapoznania się z historią przemysłu włókienniczego, Białej Fabryki oraz rodziny Geyerów, która kryje wiele sekretów. Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej / fot. P. Wacławiak Zamek w Muszynie (Małopolskie) Okazałe ruiny średniowiecznego zamku przyciągają nie tylko amatorów historii. W malowniczej scenerii Beskidu Sądeckiego rozciągają się sensoryczne ogrody zmysłów. Pomimo niezwykle atrakcyjnego położenia, miejsce to zostało zaprojektowane w taki sposób, żeby mogło zapewniać niezwykle intensywne bodźce pozawzrokowe. To idealna propozycja dla osób szukających relaksu i odprężenia. Lot nad Muszyną / fot. Konrad Rogoziński / archiwum MOT Wzgórze Tumskie w Płocku (Mazowieckie) Tu zaczęła się historia miasta w X w., gdy Mieszko I wzniósł na wysokim wzgórzu nad Wisłą gród obronny. To właśnie od tego miejsca najlepiej zacząć spacer po Płocku. Centralną część Wzgórza Tumskiego zajmuje Stary Rynek z kamienicami z XVIII i XIX wieku oraz z ratuszem. Wzgórze Tumskie w Płocku / fot. UM Płock Fabryka Robotów w Mosznej (Opolskie) To dzieło jednego, niezwykle zdolnego człowieka, fana filmów science-fiction i fantasy – pana Sebastiana Kucharskiego. W muzeum można podziwiać zbudowane przez niego roboty. Przede wszystkim postaci z filmów sci-fi, z których największe dochodzą do 3,5 m wysokości i ważą niemal tonę. Fabryka Robotów w Mosznej / fot. mat. prasowy Zamek w Łańcucie (Podkarpackie) Jedna z najcenniejszych rezydencji arystokratycznych w Polsce. Zespół zamkowy słynie ze znakomitych wnętrz mieszkalnych oraz niezwykle cennej kolekcji pojazdów konnych. Liczne dzieła sztuki, pochodzące z dawnych zbiorów łańcuckich, ukazują nie tylko wspaniałość kultury i sztuki minionych epok, ale także historię rodu Lubomirskich i ich dziedzictwo. Zamek otacza stary, malowniczy park w stylu angielskim. Zamek w Łańcucie / fot. mat. prasowy Prawosławny skit w Odrynkach (Podlaskie) Skit Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich w Odrynkach to pierwsza prawosławna pustelnia w Polsce. Miejsce wyjątkowe, chronione przez malownicze rozlewiska Narwi. Jego założycielem i opiekunem był charyzmatyczny ojciec Gabriel. W skicie odbywają się nabożeństwa. Można też spacerować po nadnarwiańskich kładkach i chłonąć spokój tego mistycznego miejsca. Prawosławny skit w Odrynkach / fot. Maciej Nowakowski Bory Tucholskie (Pomorskie) Bory Tucholskie to nazwa parku narodowego oraz popularnego wśród turystów regionu. Są jednym z największych kompleksów borów sosnowych na terenie naszego kraju, nazywanym często zielonymi płucami. Przyciągają nie tylko walorami przyrodniczymi, ale również unikatową mieszanką kultur – Borowiaków Tucholskich, Kaszubów i Kociewiaków. Bory Tucholskie / fot. mat. prasowy Bielsko-Biała (Śląskie) Nazywana „miastem splotów” Bielsko-Biała to kreatywna przestrzeń spotkań ludzi i pomysłów. W unikatowym wielobarwnym wzorze pojawiają się dwa dominujące motywy: przepleciona krętą nicią rzeki Białej historia dwóch kiedyś odrębnych miast. Ciągły ruch interferuje ze spokojem niezmiennie trwającej górskiej przyrody. „Najfajniejsze miasto w Polsce” – tak Bielsko-Białą określił Filip Springer, renomowany polski pisarz specjalizujący się w tematyce miejskiej. Bielsko-Biała / fot. Łukasz Kałwa Muzeum Archeologiczne w Wiślicy (Świętokrzyskie) Wiślica jest najbogatszym zespołem zabytkowym na Ponidziu i jednocześnie kolebką polskiej państwowości. Od czerwca 2022 roku, po czterech latach prac modernizacyjnych, Muzeum Archeologiczne jest dostępne do zwiedzania. Na na turystów czeka unikatowy podziemny szlak łączący najcenniejsze wiślickie skarby. W poznaniu historii Wiślicy pomagają m.in: cyfrowe rekonstrukcje 3D, laserowe hologramy i aplikacja VR. Wiślica z lotu ptaka / fot. mat. prasowy Lidzbark Warmiński (Warmińsko-Mazurskie) Jest nazywany Perłą Warmii (do XIX wieku był jej stolicą). Miasto dąży do tego, aby stać się uzdrowiskiem. Goście już dziś mogą korzystać ze źródeł termalnych, zażywać kąpieli w Termach Warmińskich oraz odwiedzać tężnie. W centrum miasta znajduje się średniowieczny zamek, który jest określany jako „Wawel północy” albo „perła gotyku”. Lidzbark Warmiński / fot. Adobe Stock Pyzdry (Wielkopolskie) Urokliwe małe miasteczko, które rozłożyło się na wysokim brzegu Warty. Niech was jednak nie zwiedzie jego kameralność, bo jest tu naprawdę sporo do zobaczenia i zrobienia. Pyzdry to wielka historia w małym mieście. Swego czasu było jednym z najważniejszych w Wielkopolsce. Zapisało się też na kartach historii w czasach zaborów, kiedy stało się najdalej wysuniętym na zachód miastem pod władzą rosyjskich carów. Darłowo (Zachodniopomorskie) Darłowo to urocze miasteczko nad Bałtykiem. Znane głównie z pięknych plaż i malowniczych widoków, przyciąga turystów z całego kraju i zagranicy. W centrum miasta znajduje się średniowieczny Zamek Książąt Pomorskich. To tu urodził się Eryk Pomorski, jedyny król Danii, Szwecji i Norwegii z pomorskiej dynastii Gryfitów. Darłowo oferuje również liczne możliwości aktywnego wypoczynku, takie jak sporty wodne czy piesze wycieczki po okolicznych lasach i parkach. Darłowo / fot. Shuttertock Wszystkim uczestnikom serdecznie dziękujemy za udział w konkursie, a laureatom gratulujemy! Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl.
Język śląski czy gwara śląska. Trwa spór językoznawców i działaczy
Język śląski, przez niektórych językoznawców uznawany za gwarę – lub jakby powiedział Ślązak – ślonsko godka, to jeden z najbardziej charakterystycznych etnolektów regionalnych. Łatwą ją rozpoznać, ale osoba, która nie mieszka na Śląsku i wcześniej nie miała do czynienia z tą specyficzną mową, może mieć poważne problemy ze zrozumieniem rozmówcy, mimo że podobieństwo gwary do polszczyzny ogólnej jest ewidentne. Czym charakteryzuje się mowa śląska? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest język śląski? Historia śląskiej mowy Śląski język czy gwara? Cechy charakterystyczne mowy śląskiej Dane statystyczne dowodzą, że Ślązacy stanowią najliczniejszą grupę etniczną w Polsce, a oprócz tego tworzą największą społeczność, która na co dzień posługuje się gwarą lub – jak dowodzą niektórzy językoznawcy – językiem. W 2011 roku używanie etnolektu śląskiego zadeklarowało ponad pół miliona osób. Dziesięć lat później taką deklarację złożyło nieco mniej niż pół miliona Ślązaków. Mimo to mieszkańcy Górnego Śląska nadal nie doczekali się przyznania im statusu mniejszości etnicznej. Ustawa uznająca język śląski za język regionalny została przegłosowana w Sejmie w 2024 roku, a następnie zawetowana przez prezydenta Andrzeja Dudę. Co to jest śląska mowa? Mówiąc o śląskiej mowie, na myśli trzeba mieć etnolekt, którym posługują się mieszkańcy Śląska. Kojarzy się przede wszystkim z mową obecną w przestrzeni aglomeracji górnośląskiej (z wyłączeniem Zagłębia Dąbrowskiego, które historycznie było częścią Małopolski), jednak należy podkreślić, że historyczny Śląsk jest rozległą krainą. Co za tym idzie, to, co potocznie nazywa się śląską gwarą, tak naprawdę jest uznawane za język lub zespół gwar o znacznym zróżnicowaniu regionalnym. Zasięg gwary śląskiej Etnolekt śląski nie jest jednolity. Na różnych obszarach kulturowo-historycznych występują jego różne odmiany, w których te same słowa mogą mieć różną wymowę i inne znaczenie. Ruszyłem w podróż przez Śląsk i Zagłębie z reporterami i poetami. Te miejsca absolutnie mnie zaskoczyły Odkrywaj Polskę i czytaj książki – takie hasło mogłaby mieć Miedzianka Po Drodze. W tym roku ekipa festiwalu odwiedziła Śląsk i Zagłębie. Tydzień spotkań z literatami urozmaiciłem s... Po śląsku mówi się na obszarze wyznaczonym przez liniami: Syców-Prudnik na zachodzie, Prudnik-Czadca na południowym zachodzie, Lubliniec-Tarnowskie Góry-Katowice-Bielsko na wschodzie i Syców-Lubliniec na północnym wschodzie. Według Alfreda Zaręby, język śląski lub śląską gwarę należy dzielić na: kluczborską, opolską, niemodlińską, prudnicką, gliwicką centralną, pogranicza gliwicko-opolskiego, pogranicza śląsko-małopolskiego, cieszyńską, jabłonkowską. Nie ulega wątpliwości, że śląska mowa niejedno ma imię. Jednak mowa Ślązaków kojarzy się przede wszystkim z gwarą rozbrzmiewającą na w obrębie wielkiej aglomeracji górnośląskiej. Historia śląskiej gwary Ze względu na swoje położenie i zasobność w surowce naturalne, w przeszłości region śląski przynajmniej raz na kilkaset lat zmieniał przynależność. Nie pozostało to bez wpływu na rozwój mowy, którą posługują się mieszkańcy tego obszaru. Poza polskim na brzmienie śląskiego w największym stopniu wpłynęły języki: niemiecki, słowacki i morawski. Należy jednak podkreślić, że zanim ziemie Śląska znalazły się w granicach Polski, mową posługiwało się niewiele osób. Gwara śląska po drugiej wojnie światowej Po II wojnie światowej niemal cały obszar Śląska znalazł się w granicach Polski Ludowej. Rozpoczął się wówczas proces polonizacji przejętych ziem. Ślązakom zakazano mówić językiem niemieckim. W rezultacie większość jego użytkowników zaczęła się posługiwać śląskim. Było to dozwolone, jednak nie w przestrzeni publicznej. W tamtych czasach etnolekt śląski był uznawany za język marginesu społecznego. Gwara śląska w XXI wieku Dopiero po 2002 roku śląski zaczął zyskiwać na popularności. Gdy Narodowy Spis Powszechny ujawnił, że godką posługuje się ponad 56 tysięcy osób (dane GUS-u z 2002 roku), zaczęły powstawać pierwsze organizacje popularyzujące język. To najwyraźniej zdało egzamin, bo w 2021 roku dane statystyczne wskazały, że śląskim na co dzień posługuje się 467 145 osób. Śląski język czy gwara? Wielu Ślązaków podkreśla swoją odrębność historyczną, kulturową i językową. Już od jakiegoś czasu podejmowane są działania, których celem jest doprowadzenie do uznania ich za odrębny naród, a ich mowy – za odrębny język. Póki co sprawa nie doczekała się rozstrzygnięcia. W Ustawie o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, w której wyszczególnione są wszystkie mniejszości etniczne w Polsce (a także mniejszości narodowe w Polsce), Ślązacy nie zostali wyszczególnieni jako mniejszość. W 2024 r. Sejm i Senat RP przegłosowały ustawę o uznaniu śląskiego za drugi, obok kaszubskiego, język regionalny w Polsce. Ustawa została jednak zawetowana przez prezydenta. A jak to wygląda z punktu widzenia językoznawców? Cóż, opinie specjalistów są mocno podzielone. Wielu wskazuje, że ze względu na dużą ilość słów odmiennych od ogólnopolskich, śląską mowę należy uznać za odrębny język. Nie brakuje jednak opinii, według których ze względu na wtórności wpływów niemieckich i bliskie powiązania strukturalne z polszczyzną ogólną, śląskiej mowie bliżej jest do gwary lub dialektu niż do odrębnego języka. W kontekście braku zgodności w tej kwestii, właściwym wydaje się określać śląską mowę jako etnolekt. Cechy charakterystyczne mowy śląskiej Każda mowa regionalna ma swoje charakterystyczne cechy. Gwara góralska wyróżnia się choćby mazurzeniem. Jakimi wyróżnikami cechuje się ślonsko godka? Cześć pracy. Krótka historia śląskiej doli Samogłoski w mowie śląskiej Jedną z najbardziej charakterystycznych cech śląskiego są typowe dla niej samogłoski. Występuje tu „á” pochylone, które wymawia się dwugłoskowo, jako „ou̯” lub „åu̯”. Dwugłoskową wymowę mają także samogłoski „o” i „ó” (wymawiane jako „u̯o” i „u̯ó”). Z kolei „é” ścieśnione po spółgłoskach twardych i miękkich należy wymawiać jako y. Samogłoskę „ą” przed spółgłoskami wymawia się jako „ón”, „óm” lub „óń”. Samogłoskę „ę” przed spółgłoskami wymawia się: „ym”, „yn” lub „yń”. Spółgłoski w gwarze śląskiej W etnolekcie śląskim w charakterystyczny sposób wymawia się także niektóre spółgłoski. Osoby posługujące się śląską gwarą w charakterystyczny sposób wymawiają połączenie „rzy”. W ustach Ślązaka brzmi ono jak „rzi”. Gdy śródwyrazową grupę spółgłoskową kończy spółgłoska „ł”, najczęściej zostaje zredukowana. Z kolei w grupach „kie” i „gie” miękkość całkowicie zanika. Pozostaje wówczas: „ke”, „ky”, „ge” i „gy”. Odmiana czasowników Przy odmianie czasowników, charakterystyczną cechą śląskiego jest występowanie słowa „żeś” odmienianego w czasie przeszłym i teraźniejszym (wyłącznie dla czasownika „być”) przez osoby. Sam czasownik nie podlega w tych czasach odmianie przez osoby i występuje w formie właściwej dla 3. os. l.p. lub l.m. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Cuda Polski 2024 – obiekty z Pomorskiego i Śląskiego nominowane w plebiscycie
Trwa głosowanie w plebiscycie Cuda Polski 2024. Poniżej przedstawiamy listę nominowanych miejsc pochodzących z województw pomorskiego i śląskiego, które w tym roku rywalizują o ten zaszczytny tytuł.
W tym artykule: Cuda Polski 2024 – nominacje z Pomorskiego Cuda Polski 2024 – nominacje z Śląskiego Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2023 Głosowanie w tegorocznej edycji plebiscytu Cuda Polski oficjalnie rozpoczęte. Podobnie jak w latach minionych, także i teraz zwycięzcę z każdego województwa wyłonią czytelnicy magazynu „National Geographic Traveler” i użytkownicy serwisu national-geographic.pl. Dziś prezentujemy kolejną szóstkę nominowanych, tym razem z województw pomorskiego i śląskiego. Cuda Polski 2024 – nominacje z Pomorskiego Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach Arboretum Wirty Bory Tucholskie Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach Tylko tutaj spotykamy się z kulturą Słowińców – ludu, który kiedyś zamieszkiwał te tereny. To miejsce autentyczne i wyjątkowe, gdzie wśród wiekowych dębów, świerków i sosen stoją szachulcowe chaty, zbudowane w tym miejscu w XVIII, XIX i XX wieku, i gdzie zagrody ożywają ogniem w paleniskach, dawnymi codziennymi i świątecznymi zajęciami. Wśród dawnych smaków i zapachów możemy odbyć podróż w przeszłość. Arboretum Wirty Leśny Ogród Botaniczny ma swoje początki w XIX wieku i jest najstarszym leśnym arboretum w Polsce. To miejsce, w którym kolekcjonuje się drzewa, krzewy, a także prowadzi nad nimi badania. Kiedyś miało znaczenie głównie naukowe, dziś prezentuje głównie walory estetyczne. Zachwyca prawdziwie baśniowymi widokami, od klimatycznych mostów i oczek wodnych, po tajemnicze i nieco mroczne mokradła z pięknym punktem widokowym. Bory Tucholskie To nazwa Parku Narodowego oraz popularnego wśród turystów regionu. To jeden z największych kompleksów borów sosnowych na terenie naszego kraju, nazywany często zielonymi płucami. To nie tylko walory przyrodnicze, ale unikatowa mieszanka kultur – Borowiaków Tucholskich, Kaszubów i Kociewiaków. Cuda Polski 2024 – nominacje z Śląskiego Bielsko-Biała Szlak Beboków w Katowicach Graniczne Meandry Odry Bielsko-Biała Nazywana „miastem splotów” Bielsko-Biała to kreatywna przestrzeń spotkań ludzi i pomysłów. W unikalnym wielobarwnym wzorze pojawiają się dwa dominujące motywy: przepleciona krętą nicią rzeki Białej historia dwóch kiedyś odrębnych miast. Ciągły ruch interferuje ze spokojem niezmiennie trwającej górskiej przyrody. „Najfajniejsze miasto w Polsce” – tak Bielsko-Białą określił Filip Springer, renomowany polski pisarz specjalizujący się w tematyce miejskiej. Szlak Beboków w Katowicach Beboki są ściśle związane ze śląskim folklorem. Trasa śladami tych uroczych małych stworków zadebiutowała w tym roku w Katowicach. Na zwiedzających czeka już ponad 40 figurek. Ich znalazcy mogą zbierać specjalne stemple, a na końcu otrzymać odznakę łowcy beboków. W ten sposób można łatwo i przyjemnie zwiedzić miasto i jego największe atrakcje. Graniczne Meandry Odry Stanowią pierwszy odcinek rzeki, tuż przy granicy z Czechami i są naturalną atrakcją turystyczną Krainy Górnej Odry. To jeden z interesujących, chronionych obszarów, leżący na brzegach Odry w rejonie Chałupek oraz ujścia Olzy. W tym miejscu rzeka jest nieuregulowana, a jej malownicze meandry wraz z okolicznymi łąkami i lasami tworzą teren cenny przyrodniczo. Swoich faworytów można wspierać za pośrednictwem strony national-geographic.pl/cuda-polski. Głosowanie potrwa do 5 czerwca, a laureatów tegorocznej edycji wydarzenia poznamy 10 czerwca. Wszystko w Waszych rękach! Lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2023 Poniżej przedstawiamy pełną listę zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2023: Dolnośląskie – Miasto Bardo; Kujawsko-pomorskie – Wyspa Młyńska z Młynami Rothera; Lubelskie – Włodawa; Lubuskie – Park Książęcy Zatonie; Łódzkie – Monopolis; Małopolskie – Pustynia Błędowska; Mazowieckie – Park Nauki Torus w Ciechanowie; Opolskie – Twierdza Nysa; Podkarpackie – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce; Podlaskie – Odkrywkowa Kopalnia Kredy w Mielniku; Pomorskie – Zagroda Inicjatyw Twórczych Swołowo; Śląskie – Żelazny Szlak Rowerowy; Świętokrzyskie – Geopark Świętokrzyski; Warmińsko-Mazurskie – Gołdap; Wielkopolskie – Antidotum Airshow Leszno; Zachodniopomorskie – Ogrody Hortulus w Dobrzycy.
Niegdyś był tajemniczą siedzibą nazistów. Dziś zamek Grodziec to turystyczna perła Polski
Zamek Grodziec potrafi zaskakiwać. Nawet tych, którzy myślą, że wiedzą już o nim wszystko. Z jednej strony baśniowa lokalizacja, sielankowa wioska i urokliwy krajobraz. Z drugiej nazistowscy politycy, burzliwa historia, wojny i zniszczenia.
W tym artykule: Historia Zamku Grodziec Ostoja spokoju i bezpieczeństwa, ale nie na długo Ciemne karty historii. Wojny, zniszczenia i wizyta Hitlera Dziś zamek jest turystyczną perłą Polski Zamek Grodziec na pierwszy rzut oka może wyglądać niepozornie. Wznosi się pośród tętniących zielenią wzgórz i lasów. Od lat odbywają się tutaj imprezy o zasięgu regionalnym i międzynarodowym, obiekt posiada również bazę noclegową. I całkiem sporo tajemnic, o których wielu nie miało wcześniej pojęcia. Historia Zamku Grodziec Pierwsze wzmianki o Zamku Grodziec pojawiły się w 1155 roku i pochodzą z bulli papieża Hadriana IV. Wspominano o nim również w XIII wieku. Poza tym niewiele wiadomo o losach zamku z tamtego okresu. Wówczas wyglądał jednak zupełnie inaczej niż obecnie. Konstrukcja była bowiem drewniana i o wiele mniej trwała. Dopiero Henryk Brodaty, którego panowanie datuje się na lata 1201–1238, zamienił budowlę w murowaną. W ciągu kolejnych lat jeszcze wiele razy była przebudowywana i remontowana. Ciemne chmury zawisły nad słynnym grodem już w czasie wojen husyckich. Wówczas zamek został zniszczony i splądrowany. Popadał w ruinę aż do 1470 roku, kiedy to odkupił go książę Fryderyk I. Sprowadził on na miejsce murarskich mistrzów. To właśnie im zawdzięczamy obecny układ przestrzenny budowli. Po licznych remontach szybko Grodziec stał się jedną z piękniejszych rezydencji gotycko-renesansowych na Śląsku. Ostoja spokoju i bezpieczeństwa, ale nie na długo Prawdziwą wartość zamku Grodziec doceniono jednak w okresie wojny 30-letniej (XVII wiek). Kiedy zwalczające się wzajemnie wojska rozlewały się po ziemi śląskiej, paląc, grabiąc i pustosząc miasta i wsie, zamek stał się ostoją spokoju i schronieniem dla okolicznych mieszkańców. Mogli oni przechowywać w nim swój dobytek. Swego czasu budowlę konsekwentnie wzmacniano. Plany rozbudowywania umocnień były bardzo ambitne – nie udało się jednak ich zrealizować ze względu na ograniczenia finansowe. W konsekwencji zamek Grodziec został zdobyty i zniszczony przez wojska księcia Albrechta Wallensteina. Warownia szybko straciła swoją militarną wartość. W kolejnych latach systematycznie podejmowano próby odbudowy budowli. W 1800 roku jej właścicielem został książę Rzeszy Jan Henryk VI von Hochberg. W zamku rozpoczęto szereg prac konserwatorskich i rekonstrukcyjnych. Na efekty trzeba było trochę poczekać. Jak się później okazało, cierpliwość popłaciła. Już w latach 30. XIX wieku zamek Grodziec stał się wizytówką regionu. Uchodził również za pierwszy zamek w Europie przystosowany do turystycznych celów. I kiedy wydawało się, że teraz będzie już tylko lepiej — po raz kolejny nadeszły mroczne czasy, burząc spokój, który na moment zapanował w warowni. Ciemne karty historii. Wojny, zniszczenia i wizyta Hitlera W ciągu kolejnych lat zamek wielokrotnie został dotknięty wojennymi zawieruchami. Na nowo niszczono go, plądrowano, a po pewnym czasie odbudowywano. Próbę przerwania tego błędnego koła podjął Herbert von Dirkens, który w 1926 r. został kolejnym właścicielem zamku. Warto zaznaczyć, że był gorliwym nazistą i jednym z niewielu cywilnych polityków, którzy cieszyli się zaufaniem Hitlera. Po przejęciu władzy führer odwiedził Grodziec przynajmniej raz, na zaproszenie gospodarza majątku. W 1933 roku zajechał do tamtejszego pałacu, gdzie spędził noc. Na czas jego wizyty rezydencja została odświętnie udekorowana. Przy wiejskich drogach na przyjazd Hitlera oczekiwały tłumy okolicznych mieszkańców, głośno wiwatując. Na pamiątkę odwiedzin przywódcy nazistów zasadzono we wsi dąb, który do dziś rośnie w pobliżu przystanku PKS. Polskim zamkiem zachwyca się świat. „Dwukrotnie większy od Pałacu Buckingham” Brytyjskie media ponownie rozpisują się o Polsce. Tym razem dziennikarze z Wyspy zachwalają największy na świecie gotycki zespół zamkowy, który znajduje się na terenie naszego kraju. Po wojnie słynny zamek uległ całkowitej dewastacji. Najpierw podpalili go Sowieci, następnie rozkradli polscy szabrownicy. Skala zniszczeń była ogromna; zniknęły zabytkowe zbiory, spłonęły dachy. Ruiny budowli stały opuszczone aż do 1959 roku. Dopiero wtedy podjęto na tym terenie prace zabezpieczające i porządkowe. W przywrócenie dawnej świetności zamku zaangażowało się wielu. Lokalna prasa donosiła wówczas: „Grodźcem […] opiekuje się cały powiat złotoryjski. W dni wolne od pracy przyjeżdżają załogi zakładów pracy i czynem społecznym porządkują zamek”. Dziś zamek jest turystyczną perłą Polski Aktualnie zamek znajduje się pod opieką Gminy Zagrodno i jest jedną z największych atrakcji turystycznych regionu. Odwiedzający mają możliwość wzięcia udziału w licznych imprezach o zasięgu regionalnym i międzynarodowym. Do najpopularniejszych należą: Święto Wina i Miodu Pitnego, Święto Pieśni, słynny Turniej Rycerski. Można również zwiedzić przestrzenie, w których unosi się klimat dawnych lat. Sala Wielka na parterze, Sala Rycerska, pokoiki księżnej, Pokój Książęcy oraz kaplica – wszystkie te pomieszczenia są swoistym wehikułem czasu. Ponadto obowiązkowym punktem wycieczki jest wejście na platformy widokowe umieszczone na wieżach. Niezwykłym doświadczeniem jest także sam spacer po koronie murów pałacu. Rozciąga się stamtąd panorama Karkonoszy, masywu Ślęży i Pogórza Kaczawskiego, która zapiera dech w piersi. Co ciekawe, urok i tajemniczość zamku Grodziec dostrzegają nie tylko turyści, ale również ekipy filmowe. W jego murach kręcono seriale „Przyłbice i kaptury”, „Wiedźmin”, „Korona królów”, a także wiele filmów i programów telewizyjnych. Sama Gmina Zagrodno jest bowiem miejscem pełnym tajemnic i nierozwikłanych zagadek, które pobudzają wyobraźnię gości, skłaniając ich do dalszego odkrywania. Źródła: zamkipolskie.com, grodziec.net, szlakzamkowipalacow.eu. Nasz ekspert Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.