Odkryto największy szafir gwiaździsty świata. Ma 3563 karaty, właśnie zaprezentowano go na Sri Lance i... można go kupić
W Kolombo na Sri Lance zaprezentowano właśnie „Star of Pure Land”, czyli największy na świecie purpurowy szafir gwiaździsty. Okrągły kamień jest wart ponad 300 mln dolarów.
Pochodzący z Rathnapura kamień wywołał niemałe poruszenie. Nie co dzień widzi się szafir, który waży imponujące 3563 karaty. W Kolombo zorganizowano specjalną pokazową galę, która przyspieszyła bicie serca nie tylko miłośników kamieni szlachetnych, ale także ekspertów z całego świata. Właściciele kamienia, którzy pragną pozostać anonimowi, zapowiedzieli, że są gotowi go sprzedać. Kamień wydobyto w „mieście klejnotów” Olbrzymi purpurowy szafir gwiaździsty (będący odmianą korundu) został odkryty w 2023 roku w jednym z wyrobisk w okolicach Rathnapura – miejscowości nazywanej „miastem klejnotów”. Skąd to miano? To właśnie stamtąd pochodzi wiele słynnych kamieni szlachetnych, a miejscowe kopalnie słyną z wyjątkowych znalezisk. Szafir zaprezentowano publicznie po raz pierwszy w minioną sobotę, a wydarzeniu na Sir Lance towarzyszył temu gemmolog – specjalista od klejnotów – Ashan Amarasinghe. Podkreślił on wyjątkowość kamienia, zwracając uwagę na jego rzadki efekt asteryzmu. Co czyni ten szafir wyjątkowym? Rozmiar to nie wszystko Według gemmologa „Star of Pure Land” jest największym udokumentowanym naturalnym purpurowym szafirem gwiaździstym. Kamień jest okrągły, i chociaż został wypolerowany, to zachował naturalne cechy. Jego najbardziej wyjątkową właściwością jest jednak dobrze widoczny efekt asteryzmu – zjawiska optycznego przypominającego gwiazdę. W kamieniu mieni się aż sześć wyraźnych promieni – coś niezwykle rzadkiego. Chociaż zachwyca rozmiarem, to właśnie dzięki asteryzmowi uznaje się go za unikat na skalę światową. Kamień uzyskał certyfikaty dwóch niezależnych laboratoriów potwierdzające jego autentyczność i wyjątkowe właściwości. Wartość szafiru przyprawia o zawrót głowy Wartość „Star of Pure Land” została oszacowana przez międzynarodowych rzeczoznawców na minimum 300 mln dolarów. Niektóre szacunki mówią nawet o 400 mln. To sprawia, że kamień ten staje się potencjalnie najdroższym szafirem świata. Wydobycie kamieni szlachetnych: ryzykowna gra na granicy etyki Sri Lanka od dawna słynie z wydobycia szafirów o niezwykłej barwie, przejrzystości i połysku. Pojawiają się jednak kwestie etyczne: warunki pracy w kopalniach określa się jako ekstremalnie niebezpieczne i prymitywne, a pracownicy pracują za głodowe stawki. Wydobycie przynosi także potencjalne szkody środowiskowe. Kontrowersje potęguje kontrast między luksusem handlarzy szafirami a nędzą górników, co obniża stabilność społeczną i gospodarczą kraju. W tym kontekście trudno się dziwić, że właściciele kamienia chcą pozostać anonimowi. Występują jako zespół „Star of Pure Land Team” i zrezygnowali z podawania tożsamości – jako przyczynę podają względy bezpieczeństwa i wysoką wartość kamienia. Prawdy możemy jednak nie poznać nigdy. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
Złoty Pociąg to dla Dolnego Śląska prywatny „potwór z Loch Ness”. Joanna Lamparska, autorka książki „Złoty Pociąg. Krótka historia szaleństwa”, tłumaczy, że choć pancerny skład pozostaje nieuchwytny, nadzieja na jego odnalezienie wciąż nie wygasła. W 2026 roku nowe tropy sprawiają, że legenda ta powraca z dawną siłą.
Internet co rusz obiegają informacje o poszukiwaniu Złotego Pociągu. Trakcja tego nieuchwytnego skarbu nieustannie majaczy nam na horyzoncie, jednak wciąż bez konkretów. Postanowiliśmy się dowiedzieć, jak idą prace, czy mamy na co liczyć i czego właściwie szukają zapaleńcy. Tajemnica lepsza niż rozczarowanie Złoty Pociąg przez dziesięciolecia pozostawał mitem. Mówiło się o złocie III Rzeszy umieszczonym w pancernym składzie, który miał zaginąć pod koniec II wojny światowej w okolicach Wałbrzycha. Nigdy nie dotarł do celu, a ślad po nim zaginął. – W 2015 roku zmieniło się wszystko – mówi National Geographic Polska Joanna Lamparska, dziennikarka i popularyzatorka historii Dolnego Śląska. – Marzenia, legendy i opowieści zostały przecięte „nożem zgłoszenia”, pojawiły się fakty i informacje, które rozpaliły ogień wyobraźni. Świat został postawiony przed trudnym dylematem: uwierzyć i przekuć mit w fakt lub podejść do sprawy sceptycznie. Niewielu jednak miało na to odwagę – wizja złota dla zuchwałych była zbyt kusząca. Czym może być Złoty Pociąg? Chociaż na początku wydawało się, że Złoty Pociąg będzie pancernym pojazdem wypełnionym złotem, eksperci nie są już tego tak pewni. – Nie wiemy do końca, co nim jest. Legendy mówią o wagonach pełnych złota, platyny, ale raczej nie można na to liczyć. Dla nas Złotym Pociągiem mogą być nawet ciekawe dokumenty – przekonuje pisarka. Złoty Pociąg w 2026 roku Sprawa legendarnego składu – być może z powodu dziesięciolecia pierwotnych doniesień – rozgorzała w tym roku na nowo. Swój udział miała w tym również tajemnicza grupa określająca się jako „Złoty Pociąg 2025”, której członkowie posługują się kontrowersyjnymi metodami radiestezyjnymi. Przekazują oni, że odnaleźli miejsce odkrycia skarbu. – Być może, jeśli twierdzenia poszukiwaczy okażą się trafne, będzie to możliwość zweryfikowania, czy radiestezja się sprawdza. Do tej pory nie miało to miejsca – uśmiecha się Lamparska. Prowadzone są także oficjalne poszukiwania, chociaż w nieco innym miejscu. Wielu archiwistów uważa, że jest tam duża szansa na znalezienie skarbu. Obecnie prace prowadzone są w okolicy między Lubiechową a Świebodzicami. Czy jest na co czekać? – Złoty Pociąg jest mnemotoposem: mostem, który łączy pokolenia na Dolnym Śląsku. Dba o zachowanie dolnośląskiej tożsamości. Jest także dla wielu okazją do zainteresowania się historią i poznawania regionu – wskazuje Joanna Lamparska. Być może więc od znalezienia pociągu ważniejsze jest jego poszukiwanie. – Ja bym nie „zakopywała” tego tematu, bo być może jakiś skarb wciąż czeka na odnalezienie. W końcu nikt nie słyszał o „znajdowaczach”. Słyszymy o poszukiwaczach. Ktoś musi walczyć o swoje marzenie, żeby inni też mogli marzyć. Skarby znajdujemy w końcu wszędzie: a to porcelanę z Miśni w starej fosie, a to biżuterię ukrytą pod drzewem przed nadejściem Armii Czerwonej. Gdzieś tam być może czeka na nas również wyśniony Złoty Pociąg. – Bardzo kibicuję wszystkim poszukującym. W nas wszystkich nadzieja cały czas tak naprawdę nie zgasła. Jest teraz być może tylko nieco przygaszona nieśmiałością – konstatuje pisarka. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajemnica skradzionego Błękitnego Diamentu rozwiązana – co odkryli naukowcy po latach?
Skradziony Błękitny Diament był jednym z najcenniejszych klejnotów w historii Francji. Zaginął po Rewolucji Francuskiej, a jego losy przez lata były owiane tajemnicą.
Spis treści: Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Klejnot znany przez gemmologów jako „Bleu”, największy niebieski diament świata, po raz pierwszy zniknął podczas sensacyjnej kradzieży klejnotów koronnych w ogarniętym rewolucją francuską Paryżu w 1792 roku. Od tamtej pory wielokrotnie pojawiał się i znikał – w Europie i poza nią – a historia jego poszukiwań trwała ponad dwa stulecia. Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony W tamtych czasach większość diamentów ceniło się za brak koloru. Ten jednak wyróżniał się intensywną, głęboką niebieską barwą, niezwykle rzadką w naturze. Odkryty w Indiach i sprowadzony do Francji w XVII wieku, ważył aż około 115 karatów – co w świecie kamieni szlachetnych było fenomenem. Król Ludwik XIV zakupił diament w 1668 roku i zlecił jego przeszlifowanie. Po obróbce masa została zredukowana do 69 karatów, a blask kamienia znacząco wzmocniony. Następnie osadzono go w złotej oprawie, której blask symbolizował promienie słońca – doskonały emblemat władcy zwanego Królem Słońce i jeden ze skarbów, który trafił do pałacu w Wersalu. Jego prawnuk, Ludwik XV, kazał włączyć „Bleu” do bogato zdobionego insygnium Orderu Złotego Runa około 1749 roku. W tej formie diament stał się jednym z najcenniejszych klejnotów królewskiej kolekcji. Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Czterdzieści lat później, w czasach rewolucji francuskiej, gdy Ludwik XVI i Maria Antonina zostali uwięzieni, skarb królewski przeszedł w ręce rewolucyjnego rządu. We wrześniu 1792 roku, w miarę jak Paryż ogarnął chaos zamieszek, złodzieje włamali się do depozytu Hôtel du Garde-Meuble i przez pięć kolejnych nocy wynosili większość klejnotów koronnych Francji. Wśród rabusiów był Cadet Guillot Lordonner, który zabrał insygnium Złotego Runa. Oddzielił z niego francuski „Bleu” oraz czerwony spinel Côte de Bretagne w kształcie smoka. Następnie uciekł do Londynu i próbował sprzedać spinel francuskim monarchistom na wygnaniu. Trafił jednak do więzienia dla dłużników. Côte de Bretagne powrócił później do klejnotów koronnych, lecz francuski „Bleu” zniknął bez śladu. Niektórzy historycy podejrzewają, że diament nie opuścił Francji od razu, lecz został przekazany pruskiemu księciu Brunszwiku jako łapówka po przegranej bitwie pod Valmy. Niezależnie od wersji, los kamienia na ponad dwie dekady okryła tajemnica. Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu W 1812 roku w Londynie pojawił się niebieski diament, mniejszy niż słynny francuski kamień. Jubiler John Francillon sporządził szkic 45,52-karatowego „głębokiego niebieskiego” diamentu „bez skaz”. Historycy zwracają uwagę, że kamień ujrzał światło dzienne dokładnie dwa dni po wygaśnięciu terminu przedawnienia za przestępstwa popełnione w czasie rewolucji – co sugeruje, że jego właściciel mógł teraz bezpiecznie go sprzedać. „Nowy” diament ponownie zniknął z rynku, aż w 1839 roku został wymieniony w kolekcji Henry’ego Philipa Hope’a. Od jego nazwiska klejnot zyskał nową nazwę – Hope Diamond. Rodzina Hope sprzedała klejnot w 1901 roku, a w 1912 roku trafił on do amerykańskiej dziedziczki Evalyn Walsh McLean. Po jej śmierci w 1947 roku całą kolekcję biżuterii nabył jubiler Harry Winston, który w 1958 roku przekazał słynny diament do Smithsonian Institution w Waszyngtonie, gdzie pozostaje do dziś. Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Przez wiele lat badacze podejrzewali, że Hope Diamond i zaginiony French Blue to ten sam kamień. W 2005 roku kurator Jeffrey Post wraz z zespołem ekspertów przeprowadzili komputerową analizę opartą na dawnych rysunkach French Blue oraz skanach Hope. Wynik był jednoznaczny: Hope Diamond powstał z pierwotnego indyjskiego niebieskiego diamentu, przeszlifowanego dwukrotnie – najpierw w XVII wieku, a następnie po kradzieży w XIX stuleciu. Dwa lata później, w 2007 roku, w Paryżu odnaleziono odlewaną z ołowiu replikę French Blue w kształcie tarczy. Etykieta dołączona do odlewu zawierała zapis: „należący do pana Hoppe z Londynu” – co sugerowało, że Henry Hope był właścicielem kamienia jeszcze przed jego przeszlifowaniem. Dzięki modelowi ołowianemu i wcześniejszym badaniom naukowcom udało się dokładnie zrekonstruować oryginalny kształt zaginionego klejnotu i tym samym niepodważalnie dowieść jego tożsamości. Hope Diamond i French Blue to ten sam kamień – tylko w innym szlifie i z inną historią. Źródło: National Geographic
Szukał robaków, a znalazł skarb. Wędkarz odkrył tysiące monet sprzed wieków
Zapalony wędkarz szukał w ogrodzie domku letniskowego robaków na przynętę. A znalazł wielki i świetnie zachowany srebrny skarb z wczesnego średniowiecza. Waży 6 kg i składa się głównie z monet. Dlaczego trafił do ziemi?
Do znaleziska doszło w okolicy Sztokholmu w Szwecji. Znalazca natychmiast zgłosił swoje odkrycie do Länsstyrelsen, czyli Rady Administracyjnej Hrabstwa. Zatrudnieni w tej instytucji eksperci orzekli: jest to prawdopodobnie jeden z największych skarbów srebrnych z początku średniowiecza, jakie znaleziono w tym kraju. Co wiemy o skarbie? Cały skarb waży około 6 kg. Składa się głównie ze srebrnych monet, ale zawiera także srebrne pierścienie i wisiorki. Wszystkie te cenne przedmioty zostały pierwotnie złożone w miedzianym naczyniu, które niestety nie przetrwało próby czasu równie dobrze jak jego zawartość. Archeolodzy ciągle opracowują znalezisko. Ze wstępnych szacunków wynika, że monety datowane są przede wszystkim na XII wiek, a ich łączna liczba może sięgać nawet 20 tysięcy. Niektóre z nich są opatrzone napisem „KANUTUS” – łacińskim imieniem króla Knuta Erikssona, który panował pod koniec XII wieku. Skarb zawiera również rzadkie tak zwane monety biskupie, wybijane w średniowiecznej Europie na zlecenie biskupów. Na takich monetach można zobaczyć postać duchownego trzymającego pastorał w prawej dłoni. Skarb trafił do ziemi w dość niespokojnych czasach w historii Szwecji. Jej władcy próbowali wówczas kolonizować fińskie terytoria. Być może właściciel sreber obawiał się, że je straci, i postanowił ukryć na lepsze czasy. Znalezione nie kradzione? Co mówi prawo Każdy kraj ma nieco inne prawo dotyczące zabytków znajdowanych pod ziemią. W Szwecji wszystkie starożytne odkrycia i miejsca automatycznie podlegają regulacjom Ustawy o Środowisku Kulturowym. Länsstyrelsen jest organem odpowiedzialnym za to, by te zabytki były zachowane i chronione przed uszkodzeniem. W momencie odkrycia skarbu w Szwecji należy go zgłosić władzom i zaoferować państwu jego wykupienie za stosowną opłatą. Odkrywca postąpił prawidłowo, kontaktując się z Radą Administracyjną Hrabstwa. W kolejnym kroku Rada Dziedzictwa Narodowego zdecyduje, czy skarb ma zostać wykupiony przez państwo, a znalazcy zostanie wypłacone odszkodowanie. Skarby znajdowane w Polsce. To musisz wiedzieć Jeśli przypadkiem natkniesz się na zabytek archeologiczny, na przykład skarb – postępuj ostrożnie. Najlepiej nie wyciągaj go z ziemi, jeśli nie jest to konieczne. Następnie wykonaj kilka zdjęć i skontaktuj się z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Jeśli do znaleziska doszło w czasie prac budowlanych, to należy je wstrzymać, a znalezisko zabezpieczyć, np. przykryć tkaniną lub luźną warstwą ziemi. Następnie warto je wyraźnie oznaczyć i spisać dane GPS w telefonie. Można też sporządzić plan orientacyjny. Jeżeli jednak chcesz poszukiwać skarbów lub zabytków, musisz wcześniej uzyskać stosowne pozwolenie. Źródła: gov.pl, Länsstyrelsen Stockholm Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To jeden z najbardziej tajemniczych skarbów w Czechach. Zawiera palec Jana Chrzciciela
To historia jak z Indiany Jonesa. Jeden z najważniejszych skarbów średniowiecznej kultury europejskiej przez kilka dekad był ukryty na zamku w Czechach. W wyścigu o jego odnalezienie brał udział tajemniczy Amerykanin, czechosłowackie służby specjalne i potomkowie rodziny dawnych właścicieli.
Spis treści: Relikwiarz św. Maura – geneza, budowa i symbolika chrześcijańska Burzliwe dzieje relikwiarza św. Maura – od Belgii po Czechy Badania naukowe i tajemnice zawartości relikwiarza Relikwiarz św. Maura – praktyczne informacje dla zwiedzających Bečov Relikwiarz św. Maura to wyjątkowy przykład romańskiej sztuki złotniczej i jeden z najważniejszych zabytków kultury europejskiej. Powstał w XIII wieku w Belgii, zachwycając kunsztem wykonania i bogactwem symboli chrześcijańskich. W jego wnętrzu przechowywane są relikwie czterech świętych, a historia relikwiarza to pasjonująca opowieść o średniowiecznej wierze, wojennych dramatycznych losach i odkryciu po dekadach zapomnienia. Dziś relikwiarz można podziwiać na czeskim zamku w Bečovie nad Teplą w Czechach, gdzie jest przechowywany jako jeden z najcenniejszych skarbów naszych południowych sąsiadów. Relikwiarz św. Maura – geneza, budowa i symbolika chrześcijańska Relikwiarz z Bečova reprezentuje sztukę, która rozkwitała w Europie Zachodniej w XII i XIII wieku. Dzieło to powstało w warsztatach nadreńskich, prawdopodobnie w dzisiejszej Belgii, gdzie w ówcześnie rozwijała się tradycja tworzenia bogato zdobionych relikwiarzy w formie miniaturowych kościołów lub trumienek. Kunszt rzemieślników uwidacznia się w każdym detalu: relikwiarz ma 1,4 metra długości, 42 centymetry szerokości i 70 centymetrów wysokości. Wykonany jest z drewna, pokrytego płatami złota, srebra i miedzi. Figury i płaskorzeźby wykonano ze srebra, częściowo pozłacanego, a misterną ornamentykę zrealizowano przy użyciu cienkich, pozłacanych drucików z miedzi. Relikwiarz zdobi około 300 kamieni szlachetnych i półszlachetnych – szczegóły tej kompozycji są chronione tajemnicą państwową ze względów bezpieczeństwa. Symbolika architektoniczna i teologiczna relikwiarza Relikwiarz św. Maura wyglądem przypomina miniaturową świątynię – co nie jest przypadkowe, lecz wynika z głębokiej symboliki chrześcijańskiej. Kształt konstrukcji oraz zdobienia nawiązują do tzw. niebiańskiej Jerozolimy, a ośmioboczny korpus relikwiarza odsyła do liczby osiem, symbolizującej w chrześcijaństwie zmartwychwstanie, wieczne życie i spełnienie obietnic Boga. Na dachach relikwiarza znajdują się płaskorzeźby przedstawiające sceny z życia świętych, których relikwie przechowywano w środku: św. Jana Chrzciciela, św. Maurycego, św. Tymoteusza i św. Apolinarego. Każda ze stron relikwiarza opowiada historię ostatnich dni tych świętych, co miało na celu wzmocnienie pobożności i pamięci o męczennikach wśród wiernych. Zdobienia relikwiarza mają także wymiar duchowy – figury apostołów i innych świętych, umieszczone na płytach, symbolizują wspólnotę Kościoła triumfującego, a sceny z Męki Pańskiej przywołują misterium Pasji Chrystusa i nadzieję zmartwychwstania. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez specjalistów Muzeum Sztuki Sakralnej w Pradze symbolika relikwiarza była świadomie wykorzystywana do wzmacniania kultu świętych i edukacji religijnej w średniowiecznych wspólnotach benedyktyńskich. Burzliwe dzieje relikwiarza św. Maura – od Belgii po Czechy Początkowo relikwiarz św. Maura znajdował się w klasztorze benedyktynów w Florennes w Belgii. Benedyktyni otrzymali w nim relikwie aż czterech świętych, w tym fragment palca św. Jana Chrzciciela – relikwii niezwykle cennej i rzadko spotykanej poza Italią czy Ziemią Świętą. Był to obiekt kultu i dumy lokalnej wspólnoty, pielęgnowany przez całe średniowiecze. Po rozwiązaniu klasztoru relikwiarz trafił do rąk arystokratycznego rodu Beaufort-Spontin, który miał posiadłości zarówno w Belgii, jak i w Czechach. W XIX wieku relikwiarz został przewieziony do zamku w Bečovie nad Teplą, tuż obok Karlowych Warów. Tam przez wiele dekad był rodzinnym skarbem, aż do dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Pod koniec wojny, w 1945 roku, obawiając się konfiskaty przez Armię Czerwoną, rodzina Beaufortów zakopała relikwiarz na zamku. Odtąd przez niemal 40 lat był on ukryty pod ziemią, zapomniany przez świat, lecz pilnie doglądany przez rodzinę, która potajemnie kontrolowała miejsce ukrycia. Historia odkrycia i śledztwo w czasach komunistycznych W latach 80. XX wieku odbyła się tajemnicza misja amerykańskiego badacza Danny’ego Douglasa. Na zlecenie rodu Beaufortów usiłował odzyskać nieokreślony „zabytek” z terenu Czechosłowacji. Działania Amerykanina wzbudziły jednak czujność czechosłowackiej służby bezpieczeństwa, która rozpoczęła śledztwo i przeszukanie zamku Bečov nad Teplą. 5 listopada 1985 roku relikwiarz został odnaleziony w jednej z zamkowych wież przy użyciu wykrywacza metali. Niestety, zabytek był w bardzo złym stanie, zniszczony przez wilgoć i upływ czasu. Ostatecznie, na mocy obowiązującego wówczas w Czechosłowacji prawa dotyczącego skarbów, relikwiarz stał się własnością państwa. Badania naukowe i tajemnice zawartości relikwiarza Restauracja relikwiarza trwała 11 lat i była okazją do szczegółowych badań naukowych. Analizy DNA, prowadzone przez zespoły badawcze z Uniwersytetu Karola w Pradze oraz czeskiego Narodowego Instytutu Konserwacji Zabytków, wykazały, że większość przechowywanych kości pochodzi z okolic 300 roku n.e., co potwierdza autentyczność relikwii. Odkryto również szczątki kobiece, mleczny ząb dziecka oraz kości zwierzęce – świadectwo nieprecyzyjnych praktyk średniowiecznych podczas ekshumacji i przenoszenia szczątków. Do dziś nie udało się jednoznacznie ustalić, czy relikwia św. Jana Chrzciciela faktycznie pochodzi z czasów apostolskich, co czyni relikwiarz św. Maura przedmiotem naukowych debat i inspiracją dla kolejnych pokoleń badaczy. Relikwiarz św. Maura – praktyczne informacje dla zwiedzających Bečov Zamek Bečov nad Teplą, w którym znajduje się relikwiarz św. Maura, jest dziś jednym z najważniejszych punktów na mapie turystyki kulturowej w Czechach. Oferuje liczne trasy zwiedzania i specjalistyczne wystawy poświęcone zarówno samej sztuce romańskiej, jak i historii relikwiarza. W muzeum można posłuchać nagrań potomków rodziny Beaufort-Spontin, którzy podkreślają, że największym sensem relikwiarza jest jego powszechna dostępność i możliwość podziwiania przez szerokie grono zwiedzających. Godziny otwarcia i bilety – relikwiarz św. Maura w Bečovie Zamek Bečov nad Teplą jest otwarty dla zwiedzających przez większą część roku, jednak godziny otwarcia mogą się różnić w zależności od sezonu. Aktualne informacje na temat godzin zwiedzania i cen biletów najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie zamku www.zamek-becov.cz. W ofercie znajdują się różne trasy zwiedzania – od podstawowej, obejmującej ekspozycję relikwiarza, po specjalistyczne wycieczki z przewodnikiem dla pasjonatów historii i sztuki sakralnej. Jak dojechać z Polski i co warto wiedzieć przed wizytą Bečov nad Teplą leży w zachodnich Czechach, ok. 27 km od Karlowych Warów. Z Polski najłatwiej dojechać samochodem przez przejście graniczne Kudowa-Zdrój – Nachod lub Zgorzelec – Hrádek nad Nisou, kierując się następnie na Karlowe Wary, a stamtąd do Bečova nad Teplą. Możliwy jest także dojazd pociągiem lub autobusem do Karlowych Warów, a dalej lokalnym transportem publicznym do Bečova. Na miejscu warto zaplanować min. 2–3 godziny na zwiedzanie samego zamku i ekspozycji poświęconej relikwiarzowi. Ze względu na wyjątkowość i wartość eksponatu zaleca się rezerwację biletów z wyprzedzeniem. Źródła: CzechTourism, Uniwersytet Karola w Pradze Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Skarb, który rozpala emocje od lat. Co nowego w sprawie Złotego Pociągu?
Mimo, że poszukiwania Złotego Pociągu trwają już od 10 lat, to temat ten nadal rozpala wyobraźnie entuzjastów historii. Teraz – według grupy poszukiwaczy – ma wreszcie nadejść przełomowy moment. Na horyzoncie kolejne etapy poszukiwań.
Spis treści: Czym jest Złoty Pociąg? Jaka jest przyszłość poszukiwań? Wątpliwości naukowców Poszukiwania Złotego Pociągu elektryzują polską przestrzeń medialną od niemal 10 lat. W sierpniu 2015 roku Piotr Koper oraz Andreas Richter złożyli oficjalne zawiadomienie do Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Wałbrzychu o zlokalizowaniu dużego obiektu, przypominającego pociąg. Kolejne miesiące i lata to okres sinusoidy zainteresowania tematem skarbu. W 2016 ruszają prace wykopaliskowe finansowane przez prywatnych inwestorów. Trwają kilka dni, ale kończą się fiaskiem – nie znaleziono żadnego pociągu. Teraz grupa „Złoty Pociąg 2025” wydaje się pewna, że odkrycie lokomotywy to jedynie kwestia czasu, a ich metody badawcze na pewno przyczynią się do ostatecznego odkrycia legendy. Czym jest Złoty Pociąg? Według legend i lokalnych opowieści – niemiecki pociąg pancerny miał zostać ukryty przez wycofujące się wojska III Rzeszy pod koniec II wojny światowej w 1945 roku i miał zawierać kosztowności, dzieła sztuki, złoto i inne zrabowane dobra. Miał rzekomo znajdować się w ukrytym tunelu w rejonie Wałbrzycha (nieopodal zamku Książ). Medialność złota pozostawionego przez nazistów przyczyniła się do wzrostu popularności zarówno samego pociągu jak i Wałbrzycha i jego okolic. W mieście pojawiły się chociażby tabliczki mające doprowadzić turystów do skarbu. Popularny dziennikarz Bogusław Wołoszański zwrócił również uwagę na posąg lwa z miejscowości Leśna, który ma wyznaczać miejsce ulokowania pociągu. Na temat Złotego Pociągu powstały liczne publikację – zarówno powieści, jak i teksty faktograficzne. Wspomnieć można chociażby napisaną przez Joanne Lamparską książkę „Złoty pociąg. Krótka historia szaleństwa”. Jaka jest przyszłość poszukiwań? Zespół „Złoty Pociąg 2025” to trójka entuzjastów, która postawiła sobie za cel rozwikłanie jednej z największych zagadek II Wojny światowej. Pasjonaci twierdzą, że dzięki badaniom radiestezyjnym oraz geodezyjnym zlokalizowali zamaskowany tunel kolejowy z trzema wagonami. Metoda stosowana przez grupę różni się od tych, które były stosowane dotychczas. Radiestezja, która jest głównym narzędziem badawczym - korzysta z prostych narzędzi, takich jak różdżka z gałązki albo małe wahadełko. Radiesteci twierdzą, że te przedmioty reagują na „promieniowanie” lub „energię” pochodzącą z wody, metali, minerałów czy innych obiektów ukrytych pod ziemią. Warto podkreślić, że radiestezja uznawana jest za pseudonaukę. Nie ma żadnych wiarygodnych, powtarzalnych badań naukowych, które potwierdzałyby istnienie „promieniowania” wykrywanego przez radiestetów. Obecnie grupa „Złoty Pociąg 2025” mierzy się z pierwszym etapem poszukiwań. Nadleśnictwo Świdnica – gdzie ma być ulokowany zamaskowany tunel – wydało zgodę na użycia detektorów metalu oraz uprzątnięcia terenu (np. usunięcie gruzu), bez użycia ciężkiego sprzętu. Odsłonięcie tunelu i większe interwencje wydają się obecnie definitywnie odrzucone – teren znajduje się w chronionej strefie starolasu, będącej częścią otuliny Książańskiego Parku Krajobrazowego. Zespół deklaruje gotowość do intensywnych negocjacji z Lasami Państwowymi i RDOŚ, aby zaproponować model prac pasujący do zapisów ochrony środowiska. Pasjonaci są przekonani, że podanie większej ilości dokumentacji technicznej i szczegółowych wyników radiestezyjnych może pomóc w uzyskaniu kolejnych zgód. Wątpliwości naukowców Mimo zapewnień ekipy „Złoty Pociąg 2025” wielu naukowców nadal kwestionuje możliwość odkrycia dolnośląskiego skarbu. W opinii wielu historyków brak jakiejkolwiek dokumentacji dotyczących lokomotywy, świadczy o tym, że pociąg nigdy nie jeździł po polskich szynach. Dodatkowe wątpliwości dotyczą techniki jaką jest radiestezja. Większość środowisk naukowych traktuje radiestezję jako metodę opartą na wierzeniach, nie fizyce. Wiara w wyniki grupy badaczy byłaby więc bardziej wiarą w intuicje grupy, a nie w rzeczywiste naukowe badania. Mimo zarzutów poszukiwacze ciągle zaznaczają, że ich badania mają sens i prowadzą do odkrycia skarbu. Pozostaje więc czekać na kolejne etapy badań i ich wyniki. Źródła: National Geographic Polska, Wp.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Złoty Pociąg z nowym tropem? Do sieci trafiło emocjonalne oświadczenie
Złoty Pociąg znów rozgrzewa wyobraźnię poszukiwaczy i internautów. Po latach milczenia eksploratorzy ujawniają nowy trop. Czy tym razem tajemnica Dolnego Śląska zostanie rozwiązana?
Spis treści: Poszukiwania Złotego Pociągu – czy to przełom? Gdzie jest Złoty Pociąg? Nadzieje i krytyka Niemal każdy kraj na świecie ma swoje lokalne legendy o skarbach. Niektóre sięgają czasów średniowiecza, inne czerpią z nieco nowszej historii. Tak jest na przykład ze Złotym Pociągiem. Rzekomo wagony wypełnione kosztownościami nadal są ukryte gdzieś na Dolnym Śląsku. Co jakiś czas legenda składu ożywa. To zasługa przede wszystkim pasjonatów historii i poszukiwaczy skarbów. W ostatnich dniach o Złotym Pociągu znów jest głośno. To dlatego, że grupa eksploratorów działająca pod nazwą „Złoty Pociąg 2025” otrzymała zgodę Lasów Państwowych na przeprowadzenie pierwszego etapu poszukiwań w rejonie otuliny Książańskiego Parku Krajobrazowego. Poszukiwania Złotego Pociągu – czy to przełom? W najnowszym oświadczeniu opublikowanym w nocy z 17 na 18 lipca przedstawiciel grupy podpisujący się inicjałem M. zapewnia o „bezbłędności” przeprowadzonych badań radiestezyjnych, dzięki którym miało udać się zlokalizować przebieg tunelu i miejsce ukrycia legendarnego składu. Eksplorator utrzymuje, że Złoty Pociąg opuścił Wrocław w lutym 1945 roku i został ukryty przez więźniów obozu pod nadzorem nazistów. Brak dokumentacji tłumaczy tajnością operacji. W swoim emocjonalnym oświadczeniu M. odnosi się też do wcześniejszej krytyki dotyczącej nierealistycznych rozmiarów wagonów (cztery metry szerokości i wysokości). Jak tłumaczy, wszystkie dane miały charakter szacunkowy, a każda liczba była poprzedzona słowem „około”. Mimo że eksploratorzy chwalą się uzyskaniem zgody Lasów Państwowych na pierwsze, nieinwazyjne działania, nie wszystko przebiega gładko. Ostatecznie wniosek o możliwość odsłonięcia tunelu został odrzucony przez Nadleśnictwo Świdnica ze względu na lokalizację w obrębie chronionego obszaru przyrodniczego. Grupa „Złoty Pociąg 2025” zapowiada jednak dalsze rozmowy i wypracowanie kompromisu, który pozwoli na kontynuowanie prac bez naruszenia środowiska. Gdzie jest Złoty Pociąg? Nadzieje i krytyka Z entuzjazmem eksploratorów nie zgadzają się niektórzy eksperci. Andrzej Daczkowski, redaktor naczelny miesięcznika „Odkrywca”, przypomina, że nie istnieją żadne niemieckie dokumenty potwierdzające istnienie takiego pociągu. – Jeśli naprawdę istniałby tunel, w którym ukryto skład z czasów wojny, powinien być widoczny w badaniach georadarowych – podkreśla Daczkowski. Joanna Lamparska, badaczka tajemnic Dolnego Śląska, zwraca uwagę, że większość historii na temat Złotego Pociągu opiera się na relacjach z drugiej ręki i miejskich legendach. – To bardziej mit niż fakt historyczny – przypominała już w 2015 roku. Warto też pamiętać, że wspominana przez poszukiwaczy radiestezja jest uważana za pseudonaukę. Grupa „Złoty Pociąg 2025” nie zamierza się poddawać. Eksploratorzy zapowiadają opublikowanie dokumentacji, gdy „przyjdzie na to czas”. Na razie kontynuują promocję projektu w mediach społecznościowych pomimo krytyków zarzucających im brak przejrzystości czy rzetelnych danych. Część internautów uważa również, że komunikaty eksploratorów są podawane w przesadnie emocjonalnym tonie. Nie zanosi się jednak na to, żeby brak twardych dowodów osłabił legendę Złotego Pociągu. Niezależnie od tego, czy pod Wałbrzychem faktycznie spoczywa pancerny skład pełen kosztowności, zainteresowanie tematem przyciąga turystów i badaczy. Na razie ten fenomen można uznać za niematerialną atrakcję już i tak zjawiskowego Dolnego Śląska. Źródło: Wałbrzych dla Was Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Gdzie jest złoty pociąg? Najprawdopodobniej nie w Polsce
Poszukiwacze skarbów od lat próbują ustalić, gdzie jest złoty pociąg. Coraz więcej faktów przemawia za prawdziwością legendy o zaginionym nazistowskim zbiorze skarbów.
W tym artykule: Skradzione obrączki, futra i obrazy Srebro i porcelana dla amerykańskiego generała Gdy wojna spotyka się z pieniędzmi, nawet pokój nie przynosi spokoju Podczas II wojny światowej Niemcom udało się zgromadzić więcej złota niż wynosiło wydobycie i przetworzenie tego kruszcu przez kraje południowej Afryki w ostatnich dekadach XX wieku. Cóż, wojny są przecież po to, żeby łupić. Mogłoby się wydawać, że grabież skończyła się w 1945 r. Lecz to nieprawda. Kolejna wielka grabież zaczęła się zaraz po kapitulacji III Rzeszy, czego przykładem są losy węgierskiego odpowiednika śląskiej legendy o złotym pociągu. Czy zatem wiemy, gdzie jest złoty pociąg? Skradzione obrączki, futra i obrazy W kwietniu 1945 r. z Budapesztu wyruszył skład z majątkiem zagrabionym ośmiuset tysiącom węgierskim Żydów, których faszystowski rząd Ferenca Szálasiego zmusił wcześniej do oddania swoich kosztowności administracji państwa. Pozbawieni majątku ludzie zostali wysłani do niemieckich obozów koncentracyjnych, w większości do Auschwitz. Pierwsze transporty śmierci wyruszyły z Węgier 28 i 29 kwietnia 1944 r. Do Auschwitz przybyły po czterech dniach, 2 maja. Wcześniej rzeczy ofiar zostały posegregowane w sposób, który uniemożliwił późniejsze wskazanie ich właścicieli. Obrączki do obrączek, futra do futer, obrazy do obrazów. Prawdopodobnie już na tym etapie ginęły niektóre kosztowności. Segregacja odbywała się bez konieczności rozliczenia się z tej pracy i bez większego nadzoru. Tuż przed wkroczeniem do obozu koncentracyjnego w Auschwitz żołnierzy Armii Czerwonej w kwietniu 1945 r., dobra te zostały załadowane do 44 wagonów towarowych. Uciekający przed Rosjanami pociąg ruszył w kierunku Berlina. Na jego pokładzie znajdowało się m.in. pięć ton złota, kamienie szlachetne (w tym perły i diamenty), zegarki, obrazy, perskie dywany, srebrne zastawy, futra, aparaty fotograficzne, kolekcje znaczków, porcelany, monet i kryształów. W 1945 r. dobra te zostały wycenione na 350 mln USD, na początku XXI w. już na prawie 4 mld USD. Srebro i porcelana dla amerykańskiego generała Dziś wiemy, że jadący przez Węgry i Austrię pociąg dotarł do Tunelu Tauryjskiego w pobliżu Böckstein w Austrii. 11 maja 1945 r., czyli trzy dni po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, na pojazd natrafili żołnierze amerykańskich sił okupacyjnych. Alianci doliczyli się już tylko 29 wagonów. Według dostępnych raportów w ręce wojskowych władz USA dostało się m.in.: dziesięć 45-kilogramowych skrzyń ze złotem, skrzynia ze złotymi monetami o wadze ok. 100 kg, 18 skrzyń ze złotą biżuterią (średnia waga każdej to 35 kg) oraz 32 skrzynie zawierające złote zegarki (o wadze 30–60 kg każda). Sporo tego. Co stało się z nimi dalej? Jankesi zabezpieczyli depozyty, policzyli zawartość kufrów, powołali specjalną komisję i przekazali dobra dalej w celu odnalezienia ich spadkobierców…? Nie, wcale tak nie było! Pociąg został przetoczony do Salzburga. Tam zaś Mark Clark – amerykański generał i wysoki komisarz w amerykańskiej strefie okupacyjnej – podjął decyzję, żeby dobrami z wagonów wyposażyć rezydencje, które zajmowali jego ludzie. Jeden z generałów zażądał np. do służbowej willi m.in. około dwustu wyrobów ze srebra i tyle samo sztuk wykwintnej porcelany. Gdy wojna spotyka się z pieniędzmi, nawet pokój nie przynosi spokoju Węgierska Rada Żydów i nowe powojenne władze państwa węgierskiego usiłowały jak najszybciej odzyskać skarby. Bezskutecznie. Od maja 1947 r. przez osiem miesięcy dobra ze złotego pociągu (te, które zostały) były dalej sortowane i wysyłane do Stanów Zjednoczonych. Razem jakieś 1500 skrzyń, z czego osiem skrzyń rozdzielono w obozach dla uchodźców. Amerykański rząd aż do 1998 r. utrzymywał w tajemnicy większość informacji o węgierskim składzie. Dopiero prezydent Bill Clinton powołał prezydencką komisję doradczą ds. majątku ofiar Holokaustu. Minęło więc ponad pięćdziesiąt lat, gdy rozpoczynał się kolejny etap tej historii. W 2001 r. ocaleni z zagłady węgierscy Żydzi złożyli pozew przeciwko rządowi Stanów Zjednoczonych. Do ugody doszło dopiero po zakończeniu czteroletniego procesu. Wynegocjowane 25 mln dolarów zostało jednak przyznane organizacjom wspomagającym ofiary Holokaustu, a nie, jak mogłoby się wydawać, poszkodowanym zgłaszającym roszczenia. Dobra z węgierskiego złotego pociągu zostały tak rozproszone, że ich restytucja jest już dzisiaj niemożliwa. Brakuje m.in. ponad tysiąca obrazów. Mimo że wiele z nich zostało zabezpieczonych w pałacu w Salzburgu, austriacki rząd nie przyznaje się dziś do ich posiadania. Sprawa wróciła w 2014 roku, kiedy do amerykańskiego Sądu Federalnego trafił specjalny raport podsumowujący sprawę. Z raportu wynika, że w okresie od 1 lipca 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. 464 553,56 dolarów zostało przekazanych 12 żydowskim organizacjom pomocy społecznej w Australii, Kanadzie, na Węgrzech, w Izraelu, Szwecji i Stanach Zjednoczonych.
Rusza niezwykła ekspedycja. Celem jest odkrycie skarbu wartego 89 mln złotych
Zatopiony skarb Ludwika XIV może wreszcie ujrzeć światło dzienne. Rusza wyprawa, do której możesz dołączyć i być częścią jednej z wielkich morskich tajemnic.
Spis treści: Tajemnica statku Maurepas – francuskiego skarbu, który zniknął w oceanie Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Poszukiwanie skarbów zawsze budziło nie mniejsze emocje niż złoto, którego dotyczy. Wszystko z powodu obietnicy przygody, ryzyka, a także zapisania się na kartach historii, która niekiedy potrafi zmienić bieg dziejów. I choć wiele tajemnic oceanów zostało już rozwikłanych, w głębinach wciąż spoczywają te najbardziej spektakularne. Jedną z nich jest francuska fregata Maurepas, która zaginęła w 1699 roku wraz z kosztownościami przeznaczonymi dla króla Ludwika XIV. Już w czerwcu 2025 roku rusza ekspedycja, której celem jest odnalezienie tego wraku i wydobycie jego zawartości. Co więcej – do tego niezwykłego projektu mogą dołączyć uczestnicy z całego świata, zgłaszając się poprzez stronę organizatora, czyli firmy Pelorus Travel. Ekskluzywna wyprawa ma charakter naukowy i dokumentalny, a towarzyszyć jej będzie ekipa filmowa, która zarejestruje każdy krok podwodnej operacji. Tajemnica statku Maurepas – skarbu, który zniknął w oceanie Historia Maurepas rozpala wyobraźnię od ponad trzech stuleci. W 1699 roku francuska fregata wypłynęła z misją przewiezienia kosztowności: złota, srebra, klejnotów oraz przedmiotów ceremonialnych przeznaczonych dla dworu Ludwika XIV. Podobno wartość tego ładunku odpowiadałaby dziś ponad 24 milionom dolarów (czyli ponad 89 mln złotych). Ten dar od Karola II Habsburga miał być przeznaczony na finansowanie wojny z Wielką Brytanią. Statek jednak nigdy nie dotarł do celu. Rozbił się na rafach u wybrzeży dzisiejszego Guna Yala – autonomicznego regionu w Panamie, należącego do rdzennej ludności Guna. Od wieków miejsce zatonięcia chronione było przez lokalną społeczność, która traktowała je nie tylko jako materialną pozostałość historii, ale także duchową przestrzeń przodków. Z tego względu historia Maurepas pozostawała zamknięta przed dekady w przekazach ustnych i lokalnych legendach. Aż do teraz. Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Organizowana przez Pelorus Travel wyprawa wystartuje w czerwcu i potrwa do listopada 2025 roku. Jej celem jest zlokalizowanie wraku, dokładne zbadanie jego zawartości oraz – jeśli będzie to możliwe – bezpieczne wydobycie części skarbu. Cała ekspedycja odbędzie się we współpracy z organizacją OceanX (założoną zresztą przez byłego współpracownika „National Geographic”, Marka Dalio) oraz za zgodą społeczności Guna. To wyjątkowy projekt nie tylko ze względu na potencjalne odkrycia archeologiczne, ale także zasady, na jakich się odbywa. Wyprawa ta jest bowiem kulturowym partnerstwem. W 2012 roku przedstawiciel Guna Yala zaprosił zespół OceanX do spotkania z Caciques – duchowymi liderami ludu. Rozmowy dotyczyły praw do eksploracji wraku na wodach świętych dla tej społeczności. Okazało się wówczas, że lud Guna od dawna śledził działania OceanX, zwłaszcza po ich przełomowym odkryciu tzw. „bałtyckiej anomalii” – formacji, którą niektórzy uważają za ślad po pozaziemskiej aktywności. W przekonaniu Guna to właśnie z nieba zeszli ich przodkowie, a OceanX miał „zrozumieć głębszy wymiar” tych tajemnic. W oczach tej rdzennej społeczności odnalezienie skarbu to nie tylko akt odzyskania dziedzictwa, lecz również szansa na sprawiedliwość i rozwój. Dlatego aż 70% zysków z ewentualnego znaleziska trafi bezpośrednio do społeczności Guna, jako forma rekompensaty za naruszenie terenu oraz realne wsparcie ich przyszłości. Pozostałe 30% natomiast zostanie podzielone między uczestników ekspedycji – każdy z nich może liczyć na około 4,94% udziału w przychodach, a także gwarantowaną premię 25 000 dolarów (93 tys. złotych), nawet jeśli skarb nie zostanie odnaleziony. W tym imponującym przedsięwzięciu weźmie udział również ekipa filmowa, która udokumentuje kolejne etapy poszukiwań. Film ma trafić zarówno na międzynarodowe festiwale, jak i popularne platformy streamingowe. Produkcja ma być jednak nie tylko opowieścią o eksploracji, ale również o sojuszu między nowoczesną technologią a duchowością ludu Guna. Źródło: Pelorus Travel, Travel Weekly Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Największa kapsuła czasu na świecie zostanie otwarta. Co w niej ukryto?
Motocykl, samochód, listy i… bikini. To tylko niektóre z tysięcy przedmiotów, które miały przetrwać pół wieku. Czy największa kapsuła czasu rzeczywiście skrywa skarby?
Spis treści: Największe kapsuła czasu na świecie Co znajduje się w środku? Stany Zjednoczone słyną poniekąd z tego, że wszystko mają największe (w szczególności w Teksasie), to tyczy się nie tylko burgerów czy samochodów, ale też kapsuł czasu. W Seward (stan Nebraska) ma znajdować się największy tego typu obiekt na świecie. To ważący 45 ton betonowy skarbiec. W środku znajdują się tysiące przedmiotów z lat 70. Kapsuła ma zostać otwarta 4 lipca 2025 roku, a więc równo 50 lat po jej zamknięciu. Kapsułę wybudował Harold Keith Davisson, miejscowy sklepikarz. Jak podkreśla jego córka, Trish Johnson, pragnął, by jego wnuki „wiedziały, jak wyglądało jego życie w 1975 roku”. Największe kapsuła czasu na świecie Przypomnijmy, że kapsuła czasu to pojemnik – fizyczny lub cyfrowy – który służy do przechowywania wybranych przedmiotów, dokumentów i zapisów z myślą o przyszłych pokoleniach. Dzieło Amerykanina spełnia więc swoje założenie. I choć zostało wpisane do Księgi Rekordów Guinnessa jako „największa kapsuła czasu świata”, tytuł nadal wzbudza kontrowersje. Władze Uniwersytetu Oglethorpe zakwestionowały rekord, twierdząc, że uczelniana krypta jest większa. Davisson nie pozostał dłużny i odpowiedział, stawiając kolejną, jeszcze większą kapsułę w formie betonowej piramidy, na szczycie pierwotnego skarbca. Ostatecznie Guinness wycofał się z przyznawania tytułu „największej kapsuły czasu”, ale kapsuła Davissona nadal uchodzi za największy tego typu obiekt na świecie. Jest ich oczywiście znacznie więcej. Wśród najbardziej znanych kapsuł czasu najczęściej są wymieniane: Krypta Cywilizacji na Uniwersytecie Oglethorpe w stanie Atlanta. Została zamknięta w 1940 roku i ma zostać otwarta dopiero w 8113 roku. Westinghouse Time Capsules, zakopane podczas Wystawy Światowej w Nowym Jorku w 1939 i 1965 roku. Mają zostać otwarte w 6939 roku. Kapsuły czasu NASA, m.in. Złote Płyty Voyager z 1977 roku – wysłane poza Układ Słoneczny jako przesłanie ludzkości do cywilizacji pozaziemskich. Co znajduje się w środku? Według rodziny Davissona i dokumentacji z lat 70., w kapsule znajduje się ponad 5000 przedmiotów. Są to zarówno codzienne akcesoria (bikini czy męskie kąpielówki), jak i pełnowymiarowy motocykl i nowiutki wówczas Chevrolet Vega. W zeszłym roku podczas tzw. próby generalnej otwarto górną część piramidy. Po sześciu godzinach kruszenia betonu ekipa natrafiła na listy i Toyotę Corollę z lat 70. zachowaną w zaskakująco dobrym stanie. Właściwa, oryginalna kapsuła nie została jeszcze otwarta. Wiadomo jedynie, że dostęp do niej może wymagać dalszego wyburzania struktury. Davisson przewidział to przed swoją śmiercią w 1999 roku. Uprzedził bliskich, że może być konieczne mechaniczne usunięcie części konstrukcji. Niektórzy spekulowali, że kapsuła została zapełniona niesprzedanym towarem ze sklepu Davissona, ale jego córka stanowczo temu zaprzecza. Otwarcie kapsuły czasu w Seward zaplanowano na 4 lipca. To Dzień Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Przewiduje się, że wydarzenie przyciągnie historyków, miłośników retro oraz media z całego świata. Źródło: IFL Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Złoty pierścionek i zagadkowy rytuał. Odkrycie w Jerozolimie ujawnia sekrety starożytności
Ma około 2300 lat i znaleziono go wraz z innymi precjozami ze złota. Ten złoty pierścień odkryto pod podłogą bogatego domostwa w Jerozolimie. To świadectwo ważnego rytuału z okresu starożytności.
Spis treści: Złoto i inne kosztowności pod podłogą Okoliczności odkrycia – nie do wiary! Rytuał sprzed 2300 lat. „Symbol przejścia” Jerozolima to miejsce, w którym nieustannie dokonuje się odkryć archeologicznych. W tym przebogatym w historię miejsce ścierały się wpływy różnych kultur i religii. Tak zresztą jest do dzisiaj. Naukowcy z Izraelskiego Urzędu Starożytności i Uniwersytetu w Tell Awiwie poinformowali właśnie o nowym odkryciu. Rzuca światło na starożytne rytuały. Złoto i inne kosztowności pod podłogą Do znaleziska doszło podczas wykopalisk prowadzonych w Parku Narodowym Murów Jerozolimskich. Jest to drugi złoty pierścionek odkryty w ciągu niecałego roku w ramach tych samych wykopalisk i z tego samego okresu – sprzed około 2300 lat. To czas istnienia w Jerozolimie Drugiej Świątyni. W tej samej warstwie archeolodzy zlokalizowali niedawno również szereg kolczyków z brązu. W tej samej warstwie odkryto również złoty kolczyk ozdobiony wizerunkiem rogatego zwierzęcia i zdobiony złoty koralik. Wszystkie pochodzą z okresu wczesnohellenistycznego. Według Efrat Bocher, jednej z kierowniczek wykopalisk, po raz pierwszy znaleziono w Jerozolimie tak duży zbiór złotej biżuterii z tego okresu. – Takie bogactwo jest bardzo rzadkie w jakiejkolwiek warstwie archeologicznej. Świadczy o bogactwie Jerozolimy i wysokim standardzie życia mieszkańców miasta w tym okresie – podkreśliła. Taki składzik przedmiotów z metalu znajdował się w fundamentach dużego budynku. Okoliczności odkrycia – nie do wiary! Moment znalezienie pierścionka wspomina Rivka Lengler, która pracuje na wykopaliskach. – Przesiewaliśmy ziemię przez sito, tuż przy obszarze wykopalisk, i nagle Ben, który ze mną pracuje, wyciągnął z ziemi złoty pierścień. Na początku był pewien, że musi to być współczesny przedmiot upuszczony przez jednego z naszych kopaczy. Ale kiedy przyjrzałam się pierścieniowi, natychmiast dotarło do mnie, że jest to coś starożytnego. Rivka stwierdziła, że to odkrycie jest dla niej „bardzo ekscytujące”. – Kiedy trzymałam ten pierścień w dłoni, poczułam się częścią mojej historii. Poczułam, że mogę dotknąć i połączyć się z ludźmi, którzy żyli w Jerozolimie tysiące lat temu – dodała. Rytuał sprzed 2300 lat. „Symbol przejścia” Ludzie składali skarby w różnych intencjach i miejscach – na całym świecie. Na przykład w Polsce w epoce brązu składali metalowe narzędzia, ozdoby i broń na obrzeżach swoich terytoriów – czego dowiódł archeolog dr Marcin Maciejewski. W przypadku „skarbu” z Jerozolimy jest nieco inaczej. – Jedną z badanych obecnie możliwości jest to, że biżuteria znaleziona w fundamentach budynku była złożona w ramach dobrze znanego zwyczaju z okresu hellenistycznego. Zaręczone kobiety zakopywały biżuterię i inne przedmioty z dzieciństwa w fundamentach domu jako symbol przejścia z dzieciństwa do dorosłości – mówi dr Marion Zindel, która przeprowadziła badania pierścionka. Takie pierścionki powstawały pod wpływami z Indii i Persji. Były modne za sprawą podbojów Aleksandra Wielkiego. Źródło: Izraelski Urząd Starożytności Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niezwykłe odkrycie obok polskiej granicy. Znaleziono skarb wart ponad milion złotych
Turyści, którzy wędrowali po górach natrafili na olbrzymi skarb pochodzący z Serbii. To głównie złote monety i biżuteria z lat 20. ubiegłego wieku.
Spis treści: Złote monety pochodzą z regionu Bałkanów Nie wiadomo, kto ukrył drogocenny skarb Skarb wart miliony Turyści w Czechach mogą mówić o niesamowitym szczęściu. Wędrując u podnóża szczytu Zvičina w czeskich Sudetach, niedaleko granicy z Polską, natrafili na skarb, który ukryty był w blaszanej skrzynce. Wśród znalezionych przedmiotów znajdowały się złote monety, biżuteria i różne przedmioty osobiste. Wszystko ważyło prawie 4 kg. Złote monety pochodzą z regionu Bałkanów Prawie 600 złotych monet zostało starannie ułożonych w jedenastu liniach i owiniętych w czarny materiał. Obok leżało dziesięć bransolet, mała sakiewka z dodatkowymi monetami, grzebień, łańcuszek i puderniczka. Wszystkie te artefakty trafiły do Muzeum Wschodnich Czech w Hradcu Králové. To jedno z największych czeskich muzeów regionalno-krajoznawczych. Badacze, którzy rozpoczęli analizę przedmiotów odkrytych w Sudetach, przyznali, że rozmiar i wartość tego skarbu bardzo ich zaskoczyły, tym bardziej, że nie są to starożytne przedmioty, lecz pochodzą z lat 20. I 30. XX wieku. – Gdy po raz pierwszy zobaczyłem te serbskie monety, po prostu opadła mi szczęka. To tylko kolejny dowód na to, że podróż do wschodnich Czech jest jednym z najlepszych pomysłów i wciąż jest to fascynujące miejsce pełne tajemnic – powiedział Vojtěch Brádle, numizmatyk z Muzeum Czech Wschodnich. Nie wiadomo, kto ukrył drogocenny skarb Naukowcy ustalają teraz, do kogo mógł należeć ten wyjątkowy skarb, a także dlaczego został ukryty i zakopany. Jedna z hipotez zakłada, że ukrył go Czech, który uciekał przed rozbiorem Czechosłowacji przez nazistowską III Rzeszę w 1938 roku. Obywatel tego kraju mógł mieć osobiste związki z krajami bałkańskimi i być może były to rodzinne pamiątki lub rzeczy przywiezione z Serbii. Inny scenariusz zakłada, że były to skarby ukryte przez Niemców w 1945 roku, którzy wycofywali się z Czechosłowacji. – Możliwe również, że artefakty te ukryto w 1953 roku, gdy w kraju miała miejsce reforma monetarna – twierdzi Brádle. – Trudno powiedzieć, czy było to złoto, które należało do Czechów, Niemców, czy nawet czeskich Żydów. Na pewno możemy stwierdzić, że analiza numizmatyczna ujawniła, iż ​​złote monety nie są czeskiego pochodzenia, ale zróżnicowaną kolekcją, która pochodziła z Francji, Turcji, Belgii, Austro-Węgier, a także z Rumunii, Włoch i Rosji. Miejscem wybicia większości była jednak Serbia – powiedział Petr Grulich, dyrektor Muzeum Czech Wschodnich. Skarb wart miliony Monety na pewno mają olbrzymią wartość, bo wstępne szacunki wskazują, że mówimy o kwocie sięgającej nawet 300 tysięcy euro, czyli ok. 1,2 mln złotych. Badacze uważają jednak, że realna wartość skarbu będzie nieco większa. To informacja szczególnie dobra dla szczęśliwych znalazców, ponieważ zgodnie z czeskim prawem otrzymają 10% wartości znaleziska. – Muzeum Czech Wschodnich rozpocznie teraz konserwację tych niezwykłych artefaktów. Mamy nadzieję, że ostatecznie uda się zaprezentować całą kolekcję szerszej publiczności, oferując namacalne powiązanie z fascynującą i wciąż w dużej mierze nieopowiedzianą historią z przeszłości tego regionu – zadeklarował dyrektor Petr Grulich. W miejscu znaleziska wkrótce mają rozpocząć się badania archeologiczne, które mogą przynieść dodatkowe odkrycia. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Tajemnica Skomanda, wodza Jaćwingów. Gdzie na Mazurach schował swój srebrny skarb?
Walczył z Krzyżakami, szukał schronienia na Litwie, potem zmienił front. Czy pogański wódz Skomand pozostawił po sobie skarb, podobny do srebrnych jaćwieskich precjozów znajdowanych na Mazurach?
Spis treści: Srebro między burakami Historia i polityka w tle Zjednoczeni przeciw Krzyżakom Zmiana frontu Przemytnicy i poszukiwacze Był 8 grudnia 1929 roku, gdy „Gazeta Lubelska” szczegółowo opisała odkrycie, którego dokonano w zupełnie innym miejscu. Aż 330 kilometrów na północ od Lublina, w granicach – wówczas – zupełnie innego państwa. W niemieckich Prusach Wschodnich, na zachód od Ełku, koło mazurskiej miejscowości Skomętno, gdzie znaleziono srebrne średniowieczne precjoza. Srebro między burakami „Cenne odkrycie archeologiczne. Przypadkowo znaleziono w polu grobowiec wytępionego przez Krzyżaków szczepu Jadźwingów” – głosiły nagłówki. Odkrycia dokonał przypadkiem mazurski rolnik nazwiskiem Jezierski. Wyciągając z kopca buraki, natrafił w ziemi na tajemniczą urnę, przygniecioną kamieniem. „Rozbiwszy wieko szczelnie zamkniętej puszki, rolnik zdziwił się niemało, spostrzegłszy w niej niemałe klejnoty i kości spalone w proch” – pisała gazeta. Był tam srebrny naszyjnik, bransoletki i spinki zdobione motywami zwierzęcymi. Przybyła z Królewca niemiecka komisja orzekła, że są to zapewne spopielone kości i pamiątki po księżniczce jaćwieskiej, żyjącej w XI lub XII wieku. Historia i polityka w tle Skąd zainteresowanie w Lublinie tym znaleziskiem? Ano Jaćwingowie, inaczej Sudawowie, to lud bałtyjski o długiej historii. Byli oni, jak przypominała gazeta, „wojowniczem plemieniem staro-prusko-litewskiem”, które rozgromił piastowski książę Leszek Czarny w odwecie za najazd na Lublin w roku 1282. „Prusacy i Jadźwingowie przez dni piętnaście plądrują ziemię Lubelską: nareszcie Leszek Czarny, upomniany od Anioła, bierze z sobą nie wielką garstkę rycerstwa, wracających z łupami dogania, i nie straciwszy ani jednego żołnierza gromi ich i rozprasza, a za powrotem zakłada kościół katedralny w Lublinie” – opisywał to z przesadą kronikarz Jan Długosz w wieku XV. W istocie rzeczy walki z Jaćwingami były długie i krwawe. Pogańscy wojownicy niełatwo ustępowali, nierzadko wspierani przez plemiona pruskie i Litwinów. Ponadto z punktu widzenia polskich czytelników „Gazety Lubelskiej” warte było odnotowania, że historia Mazur nie zaczęła się od Krzyżaków, którzy podbili te ziemie. Nie mają więc także Niemcy odwiecznego do nich prawa, a swoje wpływy – militarne, polityczne i kulturowe – mieli tam także Polacy. Zjednoczeni przeciw Krzyżakom Autor artykułu zaznaczył, że w okolicach Skomętna „miało się znajdować grodziszcze warowne ostatniego pogańskiego księcia Jadźwingów Skomęta [Skomanda]”. Kim był ten wojownik? Urodził się na Jaćwieży około roku 1225 w tzw. kraju Krismeńców. Był jaćwieskim wodzem i kapłanem. Przeszedł do historii jako Skomand Młodszy, zaś wśród przodków miał Skomanda Starszego, cieszącego się opinią szanowanego wróżbity i wojownika szybkiego jak dzika bestia. Skomand Młodszy okazał się także sprawnym dyplomatą. Około roku 1260 zjednoczył jaćwieskie plemiona. Wziął udział w dramatycznym II powstaniu pruskim w latach 1260–1274. Zapuścił się z tysiącami wojowników tak daleko, że oblegał nawet Chełmżę. Krzyżacy jednak byli potężniejsi: przetrwali i kontratakowali. „Od 1281 roku to Skomand musiał stawiać odpór ciągłym najazdom krzyżackim na swe ziemie. Podczas takiego najazdu do niewoli Skomanda dostał się rycerz krzyżacki Ludwik von Liebenzell. Skomand zaprzyjaźnił się z rycerzem Ludwikiem, zabierał go na wspólne pijatyki z innymi możnymi. Wiele również wskazuje na to, że potajemnie (przed resztą możnych sudowskich [jaćwieskich]) pomógł owemu rycerzowi zbiec z własnej niewoli” – czytamy w „Encyklopedii Warmii i Mazur”. Skomand walczył więc jeszcze kilka lat po zakończeniu powstania. W końcu musiał się poddać, tak jak inni jaćwiescy wodzowie. Zmiana frontu Początkowo Skomand uciekł z synami na Litwę. Powstała nawet hipoteza, że to on jest Skolomendem, przodkiem Giedymina, czyli de facto protoplastą Jagiellonów! Jakkolwiek było, jaćwieski wódz nie wytrzymał na Litwie długo. Być może wskutek utarczek między litewskimi książętami, wrócił na teren Jaćwieży, już okupowanej przez Krzyżaków. Tam przyjął chrześcijaństwo, przeszedł na krzyżacką służbę i został obdarowany przez Zakon ziemią. Może pomógł mu von Liebenzell, którego wcześniej tak rycersko potraktował w niewoli? Jakkolwiek było, Skomand dowodził nawet wojskami zakonnymi, które w 1284 roku zaatakowały litewskie Grodno. Niedługo później zmarł. Postać jaćwieskiego wodza długo cieszyła się zainteresowaniem mieszkańców Prus Wschodnich, niezależnie od ich pochodzenia. W XIX wieku dzieje Skomanda opisał Karl Leonhard Velthusen – Niemiec rodem z Warszawy, popularyzator Mazur. Próbowano nawet odnaleźć zapomnianą siedzibę wodza z czasów powstania antykrzyżackiego. O poszukiwaniach takich, nad brzegiem jeziora Skomętno, wśród trzęsawisk, wspominał m.in. niemiecki historyk Max Toeppen w „Historii Mazur” (1870). O śladach grodów i artefaktów jaćwieskich pisał też regionalista Fritz Skowronnek w „Księdze Mazur” (1916). Przemytnicy i poszukiwacze Snuto też przypuszczenia odnośnie skarbów, rzekomo zakopanych przez Skomanda. Odkrycie z roku 1929 tylko podgrzało atmosferę. Niestety, artefakty te trafiły do muzeum w Królewcu, gdzie przepadły podczas zawieruchy II wojny światowej. Kolejne odkrycie, mniej znane, wyszło na jaw już po wojnie. Niejaki August Dombrowski, gospodarz ze Skomętna, emigrując z PRL do Niemiec w roku 1964, wywiózł ze sobą potajemnie prawie dwukilogramowy skarb. Składały się nań srebrne bransolety, druciane naramienniki i karbowane sztabki. Okazało się, że Dombrowski wpadł na nie niecały kilometr od miejsca ukrycia poprzedniego depozytu. W 2009 roku znalezisko to trafiło do Muzeum Prehistorii w Berlinie. Czy w okolicy kryje się coś jeszcze? Prawdziwy skarb Skomanda? Siedzibę miał nad jeziorem Skomętno. Do dziś nie ma pewności, gdzie dokładnie, ponieważ w okolicy zidentyfikowano kilka grodzisk. Jednym z najbardziej prawdopodobnych miejsc jest tzw. Biała Góra na cyplu wspomnianego jeziora. Może tam skarb wojownika z kraju Krismeńców wciąż czeka na naukowców? Źródła: Wojciech Kujawski, „Kalinowo. Gmina na Mazurach”, Wydawnictwo QMK, Olsztyn 2023 Stephen C. Rowell, „Pogańskie imperium. Litewska dominacja w Europie środkowo-wschodniej 1295–1345”, Napoleon, Oświęcim 2017 „Cenne odkrycie archeologiczne”, w: „Gazeta Lubelska”, 8 grudnia 1929 roku, s. 4 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
„Dzieło sztuki sprzed tysięcy lat”? Naukowcy mają wątpliwości
W gliniastej bryle odłamanej od klifu nad Bałtykiem początkująca poszukiwaczka odnalazła pięknie dekorowany sztylet. Pojawiły się jednak wątpliwości co do datowania.
Spis treści: Sztylet sprzed tysięcy lat? Co wiemy o zabytku? Wątpliwości naukowców Wiele cennych zabytków odkrywają pasjonaci historii i archeologii, którzy z detektorami metali przemierzają pola, ale też – jak w tym przypadku – plaże. Sztylet sprzed tysięcy lat? Pod koniec marca do Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej w woj. zachodniopomorskim zgłosili się Jacek Ukowski i Katarzyna Herdzik. Poinformowali o niezwykłym odkryciu dokonanym na plaży niedaleko Dziwnowa. – Nie spodziewałam się, że dokonam tak wielkiego odkrycia, ale w momencie, gdy zobaczyłam ten przedmiot, od razu wiedziałam, że może być to coś cennego – skomentowała szczęśliwa poszukiwaczka. Przemierzając plaże z detektorem pani Herdzik – początkująca poszukiwaczka skarbów – natknęła się w gliniastej bryle na wspaniały artefakt. A była to jej pierwsza lekcja obsługi wykrywacza metalu! Jest to bogato ornamentowany sztylet z brązu. Podejrzewano, że pochodzi z okresu halsztackiego (lata 1200 do 450 p.n.e.). Miałby zatem co najmniej 2500 lat. Co wiemy o zabytku? Jak podaje Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, gdzie trafił sztylet, artefakt zachował się w doskonałym stanie, „co czyni go jednym z najcenniejszych znalezisk tego typu w Polsce”. – Ostrze pokrywają linearne półksiężyce oraz krzyże przypominające gwiazdy. Pośrodku klingi biegnie zdobienie być może symbolizujące konstelacje, a całość uzupełniają ukośne linie. Rękojeść zakończona jest spiczastą główką i zdobiona naprzemiennym ornamentem schodzącym aż do ostrza. Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, do czego służył ten sztylet – informują muzealnicy. Eksperci przypuszczają, że mógł odgrywać jakąś rytualną rolę związaną z kultem solarnym. Nie można jednak wykluczyć, że był na wyposażeniu bogatego wojownika. – Sztylet ten bez wątpienia jest prawdziwym dziełem sztuki i przykładem wysokiego poziomu metalurgii. Być może jest importem i odlany został w jednym z warsztatów na południu Europy – czytamy w komunikacie muzeum. Wątpliwości naukowców W czasopiśmie „Archeologia Żywa” pojawiła się jednak analiza kwestionująca wiek znaleziska. Polscy naukowcy twierdzą, że obiekt nie powstał 2500 lat temu. „Sztylet znaleziony nad Bałtykiem nie odpowiada ani formą, ani zdobieniem innym znaleziskom z wczesnej epoki żelaza znanym z terenów Polski” – piszą. Ich zdaniem przedmiot może być wykonany nie z brązu, lecz z mosiądzu. Formą i zdobieniami zaś najbardziej przypomina broń z z XVIII lub XIX wieku, pochodzącą z Bliskiego Wschodu. Kropkę nad „i” w kwestii funkcji i pochodzenia artefaktu postawią dalsze badania. Źródła: Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, Archeologia Żywa Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Biżuteria ze złota i kamieni szlachetnych. Odkrycie w świątyni w Karnaku
Złote pierścienie, amulety i koraliki, posąg triady bóstw i wiele innych bezcennych przedmiotów odkryli archeolodzy w egipskiej świątyni w Karnaku. Jak na skarb przystało – znajdowały się w naczyniu ceramicznym.
Spis treści: Garniec pełen kosztowności – skarb sprzed 2500 lat Skład skarbu i jego znaczenie Świątynia w Karnaku – to nie pierwszy skarb W jednym z wywiadów znany polski egiptolog prof. Karol Myśliwiec powiedział, że w Egipcie jest jeszcze badań na tysiąc lat. Ekspert się nie myli. Każdego miesiąca znad Nilu docierają do nas nowe informacje o ciekawych znaleziskach. Tym razem szczęście uśmiechnęło się do misji egipsko-francuskiej pracującej w obrębie największego kompleksu świątynnego starożytnego Egiptu – w Karnaku w mieście Luksor. Garniec pełen kosztowności – skarb sprzed 2500 lat Naczynie ceramiczne pełne przedmiotów ze złota i kamieni szlachetnych znaleziono w północno-zachodniej części kompleksu, czyli tej powstałej pod koniec istnienia cywilizacji egipskiej. Wykopaliska przeprowadziły Najwyższa Rada Starożytności (SCA) i Francuskie Narodowe Centrum Badań Naukowych (CNRS). Eksperci nie mają wątpliwości, że artefakty powstały w czasach panowania XXVI dynastii, czyli w latach 664-525 p.n.e. To wówczas w Egipcie panowała dynastia saicka, która rządziła z miasta Sais w Delcie Nilu. Był to okres odzyskania niepodległości, bo pierwszy władca tej dynastii Psametych I wyzwolił kraj spod jarzma władców asyryjskich i kuszyckich. Skład skarbu i jego znaczenie – Jest to bardzo ważne odkrycie, ponieważ pozwala lepiej zrozumieć historyczny rozwój świątyń w Karnaku w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą – nie kryje entuzjazmu Mohamed Ismail Khaled, sekretarz generalny SCA. Co prawda naczynie ceramiczne, w którym umieszczono precjoza, było pęknięte, ale jednak kompletne. Z kolei artefakty zachowały się świetnie. Na skarb składają się: pierścienie wykonane ze złota, małe złote amulety, posąg triady starożytnych egipskich bóstw: Amona, Mut i Chonsu, złote i pozłacane paciorki, artefakty z kamieni szlachetnych. Po konserwacji zabytki trafią do Muzeum Luksorskiego, gdzie zostaną wystawione na widok publiczny. Zabytki odkryto obok licznych, masywnych konstrukcji wykonanych z cegły mułowej – przekazał szef misji ze strony francuskiej, Jérémy Hourdin. Nie znamy jednak dokładniejszych informacji i nie wiemy, jaki był charakter tego depozytu. Miejsce znaleziska to zapewne zaplecze produkcyjne lub magazynowe kompleksu świątynnego w początkach XXVI dynastii. Kompleks ten istniał bardzo długo. Szacuje się, że w II tysiącleciu na rzecz świątyni p.n.e. pracowało nawet 80 tys. osób! Wykopaliska prowadzone są w tym miejscu w związku z adaptacją terenu pod ruch turystyczny. Do tej pory udało się poprawić przebieg ścieżki dla zwiedzających i odnowić oświetlenie. Świątynia w Karnaku – to nie pierwszy skarb W 1903 roku francuski archeolog Georges Legrain natknął się w Karnaku na olbrzymią skrytkę z zabytkami zakopaną pod ziemią. Wydobyto 17 tysięcy zabytków, w tym ponad 700 posągów. Skrytki nie udało się zbadać w całości, bo utrudnił to wysoki poziom wód gruntowych. Dlaczego powstał ten skarbiec? Archeolodzy uważają, że były to przede wszystkim posągi ufundowane przez osoby prywatne w charakterze wotum. W drugiej połowie I tysiąclecia p.n.e. niemal całkowicie zatarasowały drogę procesyjną. Dlatego postanowiono zrobić generalne porządki – trafiły do dołu. Miejsce to łatwo znaleźć – przewodnicy prowadzą tam niemal zawsze, bo markuje je wielki kamienny żuk skarabeusz. Jego obiegnięcie ma zagwarantować spełnienie najskrytszych marzeń. Tak w każdym razie twierdzą współcześni przewodnicy, ale brak na to dowodów w egipskich tekstach. Źródło: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaskakujące skarby pod podłogą kościoła. Wśród nich figurka… małpy
Kilkaset monet z różnych okresów, ale też wykonaną z brązu figurkę małpy i kości do gry sprzed setek lat, odkryli archeolodzy w czasie prac badawczych pod podłogą Kościoła Mariackiego w Gardelegen w Niemczech.
Spis treści: Skarby spod podłogi Jakie zguby znaleziono pod posadzką? Małpka i kości do gry – co się działo w kościele? Gdy w doniesieniach prasowych czytamy o archeologicznych skarbach, znalazcami coraz częściej są amatorzy, którzy przeczesują pola uprawne z pomocą wykrywaczy metali. Liczą na łut szczęścia – że niczym w stogu siana znajdą w ziemi igłę w postaci garnca pełnego monet. Są jednak pewne miejsca, które niemal zawsze skrywają cenne skarby, również w postaci monet. A mianowicie… miejskie latryny, w których często trafiają się przeróżne cenne zguby. Skarbnicą wiedzy są też oczywiście wszelkie wiekowe budowle – zamki czy kościoły. W takich lokalizacjach praktycznie każde inwazyjne działanie skończyć się może ważkim odkryciem. Skarby spod podłogi Wyjście do kościoła, szczególnie w niedziele i święta, to ważne wydarzenia dla wiernych. Już przed setkami lat ubierali się na tę okazję w najlepsze szaty, a ich skórzane mieszki wypełniały monety. W podniosłej atmosferze ludzie mniej skupiali się na przyziemnych sprawach. W takich okolicznościach łatwo było coś zgubić. Dowodów na to dostarczają choćby badania przeprowadzone ostatnio pod drewnianą podłogą gotyckiego Kościoła Mariackiego w Gardelegen w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w Niemczech. Są one częścią szeroko zakrojonych prac renowacyjnych, których koszt wynosi ponad 1 mln euro. W trakcie robót zdemontowano łącznie 145 m kwadratowych drewnianej podłogi do głębokości 40 centymetrów. A pomiędzy deskami znaleziono w sumie blisko 1000 przedmiotów, z których najstarsze mają nawet 700 lat. Za prace odpowiadał Urząd ds. Ochrony Zabytków i Archeologii (LDA) Saksonii-Anhalt. Pierwsza niewielka świątynia stanęła w tym miejscu około 1200 roku. W XIII wieku kościół przebudowano na konstrukcję pięcionawową. Pod koniec XV wieku doszło do większych prac renowacyjnych. Jakie zguby znaleziono pod posadzką? W sumie archeolodzy i wolontariusze odkryli 679 monet, z czego część była bardzo silnie skorodowana. Przeanalizował je numizmatyk Horst Konietzko z Salzwedel. Wyniki analizy umieścił w obszernej bazie badanych S.E.S.A.M., gdzie rejestrowane są tego typu znaleziska z Saksonii-Anhalt. Oprócz monet pod podłoga kościoła znaleziono: paciorki; szpilki (zapewne do spinania włosów i szat); kości zwierzęce; fragmenty naczyń ceramicznych; metalowe okucia; okucia książek; fragmenty szkła, w tym malowane; przybory osobiste, takie jak pęseta. Takich przedmiotów badacze się spodziewali. Jednak były też inne, które wzbudziły dyskusje, bo były dość zaskakujące. Małpka i kości do gry – co się działo w kościele? Wśród przedmiotów, które skrywały szczeliny posadzki, były również trzy kości do gry. Badacze przyznają, że jest to dość enigmatyczne znalezisko, bo przecież takich przedmiotów używano raczej w karczmach, a nie w świątyniach. Z kolei w nawie głównej odkryto figurkę (jej wysokość to 8 cm) z brązu przedstawiającą małpę. Eksperci z Urzędu Ochrony Zabytków i Archeologii Saksonii-Anhalt intensywnie dyskutowali na jej temat. Zwierzę siedzi na cokole, jego lewa ręka spoczywa na kolanie, a prawa trzyma przedmiot przypominający róg, którego zwężający się koniec znika w kąciku ust. Nie jest na przykład jasne, czy małpa ukazana jest z rogiem do picia, czy może instrumentem dętym. Górna część pleców małpy i tył głowy są spłaszczone, a na plecach znajduje się okrągły kołek, co wskazuje, że był on przymocowany do nieznanego większego obiektu. Zabytek pochodzi z późnego gotyku (XV w. lub pierwszych dekad XVI w.) Według pierwszej interpretacji figurka ukazuje upojoną alkoholem małpę. Pije z rogu. Sądzono, że jeśli małpy mają dostęp do alkoholu, to upijają się nim do nieprzytomności. W ten sposób sparodiowano ludzką skłonność do trunków z procentami. Druga interpretacja mówi, że małpa dzierży trąbkę. Zwierzę z instrumentem uosabia uwodzicielską moc muzyki, która prowadzi w życiu na manowce. Tego typu przedmioty rzadko odkrywane są w kościołach. Pewnie dlatego, że małpy uważane były za stworzenia demoniczne, a ich zachowanie za karykaturę grzesznych, złośliwych ludzi. Znane są wizerunki małp naśladujących ludzi zaplątanych w pnącza i sidła, ale też grający w planszówki. Źródło: LDA-LSA Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rzymski zamek z litego złota. Unikatowe odkrycie poszukiwacza skarbów
Miniaturowy złoty zamek, mniejszy nawet od monety jednogroszowej, odkrył archeolog-amator w Niemczech. Znalezisko ma 1600 lat i jest absolutnym unikatem.
Spis treści: Maleńki zamek – o wielkiej wartości Co wiemy o spektakularnym złotym zabytku? Miniaturowy zamek – piękny, ale też funkcjonalny Dostęp do detektorów metali spowodował, że wiele cennych skarbów odkrywanych jest nie tylko przez archeologów, ale też pasjonatów. Z wykrywaczami przemierzają pola uprawne i natykają się na obiekty sprzed setek albo tysięcy lat. Tym razem szczęście uśmiechnęło się do licencjonowanego poszukiwacza, Constantina Frieda, który w Petershagen-Frille na pograniczu Dolnej Saksonii i Nadrenii Północnej-Westfalii trafił na znalezisko życia. Pasja pchnęła go do podjęcia studiów archeologicznych, chociaż na co dzień zajmuje się zupełnie czymś innym. Maleńki zamek – o wielkiej wartości Fried natknął się wśród pól uprawnych na maleńki złoty obiekt. Jego dostrzeżenie ze względu na rozmiary mogło być wyzwaniem. Ale przedmiot lśnił, gdyż wykonany jest z litego złota. Znalezisko zgłosił to regionalnych służb, które nadzorują dziedzictwo archeologiczne. – Nie mogłem w to uwierzyć, kiedy wziąłem znalezisko do ręki, ponieważ takie rzymskie zamki są zwykle znacznie większe i wykonane z żelaza lub z brązu – wspomina Constantin Fried. Zamek wykonano w III lub IV wieku naszej ery. Jego wymiary to 1,2 na 1,1 cm. Oznacza to, że jest nawet mniejszy od monety jednogroszowej (jej średnica to 1,55 cm). Mechanizm wykonano w warsztacie na obszarze rzymskiej prowincji i jest podobny do zamków pełnowymiarowych. Zapewne chronił zawartość szkatuły na biżuterię. – Złoty zamek jest całkowicie unikatowy w Europie i jest do tej pory najbardziej wysuniętym na północ znaleziskiem tego typu w Niemczech – powiedział prof. Michael Rind, dyrektor działu archeologii Landschaftsverband Westfalen-Lippe. Czy takich przedmiotów było więcej w tym rejonie? Trudno to dzisiaj ustalić, jednak zważywszy na niewielkie rozmiary samego mechanizmu, podobne zabytki mogły po prostu zostać przeoczone lub zniszczone. Co wiemy o spektakularnym złotym zabytku? Zdaniem badaczy, miniaturowy zamek mógł trafić do Westfalii w wyniku wymiany handlowej lub szkatuła, której był częścią, została zrabowana. – Być może członek lokalnej elity przywiózł ten niezwykły klejnot do domu, jako pamiątkę lub prezent po powrocie z rzymskiej służby wojskowej – powiedział prof. Rind. Czy zamek trafił do dzisiejszych Niemiec wraz z pojemnikiem? Nie jest to jasne. Nawet sam w sobie mógł być traktowany jako interesujący element biżuterii. Archeologów ciekawił mechanizm w środku zamka. Standardowe badanie rentgenowskie nie dało jednak odpowiedniego wglądu. Lepszym rozwiązaniem okazała się trójwymiarowa radiografia neutronowa. – Już wcześniej często korzystaliśmy z takich badań w kontekście archeologicznym, zwłaszcza w przypadku obiektów metalowych. Była to dla nas ekscytująca okazja do wykorzystania tej metody w sposób interdyscyplinarny. Uzyskaliśmy doskonałe wyniki – mówi dr David Mannes z Instytutu Paula Scherrera w Villingen w Szwajcarii. Miniaturowy zamek – piękny, ale też funkcjonalny Na trójwymiarowych zobrazowaniach widać wewnątrz zamka nity, „sprężynę” i inne drobne elementy. Również wykonano je ze złota. Są jednak uszkodzone, co może wynikać z prób otwarcia zamka jeszcze w starożytności. Oznacza to, że mechanizm ten działał 1600 lat temu – nie był to tylko symboliczny przedmiot. Teraz naukowcy odtworzyli podobny zamek, ale w skali 4:1, tak by można było zaprezentować mechanizm działania szerszej publiczności. Pomocne w tym przedsięwzięciu były inne podobne zamki pochodzące z czasów starożytności. – To niezwykłe znalezisko z Petershagen dowodzi wysokiego poziomu rzemiosła rzymskiego kowalstwa artystycznego i ślusarstwa – uważa archeolożka dr Barbara Rüschoff-Parzinger z LWL. Gdy wykonano zamek, nie znano szkieł powiększających, które byłyby przy takim zadaniu bardzo pomocne. Do odkrycia zabytku doszło w 2023 roku, ale jego opracowanie i przygotowanie repliki zajęło trochę czasu. Wszystkie ustalenia i zabytek po raz pierwszy zaprezentowano w styczniu br. w czasie konferencji prasowej w Münster. Źródło: LWL Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Polsce znaleziono skarb wikingów. To monety, które pochodzą z odległych zakątków świata
Wśród pozostałości po wikińskim porcie zlokalizowanym w północnej Polsce, znaleziono skarb srebrnych monet. Pochodziły z miejsc bardzo odległych: Iraku, Syrii, a nawet Afganistanu. W jaki sposób Skandynawowie weszli w ich posiadanie?
Spis treści: Truso – osada znana długo tylko z relacji Wikiński skarb monet z Truso Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Ludzie zakopywali skarby w ziemi od kilku tysięcy lat, chociaż motywy, które kierowały ludźmi, bywały różne. Ta praktyka była znana również wśród wikingów, także tych, którzy trafiali tysiąc lat temu na obecne tereny Polski. Oto historii jednego z nich. Truso – osada znana długo tylko z relacji W 1982 roku elbląski archeolog, dr Marek Franciszek Jagodziński, zlokalizował nad brzegiem jeziora Druzno w Janowie Pomorskim (woj. warmińsko-mazurskie), poszukiwaną od stuleci skandynawską osadę Truso. Była to archeologiczna sensacja, bo miejsce to zdążyło obrosnąć legendą niemal porównywalną z opowieściami na temat antycznej Troi czy mitycznej Atlantydy. Do tamtej pory znana była tylko z relacji anglosaskiego żeglarza Wulfstana, który w ostatnim dziesięcioleciu IX wieku trafił tam drogą morską. Ruszyły wykopaliska. W ich wyniku archeologom udało się pozyskać mnóstwo informacji na temat tego ośrodka. Truso stało się jednym z najlepiej przebadanych wikińskich ośrodków handlowych nad Morzem Bałtyckim. Dziś wiemy, że osada zajmowała ponad 20 ha. Otaczały ją umocnienia. Jej mieszkańcy zajmowali się hodowlą, rybołówstwem, wyspecjalizowanym rzemiosłem – kowalstwem, jubilerstwem, bursztyniarstwem i rogownictwem oraz handlem. Wikiński skarb monet z Truso Odkryto również wspaniały skarb srebrnych monet. Teraz można go obejrzeć na wystawie czasowej w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu zatytułowanej „Srebro wikingów. Skarb monet z Truso”, która potrwa do 11 marca br. Monety pochodziły z odległych zakątków świata dla wikingów, bo aż z Bliskiego Wschodu. Wybito je w mennicach irackich, syryjskich i afgańskich. Najstarsza z wizerunkiem perskiego (sasanidzkiego) władcy Chosrowa II pochodzi sprzed 628 roku. Pozostałe należały do władców arabskich – to dirhemy abbasydzkie. Najmłodsza moneta jest z początku IX wieku. Monety ukryto w pierwszej połowie IX wieku. W sumie jest to 11 monet w całości i 5 fragmentów. Monet w Truso znaleziono w sumie ponad tysiąc, ale były to porozrzucane w różnych miejscach – to zapewne zguby. Były najczęściej pokawałkowane – dla handlarzy liczył się kruszec, a nie nominał monet. Używano ich przez cały okres istnienia osady, czyli od VI do XI wieku. Po jej upadku część jej mieszkańców przeniosła się zapewne do osady powstającej w rejonie dzisiejszego Gdańska. Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Wikingowie nie posiadali własnych mennic. Jednak wbrew obiegowej opinii, najczęściej trudnili się handlem, a nie krwawymi podbojami. Skandynawowie stworzyli szeroką sieć handlową. Objęła swoim zasięgiem ogromne tereny Europy i Azji. Wiemy, że osobiście docierali na tereny Bliskiego Wschodu. Ich głównym źródłem przychodu był handel niewolnikami, chociaż sprzedawali też sól, futra, bursztyn i poroże. Skandynawowie otrzymywali zapłatę w formie arabskich dirhemów. W ten sposób trafiały w obieg w Europie, ale jako pieniądz kruszcowy – ważono srebrne monety i to ich ciężar stanowił o wartości. Jaka była przyczyna złożenia skarbu monet w Truso? być może numizmaty ukryto w związku z jakimś zagrożeniem albo chciano przechować je na później; skarby bywały składane w ofierze – aby zapewnić sobie dobrobyt w życiu pozagrobowym lub przebłagać bogów w jakiejś sprawie; była to manifestacja wysokiej pozycji lokalnych elit politycznych. Monety ostentacyjnie niszczono i zakopywano; Archeolodzy uważają, że nie można wykluczyć kombinacji powyższych hipotez. Źródło: Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy odnaleźli tu olbrzymi skarb. To miejsce związane z Marcinem Lutrem
W gotyckim kościele w Niemczech archeolodzy odkryli cztery worki z monetami, które ktoś ukrył w XVII wieku. W tym miejscu Marcin Luter miał wygłaszać swoje ostatnie kazania w 1546 roku.
Spis treści: Olbrzymi skarb ukryty w kościele Pieniądze zostały ukryte przez duchownego Horror wojny trzydziestoletniej W 2022 roku naukowcy z Saksonii-Anhalt prowadzili prace renowacyjne w gotyckim kościele św. Andrzeja w Eisleben. Obiekt ten był ważną częścią reformacji. Niegdyś rano odbywały się tam msze rzymskokatolickie, a popołudniami nabożeństwa protestanckie, do czego miał przyczynić się sam Marcin Luter, niemiecki duchowny i inicjator zmian w Kościele. To właśnie tutaj jeden z najsłynniejszych teologów wygłosił cztery ostatnie kazanie. Eisleben to również miasto rodzinne reformatora. Olbrzymi skarb ukryty w kościele Podczas prac w zabytkowym kościele naukowcom udało się odnaleźć nieznany dotąd skarb. Worki zostały skrzętnie ukryte we wnęce posągu wykonanego z piaskowca. Znajdowało się w nich 816 złotych i srebrnych monet. Najcenniejsze egzemplarze były zawinięte w papier. Odkrycie ujawniono dopiero pod koniec 2024 roku. Badacze podejrzewają, że ktoś uznał, iż kościół i nieznana nikomu skrytka, będzie schronieniem dla cudzego dobytku. – To po prostu cud, że skarb nie został wcześniej odkryty. Nasi specjaliści w dziedzinie numizmatyki wciąż potrzebują czasu, aby ocenić, jaką wartość mają te monety, ale już teraz możemy powiedzieć, że jest to ogromny majątek – powiedział Live Science Ulf Dräger, numizmatyk z Saksonii-Anhalt. Pieniądze zostały ukryte przez duchownego Pieniądze zostały ukryte przez kogoś związanego z kościołem. Na papierze znajdowały się inskrypcje, które wskazywały, że monety należą do skarbca kościelnego. – To nie są jednak worki z niedzielnej ofiary. Prawdopodobnie był to zebrany majątek za posługę świadczoną przez duchownych, m.in. śluby, chrzty i pogrzeby – wyjaśnia Dräger Wśród monet znajdują się m.in. złote dukaty, srebrne talary, oraz pensy. Archeolodzy zidentyfikowali również złotą monetę z wizerunkiem anioła. Była to francuska moneta o równowartości 20 franków. Badacze twierdzą, że kosztowności zostały ukryte ok. 1640 roku, czyli podczas wojny trzydziestoletniej. Konflikt ten trwał od 23 maja 1618 do 24 października 1648 roku. W wojnie brały udział Święte Cesarstwo Rzymskie, znane również jako I Rzesza, które było wspierane przez inne protestanckie kraje europejskie, takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji oraz Francja. Przeciwnikiem tej koalicji była katolicka dynastia Habsburgów. Horror wojny trzydziestoletniej Choć wojna miała w dużej mierze podłoże religijne, jej głównym celem było osłabienie austriackiej dynastii habsburskiej. Częściowo udało się to osiągnąć. W wyniku wojny zwiększyły się wpływy Francji i Szwecji, a Zjednoczone Prowincje Niderlandów uzyskały uznanie swojej niepodległości. Z drugiej strony, Habsburgowie przeprowadzili proces rekatolicyzacji Czech i wzmocnili swoją pozycję w tym regionie. Wojna trzydziestoletnia zakończyła się podpisaniem pokoju westfalskiego w 1648 roku. Niemieccy konserwatorzy tłumaczą w oświadczeniu, że podczas konfliktu szwedzcy żołnierze regularnie plądrowali Saksonię-Anhalt, w tym właśnie Eisleben. – Miasto straciło około połowy swojej populacji. Był to istny horror wojny i dramat tysięcy ludzi – mówi Dräger. Naukowiec podkreśla, że strata tak dużych pieniędzy byłaby tragedią w tamtych latach. To tak, jakby dziś ktoś stracił swój majątek życia. – Mamy potwierdzenie historyczne, że od 1561 r. w Eisleben istniał wspólny fundusz parafialny, który był wykorzystywany jako fundusz emerytalny i zdrowotny, czyli swoiste ubezpieczenie dla tamtejszych duchownych, a także fundusz dla kształcenia nowych adeptów. Być może to właśnie w tych workach znajdowały się pieniądze przeznaczone na rozwój kościoła protestanckiego w Niemczech – podsumowuje Dräger. Naukowcy planują teraz zbadać dokładnie każdą monetę, a wyniki analiz mają wkrótce zostać przedstawione w Muzeum w Halle. Źródło: Live Science Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Odkryto tajną skrytkę z koroną polskiego króla. Nie nosił jej za życia
W tajnej skrytce, która powstała tuż po wybuchu II wojny światowej w Wilnie, umieszczono między innymi koronę króla i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka. Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości podejmowano kilka prób odkrycia regaliów królewskich.
Spis treści: Nie tylko królewska korona Skąd się wzięły królewskie skarby w podziemiach katedry? Jak doszło do znaleziska insygniów królewskich? Do znaleziska doszło 16 grudnia ubiegłego roku w podziemiach bazyliki archikatedralnej św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie. Z ogłoszeniem odkrycia wstrzymano się do początku stycznia. Konferencja prasowa spotkała się z wielkim zainteresowaniem mediów, gdyż takie odkrycia nie zdarzają się często. Nie tylko królewska korona W skrytce, która powstała w początkach II wojny światowej, umieszczono różne insygnia królewskie. Były to: korona grobowa Aleksandra Jagiellończyka, króla Polski (od 12 grudnia 1501 r. do 19 sierpnia 1506 r.) oraz Wielkiego Księcia Litewskiego (od 20 lipca 1492 r. do 19 sierpnia 1506 r.); korona grobowa, łańcuch, medalion, pierścień i tabliczka natrumienna Elżbiety Habsburżanki; korona grobowa, berło, łańcuch, jabłko królewskie, trzy pierścienie oraz dwie tabliczki natrumienne Barbary Radziwiłłówny; sześć srebrnych tabliczek ozdobionych wizerunkiem św. Kazimierza; szereg wotów: pierścionki, kolczyki, krzyże, kilka insygniów biskupów.; tabliczka natrumienna biskupa wileńskiego Benediktasa Vainasa. – Korony te nie były noszone za życia władców. Zostały wykonane po ich śmierci i były częścią insygniów grobowych – poinformował na konferencji prasowej metropolita wileński abp Gintaras Gruszas cytowany przez serwis Nauka w Polsce. Arcybiskup ocenił, że odkryte insygnia grobowe władców litewskich i polskich są bezcennymi skarbami historycznymi i symbolami długiej tradycji państwowości litewskiej oraz wspaniałymi dziełami złotnictwa i jubilerstwa. Elżbieta Habsburżanka była pierwszą żoną króla Zygmunta Augusta, a Barbara Radziwiłłówna – drugą. Z kolei Aleksander Jagiellończyk był synem Kazimierza IV Jagiellończyka. Skąd się wzięły królewskie skarby w podziemiach katedry? Insygnia królewskie umieszczono w podziemiach wileńskiej katedry nieprzypadkowo. To tam znaleziono ponad 90 lat temu pod posadzką świątyni w zamurowanym pomieszczeniu zwłoki króla Aleksandra Jagiellończyka oraz dwóch żon Zygmunta Augusta: Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny. Do tego znaleziska trumien doszło przypadkowo i to dzięki… powodzi. Wiosenne roztopy podniosły Niemen i jego dorzecza o kilka metrów. Wilno zostało poważnie zalane. Ewakuowano dwa tysiące osób. Woda zalała podziemia katedry wileńskiej. Kilka miesięcy po powodzi powołano specjalną komisję, która miała oszacować straty po zalaniu świątyni. Wówczas doszło do odkrycia grobów członków rodziny królewskiej pod nawą główną. Skrytka odkryta w grudniu 2024 r. to nie pierwszy schowek z precjozami znaleziona w katedrze. W związku z wybuchem II wojny światowej duchowni postanowili zamurować również wyposażenie skarbca. Tę skrytkę odnaleziono dopiero w 1985 roku w niszy znajdującej się w jednej z klatek schodowych sanktuarium. Jak doszło do znaleziska insygniów królewskich? Najnowsze poszukiwania, zakończone sukcesem, przeprowadzono z wykorzystaniem międzywojennych i późniejszych planów podziemi świątyni oraz relacji naocznych świadków. W pęknięciach murów umieszczono kamerę endoskopową. Był to strzał w dziesiątkę. Ukazały się insygnia królewskie. Jeszcze tego samego dnia zabytki wydobyto, opisano i skatalogowano. Następnie trafiły w bezpieczne miejsce. W przyszłości zostaną zbadane, odrestaurowane i zaprezentowane publiczności. Nie były to pierwsze poszukiwania grobowych insygniów królewskich w tej świątyni. Na przykład w 2009 roku odbył się projekt polskiego resortu kultury przy współpracy z litewskimi instytucjami, w tym archidiecezją. Wówczas wykorzystano metody nieinwazyjne: georadar, kamerę termowizyjną i wykrywacz metalu. Opierano się także na zeznaniach świadka, który brał udział w przygotowywaniu skrytki. Ten projekt jednak nie przyniósł wymiernych rezultatów. Źródła: Archidiecezja Wileńska, Nauka w Polsce, Polskie Radio Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niezwykłe odkrycie w Anglii. Odnaleziono najdroższy skarb w historii z okresu średniowiecza
Poszukiwacze skarbów w południowo-zachodniej Anglii odnaleźli ponad 2500 srebrnych monet, które pochodzą sprzed prawie 1000 lat. To wtedy wikingowie intensywnie atakowali wybrzeża wysp brytyjskich.
Spis treści: Najdroższy skarb w historii Siedmiu wspaniałych (i bogatych) Dziedzictwo Somerset ujrzy światło dzienne W południowej Anglii, nieopodal jeziora Chew Valley w hrabstwie Somerset, grupa poszukiwaczy skarbów prowadziła poszukiwania pradawnych artefaktów. Żaden z siedmiu odkrywców nie spodziewał się, że uda im się odnaleźć największy skarb w historii Wielkiej Brytanii. Archeolodzy-amatorzy odnaleźli bowiem 2584 srebrnych monet. Eksperci wycenili je na ok. 4,3 miliona funtów. Najdroższy skarb w historii Datowanie wykazało, że monety zostały wybite w latach 1066–1068. Czyli w czasie ostatniej inwazji Normanów na Anglię, która zakończyła się sukcesem i zdobyciem Londynu. – Skarb pochodzi z okresu, który był punktem zwrotnym w historii Anglii. Prawdopodobnie został schowany podczas buntu w 1066 roku przeciwko nowemu królowi Normanów, Wilhelmowi Zdobywcy – powiedział Michael Lewis, dyrektor Portable Antiquities Scheme, które zaangażowało się w badania monet. Na około połowie monet znajduje się ostatni anglosaski król Anglii, Harold II, który zginął w walce z Normanami, trafiony normańską strzałą w oko. – Ten niezwykły skarb daje nam wyjątkowy wgląd w bogatą historię naszego kraju i jeden z najważniejszych momentów w dziejach Anglii. Brytania była wówczas pogrążona w chaosie w wyniku strasznego podboju normańskiego – mówi sir Chris Bryant, brytyjski parlamentarzysta i minister w tamtejszym resorcie kultury. Siedmiu wspaniałych (i bogatych) Prawo angielskie i ustawa z 1996 roku pozwala na poszukiwanie skarbów z wykorzystaniem wykrywacza metali, ale każde znalezisko powinno zostać zgłoszone. Co więcej, prawo pierwokupu zachowuje państwo, ale wówczas 50% ceny trafia do znalazcy, a 50% do właściciela ziemi. Oznacza to, że odkrywcy srebrnych monet mogą mówić o niemałym szczęściu. – Jesteśmy zachwyceni, że mogliśmy odkupić od nich ten niezwykle cenny skarb. Wierzymy, że będzie to ważne dla przyszłych pokoleń, które będą zgłębiały wiedzę o naszym kraju – dodał sir Bryant. 26 listopada tego roku monety trafią na wystawę w Muzeum Brytyjskim. Następnie odbędą tournée po najważniejszych muzeach w całej Anglii. Ostatecznie staną się częścią lokalnej instytucji kultury w Somerset. – To fantastyczne i niewiarygodne zarazem. To wydarzenie całkowicie zmieniło moje życie. To było uczucie, jakbym w dłoni nagle miał całą naszą historię. Nie mówiąc już o kwestii finansowej, bo dzięki odkryciu zarobiliśmy mnóstwo pieniędzy – wspominał Adam Staples, jeden z siedmiu poszukiwaczy. Dziedzictwo Somerset ujrzy światło dzienne Uzbieranie całej sumy było możliwe dzięki współpracy kilku instytucji kultury, a także fundacji w Anglii. To m.in. The National Lottery Heritage Fund i Art Fund, Towarzystwa Archeologicznego Somerset i Towarzystwa Archeologii i Historii Naturalnej. – Jestem zachwycona możliwością współfinansowania odkupienia skarbu z Chew Valley. Chcemy, aby te fascynujące artefakty obejrzała cała Anglia, zanim powróci tutaj, na południe. Cieszymy się, że to dzięki naszym funduszom ten skarb ujrzy światło dzienne – powiedziała Eilish McGuinness, dyrektor The National Lottery Heritage Fund. Z odnalezienia skarbu cieszą się przede wszystkim naukowcy z Somerset, ponieważ mają nadzieję, że wydarzenie to sprawi, że region stanie się chętniej odwiedzany przez turystów zarówno lokalnych, jak i międzynarodowych. – Hrabstwo ma bogate dziedzictwo, a odkrycie tych monet pomoże na nowo ożywić historię regionu. Jako była nauczycielka historii jestem podekscytowana korzyściami edukacyjnymi, jakie daje ten skarb – mówi Jenny Waldman, dyrektorka Art Fund. – To jedno z najważniejszych znalezisk z okresu wojny Anglosasów z Normanami – dodaje. Źródło: Arkeonews. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Podrzucili olbrzymi skarb z epoki brązu. Archeologów wcale to nie cieszy. Dlaczego?
Nieznane osoby podrzuciły pod siedzibę stowarzyszenia zajmującego się historią ziemi gryfińskiej olbrzymi skarb z epoki brązu. Teraz poszukuje ich policja, bo odkrycia dokonano nielegalnie. Przekazane zabytki archeologów cieszą umiarkowanie, bo nie znamy kontekstu ich znalezienia.
Spis treści: Jeden z największych skarbów odkrytych w ostatnich latach Zabytki bez kontekstu to zła informacja dla archeologów Chcesz poszukiwać zabytków? Można robić to legalnie Jeśli sądzicie, że praca archeologa polega na pozyskiwaniu z ziemi pięknych artefaktów, to jesteście w błędzie. Dla badaczy zajmujących się najdalszą historią człowieka kluczowe są w zasadzie wszystkie informacje, które można pozyskać, czy to w czasie wykopalisk, czy badań nieinwazyjnych. Bo archeologia dziś to nie tylko „kopanie w gruncie rzeczy”. Dlatego wielkie oburzenie wśród archeologów wywołała informacja o nielegalnym odkryciu wielkiego skarbu z epoki brązu w północno-zachodniej Polsce. Jeden z największych skarbów odkrytych w ostatnich latach Kilka dni temu na stronie Komendy Wojewódzkiej Policji w Szczecinie ukazał się komunikat dotyczący przejęcia skarbu. Przedmioty po odnalezieniu podrzucono pod siedzibę stowarzyszenia zajmującego się historią ziemi gryfińskiej. Stamtąd zabytki z pomocą policji trafiły do archeologów z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie. „Jest to jeden z największych skarbów odnalezionych ostatnimi laty w Polsce” – napisał nadkom. dr Marek Łuczak z KWP w Szczecinie. Składa się na niego ponad 100 zabytków wykonanych z brązu i ze srebra, w tym 73 dużych rozmiarów. Są to m.in.: broń, naszyjniki, umba tarcz, sierpy, groty oszczepów. Nie jest do końca jasne, w jakim celu kilka tysięcy lat temu złożono te przedmioty do ziemi. Być może jest to skarb, czyli nagromadzenie zabytkowych artefaktów, a nie przedmioty towarzyszące pochówkowi, bo jest ich po prostu zbyt dużo. Zabytki bez kontekstu to zła informacja dla archeologów Jak czytamy na stronie policji, skarb pozyskano w wyniku nielegalnych poszukiwań zabytków. Fakt, że go wydobyto w niefachowy sposób, oznacza utratę cennych informacji na jego temat. Nie jest możliwe na przykład precyzyjne określenie jego wieku z pomocą metody radiowęglowej na podstawie materiałów organicznych zalegających obok artefaktów. Być może wokół skarbu znajdują się też inne zabytki, które nie były dla odkrywców atrakcyjne. Policjanci dotarli do fotografii z tych nielegalnych badań. „Sprawców nie interesował gliniany garniec widoczny na przesłanych zdjęciach, który został rozbity i pozostawiony w miejscu odnalezienia” – podkreślono. Wojewódzki Konserwator Zabytków złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przez osoby, które dokonały odkrycia bez zgody na poszukiwania. Zgodnie z prawem za niszczenie stanowisk archeologicznych grozi kara pozbawienia wolności do 8 lat. Chcesz poszukiwać zabytki? Można robić to legalnie Prowadzenie poszukiwań zabytków, np. za pomocą detektora metalu, jest w Polsce możliwe. Trzeba jednak uzyskać na to pozwolenie jednego z Wojewódzkich Urzędów Ochrony Zabytów. Większość urzędów konserwatorskich posiada swoje delegatury w mniejszych miastach. We wniosku należy określić miejsce i cel prowadzonych poszukiwań. Trzeba też pamiętać o uzyskaniu zgody właściciela terenu. Wkraczanie na cudzą ziemię bez pozwolenia może narazić poszukiwacza na poważne nieprzyjemności. Wniosek musi też zawierać program badań i ich zakres wraz z dołączoną mapą. Co zrobić w przypadku dokonania odkrycia archeologicznego (również w przypadkowy sposób)? Po pierwsze nie wyciągaj przedmiotu z ziemi. I koniecznie zrób kilka zdjęć. Następnie warto zabezpieczyć znalezisko – w zależności od odkrycia – np. przykryć tkaniną. A potem zawiadomić właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków i podać precyzyjną lokalizację, np. koordynaty GPS. Na większość pytań dotyczących prowadzenia badań i przypadkowego odkrycia zabytków można znaleźć odpowiedzi na stronie resortu kultury i dziedzictwa narodowego. Wielu poszukiwaczy i stowarzyszeń ich zrzeszających współpracuje z archeologami przy regularnych projektach badawczych. W ten sposób można bez większych formalności uczestniczyć w legalny sposób w poznawaniu fascynującej przeszłości naszego kraju. Źródło: KWP Szczecin Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ten kamień przez dziesięciolecia służył za odbojnik do drzwi. Okazało się, że jest wart milion euro
To, co dla jednego jest śmieciem, dla drugiego może być skarbem – głosi powiedzenie. W tym wypadku „śmieć” miał wartość około jednego miliona euro, wiek od 38 do 70 milionów lat i służył do przytrzymywania drzwi. Podpórka okazała się jednym z największych nienaruszonych kawałków bursztynu na świecie.
Spis treści: Niezauważony skarb Jak powstaje bursztyn? Rumuński skarb narodowy Największe odnalezione bursztyny Ogromny bursztyn o wadze około 3,5 kilograma został odnaleziony przez starszą kobietę z Colti w Rumunii. Dostrzegła go w korycie strumienia i po prostu przyniosła do domu. Nie podejrzewała, jaką może mieć wartość. Umieściła kamień przy drzwiach jako odbojnik i jako taki sprawdzał się przez wiele kolejnych lat. Dodajmy, że to właśnie nieopodal miejscowości Colti, w piaskowcu z brzegów rzeki Buzau, od lat dwudziestych XX wieku wydobywany jest bursztyn. Ten konkretny, znany jako rumanit, jest ceniony ze względu na swoją charakterystyczną barwę – szeroką gamę głębokich, czerwonawych odcieni. Niezauważony skarb Wartość „odbojnika” wycenia się na około 1 milion euro. Przez sposób wykorzystania bursztynu, cenny łup umknął uwadze złodziei, którzy ograbili dom z biżuterii i innych cennych przedmiotów. Nie zwrócili uwagi na podpierający drzwi kawałek skały. A jego wartość znacznie przewyższała wszystko, co mogli znaleźć w okradanym domu. Po śmierci w 1991 roku właścicielki domu krewny, który odziedziczył jej nieruchomość, podejrzewał, że odbojnik może być czymś więcej niż się wydaje. Dowiedziawszy się, co posiada, sprzedał bursztyn państwu rumuńskiemu, które zleciło jego wycenę ekspertom z Muzeum Historycznego w Krakowie. Według krakowskich specjalistów 3,5-kilogramowy bursztyn ma prawdopodobnie od około 38 do 70 milionów lat. Jak powstaje bursztyn? Przypomnijmy, że bursztyn powstaje w wyniku długotrwałego procesu fosylizacji żywicy drzewnej. Proces zaczyna się od drzew, które wydzielają żywicę. Najczęściej są to drzewa iglaste, choć nie tylko. Żywica wydobywająca się z drzewa może zostać pochłonięta przez ziemię lub inne materiały organiczne. Tam ulega procesowi twardnienia i przekształcania w polimery. To początkowe utwardzenie nazywane jest procesem wstępnej polimeryzacji. Z biegiem milionów lat, w wyniku pogłębiającego się procesu chemicznego, żywica przechodzi proces fosylizacji. Staje się coraz bardziej twarda i stabilna, ostatecznie przekształcając się w bursztyn. Trzeba pamiętać, że bursztyn tworzy się tylko w odpowiednich warunkach geologicznych. Żywica musi być chroniona przed czynnikami atmosferycznymi, co pozwala na jej stopniowe przekształcanie się. Oznacza to, że każdy, nawet najmniejszy kawałek bursztynu, który dziś odnajdujemy, jest efektem długotrwałych procesów geologicznych i chemicznych, które miały miejsce na przestrzeni wielu milionów lat. Rumuński skarb narodowy 3,5-kilogramowy bursztyn – samorodek – został sklasyfikowany jako skarb narodowy Rumunii. Od 2022 r. znajduje się w Muzeum Prowincji Buzau – okręgu, w którym go odnaleziono. – Jego odkrycie ma ogromne znaczenie zarówno na poziomie naukowym, jak i muzealnym – powiedział El Pais Daniel Costache, dyrektor Muzeum Prowincji Buzau. Odnalezienie go przypomina odkrycie dokonane przez mężczyznę z Michigan. On również używał dużego odłamka skalnego jako odbojnika do drzwi. Dopiero kilkadziesiąt lat później dowiedział się, że tym odbojnikiem był meteoryt o wartości 100 tys. dolarów. Największe odnalezione bursztyny Chociaż 3,5-kilogramowy bursztyn robi wielkie wrażenie, to jego waga jest dość niewielka w porównaniu z największymi bursztynami świata. Największy jest ważący 50,4 kg bursztyn z Sumatry. Niestety nie trafił do muzeum, lecz jest w rękach prywatnego kolekcjonera z Indonezji. Kolejnym jest bursztyn znany jako „Amber Lion”. Znaleziony w Kaliningradzie kamień waży 47,5 kg. Jest przechowywany w tamtejszym Muzeum Bursztynu, gdzie stanowi jeden z najcenniejszych eksponatów. Trzecią lokatę na naszej liście zajmuje bursztyn z Mjanmy. Waży 15 kg i znany jest z zawartości licznych inkluzji, w tym doskonale zachowanych owadów i roślin. Przechowywany jest w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Trzy kilogramy mniej waży bursztyn „Słoneczny Kamień”. Podobnie jak „Amber Lion” został odnaleziony i jest przechowywany w Kaliningradzie. Natomiast w Muzeum Bursztynu w Gdańsku przechowywany jest „Gdański Gigant” o wadze 9,75 kg. Został znaleziony na wybrzeżu Bałtyku. Jest jednym z najcenniejszych i najpopularniejszych eksponatów znajdujących się w gdańskiej kolekcji. Źródło: ScienceAlert. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Bardziej tajemnicza niż Bursztynowa Komnata. Gdzie jest bursztynowa korona króla Sobieskiego?
O tajemniczej koronie wspominają XVIII-wieczne źródła. Historycy spierają się, czy zaginiony dar od gdańszczan miał wyleczyć chorowitego króla czy… rozjaśnić mu życie? Bursztynowa korona Jana Sobieskiego zaginęła w mrokach historii. Wciąż może jednak być szansa na jej odnalezienie.
W tym artykule: Problemy zdrowotne króla Jana Fiasko polityki bałtyckiej Tajemnicza bursztynowa korona króla Sobieskiego Świecznik lub żyrandol? „Gdańszczanie niedaleko wsi Steżycy w województwie pomorskim, gdzie się rzeka Rodona z jeziora wylewa, zakupili kawał bursztynu białego, z którego wyrobioną koronę darowali Janowi III królowi”. Taką relację można przeczytać w wydanym w Zamościu „Kalendarzu polskim i ruskim na Rok Pański 1768”. Niestety, wydawnictwo to nie podaje więcej szczegółów o mimochodem wspomnianym skarbie sprzed lat. Po samym podarku zaś ślad zaginął, Jest jeszcze bardziej nikły niż po słynnej Bursztynowej Komnacie. Czy Sobieski faktycznie dostał koronę z jantaru od mieszkańców Gdańska? Jeśli tak, to dlaczego? A może to jedno wielkie nieporozumienie? Problemy zdrowotne króla Jana Jako miłośnik antyku Jan III Sobieski z pewnością słyszał nie tylko o obsesji starożytnych Rzymian na punkcie piękna i niezwykłości bursztynu, lecz także o przypisywanych mu leczniczych właściwościach. Złoty kamień miał przeciwdziałać chorobom umysłowym, problemom z oddawaniem moczu, leczyć choroby uszu i zwalczać febrę. Jantar uważano za amulet. Jan III Sobieski nie miał zaś żelaznego zdrowia. Miewał silne bóle głowy i gorączki, cierpiał na nadwagę, nabawił się syfilisu. Ten ostatni zwalczano wówczas m.in. silnie toksyczną maścią rtęciową, dewastującą cały organizm. Władca potrzebował cudu, by wrócić do zdrowia. Mógł więc próbować także domniemanych leczniczych właściwości bursztynu. Zwłaszcza w Gdańsku. Fiasko polityki bałtyckiej Monarcha wjechał do miasta uroczyście 1 sierpnia 1677 roku i został tam pół roku. Myślał wówczas dużo nad tzw. polityką bałtycką. Miał plan, by wspólnie ze Szwecją – niedawnym wrogiem państwa polsko-litewskiego – podporządkować ponownie Rzeczypospolitej krnąbrne Prusy Książęce. Jan III słusznie diagnozował, że należało odzyskać kontrolę nad tym bogatym i strategicznie ważnym rejonem. Ambicje pruskie zaś mogą przysporzyć Polsce w przyszłości wielkich kłopotów. Niestety, z polityki bałtyckiej Sobieskiego nic nie wyszło. Stało się tak z powodu opieszałości Szwedów oraz tradycyjnej niechęci szlachty do finansowania wojen. Dar od gdańszczan dostał więc nie z racji sukcesów międzynarodowych, lecz ze względu na włączenie się w spór lokalny. „Został zaangażowany w nabrzmiewający już od lat konflikt społeczno-konfesyjny. Walkę między plebejskimi cechami rzemieślniczymi, głównie wyznania luterańskiego, z patrycjuszowską Radą Miasta obsadzoną przeważnie przez kalwinistów. Monarcha lawirował między obydwoma obozami, ostatecznie jednak przychylając się, nie bez gratyfikacji pieniężnej, do ustrojowego status quo Gdańska reprezentowanego przez rajców. W ramach moderacji tego konfliktu Jan III otrzymywał od Gdańszczan wiele prezentów, a wśród nich znalazł się podarek niezwykły, kosztowny i zagadkowy”, pisał historyk sztuki dr Paweł Freus. Tajemnicza bursztynowa korona króla Sobieskiego O wyrzeźbionej z jednej bryły koronie z bursztynu, bo o niej mowa, niewiele więcej wiadomo. Wśród badaczy tematu krążą natomiast różne hipotezy dotyczące ewentualnych autorów tego dzieła sztuki. Pierwsza zakłada, że wykonał ją znany bursztynnik Christoph Maucher, wykonujący zlecenia dla wielu europejskich dworów. Do dziś podziwiać można m.in. wykonaną przez niego 40-centymetrową bursztynową szkatułę, przechowywaną w Muzeum Zamkowym w Malborku. Sęk w tym, że w samym Gdańsku Maucher miał wielu wrogów, którzy uważali go za przybłędę działającego wbrew regułom, poza właściwym cechem rzemieślniczym. Niektórzy pomysł na koronę dla Jana III chcieliby wiązać z postacią Andreasa Schlütera, pracującego dla Sobieskich w Wilanowie i Żółkwi, późniejszego projektanta Bursztynowej Komnaty. W 1677 roku był on jednak ledwie nastolatkiem, bez wielkich prac na koncie. Poza tym mówimy o barokowym rzeźbiarzu i architekcie, nie wyspecjalizowanym bursztynniku. Ciekawsze, że w zbiorach krakowskiego Muzeum Czartoryskich znajduje się bursztynowy ołtarzyk polowy, używany ponoć królów Jana II Kazimierza oraz Jana III Sobieskiego, a uchodzący za dzieło gdańskiego mistrza Michela Redlina. Może to on wykonał także wspomnianą koronę. Świecznik lub żyrandol? Jakkolwiek było, niepokojący jest fakt, że dar gdańszczan przepadł jak kamfora. Nie figuruje w spisach królewskiego inwentarza. Można się zastanawiać czy ta bursztynowa korona króla Sobieskiego w ogóle istniała. Tym ciekawiej brzmi teoria, którą podzielił się dr Paweł Freus. Zdaniem badacza trudno sobie wyobrazić, by monarcha przyjął od poddanych niskiego urodzenia królewskie insygnium. Zwraca jednak uwagę, że koronami określano kiedyś... duże wieloramienne świeczniki. „Christoph Maucher wykonał w 1682 roku z bursztynu dwa gerydony [stoliki; przyp. red.] ze świecznikami, sześć lat później Michel Redlin sporządził dwunastoramienny żyrandol, a więc – w terminologii staropolskiej – »koronę« właśnie!”, pisał historyk. Jak wyglądał bohaterski król Szkocji? Pierwsza taka trójwymiarowa rekonstrukcja Jest to najbardziej realistyczna podobizna króla Szkocji Roberta I Bruce’a. Powstała w oparciu o laserowy skan 3D czaszki tego władcy. Jego postać spopularyzowano w filmie „Waleczne serce€.. To może tłumaczyć, dlaczego dotąd nie udało się odnaleźć daru gdańszczan dla Jana III. Szukano królewskiej korony, a nie świecznika lub żyrandola. Ten mógł z rąk króla trafić w darze np. na dwór jakiegoś magnata lub do klasztoru. Albo padł łupem zaborców, plądrujących wielokrotnie Rzeczpospolitą, gdy minęły czasy jej świetności i potęgi, definitywnie zakończonej po rządach Jana III. ŹRÓDŁA: Karol Józef Teofil Estreicher, „Bibliografia polska”, Tom 15, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1897; Paweł Freus, „»Korona« z bursztynu króla Jana III Sobieskiego a bursztyn w kulturze Rzeczypospolitej do połowy XVIII wieku”; Pliniusz Starszy, „Historia naturalna”, Ossolineum, Wrocław 1961, Robert Pytlos, „Bursztynowa terra incognito”; Hanna Widacka, „Dolegliwości zdrowotne Jana III Sobieskiego”. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Twierdził, że potrafi zamienić piasek w złoto. Udało mu się nabrać samego Himmlera, szefa SS
Inżynier Karl Malchus tuż przed wybuchem II wojny światowej przekonał Reichsführera SS Himmlera, że potrafi zamienić piasek w złoto. Jak ten genialny hochsztapler wystrychnął na dudka drugą osobę w Rzeszy?
W tym artykule: 50 gramów złota z tony piasku III Rzesza potrzebowała pieniędzy Laboratorium w Dachau Fałszerstwo zdemaskowane Więzień specjalny Karl Malchus Demoniczny złoty pierwiastek Odpowiednia wiedza pozwalała oszukać nazistów Kolejna ofiara złotej gorączki Wrzesień 1937 r. Zakład złotniczy Karla Bluma przy Lilienstraße 34 w Monachium. Mężczyzna średniego wzrostu o pełnej twarzy i rudawej bródce odrywa właściciela od pracy. „Przepraszam bardzo, panie Blum, ale chciałbym obarczyć pana sprawą niecierpiącą zwłoki. Czy mógłby pan sprawdzić, czy ten piasek jest złotonośny?”. Nieznajomy tłumaczy, że piasek otrzymał od kolegi z Kanady, który chciałby go eksportować do Niemiec, aby wspomóc III Rzeszę. Blum nie dowierza, ale bierze się do pracy. Wkrótce przeciera oczy ze zdziwienia. Pod mikroskopem widzi złote kuleczki. W ciągu kolejnych dni Blum przeprowadził jeszcze kilka prób – zawsze z tym samym rezultatem. Przyciśnięty do muru nieznajomy stwierdził, że piasek pochodził nie z Kanady, lecz z rzeki Amper w pobliżu Prittlbach. Karl Blum nie chciał pakować się w kłopoty. O wizycie nieznajomego zawiadomił policję kryminalną, a sam zaczął prowadzić szczegółowy dziennik „sprawy Malchusa”, który przetrwał wojnę. 50 gramów złota z tony piasku 18 grudnia 1937 roku. Hotel Cztery Pory Roku w Monachium. Reichsführer SS Heinrich Himmler chodzi po pokoju w tę i z powrotem. Przed chwilą pod mikroskopem zobaczył coś, co mogło zmienić przyszłość III Rzeszy. „Czy to naprawdę czyste złoto?” – pyta z niedowierzaniem, oglądając preparat sporządzony z piasku z rzeki Amper. Inżynier Karl Malchus, odkrywca złoża, przytaknął. Chwilę wcześniej gorliwie zapewniał: „Sprawa jest pewna! Proszę się pozbyć wątpliwości. Gwarantuję to moją krwią – osiągniemy 50 gramów [złota] z tony [piasku]!”. Czarownice bardzo interesowały nazistów. Dlaczego tajny dział SS studiował procesy o czary? W 1945 r. Polacy odkryli w pałacu w Sławie tajemnicze archiwum. Okazało się, że kryło sekretną broń szefa SS Heinricha Himmlera wyciągniętą z inkwizytorskich szaf. W końcu Reichsführer podejmuje decyzję. Podchodzi do Malchusa i towarzyszącego mu złotnika Karla Bluma, który przygotował preparat: „Otrzymacie wszelkie wsparcie, którego potrzebujecie! Ale zaznaczam, zajmę się osobiście tym, kto mnie oszuka. Nie potrzebuję do tego pomocy państwa”. Jednocześnie Himmler obraca się w kierunku obecnego na spotkaniu SS-Gruppenführera Oswalda Pohla (późniejszego Obergruppenführera) i pokazuje gest, który mógł oznaczać tylko jedno: śmierć. Himmler nie rzucał słów na wiatr. Reichsführer zlecił Pohlowi zorganizowanie laboratorium dla Malchusa. Powstało w Dachau. Jednak nie w obozie koncentracyjnym, ale obok – w obozie ćwiczeniowym SS. Znajdowały się tam firmy podlegające SS, m.in. Loibl GmbH, produkująca odblaski do rowerów. Jej dyrektor Hauptsturmführer Anton Loibl, były szofer Hitlera, miał być jedną z osób nadzorujących projekt Malchusa. Sam pomysłodawca został urzędnikiem osobistego sztabu Reichsführera. Podobną posadę wraz z pensją 400 RM [1 RM= 2,49 dolara; robotnik zarabiał w tym czasie ok. 160 RM miesięcznie] zaproponowano Blumowi. Choć złotnik odmówił, musiał dalej pracować przy projekcie. „Wycofanie się ze sprawy było niemożliwe, ponieważ można było od razu pomyśleć, że chcę sabotować przedsięwzięcie” – zanotował. Naziści nie szczędzili pieniędzy na projekt. Kilkaset tysięcy marek to w przybliżeniu budżet biznesu Malchusa (za pierwsze zakupy odczynników Malchus i Blum zapłacili 700 RM, wyposażenie nowego laboratorium Bluma kosztowało 150 tys. RM). Dlaczego prominenci III Rzeszy zdecydowali się zainwestować spore pieniądze niemal w ciemno? Zawartość złota – a więc i zysk – deklarowana przez Malchusa (50 g w tonie) była wprost astronomiczna. III Rzesza potrzebowała pieniędzy Eksperymenty Bluma wykazywały skromniejsze, ale dalej pokaźne, 4–12 g. „Biorąc pod uwagę ówczesną wartość złota i wielkość jego wydobycia, eksploatacja złóż, z których Malchus dostarczał próbki, musiałaby być opłacalna, pod warunkiem że złoża takie rzeczywiście istniały – tłumaczy dr Maciej Madziarz z Instytutu Górnictwa Politechniki Wrocławskiej. – Warto przypomnieć, że 40 proc. ilości złota w dziejach ludzkości wydobyto w ciągu ostatnich 30 lat, a 85 proc. od roku 1900. Dopiero w latach 60. XX w. opracowano technologię umożliwiającą opłacalne odzyskiwanie złota z rud o zawartości niższej niż 3g, zaś w początkach lat 90. zawartość złota w urobku kopalń podziemnych wynosiła ok. 5–6 g na tonę”. Co więcej, nie można wykluczyć złotonośności rzeki Amper. „Okruchowe złoża złota występują bowiem właśnie w osadach piaszczysto-żwirowych rzek, gdzie ziarna złota nanoszone i deponowane były przez wodę w wyniku erozji jego złóż pierwotnych (np. eksploatowane historycznie w okolicach Legnicy, Złotoryi i Płóczek złoża okruchowe doliny rzeki Kaczawy)” – komentuje dr Madziarz. Malchus ze swoim „złotonośnym pomysłem” był dla nazistów darem niebios. III Rzesza desperacko potrzebowała pieniędzy na przygotowania do wojny. Suma wydatków na zbrojenia i utrzymanie armii w roku budżetowym 1938/1939 wyniosła 18,4 mld marek (58 proc. wydatków!). Na posiedzeniu Rady Obrony Rzeszy 18 listopada 1938 r. Hermann Göring przyznał, że „położenie finansowe Rzeszy jest bardzo napięte”. Od 1936 r. wdrażano w życie plan czteroletni zakładający m.in. bezprecedensowy rozwój armii. Dewizy i rezerwy złota były potrzebne przede wszystkim na sprowadzenie z zagranicy surowców m.in. rudy żelaza, wolframu i manganu do hartowania stali, ropy oraz kauczuku. Operacja Barbarossa to decydujące starcie II wojny światowej. Celem była totalna zagłada przeciwnika Największa wojskowa operacja w dziejach. Miliony żołnierzy z obu stron, setki tysięcy wojskowego sprzętu i tylko jeden cel – totalne zwycięstwo i totalna zagłada przeciwnika. Tak wygląda.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/operacja-barbarossa-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-99ff10c.jpg" width="938" height="579" alt="Operacja Barbarossa (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" title="Operacja Barbarossa (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" /> Pomysł, aby pieniądze uzyskać z wydobywanego złota, nie był nowy. Po I wojnie zdobywca Nagrody Nobla w dziedzinie chemii prof. Fritz Haber proponował, aby reparacje spłacać kruszcem pozyskanym z wody morskiej. Jego badania zakończyły się jednak fiaskiem. 30-letni Malchus nie był więc nowatorem. Jego dobre zamiary uwiarygodniała opowieść, że uciekł z Wielkiej Brytanii, by przekazać rodakom tajemnice wytopu nowego typu stali, nad którą tam pracował. Laboratorium w Dachau Laboratorium rozpoczęło działalność w styczniu 1938 r. „Malchus sam nie pracuje – zanotował Blum. – Ze swoją potężną teczką na dokumenty pod ręką wydaje mi tylko polecenia”. Metodę chemicznego odzysku złota z piasku na skalę przemysłową opracował więc nie Malchus, lecz Blum... Okazało się, że „inżynier” nie potrafił wykonać nawet rysunku technicznego! Zgodnie z sugestią Bluma na miejscu zbudowano wieżę pojemności 6 m. W środku znajdował się wodny roztwór cyjanku potasu. Do wieży wprowadzano zmielony piasek, a jej zawartość była nieustannie poruszana przez dysze ze sprężonym powietrzem. Po paru dniach roztwór miał przepływać przez drewniane kadzie z wiórami cynkowymi. „Pomysł Bluma, choć nie nowatorski, sprawdziłby się w praktyce – zapewnia dr Ewa Rudnik z Wydziału Metali Nieżelaznych Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. – Obecnie ługowanie złota prowadzi się rozcieńczonymi roztworami cyjanku sodu w obecności powietrza. W tych warunkach następuje utlenienie metalicznego złota tlenem i powstają trwałe kompleksy cyjankowe”. W uproszczeniu: cyjanek „wybija” złoto z piasku i tworzy z nim związek. Teraz należy uwolnić złoto od tego trującego towarzystwa. I właśnie do tego potrzebne były kadzie z cynkiem. Zachodzi w nich proces cementacji, który – jak wyjaśnia dr Rudnik – „polega na wytrącaniu się metalicznego złota na powierzchni cynkowych granulek, a cynk przechodzi do roztworu w postaci kompleksów cyjankowych”. A więc otrzymujemy złoty szlam zanieczyszczony wiórami cynkowymi. Teraz wystarczy polać szlam kwasem siarkowym, który rozpuszcza cynk, ale nie złoto. Efekt: „proszek złota dużej czystości”. Gdy Blum przeprowadzał eksperymenty z piaskiem, Malchus bynajmniej nie próżnował. Wkrótce oznajmił, że w pobliżu Dachau znalazł ropę naftową! Jednak ropa okazała się... zwykłą wodą bagienną. Nie zniechęciło to inżyniera do dalszych poszukiwań. Wkrótce oświadczył: „Piasek z rzeki jest nie tylko złoto-, lecz i platynonośny!”. W dostarczonej przez niego próbce piasku faktycznie połyskiwały platynopodobne drobinki. „To nie platyna, ale opiłki żelaza z metalowych kul młyna!” – orzekł Blum. Poprosił o magnes i... drobinki „platyny” natychmiast się do niego przyczepiły. Fałszerstwo zdemaskowane Po historii z platyną Blum stał się podejrzliwy. Zorganizował więc eksperyment, którym inżynier miał jedynie dyrygować z drugiego pokoju i niczego nie dotykać, by zapobiec ewentualnym fałszerstwom. W pewnym momencie przeprowadzający wytop Blum odwrócił się, by napić się soku. Gdy ponownie zajrzał do tygla, zauważył spalający się tam brązowy papier pakowy. Na życzenie Malchusa wrzucił go tam brat Antona Loibla. „Nie ma nic łatwiejszego niż za pomocą takiego niewinnie wyglądającego papieru przeszmuglować do tygla złoto” – tłumaczył Blum. „Wystarczyło nasączyć papier związkami złota. Przykładowo roztwory chlorku złota mają brunatne zabarwienie, a sam chlorek ulega rozkładowi z wydzieleniem złota metalicznego już w temperaturze ok. 260 stopni” – potwierdza obawy złotnika dr Rudnik. Nic dziwnego więc, że pod koniec eksperymentu Blum zobaczył w preparacie złoto. Claus von Stauffenberg niemal zabił Hitlera. O Polakach pisał, że jesteśmy motłochem Mija 80 lat od zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu. Czy zamachowiec był tak szlachetny jak w filmie „Walkiria” z Tomem Cruisem? Poznaj niełatwą prawdę o Clausie von Stauffenbergu. Wkrótce odszedł z projektu. Nie chciał brać udziału w badaniach, które jego zdaniem były sfingowane. SS jednak o nim nie zapomniało. Pod koniec stycznia 1939 r. naziści, którzy w międzyczasie sami nabrali podejrzeń co do uczciwości Malchusa (ale przez rok pozwolili mu spokojnie pracować i wypłacali pensję!), poprosili złotnika, by zdemaskował swego byłego kolegę. Blum zorganizował dla esesmanów specjalny pokaz w Dachau. „Panowie, uwaga, trujący gaz!” – krzyknął w pewnym momencie. Obecni w laboratorium natychmiast odwrócili się od stołu, na którym złotnik przygotowywał substancje do wytopu piasku. Wybuch nastąpił, gdy złotnik zmieszał biały i szary proszek, który miał być katalizatorem. Gdy esesmani dochodzili do siebie po eksplozji, Blum rozsypał nad przygotowanym piaskiem sól złota, którą ukrył w buteleczce w kieszeni. Obserwatorzy nic nie zauważyli ze względu na podobną barwę obydwu substancji. Ku ich zdziwieniu, pod koniec eksperymentu uzyskano 12,5 g czystego złota (choć użyto jedynie 9,6 g katalizatora). Blum na oczach esesmanów zademonstrował zasadę działania złotego szwindlu, który według niego wymyślił Malchus. Sporządzono raport dla Berlina. Blum mógł czuć się usatysfakcjonowany. Zdemaskował oszusta. A przynajmniej tak mu się wydawało. Tymczasem stało się zupełnie inaczej. „[W Berlinie] nie uwierzyli, że to szwindel. Uznano hokus-pokus za prawdę” – wkrótce złotnik nie mógł nadziwić się głupocie włodarzy III Rzeszy. Jego eksperyment uznano za... dowód prawdziwości prac Malchusa! Inżynier – zamiast zawiesić – wznowił prace. Wkrótce jednak zmienił się jego status. Więzień specjalny Karl Malchus We wrześniu 1939 r. do mieszkania Malchusa załomotało 4 funkcjonariuszy gestapo. Chorego (tak zeznawał Malchus, ubiegając się po wojnie o status pokrzywdzonego przez III Rzeszę) przewieziono do celi w Wittelsbacher Palais w Monachium. Po 6–7 tygodniach trafił do Dachau. Tym razem jako więzień. „Po moim uwięzieniu [w Dachau] już po kilku dniach musiałem wznowić próby w laboratorium” – tłumaczył w zeznaniu w 1949 r. Nie wiadomo, czy Malchus trafił do obozu, bo Himmler chciał wywrzeć na nim presję, by inżynier przyspieszył eksperymenty, czy zgubiła go zbytnia pazerność. Chciał bowiem niezależnie od swego protektora sprzedać pewnemu przemysłowcowi superwytrzymałą stal (nazwaną Diana), nad którą rzekomo prowadził prace w Anglii. Malchus nie był traktowany jak zwykły więzień. Przede wszystkim mieszkał w celi w areszcie, a nie w baraku. „Malchus był więźniem obozu w Dachau od 16 grudnia 1939 r. do 23 marca 1940 r. – opowiada dr Dirk Riedel z KZ-Gedenkstätte Dachau. – Mniej więcej w tym samym czasie – od 27 września 1939 r. do 18 lutego 1940 r. – Theodor Eicke przeprowadzał ćwiczenia z SS-Totenkopfverbände i większość osadzonych została przetransportowana do Flossenburga i Mauthausen. W obozie zostało ok. 100 więźniów. Malchus był jedynym więźniem, którego przyjęto w tym czasie do Dachau, i to pokazuje, że SS miało wobec niego specjalne zamiary” – podkreśla. Zamki Dolnego Śląska. Jaka jest ich historia i jakie tajemnice kryją? Zamki Dolnego Śląska odzyskują blask. I otwierają się na turystów. Dzięki temu w luksusie zarezerwowanym kiedyś dla błękitnokrwistych mogą pławić się dziś zwykli śmiertelnicy. Hochsztapler nie był bity, lecz – jak sam twierdził – „popychany i nadeptywany”. „Pewnego dnia jeden z dwóch towarzyszących mi esesmanów uderzył mnie pistoletem w tył głowy” – zeznawał. Przewrócił się i stracił trzy zęby. Komuś musiało jednak zależeć na więźniu, bo natychmiast zmieniono strażników. Mimo to po pobycie w Dachau z Malchusa została „skóra i kości” – jak wspominał strażnik Karl Minderlein 29 listopada 1949 r. Ale inżynier przeżył. „Wypuszczono go, aby po dobroci wyciągnąć od niego jego tajemnicę” – uzasadniał zwolnienie Malchusa Minderlein. Obiecane złoto nigdy się jednak nie zmaterializowało. Demoniczny złoty pierwiastek Naziści wybili sobie z głowy cenny kruszec z Dachau dopiero w grudniu 1940 r.„Panie Blum, na rozkaz rządu mam się z panem podzielić informacją, że sprawa rozwiązała się tak, jak pan przed laty przewidział” – poinformował telefonicznie złotnika Loibl. Esesmani już wcześniej podczas prywatnych rozmów z Blumem wspominali, że Malchus w trakcie eksperymentów używał czarnego proszku, ale stanowczo zabronił mówić o tym współpracownikowi. „Malchus mógł dodawać do wytopu np. siarczek złotawy (brunatnoczarny) lub tlenek złotowy (brunatny) – oba rozkładają się w podwyższonej temperaturze z wydzieleniem proszku złota” – tłumaczy dr Rudnik. Blum orzekł: „Ten proszek to rozwiązanie całej zagadki!”. „Jedynie osoby pracujące na co dzień ze złotem są odporne na jego magiczne działanie” – tłumaczył sukces hochsztaplera złotnik. Himmler był wręcz „zaczarowany”, gdy oglądał drobinki złota w preparacie przygotowanym przez Bluma. „Demoniczne działanie złotego pierwiastka” widać było również na twarzach Pohla i innych esesmanów obecnych na spotkaniu w hotelu. A jeśli dodać do tego pseudonaukowy bełkot, którym uraczył Malchus nazistów, powstaje mieszanka, której trudno się oprzeć. Nie należy też zapominać o finansowych potrzebach III Rzeszy. Nic dziwnego, że naziści odebrali Malchusa jako wysłannika niebios. Odpowiednia wiedza pozwalała oszukać nazistów „Przygotowanie roztworu kwasu chlorozłotowego, jednej z substancji, którą mógł posłużyć się Malchus, nie jest skomplikowane – zapewnia dr Rudnik. – Związek ten łatwo ulega rozkładowi z wydzieleniem złota”. Żeby oszukać nazistów, wystarczyła więc odrobina wiedzy chemicznej. Zwłaszcza, że na samym początku pracy w laboratorium Malchus dostał od Bluma amalgamat złota „w celach porównawczych”. Malchus prowadził niebezpieczną grę z Trzecią Rzeszą, nie zważając na grożące mu niebezpieczeństwo. „Może chciał grać wielkiego odkrywcę, aby zniknąć z powierzchni ziemi, zanim wszystko się wyda – spekulował po latach Blum. – Może chciał mieć na kilka lat stałą dobrze płatną posadę”. Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś Była kobietą, której udało się pogodzić rzeczy niemożliwe. Uwielbiali ją zarówno Hitler, jak i Stalin. Pierwszy jako aktorkę, drugi – jako swoją agentkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/byla-jedyna-kobieta-uwielbiana-przez-hitlera-i-stalina-jej-szpiegowska-kariera-jest-wspominana-do-dzis-1b39285.jpg" width="517" height="700" alt="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" title="Była jedyną kobietą uwielbianą przez Hitlera i Stalina. Jej szpiegowska kariera jest wspominana do dziś" /> Hochsztapler został przecież członkiem osobistego sztabu Reichsführera z pensją 450 RM miesięcznie. Szybko zakupił skórzaną aktówkę i „stał się dżentelmenem” – jak opisywał Blum. Jednocześnie Malchus był łasy na pieniądze. Gdy jego auto zderzyło się z samochodem wojskowym, udawał poturbowanego. Wszystko po to, aby wyłudzić odszkodowanie – tak przynajmniej uważał Blum. Malchus czuł się na tyle pewnie, że opowiadał o planach ekskluzywnej willi, którą chciał zbudować. W końcu błędy i brak satysfakcjonujących rezultatów zawsze mógł przecież zrzucić na współpracowników. Dokładnie ta technika zapewniła mu półtora roku spokoju. Kolejna ofiara złotej gorączki Jesień 1942 r., droga do Grünwaldu. Złotnik Karl Blum wraca na rowerze do domu po wycieczce w góry. Nagle zauważa dwóch dyskutujących mężczyzn, idących poboczem. „Oczywiście, że zawartość będzie rosła wraz z głębokością. Złoto ze względu na swój specyficzny ciężar...” – rowerzysta słyszy młodszego z piechurów. Złotnik nie może uwierzyć własnym uszom. To Malchus! Odjeżdża kilkaset metrów i chowa się w krzakach. Gdy mężczyźni go mijają, nie ma wątpliwości. Hochsztapler z Dachau znalazł kolejną ofiarę. Malchus przeżył wojnę. W grudniu 1952 r. opublikował artykuł o swojej metodzie pozyskiwania złota we francuskiej gazecie „Revue”. I w tym momencie ślad po nim znika. Wydawca notatek Bluma Helmut Werner, któremu udało się zgromadzić niemal komplet materiałów o Malchusie, nie chciał spekulować na temat jego dalszych losów.