Pół miliona euro za skórę dinozaura. To była wyjątkowa licytacja torebki z T-Rexa
W paryskim domu aukcyjnym Drouot wydarzyła się historyczna licytacja. Czego dotyczyła? Jej główną bohaterką była torebka wyceniana na astronomiczną kwotę blisko pół miliona euro. Wyjątkowość gadżetu nie polegała jednak na podpisie słynnego projektanta, lecz na materiale, z którego została uszyta. Stworzono ją ze skóry słynnego Tyrannosaurusa rexa – a przynajmniej tak twierdzili twórcy.
Torebkę, zaprezentowaną po raz pierwszy wiosną w Amsterdamie, wystawiono na niedawno na paryskiej aukcji organizowanej przez Alexandre'a Giquello. Miała być absolutnym unikatem, który połączy świat mody z paleontologią. Jednak wbrew szumnym zapowiedziom licytacja okazała się spektakularną porażką. Przebieg niezwykłej aukcji Oferty przekroczyły „zaledwie” barierę 150 000 dolarów, pozostając daleko w tyle za przedaukcyjnymi szacunkami, które zakładały kwotę rzędu 300 000 do 500 000 euro. Z racji niskiej kwoty licytacji twórcy się wycofali, więc bezprecedensowy gadżet nie znalazł ostatecznie nabywcy. Dlaczego aukcja nie przyciągnęła zainteresowania? By to zrozumieć, należy najpierw zajrzeć do laboratorium i oddzielić popkulturowy mit od twardej nauki. Bo coś się tutaj nie zgadza. Jak ożywić dinozaura w probówce? Robimy naukowy fact-checking Twórcy torebki chwalili się użyciem „komórek T-Rexa”. To stwierdzenie wymaga genetycznego sprostowania. Wiadomo, że DNA ulega naturalnej degradacji, a sklonowanie czy namnożenie żywych, funkcjonalnych komórek zwierzęcia wymarłego 67 mln lat temu jest fizycznie niemożliwe. Jak zatem powstał materiał? Naukowcy i eksperci – w tym powiązany ze sprzedażą paleontolog Iacopo Briano – wykorzystali śladowe ilości prehistorycznego kolagenu (głównego białka budulcowego skóry). Izolat pochodził z niezwykłej kości udowej tyranozaura odkrytej 25 lat temu w amerykańskim stanie Montana. Dzięki osiągnięciom współczesnej biotechnologii, odtworzoną sekwencję białkową „wszczepiono” do nowoczesnych kultur komórkowych (najczęściej wykorzystuje się do tego drożdże). Te współczesne komórki produkowały prawdziwą biologiczną tkankę naśladującą strukturę skóry wielkiego drapieżnika. Jak słusznie zauważa Briano, to nie jest tzw. wegańska skóra, która w większości przypadków jest po prostu ekologicznym plastikiem (poliuretanem). To w 100% biologiczny materiał, choć wyhodowany sztucznie w bioreaktorze. Dlaczego nikt jej nie kupił? Problem bio-mody Mimo niesamowitego technologicznego zaawansowania, brak większego zainteresowania nie powinien dziwić. Dla wielu problemem była zaporowa cena. Wycena domów aukcyjnych opierała się na kosztach wieloletnich badań biotechnologicznych, a nie na realnej wartości rynkowej samej galanterii. Ale to nie wszystko. Torebka wzbudza także kontrowersje etyczne. Przekształcanie szczątków prehistorycznych zwierząt w dobra luksusowe budzi spory niesmak w środowiskach naukowych. Wiele osób traktuje to jako profanację paleontologicznego dziedzictwa na rzecz pustego konsumpcjonizmu. Torebka z kolagenu dinozaura to bardziej ekstrawagancki eksperyment i ciekawostka (tzw. bio-moda) niż funkcjonalny element garderoby. Dla tradycyjnych kolekcjonerów luksusu była to rzecz po prostu zbyt abstrakcyjna. Brak zainteresowania na paryskiej aukcji może wyraźnym sygnałem od rynku. Chociaż postęp biotechnologiczny sprawia, że możemy sięgać gwiazd – a laboratoryjna hodowla tkanek może w przyszłości uwolnić nas od przemysłowej hodowli zwierząt futerkowych i rzeźnych – to tworzenie gadżetów z dinozaurów wciąż traktowane jest jako droga, kontrowersyjna fanaberia. I, z perspektywy nauki, to chyba całkiem dobra wiadomość. Źródło: Le Monde, Phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Podróże zapisane na skórze. Tatuaże coraz częściej zostają pamiątkami z wyjazdu
Popularność tzw. tattourism, czyli wykonywania tatuażu jako formy upamiętnienia konkretnego miejsca, podróży lub ważnego doświadczenia, rośnie z roku na rok. To, co początkowo było niszową praktyką i sposobem na symboliczne zatrzymanie wakacyjnego wspomnienia, z czasem przekształciło się w globalny trend oraz dynamicznie rozwijającą się gałąź turystyki doświadczeń.
Powroty z zagranicznych wyjazdów często wiążą się z tym samym problemem: walizka, która przed podróżą zamykała się bez trudu, po kilku dniach wypełnia się pamiątkami kupionymi na lokalnych targach i w sklepach z rękodziełem. Magnesy, tekstylia, ceramika czy regionalne produkty spożywcze od lat stanowią nieodłączny element wakacyjnych zakupów. Coraz więcej podróżnych wybiera jednak alternatywę, która nie zajmuje miejsca w bagażu, a jednocześnie pozostaje z nimi na całe życie. Tatuaż inspirowany odwiedzonym miejscem staje się trwałym zapisem doświadczeń i sposobem na symboliczne upamiętnienie podróży. Tatuaż z podróży jako osobista mapa doświadczeń Wraz ze zmianą podejścia do podróżowania (które coraz częściej koncentruje się na doświadczeniach, a nie materialnych dobrach) rośnie popularność tzw. tattourismu, czyli wykonywania tatuażu jako formy upamiętnienia konkretnego miejsca lub przeżycia. Trend ten napędzany jest przede wszystkim przez przedstawicieli pokolenia Z oraz millenialsów, dla których podróż ma być wydarzeniem osobistym i symbolicznie zapisanym, a nie jedynie udokumentowanym na zdjęciach czy utrwalonym w formie pamiątki. Jeszcze kilkanaście lat temu tatuaże w kulturze zachodniej kojarzone były głównie z określonymi subkulturami. Dziś przeżywają jednak wyraźny renesans i stają się częścią stylu życia szerokiego grona odbiorców. Badania Hostelworld wskazują, że ponad 40% podróżnych w wieku 18–35 lat zdecydowało się na wykonanie tatuażu podczas wyjazdu, przy czym co trzeci z nich przyznaje, że decyzja była spontaniczna. Jednocześnie ponad połowa respondentów deklaruje, że podróżowała za granicę właśnie z zamiarem wykonania tatuażu, co pokazuje, że dla wielu osób staje się on integralnym elementem planowania wyjazdu. Turyści podróżują dla wykonania konkretnego tatuażu W odpowiedzi na rosnące zainteresowanie tym zjawiskiem zmienia się również oferta branży turystycznej – luksusowe hotele coraz częściej włączają usługi mobilnych artystów tatuażu do swojego portfolio jako element doświadczenia premium. W 2024 roku salon Unscripted Ink stał się pierwszym stałym studiem tatuażu funkcjonującym w przestrzeni hotelowej w Nowym Jorku, zapoczątkowując nowy model współpracy między sektorem hospitality a środowiskiem artystycznym. Początkowo były to jedynie sesje typu pop-up organizowane przy okazji wydarzeń kulturalnych, takich jak koncerty czy wystawy w hotelowych lobby. Jednak wraz ze wzrostem zainteresowania zaczęto tworzyć dedykowane, profesjonalne przestrzenie do wykonywania tatuaży. Obecnie goście mogą umawiać się na konsultacje projektowe jeszcze przed przyjazdem, a następnie realizować spersonalizowane wzory inspirowane lokalnym dziedzictwem, krajobrazem czy tradycją już na miejscu. Podobne inicjatywy pojawiły się również w innych częściach świata – od meksykańskiej Riwiery Nayarit, gdzie artyści tworzą projekty nawiązujące do nadmorskiej kultury regionu, po Islandię, gdzie wzory inspirowane są surowym krajobrazem i nordycką symboliką. W efekcie tatuaż przestaje być spontaniczną decyzją podejmowaną na wakacjach, a staje się świadomie zaplanowaną częścią podróży oraz trwałą pamiątką, która ma zastąpić tradycyjne podarunki. Dlaczego turyści wybierają tatuaż zamiast pamiątek? Dla części podróżnych wykonanie tatuażu w trakcie wyjazdu stanowi znacznie bardziej znaczącą formę upamiętnienia przeżyć niż jakikolwiek materialny suwenir, ponieważ pozwala utrwalić doświadczenie w sposób trwały i bezpośrednio związany z własną tożsamością. W rezultacie znak na ciele zaczyna pełnić funkcję symbolicznego „łącznika” z miejscem, które odegrało istotną rolę w osobistej historii – utrwalając emocje, relacje czy momenty przełomowe związane z daną podróżą. Tym samym body art przestaje być wyłącznie estetyczną ozdobą, a zaczyna funkcjonować jako nośnik wspomnień. Takie podejście wpisuje się w szerszy kontekst kulturowy, ponieważ praktyki tatuowania od wieków służyły utrwalaniu przynależności, przeżyć i przekonań. W Japonii tradycyjne irezumi przedstawia motywy folklorystyczne i mitologiczne, wzmacniając więź z lokalną historią. W Nowej Zelandii maoryskie ta moko stanowi symbol tożsamości i dumy, natomiast w Tajlandii sakralne tatuaże sak yant, wykonywane przez licencjonowanych mistrzów, mają – według wierzeń – zapewniać ochronę i odstraszać złe moce. W konsekwencji dla wielu podróżnych wykonanie takiego tatuażu staje się integralną częścią doświadczenia kulturowego, a nie jedynie spontaniczną pamiątką z wakacji. Ta trwałość i symboliczny wymiar sprawiają, że coraz częściej obserwujemy odejście od kolekcjonowania przedmiotów na rzecz gromadzenia doświadczeń, które pozostają z podróżnikiem na stałe. Tatuaż wykonany na Bali, w Londynie czy Goa może przywoływać nie tylko obraz konkretnego miejsca, lecz także zapachy, dźwięki i emocje związane z przeżytymi tam chwilami, działając jak swoisty bodziec pamięciowy. W praktyce oznacza to, że wspomnienia nie są już przechowywane w albumach czy na półkach, lecz stają się częścią ciała i codzienności. Sama wykonałam cztery z dziewięciu swoich tatuaży właśnie w trakcie podróży i dziś każdy z nich natychmiast przywołuje wspomnienie kraju oraz momentu, w którym decyzja o jego wykonaniu nabrała znaczenia. Dzięki temu ulotne doświadczenia zostają przekształcone w trwały ślad, który chroni historię przed zapomnieniem i pozwala zachować poczucie więzi z odwiedzonym miejscem także długo po powrocie do domu. W efekcie tatuaże mogą z czasem tworzyć swoistą mapę osobistej ewolucji – zapisując nie tylko to, gdzie byliśmy, ale również to, kogo spotkaliśmy, co przeżyliśmy i czego dowiedzieliśmy się o sobie w trakcie wyjazdu. Źródła: Daily Mail, Travel + Leisure, Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Skąd wiesz, kiedy przestać się drapać? Ciało ma własny „hamulec” i naukowcy właśnie go odnaleźli
W ciele masz zakodowany mechanizm, który mówi „STOP” podczas drapania. No bo tak właściwie skąd wiemy, że należy przestać i dlaczego drapanie powoduje, że skóra przestaje nas swędzieć?
Coś każe nam przestawać się drapać, a naukowcy jeszcze do niedawna nie mieli pojęcia, co to takiego. Udało im się jednak zidentyfikować zakodowany w naszych ciałach „mechanizm hamowania”, który jest ściśle powiązany z aktywnością receptorów w neuronach czuciowych. Przez przypadek odkryli, że zaburzenia tego mechanizmu prowadzi do wielu chorób skóry, co może pomóc w ich leczeniu. Jak powstaje świąd i dlaczego się drapiemy? Swędzenie (świąd) to subiektywne odczucie zmuszające do drapania. Najczęściej wywołują je mediatory zapalne, takie jak histamina, cytokiny czy substancje uwalniane przez komórki skóry i zakończenia nerwowe w odpowiedzi na podrażnienie lub stan zapalny. To mechanizm obronny – sygnał ostrzegawczy, że ze skórą dzieje się coś niepożądanego. Mózg wywołuje go świadomie. Receptory, serotonina i błędne koło drapania Receptory czuciowe obecne w skórze, głównie zakończenia nerwów obwodowych, są pierwszym ogniwem w kaskadzie sygnałów prowadzących do powstania świądu. Najważniejszą rolę odgrywają tu neurony ekspresjonujące receptory TRPV1 oraz TRPV4, które przekazują sygnał do rdzenia kręgowego i dalej do mózgu. Odpowiadają zarówno za uczucie swędzenia, jak i bólu. Drapanie powoduje chwilową ulgę, ponieważ aktywuje szlaki bólowe, które chwilowo tłumią świąd. Jednak naukowcy z Washington University School of Medicine w St. Louis wykazali, że podczas drapania w mózgu wydziela się serotonina – neuroprzekaźnik, który w pewnych warunkach nasila świąd. W ten sposób powstaje błędne koło: im więcej się drapiemy, tym bardziej nas swędzi. Nie zawsze się tak dzieje – jeśli tylko receptory spełniają swoje zadanie. Skąd wiemy kiedy przestać się drapać? Czy istnieje biologiczny „hamulec”, który mówi nam, że drapanie było skuteczne? Zespół badawczy Roberta Gualdaniego z Uniwersytetu w Louvain przeprowadził eksperymenty, które pomogły zrozumieć kontrolę drapania. Wykazał on, że kluczową rolę odgrywa tutaj kanał jonowy TRPV4 w neuronach czuciowych, a nie tylko w komórkach skóry. Kanały te funkcjonują jak molekularne bramki – po osiągnięciu pewnego poziomu bodźca (drapania), uruchamiają sygnał zwrotny do mózgu, że drapanie jest „wystarczające”. Eksperymenty na myszach ujawniają ciekawe mechanizmy W badaniu na genetycznie modyfikowanych myszach, którym selektywnie wyłączono TRPV4 tylko w neuronach czuciowych, zaobserwowano zaskakujące efekty. Myszy te swędziało mniej, ale jeśli już zaczęły się drapać, robiły to znacznie dłużej niż normalnie. Wskazuje to, że bez sygnału TRPV4 nie pojawia się typowy sygnał „stop”, przez co drapanie staje się przedłużone, bardziej niebezpieczne i mniej efektywne. Znamy przyczynę nadmiernego drapania – czy możemy leczyć świąd? Odkrycia sugerują, że rola TRPV4 w swędzeniu jest bardziej złożona niż wcześniej sądzono. Podczas gdy kanał w komórkach skóry wydaje się wywoływać uczucie swędzenia, ten sam kanał w neuronach wydaje się pomagać w jego regulacji i hamowaniu. Ta podwójna rola ma istotne problemy dla rozwoju leków. – Przyszłe terapie mogą wymagać znacznie bardziej ukierunkowanych działań – być może działających wyłącznie na skórę, bez zakłócania mechanizmów neuronalnych, które mówią nam, kiedy przestać się drapać – mówi Robert Gualdani, autor badania nad TRPV4. Leki działające selektywnie na TRPV4 w skórze lub w określonych neuronach mogą umożliwić przerwanie błędnego koła swędzenia i drapania bez wywoływania efektów ubocznych. Wszystko to jest możliwe dzięki odkryciu precyzyjnych mechanizmów kontroli drapania przez zespół Gualdaniego. Źródło: Biophysical Society Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dlaczego blizny na twarzy są mniejsze niż na ciele? Czy możemy pozbyć się ich całkowicie?
Rany na twarzy goją się z mniejszym bliznowaceniem niż na reszcie ciała. Czy zatem naszemu organizmowi zależy na wyglądzie? No cóż, nie do końca. Ale nowe odkrycie może nam pomóc całkowicie pozbyć się blizn.
Wyjątkowe właściwości skóry twarzy i mechanizmy gojenia się ran sprawiają, że blizny na twarzy są mniejsze niż na innych częściach ciała. Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda lepiej je zrozumieli i sugerują, że możliwe jest gojenie bez blizn. Co decyduje o mniejszym bliznowaceniu twarzy? Proces bliznowacenia nie jest jedynie problemem estetycznym. Twarde i grube blizny upośledzają funkcję tkanek i mogą prowadzić do przewlekłego bólu czy zaburzeń fizjologicznych. Jak wyjaśnia prof. chirurgii Michael Longaker z Centrum Medycznego Uniwersytetu Stanforda, ewolucja sprzyjała szybkiemu gojeniu ran na ciele – nawet kosztem powstania twardych blizn – aby chronić organizm przed krwotokiem czy infekcją. Twarz natomiast wymaga utrzymania maksymalnej funkcjonalności (widzenie, oddychanie, odżywianie), dlatego jej gojenie jest bardziej „zachowawcze”, nastawione na regenerację, a nie tylko na zamknięcie rany. Kluczowa rola fibroblastów Najważniejszym odkryciem badaczy z Uniwersytetu Stanforda było wskazanie, że tkanka twarzy pochodzi z innej linii rozwojowej niż reszta ciała. Komórki skóry twarzy wywodzą się z tzw. grzebienia nerwowego, podczas gdy większość tkanek ciała pochodzi z mezodermy. Działają w niej tzw. fibroblasty. W serii eksperymentów z wykorzystaniem myszy wykazano, że: rany na twarzy i skórze głowy goją się z mniejszą ekspresją białek odpowiadających za włóknienie (np. kolagen I), nawet po przeszczepieniu skóry z twarzy na inne części ciała jej właściwości regeneracyjne zostają zachowane, przeszczepienie nawet niewielkiej liczby fibroblastów pochodzenia twarzowego na inne partie skóry wywołuje tam gojenie z minimalnym bliznowaceniem. Co to oznacza dla przyszłości leczenia blizn? Odkrycie właściwości fibroblastów – nawet po przeszczepieniu – otwiera drogę do opracowania terapii, które pozwolą leczyć (lub nawet zapobiegać) bliznom nie tylko na twarzy, ale i na całym ciele oraz w narządach wewnętrznych. Prof. Longaker podkreśla, że nie trzeba wymieniać wszystkich fibroblastów od razu – wystarczy niewielki odsetek zmodyfikowanych komórek, aby uzyskać efekt kaskadowy i poprawić sposób gojenia. Odkrycia naukowców mogą dodatkowo pozwolić na farmakologiczne „przeprogramowanie” fibroblastów skóry ciała, aby działały jak te z twarzy. Jak to będzie wyglądać w praktyce? Już teraz trwają badania kliniczne nad lekami działającymi na podstawie badań z Uniwersytetu Stanforda, które mogą mieć zastosowanie w chirurgii plastycznej, rekonstrukcyjnej, leczeniu blizn pourazowych i pooperacyjnych. Ale nie tylko. Jeśli wszystko się uda, wiedza o różnicach w fibroblastach pomoże także w gojeniu ran po oparzeniach, leczeniu blizn potrądzikowych czy terapiach przeciw zwłóknieniom narządów (np. wątroby, płuc czy serca). Źródło: Cell, PAP, Stanford Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dermatolożka z Harvardu ostrzega: globalne ocieplenie niszczy twoją skórę latem
Jak ocieplający się klimat wpływa na skórę? Zmiany pogodowe, smog i coraz częstsze pożary mogą prowadzić do zaostrzenia chorób skóry i jej przyspieszonego starzenia. Eksperci tłumaczą, jak chronić się przed skutkami globalnego ocieplenia.
Spis treści: Nadmierne upały zaostrzają choroby skóry Zanieczyszczenie i dym uszkadzają barierę skórną Ochrona skóry przed klimatem: co działa? Co czeka pielęgnację skóry w przyszłości? To nie tylko promieniowanie UV. Zanieczyszczenie powietrza i rosnące temperatury mogą powodować wszystko – od drobnych zmarszczek po zaostrzenia atopowego zapalenia skóry. Zapytaliśmy ekspertki i ekspertów, jak możesz się chronić. Gdy dermatolożka Maria Wei jechała rowerem do swojej kliniki Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco pewnego dnia w listopadzie 2018 roku, spojrzała w górę na białe płatki unoszące się z nieba. – Szybko zrozumiałam, że to nie śnieg, tylko popiół z pożaru Camp Fire, oddalonego o około 282 km – mówi Wei. – Zastanawiałam się, jaki będzie wpływ na płuca… a potem pomyślałam: a co ze skórą? Wei zobaczyła skutki na własne oczy. W ciągu następnych tygodni jej klinika w UCSF odnotowała nagły wzrost liczby pacjentów zgłaszających problemy skórne. W San Francisco gwałtownie wzrosła liczba przypadków atopowego zapalenia skóry (AZS). Pojawiło się też więcej wizyt z powodu łuszczycy i ogólnych dolegliwości związanych ze świądem. Zmiany klimatu podnoszą temperaturę na Ziemi i pogarszają jakość powietrza, m.in. przez klęski żywiołowe takie jak pożary lasów. Jak te zmiany wpływają na największy narząd twojego ciała – skórę? Czy można zastosować pielęgnację, która osłoni skórę przed ekstremami ocieplającej się planety? – Wpływ klimatu jest silniejszy niż działanie jakiegokolwiek kosmetyku – mówi dermatolożka Arianne Shadi Kourosh z Harvard Medical School. Oto co, zdaniem dermatologów, naprawdę pomaga w ochronie skóry – i co nie ma większego znaczenia. Nadmierne upały zaostrzają choroby skóry Wraz ze wzrostem globalnych temperatur, nadmierne ciepło zaostrza istniejące choroby skóry i podnosi ryzyko raka skóry. – Skóra to nasz największy narząd i podstawowy interfejs ze środowiskiem – mówi Eva R. Parker, dermatolożka z Vanderbilt University Medical Center w Tennessee. Przegląd badań z 2024 roku przeprowadzony przez International Eczema Council wykazał, że silny upał i pot nasilają drapanie, co pogarsza objawy AZS. Parker widzi to u swoich pacjentów w Tennessee. Ekstremalny upał i pot potęgują też łuszczycę oraz rumień twarzy w przebiegu tocznia. Te problemy pojawiają się wcześniej wiosną i utrzymują się dłużej jesienią, bo gorące dni zaczynają się wcześniej i trwają dłużej. Natalie Baker, studentka trzeciego roku medycyny na Harvardzie i współautorka badania, obserwowała w bostońskich poradniach, jak upał wpływa na choroby skóry podczas wyjątkowo gorących lat. Jedna z pacjentek z chłoniakiem T-komórkowym skóry (CTCL), nowotworem wywołującym wysypki i łuszczenie, mówiła podczas wizyt, że świąd latem jest absolutnie nie do wytrzymania. Pacjenci z hidradenitis suppurativa (trądzikiem odwróconym, powodującym bolesne ropnie) zgłaszali także silniejsze objawy w okresach upału i wilgoci. Wilgoć sprzyja namnażaniu bakterii i nasila podrażnienia, gdy zmiany ocierają się o ubranie. – Mam pacjentów, którzy mówią: „Całe lato siedzę jak na szpilkach, czekając aż znów mnie zaatakuje” – opowiada Baker. Wskazówka: chłodź się i nawadniaj. Dermatolodzy zalecają utrzymywanie jak najniższej temperatury ciała, by nie zaostrzać dolegliwości. W czasie fal upałów noś kapelusze z szerokim rondem, bluzki z długim rękawem z filtrem UPF i szukaj cienia. To pomaga schłodzić organizm i chroni skórę przed słońcem. Odwodnienie w wyniku pocenia dodatkowo wysusza i podrażnia skórę, więc odpowiednie nawodnienie jest kluczowe. Zanieczyszczenie i dym uszkadzają barierę skórną Wraz z ocieplaniem klimatu pożary lasów stają się częstsze i bardziej intensywne. Skutki dla jakości powietrza rozchodzą się daleko, tak jak białe płatki popiołu, które Wei widziała siedem lat temu w Kalifornii. – Wiele, jeśli nie wszystkie, choroby zapalne będą nasilane przez zanieczyszczenia powietrza, w tym dym z pożarów – mówi Wei. Podczas pożarów uwalniają się zanieczyszczenia, m.in. drobny pył zawieszony, znany też jako składnik smogu. Wywołuje on stres oksydacyjny i uszkadza skórę. U osób z AZS bariera naskórkowa jest już osłabiona. Zanieczyszczenia łatwiej przenikają przez pory i podrażniają skórę. U chorych na łuszczycę zanieczyszczenia wywołują odpowiedź zapalną – układ odpornościowy uwalnia mediatory zapalne do krwi, co prowokuje rzut choroby – wyjaśnia Wei. Kourosh zauważyła wyjątkowo dużo pacjentów z zaostrzeniami AZS, gdy w czerwcu 2023 roku dym z kanadyjskich pożarów spowił Boston. – Szczyt sezonu AZS przypada zwykle na zimę, gdy powietrze jest suchsze, więc wysyp pacjentów w czerwcu był zaskoczeniem – mówi Kourosh. Klinika przyjmowała latem mniej niż 20 pacjentów z AZS, a podczas pożarów liczba ta skoczyła do 160. Jeszcze bardziej zaskakujące było to, że osoby, które nigdy nie miały problemów skórnych, nagle zgłaszały podrażnienia. Zespół Wei w San Francisco obserwował to samo w 2018 roku. Śledzono lokalne wyszukiwania w internecie przed, w trakcie i po pożarze Camp Fire. Zanotowano gwałtowny wzrost zapytań o świąd, który towarzyszył skokowi wizyt u dermatologów. Kourosh, formułując zalecenia publiczne, by podczas pożarów w Los Angeles pozostawać w domu i używać oczyszczaczy powietrza, myślała o wielu własnych pacjentach, których na takie środki nie stać. – Nie wszyscy mają zasoby – mówi Kourosh. – Ktoś może pracować fizycznie na zewnątrz i nie ma luksusu, by zostać w domi. Osoby bez dostępu do filtracji powietrza w pomieszczeniach częściej miewają istniejące choroby skóry i alergie wyzwalane przez dym z pożarów. Tak wynika z preprintu opublikowanego na początku roku, który podsumował 40 najnowszych badań dotyczących wpływu klimatu na zdrowie skóry. Ochrona skóry przed klimatem: co działa? Powtarzające się ekspozycje na dym mogą też powodować długofalowe szkody. Zespół Wei w UCSF prowadzi przegląd badań z całego świata na temat raka skóry u strażaków. Choć analiza jeszcze trwa, Wei szacuje około 2–3-krotnie wyższe ryzyko raka skóry u strażaków niż w populacji ogólnej. Wskazówka: antyoksydanty, filtr i krem nawilżający. Aby uwzględnić zanieczyszczenia powietrza w pielęgnacji, Kourosh poleca zacząć dzień od serum z antyoksydantami. Następnie nałóż krem z ceramidami i mineralny filtr przeciwsłoneczny. – Minerały w niektórych filtrach, takie jak tlenek cynku, dwutlenek tytanu i tlenek żelaza, nie tylko chronią przed światłem, lecz także tworzą tarczę przed zanieczyszczeniami – podkreśla Kourosh. W świecie pielęgnacji „antysmogowej” na popularności zyskują algi i liście zielonej herbaty – ze względu na działanie przeciwzapalne i właściwości przeciwutleniające. Produkty z witaminą C podobno zapobiegają degradacji kolagenu wywołanej zanieczyszczeniami. Badania wykazały również, że niektóre ekstrakty roślinne, m.in. z żeń-szenia, kamelii i brunatnic, pomagają chronić przed stresem oksydacyjnym. Wieczorem Kourosh sugeruje umyć skórę delikatnym środkiem, aby zmyć zanieczyszczenia, a potem nałożyć krem z ceramidami. To pomoże odbudować barierę skórną osłabioną w ciągu dnia. W środowisku eksperckim trwa dyskusja, czy nawilżacze tworzą dodatkową barierę przeciwko zanieczyszczeniom, czy raczej „więżą” je na skórze. Dermatolodzy wskazują, że potrzeba tu dalszych badań. Co czeka pielęgnację skóry w przyszłości? Stan jelit jest powiązany ze stanem skóry. Coraz popularniejsze stają się terapie probiotyczne w leczeniu chorób skórnych. Badania nad związkiem mikrobioty i skóry oraz skutecznością probiotyków w ochronie przed skutkami zanieczyszczeń wciąż jednak nabierają rozpędu. Dermatolodzy podkreślają, że kluczowe jest monitorowanie jakości powietrza i profilaktyka w dniach ze słabymi odczytami. Nie otwieraj okien. Jeśli wychodzisz, noś maskę i odzież ochronną. – Musimy nauczyć się adaptować do tych zmian środowiskowych – mówi Parker. Nie wszystkie rozwiązania pomogą jednak każdemu. Choroby zapalne skóry są częstsze w społecznościach marginalizowanych, gdzie ludzie mogą nie mieć klimatyzacji albo pracują cały dzień na zewnątrz. Ekstremalny upał sprzyja rozwojowi bakterii i osłabia naturalne mechanizmy obronne skóry. Dermatolodzy radzą również ostrożność wobec obietnic produktów, które rzekomo „uodpornią” skórę na klimat. Warto sprawdzić, czy twoje ulubione marki przeprowadziły badania kliniczne potwierdzające to, co deklarują. Źródło: National Geographic
Sztuczna ludzka skóra z drukarki 3D może zastąpić eksperymenty na zwierzętach
Naukowcy z uniwersytetu w Grazu opracowali substytut ludzkiej skóry. Wytwarzany za pomocą drukarki 3D, zawiera żywe komórki i może być wykorzystany m.in. w testowaniu kosmetyków.
Spis treści: W Unii Europejskiej nie wolno testować kosmetyków na zwierzętach Jak tworzy się „rusztowania” dla żywych komórek? Nowatorska budowa nowej sztucznej skóry Hodowle różnych tkanek w laboratorium stają się coraz popularniejsze. Naukowcy upatrują w nich nadziei na przełomy w różnych dziedzinach życia, m.in. medycynie, czy technologii żywności. Utrzymanie przy życiu w warunkach laboratoryjnych (in vitro) samych komórek jest możliwe od dość dawna. Znacznie trudniejsze jest wytworzenie większej struktury, „rusztowania” w którym komórki mogą żyć. Najnowsze osiągnięcie naukowców to tkanka zastępująca ludzką skórę, wykorzystująca właśnie takie „rusztowanie” wykonane za pomocą druku 3D. Jej wykorzystanie może zrewolucjonizować testowanie kosmetyków, do którego do tej pory niestety wykorzystywano żywe zwierzęta. W Unii Europejskiej nie wolno testować kosmetyków na zwierzętach Unia Europejska, na mocy dyrektywy 2010/63/UE i kilku późniejszych regulacji ustanowiła ograniczenia dotyczące testów kosmetyków na zwierzętach w całej UE. Od tego czasu trwają intensywne poszukiwania alternatywnych metod testowania. Jednak choć uregulowano branżę kosmetyczną, to branża chemiczna nadal może legalnie testować różne substancje na zwierzętach, m.in. na królikach. Alternatywa jest więc bardzo potrzebna. Jak tworzy się „rusztowania” dla żywych komórek? Interesujące badanie opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „STAR Protocols”. Zespół badaczy z Uniwersytetu Technologicznego w Grazu i Vellore Institute of Technology w Indiach opracował imitację skóry, która naśladuje prawdziwą, trójwarstwową strukturę oraz biomechanikę ludzkiego narządu. Takie imitacje można tworzyć przy użyciu druku 3D. Składają się z hydrożelowego szkieletu, w którym osadzone są żywe komórki. Wyzwanie polega na tym, by taki szkielet w żaden sposób komórkom nie szkodził i był dla nich środowiskiem w którym mogą nie tylko przetrwać, ale dzielić się i komfortowo żyć. Hydrożele, jak sama nazwa wskazuje, zawierają dużo wody, trzeba je zatem ustabilizować tak, by wytrzymały jako rusztowanie dla komórek. Wśród biomateriałów stosowanych do produkcji takich struktur najpopularniejsze są jak dotąd materiały na bazie celulozy. Wyróżniają się biokompatybilnością, odnawialnością i stałymi, przewidywalnymi właściwościami. Nowatorska budowa nowej sztucznej skóry Połączenie nanowłókien celulozy (NFC), karboksymetylocelulozy (CMC) i kwasu cytrynowego (CA) to nowatorska metoda zastosowana przez naukowców z Grazu. Będzie się nadawać do różnych zastosowań w inżynierii tkankowej. Trójskładnikowy „atrament” do druku 3D jest najpierw formowany przez drukarkę w trójwymiarowy wzór zadany przez naukowców. Następnie liofilizowany (zamrożenie i usunięcie wody), a na końcu neutralizowany, by usunąć nadmiar kwasu cytrynowego. Cały proces jest dość delikatny i pozbawiony użycia jakichkolwiek agresywnych chemikaliów. Po udanej stabilizacji hydrożelowego rusztowania za próbkę zabierają się partnerzy eksperymentu w Indiach. Testują odporność i toksyczność wydruków 3D w hodowli komórkowej. Dopiero gdy komórki skóry w hydrożelu przeżyją przez 2–3 tygodnie i wytworzą większą tkankę, możemy mówić o imitacji skóry. Może ona być następnie wykorzystana do dalszych testów komórkowych na kosmetykach. Pierwsze testy hydrożeli 3D w hodowli komórkowej były bardzo udane. Materiały okazały się nietoksyczne i stabilne mechanicznie. Karin Stana Kleinschek, jedna z autorek badania, mówi że następnym krokiem będzie testowanie na „skórze” konkretnych nanocząstek obecnych w kosmetykach. „Wspólnie pracujemy nad dalszą optymalizacją hydrożeli i potwierdzeniem ich przydatności jako substytutu eksperymentów na zwierzętach” – dodaje biotechnolożka. Źródło: STAR Protocols Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Pierwsi Europejczycy byli ciemnoskórzy. I to dłużej, niż zakładano
Biorąc pod uwagę, że Europa jest zamieszkana przez ludzi od około miliona lat, jasna cera i blond włosy są dość nowym typem urody. Najnowsze badania tłumaczą, że ciemna karnacja dominowała na kontynencie dłużej niż zakładano.
Spis treści: Tak zmieniał się kolor skóry w Europie Zanim pobledliśmy Dieta a pigmentacja Migracje ludzi nie są niczym nowym. Mowa o jednym z najstarszych zachowań populacji. To dzięki migracjom zasiedliliśmy cały świat. Badacze ustalili, że Homo erectus najprawdopodobniej dotarł do Europy ok. 1,3–1 mln lat temu. Z Afryki na inne kontynenty wyruszył 1,8 mln lat temu. To, jak i kiedy przemieszczali się nasi przodkowie oraz ich kuzyni nie jest jedyną fascynacją naukowców w tej dziedzinie. Niemniej intrygujące jest to, jak wyglądali pierwsi mieszkańcy Europy. Nowe światło na tę kwestię rzuca badanie opisane w serwisie preprintów „bioRxiv”. Tak zmieniał się kolor skóry w Europie Trudno dziś wskazać, jak wygląda typowy Europejczyk. Inny typ urody reprezentują przeciętni Skandynawowie, inni Hiszpanie, a jeszcze inny mieszkańcy Bałkanów. Bardzo długo naukowcy sądzili, że rozprzestrzenianie się genu jasnej skóry w Europie było procesem stopniowym i jednolitym. Porównywano go do rozsmarowywania masła na kromce chleba – jaśniejszy pigment skóry miał stopniowo zastępować ciemniejszy. Z nowych badań wynika jednak, że przez długi czas Europa była jak cętkowane umaszczenie lamparta. Różne plamy odpowiadały innym odcieniom koloru skóry. Analiza DNA 348 osób żyjących w różnych zakątkach Eurazji pozwoliła naukowcom prześledzić zmiany w pigmentacji skóry, włosów i oczu na przestrzeni ostatnich 45 tys. lat. Jak się okazało, proces „rozjaśniania” skóry przebiegał wolniej, niż wcześniej przypuszczano. Dotychczasowe badania sugerowały, że jasna skóra pojawiła się na terenie Kaukazu około 15 tysięcy lat temu. Następnie rozprzestrzeniła się po Europie wraz z rolnikami z Anatolii. To nie oznacza jednak, że wygląd Europejczyków uległ rewolucji. Zanim pobledliśmy – Mieliśmy już pewne dowody na to, że ciemna skóra utrzymywała się w Europie dłużej – przyznaje prof. Guido Barbujani cytowany przez portal iflscience.com. Przykładem jest Człowiek z Cheddar, który żył w mezolitycznej Anglii około 10 tys. lat temu. Miał on ciemną skórę, choć jego oczy były niebieskie. Z badań wynika, że w paleolicie ciemna pigmentacja była powszechna. Pierwsze przypadki jasnej skóry pojawiły się dopiero około 12 tys. lat temu u łowców-zbieraczy z terenów dzisiejszej Szwecji. W neolicie ciemna skóra wciąż dominowała. Wyjątkiem była niewielka liczby osób o jaśniejszej karnacji na północy Europy. Dopiero w epoce brązu zaczęto częściej dostrzegać kombinację jasnej skóry, niebieskich oczu i blond włosów. Taki wygląd stał się bardziej powszechny w epoce żelaza. Odnotowano to na terenach dzisiejszej Anglii, Węgier, Estonii i Czech. Dieta a pigmentacja Fascynujące jest to, ze ciemna pigmentacja utrzymywała się nawet w czasach wojny trojańskiej i mitycznego założenia Rzymu. Profesor Guido Barbujani tłumaczy, jaką rolę w tym procesie odegrała dieta. – Jasna skóra jest korzystna w środowisku o niskim nasłonecznieniu, ponieważ ułatwia syntezę witaminy D. Ale jeśli twoja dieta była bogata w ryby, mogłeś dostarczać tę witaminę z pożywienia – wyjaśnia. To mogło pozwolić ludziom o ciemniejszej karnacji na dostosowanie się do europejskich warunków klimatycznych bez ewolucyjnej zmiany koloru skóry. W efekcie Europa przez większą część prehistorii była miejscem niezwykłej różnorodności genetycznej, której ślady są widoczne do dziś. Naukowcy od dawna wiedzą, że pierwsi ludzie, którzy wyewoluowali w Afryce, mieli ciemną skórę, włosy i oczy. Te cechy chroniły ich przed intensywnym promieniowaniem słonecznym. Źródła: IFL Science, bioRxiv Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Skóra ma swój własny układ odpornościowy. Powstaną nowe, bezigłowe szczepionki w kremie?
Odpowiednio pobudzona, skóra mogłaby chronić nas przed groźnymi patogenami. Nowe badania – na razie przeprowadzone tylko na myszach – otwierają drogę do opracowania nietypowego rodzaju szczepionek. Mogłyby mieć formę np. kremu do skóry i wywoływać odpowiedź immunologiczną organizmu tak jak tradycyjne szczepionki.
Spis treści: Bakterie obecne na naszej skórze Mur ochronny, który sam produkuje obrońców Szczepionki w kremie? To możliwe Po co nam skóra? Ten największy narząd organizmu – o powierzchni aż dwóch metrów kwadratowych – przede wszystkim izoluje nas od zewnętrznego środowiska. Dzięki skórze nie grozi nam przegrzanie ani wysuszenie. Ponadto poprzez skórę zbieramy kluczowe informacje o otoczeniu, choćby o jego temperaturze. W naskórku znajdują się również komórki Langerhansa. Można je porównać do przedniej straży układu odpornościowego. Ich zdaniem jest rozpoznanie docierających do naszego ciała patogenów – np. chorobotwórczych bakterii – i zaalarmowanie systemu immunologicznego. To sposób obrony przez czynnikami chorobotwórczymi i jak najszybszej ich neutralizacji. Możliwe jednak, że skóra jest znacznie bardziej zaangażowana w chronienie nas przed chorobami, niż dotychczas sądzono. W ostatnim numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Nature” ukazały się na ten temat aż dwa artykuły. Wynika z nich, że skóra to nie tylko obronny mur, zbierający dane i aktywizujący obrońców. Może również samodzielnie produkować przeciwciała. Działa więc jak dodatkowy, pół-autonomiczny układ odpornościowy. Bakterie obecne na naszej skórze W ustaleniu tego pomogły bakterie Staphylococcus epidermidis. To jedne z gronkowców, jednak najczęściej niegroźne. U zdrowych ludzi S. epidermidis nie wywołują infekcji. Są powszechne, nieszkodliwe i występują na skórze. Co się dzieje, gdy w kontakt z tymi bakteriami wejdą myszy? S. epidermidis również zaczynają rozwijać się na ich skórze, a organizm zwierząt je rozpoznaje. – Gdy układ odpornościowy „widzi” przyjazną bakterię, można by pomyśleć, że po prostu nie zareaguje. Ale wcale tak się nie dzieje – opowiada Michael Fischbach, mikrobiolog z Uniwersytetu Stanforda i współautor obu artykułów. Pojawienie się bakterii sprawia, że u myszy aktywują się limfocyty B, jedne z komórek układu odpornościowego. Skóra zwierząt zaczyna produkować zwalczające S. epidermidis przeciwciała, które pozostają aktywne co najmniej przez 200 dni. Dzieje się tak nawet wówczas, gdy myszy były hodowane w sterylnych warunkach i nie miały kontaktu z jakimikolwiek patogenami. Mur ochronny, który sam produkuje obrońców Skóra myszy działa więc niczym niezależny układ odpornościowy. I reaguje obronnie nawet wtedy, gdy zostaje „odcięta” od węzłów chłonnych (aktywujących komórki układu odpornościowego). Co więcej, sama obecność S. epidermidis wystarczy, by w skórze pojawiły się specyficzne struktury immunologiczne, przyciągające zwalczające patogeny limfocyty T i B. W drugiej pracy naukowcy wykazali, że to wszystko może posłużyć do stworzenia nowego rodzaju szczepionek. Generalnie, szczepionki są po to, by nauczyć układ odpornościowy rozpoznawania i reagowania na groźny patogen. Badacze wykorzystali do tego bakterie S. epidermidis. Zostały one zmodyfikowane tak, by miały na powierzchni białka występujące w toksynie tężcowej, truciźnie produkowanej przez laseczki tężca. Następnie laboratoryjne myszy zostały wyeksponowane na tak „uzbrojone” bakterie. Kontakt z bakteriami wywołał odpowiedź immunologiczną u myszy – w układzie krwionośnym i błonach śluzowych. Była wystarczająco mocna, aby myszy potrafiły obronić się nawet przed śmiertelną dawką toksyny tężcowej, którą podano im w następnej części eksperymentu. Szczepionki w kremie? To możliwe Opisane badania zespołu Fischbacha dają nadzieję na opracowanie nowego typu szczepionek. Mogłyby mieć postać kremu z dodatkiem odpowiednio zmodyfikowanych bakterii S. epidermidis. Tego rodzaju środki łatwo byłoby produkować. Podawanie ich zaś nie wymagałoby udania się placówki medycznej (o które trudno w gorzej rozwiniętych częściach świata). Szczepionki mogłyby wywoływać reakcję odpornościową błon śluzowych i chronić przed chorobami układu oddechowego. Jednak zanim tak się stanie, naukowcy muszą udowodnić, że zmodyfikowane S. epidermidis wywołują silną odpowiedź immunologiczną nie tylko u myszy. Ale również u ssaków naczelnych, a następnie u ludzi. – Jeśli to ma zostać wdrożone w świecie rzeczywistym, musimy pokazać, że działa – powiedział Fisschbach cytowany w tekście na portalu nature.com, opisującym badania. Źródła: nature.com, Nature, Nature Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niegdyś okładka z ludzkiej skóry nie była niczym zaskakującym. Dziś jest to nie do pomyślenia
Dzisiaj budzą odrazę pomieszaną z fascynacją. Tymczasem jeszcze półtora wieku temu książki z okładkami z ludzkiej skóry były po prostu modne.
W tym artykule: Spoczywaj w (moim) pokoju Okładki z ludzką skórą miały zagościć na półkach na zawsze Morderca w bibliotece Użyteczność skór przestępców Miłość po grobowej desce Zedrzeć z pacjenta skórę Wstydliwa przeszłość Książka ze skóry wylicytowana Pogrzeb „ludzkiej" książki Chciałbym, aby po śmierci w moją wygarbowaną skórę oprawiono książkę jako prezent dla mojej rodziny. Czy ktoś wie, jak się do tego zabrać? Jeszcze nie zdecydowałem dokładnie, wokół czego się »owinąć«, jestem otwarty na sugestie. To pomysł długoterminowy”. To nie scena z kolejnej części „Milczenia owiec”, ale post z forum internetowego ask.metafilter.com. Jego autorem jest Matt Doar, mężczyzna w średnim wieku pracujący w branży IT. „Dla mnie książka oprawiona w ludzką skórę nie różni się niczym od urny. Jest nawet fajniejsza” – tłumaczył swój pomysł Matt. Poza tym książki są przecież użyteczne, wyjaśniał na forum internetowym. Spoczywaj w (moim) pokoju Matt nie wybrał, okładką jakiej książki chciałby być. Takich wątpliwości nie miał James Allen alias George Walton. Przez lata był rozbójnikiem. Nikt nie śmiał się przeciwstawić, aż trafił do więzienia stanowego w Massachusetts. „Poprosił, aby jego wspomnienia opublikowano, a dwa egzemplarze oprawiono w jego skórę” – pisał w liście John A. Fenno, wnuk Johna, przez którego Walton trafił do więzienia. I to właśnie John otrzymał jeden z egzemplarzy książki zmarłego w 1837 roku przestępcy. Dziś pamiętniki znajdują się w bibliotece Boston Athenaeum. Pierwsze książki nie tyle oprawione, ile napisane na ludzkiej skórze, miały powstać w XIII wieku. Tak przynajmniej wynika z zapisków bibliotekarzy. Jean-Joseph Rive, XVIII-wieczny francuski duchowny i bibliotekarz twierdził, że na Sorbonie znajdują się dwie wykonane w ten sposób Biblie oraz dekretał z XIII wieku. „Ojciec Rive uważał, że ten pergamin (jedna z Biblii) został wykonany ze skóry kobiety. Ale ja sądzę, że to skóra z płodu jagnięcia” – kwestionował słowa swego poprzednika inny bibliotekarz, Gayet de Sansale, w 1782 roku. Amendine Postec z działu Manuskryptów Francuskiej Biblioteki Narodowej, gdzie aktualnie znajdują się te dzieła, stwierdziła, że „rozważania te są pozbawione jakichkolwiek podstaw naukowych”. Władze biblioteki nie sprawdzały, z czego zrobiono pergamin. „Oprawa tej książki to wszystko, co pozostało z mojego drogiego przyjaciela Jonasa Wrighta. Został on obdarty ze skóry przez Vawuma czwartego dnia sierpnia 1632 roku. Król Btesa dał mi tę książkę, która była jednym z najbardziej wartościowych przedmiotów biednego Jonasa, razem z kawałkiem skóry, by ją oprawić. Niech odpoczywa w pokoju” – taka notatka znajduje się na ostatniej stronie „Practicarum Questionum Circa Leges Regias Hispaniae”. Ten traktat prawniczy ma najstarszą oprawę wykonaną z ludzkiej skóry, jaką udało się zlokalizować. Znajduje się w bibliotece na wydziale prawa Uniwersytetu Harvarda. „Nigdy nie udowodniono, że książka faktycznie została oprawiona w ludzką skórę” – tłumaczy Karen Beck z działu kolekcji specjalnych Harvard Law School. W roku 1992 przeprowadzono testy DNA, ale wynik nie był rozstrzygający. Proces garbowania uszkadza bowiem DNA. „Ze względu na uszkodzenia woluminu wątpliwe, abyśmy przeprowadzili jakiekolwiek dalsze testy” – dodaje Karen. Kodeks Gigas nazywany jest Biblią Szatana. To największy średniowieczny manuskrypt na świecie Po średniowieczu pozostało wiele pamiątek, tak samo fascynujących, co zagadkowych. Jedną z tych, które aura tajemnicy otacza najszczelniejszym pierścieniem, jest Kodeks Gigas. Z powstaniem w... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kodeks-gigas-najwiekszy-sredniowieczny-manuskrypt-na-swiecie-fot-michal-manas-wikimedia-commons-cc-by-2-5-193cf0b.jpg" width="933" height="700" alt="Kodeks Gigas – największy średniowieczny manuskrypt na świecie (fot. Michal Maňas, Wikimedia Commons, CC-BY-2.5)" title="Kodeks Gigas – największy średniowieczny manuskrypt na świecie (fot. Michal Maňas, Wikimedia Commons, CC-BY-2.5)" /> Okładki z ludzką skórą miały zagościć na półkach na zawsze Wyroby antropodermicznego introligatorstwa, bo tak naukowo nazywa się sporządzanie opraw z ludzkiej skóry, miały na dobre zagościć na półkach bibliofilów podczas rewolucji francuskiej. Wtedy nie brakowało ani materiału (kaci nie nadążali obsługiwać gilotyn), ani ludzi oswojonych z okrucieństwem i makabrą. W Meudon podobno istniała specjalna garbarnia zajmująca się wyprawianiem ludzkiej skóry – przede wszystkim na elementy garderoby (miały powstawać m.in. kamizelki czy bryczesy). Jednak naukowcy do dziś spierają się o historyczność tego miejsca, a opisy, które przetrwały, to prawdopodobnie echo antyrewolucyjnej propagandy. A jednak coś w tej plotce jest. „Niewielu z nas, którzy odbyli grand tour, pominęło muzeum Carnavalet i nie widziało kopii francuskiej konstytucji z 1793 roku [oprawionej w ludzką skórę]” – pisał Amerykanin Lawrence S. Thompson w powojennym (1949) artykule o antropodermicznym introligatorstwie. Thompson grand tour niewątpliwie odbył i w artykule opisał nawet kolor oprawy (lekko zielony). Niestety, przedstawiciel muzeum nie chciał odpowiedzieć, czy ten egzemplarz nadal się tam znajduje. W kolejnych latach antropodermiczne introligatorstwo zadomowiło się po drugiej stronie kanału La Manche. Do sprzedaży trafiła najdłuższa książka na świecie. Nie da się jej przeczytać Ile warta jest najdłuższa książka na świecie? Co najmniej kilka miesięcznych pensji. Problem w tym, że fizycznie nie da się przeczytać jej w całości. Morderca w bibliotece „Uznaję cię za winnego i skazuję na śmierć przez powieszenie, a twoje ciało ma zostać przekazane anatomom” – podobnie brzmiące wyroki wydawali brytyjscy sędziowie na początku XIX wieku. Lekarze skwapliwie przyjmowali takie prezenty od wymiaru sprawiedliwości. Jedyną alternatywą, by przeprowadzić lekcję anatomii, było bowiem otwieranie grobów w poszukiwaniu ciał nadających się do sekcji. Przy okazji publiczne sekcje zwłok przestępców zaspokajały żądzę zemsty oraz ciekawość tłumów gapiów. Skazańców zaś taka kara dodatkowo hańbiła. Niekiedy lekarze dokonujący sekcji zachowywali skórę denata na później. Tak stało się m.in. w przypadku 18-letniego Johna Horwooda, który zakochał się w dziewczynie nieodwzajemniającej jego uczuć. W kwietniu 1821 roku odtrącony młodzieniec rzucił kamieniem w kierunku dziewczyny, trafiając ją w głowę. Po kilku dniach jego luba zmarła w miejscowym szpitalu po trepanacji czaszki. Horwooda skazano na śmierć. John Smith, lekarz, który przeprowadził operację, zeznawał następnie przeciwko chłopakowi, a później przeprowadzał jego sekcję. Był wyjątkowo zainteresowany tą sprawą (może czuł, że operacja poszła nie do końca zgodnie z regułami sztuki?), gdyż zebrał wszystkie dokumenty, a następnie oprawił je... w skórę wisielca. To nie jedyny taki przypadek. Podobny los siedem lat później spotkał skazanego na śmierć mordercę z hrabstwa Suffolk, George’a Creeda. Chirurg osobiście zdjął i wygarbował jego skórę, by następnie oprawić w nią historię słynnego w całym kraju przestępstwa. Na tym nie koniec podobieństw. Szkielety przestępców służyły studentom jako pomoc w nauce anatomii, a książki do dziś można oglądać w brytyjskich muzeach. Użyteczność skór przestępców Skórę przestępców wykorzystywano nie tylko, by upamiętnić ich własne czyny. Niejaki James Johnson z Norwich w 1818 roku został okładką słownika języka angielskiego pióra Samuela Johnsona (mężczyźni nie byli spokrewnieni). Z kolei skóra George’a Cudmore’a, powieszonego w 1830 roku, ponad 20 lat później została zużyta do oprawy utworów poetyckich Miltona. Dziś książka znajduje się w Westcountry Library w Devon. Co ciekawe, spokoju po śmierci (1813) nie miał zaznać wybitny poeta francuski Jacques Delille, który przetłumaczył „Raj utracony” Johna Miltona. Do pokoju, gdzie wystawiono jego zwłoki, wkradł się student prawa Aimé Leroy. Wyciął dwa płaty skóry – jeden z klatki piersiowej, drugi z nogi. „Kiedy wpadłem na pomysł wykradzenia tych fragmentów, tak kruchych, lecz tak cennych, opanował mnie on całkowicie i poczułem, jak napędza mnie szacunek dla tego wybitnego zmarłego człowieka. I popełniłem to bluźnierstwo jako akt czci” – wyjaśniał później swą motywację. W skórę poety oprawiono „Georgiki” Wergiliusza, które również przetłumaczył. Nie wiadomo, co się później z nimi stało. Miłość po grobowej desce Niecałe 150 lat temu podarek z własnej skóry mógł wyrażać nie tylko szacunek, ale i miłość. Pewna umierająca na gruźlicę dwudziestoośmioletnia hrabina poprosiła leczącego ją doktora Revauda o niezwykłą przysługę. Od lat kochała się platonicznie we francuskim astronomie Camille Flammarionie i pragnęła, aby medyk przekazał mu dowód jej miłości: fragment skóry z pleców, w który mężczyzna oprawiłby swe najnowsze dzieło. „Taki pomysł jest absolutnie dziwaczny – wyjaśniał astronom w liście do historyka i lekarza, dr. Augustina Cabanèsa. – Ale fragment tego pięknego ciała to wszystko, co z niego dziś przetrwało i może przetrwać kolejne wieki w stanie pełnej szacunku konserwacji”. Astronom spełnił życzenie hrabiny i oprawił w jej skórę „Terres du ciel”, które ukazało się w 1877 roku. Książka znajdowała się w obserwatorium w Juvisy w latach dwudziestych XX wieku. Flammarion nigdy nie poznał nazwiska darczyńcy, a romantyczna historia stała się minisensacją po obydwu stronach Atlantyku. Anonimowy pozostaje też rosyjski poeta, który – po upadku z konia – miał zlecić wygarbowanie skóry z amputowanej nogi, by oprawić w nią kolekcję własnych sonetów. Następnie zadedykował je swojej ukochanej. Tak przynajmniej twierdził Percy Fitzgerald w książce „Book Fancier” wydanej w 1887 roku. Książki tego typu – dla upamiętnienia ukochanych – powstawały też na życzenie kobiet. Na początku XX wieku do zakładu Elberta Hubbarda w Nowym Jorku, w którym pracował młody introligator Dard Hunter, przyszła wdowa, prosząc, by oprawić listy jej męża. Przyniosła własny materiał – skórę z pleców nieboszczyka. Gdy jakiś czas później Hunter dowiedział się, że kobieta ponownie wyszła za mąż, zastanawiał się, czy jej mąż, spoglądając na półkę z tomikiem, nie rozważa, jak wyglądałby jako tom II. „Miejmy nadzieję, że była to edycja limitowana” – zakończył tę anegdotę w swych wspomnieniach „My Life with Paper”. Ilustracje ze średniowiecznych manuskryptów nie przestają zadziwiać! Historia tzw. „iluminowanych rękopisów” jest ciekawsza i bardziej obsceniczna niż wam się wydaje! Zedrzeć z pacjenta skórę Bakcyl introligatorstwa antropodermicznego przekroczył Atlantyk w drugiej połowie XIX wieku. Od początku złapali go lekarze. Zwłaszcza ci ze szkoły medycznej w Pensylwanii. „Skóra, w którą oprawiono tę książkę, została wygarbowana ze skóry z uda Mary L., zmarłej na gruźlicę w Filadelfii w 1869 roku”. Taką notkę mogli przeczytać czytelnicy książki „Spekulacje na temat zapłodnienia u ludzkiej samicy”, której właścicielem był dr John Stockton-Hough. W filadelfijskim College of Physicians znajdują się cztery książki z jego kolekcji – trzy (o dolegliwościach kobiecych) zostały oprawione w skórę Mary L. Dr Stockton miał słabość do tej pacjentki. To u niej (pośmiertnie) zdiagnozował pierwsze w Filadelfii cysty nicieni, zyskując rozgłos. Być może w ten nietypowy sposób chciał ją uhonorować. W skórę pacjenta (oczywiście bez jego zgody) oprawił też swój własny traktat anatomiczny słynny anatom Joseph Leidy. Amerykanie wykorzystywali skórę pacjentów również w inny sposób. „Wielu lekarzy używa torebek z ludzkiej skóry do przechowywania co bardziej delikatnych narzędzi i twierdzą, że to najlepszy materiał, z którego można je wykonać” – taki wycinek z „St. Louis Post-Dispatch” znaleźli archiwiści College of Physicians w jednej z książek Stocktona... Nie tylko amerykańscy lekarze wykorzystywali w ten sposób szczątki pacjentów. „Wydawało mi się, że ta ciekawa niewielka książeczka o dziewictwie i rozrodczych funkcjach kobiet zyska na ponownej oprawie w coś nawiązującego do tematu; została więc oprawiona w kobiecą skórę wygarbowaną dla mnie przy użyciu sumaka” – zanotował dr Ludovic Bouland w swoim egzemplarzu XVII-wiecznego traktatu o dziewictwie „De integritatis & corruptionis virginum notis”. Skórę zdobył jako lekarz w Metz około 1865 roku. Jednak nie zawsze zdobywanie czy – jak nazwalibyśmy to dziś – kradzież skóry uchodziły lekarzom płazem. W 1866 roku medycy z Clamart zostali wyrzuceni z pracy – jak w pamiętnikach twierdzili bracia de Goncourt – za sprzedaż skóry z piersi kobiet introligatorowi z Faubourg Saint-Germain. Ów ekspert od opraw miał słynąć z przygotowywania książek dla fetyszystów. W podobny sposób były też podobno oprawione egzemplarz „Justine et Juliette” markiza de Sade’a oraz „Éloge du sein des femmes” Merciera de Compiègne. Niestety, nie sposób tego sprawdzić. Nie ma bowiem po nich śladu w bibliotekach. Jedynie notki w przed- i powojennych artykułach o antropodermicznym introligatorstwie, których autorzy, jak Lawrence S. Thompson, byli wyraźnie zażenowani, że muszą o nich wspominać. Wstydliwa przeszłość „Zwykłe” antropodermiczne oprawy również zaczęły wzbudzać wśród czytelników coraz większe kontrowersje. „Między modą na oprawy w ludzką skórę a dniem dzisiejszym wydarzyła się II wojna światowa, obozy koncentracyjne, Holocaust – tłumaczy tę zmianę zachowania dr Joanna Heidtman, psycholog i socjolog z Uniwersytetu SWPS. Horror, jakiego doświadczył świat, spowodował, że jakiekolwiek instrumentalne potraktowanie ciała zmarłego, wykorzystanie zwłok lub ich części wzbudzają nasz wewnętrzny protest. Druga wojna zmieniła nasz system wartości i społecznych norm”. Podziela tę opinię Paul R. Wolpe, bioetyk z Emory University. „Nasza wrażliwość w tym temacie wiąże się niewątpliwie częściowo z Holocaustem, gdy wykorzystywano ciała ofiar, by tworzyć produkty, łącznie z ich skórą” – stwierdza. Mimo to takie książki nadal powstawały. W bibliotece Slippery Rock University znajduje się tomik południowoamerykańskiej poezji erotycznej „El largo viaje” Tere Medina z 1972 roku. „Plemię Aguadilla z regionu Mayaguez zachowuje skórę z torsu zmarłych członków – głosi notatka na pierwszej stronie. – Mała część trafia na wolny rynek, gdzie jest niewielki, ale stały popyt. Ta okładka odzwierciedla ten popyt”. Nie wiadomo, w jaki sposób ani kiedy książka trafiła na uniwersytet. Podczas zmiany systemu katalogowego przepadły wszelkie informacje na ten temat. „Mam przeczucie, że książka została zakupiona ze względu na treść, a nie oprawę – Judy Silca, archiwistka ze Slippery Rock. – Książka nie cieszy się zbyt wielką popularnością wśród studentów. Od czasu do czasu odkrywają ją na nowo i wtedy narasta podekscytowanie” – dodaje. Wtedy też zaczynają się pielgrzymki do biblioteki oraz zabarwione sensacją teksty w studenckiej prasie. Wbrew temu bowiem, czego moglibyśmy się spodziewać, książki z antropodermiczną oprawą są dostępne dla czytelników. „Książkę można obejrzeć w pokoju ze zbiorami specjalnymi. Jednak ponieważ wystawialiśmy ją od lat, konserwator zadecydował, że nie można jej dotykać” – opowiada Mary Warnement z Boston Athenaeum, gdzie znajdują się wspomnienia Jamesa Allena. We wszystkich niemal bibliotekach, które mają w zbiorach antropodermiczne książki, wystarczy wypełnić odpowiedni wniosek i egzemplarz trafi na nasze biurko. Niektóre z nich (m.in. książki Stocktona) są eksponatami w muzeach. „Większość ludzi jest zszokowana samym pomysłem, że ktoś wykonał taką oprawę. Ale gdy już się otrząsną, stają się bardzo ciekawi” – opisuje zachowanie zwiedzających kurator Gail Boyle z muzeum M Shed w Bristolu. Tam w gablocie można oglądać akta z procesu Johna Horwooda. Co więcej, niektórzy chętnie zdobyliby taką książkę do własnej kolekcji. Książka ze skóry wylicytowana W 2007 roku Dom Aukcyjny Wilkinson’s Auctioneers sprzedał za 5400 funtów zbiór dokumentów dotyczący spisku prochowego z 1605 roku, rzekomo oprawiony w skórę jezuity Henry’ego Garneta. Nabywcą był anonimowy kupiec. Ta sprawa ma akurat jeszcze bardziej makabryczny odcień. Niektórzy twierdzą, że na okładce widać twarz ojca, który za zdradę został powieszony, ciągnięty końmi i poćwiartowany... W 2006 roku inną książkę z antropodermiczną oprawą znaleziono na jednej z ulic w Leeds. Spisany po francusku rejestr z końca XVIII wieku został prawdopodobnie upuszczony przez uciekającego rabusia. Jak poinformowało biuro prasowe West Yorkshire Police, po „intensywnych poszukiwaniach odnaleziono właściciela. Był nim mieszkaniec Leeds”. „Chęć posiadania książki oprawionej w ludzką skórę może być motywowana poczuciem wyjątkowości (ludzie definiują swoje „ja” także poprzez to, co posiadają), potrzebą łamania tabu, które mogłoby świadczyć o szczególnej indywidualnej odwadze – tłumaczy ten fenomen dr Heidtman. – Inni jeszcze mogą odnajdywać w tym wątki »romantyczne« – związane z pozostałością fizycznej, »realnej« obecności niebanalnych postaci – dawnych rabusiów, poetów itp.”. Pogrzeb „ludzkiej" książki „Egzemplarze książek o antropodermicznych oprawach, które mają wartość historyczną, powinny zostać zachowane dla nauki, chyba że są trywialne – uważa Paul Wolpe. W takim wypadku powinny zostać pochowane. Nie sprzeciwiałbym się, jeśli jakaś biblioteka naukowa chciałaby wystawiać książkę o takiej oprawie, traktując to jako przedsięwzięcie edukacyjne. Ale tylko wtedy, gdy zostanie udowodnione, że dawca skóry zrobił to świadomie i z własnej woli”. Idąc tym tropem, zarówno Mutter Museum, jak i M Shed w Bristolu powinny zdjąć książki z wystawy: ani Mary L., ani John Horwood nie chcieli rozstawać się ze swoją skórą... Świadomie i z własnej woli o to, by w jego skórę oprawić tomik poezji jego autorstwa, poprosił w testamencie Donald Eugene Russell ze stanu Oregon. „Donald bardzo lubił swą skórę. Uważał, że to jeden z jego większych atutów” – tłumaczyła wdowa Rachel Barton Russell jego ostatnią wolę w rozmowie z „The Free Lance Star”. Russell zmarł 3 lutego 1994 roku. Wykonaniu testamentu sprzeciwił się Oregon State Mortuary and Cemetary Board. Urzędnicy argumentowali, że takie postępowanie naruszyłoby stanowe przepisy dotyczące postępowania ze zwłokami. Sprawa trafiła do sądu. Wdowa zdecydowała się odstąpić od wykonania testamentu, a ciało skremowano. Najbardziej inspirujące książki o podróżach. Każdy podróżnik musi je przeczytać Książki o podróżowaniu zabierają nas do innego, czasem nieznanego nam świata. Z reportaży o tematyce podróżniczej można dowiedzieć się znacznie więcej, niż z krótkich artykułów w p... Dużych szans na realizację swego pomysłu nie ma też Matt Doar. Tu w grę nie wchodzą na razie ograniczenia prawne. Problemem są przede wszystkim potencjalni obdarowani. „Wciąż chciałbym to zrobić, ale ten pomysł jakoś nie trafia do mojej żony i dzieci – Ich pierwszą reakcją było krótkie: »Nie!«”. „Etyka związana z poszanowaniem martwego ciała ma pierwszeństwo przed wolą jednostki, która chciałaby, aby jej ciało wykorzystano w ten sposób – komentuje perypetie Russella i Doara Paul Wolpe. W przypadku Body Worlds i innych tego typu wystaw wykorzystujących ludzkie szczątki można argumentować, że mają misję edukacyjną – poznanie ciała”. „W przypadku opraw ze skór ludzi nie można znaleźć nawet takiego edukacyjnego uzasadnienia. Stąd działanie tego typu postrzegamy właśnie wyłącznie jako perwersyjne, naruszające – względną, ale jednak normę społeczną – dodaje Heidtman. Społecznie akceptujemy te życzenia dotyczące pośmiertnych losów własnych szczątków, których realizacja ma pomóc innym. Takich jak donacja organów do przeszczepu czy ofiarowanie zwłok do celów naukowych. Pobrzmiewa w tym nasze oparte na empatii, postreligijne podejście »eko«. Mówi ono, że życie innych ludzi jest ważniejsze niż symbolika i rytualizm związane z ciałem zmarłego. Ale do tego potrzebujemy właśnie uzasadnienia humanistycznego. Narcystyczne fantazje nie tyle o tym, by »być na okładce«, ile po prostu »być okładką«, nie znajdują społecznej akceptacji”. Nie ma więc obaw, że w przyszłości ktoś odłoży nas na półkę. Nawet jeśli będziemy tego chcieli.
Od wspinaczki na wysokościach po relaks na plaży w Dubaju. Zobacz, jak dbać o skórę w każdych warunkach
Suche powietrze, gorący piasek, górski klimat – podróże pozwalają odkrywać świat na własnych zasadach. Aby czerpać z życia jak najwięcej, warto przygotować się na różne warunki atmosferyczne. Zmienna pogoda wpływa nie tylko na nasz organizm, ale także na naszą skórę. Jak prawidłowo ją pielęgnować?
W tym artykule: Skóra w podróży… Jak to się zaczęło? Balsam doskonały Naturalne składniki Spacery, zwiedzanie i opalanie się to nieodłączny element wakacji. Jedni wybierają nadmorskie miejscowości, w których można beztrosko plażować, inni wolą piesze tułaczki po górach. Każdy cel podróży jest inny i wymaga odpowiednich przygotowań. Niezależnie od wyboru miejsca, ważne jest to, aby cieszyć się dobrym samopoczuciem oraz wyglądem. Skóra w podróży… Zmiany klimatu odczuwa nie tylko nasz organizm, ale także skóra. Trzeba chronić ją zarówno przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych, jak i wiatrem czy mrozem. Jeżeli wybieramy się np. do Tunezji, Egiptu czy Emiratów Arabskich, warto zadbać o odpowiednie nawilżenie i ochronę UV. Będąc w Andach, Himalajach lub Alpach Szwajcarskich, mamy do czynienia z niską wilgotnością, a nawet mrozem. Wtedy powinniśmy chronić najbardziej wrażliwe obszary skóry – w szczególności usta i ręce. Dodatkowym czynnikiem wysuszającym skórę jest słona woda. Podczas morskich kąpieli konieczne jest intensywne nawilżanie i natłuszczanie ciała. Wieczorem warto zrobić peeling, aby pozbyć się resztek piasku i soli. Jeżeli chcemy cieszyć się pięknym wyglądem na wakacjach, w naszej walizce nie może zabraknąć odpowiednich kosmetyków. Najlepszym rozwiązaniem wydaje się produkt, który działałby kojąco na skórę niezależnie od klimatu. Tak zrodził się pomysł na stworzenie Skóry – kompaktowego, funkcjonalnego (i nieźle wyglądającego) produktu, który możemy zabrać ze sobą w każde miejsce i który chroni naszą skórę niezależnie od warunków pogodowych. Założyciel marki przetestował Skórę w różnych warunkach – od wspinaczki na wysokości 5200m podczas ekspedycji na Mt. Kenya, po bieganie w ultramaratonach we Francji i Hiszpanii, narciarstwo biegowe w fińskiej Laponii, wspinaczkę skałkową w Musandamie w Omanie i relaks na plaży w Dubaju. Po tych doświadczeniach zdecydował, że świat musi usłyszeć o Skórze. Jak to się zaczęło? Inspiracją do powstania Skóry był… wojskowy eksperyment przeprowadzony w połowie lat 1900. Żołnierze potrzebowali środka, który pomógłby im wyleczyć odciski na stopach oraz różne zadrapania i skaleczenia. W odpowiedzi na to wojsko zleciło swojej aptece stworzenie produktu, który spełniałby potrzeby żołnierzy. Tak powstała uniwersalna maść przeznaczona do pielęgnacji skóry w ekstremalnych warunkach pogodowych. Środek ten był zapakowany w metalowy pojemnik i bardzo szybko zyskał popularność wśród żołnierzy. A ci, jak to żołnierze, znaleźli wiele innych zastosowań balsamu do skóry. Początkowo balsam miał być używany wyłącznie do łagodzenia podrażnień skóry. Zauważono jednak, że jest to produkt wielozadaniowy. Żołnierze zaczęli wykorzystywać go do smarowania broni, a nawet do smażenia na ognisku, konserwacji skórzanego obuwia czy odstraszania komarów. Dziś wiemy, że balsam może też służyć m.in. do łagodzenia suchej skóry, zapobiegania otarciom, na drobne skaleczenia po goleniu czy jako balsam do ust. Świetnie chroni skórę zarówno podczas mroźnych warunków, jak i słonecznej pogody. Balsam doskonały Balsam Skóra to kosmetyk, który jest wszechstronny i zawsze sprawdza się w podróży – koi, nawadnia, regeneruje skórę na całym ciele i chroni przed słońcem. Producenci spędzili tysiące godzin, dopracowując każdy, nawet najmniejszy szczegół. Formułę balsamu opracowywano przez 14 miesięcy w dwóch laboratoriach – w Warszawie i Gdańsku. Po przeprowadzeniu testów kliniczne efekty działania Skóry zostały potwierdzone dermatologiczne. Ważną rzeczą było również stworzenie opakowania, które powinno być mocne, funkcjonalne i eleganckie. Zanim powstała ostateczna wersja, producenci przeszli przez 15 iteracji z modelami prototypowymi wydrukowanymi w 3D. Naturalne składniki W składzie Skóry znajdziemy właściwe połączenie bogatych olejów, odżywczych wosków, ekstraktów z oliwek, witamin i minerałów, odmierzonych z dokładnością do 0,1% koncentracji. Formuła zawiera naturalne substancje, takie jak wosk pszczeli o działaniu ochronnym, rafinowane masło shea o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym czy emolienty (m.in. olej ze słodkich migdałów, olej z ziaren słonecznika, olej z ziaren owsa, cerafluid i wosk pozyskiwany z rośliny wilczomlecza). Dodano również witaminy A i E – te dwa antyoksydanty utrzymują skórę świeżą i nawodnioną. Aby stosowanie kosmetyku było przyjemne, formułę wzbogacono o olejki eteryczne z paczuli i neroli, które pobudzają zmysły i wpływają pozytywnie na nastrój. A czego nie znajdziemy w balsamie? Chemii oraz GMO. Produkt jest w 100 proc. wegetariański. Niezależnie od warunków ważne jest utrzymywanie skóry w dobrej kondycji przez cały rok. Balsam Skóra będzie idealny dla każdego, zwłaszcza osób aktywnych. W trakcie uprawiania różnego rodzaju sportów (pływanie, bieganie, wspinaczka, crossfit, pole dance itp.) jesteśmy narażeni na różnego rodzaju otarcia. Wtedy dobrze jest sięgnąć po Skórę, która przyniesie nam ukojenie. Kosmetyk sprawdza się również w innych sytuacjach, np. kiedy pracujemy w ogrodzie, stajni czy zajmujemy się stolarką – przy tego typu pracach możemy niechcący się skaleczyć. Balsam Skóra można stosować na każdą część ciała – od twarzy i ust, aż po dłonie i stopy. Kompaktowe opakowanie pozwala na to, by schować Skórę w każdej kieszeni, plecaku lub torebce. W ten sposób możemy zabrać balsam w podróż i mieć go przy sobie. Do tego balsam szybko się wchłania i nie postawia tłustej ani oleistej warstwy na skórze. Chcesz poznać więcej informacji na temat Skóry? Zajrzyj tutaj. Materiał powstał przy współpracy ze Skóra
Krawiectwo w paleolicie. Archeolodzy odnaleźli narzędzia do szycia sprzed 40 tys. lat
Naukowcy przeprowadzili analizę artefaktów, które odnaleziono w Hiszpanii. Badacze stwierdzili, że to prawdopodobnie najstarsze narzędzia do szycia w Europie.
W tym artykule: Ludzie tworzyli ubrania już ponad 300 tys. lat temu Narzędzia do szycia odnaleziono w Hiszpanii Autorzy po raz pierwszy opisali, jak w paleolicie wyglądało krawiectwo Nie można jednoznacznie stwierdzić, kiedy człowiek po raz pierwszy zdecydował się porzucić nagość na rzecz zwierzęcych futer. Naukowcy uważali, że ludzie wytwarzali prymitywną odzież od co najmniej 120 tys. lat. Udowodnili to w 2021 roku naukowcy z Instytutu Maxa Plancka w Niemczech. Uczeni przebadali kilkanaście tysięcy fragmentów kości, które pochodziły z marokańskiej jaskini Contrebandiers. Na podstawie analizy badacze stwierdzili, że już wtedy ludzie używali narzędzi wykonanych z kości do przygotowywania skór i futer. Ludzie tworzyli ubrania już ponad 300 tys. lat temu Rok później archeolodzy przeanalizowali kości wymarłych niedźwiedzi jaskiniowych, które odnaleziono w Niemczech. Na kościach śródstopia i paliczkach znajdowały się specyficzne nacięcia. Datowanie radiowęglowe wykazało, że szczątki zwierzęcia pochodzą sprzed ok. 300 tys. lat. Badacze stwierdzili, że ludzie w północnej Europie byli wówczas w stanie przetrwać mroźną zimę, m.in. dzięki wytwarzaniu ubrań. W tamtych czasach skóry i futra służyły jednak wyłącznie do okrywania zmarzniętych ciał. Ludzie nie znali się na sztuce krawieckiej, która jeszcze nie istniała. Nie zastanawiali się wiec nad tym, co jest modne i wygląda dobrze, a co nie. Jednak najnowsze badania wykazały, że świadomość „stylu” mogła pojawić się znacznie wcześniej, niż dotychczas przypuszczano. Narzędzia do szycia odnaleziono w Hiszpanii W hiszpańskiej gminie Gavà w prowincji Barcelona, archeolodzy odnaleźli artefakty sprzed 39 600 lat. Jeden z nich wykonano z fragmentu kości biodrowej konia lub prehistorycznego tura. Naukowcy twierdzą, że przedmiot został poddany obróbce i przypominał narzędzie do robienia dziur. W najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „Science Advances” badacze opisali interpretację, według której jest to dowód na najstarsze w Europie prace krawieckie. Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów Twórca rekonstrukcji szczątek przypuszcza, że chłopiec czekał na rodzinę i przyjaciół. Zmarł samotnie w jaskini, opierając się o ścianę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-odtworzyli-wyglad-nastolatka-sprzed-8-tys-lat-to-jeden-z-najstarszych-norweskich-szkieletow-d585d9c.jpg" width="938" height="528" alt="Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów" title="Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów" /> – Biorąc pod uwagę wiek tego przedmiotu, a także na inne artefakty, które odkryto w pobliżu, uważamy, że należały do przedstawiciela Homo sapiens – twierdzi Luc Doyon, badacz z Université de Bordeaux, który kierował najnowszymi wykopaliskami. Naukowiec przypomina jednak, że przedmioty, które uważa się za najwcześniejsze igły do szycia w historii, pochodzą sprzed ok. 61 tys. lat i zostały znalezione w Afryce Południowej. Prymitywna igła do szycia została również odkryta w syberyjskiej Jaskini Denisowej i miała ok. 50 tys. lat. Prof. Doyon zwraca jednak uwagę, że przedmiot przypominający dziurkacz krawiecki sugeruje, że 40 tys. lat temu nasi przodkowie mogli wykonywać naprawdę wyrafinowane stroje. Być może tym ubraniom daleko było do haute couture, ale badacz uważa, że Homo sapiens w Europie po raz pierwszy mógł zacząć zwracać uwagę na wygląd noszonej przez siebie odzieży. Autorzy po raz pierwszy opisali, jak w paleolicie wyglądało krawiectwo Właśnie dlatego potrzebował narzędzi, które umożliwią mu dokładniejsze szycie i poprawki. Autorzy nowego odkrycia sugerują, że ludzie za pomocą narzędzia tworzyli w skórach dziury, które następnie przeplatali sznurkami, aby łączyć poszczególne elementy skór. Naukowcy przeprowadzili analizę kości, aby zweryfikować inne hipotezy. Jedna z nich głosiła, że kość zawdzięcza swój specyficzny kształt bliższemu spotkaniu z drapieżnym zwierzęciem. Badacze twierdzą jednak, że ślady ugryzień mięsożerców są inne i mniej regularne. Ponadto autorzy odkryli, że kość była modyfikowana aż sześciokrotnie. Problem polega na tym, że odnaleziona kość być może jest jedynie fragmentem większego urządzenia. Znajdują się w niej wygrawerowane dziury różnej wielkości. Doyon uważa, że była to dolna część narzędzia. Górny fragment natomiast prawdopodobnie miał ostre wypustki. Pomiędzy te dwa elementy wkładano skórę, a następnie zaciskano dziurkacz, aby stworzyć w niej otwór. – W naszych badaniach odtworzyliśmy ten górny fragment dziurkacza, a następnie sprawdziliśmy, jak urządzenie mogłoby działać. Okazało się, że mogłoby być skutecznym narzędziem do tworzenia dziur – twierdzą autorzy odkrycia. Dowody z Canyars w gminie Gavà wskazują, że skuteczna technika nakłuwania była dobrze rozwinięta w Europie Południowej na początku górnego paleolitu – dodają badacze. – Po raz pierwszy przedstawiamy, jak mogła wyglądać sztuka krawiecka w prehistorii – twierdzi Doyon. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nacięcia na kościach niedźwiedzia pokazują, że ludzie tworzyli ubrania już ponad 320 tysięcy lat temu
Prehistoryczne kości, które odnaleziono w Niemczech, są dowodem na to, jak ubierali się ludzie ponad 320 tysięcy lat temu. Według naukowców jedni z naszych najstarszych przodków zakładali niedźwiedzie skóry, aby chronić się przed mrozem.
W tym artykule: Kiedy człowiek po raz pierwszy zaczął wytwarzać ubrania? Nowe dowody wskazują, że człowiek skórował zwierzęta już ponad 320 tysięcy lat temu Nasi przodkowie polowali na niedźwiedzie jaskiniowe Dzięki skórom zwierząt człowiek mógł przetrwać mroźną zimę Najstarsi przodkowie Homo sapiens porzucili nagość i zaczęli nosić ubrania w postaci futer zwierząt, skór, liści, trawy lub innych roślin. W ten sposób ludzie zaczęli radzić sobie z ekstremalnymi mrozami i wyziębieniem. Dotychczas uważano, że człowiek zaczął wytwarzać prymitywną odzież ok. 120 tysięcy lat temu. Kiedy człowiek po raz pierwszy zaczął wytwarzać ubrania? W 2021 roku zespół naukowców z Instytutu Maxa Plancka w Niemczech przebadał ok. 12 tys. fragmentów kości pochodzących z marokańskiej jaskini Contrebandiers na wybrzeżu Maroka. Badacze odkryli wówczas, że ludzie używali kościanych narzędzi do przygotowania skór i futer, które prawdopodobnie były używane jako odzież. Narzędzia datowano na okres 120–90 tysięcy lat temu. Moda na zabijanie. Wciąż kochamy skóry i futra, choć dobrze znamy ich cenę. Prawdziwą cenę... Futra i skóry są ulubionym materiałem projektantów, gwiazd i bogaczy pomimo nacisków na to, by hodowlane zwierzęta żyły i umierały w bardziej humanitarnych warunkach. Najnowsze badania rzucają nowe światło na to, z jakich zwierząt i kiedy ludzie najwcześniej wytwarzali skóry jako odzież. Naukowcy z Uniwersytetu Eberharda Karola w Tybindze opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Journal of Human Evolution” nowe dowody na wykorzystywanie skór niedźwiedzi w okresie dolnego paleolitu. Nowe dowody wskazują, że człowiek skórował zwierzęta już ponad 320 tysięcy lat temu Na stanowisku archeologicznym w niemieckim Schöningen odnaleziono kilka miesięcy temu kości należące do wymarłego niedźwiedzia jaskiniowego (Ursus spelaeus). W toku prac okazało się, że niektóre z nich noszą ślady nacięć i obróbki. Szczególnie widoczne były one na kościach śródstopia i paliczkach. Według badaczy to dowód nie tylko na dietę najstarszych Homo sapiens, ale również przykład wykorzystania dużych ssaków do produkcji z ubrania ze skór. – Skóry niedźwiedzi mają wysokie właściwości izolacyjne i mogły odgrywać ważną rolę w adaptacji człowiekowatych ze środkowego plejstocenu do wyjątkowo chłodnych i surowych warunków okresu zimy w północno-zachodniej Europie – zwracają uwagę naukowcy w swojej pracy. Nasi przodkowie polowali na niedźwiedzie jaskiniowe W okresie dolnego paleolitu niedźwiedź jaskiniowy były powszechnym gatunkiem ssaka w Europie. Naukowcy zwracają uwagę na to, że zwierzęta te żyły zarówno w cieplejszych, jak i chłodniejszych regionach, ale zamieszkiwały głównie jaskinie. Tak samo, jak najstarsi przedstawiciele Homo sapiens na naszym kontynencie. Właśnie dlatego bardzo często dochodziło do interakcji pomiędzy niedźwiedziami a ludźmi. Badacze podkreślają, że dyskusja o roli niedźwiedzi jaskiniowych w życiu najstarszych ludzi toczy się już od ponad wieku. Istnieją hipotezy, które zakładają, że ssaki te były przedmiotem kultu naszych przodków. Ludzie mieli wówczas polować na te zwierzęta, a następnie oddawać im cześć. Świadczą o tym odnalezione artefakty z okresu dolnego paleolitu oraz nietypowy układ odnalezionych kości U. spelaeus. Region, w którym odkryto szczątki niedźwiedzia jaskiniowego, od kilkudziesięciu lat intryguje archeologów. W latach 90. ubiegłego wieku naukowcy odkryli w pobliskiej kopalni wiele prehistorycznych artefaktów, w tym najstarszą dobrze zachowaną drewnianą broń, jaką kiedykolwiek odnaleziono. Datowanie radiowęglowe wykazało, że włócznia pochodziła sprzed ok. od 300 000 do 337 000 lat. Dzięki skórom zwierząt człowiek mógł przetrwać mroźną zimę Archeolodzy odnaleźli tam również kamienne i kościane narzędzia, niektóre wytworzone z kości niedźwiedzi jaskiniowych. Wiele z nich miało ślady nacięć. Badacze twierdzą, że są to dowody na oprawianie zabitych zwierząt. Jednak w ostatnich badaniach szczególną uwagę naukowców zwróciły dwa nacięcia na kościach stopy. Grób łowczyni sprzed 9 tys. lat dowodzi, że kobiety polowały na równi z mężczyznami Niedawno odkryty w Peru 9000-letni grób łowczyni sugeruje, że dawniej tamtejsze kobiety nie ustępowały mężczyznom w polowaniu na zwierzynę. – Z tej części ciała zwierzęcia właściwie nie da się pozyskać mięsa. Tutaj mamy do czynienia z niezwykle misternymi i drobnymi nacięciami. To oznacza, że zwierzę było przez człowieka skórowane, a skóra prawdopodobnie posłużyła później za element odzieży lub czegoś w rodzaju prymitywnego okrycia na noc – czytamy w artykule. – Te nowo odkryte ślady na kościach wskazują, że już ok. 300 tysięcy lat temu ludzie w północnej Europie byli w stanie przetrwać zimę, m.in. dzięki wytworzeniu ubrania ze skór niedźwiedzia jaskiniowego – mówi prof. Ivo Verheijen, archeolog z Uniwersytetu w Tybindze. Źródło: Journal of Human Evolution. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na twojej twarzy żyją mikroskopijne roztocza. Są pasożytami, ale chcą zostać twoimi przyjaciółmi
Naukowcy zsekwencjonowali genom roztocza, który bytuje wyłącznie na ludzkiej twarzy. To stworzenie tak dobrze przystosowało się do swojego gospodarza – czyli do nas – że ma szansę zamienić się w organizm symbiotyczny, podobny do bakterii żyjących w jelitach.
W tym artykule: Gdzie żyje pasożyt nużeniec? Blaski i cienie żerowania na człowieku Czy roztocza nużeńce przetrwają? Nasze wnętrzności są środowiskiem życia dużej ilości mikroskopijnych organizmów symbiotycznych, głównie bakterii tworzących mikroflorę jelitową. Jednak nie tylko one. Również nasza skóra przyciąga stworzenia, które żerują na niej ku swojemu pożytkowi. Naukowcy odkryli właśnie, że jedno z takich stworzeń z pasożyta zamienia się w symbionta. Swoje badania opisali w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Molecular Biology and Evolution”. O jakim stworzeniu mowa? O nużeńcu ludzkim (Demodex folliculorum). Jest to niewielki roztocz, mający mniej niż pół milimetra długości. Nużeniec żyje bardzo krótko, bo tylko dwa tygodnie. W ciągu tego okresu jest związany tylko i wyłącznie z ludźmi. Gdzie żyje pasożyt nużeniec? Demodex folliculorum za środowisko życia wybrał sobie ludzką twarz. A na niej – mieszki włosowe i gruczoły łojowe, wewnątrz których chowa się w dzień. Nocą wychodzi na żer na powierzchnię skóry. Tam zdobywa pokarm (łój i martwe komórki skóry) oraz się rozmnaża. Pamiętasz film "Obcy". Nie potrzeba nam kosmitów. Mamy własne potwory Obecnie pasożyty stanowią około 40 procent gatunków zwierząt. Zwierzęta przekształciły się w formy pasożytnicze co najmniej 200 razy. Wygląda na to, że to rozwiązanie po prostu się op... Do kopulacji nużeńców dochodzi na naszych włosach. Roztocza te mają wyjątkowo prostą budowę ciała. Jest ono obłe i wydłużone, z kończynami na jednym końcu. Nietypowo umiejscowiony jest penis: samiec ma go w górnej części ciała na plecach. By kopulacja była możliwa, musi znajdować się pod samicą. Blaski i cienie żerowania na człowieku Naukowcy, którzy zsekwencjonowali genom nużeńca, odkryli zaskakującą rzecz. Środowisko życia tego roztocza – czyli ludzka twarz – powoduje nietypowe zmiany w jego genomie, specyficzne wyłącznie dla tego gatunku. Jakie to zmiany? Po pierwsze, okazało się, że genom Demodex folliculorum został zredukowany do minimum. To zdaniem badaczy efekt tego, że roztocza te żyją w środowisku pozbawionym wyzwań. Nie mają naturalnych wrogów, konkurencji ani kontaktu z innymi roztoczami. Po drugie, naukowcy odkryli, że nużeńce poruszają nogami tylko dzięki trzem pojedynczym komórkom, pełniącym rolę mięśni. Po trzecie, że produkują minimalną ilość białek – tylko takie, które są niezbędne do przeżycia. Po czwarte, że utraciły geny odpowiedzialne za ochronę przed promieniowaniem UV. A także geny pozwalające produkować melatoninę. U ludzi melatonina reguluje cykl dobowy. U małych bezkręgowców jest związana z mobilnością i z reprodukcją. Nużeńce poradziły sobie inaczej z jej brakiem – wykorzystują tę melatoninę, którą znajdują na skórze człowieka. Czy roztocza nużeńce przetrwają? Badania wykazały, że pula genetyczna tego roztocza jest bardzo mała. Nużeńce mają niewielką szansę wymienić geny z innymi osobnikami swojego gatunku, z którymi nie są spokrewnione. To może oznaczać, że znajdują się na prostej drodze do wyginięcia. Co jednak ciekawe, jest też znak, że zmieniają się organizm symbiotyczny. Ich forma nimfy – czyli ostatnie stadium larwalne – zawiera znacznie większą liczbę komórek ciała niż organizm dorosły. Zdaniem naukowców to krok ewolucyjny wskazujący, że nużeńce będą wkrótce symbiontami. Powinien być wdzięczny, czy się obrazić? Nazwali pasożyta na cześć Baracka Obamy Naukowcy nazwali niedawno odkrytego pasożyta imieniem i nazwiskiem amerykańskiego prezydenta. Autorzy odkrycia przekonują, że to jednak zaszczyt, bo pasożyt jest "długi, chudy i fajny jak dia... Jeśli tak się stanie, co zyska człowiek z nieustającej obecności nużeńców na jego twarzy? Badanie przynosi odpowiedź również na to pytanie. Przez lata naukowcy sądzili, że te roztocza nie mają w ogóle odbytu i że wszystkie produkty przemiany materii pozostają w ich ciele aż do śmierci danego osobnika. Kiedy następowała, miały uwalniać się i wywoływać choroby skóry. Okazało się jednak, że to nieprawda. Naukowcy odkryli teraz, że nużeńce jednak mają otwór odbytowy. – Nużeńce obwiniano o wiele rzeczy – mówi zoolog Henk Braig z Uniwersytetu Bangoru i Narodowego Uniwersytetu San Juan w Argentynie, jeden z autorów pracy. – Jednak to, że od dawna związane są człowiekiem, sugeruje, iż możemy odnosić korzyści z ich obecności. Na przykład to nużeńce mogą sprawiać, że nie zatykają nam się pory w skórze – podsumowuje naukowiec. Źródło: Molecular Biology and Evolution. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Są piękne, zniewalają wyglądem, kuszą zapachem i zachwycają kolorami. Wydają się niewinne, ale to tylko pozory. W istocie bowiem ich celem jest przyciągnąć, złapać i strawić niczego nieświadome ofiary. Mięsożerne rośliny na drodze ewolucji wykształciły szereg przystosowań, które umożliwiły im przetrwanie w niekorzystnych warunkach. Światło słoneczne i dwutlenek węgla to za mało, żeby przeżyć – rośliny muszą zapewnić sobie także pierwiastki, które pobierają z gleby za pomocą korzeni, takie jak azot, potas i fosfor. A jeżeli w podłożu potrzebnych makro- lub mikroelementów nie ma lub jest ich zbyt mało? Wówczas wzbogacenie diety o mięso pomaga uzupełnić niedobory i osiągnąć reprodukcyjny sukces, a na tym wszystkim organizmom na ziemi zależy najbardziej. Na świecie występuje kilkaset gatunków roślin, które żywią się zwierzętami. Ich ofiarami najczęściej padają owady. I nie muszą jeść codziennie – większość gatunków taki posiłek konsumuje zaledwie kilka razy w ciągu roku. Najłatwiej spotkać je na bagnach. Niektóre z nich to epifity, czyli rośliny żyjące na innych roślinach, inne unoszą się na wodzie. Tworzą tajemniczy świat, który przyciąga i kusi nie tylko małe stworzenia, ale – choć z innych względów – ciekawi też nasz gatunek. W końcu zwykliśmy uważać, że to zwierzęta zjadają rośliny, a nie odwrotnie. Karol Darwin do tego stopnia fascynował się mięsożernymi roślinami, że skonstatował, iż jedna z nich interesuje go bardziej niż sama teoria ewolucji. Weźmy taką muchołówkę. To niemal ikoniczna roślina o charakterystycznych, podzielonych na pół liściach. Jeżeli wejdzie tam owad, zamykają się w sekundę, więżąc biedaka i powoli rozkładając za pomocą enzymów podobnych do tych, które mają w żołądkach zwierzęta. Mateusz Wrazidło, autor publikowanego w niniejszym wydaniu magazynu reportażu pt. Rośliny Zaginionego Świata (str. 102), pasją do tych wyjątkowych roślin zapałał już w dzieciństwie. Zaczął – z sukcesami – kolekcjonować je i hodować we własnym domu. Do tego stopnia, że dziś, jako doktorant Politechniki Śląskiej, naukowo zajmuje się tematami projektowania i konstrukcji urządzeń do prowadzenia pomiarów środowiskowych oraz uprawy wrażliwych gatunków tropikalnych w sztucznych warunkach. A żeby podziwiać, jak „hoduje je” sama natura, wyprawił się do krainy tepui w Gujanie, jednego z najmniej zbadanych miejsc na naszej planecie, słynącego z unikatowej flory, w tym roślin mięsożernych, a swoimi wrażeniami dzieli się z Czytelnikami. Przyjrzyjmy się zatem wraz z nim jednemu z fenomenów świata przyrody.
Roboty poznają ból, dzięki tej sztucznej skórze. Przełomowy wynalazek z Australii
Pewnie wielu z nas marzy o życiu bez bólu. Jednak ból to dla naszego ciała ważny sygnał, dzięki któremu możemy ustrzec się przed niebezpieczeństwem czy poważną kontuzją. Z myślą o zachowaniu tego „systemu ochronnego” naukowcy z Melbourne w Australii stworzyli sztuczną skórę, która reaguje na bodźce bólowe.
Skóra to największy organ naszego ciała. Dzięki jej wrażliwości na ból możemy np. uniknąć poważnych poparzeń cofając się, gdy tylko dotkniemy czegoś gorącego, czy zmieniając ocierającą skórę odzież. Produkowane dotychczas substytuty ludzkiej skóry, mające zastosowanie w transplantacji, chirurgii plastycznej czy rekonstrukcyjnej, pozbawione były możliwości reagowania na ból. Ale może to zmienić wynalazek australijskich naukowców. – Wykonana z silikonowej gumy sztuczna skóra ma fakturę prawdziwej skóry, a do tego jest „bardzo podobna do ludzkiej skóry pod względem właściwości mechanicznych – mówi w rozmowie z CNN Madhu Bhaskaran, profesor inżynierii na Uniwersytecie RMIT i główny badacz projektu. Ten wynalazek może doprowadzić do przełomowych innowacji w protetyce i robotyce – uważa. Podobnie jak prawdziwa skóra, sztuczna wersja jest zaprojektowana tak, aby reagować, gdy ciśnienie, ciepło lub zimno przekraczają próg bólu. Zewnętrzne warstwy powłoki to wielowarstwowe obwody elektroniczne z czujnikami reagującymi na bodźce. – Fascynujące w naszym ciele jest to, że działa poprzez wysyłanie sygnałów elektrycznych do ośrodkowego układu nerwowego. Obwody elektroniczne działają w podobny sposób i są równie szybkie – wyjaśnia Bhaskaran. Kiedy dotykamy czegoś gorącego, receptory bólu w naszej skórze wysyłają sygnał elektryczny przez nerwy do mózgu. Mózg z kolei wysyła własny sygnał elektryczny, aby zainicjować reakcję - na przykład odruch wycofania, aby odsunąć daną część ciała od źródła gorąca. W podobny sposób, kiedy jeden z czujników w sztucznej skórze wykryje bodziec bólowy, wysyła sygnał elektryczny do części struktury naśladujących mózg. Można ją zaprogramować tak, aby wyzwalała ruch. Zaprogramować skórę Naukowcy objaśniają, że kluczowe jest określenie właściwych progów, które powinny wyzwalać reakcję. W przypadku prawdziwej skóry to często kwestia indywidualna – nie każdy cofnie rękę przy tej samej temperaturze wody, ale wszyscy będziemy unikać kontaktu z wrzątkiem. Naukowcy tworząc sztuczną skórę, ustalili określone progi tak, aby elektronika naśladująca mózg mogła je zidentyfikować i łatwo określić jako „bodźce bólowe”. Rezultatem takiego programowania jest sztuczna skóra, która potrafi odróżnić delikatne ukłucie szpilki od bolesnego dźgnięcia. Sztuczna skóra może pomóc w stworzeniu inteligentnych protez reagujących na ból podobnie, jak prawdziwe ludzkie kończyny. To może pomóc użytkownikowi protezy na określenie m.in. tego, czy dotyka czegoś potencjalnie niebezpiecznego (np. szklanki wypełnionej gorącą wodą). – Przeszliśmy długą drogę w dziedzinie protetyki, ale główny nacisk położono na umiejętności motoryczne i czynności, które może wykonywać proteza. Ponieważ konwencjonalne sztuczne kończyny są pozbawione skóry, nie wyczuwają zagrożeń zewnętrznych. Posiadanie warstwy przypominającej skórę sprawiłoby, że byłaby bardziej realistyczna – mówi Bhaskaran. Sztuczna skóra może być również wykorzystywana do przeszczepów skóry. Taki przeszczep mógłby być tymczasowym środkiem, który ostatecznie zostanie zastąpiony prawdziwą skórą lub ostatecznym rozwiązaniem, gdy użycie prawdziwej skóry jest nieopłacalne lub niemożliwe. Skóra może być również wykorzystana do stworzenia inteligentnych rękawiczek chirurgicznych – uważają jej twórcy. Ale wówczas wymagały bardzo precyzyjnych ustawień czułości. Najbardziej perspektywicznym ze wszystkich zastosowań sztucznej skóry jest jednak robotyka. Powłoka „wyczuwająca ból” nie tylko zapewniłaby robotom bardziej realistyczny wygląd, ale także wpoiła potencjalnemu humanoidowi zdolność odczuwania bólu. Bhaskaran nie ukrywa, że sztuczna skóra wymaga jeszcze wielu badań i pracy, zanim będzie mogła zostać zastosowana w protetyce czy robotyce.
Skąd się biorą pryszcze? W różnych miejscach - z różnych powodów
Potrafią być bolesne, denerwujące, zawsze pojawiają się wtedy gdy są najbardziej niepotrzebne... Okazuje się jednak, że pryszcze mogą być bardzo skutecznym narzędziem diagnostycznym.
Jeśli mieliście z nimi kłopoty podczas dojrzewania, albo dalej borykacie się z pojawianiem się nieproszonych gości na skórze – przeczytajcie nasze zestawienie. Według dr Joshui Zeichnera z szpitala Mt Sinai w Nowym Jorku można z nich wyczytać wiele na temat swojego zdrowia. Pomiędzy brwiami i na nosie Według lekarza to oznaka dużego stresu oraz wyraźny znak przechodzenia przez okres dojrzewania. Reakcją obronną organizmu na zagrożenie jest między innymi wzmożenie produkcji adrenaliny, a to przekłada się na aktywność naszych gruczołów potowych i łojowych. Linia włosów Możliwe, że używasz zbyt często i zbyt dużo kosmetyków do włosów, które zatykają pory twojej skóry. Możliwe także, że za często odgarniać włosy brudnymi rękoma wcierając tłuszcz w pory skóry. Dookoła ust Najprawdopodobniej winna jest dieta. Za dużo kwaśnych i tłustych potraw, które blokują pory skóry. Jeśli właśnie jadłeś hamburgera lepiej umyj ręce, zanim dotkniesz nimi twarzy. Policzki To oznaka, że także musisz częściej myć ręce przed kontaktem z tą częścią skóry. Ale to nie wszystko - możliwe, że winny jest także twój telefon. Zdarza ci się czyścić jego klawiaturę lub ekran? No właśnie, a przecież jest on z tobą wszędzie i dotykasz go rękoma cały czas. To doskonałe miejsce dla bakterii i zanieczyszczeń do podróżowania. Uszy Najczęściej powiązane jest to z odwodnieniem i recepta jest prosta – pij więcej wody, odstaw słodkie napoje. Na ramionach Często związane jest to ze schorzeniem skóry nazywanym rogowaceniem mieszkowym. Pojawiające się na ciele wypryski przypominają opryszczkę i potrafią być bardzo dokuczliwe. To dziedziczne i dość często występujące schorzenie związane z nadmierną ilością keratyniny w mieszkach włosowych. Lekarze polecają oczyszczać taką skórę łagodnymi środkami czystości, nie zwykłym mydłem lub żelami pod prysznic. Zamiast gorących kąpieli warto brać także chłodne prysznice i używać nawilżaczy do skóry. Gdziekolwiek indziej Nie ma co do tego pewności, może to być związane z czymś poważniejszym, choć niekoniecznie. Nie szukaj odpowiedzi w internecie, skontaktuj się z dermatologiem, który udzieli fachowej porady. Źródło: Indy100
To twój największy narząd i sam go niszczysz! Bez niego byś wyparował
Dbamy o serce, płuca, nerki, ale największy narząd często zaniedbujemy, a nawet celowo uszkadzamy. Czym innym jest w końcu opalanie?
Nie wszystkie narządy ciała są wewnętrzne jak mózg czy serce. Jeden nosimy na zewnątrz. Skóra jest naszym największym organem - dorośli mają jej na sobie jakieś 3,6 kilograma i 2 metry kwadratowe. To mięsiste pokrycie pełni dużo więcej funkcji, niż samo zapewnianie nam dobrej prezencji. Bez niej byśmy dosłownie wyparowali. Skóra pełni bowiem funkcję wodoodpornej osłony izolacyjnej, która chroni organizm przed ekstremalnymi temperaturami, niszczycielskimi promieniami słonecznymi oraz szkodliwymi chemikaliami. Wydziela również substancje antybakteryjne, chroniące przed infekcjami, a także produkuje witaminę D, niezbędną do przyswajania wapnia i zdrowych kości. Działa też jak ogromny, pełen nerwów czujnik, który utrzymuje mózg w kontakcie ze światem zewnętrznym. Jednocześnie, daje nam swobodę ruchów, pokazując swoją niezwykłą wszechstronność. Warstwy jak w cebuli Składa się z trzech warstw. Najbardziej zewnętrzna to naskórek, złożony głównie z komórek zwanych keratynocytami, utworzonymi z twardego białka - keratyny (stanowiącej także budulec włosów i paznokci). Keratynocyty tworzą kilka warstw, które stale rosną do zewnątrz w miarę obumierania i złuszczania. Proces przejścia nowopowstałych komórek na powierzchnię skóry zajmuje około pięciu tygodni. Wspomniana już martwa skóra nazywana jest stratum corneum lub warstwą rogową, a jej grubość wykazuje znaczne zróżnicowanie - na podeszwach stóp jest ponad dziesięć razy grubsza niż wokół oczu. W naskórku kryją się obronne komórki Langerhansa, które ostrzegają układ odpornościowy organizmu przed wirusami i innymi czynnikami chorobotwórczymi. Naskórek jest połączony z głębszą warstwy skóry zwaną skórą właściwą, która zwiększa jej wytrzymałość i sprężystość, dzięki włóknom kolagenu i elastyny. Naczynia krwionośne pomagają regulować temperaturę ciała, zwiększając przepływ krwi do skóry w celu odprowadzanie ciepła albo ograniczając go, gdy jest zimno. Sieć włókien i receptorów nerwowych odbiera odczucia dotyku, temperatury i bólu, które są następnie przekazywane do mózgu. W skórze właściwej znajdują się mieszki włosowe i gruczoły z kanałami, które przechodzą przez skórę. Gruczoły potowe obniżają temperaturę wewnętrzną poprzez pocenie, jednocześnie wydzielając z organizmu niepotrzebny mocznik i mleczan. Gruczoły apokrynowe rozwijają się w okresie dojrzewania i produkują pachnący pot powiązany z atrakcyjnością seksualną, który może również powodować nieprzyjemny zapach ciała, zwłaszcza w okolicach pach. Gruczoły łojowe z kolei wydzielają oleiste sebum służące do natłuszczania włosów i skóry. Najgłębsza warstwa to tkanka podskórna, do której należy warstwa tłuszczu - rezerwa paliwa na wypadek niedoboru żywności. Działa również jako izolacja i ochrona przed uderzeniami oraz upadkami. Kolor skóry Kolor skóry zależy od melaniny, pigmentu produkowanego w naskórku, chroniącego nas przed potencjalnie rakotwórczym promieniowaniem ultrafioletowym (UV). Osoby ciemnoskóre produkują liczniejsze cząsteczki melaniny o intensywniejszym kolorze. Ludzie z najciemniejszą karnacją pochodzą z regionów tropikalnych, zwłaszcza tych z nielicznymi gęsto zalesionymi obszarami. Jasna skóra stanowi adaptację u osób z północnych szerokości geograficznych, gdzie promienie słoneczne są stosunkowo słabe. W tym przypadku zapotrzebowanie na wzmacniającą kości witaminę D produkowaną w wyniku ekspozycji na promienie UV przewyższa korzyści z posiadania ciemnej skóry. Jednocześnie jednak gorętsze i bardziej słoneczne środowiska wiążą się z ryzykiem poważnego uszkodzenia mniej w efekcie odpornej skóry. W Australii, gdzie większość ludności pochodzi z Europy północnej, odnotowuje się najwyższą na świecie zachorowalność na raka skóry, stanowiącego ponad 80 procent wszystkich nowotworów diagnozowanych tam każdego roku.
Im więcej stresu tym większa szansa na choroby skóry. Okazuje się, że nasz stan ducha ma bezpośrednie przełożenie na to jak się ona zachowuje.
Studia to stresujący okres w życiu młodych ludzi, szczególnie w okresie zaliczeń i egzaminów semestralnych. Nowe badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Temple dowodzi, że to także czas zwiększonego występowania problemów skórnych. "Obie te rzeczy - stres i objawy skórne - są bowiem ze sobą ściśle związane” - uważają autorzy. Celem badania, opublikowanego na łamach „Acta Dermatologia Venereologica”, była ocena zależności pomiędzy stresem psychologicznym a występowaniem różnych objawów skórnych w dużej, losowo wybranej grupie studentów. „Wcześniejsze studia wykazały istnienie takiego związku, jednak opierały się na małych próbach badawczych, bez użycia standaryzowanych narzędzi, nie były weryfikowane lub skupiały się wyłącznie na jednym problemie skórnym" - mówi dr Gil Yosopovitch, główny autor omawianej pracy. Tym razem naukowcy zaprosili do udziału w badaniu aż pięć tysięcy osób - studentów Uniwersytetu Temple. Uczestnikom polecono wypełnić kwestionariusze internetowe, w których odpowiadali na pytania dotyczące poziomu stresu, jakiego doświadczają na co dzień (w swojej własnej ocenie), oraz zaobserwowanych w ostatnich miesiącach zmian czy problemów skórnych. Następnie studentów podzielono na trzy grupy: mało zestresowanych, średnio zestresowanych i bardzo zestresowanych. Okazało się, że w porównaniu do osób zgłaszających niski poziom stresu grupa „bardzo zestresowana” znacznie częściej doświadczała takich objawów ze strony skóry, jak: świąd, łysienie, łojotok, nadmierna potliwość, niezidentyfikowane plamy na skórze, łuszczenie skóry ciała i głowy, obgryzanie paznokci, wysypka na rękach i trichotillomania, czyli nerwowe wyrywanie sobie włosów. Nie stwierdzono natomiast żadnego związku pomiędzy poziomem stresu psychologicznego a obecnością pryszczy, bolesną wysypką na ciele, bólami brodawek i innego typu wypryskami w obrębie skóry twarzy. Jak podkreśla dr Yosopovitch, pomimo pewnych ograniczeń metodologicznych, np. braku oceny fizycznej respondentów, wyniki te powinny być ważnym wskaźnikiem dla dermatologów, którzy zajmują się w swojej praktyce pacjentami w wieku studenckim. „Pokazaliśmy wyraźnie, że podczas diagnozowania młodych ludzi powinno się brać pod uwagę poziom odczuwanego przez nich stresu i warto, aby lekarze choć kilka minut poświęcili na rozmowę na ten temat” - uważa autor badania. Jak dodaje, zaostrzenie objawów choroby podczas leczenia dermatologicznego wcale nie musi oznaczać źle dobranej terapii i świadczyć o jej nieskuteczności. „Może to być po prostu wynik przeżywanego przez pacjenta stresu” - mówi Yosipovitch. Jego zdaniem, otrzymane wyniki sugerują także, że w przypadku leczenia pacjentów dermatologicznych, u których stale utrzymuje się wysoki poziom stresu, warto rozważyć niefarmakologiczne interwencje terapeutyczne. Źródło: PAP
Zaczerwieniona skóra, bąble, bolesne jęki i zimne kompresy – tak kończy się często urlopowe opalanie.
Kodeks bezpiecznego opalania A miało być tak cudownie: zachwycająca brązowa karnacja oraz zdrowa dawka witaminy D. I byłoby, gdybyśmy pamiętali o kilku podstawowych zasadach opalającego się urlopowicza oraz spakowali do plecaka niezbędne preparaty. Na wakacje nie ruszamy bez kremu z odpowiednio dobranym filtrem przeciwsłonecznym. Wartość filtra określa się międzynarodowym wskaźnikiem SPF (Sun Protectiv Factor – stopień ochrony przeciwsłonecznej). Im wyższy wskaźnik SPF, tym większa ochrona. Najmocniejsze kremy mają SPF 60. Generalna zasada brzmi: im jaśniejsza karnacja, tym wyższy wskaźnik. – W naszej strefie klimatycznej przeważają osoby o fototypie 2 (jasna cera i blond włosy) i 3 (dość jasna cera, brązowe włosy). Typ 2 bardzo często ulega poparzeniom i powinien stosować faktor o wartości 30, a nawet wyższej. Typ 3 jest odporniejszy i wystarczy, jeśli zastosuje SPF 20 – mówi dr Henryka Dąbrowska, dermatolog. Najwyższe wartości faktorów przeznaczone są dla dzieci, osób uczulonych na słońce, po zabiegach kosmetycznych. Najlepiej zabrać na wakacje dwa rodzaje kremów – jeden z wyższym SPF, na pierwsze dni opalania, drugi z niższym, gdy skóra przyzwyczai się już do słońca. Pamiętajmy, by przed wyjściem na słońce posmarować się kremem z filtrem odpowiednio wcześniej – ok. pół godziny, by zdążył się wchłonąć i zaczął działać. Warto też po dwóch godzinach na słońcu posmarować się ponownie. Opalanie zaczynamy od krótkich czasów. Gdy pierwszy raz wystawiamy się na słońce, wystarczy nam 15 minut. Przedłużenie tego czasu może skończyć się poparzeniem. Powinniśmy też unikać opalania się w godzinach szczytu słonecznego promieniowania – między godz. 11 a 15. Lepiej wtedy schować się w cieniu. Co jednak robić, gdy nieostrożnie daliśmy się ponieść słonecznemu szaleństwu i poparzyliśmy się? Po kilku godzinach od zbyt intensywnego opalania się na skórze pojawia się rumień, często także obrzęk, skóra piecze i boli. – Trzeba pamiętać o zdroworozsądkowych zasadach. Należy unikać słońca do ustąpienia rumienia. Przydadzą się też chłodne kompresy, które łagodzą ból i obrzęk. Poparzone miejsca smarujemy np. kremem Posthelios firmy La Roche Posay czy żelem Capital Soleil z Vichy – radzi dr Dąbrowska. Pomocne będą też preparaty z pantenolem, witaminą E, lanoliną, alantoiną. Gorzej, gdy na skórze oprócz rumienia pojawiają się pęcherzyki wypełnione płynem surowicznym. To już poparzenie drugiego stopnia (przy poparzeniu pierwszego stopnia występuje tylko rumień), nie wolno go lekceważyć. Może mu towarzyszyć także gorączka i objawy udaru słonecznego. – Trzeba jak najszybciej udać się do lekarza, bo potrzebne będą leki dostępne tylko na receptę. Lepiej więc chuchać na zimne i być ostrożnym z opalaniem, niż potem dmuchać na bolącą, poparzoną skórę.