Niezidentyfikowane kosmiczne kule na australijskim wybrzeżu. Mieszkańcy proszeni są o niezbliżanie się do nich
Wyspecjalizowane zespoły ratowników w kombinezonach chemicznych zebrały z terenu Forrest Beach, położonej na północ od Townsville w Australii, sześć srebrnych metalowych kul. Artefakty zostały wyrzucone przez morze. Zdaniem Australijskiej Agencji Kosmicznej mogą być fragmentami kosmicznych śmieci. Ze względu na możliwość skażenia, wokół miejsca odkrycia wyznaczono strefę ograniczonego dostępu.
Alarm o pojawieniu się na australijskim wybrzeżu przedmiotów niewiadomego pochodzenia podniesiono już w piątek po południu. Do niedzieli strażacy zlokalizowali łącznie sześć obiektów rozrzuconych wzdłuż okolicznych plaż, około 80 kilometrów na północ od Townsville. Ze względu na możliwą obecności niebezpiecznych substancji, kosmicznymi kulami zajęły się wyspecjalizowane jednostki pracujące pod nadzorem policji. Kule zostały umieszczone w szczelnych beczkach przeznaczonych specjalnie do transportu materiałów niebezpiecznych. Nie dotykaj i zadzwoń po strażaków Ponadto lokalna straż pożarna początkowo wyznaczyła aż 800-metrową strefę wykluczenia wokół miejsc odkrycia, którą następnie zmniejszono do promienia 50 metrów. Władze stanowczo odradzają mieszkańcom zbliżanie się do podejrzanych przedmiotów, a tym bardziej bezpośredni kontakt. W przypadku natknięcia się na kolejną wyrzuconą przez morze kulę zalecają niezwłoczne wycofanie się na bezpieczną odległość i skontaktowanie się ze służbami ratunkowymi. Jakie jest pochodzenie przedmiotów? Na razie nie wiadomo. Australijska Agencja Kosmiczna bada sprawę i sugeruje, że kule mogą być po prostu kosmicznymi śmieciami. Agencja współpracuje z policją i Krajową Agencją Zarządzania Kryzysowego, analizując trajektorię, materiał i kształt obiektów, by ustalić, z jakiej misji czy pojazdu mogły pochodzić. Tajemnicze kosmiczne kule Pochodzące z orbity okołoziemskiej obiekty są dość często wyrzucane na wybrzeże Australii. W 2023 roku uwagę świata przykuła wielka metalowa kopuła odnaleziona w pobliżu Perth w Australii Zachodniej. Spekulacjom nie było końca. Jak się okazało, był to fragment rakiety nośnej PSLV, co potwierdziła Indyjska Agencja Kosmiczna. 12 lat wcześniej podobny do odnalezionych obecnie kul sferyczny obiekt dostrzeżono na odległych stepach Namibii w Afryce Południowej. Wówczas specjaliści ustalili, że kula była zbiornikiem paliwa pochodzącym z bezzałogowej rakiety, zawierającym hydrazynę – niezwykle lotny i wysoce toksyczny materiał napędowy stosowany w rakietach. Z czym mamy do czynienia teraz? W internecie można znaleźć wiele spekulacji. Niektórzy twierdzą, że kule są zbiornikami paliwa pochodzącymi ze statków kosmicznych. Jeśli tak faktycznie jest, zapobiegliwość australijskich służb jest w pełni uzasadniona. Głównym powodem do niepokoju związanym z takimi obiektami jest możliwa obecność śladów łatwopalnych lub silnie reaktywnych substancji chemicznych wewnątrz zbiorników. Kosmiczna archeologia Ciekawą analizę przedstawiła Alice Gorman – australijska archeolożka, pionierka dziedziny zwanej archeologią kosmiczną (space archaeology) i profesor nadzwyczajny na Uniwersytecie Flinders w Adelajdzie. Po obejrzeniu nagrań badaczka stwierdziła, że na kulach nie widać śladów spalenia charakterystycznych dla obiektów spadających przez atmosferę. W związku z tym sądzi, że kule najprawdopodobniej pochodzą z pierwszego lub drugiego stopnia rakiety, który oddzielił się i opadł na Ziemię, podczas gdy reszta pojazdu kontynuowała lot, by wynieść ładunek na orbitę. Jej zdaniem tajemnicze kule przypominają elementy układu paliwowego i mogą być ciśnieniowymi zbiornikami wykonanymi ze stopów tytanu o bardzo wysokiej temperaturze topnienia. Takie elementy, zwane potocznie „kulami kosmicznymi” (space balls), pojawiają się na Ziemi nawet wiele lat po starcie rakiety – ale mogą wciąż zawierać ślady hydrazyny, silnie toksycznej substancji napędowej. Eksperci podkreślają, że wraz ze wzrostem liczby komercyjnych startów rakiet i satelitów na orbicie, takie znaleziska stają się coraz częstsze. Nie wszystkie elementy spalają się całkowicie w atmosferze, a te, które przetrwają, czasem trafiają w pobliże terenów zamieszkanych lub turystycznych. Źródło: gbnews.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i pisarka zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, przygodę z mediami rozpoczęła ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” współpracuje m.in. z „Wysokimi Obcasami” i kilkoma magazynami premium. Współautorka trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN i współpracuje z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN.
Pozostałości po I Wojnie Światowej oddziałują na środowisko ponad sto lat po jej zakończeniu
W lasach wokół francuskiego Verdun, gdzie rozegrała się najdłuższa bitwa I Wojny Światowej do dziś zalegają pod ziemią niezliczone ilości łusek od pocisków artyleryjskich i toksycznych substancji.
W tym artykule: Niespotykana dewastacja Kruszejące bunkry i sosny ze Schwarzwaldu Zanieczyszczenia stanowią nawet 17,5% gleby Linie frontu przecinały pola i łąki w okolicach Verdun przez niemal cały okres trwania I Wojny Światowej. Szacuje się, że przez okres dziesięciu miesięcy (tyle trwała bitwa) od lutego do grudnia 1916 r. wystrzelonych zostało na tym terenie nawet 60 milionów pocisków! Guillaume Moizan, lokalny historyk i przewodnik opowiada: „Według ostrożnych szacunków nawet jeden na osiem pocisków nigdy nie eksplodował. Prosty rachunek mówi, że w ziemi znajduje się do dziś prawdopodobnie od siedmiu do ośmiu milionów pocisków. Według innych, mniej optymistycznych szacunków nawet jeden na cztery z nich nie eksplodował". Niespotykana dewastacja Dewastacja wokół Verdun była niespotykana nigdy wcześniej i nawet według dzisiejszych, bogatych doświadczeń wojennych w Europie z XX w. jej stopień robi wrażenia. Sporządzony po wojnie raport dotyczący tego miejsca opisał je jako: „Całkowicie zniszczone. Uszkodzenia mienia wynosiły 100%. Szkody w rolnictwie: również 100%. Teren jest niemożliwy do oczyszczenia. Życie ludzkie na tym obszarze: niemożliwe." Rząd Francji nie miał wyjścia i musiał ustanowić tzw. „zone rouge” czyli strefę czerwoną na dużym obszarze północnej Francji wliczając w to tereny wokół Verdun. „Wszystkie miejsca, gdzie toczyły się zacięte walki zostały uznane przez rząd francuski za niezdatne do oczyszczenia i ponownego wykorzystania. Szacuje się, że od wybrzeży Morza Północnego aż do granicy francusko–szwajcarskiej około 150 000 hektarów zostało uznane za czerwoną strefę. W późniejszych latach wiele z nich zostało jednak zwrócona okolicznym rolnikom, którzy znów zaczęli uprawiać na nich swoje plony”, mówi Guillaume Rouard, leśniczy z francuskiego Biura Lasów Państwowych (ONF). Kruszejące bunkry i sosny ze Schwarzwaldu Znaczna część pozostałych obszarów została ostatecznie zalesiona. Zasadzony w ramach reparacji wojennych wypłaconych Francji przez Niemcy, las stanowią głównie niemieckie sosnami pochodzącymi z regionu Schwarzwaldu. Betonowe bunkry i zasypane okopy zostały porośnięte roślinnością. Kamienne ruiny dziewięciu wiosek, zniszczonych podczas wojny, są rozrzucone po całym, rosnącym tu lesie. To jednak nie oznacza, że śladów wojny w ogóle nie ma. „Przeciętnie w ciągu roku dostajemy około 1000 wezwań i zbieramy z tych terenów około 50 ton złomu", mówi Guy Momper, szef ekipy rozminowywania z miasta Metz w północno–wschodniej Francji. Chociaż po upływie stu lat pociski i bomby nie stanowią już wielkiego zagrożenia dla życia, na obszarach na których toczyły się walki, obecne jest jeszcze inne niebezpieczeństwo. Mowa o chemikaliach pochodzących pocisków wypełnionych trującymi gazami bojowymi. To być może najbardziej trwała i niebezpieczna spuścizna tego konfliktu. W dodatku jej istnienie wiąże się z tym, co stało się już po tym, jak wojna się skończyła. Ogromną ilość niepotrzebnej, niewykorzystanej amunicji trzeba było gdzieś zutylizować. Na obrzeżach lasów Verdun, znajduje się właśnie takie miejsce nazywane przez lokalną ludność „La place a Gaz”. Zanieczyszczenia stanowią nawet 17,5% gleby To tutaj, na polecenie francuskiego rządu, wybrane przedsiębiorstwa zajmowały się spalaniem pozostałych po wojnie niewykorzystanych pocisków zawierających toksyczne substancje. Proces ten trwał w zasadzie przez całe lata 20., kiedy nikt nie przejmował się konsekwencjami dla natury czy przyszłych pokoleń. Te jednak dają o sobie znać. Przeprowadzone w 2007 roku badania środowiskowe tego miejsca wykazały, że poziom arsenu w glebie jest nawet do 35 000 razy wyższy niż w innych, typowych dla Francji gruntach! Do dziś istnieją miejsca, gdzie ten śmiertelnie niebezpieczny związek stanowi nawet 17,5% gleby! To oczywiście wyjątki, jednak dające dobre wyobrażenie o tym, jak znaczne są wciąż obecne na wielu obszarach Francji zanieczyszczenia pochodzące z I Wojny Światowej.
Dzieci ofiar Czarnobyla nie są nosicielami mutacji genetycznych. Nowe pogłębione badanie
Blisko 35 lat po katastrofie w Czarnobylu pogłębione badanie DNA dzieci urodzonych przez ofiary skażenia radioaktywnego na Ukrainie daje nadzieję na przyszłość
Blisko 35 lat po katastrofie w Czarnobylu pogłębione badanie DNA dzieci urodzonych przez ofiary skażenia radioaktywnego na Ukrainie daje nadzieję na przyszłość. Świat nie zamierza zrezygnować z energii atomowej więc skażenia jak w Czarnobylu, choć rzadkie, nadal mogą się zdarzać. Wystarczy pomyśleć o Fukushimie, gdzie po stopieniu się trzech z czterech reaktorów elektrowni Daiichi spory fragment terytorium Japonii został skażony radioaktywnie. O tym, jakie są tego długofalowe konsekwencje myślą (lub powinni myśleć) wszyscy rządzący, którzy mają reaktory „u siebie” lub tuż za granicą, u sąsiadów. Prowadzone przez lata badania ofiar nuklearnych ataków USA na Japonię z 1945 roku nieco pomagają. Gdy bomby spadły na Nagasaki i Hiroszimę, promieniowanie było bardzo silne, ale kontakt z nim relatywnie krótkotrwały. W Czarnobylu, nie licząc bezpośrednich ofiar wybuchu w elektrowni, ludzie mieli kontakt ze słabszą formą promieniowania jonizacyjnego, ale przez dłuższy czas. View oEmbed on the source website Inna natura kontaktu ze skażeniem radioaktywnym czyni informacje pozyskane od ofiar II wojny światowej mało przydatnymi np. dla oceny aktualnej sytuacji w Fukushimie. Dlatego tak ważne wydają się badania opisane niedawno w magazynie „Science”. Ci sami autorzy najpierw zajęli się przenoszeniem mutacji z pokolenia wystawionego na skażenie w 1986 na ich dzieci urodzone po 1987 roku, a potem dokładną analizą przypadków popromiennego raka tarczycy u dorosłych. W tym tekście skupiam się na badaniu na temat dziedziczenia zmian genetycznych. Nie jest to naturalnie pierwsza analiza dotyczące mutacji po Czarnobylu, ale gwałtowny rozwój genetyki w ostatnich latach czyni te nowe ustalenia dużo bardziej wiarygodnymi. Co ważniejsze, bo są one bardziej optymistyczne niż wyniki badań z 1996 roku, gdzie obawiano się „dziedziczenia mutacji” we fragmencie DNA zwanym minisatelitami. - Jeżeli pojawią się jakieś szkodliwe mutacje, stanie się to rzadko. Naturalnie nie możemy powiedzieć, że one nigdy nie wystąpią, ale nie traktujemy tego jako kryzysu zdrowia publicznego. Nasze dane są w tym względzie uspokajające – stwierdził główny autor obu analiz, Stephen Chanock, dyrektor Oddziału Epidemiologii i Genetyki Amerykańskiego Narodowego Instytutu Raka. View oEmbed on the source website Według aktualnej wiedzy, informacji z lat 90-tych dotyczące mutacji w minisatelitach nie należy traktować jako powodu do obaw. – Nie ma dziś jasnego dowodu, że te zmiany wywołują jakieś problemy zdrowotne – czytamy w „National Geographic”. Nowe badanie oparto na grupie osób badanych już w 1986 roku oraz ich dzieci. Warunkiem było, by choć jeden rodzic był w chwili katastrofy w promieniu 72 km od elektrowni lub pracował przy jej oczyszczaniu ze skażenia. Od 2014 do 2018 roku zespół kierowany przez Meredith Yeager ze wspomnianego wyżej instytutu badań nad rakiem, przeprowadził sekwencjonowanie genomu 130 dzieci poczętych po katastrofie w Czarnobylu (urodzonych między 1987 a 2002 rokiem oraz ich rodziców. Skorzystano z archiwalnych pomiarów napromieniowania rodziców rekonstruując dokładną dawkę, którą otrzymała każda osoba. W ten sposób odkryto np., że gonady ojców zaabsorbowały promieniowanie 100 krotnie większe niż przy jednym prześwietleniu miednicy. Chcąc ocenić na ile dzieci ucierpiały na skutek napromieniowania rodziców naukowcy przeczesali genomy małych pacjentów w poszukiwaniu mutacji de novo, czyli delikatnych różnic w DNA dziecka których nie można znaleźć u żadnego z rodziców. Mutacje takie są absolutnie naturalną konsekwencją działania naszej machinerii komórkowej. Pojawiają się czasem podczas dzielenia się komórek, gdy materiał genetyczny jest kopiowany dalej. View oEmbed on the source website Błędy się zdarzają, ale zwykle mamy takich przypadkowych mutacji między 50 a 100. Gdyby było więcej, byłby powód do obaw. Zasadniczo, gdyby promieniowanie faktycznie narobiło szkód, badacze spodziewali się znaleźć więcej takich mutacji u dzieci, których rodzice poddani byli silniejszemu skażeniu. Gdy zespół Yeager przyjrzał się genomom tych 130 dzieci okazało się, że wywołanych przez opad radioaktywny skutków nie było. Największym czynnikiem wpływającym na liczbę owych mutacji de novo był wiek ojców. Opublikowane w “Science” badanie dotyczące mutacji u dzieci jest ważnym sygnałem dla naukowców na całym świecie zajmujących się ryzykiem skażenia promieniotwórczego. Szczególnie ludności cywilnej dotkniętej przez katastrofy jak ta w 2011 roku w Fukushimie. Stephen Chanock jest zdania, że ustalenia jego własne i kolegów powinny uspokoić ewakuowanych z terenów wokół japońskiej elektrowni. Tym bardziej, że podczas groźnego incydentu 10 lat temu uwolniono jedną dziesiątą promieniowania, które przedostało się do środowiska w 1986 roku.
Japonia wpuści do morza radioaktywną wodę z Fukushimy. Milion ton
Japonia zatwierdziła plan opróżnienia do morza zbiorników z ponad milionem ton wody skażonej po awarii reaktora atomowego w elektrowni w Fukushimie.
Przez ostatnią dekadę rozcieńczano ją tak, by poziom napromieniowania osiągnął poziom niższy od norm dla wody pitnej. Planom sprzeciwiają się lokalni przedstawiciele branży rybnej, władze Chin oraz Korei Południowej. Władze w Tokio oświadczyły, że wylewanie promieniotwórczego chłodziwa rozpocznie się za dwa lata. Proces decyzyjny zajął urzędnikom lata, a procedurę utylizacji rozpisali na najbliższą dekadę. Gdy w 2011 roku wywołane trzęsieniem ziemi tsunami uszkodziło i wyłączyło system chłodzenia w atomowej siłowni w Fukushimie, w ciągu trzech dni w trzech reaktorach nastąpiło stopienia rdzenia.Uszkodzone po eksplozji wodoru został budynek elektrowni. View oEmbed on the source website Do chłodzenia zniszczonych reaktorów posłużyło dwa miliony ton wody. Choć cały czas poddaje się ją filtracji, nie da się z niej usunąć radioaktywnego trytu. Radiowodór jest szkodliwy dla człowieka, choć jedynie w dużych dawkach. Chłodziwo cały czas trzymane jest w olbrzymich zbiornikach zarządzanych przez operatora siłowni, TepCo (Tokyo Electric Power Co). W obecnym tempie miejsce skończy się w nich w przyszłym roku. Znajduje się w nich obecnie wystarczająco dużo wody, by wypełnić 500 basenów “olimpijskich” (1,3 mln ton). Jedną z wielu organizacji ekologicznych przeciwnych wylewaniu wody z trytem do morza jest Greenpeace. Ogłosiła ona niedawno, że swoją decyzją władze “po raz kolejny zawiodły mieszkańców Fukushimy”. Branża rybna przewiduje, że po wypuszczeniu toksycznej wody do morza klienci masowo rezygnować będą z kupowania produktów łowionych u północno-wschodnich wybrzeży kraju. Po 2011 roku import produktów rybnych z Japonii został zakazany przez wiele państw. View oEmbed on the source website Teraz swój „poważny żal wobec decyzji” przekazał Japonii szef MSZ Korei Południowej, a jego chiński odpowiednik wezwał władze Japonii do „działania w odpowiedzialny sposób”. Stany Zjednoczone z jednej strony popierają decyzję o opróżnieniu zbiorników. Japonia stoi na stanowisku, że filtracja była skuteczna i do morza trafi jedynie niegroźna dawka pierwiastków promieniotwórczych. Wspiera ją dyrektor generalny Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. fot. ZBIORNIKI NA WODĘ W FUKUSHIMIE fot. GILL TUDOR / IAEA – Uwalnianie [wody] do oceanu robi się wszędzie. To nic nowego. Żaden skandal – przekonuje Rafael Mariano Grossi. Średnim pocieszeniem wydaje się fakt, że na skutek testów broni atomowej prowadzonych przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię i Francję od lat 40-tych do 60-tych na Pacyfiku wody oceanu zostały skażone dużo mocniej, niż podczas awarii elektrowni w Fukushimie.
Pożar katedry Notre Dame zatruł ołowiem miód z Paryża. Bomba z opóźnionym zapłonem?
Podwyższone poziomy ołowiu wykryto w próbkach miodu z paryskich uli, pobranych w zaledwie trzy miesiące po wielkim pożarze katedry Notre Dame. Pożar, który miał miejsce w kwietniu 2019 roku, strawił dach i i iglicę katedry zawierające tony ołowiu. To wtedy trująca substancja zatruła środowisko.
Naukowcy z Pacific Centre for Isotopic and Geochemical Research (PCIGR) przeanalizowali skład 36 próbek miodu pobranych z paryskich uli w lipcu 2019 roku. Chcieli zbadać stężenie szkodliwych metali ciężkich w miodzie, w tym – zawartość ołowiu. Wyniki analizy – opublikowane w ostatnim czasie na łamach Environmental Science & Technology Letters – ujawniły, że w miodzie z uli znajdujących się od strony zawietrznej po pożarze katedry Notre Dame średnie stężenie ołowiu było nawet czterokrotnie większe niż w próbkach pobranych na przedmieściach lub terenach wiejskich otaczających miasto. A także do 3,5 raza większe niż w miodzie paryskim pobranym przed pożarem katedry. – Ze względu na sposób, w jaki wiatr wiał w nocy, kiedy miał miejsce pożar, kierunek przemieszczania się smugi dymu jest dobrze określony. Podwyższone stężenia ołowiu zostały zaobserwowane w miodzie zebranym z uli w obrębie oddziaływania tego dymu – mówi Kate Smith, główna autorka pracy, w rozmowie z portalem phys.org. View oEmbed on the source website Naukowcy porównali miód zebrany trzy miesiące po pożarze z miodem z tej samej lokalizacji z 2018 roku, oraz z próbkami z regionu Auvergne-Rhône-Alpes zebranymi w 2017 roku. Najwyższe stężenie ołowiu – 0,08 mikrogramów na gram – stwierdzono w próbce z ula zlokalizowanego w promieniu pięciu kilometrów na zachód od katedry. Miód paryski sprzed pożaru zawierał 0,009 mikrogramów ołowiu na gram, a miód z Rodanu-Alp zawierał 0,002 do 0,009 mikrogramów ołowiu na gram. Zgodnie z unijnymi normami maksymalna dopuszczalna zawartość ołowiu wynosi 0,10 mikrogramów na gram w przypadku syropów, słodzików i soków. Kilkaset ton ołowiu Za zatrucie miodu ołowiem odpowiada bezpośrednio właśnie pożar katedry. Ołów był bowiem powszechnym materiałem budowlanym w czasach, gdy powstawała katedra Notre Dame, a historia jej budowy sięga przecież XII wieku. Eksperci szacują, że dach i iglica Notre Dame zawierały nawet kilkaset ton ołowiu, którego większość stopiła się w ubiegłorocznym pożarze uwalniając do atmosfery niebezpieczne tlenki ołowiu. Nadal wśród zgliszczy katedry znajdować się może blisko 180 ton ołowiu. – Fakt, że iglica Notre Dame była wypełniona ołowiem, stanowił absolutnie wyjątkową okazję do badań. Udało nam się również wykazać, że miód jest pomocnym wskaźnikiem zanieczyszczenia środowiska. Nic dziwnego, ponieważ zwiększona ilość ołowiu w pyle lub wierzchniej warstwie gleby, które zaobserwowano na obszarach zawietrznych pożaru Notre Dame są silnym wskaźnikiem zwiększonej ilości ołowiu w miodzie – wyjaśnia współautor badań Dominique Weis, dyrektor PCIGR. View oEmbed on the source website Pszczoły miodne żerują w promieniu od dwóch do trzech kilometrów od ula. Dzięki temu zgromadzony przez nie miód może dostarczyć przydatnych informacji na temat warunków środowiskowych panujących na danym terenie. Podczas żerowania pszczoły zbierają kurz i cząsteczki unoszące się w powietrzu, które przedostają się do miodu. Zagrożenie pod kontrolą? O trujących skutkach pożaru katedry Notre Dame donoszono już wcześniej. Jeszcze w sierpniu 2019 roku, a więc zaledwie cztery miesiące po pożarze, Agence Regionale de Sante (Ile-de France) opublikowała bilans wskazujący, że w sąsiedztwie katedry mieszkają i uczą się dzieci, u których przekroczony został dopuszczalny poziom ołowiu we krwi. View oEmbed on the source website Przebadano wówczas blisko 200 dzieci i choć zaledwie u kilku poziom ołowiu we krwi rzeczywiście był powyżej dopuszczalnych norm, organizacja podniosła alarm. Na pewien czas zamknięte zostało m.in. zlokalizowane niedaleko katedry przedszkole, na którego dziedzińcu wykryto niepokojąco wysoki poziom ołowiu. Ostatecznie kontroli poddano wszystkie okoliczne placówki edukacyjno-opiekuńcze. Zarządzono też odkażanie placów i parków. W związku z ryzykiem zatrucia ołowiem pojawił się nawet pomysł, aby katedrę przykryć kloszem i odseparować ją od środowiska – jak to miało miejsce w przypadku reaktora w Czarnobylu zamkniętego betonowym sarkofagiem. Emmanuel Gregoire, pierwszy zastępca mera Paryża, szybko odpowiedział na te propozycje stwierdzając, że zarówno z logistycznego, jak i finansowego punktu widzenia byłaby to misja praktycznie niewykonalna. Niewykluczone, że z trującymi skutkami pożaru Notre Dame będziemy borykać się jeszcze przez lata. Ołów – wdychany z powietrzem bądź przyswajany z pożywieniem – trafia do naszego krwiobiegu i dociera do narządów, powodując zaburzenia w ich działaniu. Zależnie od przyswojonej dawki, skutki zatrucia mogą nie pojawić się od razu.
Przerażająca prawda o odpadach radioaktywnych! USA siedzi na bombie
Wszyscy dbają o to, by materiały promieniotwórcze nam nie zagrażały, prawda? Niestety, ale wcale nie...
II Wojna Światowa wciąż trwała na Pacyfiku w pierwszym tygodniu sierpnia 1945 roku, gdy mój ojciec i ja spędzaliśmy wakacje w Atlantic City, w stanie New Jersey, jedząc kraby i leniuchując nad oceanem. W salonie gier wkładałem drobne do modelu karabinu maszynowego i strzelałem w kierunku japońskich myśliwców Zero fruwających w poprzek ekranu. Na deptaku, żołnierze z karabinami na ramionach maszerowali i śpiewali: Gwiazdy i pasy załopoczą nad Tokio, Załopoczą nad Tokio, załopoczą nad Tokio, Gwiazdy i pasy załopoczą nad Tokio, Gdy 991-sza brygada trafi tam. Pewnego poranka mój ojciec pokazał mi gazetę z czerwoną czołówką, gdzie informowano o zrzuceniu ogromnej bomby na Hiroszimę. Trzy dni później kolejna spadła na Nagasaki i Japonia poddała się. Bomby te były tak wielkie, że chłopcy z 991-tej nie musieli wcale wybierać się do Tokio. Potęga atomu Mocna siła jądrowa, energia sprawiająca, że jądra atomowe to najbardziej ścisłe elementy we wszechświecie, została zerwana, uwalniając ogromną moc - równowartość 15 000 ton trotylu w Hiroszimie - i rozpoczynając wyścig do stworzenia potężniejszych broni. Siedem lat później pierwsza bomba wodorowa, o nazwie kodowej Mike, spowodowała wybuch o mocy 9,4 mln ton trotylu. Mike zrównałby z ziemią wszystkie pięć dzielnic Nowego Jorku. W połowie lat sześćdziesiątych XX wieku, u szczytu zimnej wojny, USA zmagazynowało około 32 000 głowic jądrowych, a przy tym góry śmieci radioaktywnych z produkcji plutonu do tej broni. Wyprodukowanie jednego kilograma plutonu wymagało około 907 ton rudy uranowej. Pluton, generowany z uranu bombardowanego neutronami w reaktorze jądrowym, był oddzielany od uranu w piekielnych kąpielach w kwasach i rozpuszczalnikach, które nadal oczekują na utylizację. Długo odkładane oczyszczanie właśnie trwa w 114 z obiektów jądrowych USA, które obejmują powierzchnię równą stanom Rhode Island i Delaware, razem prawie 10 000 kilometrów kwadratowych. Wiele z mniejszych obszarów, tych łatwych, zostało oczyszczonych, ale wielkie wyzwania pozostają. Co zrobić z 47 174 tonami niebezpiecznego, bo radioaktywnego, zużytego paliwa z komercyjnych i wojskowych reaktorów jądrowych? Jak postąpić z 344,5 mln litrów wysokoaktywnych odpadów, które pozostały z przetwarzania plutonu, dziesiątkami ton plutonu, 450 tys. ton zubożonego uranu, milionami metrów sześciennych zanieczyszczonych narzędzi, skrawków metalu, odzieży, olejów, rozpuszczalników i innych odpadów? Ponadto, co z 240 milionami ton odpadów z przeróbki rudy uranu, mniej niż połową z nich stabilizowaną, zaśmiecającymi krajobraz? Góra pełna śmierci Aby zdać sobie sprawę ze skali: po załadowaniu odpadów do wagonów kolejowych, a następnie wlaniu 344,5 mln litrów odpadów do cystern, powstałby mityczny pociąg, sięgający wokół równika i jeszcze dalej. Miejscem składowania dla wspomnianych materiałów miała być wybrana przez rząd USA góra Yucca w stanie Nevada, ale lokalizacja ta napotykała od początku na opór. Do tej pory nie wiadomo, czy dojdzie do realizacji projektu, pomimo znacznych, poczynionych już, nakładów finansowych. Oprócz samego przechowywania odpadów, zanieczyszczone gleby i wody gruntowe muszą zostać przetworzone i ustabilizowane, reaktory jądrowe zamknięte, budynki rozebrane, część z zakopanych odpadów wykopana, posortowana i ponownie złożona w ziemi, ponieważ nie zostały od razu odpowiednio zakopane. Koszt całej operacji będzie oszałamiający - może nawet sięgnąć 400 miliardów dolarów przez 75 lat. Zadanie podzielone zostało na kilka agencji federalnych. Departament Energii (DOE) prowadzi instalacje i nadzoruje czyszczenie wykonywane przez wybranych podwykonawców. Agencja Ochrony Środowiska (EPA) ustanawia standardy zdrowotne i środowiskowe dla długoterminowego składowania odpadów. Tymczasem Departament Transportu nadzoruje większość transportów materiałów jądrowych, korzystając ze standardów określonych przez Komisję ds. Energii Atomowej (NRC), która nadzoruje również wszystkie reaktory, z wyjątkiem wojskowych podlegających Departamentowi Energii. Trudne pytanie Spędziłem sześć tygodni na podróżach do najważniejszych obiektów jądrowych w kilku stanach, gdzie rozmawiałem z kierownikami, naukowcami i inżynierami. Wielu z radością poświęciło czas na wyjaśnienie zagadnień z zakresu fizyki jądrowej i promieniowania, ale Departament Energii potrzebował ponad cztery miesiące, aby odpowiedzieć na ważne pytanie: ile odpadów radioaktywnych w różnych formach znajduje się w Stanach Zjednoczonych? Rozmawiałem także z ekologami, którzy cieszą się z samego faktu, że oczyszczanie w końcu się odbywa, ale patrzą podejrzliwie, pełni wątpliwości, czy działania będą zrealizowane zgodnie z ich standardami. – Rząd po prostu będzie kłamał – podsumował jeden z nich. Jak by nie patrzeć, amerykański „nuklearny establishment” odpowiedzialny za broń jądrową działał w ukryciu przez wiele lat, tworząc głębokie pokłady braku zaufania ze strony obywateli. W rezultacie, odpady jądrowe, broń i władza wzbudzają silne emocje. Od razu wyjawię swoją stronniczość - jako były oficer marynarki wojennej cenię to powołanie jako zajęcie honorowe i konieczne. Uważam broń jądrową za sprawdzony czynnik odstraszający przed wojną, nie jako zagrożenie dla pokoju. Ponadto, popieram rolę energetyki jądrowej w naszym bilansie energetycznym. Mimo to, podczas swojej pracy reporterskiej okazało się, że zgadzałem się z niektórymi stwierdzeniami ekologów, a nawet kwestionowałem rządowe plany trwałego składowania odpadów wysokoaktywnych. Jak sprzątać by nie zginąć? Sprzątanie śmieci nuklearnych byłoby o wiele łatwiejsze, gdybyśmy nie musieli się mierzyć z chemicznym i fizycznym chaosem groźnego dla zdrowia promieniowania, czyli emisji energii z materiału radioaktywnego. Stworzone w reaktorze jądrowym pluton, cez i stront, a także inne pierwiastki z tego obszaru tablicy Mendelejewa, emitują niebezpieczne promieniowanie, które może dosłownie wybić elektrony z atomów w naszych komórkach, zaburzając lub uszkadzając ich funkcjonowanie, a nawet powodując mutacje. Promieniowanie występuje pod postacią drobnych cząstek alfa lub beta bądź podróżujących z wielką energią promieni gamma. Pierwiastki promieniotwórcze emitują promieniowanie, ponieważ są niestabilne; chciałyby być czymś innym. Osiągają swój cel poprzez rozpad, dosłownie: wiele z nich emituje cząstki i fale miliardy razy na sekundę. Każdy element promieniotwórczy ma swój czas połowicznego rozkładu, inaczej zwany też okresem półtrwania - tyle potrzeba, aby połowa jego atomów uległa rozkładowi. Wartości te wynoszą od ułamka sekundy do miliardów lat, na przykład 4,5 mld dla uranu 238. Paradoksalnie, im dłuższy czas półtrwania, tym mniej intensywne promieniowanie. Nieco radioaktywny uran nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, jeśli obchodzić się z nim właściwie. Po dziesięciu okresach półtrwania, pierwiastek jest zazwyczaj nieszkodliwy. Naukowcy zliczają promieniowanie przyjęte przez ludzi za pomocą jednostki zwanej „rem”. Pojedyncza dawka 400 remów na całe ciało, co odpowiada ponad 40 000 prześwietleniom klatki piersiowej, zabije połowę osób wystawionych na jej działanie. Maksymalna ekspozycja dozwolona dla pracowników elektrowni jądrowych to 5 remów na rok. Wszędzie mamy do czynienia z promieniowaniem tła, zwanym tak, bo występuje cały czas, głównie pod postacią promieni kosmicznych i cząstek alfa z radonu. Inne źródła to promienie Roentgena stosowanie w medycynie, telewizory, a nawet cegły, które zawierają trochę uranu z gliny, z której je wypieczono. Nasze ciała są lekko radioaktywne, głównie w wyniku codziennego przyjmowania potasu. Promieniowanie tła na smaganej wiatrem kotlinie w stanie Colorado o nazwie Rocky Flats wynosi około 450 milliremów rocznie (milirem to jedna tysięczna rema), ale istnieje tam problem w postaci zakładu produkcji broni o tej samej nazwie i związanej z nim znacznej radioaktywności różnych pozostałych cząsteczek, głównie plutonu. Od 1952 roku do końca zimnej wojny w 1989 roku, technicy kształtowali tam kawałki plutonu w dziesiątki tysięcy kul służących do budowy broni termojądrowej. Postapokalipsa na żywo Rocky Flats znajduje się pomiędzy Denver i Boulder oraz mieszkającymi w nich krytykami, którzy z religijnym wręcz ferworem prowadzili kronikę skażeń gruntu; beczek, z których sączyły się odpady; kanałów wentylacyjnych, rur i gleb skażonych plutonem. Pluton ma jeden paskudny nawyk, a mianowicie jest piroforyczny, czyli zapala się samorzutnie, co spowodowało dwa duże pożary i mnóstwo małych, przyczyniając się do reputacji Rocky Flats jako jednej z najbardziej znienawidzonych fabryk broni w USA. Rockwell, właściciel fabryki, w końcu poszedł na ugodę w zakresie zarzutów przestępstw ekologicznych, w tym wycieków kwasu i czterech innych przestępstw, i zapłacił 18,5 mln dolarów grzywny. Dziś krytykę zatrzymuje Barbara Mazurowski, kierowniczka DOE w Rocky, która nadzoruje liczącą 5000 osób ekipę oczyszczającą, kosztem dwóch milionów dolarów dziennie. Mazurowski staje przede mną, przyjmując postawę tak zdecydowaną, że wydaje się wyrastać wprost z granitu Gór Skalistych. Kiedy mówi, jej ręce fruwają wokół jak dwa myśliwce, skręcające, gdy chce podkreślić, co ma na myśli. – Zepsuliśmy ten teren i teraz go oczyszczamy. Obszar tej wielkości nigdy nie był zamykany. Kiedy skończymy będzie tutaj tylko trawa. Patrząc na 1,6 kilometra kwadratowego budynków i dróg, które wchodzą w skład kompleksu, trudno mi w to uwierzyć. Jednak tu i ówdzie leżą zwały gruzu, pozostałości już zdemontowanych budynków. Mazurowski zabiera mnie na wycieczkę po budynku 771, dawnym centrum produkcji plutonu, opisanym kiedyś jako „najbardziej niebezpieczny budynek USA”, który wciąż zagraża promieniowaniem pomimo częściowego czyszczenia. Wciskamy się do gumowej odzieży ochronnej, od butów po okrycia głowy. Wystawione na zewnątrz są tylko nasze twarze, bo prawdopodobieństwo wystąpienia zanieczyszczeń w powietrzu jest znikome. Mijamy dziesiątki pudełek rękawiczek z mieszanki gumowych z ołowiem, chroniących techników przed promieniowaniem. Wyglądają jakby wciąż czekały na to, by ktoś wsunął do nich ręce, sięgnął w głąb stalowych skrzynek i zaczął formować pluton w kształt odpowiedni dla eksplozji. Pracownicy tną palnikami skrzynie, leżące odłogiem od 1989 roku, na kawałki odpowiedniej wielkości do włożenia w beczki i przetransportowania do Waste Isolation Pilot Plant, czyli Pilotażowego zakładu izolacji odpadów w Carlsbad w Nowym Meksyku, gdzie zostaną na stałe zakopane w głębokich na ponad 650 metrów grotach wyciętych w starożytnej soli. Pokój jest wilgotny i ciemny, a spod żaru palników wyfruwają iskry. Wycieram gołe czoło odzianą w gumową rękawiczkę ręką, zapominając, że zostało to zakazane, ponieważ na rękawiczkach mógł osiąść zagubiony kawałek plutonu, wypluwający promieniowanie w postaci miliardów cząstek alfa. To duży problem. Chociaż promieniowanie alfa zatrzymuje już kawałek papieru, jest one szczególnie niebezpieczne, jeśli jego źródło dostanie się do płuc lub zostanie połknięte. Przyznaję się do błędu. Technik rusza miernikiem promieniowania koło mojej twarzy w celu wykrycia alfa. Na szczęście, jestem czysty. Powyżej kotłują się kilometry rur, z których usuwana jest radioaktywna ciecz. Kawałek po kawałku, rura po rurze, skrzynia po skrzyni, budynek 771 przemienia się w łąkę. Zamiatanie pod trawę Opuściłem tego dnia Rocky Flats całkiem pod wrażeniem profesjonalizmu i wysiłków wkładanych w porządkowanie przez Mazurowski i jej żołnierzy. Później, aby poznać inny punkt widzenia, odszukałem Lena Acklanda, dyrektora Centrum dziennikarstwa środowiskowego z Uniwersytetu Kolorado w Boulder, autora krytycznej książki o zakładzie: „Making a Real Killing” (w wolnym tłumaczeniu, „Morderczy zysk”). Zapytałem go, co myśli o przywróceniu Rocky Flats naturze. – A co kryje się pod trawą? – zapytał znacząco. Odpowiedź: brud przeplatany z plutonem. Ekolodzy chcieliby usunięcia plutonu. DOE twierdzi, że promieniowanie będzie znikome, jeden millirem rocznie, dodając, że koszt wymiany gleby szedłby w miliony. Rocky Flats może i jest pokazowym miejscem dla DOE i sukcesu oczyszczania, ale siostrzany zakład, o powierzchni ponad 1500 kilometrów kwadratowych w Hanford, w stanie Waszyngton, to zupełnie inna sprawa. Tu spoczywa największy wolumen wysokoaktywnych odpadów jądrowych w USA. Co truje w Hanford? Hanford obejmuje 200 mln litrów odpadów z przetwarzania plutonu przechowywanych w zbiornikach podziemnych, prawie 2100 ton wypalonego paliwa jądrowego, cztery tony plutonu, ponad 700 tys. metrów sześciennych odpadów stałych i 1,1 mld metrów sześciennych zanieczyszczonej gleby i wód gruntowych. W basenie do składowania przyglądam się najbardziej śmiertelnemu źródłu promieniowania poza samymi rdzeniami reaktorów - 1936 stalowym cylindrom zawierającym cez i stront, przykrytymi czterema metrami wody. Kiedy technik wyłącza światło, promieniowanie z cylindrów rozświetla na błękitno pomieszczenie. Reaktory w Hanford przygotowywały pluton dla pierwszego wybuchu jądrowego, w pobliżu Alamogordo w Nowym Meksyku, w 1945 roku, a także do bomby zrzuconej na Nagasaki (w Hiroszimie użyto uranu). Do zamknięcia w 1989 roku zakład w Hanford wyprodukował około 53 tony plutonu odpowiedniego do zastosowania w bombie. Od pierwszych dni, naukowcy z Hanford zaobserwowali, że radionuklidy - bardzo szeroki termin na radioaktywne atomy - dostawały się do środowiska. Jod 131, gaz powstający w wyniku przetwarzania plutonu, ulatywał z pozbawionych filtrów kominów. Woda pobierana z pobliskiej rzeki Columbia do chłodzenia reaktorów powracała do rzeki z radioaktywnym sodem, cynkiem, arsenem, a nawet pierwiastkami rozszczepialnymi. Później przechowywane w zbiornikach podziemnych odpady wyciekły do gleby, a 170 mld litrów zanieczyszczonych zostało porzuconych na miejscu, niektóre w pobliżu przeciekających zbiorników. W ten sposób powstały podziemne „pióropusze” zanieczyszczenia, niektóre zagrażające rzece Columbia. Prasa zaczęła pisać o rosnącej liczbie zachorowań na raka i wad wrodzonych u ludzi oraz zwierząt na obszarach rolniczych w pobliżu Hanford. We wrześniu 1985 roku Michael Lawrence, kierownik DOE dla zakładu, spotkał się z rolnikami w celu omówienia ich obaw. Fakt, że promieniowanie spowodowało chorobę u konkretnej osoby jest praktycznie niemożliwy do udowodnienia; ale Lawrence postanowił uwolnić wcześniej tajne informacje, począwszy od 19 000 stron dokumentów napisanych przez naukowców z Hanford sięgających 1943 roku. Lawrence był pierwszym urzędnikiem z DOE, który coś takiego zrobił, a jego decyzja wywołała „zainteresowanie”, jak wspomina, w Waszyngtonie D.C. W Hanford inni też się interesowali, szczególnie Michele Gerber, gospodyni domowa, matka, historyk z wykształcenia, która przeglądała po kolei opublikowane dokumenty. – Naukowcy nie wierzyli, że ktokolwiek je przeczyta za ich życia – stwierdza. – Mnie zaskoczyła ich szokująca szczerość. Dlaczego nic z tym nie zrobiliście? Podczas pierwszych przypadków wydostawania się jodu 131 w 1940 roku, technicy nonszalancko zapisali, że radioaktywny gaz rozprzestrzenia się dalej, niż przewidywano. – Po prostu powiększyli kręgi dla pobierania próbek – tłumaczy Gerber – do 40, 80, 160, 240 kilometrów, aż do Spokane i Walla Walla. Jak w transie, Gerber czytała przez całą noc, aż do świtu. – Myślałam sobie, zrobiliście co? Dlaczego nie przestaliście? Dlaczego nie zmieniliście procesu produkcji tak, by zmniejszyć emisje?Wielu wątpiło w prawdziwość danych, aż zanieczyszczenia znaleziono na pustynnych kwiatach zdobiących biurko urzędnika. Troska rosła, ale Hanford musiało sprostać kwotom produkcji plutonu. Specjalne filtry oparte na srebrze w końcu zatrzymały 99 procent emisji jodu w 1952 roku. „On the Home Front” (Na domowym froncie), książka Gerber szczegółowo opisująca zanieczyszczenia w Hanford, została opublikowana w 1992 roku i stanowi beznamiętny opis sytuacji, z dokładnymi przypisami, literacki odpowiednik wybuchu atomowego. Konkluzja: choć naukowcy w Hanford wiedzieli, że zanieczyszczają środowisko, nie powiedzieli o tym opinii publicznej. Ta ostatnia poczuła się zdradzona. Roy Gephart, geohydrolog, który był zaangażowany w działalność Hanford przez 28 lat, z książki Gerber dowiedział się, jak stwierdził, „rzeczy, o których nigdy nie słyszał”. – Rozmawiałem z pracownikami, którzy poczuli się kompletnie zaskoczeni, gdy przeczytali książkę. Czuli się oszukani. Dlatego wielu Amerykanów wciąż nam nie ufa. Gephart jest obecnie kierownikiem programu nauk środowiskowych w Pacific Northwest National Laboratory, federalnym zakładzie naukowym niedaleko Hanford. – Ważne jest to, aby właściwie wykonać rekultywację i odzyskać zaufanie opinii publicznej – mówi – ale to może potrwać kolejne pokolenie. W tej chwili w Hanford konstruowany jest zakład do zeszklenia odpadów radioaktywnych do przechowywania - w olbrzymich dołach wyłożonych nieprzepuszczalnym plastikiem zakopywane są odpady niskoaktywne, wyszukiwany jest cez w zbiornikach reaktorów, konstruowane są stalowe stropy nad starymi reaktorami, pozwalające na wyczekanie 75 lat na spadek poziomu radioaktywności, a także instalowane są setki studni do monitorowania podziemnych pióropuszy. – Jeśli pióropusze kiedykolwiek zagrożą zdrowiu ludzi – tłumaczy Gephart – planujemy przerwać ich ruch, zbudować bariery i ustabilizować zanieczyszczenia. Jednak większość z nich pozostanie nietknięta ze względu na koszty, ryzyko i brak odpowiedniej technologii. – Zimna wojna naprawdę była wojną – wspomina Michele Gerber – a Hartford było polem bitwy z innym rodzajem zniszczeń, radionuklidami przedostającymi się do środowiska. Nie można osiągnąć poziomu produkcji jak w Hartford i nie mieć odpadów. Jestem optymistką i wierzę, że zostanie to wszystko oczyszczone. Moje życzenie to od początku po prostu czysta rzeka. Chmura plutonu Innym polem bitwy o rodowodzie sięgającym zimnej wojny jest Idaho National Engineering and Environmental Laboratory (INEEL), czyli Krajowe Laboratorium ds. Inżynierii i Środowiska w Idaho, leżące na zachód od Idaho Falls. Swoją karierę rozpoczęło jako cel dla dział pancerników w czasach II Wojny Światowej. Potem ten ogromny teren porośnięty chwastami i krzewami stał się centrum badań reaktorów jądrowych, a przez pewien czas był używany jako stałe składowisko odpadów dla niektórych z nich. Do INEEL przyjeżdżały z Rocky Flats tysiące beczek odpadów, do października 1988 roku, gdy gubernator Idaho Cecil Andrus polecił policji stanowej zablokowanie drogi ładunkowi. Pociąg wrócił do Kolorado, pośród wagonów jeden bordowy o numerze 6503, który można jeszcze zobaczyć na bocznicy w Rocky. Oczywiście odpady dawno już z niego usunięto. Transporty szybko jednak wznowiono. W 1995 INEEL postanowiło spalić odpady skażone plutonem w najnowocześniejszej spalarni. Jak mi wyjaśniono, urządzenie miało oddzielać pluton podczas spalania PCB (polichlorowanych bifenylów) i innych substancji chemicznych. Minimalna część plutonu mogła uciec, stwierdzili eksperci z INEEL ale nie na tyle dużo, aby było to szkodliwe. Około 160 kilometrów dalej, w Jackson w stanie Wyoming, modnym kowbojskim bastionie bogatych, a także punktu na drodze turystów zdążających do Yellowstone, ludzie nie podzielali zdania naukowców. – Martwiła ich „chmura cząstek plutonu wiejąca w naszą stronę” – tłumaczy Angus Thuermer, Jr., redaktor Jackson Hole News – Alarmy rozległy się po całej dolinie. Według INEEL było to bezpieczne, ale wiele osób tutaj nie ufa rządowi. Jednym z nich był Gerry Spence, słynny adwokat, który często pojawia się w programach telewizyjnych w koszuli ze skóry jelenia. – INEEL działało tak, jakby te cząstki miały spaść na ziemię, gdy tylko trafią na granicę stanu Wyoming – stwierdził. Na spotkaniu tysiąca mieszkańców Jackson w 1999 roku, Spence przedstawił zagrożenie powodowane przez pluton. – To było jak ostatnie argumenty przed przysięgłymi – wspomina – a ludzie zwyciężyli. Nuklearny śnieg Harrison Ford zobowiązał się przekazać 50 tys. dolarów na rzecz sprawy. Inni dołączyli i pół godziny później Spence zebrał 500 tys. dolarów. Powstała organizacja „Keep Yellowstone Nuclear Free”, czyli „Yellowstone wolne od cząstek nuklearnych”. W artykule redakcyjnym magazynu narciarskiego Powder spekulowano, że narciarze z Jackson będą szusowali po „nuklearnym puchu” podczas „zimy nuklearnej”, a światła nie będą im potrzebne, bo noc rozświetli blask materiałów jądrowych. Pluton nie świeci jednak w ciemnościach i niektórzy obywatele Jackson podchodzili bardzo sceptycznie do wizji opadów popiołów z plutonu na ich miasto. – Nie ma dowodów, nawet najmniejszych, że pluton lub jakikolwiek inny materiał promieniotwórczy spadnie Jackson – powiedział Jerry Fussell, były profesor inżynierii jądrowej na Uniwersytecie Tennessee specjalizujący się w ocenie ryzyka systemów jądrowych. – Czy możecie sobie wyobrazić trąbę powietrzną w Idaho Falls podnoszącą i rozrzucającą materiały jądrowe po Jackson Hole? To niedorzeczne – dodał Fussell, który był też amerykańskim delegatem do Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej zajmującym rozmowami na temat emisji radioaktywnych. – To będzie wstyd, gdyby Jackson uniemożliwiło działanie tej spalarni. No i uniemożliwiło. Gerry Spence wystosował pozew, a po roku sporów zawarto umowę: INEEL miało zbadać alternatywy dla spalarni odpadów skażonych plutonem, które pozostawały na tym terenie. Spence zgodził się z kolei nie wnosić pozwów kwestionujących dysponowanie innymi odpadami. – To nie jest najmilsza rzecz mieć Gerry'ego Spence'a na ogonie – powiedział mi jeden urzędnik z INEEL. Przekazałem tę uwagę Spence'owi, na co on się uśmiechnął. Siedzieliśmy na ganku jego ranczo na północ od Dubois w stanie Wyoming. Spence wygląda na żywo na wyższego i młodszego - a miał wtedy 71 lat - niż w telewizji. Radośnie ćwierkająca grupa rudzików i pokrzewek nie przerwała jego ponurej oceny składowania odpadów nuklearnych. – Pomysł, że jesteśmy w stanie znaleźć bezpieczny sposób na poradzenie sobie z tymi odpadami to mit – stwierdził. – Najpierw trzeba je tu przywieźć. I ja mam uwierzyć, że nie zdarzą się żadne wypadki losowe? Tak samo mówili o Titanicu. Inne osoby na szlaku odpadów nuklearnych rozmawiały równie szczerze - naukowiec, działacz, kierownik DOE, ekolog i przewodnik po rzece. Jest tego znacznie więcej niż nam się wydaje Arjun Makhijani, urodzony w Indiach dr elektrotechniki, inteligentny, poinformowany i miły od 20 lat krytykuje całą nuklearną scenę. Od jego skroni ciągną się najbardziej niesamowite bokobrody, jakie kiedykolwiek widziałem - białe, grube, ogromne. Z ośmiu pracownikami prowadzi Institute for Energy and Environmental Research, czyli Instytut badań nad Energią i Środowiskiem, think tank w Takoma Park w stanie Maryland, na przedmieściach Waszyngtonu D.C. Makhijani wyjaśnił mi, że wolałby robić coś innego, ale DOE wciąż daje mu zajęcie. – Jestem konstruktywnym krytykiem – stwierdza. Jako przykład wskazuje na swoją iście detektywistyczną pracę dotyczącą ilości odpadów transuranowych zakopywanych w przypadkowy sposób w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, gdy ciężarówki po prostu wrzucały zanieczyszczone plutonem odpady do rowów i dołów. Warstwa gleby była rozrzucana na odpadach, a następnie wyrównywana przez maszyny budowlane. Następnie proces ten powtarzano. Starając się ocenić ilość odpadów w dołach, Makhijani przestudiował zapisy rządowe i stwierdził, że urzędnicy po prostu zgadywali. „Jakby rzucali lotkami”, stwierdza. Wysłał krytyczny artykuł do DOE. Departament Energii rozpatrywał dokument przez ponad dwa lata i w końcu zgodził się z nim, przyznając, że skażone plutonem odpady zakopane w dołach były dziesięć razy bardziej radioaktywne niż się wszystkim wydawało. – W samym Idaho jest mnóstwo plutonu – mówi Makhijani. – Część z niego przedostaje się przez glebę i zagraża warstwie wodonośnej rzeki Snake. Makhijani postuluje wycofanie energii jądrowej i zastąpienie jej energią z wiatru. – W 12 stanach na środkowym-zachodzie USA jest wystarczający potencjał do generowania trzy razy zapotrzebowania na energię elektryczną całych Stanów Zjednoczonych – tłumaczy. Marcus Page - buntownik w kapeluszu W Las Vegas, poznałem tego aktywistę walczącego z energią nuklearną i działacza na rzecz pokoju. Został kiedyś aresztowany za protestowanie przeciwko programowi Gwiezdnych Wojen przy bazie lotniczej Vanderberg w Kalifornii. Regularnie pojawia się na protestach przeciw energii nuklearnej, gdzie rozpakowuje przenośną stację radiową i rozpoczyna nadawanie dla katolickiej społecznej stacji robotników. Na nasze spotkanie przyszedł z okrągłym kapeluszem z czarnego filcu z wąskim rondem, który wydawał się nieco za mały, dokładnie takim jakiego spodziewałbym się po baśniowym karle. Podziwiałem go, a Page natychmiast zdjął go i mi dał. Chce wycofać broń jądrową i elektrownie, bo „po prostu tworzą więcej odpadów. Nie ma bezpiecznego sposobu ich przechowywania, więc jest nieodpowiedzialne, aby wygenerować materiały radioaktywne, które przetrwają setki pokoleń.” Inna utalentowana kierowniczka DOE, Triay uciekła z rodzicami z Kuby w wieku trzech lat, a później uzyskała stopień doktora chemii na Uniwersytecie w Miami. Kieruje Pilotażowym zakładem izolacji odpadów w Nowym Meksyku, punkcie składowania, który spodziewa się otrzymać 850 tys. beczek odpadów transuranowych do 2035 roku. – Mam zamiar skrócić to o co najmniej 15 lat – mówi Triay, która mimo mnogości przepisów prowadzi zakład „jak biznes” -- Istnieją dosłownie dziesiątki tysięcy wymagań, które muszę spełnić, a wiele z nich się pokrywa, co powoduje marnowanie czasu i pieniądzu. Jeśli się jej uda, osiągnie koszty niższe o około 8 miliardów dolarów od oryginalnego szacunku 16 miliardów dolarów. Joni Arends szuka dobrych rzeczy Jest dyrektorem programów zarządzania odpadami w Concerned Citizens for Nuclear Safety, czyli Stowarzyszenia obywateli na rzecz bezpieczeństwa nuklearnego, grupy zajmującej się ochroną środowiska w Santa Fe w Nowym Meksyku. Późnym popołudniem w restauracji tex-mex przy drodze Cerrillos siedzieliśmy przy barze, a ja słuchałem jak Arends recytowała listę środowiskowych problemów rządu, od cząstek alfa po całą gamę innych niepokojących zjawisk. Po trzech Dr Peppersach zapytałem: – Joni, czy jest coś, co rząd Stanów Zjednoczonych zrobił w ciągu ostatnich 50 lat, co popierasz? Odwróciła głowę w zamyśleniu, a po chwili spojrzała z powrotem w moją stronę. – Tak – powiedziała – prezydent Eisenhower zbudował układ dróg międzystanowych. Śmiercionośne kaczątko David Lyle to przewodnik po rzekach, który czuje się szczęśliwy, gdy pokonuje bystre prądy i „kiepsko”, gdy patrzy na ogromny kopiec odpadów uranu w pobliżu rzeki Kolorado koło jego domu w Moab w stanie Utah. „Kiepsko”, bo amoniak wypływa z odpadów do rzeki i zagraża już zagrożonym rybom, ponieważ rakotwórczy radon unosi się ze stosu i wisi jako radonowa „mgła”, a także przez to, że jest po prostu zmęczony patrząc na dziewięć milionów ton odpadów. – Obywatele Moab krzyczą o tym od 25 lat – protestuje Lyle. Stos w Moab jest jak brzydkie kaczątko wśród wspaniałej scenerii pustyni w Parku narodowym Arches i leżących niedaleko mokradeł im. Scotta M. Mathesona. DOE zastanawia się, czy je przenieść, kosztem 364 milionów dolarów, czy spróbować zatrzymać wycieki amoniaku i innych substancji zanieczyszczających wody podziemne. Dla Spence'a, Makhijaniego, Arends i wielu innych, bezpieczeństwo transportu materiałów nuklearnych drogami i koleją stanowi największy problem. Blisko Chugwater w stanie Wyoming trafiłem na taki transport podczas powrotu z wyjazdu na ryby do mojego domu w Denver. Grupa wojskowych dżipów pełnych żołnierzy, duże vany Chevy Suburban z napisami „Ochrona” i krążący helikopter eskortowały dużą ciężarówkę z białą naczepą z logo lotnictwa USA. Cała grupa pełzała 80 km na godzinę na międzystanowej autostradzie, gdzie można jechać 120. Na drzwiach wiodącego pojazdu widać było znak „Stany Zjednoczone Ameryki”. Jak dowiedzieć się, czy były to odpady nuklearne czy po prostu coś nuklearnego? Postanowiłem być uciążliwy, więc wyprzedziłem konwój i zaparkowałem przy drodze, trzymając komórkę w podejrzany sposób, a przynajmniej taką miałem nadzieję, i mój laptop otwarty. Za trzecim razem, gdy zaparkowałem, było już ciemno. Przestałem już się łudzić, że przyciągnę uwagę. Nagle moje drzwi otworzył wysportowany, wręcz kwadratowy, mężczyzna w niebieskim kombinezonie z pasem na naboje, który przedstawił się jako oficer U.S. Marshals. – Zastanawiamy się dlaczego pan to robi – powiedział. Podjechał blisko mojego samochodu z wyłączonymi światłami, a teraz zasłonił swoją prawą rękę, którą prawdopodobnie trzymał broń. Śmigłowiec zawisł nad nami, a jego reflektor skierowany był w moją twarz. Zmieszany, odpowiedziałem, że piszę dla NATIONAL GEOGRAPHIC i pracuję nad artykułem o odpadach promieniotwórczych. – Wiemy, kim jesteś – odparł. W tym momencie minął nas konwój z przyczepą. – Czy to odpady nuklearne? – zapytałem. – Nie – odpowiedział. – Czy może mi pan powiedzieć, co to jest? – Nie. Marshal Douglas Lineen zamknął drzwi mojego samochodu i odjechał. Helikopter odleciał, a ja postanowiłem przestać irytować tych ludzi i spróbować dowiedzieć się, czy podejrzany ładunek może być głowicą nuklearną. – Przy takim poziomie zabezpieczeń, prawdopodobnie kompletna głowica – wytłumaczył mi Douglas Ammerman, inżynier w Sandia National Laboratories, czyli Krajowym laboratorium Sandia w Albuquerque w Nowym Meksyku, którego zapytałem o to później. Ammerman zarabia na życie testując zbiorniki w skali od 1/4 do 1/2 przeznaczone do przewozu odpadów nuklearnych. Jego technicy zrzucają, palą, zanurzają, próbują przebić lub w jakikolwiek inny sposób wymęczyć pojemniki, aby sprawdzić ich integralność. W jednym, wyjątkowo spektakularnym przypadku, uderzyli lokomotywą poruszającą się z prędkością 130 km na godzinę w przestarzały, pełnowymiarowy zbiornik ustawiony na przyczepie, co uszkodziło lokomotywę, ale nie zbiornik. Ammerman powiedział mi, że nie potrafi wyobrazić sobie sytuacji, która mogłaby spowodować pęknięcie zbiornika. – Może gdybyśmy przejeżdżali koło wulkanu St. Helens, gdy wybuchał – zaproponował. Ekspert: Musimy wiedzieć, jaka katastrofa lub pożar spowodują przerwanie zbiornika Don Hancock, dyrektor programu zarządzania odpadami nuklearnymi w Southwest Research and Information Center, czyli Centrum Badań i Informacji dla regionu południowo-zachodniego w Albuquerque, zakwestionował stwierdzenie Ammermana. Hancock przytoczył fakt, że pociąg towarowy przewożący odpady niebezpieczne rozbił się w zeszłym roku w tunelu w Baltimore, powodując pożar, który palił się przez pięć dni. – Musieli zamknąć tunel. Co gdyby był to transport zużytego paliwa? – zapytał. Hancock zauważył, że propan pali się przy temperaturze ponad 1090 stopni Celsjusza. Nuclear Regulatory Commission, czyli Komisja ds. Uregulowań Nuklearnych określa, że pojemniki należy sprawdzać poprzez palenie przez pół godziny w temperaturze 800 stopni Celsjusza. W biurach NRC w Rockville w stanie Maryland, zadaję pytanie E. Williamowi Brachowi, dyrektorowi Biura ds. wypalonego paliwa. Dlaczego 800 stopni Celsjusza? Brach spojrzał na mnie, po czym zwrócił się z pytającym wyrazem twarzy w stronę Marka Delligattiego, starszego kierownika projektu, który wzruszył ramionami. Okazuje się, że NRC przyjęło standard w 1965 roku, przejmując go i inne z wymagań Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej opublikowanych w 1961 roku. Hancock uważa te 40-letnie normy za przestarzałe. – Chciałbym zobaczyć pełnowymiarowe pojemniki testowane aż do momentu awarii – mówi – tak jak samochody. Musimy wiedzieć, jaka katastrofa lub pożar spowodują przerwanie zbiornika. Wygląda to na istotną kwestię, ponieważ transporty wysokoaktywnych odpadów po drogach i szynach w całym kraju mogą w końcu przewozić dziesiątki tysięcy ton zużytego paliwa z elektrowni nuklearnych, statków marynarki wojennej i innych odpadów niebezpiecznych na składowiska. Samego wypalonego paliwa z elektrowni dochodzi 1800 ton rocznie. Już teraz kilka basenów do jego przechowywania jest pełnych, a nadmiarowe wypalone paliwo składowane jest nad ziemią w zbiornikach, które mogą być określone jako bezpieczne na co najmniej 20 lat. Niektórzy mówią, że należy te materiały przechowywać nad ziemią, a być może pojawi się nowa technologia, która posłuży rozwiązaniu problemu. Znaczące i niedopuszczalne zagrożenie Jeśli wszystko potoczy się po myśli rządu, transporty będą jechały do góry Yucca, 145 kilometrów na północny zachód od Las Vegas. To miejsce wybrane przez Kongres w 1987 roku jako potencjalne składowisko dla zużytych prętów paliwowych oraz innych odpadów wysokoaktywnych z całego kraju. DOE zainwestowało cztery miliardy dolarów w próby i wykonywanie tuneli w Yucca, pośród kontrowersji ścielących się tak grubo jak zagęszczony pył wulkaniczny, z którego zbudowany jest wysoki na ponad 450-metrów grzbiet. Stan Nevada stanowczo stwierdza „znaczące i niedopuszczalne zagrożenie” kryjące się niemal wszędzie przy górze Yucca, od geologii, przez wody podziemne, aż po pojemniki ze stopów niklu (na zużyte paliwo), które zdaniem DOE przetrwają co najmniej 10 tys. lat. Raczej 500 zdaniem stanu i wielu ekologów zgadza się z taką oceną. W styczniu, Spencer Abraham, Sekretarz ds. energii, oświadczył, że teren jest „właściwy z naukowego punktu widzenia” i „odpowiedni technicznie” do działań budowlanych, przekazując sprawę do Prezydenta, jak wymaga prawo, a jednocześnie atakując stanowisko stanu Nevada.Nevada odpowiedziała na to ogniem. Senator John Ensign odparł: – Departament Energii nieugięcie prze ku budowie w górze Yucca, bez względu na argumenty naukowe, etyczne i koszty. Gubernator Kenny Quinn zagroził wniesienie pozwu aż do Sądu Najwyższego. Po zatwierdzeniu lokalizacji przez prezydenta Busha, 15 lutego, Nevada wniosła w dniu 8 kwietnia wniosek wyrażający dezaprobatę, wysyłając sprawę do Kongresu, który może odrzucić weto Nevady większością głosów. Wokół terenu narosły ogromne kontrowersje i wciąż nie wiadomo, czy składowisko powstanie w od dawna określonym miejscu. Ale co będzie potem? Jedną z ważnych kwestii jest to, że Agencja Ochrony Środowiska orzekła, że DOE musi wykazać, że góra Yucca może spełniać normy EPA dla zdrowia publicznego i środowiska przez 10 tys lat. Czy to oznacza, radioaktywność nie będzie zagrożeniem po 10 tys lat? Nie. Według DOE największa dawka promieniowania oddawana do środowiska pojawi się po 400 tys lat. Niemniej jednak, pomimo sprzeciwów wielu naukowców, EPA zdecydowała się na okres 10 tys lat, ze względu na „ogromne wątpliwości” co do tego, co stanie się potem. – Czy myślisz, że wciąż będzie istniał Departament Energii za 300 tys lat? – zostałem zapytany przez Steve'a Page'a, dyrektora Biura ds. promieniowania i powietrza wewnętrznego w EPA. – Nie wiem. Nie ma jednak wątpliwości, co do tego, jak długo potrzeba, by radioaktywność ustąpiła. Jest to koło dziesięciu okresów półtrwania, czyli przypadku plutonu 239 do 240 tys lat. Nie ma podręcznikowych rozwiązań. Niektórzy ekolodzy zgodziliby się na okres zgodności od 250 tys do 500 tys lat. Szwedzi celują wyżej. Do przechowywania swoich odpadów wysokoaktywnych planują używać pojemników stalowych pokrytych miedzią, która nie ulegnie korozji w przypadku braku tlenu, osadzonych na głębokości 550 metrów w granicie (opcja odrzucona w USA) i otoczonych nieprzepuszczalną gliną, co zahamuje przenoszenie wilgoci. Oczekują, że taka struktura zatrzyma radioaktywność na milion lat. To mnóstwo czasu na to, by Homo sapiens doświadczył zmian ewolucyjnych. Być może zmienimy się w Homo furioso, zastanawiających się głośno, co ci starożytni Amerykanie myśleli, gdy zakopali te rzeczy w ziemi i postanowili, że 10 tys lat to wystarczająco długi czas na ich przetrzymywanie? Według Yoon Chang, eksperta w dziedzinie technologii reaktorów i dyrektora w Argonne National Laboratory, czyli Laboratorium krajowym Argonne, w pobliżu Chicago, może istnieć lepszy sposób. Dzisiejsze nieefektywne reaktory spalają tylko 3 procent paliwa. Pozostałe 97 procent uważa się za „zużyte” i nadające się tylko do góry Yucca. W ramach ambitnego projektu recyklingu, Chang chce używać tego paliwa w zaawansowanym „szybkim” reaktorze, który na papierze spalałby 99,9 procent paliwa, pozostawiając wyłącznie 0,1 procent plutonu i jego radioaktywnych przyjaciół wymagających długoterminowego składowania. – Większość odpadów zostanie spopielona i będzie nieszkodliwa w ciągu zaledwie 300 lat – przewiduje Chang, choć niektórzy się z nim nie zgadzają. Nawet Homer Simpson nie dałby rady sprowokować katastrofy szybkiego reaktora – mówi Chang. W porównaniu z dzisiejszymi reaktorami chłodzonymi wodą, sodowe chłodziwo ma wysoki punkt wrzenia i pochłonęłoby nadmiar ciepła. Tymczasem paliwa rozszerzałyby się i oddzielały, zatrzymując reakcję łańcuchową „bez interwencji człowieka”. Jak tłumaczy Chang, podstawy technologii szybkiego reaktora zostały pokazane, a kolejnym krokiem jest przygotowanie w pełni sprawnej zaawansowanej konstrukcji, co stanowi ogromny projekt, który wymagałby „około dziesięciu lat i dwóch miliardów dolarów funduszy federalnych”. Szybki reaktor brzmi zbyt dobrze, by mógł być prawdziwy i może tak właśnie jest. Sceptycy pytają, czy obietnice można faktycznie zrealizować, zwracając uwagę na fakt, że sód łatwo się zapala. Chang pozostaje jednak jest optymistą. Co powiecie na wart dwa miliardy dolarów zakład na rozwianie wątpliwości? Czy może lepiej budować składowisko jak w górze Yucca co mniej więcej 50 lat i naprawdę rozzłościć Homo furioso? A może lepiej rzucić wszystko co nuklearne i przenieść pieniądze na energię z wiatru lub słoneczną. Są to pytania, z którymi USA i inne kraję będą musiały się zmierzyć, tak samo jak z nadal nierozwiązanymi problemami z odpadami. Mnie męczy pięć zakładów przetwarzania plutonu w Hanford. Trzy z tych obskurnych szarych sarkofagów mają ponad 300 metrów długości i żelbetowe ściany grube na prawie trzy metry. Rozebrać te potwory i gdzie umieścić gruz? Niektórzy sugerują, by ich nie rozbierać. Lepiej wypełnić je niskoaktywnymi odpadami i przykryć czystą ziemią. Podoba mi się taki pomysł, harmonijne rozwiązanie dla kontrowersyjnego rozdziału w historii kraju - radioaktywność wracająca do łona, w którym powstała. Autor: Michael E. Long