Poszukiwacz znalazł miecz sprzed blisko 3000 lat. „Bardzo ciekawe znalezisko”
W lesie niedaleko Gdańska poszukiwacz znalazł miecz z epoki brązu, który ma blisko 3 tysiące lat. Był pionowo wbity w ziemię. Znalazca poinformował o odkryciu Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Specjaliści wydobyli zabytek podczas wykopalisk.
Coraz więcej Polaków przemierza nasz kraj z detektorami metali. Poszukiwacze przemierzają ze specjalistyczną aparaturą głównie lasy. Prowadzenie takich działań jest możliwe tylko w przypadku posiadania odpowiedniej zgody wydanej przez konserwatora zabytków. Do jednego z poszukiwaczy ostatnio uśmiechnęło się szczęście. Marcin Wiśniewski przemierzał z wykrywaczem las niedaleko Gdańska. Pierwsze „znaleziska” nie były zbyt cenne. Ale do czasu. Miecz wbity w ziemię Do odkrycia doszło 14 czerwca. Poprzedziły go inne znaleziska w postaci zakrętki po napoju alkoholowym, łusek i puszek po piwie. W końcu pan Marcin natknął się na niezwykły zabytek. Jego oczom ukazał się fragment miecza wbitego pionowo w ziemię. „Chwilę mi zajęło by otrząsnąć się i pomyśleć na chłodno” – zrelacjonował poszukiwacz w mediach społecznościowych. „Wierzcie lub nie – poleciały mi łzy. (…) Każdemu życzę takich emocji podczas poszukiwań” – dodał. Podjął decyzję o zabezpieczeniu znaleziska (nie wydobył go z ziemi samodzielnie) i poinformowaniu odpowiednich służb: Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (PWKZ) oraz nadleśnictwa. Miejsce odkrycia przykrył gałęziami i pniakami. Aby było łatwiejsze do zlokalizowania, postawił tam walającą się po lesie puszkę po piwie. Akcja archeologów Na miejscu pojawili się zaalarmowani pracownicy Wydziału ds. Zabytków Archeologicznych PWKZ. Prowadzili wykopaliska w trudnych warunkach. Tego dnia padał deszcz. „Lało coraz mocniej i było coraz bardziej zimno, ale patrząc, jak warstwa po warstwie odsłaniany jest miecz rekompensował te niedogodności” – wspomina Marcin Wiśniewski, który towarzyszył ekspertom. Po konserwacji miecz trafi do jednego z lokalnych muzeów. Którego? O tym zdecyduje pomorski konserwator zabytków Dariusz Chmielewski. Co wiemy o mieczu? „Bardzo ciekawe znalezisko! W czasie legalnych poszukiwań odnaleziono miecz wykonany brązu. Datujemy go na V okres epoki brązu ok. 900–700 p.n.e.” – podał w mediach społecznościowych PWKZ. Nie jest to pierwsze znalezisko Marcina Wiśniewskiego. Już wcześniej zaalarmował archeologów o znalezieniu skarbu z epoki brązu w gdańskich lasach. „Panu Marcinowi po raz kolejny gratulujemy i dziękujemy za wzorową współpracę z urzędem” – czytamy we wpisie w mediach społecznościowych PWKZ. Podano, że nie jest to też pierwsze znalezisko miecza z terenów dzisiejszego Nadleśnictwa Gdańsk. „W latach 20 XX w. na terenie torfowiska w Rynarzewie odkryto dwa miecze antenowe wykonane z brązu. Zabytki trafiły wówczas do Muzeum Prowincjonalnego w Gdańsku. Zaginęły w trakcie II wojny światowej” – czytamy we wpisie PWKZ. Źródła: Marcin Wiśniewski, PWKZ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Złote skarby odkryto w egipskim „Słupsku”. To była duchowa stolica kraju faraonów
Złote kolczyki, naczynia na pigment do makijażu i rzadki obsydian – to tylko część skarbu odkrytego przy starożytnym pochówku w Heliopolis – jednym z najważniejszych egipskich miast. Najnowsze znaleziska pozwalają nam lepiej zrozumieć, jak wyglądały przygotowania do podróży w zaświaty.
Heliopolis położone jest na dzisiejszych północno-wschodnich przedmieściach Kairu. Egipcjanie określali ten teren mianem Junu, co oznacza „Miasto słupa”, dlatego to stanowisko archeologiczne bywa żartobliwie określane przez egiptologów jako „Słupsk”. Grecka nazwa Heliopolis („Miasto Słońca”) jest późniejsza i została nadana przez Greków. Heliopolis było jednym z najważniejszych centrów religijnych kraju faraonów. To tutaj powstała najstarsza świątynia ku czci boga-słońce Re-Horachty około 2600 lat p.n.e. Miasto słynęło z monumentalnej architektury, w tym licznych obelisków, z których do dziś na miejscu zachował się jedynie obelisk faraona Senusereta I. Na nekropolii należącej do tego miasta egipscy archeolodzy dokonali ważnego odkrycia. Nekropola w Heliopolis Informacje na temat nekropolii w Heliopolis są ograniczone, ponieważ większość terenu starożytnego miasta jest obecnie przykryta przez przedmieścia Kairu (Matarija i Tell Hisn), co utrudnia systematyczne badania archeologiczne. Większość wiedzy o tym ośrodku pochodzi ze źródeł pisanych, a nie z wykopalisk. Szczęście uśmiechnęło się do egipskiej misji archeologicznej działającej pod egidą Najwyższej Rady Starożytności. Ekipa ogłosiła odkrycie unikatowego depozytu towarzyszącego grobowcowi wykonanemu z cegieł mułowych, w którym spoczywały szczątki ludzkie. To jednak precyzyjne prace pod samym pochówkiem przyniosły najważniejszy rezultat. Natrafiono na niemal kompletny zestaw wyposażenia grobowego, który przetrwał w bardzo dobrym stanie. Znalezisko to jest o tyle istotne, że stanowi pierwszy tak pełny zbiór darów pogrzebowych odkryty w tym konkretnym sektorze nekropolii. Starożytna toaletka Wśród odnalezionych przedmiotów szczególną uwagę zwracają akcesoria związane z pielęgnacją urody, które miały służyć zmarłemu w życiu pozagrobowym. Archeolodzy wydobyli miedziane lustro oraz dwa alabastrowe naczynia na czernidło do oczu, które wciąż posiadają pokrywki i zawierają pozostałości substancji kosmetycznej. Wyjątkowym elementem zestawu jest trzeci pojemnik na pigment wykonany z czarnego obsydianu. To surowiec niezwykle rzadki w tego typu kontekstach archeologicznych, co świadczy o wysokiej randze osoby, dla której przygotowano dary. Symbolika i ochrona. Skarabeusze oraz amulety W depozycie znajdowały się również dwa naczynia z błękitnego fajansu. W jednym z nich znajdowało się sześć skarabeuszy, z których dwa oprawione były w metalowe ramy, prawdopodobnie wykonane ze złota. Oprócz skarabeuszy odnaleziono liczne amulety, w tym figurkę w kształcie kaczki oraz amulet przedstawiający koronę atef. Tego rodzaju przedmioty pełniły funkcję ochronną i magiczną. Miały zapewnić zmarłemu bezpieczne przejście przez krainę umarłych. Blask złota i kamieni półszlachetnych Wyposażenie grobowe uzupełniała kolekcja biżuterii, podkreślająca zamożność właściciela. Odkryto pięć par złotych kolczyków o średnicach od 1,5 do 2,5 cm. Ponadto w depozycie znajdowały się cztery kamienie ozdobne, w tym agaty. Jeden z nich, o barwie różowo-czerwonej, również posiadał złotą oprawę, natomiast drugi wyróżniał się głębokim zielonym kolorem przypominającym lapis lazuli. Źródło: Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Koniec z ochroną polskich zabytków? Nadciąga rewolucja, archeolodzy protestują
Od stycznia 2027 r. poszukiwanie zabytków w Polsce ma stać się powszechnie dostępne dzięki nowej aplikacji mobilnej. Archeolodzy ostrzegają jednak przed nieodwracalną dewastacją stanowisk. Czy nowelizacja ustawy o ochronie zabytków to krok w stronę nowoczesności czy początek końca dziedzictwa archeologicznego naszego kraju?
Sprawa dotyczy nowelizacji ustawy o ochronie zabytków z 13 lipca 2023 r. Zawarte tam przepisy nadal nie weszły w życie – ten moment został przesunięty w czasie ze względu na kontrowersje. Ostatecznie ma się to stać 1 stycznia 2027 roku. Łatwiejsze poszukiwania i gigantyczne nagrody. Dlaczego archeolodzy biją na alarm? Nowela zakłada, że osoba pełnoletnia będzie mogła poszukiwać zabytków już po zgłoszeniu tego faktu w aplikacji mobilnej i uzyskaniu zgody właściciela terenu – wystarczy jedynie oświadczenie poszukiwacza, że taką zgodę posiada. Znalazcy zabytków mogą liczyć na wysokie nagrody pieniężne w przypadku ważnego odkrycia – standardowo do 25-krotności przeciętnego wynagrodzenia, a w wyjątkowych przypadkach nawet do 30-krotności. Brzmi niewinnie? Środowiska archeologiczne uważają, że wcale tak nie jest. „Nieodwracalne straty”. Środowisko akademickie pisze list otwarty do władz Archeolodzy uważają, że wejście w życie nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami może doprowadzić do nieodwracalnych strat w dziedzictwie archeologicznym Polski. Dlatego Konferencja Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce wystosowała list otwarty do najważniejszych osób w państwie. Eksperci apelują o przywrócenie wcześniejszych przepisów i rozpoczęcie prac nad nowym modelem ochrony zabytków. „Świadomi ułomności dotychczasowych regulacji prawnych jesteśmy zdania, że należy włączyć do systemu ochrony zabytków różnych interesariuszy. Niezbędne jest podjęcie przez MKiDN dyskusji z ich reprezentantami (instytucjami i stowarzyszeniami) w celu wypracowania nowego modelu ochrony dziedzictwa” – czytamy w liście otwartym. Archeolodzy zadeklarowali jednocześnie poświęcenie także temu zagadnieniu Kongresu Archeologii Polskiej, który odbędzie się w czerwcu 2027 r. Główne zagrożenia dla polskiego dziedzictwa Archeolodzy w liście otwartym wymieniają szereg ryzyk związanych z nowymi przepisami: Naruszenie Konstytucji RP. W ocenie sygnatariuszy nowelizacja stawia poszukiwaczy skarbów na uprzywilejowanej pozycji (co jest sprzeczne z zasadą równości) oraz niedostatecznie chroni własności prywatnej. W przeciwieństwie do archeologów, od poszukiwaczy korzystających z systemu zgłoszeniowego nie będą wymagane kwalifikacje, czy wykonanie dokumentacji naukowej z prowadzonych prac; Sprzeczność z Konwencją z La Valetta. Polska zobowiązała się zapewniać naukowy charakter wszelkich poszukiwań, czego system zgłoszeń za pośrednictwem aplikacji nie gwarantuje; Nieodwracalna utrata wiedzy. Amatorskie poszukiwania niszczą kontekst stanowisk archeologicznych, co sprawia, że są one bezpowrotnie stracone dla nauki. Paraliż finansowy i administracyjny. Przewidywany skokowy wzrost wniosków o wysokie nagrody może wydrenować budżet i zablokować pracę urzędów konserwatorskich; Brak gotowości technicznej. Mimo upływu czasu nadal nie przygotowano i nie przetestowano sprawnego systemu informatycznego ani aplikacji, która ma obsługiwać zgłoszenia poszukiwaczy skarbów. Piłeczka jest teraz po stronie adresatów listu otwartego. Alternatywne przepisy. Licencja na poszukiwanie W odpowiedzi na rządowe propozycje Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich (SNAP), przedstawiło własny projekt ustawy. Zakłada on wprowadzenie licencji na poszukiwania, wydawanej w drodze decyzji administracyjnej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków na okres od 1 roku do 5 lat. Aby uzyskać licencję, kandydat musiałby: Być niekaranym za przestępstwa przeciwko mieniu i zabytkom; Odbyć specjalistyczne szkolenie zakończone egzaminem; Posiadać ubezpieczenie od szkód wyrządzonych w wyniku poszukiwań; Wnieść opłatę w wysokości 2000 zł rocznie na specjalny fundusz. System, który zarobi na siebie. Co kryje alternatywny projekt archeologów? Projekt SNAP przewiduje również niższe nagrody pieniężne (do 3-krotności lub 10-krotności wynagrodzenia), co ma zapobiec komercjalizacji poszukiwań. Ważnym elementem propozycji SNAP jest utworzenie Funduszu Poszukiwań Ukrytych lub Porzuconych Zabytków Ruchomych. Środki z opłat licencyjnych i kar pieniężnych miałyby zasilać ten fundusz, a następnie być przeznaczane na utrzymanie rejestrów, szkolenia służb (Policji, Straży Granicznej), zabezpieczanie znalezisk oraz wypłatę nagród. Taki model ma zapewnić samofinansowanie systemu i realny nadzór państwa nad procesem odkrywania zabytków. Według archeologów jest to jedyna droga do zachowania dziedzictwa dla przyszłych pokoleń. Źródła: Archeowieści, RatujZabytki Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Archeologiczna sensacja na Lubelszczyźnie. 18 masywnych nagolenników z brązu
Dzięki współpracy poszukiwacza z archeologami, do Muzeum Zamojskiego trafi unikatowy skarb. Masywne nagolenniki o łącznej wadze 3,6 kg to precyzyjnie wykonane przedmioty, które przetrwały w doskonałym stanie od momentu ich złożenia w ziemi 2500 lat temu. Eksperci mówią o sensacji.
Historia osadnictwa na terenie dzisiejszej Lubelszczyzny kryje w sobie wiele tajemnic, a jedną z najbardziej fascynujących jest obecność społeczności kultury łużyckiej. Do najnowszego odkrycia z nią związanego doszło dzięki działaniom eksploratora, który prowadził poszukiwania w oparciu o oficjalne pozwolenia konserwatorskie w okolicach miejscowości Śniatycze na Lubelszczyźnie. Miejsce ukrycia przedmiotów wskazał on zawodowym archeologom, co pozwoliło na profesjonalne zabezpieczenie znaleziska. Miejsce znalezienia i stan zachowania skarbu Skarb spoczywał w niewielkim dołku na głębokości zaledwie 30 centymetrów. A wewnątrz znajdowało się 18 nagolenników o łącznej wadze 3,6 kg. Ich stan oceniono jako bardzo dobry. Przedmioty te, po delikatnym oczyszczeniu i podstawowych zabiegach konserwatorskich, odzyskały formę pozwalającą na ich niemal natychmiastową ekspozycję. Ranga odkrycia Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków (LWKZ) określił w mediach społecznościowych to znalezisko jako „sensacyjne”. „Ozdoby kultury łużyckiej wykonane z brązu odnajdywano w regionie zamojskim bardzo rzadko i były to jedynie pojedyncze ich egzemplarze lub tylko niewielkie fragmenty (nie licząc skarbu ozdób z Czernięcina, gdzie w 2023 r. eksplorator odkrył 13 przedmiotów z brązu, w tym kilka bransolet)” – czytamy na fanpage’u LWKZ. Skład skarbu Na pierwszy rzut oka skarb wygląda dość jednorodnie i monotonnie. Nagolenniki przypominają bardzo duże bransolety. Pokryte są zielonkawą patyną. Najciekawsze artefakty tworzące skarb: Spośród osiemnastu odnalezionych przedmiotów, cztery wyróżniają się szczególnym kunsztem wykonania, unikatową formą lub rzadkimi motywami zdobniczymi: Bardzo masywny nagolennik z krawędzią grzbietu – to jeden z najbardziej okazałych elementów skarbu. Charakteryzuje się wyraźnie zarysowaną krawędzią na korpusie oraz wyjątkowo bogatym zdobieniem. Na jego powierzchni widoczne są romboidalne nacięcia, których wnętrza precyzyjnie wypełniono drobnymi, poziomymi kreskami; Nagolennik ze spiralnym nacięciem na całej powierzchni – ten egzemplarz jest unikatowy ze względu na sposób zdobienia, który pokrywa go nie tylko na zewnątrz, ale również od wewnątrz. Cały pręt, z którego został wykonany, posiada ciągły spiralny wzór. Jego końcówki zachodzą na siebie aż na półtora zwoju, co nadaje mu specyficzny, masywny wygląd; Nagolennik w kształcie litery „C” z guzkami – przedmiot ten ma formę zamkniętej obręczy o nietypowym przekroju. Jego część wewnętrzna jest całkowicie wklęsła i pusta. Wyjątkowym detalem są guzki wyciskane od wewnątrz, które na powierzchni zewnętrznej tworzą wypukły wzór przedzielony poprzecznymi nacięciami; Bogato zdobiony nagolennik z motywami iksowatymi – pojedynczy egzemplarz wykonany z grubego pręta, który reprezentuje najwyższy poziom precyzji zdobniczej. Oprócz klasycznych nacięć jodełkowych i krokwiowatych, widnieją na nim pasmami powtarzające się motywy w kształcie litery X, wypełnione w środku delikatnymi, poziomymi kreseczkami. Chronologia i kontekst kulturowy Profesjonalne oględziny przeprowadzone przez zespół archeologów, w tym prof. Wojciecha Blajera oraz badaczy z Zamościa, pozwoliły precyzyjnie określić wiek znaleziska. Zabytki te są przypisywane schyłkowemu okresowi funkcjonowania kultury łużyckiej, określanemu jako Hallstatt D, co odpowiada latom około 550–400 p.n.e. Jest to okres, w którym tradycje odlewnicze osiągnęły wysoki stopień zaawansowania, a nagolenniki o podobnej stylistyce znane są również z Wielkopolski, Śląska czy Pomorza. Od konserwacji do muzealnej witryny Znalezisko ze Śniatycz niebawem trafi do zbiorów Muzeum Zamojskiego w Zamościu. Zanim jednak na stałe zagości na wystawach, zostanie poddane fachowej konserwacji oraz specjalistycznym badaniom składu brązu. Jeśli proces przygotowawczy przebiegnie sprawnie, pierwsi zwiedzający będą mogli zobaczyć te wyjątkowe nagolenniki już w maju 2026 roku podczas Nocy Muzeów. Źródło: LWKZ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Ślady po rytuałach sprzed tysięcy lat? Archeolodzy odkryli kryształy górskie w jamach pierwszych rolników
Tysiące lat temu w świecie bez szkła przezroczysty kamień był czystą magią. W czasie budowy trasy szybkiego ruchu odkryto rekordowy zbiór kryształów górskich w osadach z czasów pierwszych rolników. Te rzadkie minerały trafiały do dołów w czasie rytuałów religijnych.
Kwarc jest jednym z najpowszechniejszych minerałów na świecie, obecnym w ziarnkach piasku czy pospolitych otoczakach. Jednak jego rzadka odmiana, kryształ górski, to zupełnie inna historia. Jest on niemal całkowicie przeźroczysty. Kryształ górski był dawniej szeroko stosowany jako kamień szlachetny, ale został zastąpiony szkłem i plastikiem. Rzadki materiał w prehistorii W pradziejach ludzie używali różnorodnych materiałów do wytwarzania narzędzi kamiennych. Należą do nich takie materiały jak krzemień, a nawet biały kwarc. Jednak ze względu na swoją wyjątkowość kryształ górski rzadko występuje na stanowiskach archeologicznych. W Wielkiej Brytanii i Irlandii na około 40 stanowiskach znaleziono ślady gromadzenia, przechowywania i obróbki kryształu górskiego. Większość z nich (25 stanowisk) datuje się na okres neolitu (4000–2400 r. p.n.e.). Sensacja na budowie drogi A66 Ostatnie wykopaliska związane z modernizacją trasy A66 w Wielkiej Brytanii, przeprowadzone przez Oxford Cotswold Archaeology, przyniosły odkrycie, które może okazać się jedną z największych kolekcji kryształu górskiego w historii brytyjskiej archeologii. Co ciekawe, na kilku neolitycznych stanowiskach leżących na trasie A66 odnaleziono materiał o bardzo zróżnicowanej jakości: od całkowicie przeźroczystych fragmentów, po mętne i niedoskonałe okazy. Archeolog Nick Overton sugeruje, że te różnice mogą wskazywać na jednoczesne korzystanie z lokalnych, gorszych źródeł (prawdopodobnie z Kumbrii) oraz importowanie wysokiej jakości kryształów z odległych stron. Testowanie i rytualne depozyty Analiza znalezisk z A66 ujawniła ciekawą praktykę: wiele mniejszych, lokalnych kryształów ma odłupane czubki. Archeolodzy uważają, że neolityczni twórcy narzędzi celowo je usuwali, aby sprawdzić jakość wnętrza kamienia przed dalszą obróbką. Wiele z tych kryształów okazało się zbyt mętnych lub spękanych, by nadawały się na narzędzia, jednak mimo to nie zostały wyrzucone jako odpad. Zamiast tego, z wielką starannością składano je w różnego rodzaju dołach, też posłupowych – to zapewne relikty dawnych siedlisk, ale raczej nie były to wielkie długie domy znane z południa Anglii i wielu regionów Europy w tym okresie. Sugeruje to, że sam materiał posiadał wartość symboliczną, niezależnie od swojej użyteczności technicznej. Przeźroczystość w świecie bez szkła Dlaczego kryształ górski był tak ważny? W czasach przed wynalezieniem szkła był to jedyny materiał, przez który można było patrzeć. Ta unikalna właściwość optyczna mogła nadawać mu charakter magiczny lub nadprzyrodzony. – Wiele wskazuje na to, że w neolicie kryształ górski traktowano wyjątkowo – odnajdujemy go bowiem tylko w konkretnych miejscach. Część z nich to nekropolie, gdzie natrafiono na spopielone szczątki ludzkie. Kryształy te pojawiają się także w pozostałościach monumentalnych drewnianych hal z wczesnego neolitu (ok. 4000–3800 p.n.e.), które prawdopodobnie jednoczyły rodzące się wówczas wspólnoty na Wyspach Brytyjskich – kończy archeolog Nick Overton. Źródło: Oxford Cotswold Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jajka, które stały się legendą: opowieść o luksusie, sztuce i sekretach Fabergé
Jajo Fabergé od ponad wieku fascynuje kolekcjonerów, historyków i miłośników sztuki na całym świecie. Te misternie wykonane dzieła jubilerskie łączą w sobie luksus, kunszt i tajemnicę. Nic więc dziwnego, że cena jaj Fabergé osiąga na aukcjach zawrotne kwoty. Za każdym z nich stoi jednak nie tylko wartość materialna, lecz także historia rosyjskiego dworu, rewolucyjnych zawirowań i spektakularnych odkryć dokonywanych po latach.
Spis treści: Historia jajek Fabergé i zaginione dzieła Ile jest jaj Fabergé? Rekordowe ceny dzieł Fabergé Spadkobiercy marki Fabergé Jajka Fabergé wykonywano głównie z złota, srebra, emalii, kamieni szlachetnych i masy perłowej. Każde jajko było projektowane indywidualnie. Zdobienia inspirowane były wydarzeniami historycznymi, tradycją rodzinną Romanowów oraz symboliką religijną, a w jego wnętrzu zawsze ukrywano niespodziankę, która nadawała całości osobisty i często sentymentalny charakter. Carskie jajka Fabergé były wykonywane dla rodziny Romanowów w pracowni nadwornego jubilera w latach 1885–1917. Pierwsze z nich, znane jako Jajko z kurką, zapoczątkowało prawdziwą modę wśród arystokracji. Jajka Fabergé nie są jedynie luksusowymi ozdobami – stanowią też źródło wiedzy o sztuce, historii Rosji oraz technikach jubilerskich z przełomu XIX i XX wieku. Ich wartość nie wynika tylko z materiałów, ale przede wszystkim z precyzji wykonania i artystycznej oryginalności. Historia jajek Fabergé i zaginione dzieła W latach 1885–1894 jaja Fabergé zamawiał car Aleksander III, który wręczał je jako świąteczny dar swojej żonie, Marii Fiodorownie. Po jego śmierci tradycję tę przejął jego syn, Mikołaj II. W okresie 1895–1917 każdego roku powstawały dwa jaja – jedno przeznaczone dla żony cara, Aleksandry Fiodorowny, drugie dla owdowiałej Marii Fiodorowny. Wyjątek stanowiły lata 1904–1905, gdy w obliczu wojny rosyjsko–japońskiej dwór zrezygnował z zamówień. Tradycja nie została też zachowana w 1917 roku, kiedy przygotowane jajka wskutek rewolucji nie zostały przekazane carowi. Choć nazwisko Fabergé stało się synonimem tych luksusowych arcydzieł, sam Peter Carl Fabergé nie projektował ich osobiście. Koncepcje powstawały w jego pracowni, tworzone przez wybitnych złotników i projektantów zatrudnionych w firmie. Każdy projekt musiał jednak uzyskać jego akceptację – to on nadawał ostateczny kształt wizji artystycznej, podejmował kluczowe decyzje estetyczne i odpowiadał za poziom wykonania. Jego rola przypominała raczej dyrektora artystycznego i strażnika jakości niż pojedynczego rzemieślnika, co w dużej mierze tłumaczy spójność stylu i niezwykły prestiż wszystkich dzieł sygnowanych nazwiskiem Fabergé. Do najbardziej znanych należą: Jajko Koronacyjne (1897) – wykonane dla Aleksandry Fiodorownej, wewnątrz jajka znajdowała się miniaturowa kareta koronacyjna, Jajko Kolei Transsyberyjskiej (1900) – upamiętniające otwarcie nowej linii kolejowej w Rosji, Jajko Zimowe (1913) – uważane dziś za jedno z najbardziej luksusowych jaj Fabergé. Poza carskimi zamówieniami w pracowni Fabergé powstały także dzieła dla prywatnych kolekcjonerów. Wśród nich były jaja zamówione przez Aleksandra Kelcha (1898–1904), rodzinę Rothschildów (1902) czy Emanuela Nobla (1914). Wszystkie prywatne projekty dorównują carskim pod względem kunsztu i unikatowości. Ile jest jaj Fabergé? Powstały łącznie 52 jaja Fabergé przeznaczone dla rodziny Romanowów. Do naszych czasów zachowały się 42 carskie egzemplarze. Pozostałe uznaje się za zaginione lub zniszczone w burzliwym okresie rewolucji i późniejszych przetasowań własnościowych. Łączna liczba znanych jaj Fabergé – zarówno carskich, jak i wykonanych na zamówienia prywatne – wynosi około 70. Część z nich znajduje się dziś w rękach prywatnych kolekcjonerów, inne można podziwiać w renomowanych muzeach i fundacjach na całym świecie. Dlaczego zaginione jajka Fabergé wciąż fascynują? Zaginione jajka Fabergé to temat, który pobudza wyobraźnię kolekcjonerów i historyków. Ich los po rewolucji rosyjskiej pozostaje niepewny – część została zniszczona, część wywieziona za granicę, a inne mogły trafić do prywatnych kolekcji, pozostając niezidentyfikowane. Od lat prowadzone są poszukiwania i badania, które mają na celu ich odnalezienie. Każde odkrycie staje się sensacją w świecie sztuki, potwierdzając wartość historyczną i kulturową jaj Fabergé. Rekordowe ceny dzieł Fabergé Wartość jaj Fabergé nieustannie rośnie, zwłaszcza na rynku aukcyjnym. Wiele z nich osiąga ceny liczone w milionach dolarów. W grudniu 2025 roku Jajo Zimowe z 1913 roku zostało sprzedane na aukcji w Londynie anonimowemu nabywcy za rekordową kwotę 22,9 mln funtów. Ceny zależą od kilku czynników: rzadkości, materiałów, jakości wykonania, stanu zachowania oraz tego, czy zachowała się oryginalna niespodzianka. Często jedne z najdroższych jaj Fabergé nie są najbardziej zdobione, ale posiadają wyjątkową historię i unikatową wartość kolekcjonerską. Dzięki temu każda sprzedaż staje się wydarzeniem w świecie sztuki i jubilerstwa. Spadkobiercy marki Fabergé Spadkobiercy Petera Carla Fabergé nie kontynuowali działalności jubilerskiej w dawnej formie. Synowie jubilera w 1951 roku sprzedali prawa do marki rosyjskiemu emigrantowi, Samowi Rubinowi. Z kolei w 1989 roku trafiła do koncernu Unilever, a w 2009 prawa do niej nabyła południowoafrykańska grupa inwestycyjna Pallinghurst Resources. W okresie współpracy z międzynarodowymi firmami podjęto próby powrotu do tradycji jubilerskich. Wybrane obiekty powstawały m.in. przy udziale niemieckiego jubilera Victora Mayera, który stworzył współczesne interpretacje słynnych jaj, w tym unikatowy egzemplarz z bursztynu przekazany miastu Gdańsk. Były to jednak projekty inspirowane dawną estetyką, a nie bezpośrednia kontynuacja carskiej tradycji. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Czterokołowe wozy w Brytanii epoki żelaza. Znaleziono je w zagadkowym skarbie
Odkrycie przez archeologów reliktów po ciężkich czterokołowych wozach w północnej Anglii zaskoczyło ekspertów. Sądzono, że taka innowacja nie była jeszcze znana na wyspach dwa tysiące lat temu. Odkryto je wśród setek bezcennych metalowych przedmiotów. Teraz naukowcy głowią się, jak się tam znalazły. Mają kilka koncepcji.
Historia tego odkrycia zaczyna się niedaleko Stanwick w North Yorkshire w Wielkiej Brytanii. Miejsce to było w I wieku n.e. potężną stolicą plemienia Brygantów. Już w XIX wieku znajdowano tam cenne przedmioty z metalu. Jednak nowe badania z lat 2021–2022 ujawniły znacznie większą skalę bogactwa. Wszystko zaczęło się od pasjonata z wykrywaczem metali, Petera Headsa, który natrafił na metalowe artefakty na polach w Melsonby. Zaalarmowani archeolodzy z Durham University szybko rozpoczęli badania wykopaliskowe. Stało się jasne, że jest to jeden z największych skarbów epoki żelaza w historii kraju. Dwa depozyty znajdowały się kilkadziesiąt metrów od siebie na dnie dawnych rowów granicznych. Znalezisku przyjrzał się i go szczegółowo przeanalizował zespół pod kierunkiem dr Sophii Adam z Durham University, czego efektem jest artykuł w „Antiquity”. Rewolucja na czterech kołach. Tego nikt się nie spodziewał Największą sensacją okazało się znalezisko w postaci resztek po czterokołowych wozach. Do tej pory sądzono, że wyspiarze używali wyłącznie lekkich, dwukołowych rydwanów. Znalezisko w Melsonby dostarcza pierwszych fizycznych dowodów na istnienie cięższych pojazdów. Są one charakterystyczne dla kontynentalnej Europy, ale dotąd nieznane w Brytanii. Wśród artefaktów zidentyfikowano: specjalne sworznie zwrotnicy – elementy mechanizmów kierowniczych dużych wozów; unikalne, żelazne wsporniki w kształcie litery U – przypominające piasty znane z Niemiec i Danii. W jednym z dwóch depozytów znaleziono 28 żelaznych obręczy kół. Niektóre z nich mają znacznie większą średnicę niż te w rydwanach. Naukowcy szacują, że depozyt zawiera szczątki co najmniej siedmiu takich wozów. To odkrycie całkowicie zmienia wiedzę o transporcie na wyspach w epoce żelaza. Skarby ukryte w metalu. Naukowcy zajrzeli do środka bez niszczenia Oprócz wozów badania ujawniły setki innych fascynujących przedmiotów. Łącznie zinwentaryzowano blisko 950 elementów. Aby zbadać drugi depozyt, naukowcy użyli nowoczesnej tomografii komputerowej (CT). Dzięki temu mogli zajrzeć do wnętrza skorodowanego bloku bez jego niszczenia. W środku odkryto: ozdobną uprząż końską; włócznie; długie miedziane rurki. Wiele elementów zdobiono egzotycznym koralem z Morza Śródziemnego. To jedne z najbardziej kunsztownych przykładów wykorzystania tego surowca w Brytanii. Do najbardziej niezwykłych znalezisk należą: wielki żelazny kocioł o pojemności 35 litrów z motywami ryb; rzadkie, duże żelazne lustro; naczynie ozdobione ludzkimi maskami. Niektóre przedmioty noszą wyraźne ślady wpływów rzymskich, co wskazuje na kontakty kulturowe. Dlaczego zniszczono te przedmioty? Zagadka elit Brygantów Badacze wykluczyli, że był to zwykły zapas surowca dla rzemieślnika. Wszystko wskazuje na celowe działanie. Przedmioty zostały zniszczone w ramach aktu określanego jako „ostentacyjna konsumpcja”. Wskazują na to: celowo wygięte koła; ślady intensywnego ogrzewania, czyli poddanie ich wpływowi wysokiej temperatury; deformacje typowe dla rytuałów. Analiza sugeruje, że depozyty mogą być związane z wystawnymi pochówkami. Najprawdopodobniej było to pożegnanie osoby z najwyższej elity Brygantów. Co ciekawe, mimo ogromu znalezisk, nie odkryto żadnych ludzkich kości. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To miejsce od dekad rozpala wyobraźnię. Legendy o jego zawartości krążą od pokoleń
Fort Knox kojarzy się przede wszystkim z gigantycznym skarbcem, w którym rząd Stanów Zjednoczonych zgromadził niewyobrażalnie gigantyczne rezerwy złota. Warto jednak wiedzieć, że słynne United States Bullion Depository stanowi jedynie niewielki fragment tej olbrzymiej instalacji, która od 1918 roku pozostaje niezdobytą twierdzą.
Spis treści: Miasto-twierdza w Kentucky Od poligonu do ogromnej bazy Instytucje i jednostki United States Bullion Depository W 1990 roku dwóch przebranych za policjantów mężczyzn weszło do Muzeum Isabelli Stewart Gardner w Bostonie i zrabowało 13 dzieł sztuki o łącznej wartości ok. 500 milionów dolarów. W 2003 roku złodzieje pokonali zabezpieczenia w Antwerp Diamond Centre i zrabowali diamenty, złoto i biżuterię, które wyceniono na ok. 100 milionów dolarów. W 2025 roku bandyci przebrani za ekipę remontową weszli w biały dzień do skarbca paryskiego Luwru. Ich łupem padło 8 elementów francuskich klejnotów koronnych o wartości ok. 88 milionów euro. To były jedne z najzuchwalszych kradzieży w historii, które mogą zawstydzić scenarzystów kinowych hitów. Jednak do tej pory żaden „wirtuoz włamań” nie zdecydował się na wejście do Fort Knox. I trudno się temu dziwić. W końcu mówimy tu o najpilniej strzeżonej fortecy świata. Miasto-twierdza w Kentucky Lokalizacja Fort Knox nie jest przypadkowa. Została wybrana dzięki starannej analizie strategicznej, przeprowadzonej ponad 100 lat temu. Instalacja została wzniesiona na obszarze o powierzchni przekraczającej 440 kilometrów kwadratowych. Dla zobrazowania skali, to nieznacznie mniej niż wynosi powierzchnia Warszawy (517,2 kilometra kwadratowego). Rozciąga się na terytorium trzech hrabstw stanu Kentucky: Bullitt, Hardin i Meade, między Louisville i Elizabethtown, w samym sercu regionu Bluegrass. Strategiczna głębia terytorium była kluczowa w latach 30. XX wieku, kiedy decydowano o lokalizacji depozytu kruszców. Oddalenie od wybrzeży o setki mil oraz ochrona zapewniana przez barierę Appalachów sprawiały, że Fort Knox był naturalnie chroniony przed ewentualnym atakiem lotniczym lub inwazją morską, co w tamtym czasie uznawano za decydujące czynniki bezpieczeństwa. Poza tym pofałdowany teren, porośnięty gęstymi lasami, idealnie nadawał się do ćwiczeń z zakresu nawigacji lądowej. Dwie strefy Z punktu widzenia topograficznego, Fort Knox dzieli się na dwie główne sfery. Pierwszą z nich jest tzw. cantonment area, czyli obszar miejski o powierzchni ponad 28 kilometrów kwadratowych, gdzie koncentruje się życie administracyjne, mieszkalne i usługowe. Druga sfera to rozległe tereny treningowe o powierzchni około 412 kilometrów kwadratowych, które są domem dla 147 aktywnych obiektów poligonowych, w tym 65 strzelnic do ognia ostrego. Od poligonu do ogromnej bazy Historia Fort Knox rozpoczęła się w 1918 roku, kiedy Stany Zjednoczone szukały nowych terenów pod szkolenia artyleryjskie. Pierwotna baza, Camp Zachary Taylor w Louisville, okazała się za mała i nieodpowiednia dla nowoczesnej artylerii. Armia zaczęła nabywać grunty w pobliżu miasteczka Stithton, a w sierpniu 1918 roku nowo powstały obóz otrzymał nazwę Camp Knox na cześć Henry’ego Knoxa, generała z czasów wojny o niepodległość i pierwszego Sekretarza Wojny USA. Rola tego obiektu uległa zmianie w okresie międzywojennym. W 1931 roku instalacja stała się kwaterą główną dla raczkujących amerykańskich sił zmechanizowanych. W styczniu 1932 roku Camp Knox został oficjalnie przemianowany na Fort Knox, zyskując przy tym status stałej bazy wojskowej. To właśnie wtedy podjęto dwie decyzje, które na zawsze zmieniły charakter tego miejsca. Pierwszą było uczynienie go centrum broni pancernej, a drugą – budowa narodowego skarbca złota. Podczas II wojny światowej Fort Knox stał się „uniwersytetem broni pancernej”. W 1940 roku powołano tam Armored Force School oraz Armored Force Replacement Training Center, gdzie szkolono tysiące załóg czołgów, które później walczyły na polach Europy i Pacyfiku. Przełomowym momentem w nowożytnej historii obiektu był rok 2011. W ramach restrukturyzacji baz, Armor Center zostało przeniesione do Fort Benning, a Fort Knox zyskał nowe zadanie – stał się centrum zarządzania zasobami ludzkimi armii. Instytucje i jednostki Współczesny Fort Knox mieści ponad 30 różnych dowództw i organizacji. Każda z nich odgrywa krytyczną rolę w zapewnieniu gotowości operacyjnej armii amerykańskiej. Nie jest to już tylko baza poligonowa, a ogromne centrum biurowe, gdzie zarządza się karierami, rekrutacją i logistyką na skalę globalną. Kluczowe jednostki i instytucje, które stacjonują w bazie, to: S. Army Human Resources Command, S. Army Cadet Command i Recruiting Command, V Corps, 1st Theater Sustainment Command, Army Reserve Aviation Command, 19th Engineer Battalion, United States Bullion Depository. Należy jednak podkreślić, że ogromna baza jest kojarzona przede wszystkim z ostatnim z wymienionych obiektów. Mowa o budynku, który formalnie nie podlega pod dowództwo armii, ale jest nierozerwalnie związany z całą instalacją. United States Bullion Depository United States Bullion Depository, wielki skarbiec, powstał w 1936 roku, gdy rząd USA zaczął gromadzić ogromne ilości cennego kruszcu w następstwie wprowadzenia ustawy o rezerwach złota. Konstrukcja i architektura Słynny budynek stanowi kwintesencję fortecznej architektury. Zewnętrzne ściany wykonano z granitu wykładanego betonem, co ma zapewniać odporność na ataki artyleryjskie i lotnicze. Do budowy zużyto ok. 453 metry sześcienne granitu, ok. 3200 metrów sześciennych betonu i ponad 1400 ton stali konstrukcyjnej i zbrojeniowej. Sercem obiektu jest dwupoziomowy skarbiec, zbudowany ze stalowych płyt i belek, zalany grubą warstwą betonu. Kluczowym elementem bezpieczeństwa jest ważąca 22 tony brama o grubości ok. 53 cm. Potężna instalacja została wykonana z najnowocześniejszych w tamtym czasie materiałów, odpornych na wiercenie i cięcie palnikiem. Co ciekawe, żadna osoba na świecie nie zna pełnej kombinacji otwierającej skarbiec. Pracownicy depozytu dysponują tylko fragmentami kodu, co wymusza ich jednoczesną obecność podczas otwierania drzwi. Zasoby W Fort Knox znajduje się około 147,3 miliona uncji złota. Stanowi to około 50% całkowitych rezerw rządu federalnego. Warto jednak wspomnieć, że potężny skarbiec wielokrotnie służył jako bezpieczna przestrzeń dla najcenniejszych dokumentów i przedmiotów w historii. Podczas II wojny światowej, w obawie przed bombardowaniami Waszyngtonu, do Kentucky przewieziono oryginały Deklaracji Niepodległości, Konstytucji USA, a nawet brytyjskiej Magna Carta. Na przestrzeni lat, skarbiec gościł także m.in. klejnoty koronne Węgier i Biblię Gutenberga. Źródło: National Geographic Polska Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To jeden z najbardziej zielonych regionów w Polsce. Znakomity kierunek na wiosenny weekend
Lubuskie należy do najmniej oczywistych regionów turystycznych Polski, a jednocześnie skrywa zaskakująco wiele atrakcji: dziką przyrodę parków narodowych, unikatowe geoparki, zabytkowe pałace oraz winnice. Region słynie z ogromnej liczby lasów i jezior, ale też z niezwykłych historii związanych z dawnymi fortyfikacjami czy architekturą sakralną. Jeśli zastanawiasz się, co zobaczyć w Lubuskiem, ten przewodnik pokaże miejsca, które najlepiej oddają charakter tej części Polski.
Spis treści: Park Narodowy „Ujście Warty” – raj dla miłośników ptaków Park Mużakowski – polsko-niemieckie arcydzieło ogrodowe UNESCO Geopark Łuk Mużakowa – niezwykła historia zapisania w krajobrazie Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła Lubuski Szlak Wina i Miodu – powrót do winiarskich tradycji Jezioro Sławskie – największe jezioro regionu Międzyrzecki Rejon Umocniony – jeden z największych systemów bunkrów w Europie Zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu Bulwar Nadwarciański w Gorzowie Wielkopolskim Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej w Lubniewicach Łagów Lubuski – perła między jeziorami Położone przy granicy z Niemcami województwo lubuskie jest jednym z najbardziej zielonych regionów kraju. Lasy zajmują tu niemal połowę powierzchni, a krajobraz tworzą jeziora, rzeki, wzgórza morenowe i rozległe doliny rzeczne. Dzięki temu region przyciąga zarówno miłośników natury, jak i osoby zainteresowane historią oraz turystyką kulturową. Na mapie atrakcji znajdują się tu m.in. Park Narodowy „Ujście Warty”, transgraniczny Park Mużakowski wpisany na listę UNESCO, Międzyrzecki Rejon Umocniony czy liczne winnice. W ostatnich latach Lubuskie coraz mocniej zaznacza swoją obecność na turystycznej mapie Polski. Park Narodowy „Ujście Warty” – raj dla miłośników ptaków Jednym z najcenniejszych przyrodniczo miejsc w regionie jest Park Narodowy „Ujście Warty”, utworzony w 2001 roku. Obejmuje on rozległe tereny ujścia Warty do Odry oraz system rozlewisk, łąk i starorzeczy. Park zajmuje około 8 tysięcy hektarów i jest uznawany za jeden z najważniejszych obszarów ptasich w Europie. Obserwowano tu ponad 270 gatunków ptaków, a w okresie migracji pojawiają się setki tysięcy osobników. Największą atrakcją są: ptasie migracje jesienne i wiosenne, rozległe mokradła i rozlewiska, specjalne wieże obserwacyjne dla birdwatcherów. Dzięki naturalnemu charakterowi doliny Warty park zachował krajobraz przypominający dawne rozlewiska wielkich europejskich rzek. Park Mużakowski – polsko-niemieckie arcydzieło ogrodowe UNESCO Na pograniczu Polski i Niemiec znajduje się Park Mużakowski, jeden z najpiękniejszych parków krajobrazowych Europy. Jego twórcą był XIX-wieczny arystokrata Hermann von Pückler-Muskau, który zaprojektował ogromne założenie ogrodowe o powierzchni ponad 700 hektarów. Park został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2004 roku. Cechą charakterystyczną tego miejsca jest krajobrazowa kompozycja złożona z: szerokich łąk i polan, krętych alei spacerowych, mostów nad Nysą Łużycką, historycznych budowli parkowych. Dziś Park Mużakowski jest jednym z najważniejszych punktów turystycznych regionu i przykładem transgranicznej współpracy w ochronie dziedzictwa kulturowego. Geopark Łuk Mużakowa – niezwykła historia zapisania w krajobrazie W pobliżu Parku Mużakowskiego znajduje się także Geopark Łuk Mużakowa, unikatowy obszar geologiczny powstały w wyniku działania lodowca. Jego charakterystyczny półkolisty kształt widoczny jest nawet na zdjęciach satelitarnych. Na terenie geoparku znajdują się: kolorowe jeziorka pokopalniane, ślady dawnych kopalni węgla brunatnego, ścieżki edukacyjne pokazujące procesy geologiczne. Eksploatacja złóż węgla trwała tu do 1973 roku, a późniejsza rekultywacja doprowadziła do powstania niezwykle malowniczego krajobrazu. Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła W południowo-wschodniej części województwa znajduje się Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła. Trasa o długości około 23 kilometrów łączy trzy wyjątkowe świątynie: kościół w Klępsku, kościół w Chlastawie, kościół w Kosieczynie. Budowle te są cennymi przykładami drewnianej architektury sakralnej z XVI i XVII wieku. Ich wnętrza zdobią polichromie przedstawiające sceny biblijne, ornamenty roślinne i symbole religijne. Szczególnie znany jest kościół w Klępsku, którego dekoracje malarskie tworzą jeden z najlepiej zachowanych zespołów malowideł protestanckich w Polsce. Lubuski Szlak Wina i Miodu – powrót do winiarskich tradycji Lubuskie jest dziś jednym z najważniejszych regionów winiarskich w Polsce. Tradycje produkcji wina sięgają tu średniowiecza, a współczesny rozwój branży przyspieszył po utworzeniu Lubuskiego Szlaku Wina i Miodu w 2007 roku. Na szlaku znajduje się kilkadziesiąt miejsc związanych z lokalną produkcją: winnice, pasieki, gospodarstwa agroturystyczne, restauracje serwujące regionalne produkty. Coraz większą popularnością cieszą się także wydarzenia takie jak Winobranie w Zielonej Górze, które jest jednym z największych festiwali winiarskich w Polsce. Jezioro Sławskie – największe jezioro regionu Jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc wypoczynkowych jest Jezioro Sławskie, największe jezioro województwa lubuskiego. Jezioro ma powierzchnię ponad 800 hektarów i oferuje: szerokie plaże i kąpieliska, mariny dla żeglarzy, trasy dla kajakarzy i rowerzystów. Miejscowość Sława zyskała dzięki temu miano „lubuskiej riwiery”, przyciągając turystów z całej Polski. Międzyrzecki Rejon Umocniony – jeden z największych systemów bunkrów w Europie Jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji historycznych regionu jest Międzyrzecki Rejon Umocniony (MRU). To ogromny system fortyfikacji zbudowany przez III Rzeszę w latach 30. XX wieku. Kompleks obejmuje: ponad 100 bunkrów, sieć podziemnych tuneli o długości kilkudziesięciu kilometrów, systemy transportowe i techniczne. Obecnie część obiektów udostępniono do zwiedzania, a podziemia stały się również zimowiskiem dla tysięcy nietoperzy, co nadaje temu miejscu dodatkowe znaczenie przyrodnicze. Zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu Wśród najważniejszych zabytków regionu znajduje się zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu, jeden z największych kompleksów rezydencjonalnych w zachodniej Polsce. Barokowy pałac otacza rozległy park krajobrazowy z: starymi alejami drzew, mostami i kanałami wodnymi, historycznymi pawilonami. W ostatnich latach miejsce to zyskało dodatkowy rozgłos jako jedna z najciekawszych atrakcji turystycznych regionu, przyciągając coraz większą liczbę odwiedzających. Bulwar Nadwarciański w Gorzowie Wielkopolskim W Gorzowie Wielkopolskim warto odwiedzić Bulwar Nadwarciański, czyli nowoczesną przestrzeń rekreacyjną nad rzeką Wartą. To popularne miejsce: spacerów i jazdy na rowerze, wydarzeń kulturalnych, spotkań mieszkańców i turystów. Bulwar pokazuje, jak miasta regionu starają się wykorzystywać potencjał rzek i nadrzecznych krajobrazów. Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej w Lubniewicach W niewielkich Lubniewicach znajduje się niezwykłe miejsce – Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej. Inspiracją do jego powstania była postać słynnej lekarki i autorki książki „Sztuka kochania”. Park nad jeziorem Lubiąż oferuje: romantyczne alejki spacerowe, instalacje artystyczne, miejsca odpoczynku z widokiem na wodę. To jedna z najbardziej oryginalnych atrakcji turystycznych Lubuskiego. Łagów Lubuski – perła między jeziorami Jednym z najbardziej malowniczych miasteczek regionu jest Łagów Lubuski, położony pomiędzy dwoma jeziorami: Trześniowskim i Łagowskim. Nad miejscowością góruje średniowieczny zamek joannitów, a okolicę otacza Łagowski Park Krajobrazowy. Dzięki temu miejsce to stało się popularnym kierunkiem weekendowych wyjazdów. Źródło: National Geographic Traveler, atrakcjelubuskie.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Grobowiec pełen złota znaleziony w Panamie. Wielki skarb Nowego Świata ma ponad 1000 lat
Czy to Panamskie Eldorado? Archeolodzy odkryli w Ameryce Środkowej liczący ponad tysiąc lat grobowiec, w którym znaleźli nie tylko ludzkie szczątki… ale także całą masę złota. Robi ogromne wrażenie, ale skąd się tam wzięło i co oznacza?
Stanowisko El Cano w panamskim dystrykcie Nata okazało się wyjątkowo łaskawe dla archeologów. Odnaleźli w nim wielki skarb – wyjątkowe, tysiącletnie złote artefakty oraz pozostałości prekolumbijskich elit, dzięki którym wiemy więcej o rytuałach pogrzebowych (i nie tylko) indiańskiej cywilizacji Coclé, która została unicestwiona przez hiszpańskich kolonizatorów. Grobowiec pełen złota w bogatej prowincji Coclé Grobowiec pełen artefaktów datowany jest na 750 r. n.e. i został odkryty w prowincji Coclé, około 200 km na południowy zachód od stolicy Panamy. To miejsce jednych z najważniejszych odkryć w Ameryce Środkowej. Od ponad dwóch dekad archeolodzy badają tę nekropolię, odkrywając liczne grobowce i artefakty pozwalające zrekonstruować życie oraz rytuały dawnych mieszkańców regionu. Mają pełne ręce roboty. To już dziewiąte podobne znalezisko na tym terenie, który pełnił funkcję nekropolii przez około 200 lat. Z jego znaczenia po raz pierwszy zdał sobie sprawę amerykański odkrywca Hyatt Verrill w 1925 roku, kiedy poszukiwał monolitów nad rzeką Rio Grande. Co znajduje się w pełnym skarbów grobowcu? Najważniejszy pochówek w grobowcu wyróżniał się niezwykłym bogactwem wyposażenia. Zmarły został pochowany z m.in. złotymi napierśnikami (z wizerunkami nietoperzy i krokodyli), pasami wykonanymi z kulistych, złotych koralików, bogato zdobionymi bransoletami, dwoma kolczykami w kształcie kobiety i mężczyzny, kolczykiem w kształcie krokodyla oraz złotymi naszyjnikami. Według archeologów to właśnie jego „lokator” musiał cieszyć się największym statusem w swojej grupie. Grobowiec w Panamie zaskakuje także obecnością licznych ceramicznych naczyń pokrytych tradycyjnymi wzorami. To potwierdza znaczenie rytuałów pogrzebowych (chociaż nadal wiemy o nich stosunkowo niewiele) w kulturach środkowoamerykańskich. Cywilizacja Coclé i jej sztuka złotnicza Odkrycie grobowca wzbogaciło wiedzę o cywilizacji Coclé – a w szczególności o jej władcach i elitach. Ta prekolumbijska cywilizacja rozwijała się w środkowej części dzisiejszej Panamy między VIII a XI wiekiem, była znana z wyjątkowo rozwiniętej sztuki obróbki metali, szczególnie złota. Złotnictwo Coclé wyróżniało się wyrafinowanymi formami napierśników, bransolet, kolczyków oraz ceremonialnych ozdób, często zdobionych motywami zwierzęcymi i antropomorficznymi. Magiczne artefakty? Artefakty te świadczą o istnieniu wyspecjalizowanych warsztatów oraz o silnych wpływach religijnych w ówczesnej sztuce. Zgodnie z badaniami Uniwersytetu w Panamie złote artefakty – takie jak te znalezione w grobowcu – były nie tylko symbolami statusu, ale także miały funkcje magiczne i ochronne. Motywy nietoperzy, krokodyli czy ludzkich postaci odzwierciedlały wierzenia związane z życiem pozagrobowym. Same pochówki z „magicznymi” przedmiotami miały charakter zbiorowy i odbywały się z udziałem wielu osób należących do elity. Panama dumna ze swoich prekolumbijskich korzeni Ministerstwo Kultury Panamy uznało odkrycie za wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla archeologii oraz zrozumienia społeczeństw sprzed czasów hiszpańskiej kolonizacji. Znalezione przedmioty oraz sposób pochówku wskazują, że w tych społecznościach śmierć postrzegano jako przejście, nie zaś definitywny koniec. Wartość społeczna i prestiż zmarłych były utrzymywane nawet po śmierci, co podkreślają eksperci analizujący grobowiec w Panamie. To kolejny dowód na to, że centralna Panama była miejscem zamieszkania rozwiniętych społeczeństw z rozbudowaną hierarchią i systemem wierzeń. Grobowiec w Panamie stał się sensacją w świecie archeologii i pamiątką ze świata na zawsze zniszczonego przez europejskie wpływy. Źródło: Archeology News, Radio New Zealand Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Archeolożka znalazła średniowieczny pierścień o „magicznych” właściwościach. „Pozostaje chyba skończyć karierę”
Norweska archeolożka w samym sercu Tønsbergu odnalazła złoty, średniowieczny pierścień. Na bogato zdobiony skarb z niebieskim kamieniem trafiła przypadkiem i to zaledwie 7 cm pod ziemią. Nie mogła w to uwierzyć – i trudno jej się dziwić.
Praca archeologa nie zawsze jest pełna akcji i zwykle nie przypomina kadrów z filmów o Indianie Jonesie. Mozolny wysiłek i skrupulatność zostaje jednak czasem nagradzana – przekonała się o tym Linda Åsheim. Podczas rutynowej pracy na terenie skandynawskiego miasteczka odnalazła złoty pierścień z kamieniem, który kiedyś mógł mieć „magiczne” właściwości. Złoty pierścień z Tønsberg z pięknym, niebieskim kamieniem Zachwycający, niemal tysiącletni pierścień mieni się owalnym kamieniem o intensywnie niebieskiej barwie osadzonym w filigranowej, złotej oprawie. Na biżuterii widoczne są misterne, spiralne zdobienia wykonane cienkimi drucikami oraz maleńkie kulki złota. Niewielki rozmiar pierścionka wskazuje, że mógł należeć do kobiety. – Nie mogłam uwierzyć, że to złoto. Byłam kompletnie wstrząśnięta i musiałam zapytać ekipy budowlanej, czy sobie ze mnie nie żartują – opowiada archeolożka, Linda Åsheim. – Chyba nadszedł czas, by skończyć karierę. Dotarłam na szczyt – śmieje się. Eksperci podkreślają, że tego typu ozdoby były symbolem statusu i bogactwa w średniowieczu, a wysoka jakość wykonania sugeruje przynależność właścicielki do elity społecznej. O wyjątkowości świadczą rzadko spotykane „nowoczesne” zdobienia. Jak stary jest pierścień? Gałązki świerka znalezione w warstwie ziemi powyżej pierścienia datowane są na lata 1167–1269. Jednak według prof. Marianne Vedeler z norweskiego Muzeum Historii Kultury spiralny wzór na szczycie pierścienia przypomina pierścionki z IX–XI wieku, więc może być on nawet starszy. Połączenie tego rodzaju jubilerskich technik dotarło do Norwegii z terenów Bizancjum za sprawą złotnictwa karolińskiego. Czy to prawdziwy szafir? „Kamień szlachetny” w pierścieniu z Tønsbergu jest prawdopodobnie wykonany ze szkła, a jego kolor przypomina szafir. Prawdopodobnie chodziło o stworzenie iluzji, że użyto prawdziwego, trudno dostępnego kamienia szlachetnego. Jak znaleziono pierścień? Wystarczyło rozkopać ulicę Tønsberg to najstarsze miasto Norwegii, którego początki sięgają IX wieku. Przez setki lat pełniło rolę ważnego ośrodka handlu i władzy, będąc siedzibą królów, arystokracji i duchowieństwa. W średniowieczu miasto otaczały warowne mury, a nad nim górowała twierdza. Życie w historycznym mieście toczy się jednak dalej i nie jest poświęcone wyłącznie temu, co było. Latem 2025 roku prowadzone były w nim prace związane z modernizacją infrastruktury wodno-kanalizacyjnej. Jak zwykle, przy tego typu działaniach, konieczna jest obecność archeologów. Dobrze, że tak się stało, bo pracując zaledwie 7 cm pod skrzyżowaniem ulicy Åsheim odnalazła prawdziwy skarb. To właśnie jest tak fascynujące w pracy archeologów – gdy wstają rano, nigdy nie wiedzą, na co tego dnia trafią. Na kupkę ziemi? A może na złoty pierścień z klejnotem sprzed tysiąca lat? Niestety, szansa, że podobną biżuterię odnajdziemy podczas przedłużającego się remontu skrzyżowania w polskim mieście jest niewielka. Ale warto trzymać kciuki za budowlańców. Magiczne właściwości niebieskiego pierścienia W średniowieczu jubilerstwo odgrywało ważną rolę ekonomiczną i społeczną. Pracownie złotnicze obsługiwały elity świeckie i duchowne, a biżuteria była zarówno elementem stroju i inwestycją, jak i nośnikiem symbolicznych i magicznych wartości. W średniowieczu wierzono, że szafiry – i szkło barwione na niebiesko – posiada specyficzne właściwości ochronne, przynosi szczęście i zdrowie, a także pomaga zachować czystość duszy i ciała. Miały „schładzać” gorący temperament. Uważano także, że niebieskie kamienie mogą łagodzić gorączki i leczyć wrzody, a także odstraszać zło i urok. „Magia” pierścieni i kamieni szlachetnych była szeroko rozpowszechniona w średniowiecznej Europie. Wielki sukces norweskiej archeolożki To nie pierwszy raz, kiedy Linda Åsheim dokonała tak wielkiego odkrycia. Co najmniej cztery razy trafiła już na runy, ale do tej pory złotego pierścienia brakowało w jej „archeologicznym bingo”. Jej znalezisko to pierwszy od 15 lat pierścień znaleziony w Tønsbergu. Według bazy narodowej Unimus, obecnie w Norwegii zarejestrowanych jest 220 złotych pierścieni, z czego jedynie 63 pochodzi ze średniowiecza. Źródło: NIKU, medievalist.net, UJ, Store Norske Leksikon Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odkryto największy szafir gwiaździsty świata. Ma 3563 karaty, właśnie zaprezentowano go na Sri Lance i... można go kupić
W Kolombo na Sri Lance zaprezentowano właśnie „Star of Pure Land”, czyli największy na świecie purpurowy szafir gwiaździsty. Okrągły kamień jest wart ponad 300 mln dolarów.
Pochodzący z Rathnapura kamień wywołał niemałe poruszenie. Nie co dzień widzi się szafir, który waży imponujące 3563 karaty. W Kolombo zorganizowano specjalną pokazową galę, która przyspieszyła bicie serca nie tylko miłośników kamieni szlachetnych, ale także ekspertów z całego świata. Właściciele kamienia, którzy pragną pozostać anonimowi, zapowiedzieli, że są gotowi go sprzedać. Kamień wydobyto w „mieście klejnotów” Olbrzymi purpurowy szafir gwiaździsty (będący odmianą korundu) został odkryty w 2023 roku w jednym z wyrobisk w okolicach Rathnapura – miejscowości nazywanej „miastem klejnotów”. Skąd to miano? To właśnie stamtąd pochodzi wiele słynnych kamieni szlachetnych, a miejscowe kopalnie słyną z wyjątkowych znalezisk. Szafir zaprezentowano publicznie po raz pierwszy w minioną sobotę, a wydarzeniu na Sir Lance towarzyszył temu gemmolog – specjalista od klejnotów – Ashan Amarasinghe. Podkreślił on wyjątkowość kamienia, zwracając uwagę na jego rzadki efekt asteryzmu. Co czyni ten szafir wyjątkowym? Rozmiar to nie wszystko Według gemmologa „Star of Pure Land” jest największym udokumentowanym naturalnym purpurowym szafirem gwiaździstym. Kamień jest okrągły, i chociaż został wypolerowany, to zachował naturalne cechy. Jego najbardziej wyjątkową właściwością jest jednak dobrze widoczny efekt asteryzmu – zjawiska optycznego przypominającego gwiazdę. W kamieniu mieni się aż sześć wyraźnych promieni – coś niezwykle rzadkiego. Chociaż zachwyca rozmiarem, to właśnie dzięki asteryzmowi uznaje się go za unikat na skalę światową. Kamień uzyskał certyfikaty dwóch niezależnych laboratoriów potwierdzające jego autentyczność i wyjątkowe właściwości. Wartość szafiru przyprawia o zawrót głowy Wartość „Star of Pure Land” została oszacowana przez międzynarodowych rzeczoznawców na minimum 300 mln dolarów. Niektóre szacunki mówią nawet o 400 mln. To sprawia, że kamień ten staje się potencjalnie najdroższym szafirem świata. Wydobycie kamieni szlachetnych: ryzykowna gra na granicy etyki Sri Lanka od dawna słynie z wydobycia szafirów o niezwykłej barwie, przejrzystości i połysku. Pojawiają się jednak kwestie etyczne: warunki pracy w kopalniach określa się jako ekstremalnie niebezpieczne i prymitywne, a pracownicy pracują za głodowe stawki. Wydobycie przynosi także potencjalne szkody środowiskowe. Kontrowersje potęguje kontrast między luksusem handlarzy szafirami a nędzą górników, co obniża stabilność społeczną i gospodarczą kraju. W tym kontekście trudno się dziwić, że właściciele kamienia chcą pozostać anonimowi. Występują jako zespół „Star of Pure Land Team” i zrezygnowali z podawania tożsamości – jako przyczynę podają względy bezpieczeństwa i wysoką wartość kamienia. Prawdy możemy jednak nie poznać nigdy. Źródło: Current Biology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
Złoty Pociąg to dla Dolnego Śląska prywatny „potwór z Loch Ness”. Joanna Lamparska, autorka książki „Złoty Pociąg. Krótka historia szaleństwa”, tłumaczy, że choć pancerny skład pozostaje nieuchwytny, nadzieja na jego odnalezienie wciąż nie wygasła. W 2026 roku nowe tropy sprawiają, że legenda ta powraca z dawną siłą.
Internet co rusz obiegają informacje o poszukiwaniu Złotego Pociągu. Trakcja tego nieuchwytnego skarbu nieustannie majaczy nam na horyzoncie, jednak wciąż bez konkretów. Postanowiliśmy się dowiedzieć, jak idą prace, czy mamy na co liczyć i czego właściwie szukają zapaleńcy. Tajemnica lepsza niż rozczarowanie Złoty Pociąg przez dziesięciolecia pozostawał mitem. Mówiło się o złocie III Rzeszy umieszczonym w pancernym składzie, który miał zaginąć pod koniec II wojny światowej w okolicach Wałbrzycha. Nigdy nie dotarł do celu, a ślad po nim zaginął. – W 2015 roku zmieniło się wszystko – mówi National Geographic Polska Joanna Lamparska, dziennikarka i popularyzatorka historii Dolnego Śląska. – Marzenia, legendy i opowieści zostały przecięte „nożem zgłoszenia”, pojawiły się fakty i informacje, które rozpaliły ogień wyobraźni. Świat został postawiony przed trudnym dylematem: uwierzyć i przekuć mit w fakt lub podejść do sprawy sceptycznie. Niewielu jednak miało na to odwagę – wizja złota dla zuchwałych była zbyt kusząca. Czym może być Złoty Pociąg? Chociaż na początku wydawało się, że Złoty Pociąg będzie pancernym pojazdem wypełnionym złotem, eksperci nie są już tego tak pewni. – Nie wiemy do końca, co nim jest. Legendy mówią o wagonach pełnych złota, platyny, ale raczej nie można na to liczyć. Dla nas Złotym Pociągiem mogą być nawet ciekawe dokumenty – przekonuje pisarka. Złoty Pociąg w 2026 roku Sprawa legendarnego składu – być może z powodu dziesięciolecia pierwotnych doniesień – rozgorzała w tym roku na nowo. Swój udział miała w tym również tajemnicza grupa określająca się jako „Złoty Pociąg 2025”, której członkowie posługują się kontrowersyjnymi metodami radiestezyjnymi. Przekazują oni, że odnaleźli miejsce odkrycia skarbu. – Być może, jeśli twierdzenia poszukiwaczy okażą się trafne, będzie to możliwość zweryfikowania, czy radiestezja się sprawdza. Do tej pory nie miało to miejsca – uśmiecha się Lamparska. Prowadzone są także oficjalne poszukiwania, chociaż w nieco innym miejscu. Wielu archiwistów uważa, że jest tam duża szansa na znalezienie skarbu. Obecnie prace prowadzone są w okolicy między Lubiechową a Świebodzicami. Czy jest na co czekać? – Złoty Pociąg jest mnemotoposem: mostem, który łączy pokolenia na Dolnym Śląsku. Dba o zachowanie dolnośląskiej tożsamości. Jest także dla wielu okazją do zainteresowania się historią i poznawania regionu – wskazuje Joanna Lamparska. Być może więc od znalezienia pociągu ważniejsze jest jego poszukiwanie. – Ja bym nie „zakopywała” tego tematu, bo być może jakiś skarb wciąż czeka na odnalezienie. W końcu nikt nie słyszał o „znajdowaczach”. Słyszymy o poszukiwaczach. Ktoś musi walczyć o swoje marzenie, żeby inni też mogli marzyć. Skarby znajdujemy w końcu wszędzie: a to porcelanę z Miśni w starej fosie, a to biżuterię ukrytą pod drzewem przed nadejściem Armii Czerwonej. Gdzieś tam być może czeka na nas również wyśniony Złoty Pociąg. – Bardzo kibicuję wszystkim poszukującym. W nas wszystkich nadzieja cały czas tak naprawdę nie zgasła. Jest teraz być może tylko nieco przygaszona nieśmiałością – konstatuje pisarka. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tajemnica skradzionego Błękitnego Diamentu rozwiązana – co odkryli naukowcy po latach?
Skradziony Błękitny Diament był jednym z najcenniejszych klejnotów w historii Francji. Zaginął po Rewolucji Francuskiej, a jego losy przez lata były owiane tajemnicą.
Spis treści: Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Klejnot znany przez gemmologów jako „Bleu”, największy niebieski diament świata, po raz pierwszy zniknął podczas sensacyjnej kradzieży klejnotów koronnych w ogarniętym rewolucją francuską Paryżu w 1792 roku. Od tamtej pory wielokrotnie pojawiał się i znikał – w Europie i poza nią – a historia jego poszukiwań trwała ponad dwa stulecia. Jak niezwykły niebieski diament trafił do francuskiej korony W tamtych czasach większość diamentów ceniło się za brak koloru. Ten jednak wyróżniał się intensywną, głęboką niebieską barwą, niezwykle rzadką w naturze. Odkryty w Indiach i sprowadzony do Francji w XVII wieku, ważył aż około 115 karatów – co w świecie kamieni szlachetnych było fenomenem. Król Ludwik XIV zakupił diament w 1668 roku i zlecił jego przeszlifowanie. Po obróbce masa została zredukowana do 69 karatów, a blask kamienia znacząco wzmocniony. Następnie osadzono go w złotej oprawie, której blask symbolizował promienie słońca – doskonały emblemat władcy zwanego Królem Słońce i jeden ze skarbów, który trafił do pałacu w Wersalu. Jego prawnuk, Ludwik XV, kazał włączyć „Bleu” do bogato zdobionego insygnium Orderu Złotego Runa około 1749 roku. W tej formie diament stał się jednym z najcenniejszych klejnotów królewskiej kolekcji. Zniknięcie w cieniu rewolucji – kto ukradł francuski „Bleu”? Czterdzieści lat później, w czasach rewolucji francuskiej, gdy Ludwik XVI i Maria Antonina zostali uwięzieni, skarb królewski przeszedł w ręce rewolucyjnego rządu. We wrześniu 1792 roku, w miarę jak Paryż ogarnął chaos zamieszek, złodzieje włamali się do depozytu Hôtel du Garde-Meuble i przez pięć kolejnych nocy wynosili większość klejnotów koronnych Francji. Wśród rabusiów był Cadet Guillot Lordonner, który zabrał insygnium Złotego Runa. Oddzielił z niego francuski „Bleu” oraz czerwony spinel Côte de Bretagne w kształcie smoka. Następnie uciekł do Londynu i próbował sprzedać spinel francuskim monarchistom na wygnaniu. Trafił jednak do więzienia dla dłużników. Côte de Bretagne powrócił później do klejnotów koronnych, lecz francuski „Bleu” zniknął bez śladu. Niektórzy historycy podejrzewają, że diament nie opuścił Francji od razu, lecz został przekazany pruskiemu księciu Brunszwiku jako łapówka po przegranej bitwie pod Valmy. Niezależnie od wersji, los kamienia na ponad dwie dekady okryła tajemnica. Jak zniknął i znów się pojawił – nowa tożsamość królewskiego klejnotu W 1812 roku w Londynie pojawił się niebieski diament, mniejszy niż słynny francuski kamień. Jubiler John Francillon sporządził szkic 45,52-karatowego „głębokiego niebieskiego” diamentu „bez skaz”. Historycy zwracają uwagę, że kamień ujrzał światło dzienne dokładnie dwa dni po wygaśnięciu terminu przedawnienia za przestępstwa popełnione w czasie rewolucji – co sugeruje, że jego właściciel mógł teraz bezpiecznie go sprzedać. „Nowy” diament ponownie zniknął z rynku, aż w 1839 roku został wymieniony w kolekcji Henry’ego Philipa Hope’a. Od jego nazwiska klejnot zyskał nową nazwę – Hope Diamond. Rodzina Hope sprzedała klejnot w 1901 roku, a w 1912 roku trafił on do amerykańskiej dziedziczki Evalyn Walsh McLean. Po jej śmierci w 1947 roku całą kolekcję biżuterii nabył jubiler Harry Winston, który w 1958 roku przekazał słynny diament do Smithsonian Institution w Waszyngtonie, gdzie pozostaje do dziś. Nauka rozwiązuje zagadkę po dwóch stuleciach Przez wiele lat badacze podejrzewali, że Hope Diamond i zaginiony French Blue to ten sam kamień. W 2005 roku kurator Jeffrey Post wraz z zespołem ekspertów przeprowadzili komputerową analizę opartą na dawnych rysunkach French Blue oraz skanach Hope. Wynik był jednoznaczny: Hope Diamond powstał z pierwotnego indyjskiego niebieskiego diamentu, przeszlifowanego dwukrotnie – najpierw w XVII wieku, a następnie po kradzieży w XIX stuleciu. Dwa lata później, w 2007 roku, w Paryżu odnaleziono odlewaną z ołowiu replikę French Blue w kształcie tarczy. Etykieta dołączona do odlewu zawierała zapis: „należący do pana Hoppe z Londynu” – co sugerowało, że Henry Hope był właścicielem kamienia jeszcze przed jego przeszlifowaniem. Dzięki modelowi ołowianemu i wcześniejszym badaniom naukowcom udało się dokładnie zrekonstruować oryginalny kształt zaginionego klejnotu i tym samym niepodważalnie dowieść jego tożsamości. Hope Diamond i French Blue to ten sam kamień – tylko w innym szlifie i z inną historią. Źródło: National Geographic
Szukał robaków, a znalazł skarb. Wędkarz odkrył tysiące monet sprzed wieków
Zapalony wędkarz szukał w ogrodzie domku letniskowego robaków na przynętę. A znalazł wielki i świetnie zachowany srebrny skarb z wczesnego średniowiecza. Waży 6 kg i składa się głównie z monet. Dlaczego trafił do ziemi?
Do znaleziska doszło w okolicy Sztokholmu w Szwecji. Znalazca natychmiast zgłosił swoje odkrycie do Länsstyrelsen, czyli Rady Administracyjnej Hrabstwa. Zatrudnieni w tej instytucji eksperci orzekli: jest to prawdopodobnie jeden z największych skarbów srebrnych z początku średniowiecza, jakie znaleziono w tym kraju. Co wiemy o skarbie? Cały skarb waży około 6 kg. Składa się głównie ze srebrnych monet, ale zawiera także srebrne pierścienie i wisiorki. Wszystkie te cenne przedmioty zostały pierwotnie złożone w miedzianym naczyniu, które niestety nie przetrwało próby czasu równie dobrze jak jego zawartość. Archeolodzy ciągle opracowują znalezisko. Ze wstępnych szacunków wynika, że monety datowane są przede wszystkim na XII wiek, a ich łączna liczba może sięgać nawet 20 tysięcy. Niektóre z nich są opatrzone napisem „KANUTUS” – łacińskim imieniem króla Knuta Erikssona, który panował pod koniec XII wieku. Skarb zawiera również rzadkie tak zwane monety biskupie, wybijane w średniowiecznej Europie na zlecenie biskupów. Na takich monetach można zobaczyć postać duchownego trzymającego pastorał w prawej dłoni. Skarb trafił do ziemi w dość niespokojnych czasach w historii Szwecji. Jej władcy próbowali wówczas kolonizować fińskie terytoria. Być może właściciel sreber obawiał się, że je straci, i postanowił ukryć na lepsze czasy. Znalezione nie kradzione? Co mówi prawo Każdy kraj ma nieco inne prawo dotyczące zabytków znajdowanych pod ziemią. W Szwecji wszystkie starożytne odkrycia i miejsca automatycznie podlegają regulacjom Ustawy o Środowisku Kulturowym. Länsstyrelsen jest organem odpowiedzialnym za to, by te zabytki były zachowane i chronione przed uszkodzeniem. W momencie odkrycia skarbu w Szwecji należy go zgłosić władzom i zaoferować państwu jego wykupienie za stosowną opłatą. Odkrywca postąpił prawidłowo, kontaktując się z Radą Administracyjną Hrabstwa. W kolejnym kroku Rada Dziedzictwa Narodowego zdecyduje, czy skarb ma zostać wykupiony przez państwo, a znalazcy zostanie wypłacone odszkodowanie. Skarby znajdowane w Polsce. To musisz wiedzieć Jeśli przypadkiem natkniesz się na zabytek archeologiczny, na przykład skarb – postępuj ostrożnie. Najlepiej nie wyciągaj go z ziemi, jeśli nie jest to konieczne. Następnie wykonaj kilka zdjęć i skontaktuj się z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Jeśli do znaleziska doszło w czasie prac budowlanych, to należy je wstrzymać, a znalezisko zabezpieczyć, np. przykryć tkaniną lub luźną warstwą ziemi. Następnie warto je wyraźnie oznaczyć i spisać dane GPS w telefonie. Można też sporządzić plan orientacyjny. Jeżeli jednak chcesz poszukiwać skarbów lub zabytków, musisz wcześniej uzyskać stosowne pozwolenie. Źródła: gov.pl, Länsstyrelsen Stockholm Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To jeden z najbardziej tajemniczych skarbów w Czechach. Zawiera palec Jana Chrzciciela
To historia jak z Indiany Jonesa. Jeden z najważniejszych skarbów średniowiecznej kultury europejskiej przez kilka dekad był ukryty na zamku w Czechach. W wyścigu o jego odnalezienie brał udział tajemniczy Amerykanin, czechosłowackie służby specjalne i potomkowie rodziny dawnych właścicieli.
Spis treści: Relikwiarz św. Maura – geneza, budowa i symbolika chrześcijańska Burzliwe dzieje relikwiarza św. Maura – od Belgii po Czechy Badania naukowe i tajemnice zawartości relikwiarza Relikwiarz św. Maura – praktyczne informacje dla zwiedzających Bečov Relikwiarz św. Maura to wyjątkowy przykład romańskiej sztuki złotniczej i jeden z najważniejszych zabytków kultury europejskiej. Powstał w XIII wieku w Belgii, zachwycając kunsztem wykonania i bogactwem symboli chrześcijańskich. W jego wnętrzu przechowywane są relikwie czterech świętych, a historia relikwiarza to pasjonująca opowieść o średniowiecznej wierze, wojennych dramatycznych losach i odkryciu po dekadach zapomnienia. Dziś relikwiarz można podziwiać na czeskim zamku w Bečovie nad Teplą w Czechach, gdzie jest przechowywany jako jeden z najcenniejszych skarbów naszych południowych sąsiadów. Relikwiarz św. Maura – geneza, budowa i symbolika chrześcijańska Relikwiarz z Bečova reprezentuje sztukę, która rozkwitała w Europie Zachodniej w XII i XIII wieku. Dzieło to powstało w warsztatach nadreńskich, prawdopodobnie w dzisiejszej Belgii, gdzie w ówcześnie rozwijała się tradycja tworzenia bogato zdobionych relikwiarzy w formie miniaturowych kościołów lub trumienek. Kunszt rzemieślników uwidacznia się w każdym detalu: relikwiarz ma 1,4 metra długości, 42 centymetry szerokości i 70 centymetrów wysokości. Wykonany jest z drewna, pokrytego płatami złota, srebra i miedzi. Figury i płaskorzeźby wykonano ze srebra, częściowo pozłacanego, a misterną ornamentykę zrealizowano przy użyciu cienkich, pozłacanych drucików z miedzi. Relikwiarz zdobi około 300 kamieni szlachetnych i półszlachetnych – szczegóły tej kompozycji są chronione tajemnicą państwową ze względów bezpieczeństwa. Symbolika architektoniczna i teologiczna relikwiarza Relikwiarz św. Maura wyglądem przypomina miniaturową świątynię – co nie jest przypadkowe, lecz wynika z głębokiej symboliki chrześcijańskiej. Kształt konstrukcji oraz zdobienia nawiązują do tzw. niebiańskiej Jerozolimy, a ośmioboczny korpus relikwiarza odsyła do liczby osiem, symbolizującej w chrześcijaństwie zmartwychwstanie, wieczne życie i spełnienie obietnic Boga. Na dachach relikwiarza znajdują się płaskorzeźby przedstawiające sceny z życia świętych, których relikwie przechowywano w środku: św. Jana Chrzciciela, św. Maurycego, św. Tymoteusza i św. Apolinarego. Każda ze stron relikwiarza opowiada historię ostatnich dni tych świętych, co miało na celu wzmocnienie pobożności i pamięci o męczennikach wśród wiernych. Zdobienia relikwiarza mają także wymiar duchowy – figury apostołów i innych świętych, umieszczone na płytach, symbolizują wspólnotę Kościoła triumfującego, a sceny z Męki Pańskiej przywołują misterium Pasji Chrystusa i nadzieję zmartwychwstania. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez specjalistów Muzeum Sztuki Sakralnej w Pradze symbolika relikwiarza była świadomie wykorzystywana do wzmacniania kultu świętych i edukacji religijnej w średniowiecznych wspólnotach benedyktyńskich. Burzliwe dzieje relikwiarza św. Maura – od Belgii po Czechy Początkowo relikwiarz św. Maura znajdował się w klasztorze benedyktynów w Florennes w Belgii. Benedyktyni otrzymali w nim relikwie aż czterech świętych, w tym fragment palca św. Jana Chrzciciela – relikwii niezwykle cennej i rzadko spotykanej poza Italią czy Ziemią Świętą. Był to obiekt kultu i dumy lokalnej wspólnoty, pielęgnowany przez całe średniowiecze. Po rozwiązaniu klasztoru relikwiarz trafił do rąk arystokratycznego rodu Beaufort-Spontin, który miał posiadłości zarówno w Belgii, jak i w Czechach. W XIX wieku relikwiarz został przewieziony do zamku w Bečovie nad Teplą, tuż obok Karlowych Warów. Tam przez wiele dekad był rodzinnym skarbem, aż do dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Pod koniec wojny, w 1945 roku, obawiając się konfiskaty przez Armię Czerwoną, rodzina Beaufortów zakopała relikwiarz na zamku. Odtąd przez niemal 40 lat był on ukryty pod ziemią, zapomniany przez świat, lecz pilnie doglądany przez rodzinę, która potajemnie kontrolowała miejsce ukrycia. Historia odkrycia i śledztwo w czasach komunistycznych W latach 80. XX wieku odbyła się tajemnicza misja amerykańskiego badacza Danny’ego Douglasa. Na zlecenie rodu Beaufortów usiłował odzyskać nieokreślony „zabytek” z terenu Czechosłowacji. Działania Amerykanina wzbudziły jednak czujność czechosłowackiej służby bezpieczeństwa, która rozpoczęła śledztwo i przeszukanie zamku Bečov nad Teplą. 5 listopada 1985 roku relikwiarz został odnaleziony w jednej z zamkowych wież przy użyciu wykrywacza metali. Niestety, zabytek był w bardzo złym stanie, zniszczony przez wilgoć i upływ czasu. Ostatecznie, na mocy obowiązującego wówczas w Czechosłowacji prawa dotyczącego skarbów, relikwiarz stał się własnością państwa. Badania naukowe i tajemnice zawartości relikwiarza Restauracja relikwiarza trwała 11 lat i była okazją do szczegółowych badań naukowych. Analizy DNA, prowadzone przez zespoły badawcze z Uniwersytetu Karola w Pradze oraz czeskiego Narodowego Instytutu Konserwacji Zabytków, wykazały, że większość przechowywanych kości pochodzi z okolic 300 roku n.e., co potwierdza autentyczność relikwii. Odkryto również szczątki kobiece, mleczny ząb dziecka oraz kości zwierzęce – świadectwo nieprecyzyjnych praktyk średniowiecznych podczas ekshumacji i przenoszenia szczątków. Do dziś nie udało się jednoznacznie ustalić, czy relikwia św. Jana Chrzciciela faktycznie pochodzi z czasów apostolskich, co czyni relikwiarz św. Maura przedmiotem naukowych debat i inspiracją dla kolejnych pokoleń badaczy. Relikwiarz św. Maura – praktyczne informacje dla zwiedzających Bečov Zamek Bečov nad Teplą, w którym znajduje się relikwiarz św. Maura, jest dziś jednym z najważniejszych punktów na mapie turystyki kulturowej w Czechach. Oferuje liczne trasy zwiedzania i specjalistyczne wystawy poświęcone zarówno samej sztuce romańskiej, jak i historii relikwiarza. W muzeum można posłuchać nagrań potomków rodziny Beaufort-Spontin, którzy podkreślają, że największym sensem relikwiarza jest jego powszechna dostępność i możliwość podziwiania przez szerokie grono zwiedzających. Godziny otwarcia i bilety – relikwiarz św. Maura w Bečovie Zamek Bečov nad Teplą jest otwarty dla zwiedzających przez większą część roku, jednak godziny otwarcia mogą się różnić w zależności od sezonu. Aktualne informacje na temat godzin zwiedzania i cen biletów najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie zamku www.zamek-becov.cz. W ofercie znajdują się różne trasy zwiedzania – od podstawowej, obejmującej ekspozycję relikwiarza, po specjalistyczne wycieczki z przewodnikiem dla pasjonatów historii i sztuki sakralnej. Jak dojechać z Polski i co warto wiedzieć przed wizytą Bečov nad Teplą leży w zachodnich Czechach, ok. 27 km od Karlowych Warów. Z Polski najłatwiej dojechać samochodem przez przejście graniczne Kudowa-Zdrój – Nachod lub Zgorzelec – Hrádek nad Nisou, kierując się następnie na Karlowe Wary, a stamtąd do Bečova nad Teplą. Możliwy jest także dojazd pociągiem lub autobusem do Karlowych Warów, a dalej lokalnym transportem publicznym do Bečova. Na miejscu warto zaplanować min. 2–3 godziny na zwiedzanie samego zamku i ekspozycji poświęconej relikwiarzowi. Ze względu na wyjątkowość i wartość eksponatu zaleca się rezerwację biletów z wyprzedzeniem. Źródła: CzechTourism, Uniwersytet Karola w Pradze Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Skarb, który rozpala emocje od lat. Co nowego w sprawie Złotego Pociągu?
Mimo, że poszukiwania Złotego Pociągu trwają już od 10 lat, to temat ten nadal rozpala wyobraźnie entuzjastów historii. Teraz – według grupy poszukiwaczy – ma wreszcie nadejść przełomowy moment. Na horyzoncie kolejne etapy poszukiwań.
Spis treści: Czym jest Złoty Pociąg? Jaka jest przyszłość poszukiwań? Wątpliwości naukowców Poszukiwania Złotego Pociągu elektryzują polską przestrzeń medialną od niemal 10 lat. W sierpniu 2015 roku Piotr Koper oraz Andreas Richter złożyli oficjalne zawiadomienie do Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Wałbrzychu o zlokalizowaniu dużego obiektu, przypominającego pociąg. Kolejne miesiące i lata to okres sinusoidy zainteresowania tematem skarbu. W 2016 ruszają prace wykopaliskowe finansowane przez prywatnych inwestorów. Trwają kilka dni, ale kończą się fiaskiem – nie znaleziono żadnego pociągu. Teraz grupa „Złoty Pociąg 2025” wydaje się pewna, że odkrycie lokomotywy to jedynie kwestia czasu, a ich metody badawcze na pewno przyczynią się do ostatecznego odkrycia legendy. Czym jest Złoty Pociąg? Według legend i lokalnych opowieści – niemiecki pociąg pancerny miał zostać ukryty przez wycofujące się wojska III Rzeszy pod koniec II wojny światowej w 1945 roku i miał zawierać kosztowności, dzieła sztuki, złoto i inne zrabowane dobra. Miał rzekomo znajdować się w ukrytym tunelu w rejonie Wałbrzycha (nieopodal zamku Książ). Medialność złota pozostawionego przez nazistów przyczyniła się do wzrostu popularności zarówno samego pociągu jak i Wałbrzycha i jego okolic. W mieście pojawiły się chociażby tabliczki mające doprowadzić turystów do skarbu. Popularny dziennikarz Bogusław Wołoszański zwrócił również uwagę na posąg lwa z miejscowości Leśna, który ma wyznaczać miejsce ulokowania pociągu. Na temat Złotego Pociągu powstały liczne publikację – zarówno powieści, jak i teksty faktograficzne. Wspomnieć można chociażby napisaną przez Joanne Lamparską książkę „Złoty pociąg. Krótka historia szaleństwa”. Jaka jest przyszłość poszukiwań? Zespół „Złoty Pociąg 2025” to trójka entuzjastów, która postawiła sobie za cel rozwikłanie jednej z największych zagadek II Wojny światowej. Pasjonaci twierdzą, że dzięki badaniom radiestezyjnym oraz geodezyjnym zlokalizowali zamaskowany tunel kolejowy z trzema wagonami. Metoda stosowana przez grupę różni się od tych, które były stosowane dotychczas. Radiestezja, która jest głównym narzędziem badawczym - korzysta z prostych narzędzi, takich jak różdżka z gałązki albo małe wahadełko. Radiesteci twierdzą, że te przedmioty reagują na „promieniowanie” lub „energię” pochodzącą z wody, metali, minerałów czy innych obiektów ukrytych pod ziemią. Warto podkreślić, że radiestezja uznawana jest za pseudonaukę. Nie ma żadnych wiarygodnych, powtarzalnych badań naukowych, które potwierdzałyby istnienie „promieniowania” wykrywanego przez radiestetów. Obecnie grupa „Złoty Pociąg 2025” mierzy się z pierwszym etapem poszukiwań. Nadleśnictwo Świdnica – gdzie ma być ulokowany zamaskowany tunel – wydało zgodę na użycia detektorów metalu oraz uprzątnięcia terenu (np. usunięcie gruzu), bez użycia ciężkiego sprzętu. Odsłonięcie tunelu i większe interwencje wydają się obecnie definitywnie odrzucone – teren znajduje się w chronionej strefie starolasu, będącej częścią otuliny Książańskiego Parku Krajobrazowego. Zespół deklaruje gotowość do intensywnych negocjacji z Lasami Państwowymi i RDOŚ, aby zaproponować model prac pasujący do zapisów ochrony środowiska. Pasjonaci są przekonani, że podanie większej ilości dokumentacji technicznej i szczegółowych wyników radiestezyjnych może pomóc w uzyskaniu kolejnych zgód. Wątpliwości naukowców Mimo zapewnień ekipy „Złoty Pociąg 2025” wielu naukowców nadal kwestionuje możliwość odkrycia dolnośląskiego skarbu. W opinii wielu historyków brak jakiejkolwiek dokumentacji dotyczących lokomotywy, świadczy o tym, że pociąg nigdy nie jeździł po polskich szynach. Dodatkowe wątpliwości dotyczą techniki jaką jest radiestezja. Większość środowisk naukowych traktuje radiestezję jako metodę opartą na wierzeniach, nie fizyce. Wiara w wyniki grupy badaczy byłaby więc bardziej wiarą w intuicje grupy, a nie w rzeczywiste naukowe badania. Mimo zarzutów poszukiwacze ciągle zaznaczają, że ich badania mają sens i prowadzą do odkrycia skarbu. Pozostaje więc czekać na kolejne etapy badań i ich wyniki. Źródła: National Geographic Polska, Wp.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Złoty Pociąg z nowym tropem? Do sieci trafiło emocjonalne oświadczenie
Złoty Pociąg znów rozgrzewa wyobraźnię poszukiwaczy i internautów. Po latach milczenia eksploratorzy ujawniają nowy trop. Czy tym razem tajemnica Dolnego Śląska zostanie rozwiązana?
Spis treści: Poszukiwania Złotego Pociągu – czy to przełom? Gdzie jest Złoty Pociąg? Nadzieje i krytyka Niemal każdy kraj na świecie ma swoje lokalne legendy o skarbach. Niektóre sięgają czasów średniowiecza, inne czerpią z nieco nowszej historii. Tak jest na przykład ze Złotym Pociągiem. Rzekomo wagony wypełnione kosztownościami nadal są ukryte gdzieś na Dolnym Śląsku. Co jakiś czas legenda składu ożywa. To zasługa przede wszystkim pasjonatów historii i poszukiwaczy skarbów. W ostatnich dniach o Złotym Pociągu znów jest głośno. To dlatego, że grupa eksploratorów działająca pod nazwą „Złoty Pociąg 2025” otrzymała zgodę Lasów Państwowych na przeprowadzenie pierwszego etapu poszukiwań w rejonie otuliny Książańskiego Parku Krajobrazowego. Poszukiwania Złotego Pociągu – czy to przełom? W najnowszym oświadczeniu opublikowanym w nocy z 17 na 18 lipca przedstawiciel grupy podpisujący się inicjałem M. zapewnia o „bezbłędności” przeprowadzonych badań radiestezyjnych, dzięki którym miało udać się zlokalizować przebieg tunelu i miejsce ukrycia legendarnego składu. Eksplorator utrzymuje, że Złoty Pociąg opuścił Wrocław w lutym 1945 roku i został ukryty przez więźniów obozu pod nadzorem nazistów. Brak dokumentacji tłumaczy tajnością operacji. W swoim emocjonalnym oświadczeniu M. odnosi się też do wcześniejszej krytyki dotyczącej nierealistycznych rozmiarów wagonów (cztery metry szerokości i wysokości). Jak tłumaczy, wszystkie dane miały charakter szacunkowy, a każda liczba była poprzedzona słowem „około”. Mimo że eksploratorzy chwalą się uzyskaniem zgody Lasów Państwowych na pierwsze, nieinwazyjne działania, nie wszystko przebiega gładko. Ostatecznie wniosek o możliwość odsłonięcia tunelu został odrzucony przez Nadleśnictwo Świdnica ze względu na lokalizację w obrębie chronionego obszaru przyrodniczego. Grupa „Złoty Pociąg 2025” zapowiada jednak dalsze rozmowy i wypracowanie kompromisu, który pozwoli na kontynuowanie prac bez naruszenia środowiska. Gdzie jest Złoty Pociąg? Nadzieje i krytyka Z entuzjazmem eksploratorów nie zgadzają się niektórzy eksperci. Andrzej Daczkowski, redaktor naczelny miesięcznika „Odkrywca”, przypomina, że nie istnieją żadne niemieckie dokumenty potwierdzające istnienie takiego pociągu. – Jeśli naprawdę istniałby tunel, w którym ukryto skład z czasów wojny, powinien być widoczny w badaniach georadarowych – podkreśla Daczkowski. Joanna Lamparska, badaczka tajemnic Dolnego Śląska, zwraca uwagę, że większość historii na temat Złotego Pociągu opiera się na relacjach z drugiej ręki i miejskich legendach. – To bardziej mit niż fakt historyczny – przypominała już w 2015 roku. Warto też pamiętać, że wspominana przez poszukiwaczy radiestezja jest uważana za pseudonaukę. Grupa „Złoty Pociąg 2025” nie zamierza się poddawać. Eksploratorzy zapowiadają opublikowanie dokumentacji, gdy „przyjdzie na to czas”. Na razie kontynuują promocję projektu w mediach społecznościowych pomimo krytyków zarzucających im brak przejrzystości czy rzetelnych danych. Część internautów uważa również, że komunikaty eksploratorów są podawane w przesadnie emocjonalnym tonie. Nie zanosi się jednak na to, żeby brak twardych dowodów osłabił legendę Złotego Pociągu. Niezależnie od tego, czy pod Wałbrzychem faktycznie spoczywa pancerny skład pełen kosztowności, zainteresowanie tematem przyciąga turystów i badaczy. Na razie ten fenomen można uznać za niematerialną atrakcję już i tak zjawiskowego Dolnego Śląska. Źródło: Wałbrzych dla Was Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Gdzie jest złoty pociąg? Najprawdopodobniej nie w Polsce
Poszukiwacze skarbów od lat próbują ustalić, gdzie jest złoty pociąg. Coraz więcej faktów przemawia za prawdziwością legendy o zaginionym nazistowskim zbiorze skarbów.
W tym artykule: Skradzione obrączki, futra i obrazy Srebro i porcelana dla amerykańskiego generała Gdy wojna spotyka się z pieniędzmi, nawet pokój nie przynosi spokoju Podczas II wojny światowej Niemcom udało się zgromadzić więcej złota niż wynosiło wydobycie i przetworzenie tego kruszcu przez kraje południowej Afryki w ostatnich dekadach XX wieku. Cóż, wojny są przecież po to, żeby łupić. Mogłoby się wydawać, że grabież skończyła się w 1945 r. Lecz to nieprawda. Kolejna wielka grabież zaczęła się zaraz po kapitulacji III Rzeszy, czego przykładem są losy węgierskiego odpowiednika śląskiej legendy o złotym pociągu. Czy zatem wiemy, gdzie jest złoty pociąg? Skradzione obrączki, futra i obrazy W kwietniu 1945 r. z Budapesztu wyruszył skład z majątkiem zagrabionym ośmiuset tysiącom węgierskim Żydów, których faszystowski rząd Ferenca Szálasiego zmusił wcześniej do oddania swoich kosztowności administracji państwa. Pozbawieni majątku ludzie zostali wysłani do niemieckich obozów koncentracyjnych, w większości do Auschwitz. Pierwsze transporty śmierci wyruszyły z Węgier 28 i 29 kwietnia 1944 r. Do Auschwitz przybyły po czterech dniach, 2 maja. Wcześniej rzeczy ofiar zostały posegregowane w sposób, który uniemożliwił późniejsze wskazanie ich właścicieli. Obrączki do obrączek, futra do futer, obrazy do obrazów. Prawdopodobnie już na tym etapie ginęły niektóre kosztowności. Segregacja odbywała się bez konieczności rozliczenia się z tej pracy i bez większego nadzoru. Tuż przed wkroczeniem do obozu koncentracyjnego w Auschwitz żołnierzy Armii Czerwonej w kwietniu 1945 r., dobra te zostały załadowane do 44 wagonów towarowych. Uciekający przed Rosjanami pociąg ruszył w kierunku Berlina. Na jego pokładzie znajdowało się m.in. pięć ton złota, kamienie szlachetne (w tym perły i diamenty), zegarki, obrazy, perskie dywany, srebrne zastawy, futra, aparaty fotograficzne, kolekcje znaczków, porcelany, monet i kryształów. W 1945 r. dobra te zostały wycenione na 350 mln USD, na początku XXI w. już na prawie 4 mld USD. Srebro i porcelana dla amerykańskiego generała Dziś wiemy, że jadący przez Węgry i Austrię pociąg dotarł do Tunelu Tauryjskiego w pobliżu Böckstein w Austrii. 11 maja 1945 r., czyli trzy dni po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, na pojazd natrafili żołnierze amerykańskich sił okupacyjnych. Alianci doliczyli się już tylko 29 wagonów. Według dostępnych raportów w ręce wojskowych władz USA dostało się m.in.: dziesięć 45-kilogramowych skrzyń ze złotem, skrzynia ze złotymi monetami o wadze ok. 100 kg, 18 skrzyń ze złotą biżuterią (średnia waga każdej to 35 kg) oraz 32 skrzynie zawierające złote zegarki (o wadze 30–60 kg każda). Sporo tego. Co stało się z nimi dalej? Jankesi zabezpieczyli depozyty, policzyli zawartość kufrów, powołali specjalną komisję i przekazali dobra dalej w celu odnalezienia ich spadkobierców…? Nie, wcale tak nie było! Pociąg został przetoczony do Salzburga. Tam zaś Mark Clark – amerykański generał i wysoki komisarz w amerykańskiej strefie okupacyjnej – podjął decyzję, żeby dobrami z wagonów wyposażyć rezydencje, które zajmowali jego ludzie. Jeden z generałów zażądał np. do służbowej willi m.in. około dwustu wyrobów ze srebra i tyle samo sztuk wykwintnej porcelany. Gdy wojna spotyka się z pieniędzmi, nawet pokój nie przynosi spokoju Węgierska Rada Żydów i nowe powojenne władze państwa węgierskiego usiłowały jak najszybciej odzyskać skarby. Bezskutecznie. Od maja 1947 r. przez osiem miesięcy dobra ze złotego pociągu (te, które zostały) były dalej sortowane i wysyłane do Stanów Zjednoczonych. Razem jakieś 1500 skrzyń, z czego osiem skrzyń rozdzielono w obozach dla uchodźców. Amerykański rząd aż do 1998 r. utrzymywał w tajemnicy większość informacji o węgierskim składzie. Dopiero prezydent Bill Clinton powołał prezydencką komisję doradczą ds. majątku ofiar Holokaustu. Minęło więc ponad pięćdziesiąt lat, gdy rozpoczynał się kolejny etap tej historii. W 2001 r. ocaleni z zagłady węgierscy Żydzi złożyli pozew przeciwko rządowi Stanów Zjednoczonych. Do ugody doszło dopiero po zakończeniu czteroletniego procesu. Wynegocjowane 25 mln dolarów zostało jednak przyznane organizacjom wspomagającym ofiary Holokaustu, a nie, jak mogłoby się wydawać, poszkodowanym zgłaszającym roszczenia. Dobra z węgierskiego złotego pociągu zostały tak rozproszone, że ich restytucja jest już dzisiaj niemożliwa. Brakuje m.in. ponad tysiąca obrazów. Mimo że wiele z nich zostało zabezpieczonych w pałacu w Salzburgu, austriacki rząd nie przyznaje się dziś do ich posiadania. Sprawa wróciła w 2014 roku, kiedy do amerykańskiego Sądu Federalnego trafił specjalny raport podsumowujący sprawę. Z raportu wynika, że w okresie od 1 lipca 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. 464 553,56 dolarów zostało przekazanych 12 żydowskim organizacjom pomocy społecznej w Australii, Kanadzie, na Węgrzech, w Izraelu, Szwecji i Stanach Zjednoczonych.
Rusza niezwykła ekspedycja. Celem jest odkrycie skarbu wartego 89 mln złotych
Zatopiony skarb Ludwika XIV może wreszcie ujrzeć światło dzienne. Rusza wyprawa, do której możesz dołączyć i być częścią jednej z wielkich morskich tajemnic.
Spis treści: Tajemnica statku Maurepas – francuskiego skarbu, który zniknął w oceanie Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Poszukiwanie skarbów zawsze budziło nie mniejsze emocje niż złoto, którego dotyczy. Wszystko z powodu obietnicy przygody, ryzyka, a także zapisania się na kartach historii, która niekiedy potrafi zmienić bieg dziejów. I choć wiele tajemnic oceanów zostało już rozwikłanych, w głębinach wciąż spoczywają te najbardziej spektakularne. Jedną z nich jest francuska fregata Maurepas, która zaginęła w 1699 roku wraz z kosztownościami przeznaczonymi dla króla Ludwika XIV. Już w czerwcu 2025 roku rusza ekspedycja, której celem jest odnalezienie tego wraku i wydobycie jego zawartości. Co więcej – do tego niezwykłego projektu mogą dołączyć uczestnicy z całego świata, zgłaszając się poprzez stronę organizatora, czyli firmy Pelorus Travel. Ekskluzywna wyprawa ma charakter naukowy i dokumentalny, a towarzyszyć jej będzie ekipa filmowa, która zarejestruje każdy krok podwodnej operacji. Tajemnica statku Maurepas – skarbu, który zniknął w oceanie Historia Maurepas rozpala wyobraźnię od ponad trzech stuleci. W 1699 roku francuska fregata wypłynęła z misją przewiezienia kosztowności: złota, srebra, klejnotów oraz przedmiotów ceremonialnych przeznaczonych dla dworu Ludwika XIV. Podobno wartość tego ładunku odpowiadałaby dziś ponad 24 milionom dolarów (czyli ponad 89 mln złotych). Ten dar od Karola II Habsburga miał być przeznaczony na finansowanie wojny z Wielką Brytanią. Statek jednak nigdy nie dotarł do celu. Rozbił się na rafach u wybrzeży dzisiejszego Guna Yala – autonomicznego regionu w Panamie, należącego do rdzennej ludności Guna. Od wieków miejsce zatonięcia chronione było przez lokalną społeczność, która traktowała je nie tylko jako materialną pozostałość historii, ale także duchową przestrzeń przodków. Z tego względu historia Maurepas pozostawała zamknięta przed dekady w przekazach ustnych i lokalnych legendach. Aż do teraz. Wyprawa Pelorus Travel do Guna Yala Organizowana przez Pelorus Travel wyprawa wystartuje w czerwcu i potrwa do listopada 2025 roku. Jej celem jest zlokalizowanie wraku, dokładne zbadanie jego zawartości oraz – jeśli będzie to możliwe – bezpieczne wydobycie części skarbu. Cała ekspedycja odbędzie się we współpracy z organizacją OceanX (założoną zresztą przez byłego współpracownika „National Geographic”, Marka Dalio) oraz za zgodą społeczności Guna. To wyjątkowy projekt nie tylko ze względu na potencjalne odkrycia archeologiczne, ale także zasady, na jakich się odbywa. Wyprawa ta jest bowiem kulturowym partnerstwem. W 2012 roku przedstawiciel Guna Yala zaprosił zespół OceanX do spotkania z Caciques – duchowymi liderami ludu. Rozmowy dotyczyły praw do eksploracji wraku na wodach świętych dla tej społeczności. Okazało się wówczas, że lud Guna od dawna śledził działania OceanX, zwłaszcza po ich przełomowym odkryciu tzw. „bałtyckiej anomalii” – formacji, którą niektórzy uważają za ślad po pozaziemskiej aktywności. W przekonaniu Guna to właśnie z nieba zeszli ich przodkowie, a OceanX miał „zrozumieć głębszy wymiar” tych tajemnic. W oczach tej rdzennej społeczności odnalezienie skarbu to nie tylko akt odzyskania dziedzictwa, lecz również szansa na sprawiedliwość i rozwój. Dlatego aż 70% zysków z ewentualnego znaleziska trafi bezpośrednio do społeczności Guna, jako forma rekompensaty za naruszenie terenu oraz realne wsparcie ich przyszłości. Pozostałe 30% natomiast zostanie podzielone między uczestników ekspedycji – każdy z nich może liczyć na około 4,94% udziału w przychodach, a także gwarantowaną premię 25 000 dolarów (93 tys. złotych), nawet jeśli skarb nie zostanie odnaleziony. W tym imponującym przedsięwzięciu weźmie udział również ekipa filmowa, która udokumentuje kolejne etapy poszukiwań. Film ma trafić zarówno na międzynarodowe festiwale, jak i popularne platformy streamingowe. Produkcja ma być jednak nie tylko opowieścią o eksploracji, ale również o sojuszu między nowoczesną technologią a duchowością ludu Guna. Źródło: Pelorus Travel, Travel Weekly Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Największa kapsuła czasu na świecie zostanie otwarta. Co w niej ukryto?
Motocykl, samochód, listy i… bikini. To tylko niektóre z tysięcy przedmiotów, które miały przetrwać pół wieku. Czy największa kapsuła czasu rzeczywiście skrywa skarby?
Spis treści: Największe kapsuła czasu na świecie Co znajduje się w środku? Stany Zjednoczone słyną poniekąd z tego, że wszystko mają największe (w szczególności w Teksasie), to tyczy się nie tylko burgerów czy samochodów, ale też kapsuł czasu. W Seward (stan Nebraska) ma znajdować się największy tego typu obiekt na świecie. To ważący 45 ton betonowy skarbiec. W środku znajdują się tysiące przedmiotów z lat 70. Kapsuła ma zostać otwarta 4 lipca 2025 roku, a więc równo 50 lat po jej zamknięciu. Kapsułę wybudował Harold Keith Davisson, miejscowy sklepikarz. Jak podkreśla jego córka, Trish Johnson, pragnął, by jego wnuki „wiedziały, jak wyglądało jego życie w 1975 roku”. Największe kapsuła czasu na świecie Przypomnijmy, że kapsuła czasu to pojemnik – fizyczny lub cyfrowy – który służy do przechowywania wybranych przedmiotów, dokumentów i zapisów z myślą o przyszłych pokoleniach. Dzieło Amerykanina spełnia więc swoje założenie. I choć zostało wpisane do Księgi Rekordów Guinnessa jako „największa kapsuła czasu świata”, tytuł nadal wzbudza kontrowersje. Władze Uniwersytetu Oglethorpe zakwestionowały rekord, twierdząc, że uczelniana krypta jest większa. Davisson nie pozostał dłużny i odpowiedział, stawiając kolejną, jeszcze większą kapsułę w formie betonowej piramidy, na szczycie pierwotnego skarbca. Ostatecznie Guinness wycofał się z przyznawania tytułu „największej kapsuły czasu”, ale kapsuła Davissona nadal uchodzi za największy tego typu obiekt na świecie. Jest ich oczywiście znacznie więcej. Wśród najbardziej znanych kapsuł czasu najczęściej są wymieniane: Krypta Cywilizacji na Uniwersytecie Oglethorpe w stanie Atlanta. Została zamknięta w 1940 roku i ma zostać otwarta dopiero w 8113 roku. Westinghouse Time Capsules, zakopane podczas Wystawy Światowej w Nowym Jorku w 1939 i 1965 roku. Mają zostać otwarte w 6939 roku. Kapsuły czasu NASA, m.in. Złote Płyty Voyager z 1977 roku – wysłane poza Układ Słoneczny jako przesłanie ludzkości do cywilizacji pozaziemskich. Co znajduje się w środku? Według rodziny Davissona i dokumentacji z lat 70., w kapsule znajduje się ponad 5000 przedmiotów. Są to zarówno codzienne akcesoria (bikini czy męskie kąpielówki), jak i pełnowymiarowy motocykl i nowiutki wówczas Chevrolet Vega. W zeszłym roku podczas tzw. próby generalnej otwarto górną część piramidy. Po sześciu godzinach kruszenia betonu ekipa natrafiła na listy i Toyotę Corollę z lat 70. zachowaną w zaskakująco dobrym stanie. Właściwa, oryginalna kapsuła nie została jeszcze otwarta. Wiadomo jedynie, że dostęp do niej może wymagać dalszego wyburzania struktury. Davisson przewidział to przed swoją śmiercią w 1999 roku. Uprzedził bliskich, że może być konieczne mechaniczne usunięcie części konstrukcji. Niektórzy spekulowali, że kapsuła została zapełniona niesprzedanym towarem ze sklepu Davissona, ale jego córka stanowczo temu zaprzecza. Otwarcie kapsuły czasu w Seward zaplanowano na 4 lipca. To Dzień Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Przewiduje się, że wydarzenie przyciągnie historyków, miłośników retro oraz media z całego świata. Źródło: IFL Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Złoty pierścionek i zagadkowy rytuał. Odkrycie w Jerozolimie ujawnia sekrety starożytności
Ma około 2300 lat i znaleziono go wraz z innymi precjozami ze złota. Ten złoty pierścień odkryto pod podłogą bogatego domostwa w Jerozolimie. To świadectwo ważnego rytuału z okresu starożytności.
Spis treści: Złoto i inne kosztowności pod podłogą Okoliczności odkrycia – nie do wiary! Rytuał sprzed 2300 lat. „Symbol przejścia” Jerozolima to miejsce, w którym nieustannie dokonuje się odkryć archeologicznych. W tym przebogatym w historię miejsce ścierały się wpływy różnych kultur i religii. Tak zresztą jest do dzisiaj. Naukowcy z Izraelskiego Urzędu Starożytności i Uniwersytetu w Tell Awiwie poinformowali właśnie o nowym odkryciu. Rzuca światło na starożytne rytuały. Złoto i inne kosztowności pod podłogą Do znaleziska doszło podczas wykopalisk prowadzonych w Parku Narodowym Murów Jerozolimskich. Jest to drugi złoty pierścionek odkryty w ciągu niecałego roku w ramach tych samych wykopalisk i z tego samego okresu – sprzed około 2300 lat. To czas istnienia w Jerozolimie Drugiej Świątyni. W tej samej warstwie archeolodzy zlokalizowali niedawno również szereg kolczyków z brązu. W tej samej warstwie odkryto również złoty kolczyk ozdobiony wizerunkiem rogatego zwierzęcia i zdobiony złoty koralik. Wszystkie pochodzą z okresu wczesnohellenistycznego. Według Efrat Bocher, jednej z kierowniczek wykopalisk, po raz pierwszy znaleziono w Jerozolimie tak duży zbiór złotej biżuterii z tego okresu. – Takie bogactwo jest bardzo rzadkie w jakiejkolwiek warstwie archeologicznej. Świadczy o bogactwie Jerozolimy i wysokim standardzie życia mieszkańców miasta w tym okresie – podkreśliła. Taki składzik przedmiotów z metalu znajdował się w fundamentach dużego budynku. Okoliczności odkrycia – nie do wiary! Moment znalezienie pierścionka wspomina Rivka Lengler, która pracuje na wykopaliskach. – Przesiewaliśmy ziemię przez sito, tuż przy obszarze wykopalisk, i nagle Ben, który ze mną pracuje, wyciągnął z ziemi złoty pierścień. Na początku był pewien, że musi to być współczesny przedmiot upuszczony przez jednego z naszych kopaczy. Ale kiedy przyjrzałam się pierścieniowi, natychmiast dotarło do mnie, że jest to coś starożytnego. Rivka stwierdziła, że to odkrycie jest dla niej „bardzo ekscytujące”. – Kiedy trzymałam ten pierścień w dłoni, poczułam się częścią mojej historii. Poczułam, że mogę dotknąć i połączyć się z ludźmi, którzy żyli w Jerozolimie tysiące lat temu – dodała. Rytuał sprzed 2300 lat. „Symbol przejścia” Ludzie składali skarby w różnych intencjach i miejscach – na całym świecie. Na przykład w Polsce w epoce brązu składali metalowe narzędzia, ozdoby i broń na obrzeżach swoich terytoriów – czego dowiódł archeolog dr Marcin Maciejewski. W przypadku „skarbu” z Jerozolimy jest nieco inaczej. – Jedną z badanych obecnie możliwości jest to, że biżuteria znaleziona w fundamentach budynku była złożona w ramach dobrze znanego zwyczaju z okresu hellenistycznego. Zaręczone kobiety zakopywały biżuterię i inne przedmioty z dzieciństwa w fundamentach domu jako symbol przejścia z dzieciństwa do dorosłości – mówi dr Marion Zindel, która przeprowadziła badania pierścionka. Takie pierścionki powstawały pod wpływami z Indii i Persji. Były modne za sprawą podbojów Aleksandra Wielkiego. Źródło: Izraelski Urząd Starożytności Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niezwykłe odkrycie obok polskiej granicy. Znaleziono skarb wart ponad milion złotych
Turyści, którzy wędrowali po górach natrafili na olbrzymi skarb pochodzący z Serbii. To głównie złote monety i biżuteria z lat 20. ubiegłego wieku.
Spis treści: Złote monety pochodzą z regionu Bałkanów Nie wiadomo, kto ukrył drogocenny skarb Skarb wart miliony Turyści w Czechach mogą mówić o niesamowitym szczęściu. Wędrując u podnóża szczytu Zvičina w czeskich Sudetach, niedaleko granicy z Polską, natrafili na skarb, który ukryty był w blaszanej skrzynce. Wśród znalezionych przedmiotów znajdowały się złote monety, biżuteria i różne przedmioty osobiste. Wszystko ważyło prawie 4 kg. Złote monety pochodzą z regionu Bałkanów Prawie 600 złotych monet zostało starannie ułożonych w jedenastu liniach i owiniętych w czarny materiał. Obok leżało dziesięć bransolet, mała sakiewka z dodatkowymi monetami, grzebień, łańcuszek i puderniczka. Wszystkie te artefakty trafiły do Muzeum Wschodnich Czech w Hradcu Králové. To jedno z największych czeskich muzeów regionalno-krajoznawczych. Badacze, którzy rozpoczęli analizę przedmiotów odkrytych w Sudetach, przyznali, że rozmiar i wartość tego skarbu bardzo ich zaskoczyły, tym bardziej, że nie są to starożytne przedmioty, lecz pochodzą z lat 20. I 30. XX wieku. – Gdy po raz pierwszy zobaczyłem te serbskie monety, po prostu opadła mi szczęka. To tylko kolejny dowód na to, że podróż do wschodnich Czech jest jednym z najlepszych pomysłów i wciąż jest to fascynujące miejsce pełne tajemnic – powiedział Vojtěch Brádle, numizmatyk z Muzeum Czech Wschodnich. Nie wiadomo, kto ukrył drogocenny skarb Naukowcy ustalają teraz, do kogo mógł należeć ten wyjątkowy skarb, a także dlaczego został ukryty i zakopany. Jedna z hipotez zakłada, że ukrył go Czech, który uciekał przed rozbiorem Czechosłowacji przez nazistowską III Rzeszę w 1938 roku. Obywatel tego kraju mógł mieć osobiste związki z krajami bałkańskimi i być może były to rodzinne pamiątki lub rzeczy przywiezione z Serbii. Inny scenariusz zakłada, że były to skarby ukryte przez Niemców w 1945 roku, którzy wycofywali się z Czechosłowacji. – Możliwe również, że artefakty te ukryto w 1953 roku, gdy w kraju miała miejsce reforma monetarna – twierdzi Brádle. – Trudno powiedzieć, czy było to złoto, które należało do Czechów, Niemców, czy nawet czeskich Żydów. Na pewno możemy stwierdzić, że analiza numizmatyczna ujawniła, iż ​​złote monety nie są czeskiego pochodzenia, ale zróżnicowaną kolekcją, która pochodziła z Francji, Turcji, Belgii, Austro-Węgier, a także z Rumunii, Włoch i Rosji. Miejscem wybicia większości była jednak Serbia – powiedział Petr Grulich, dyrektor Muzeum Czech Wschodnich. Skarb wart miliony Monety na pewno mają olbrzymią wartość, bo wstępne szacunki wskazują, że mówimy o kwocie sięgającej nawet 300 tysięcy euro, czyli ok. 1,2 mln złotych. Badacze uważają jednak, że realna wartość skarbu będzie nieco większa. To informacja szczególnie dobra dla szczęśliwych znalazców, ponieważ zgodnie z czeskim prawem otrzymają 10% wartości znaleziska. – Muzeum Czech Wschodnich rozpocznie teraz konserwację tych niezwykłych artefaktów. Mamy nadzieję, że ostatecznie uda się zaprezentować całą kolekcję szerszej publiczności, oferując namacalne powiązanie z fascynującą i wciąż w dużej mierze nieopowiedzianą historią z przeszłości tego regionu – zadeklarował dyrektor Petr Grulich. W miejscu znaleziska wkrótce mają rozpocząć się badania archeologiczne, które mogą przynieść dodatkowe odkrycia. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Tajemnica Skomanda, wodza Jaćwingów. Gdzie na Mazurach schował swój srebrny skarb?
Walczył z Krzyżakami, szukał schronienia na Litwie, potem zmienił front. Czy pogański wódz Skomand pozostawił po sobie skarb, podobny do srebrnych jaćwieskich precjozów znajdowanych na Mazurach?
Spis treści: Srebro między burakami Historia i polityka w tle Zjednoczeni przeciw Krzyżakom Zmiana frontu Przemytnicy i poszukiwacze Był 8 grudnia 1929 roku, gdy „Gazeta Lubelska” szczegółowo opisała odkrycie, którego dokonano w zupełnie innym miejscu. Aż 330 kilometrów na północ od Lublina, w granicach – wówczas – zupełnie innego państwa. W niemieckich Prusach Wschodnich, na zachód od Ełku, koło mazurskiej miejscowości Skomętno, gdzie znaleziono srebrne średniowieczne precjoza. Srebro między burakami „Cenne odkrycie archeologiczne. Przypadkowo znaleziono w polu grobowiec wytępionego przez Krzyżaków szczepu Jadźwingów” – głosiły nagłówki. Odkrycia dokonał przypadkiem mazurski rolnik nazwiskiem Jezierski. Wyciągając z kopca buraki, natrafił w ziemi na tajemniczą urnę, przygniecioną kamieniem. „Rozbiwszy wieko szczelnie zamkniętej puszki, rolnik zdziwił się niemało, spostrzegłszy w niej niemałe klejnoty i kości spalone w proch” – pisała gazeta. Był tam srebrny naszyjnik, bransoletki i spinki zdobione motywami zwierzęcymi. Przybyła z Królewca niemiecka komisja orzekła, że są to zapewne spopielone kości i pamiątki po księżniczce jaćwieskiej, żyjącej w XI lub XII wieku. Historia i polityka w tle Skąd zainteresowanie w Lublinie tym znaleziskiem? Ano Jaćwingowie, inaczej Sudawowie, to lud bałtyjski o długiej historii. Byli oni, jak przypominała gazeta, „wojowniczem plemieniem staro-prusko-litewskiem”, które rozgromił piastowski książę Leszek Czarny w odwecie za najazd na Lublin w roku 1282. „Prusacy i Jadźwingowie przez dni piętnaście plądrują ziemię Lubelską: nareszcie Leszek Czarny, upomniany od Anioła, bierze z sobą nie wielką garstkę rycerstwa, wracających z łupami dogania, i nie straciwszy ani jednego żołnierza gromi ich i rozprasza, a za powrotem zakłada kościół katedralny w Lublinie” – opisywał to z przesadą kronikarz Jan Długosz w wieku XV. W istocie rzeczy walki z Jaćwingami były długie i krwawe. Pogańscy wojownicy niełatwo ustępowali, nierzadko wspierani przez plemiona pruskie i Litwinów. Ponadto z punktu widzenia polskich czytelników „Gazety Lubelskiej” warte było odnotowania, że historia Mazur nie zaczęła się od Krzyżaków, którzy podbili te ziemie. Nie mają więc także Niemcy odwiecznego do nich prawa, a swoje wpływy – militarne, polityczne i kulturowe – mieli tam także Polacy. Zjednoczeni przeciw Krzyżakom Autor artykułu zaznaczył, że w okolicach Skomętna „miało się znajdować grodziszcze warowne ostatniego pogańskiego księcia Jadźwingów Skomęta [Skomanda]”. Kim był ten wojownik? Urodził się na Jaćwieży około roku 1225 w tzw. kraju Krismeńców. Był jaćwieskim wodzem i kapłanem. Przeszedł do historii jako Skomand Młodszy, zaś wśród przodków miał Skomanda Starszego, cieszącego się opinią szanowanego wróżbity i wojownika szybkiego jak dzika bestia. Skomand Młodszy okazał się także sprawnym dyplomatą. Około roku 1260 zjednoczył jaćwieskie plemiona. Wziął udział w dramatycznym II powstaniu pruskim w latach 1260–1274. Zapuścił się z tysiącami wojowników tak daleko, że oblegał nawet Chełmżę. Krzyżacy jednak byli potężniejsi: przetrwali i kontratakowali. „Od 1281 roku to Skomand musiał stawiać odpór ciągłym najazdom krzyżackim na swe ziemie. Podczas takiego najazdu do niewoli Skomanda dostał się rycerz krzyżacki Ludwik von Liebenzell. Skomand zaprzyjaźnił się z rycerzem Ludwikiem, zabierał go na wspólne pijatyki z innymi możnymi. Wiele również wskazuje na to, że potajemnie (przed resztą możnych sudowskich [jaćwieskich]) pomógł owemu rycerzowi zbiec z własnej niewoli” – czytamy w „Encyklopedii Warmii i Mazur”. Skomand walczył więc jeszcze kilka lat po zakończeniu powstania. W końcu musiał się poddać, tak jak inni jaćwiescy wodzowie. Zmiana frontu Początkowo Skomand uciekł z synami na Litwę. Powstała nawet hipoteza, że to on jest Skolomendem, przodkiem Giedymina, czyli de facto protoplastą Jagiellonów! Jakkolwiek było, jaćwieski wódz nie wytrzymał na Litwie długo. Być może wskutek utarczek między litewskimi książętami, wrócił na teren Jaćwieży, już okupowanej przez Krzyżaków. Tam przyjął chrześcijaństwo, przeszedł na krzyżacką służbę i został obdarowany przez Zakon ziemią. Może pomógł mu von Liebenzell, którego wcześniej tak rycersko potraktował w niewoli? Jakkolwiek było, Skomand dowodził nawet wojskami zakonnymi, które w 1284 roku zaatakowały litewskie Grodno. Niedługo później zmarł. Postać jaćwieskiego wodza długo cieszyła się zainteresowaniem mieszkańców Prus Wschodnich, niezależnie od ich pochodzenia. W XIX wieku dzieje Skomanda opisał Karl Leonhard Velthusen – Niemiec rodem z Warszawy, popularyzator Mazur. Próbowano nawet odnaleźć zapomnianą siedzibę wodza z czasów powstania antykrzyżackiego. O poszukiwaniach takich, nad brzegiem jeziora Skomętno, wśród trzęsawisk, wspominał m.in. niemiecki historyk Max Toeppen w „Historii Mazur” (1870). O śladach grodów i artefaktów jaćwieskich pisał też regionalista Fritz Skowronnek w „Księdze Mazur” (1916). Przemytnicy i poszukiwacze Snuto też przypuszczenia odnośnie skarbów, rzekomo zakopanych przez Skomanda. Odkrycie z roku 1929 tylko podgrzało atmosferę. Niestety, artefakty te trafiły do muzeum w Królewcu, gdzie przepadły podczas zawieruchy II wojny światowej. Kolejne odkrycie, mniej znane, wyszło na jaw już po wojnie. Niejaki August Dombrowski, gospodarz ze Skomętna, emigrując z PRL do Niemiec w roku 1964, wywiózł ze sobą potajemnie prawie dwukilogramowy skarb. Składały się nań srebrne bransolety, druciane naramienniki i karbowane sztabki. Okazało się, że Dombrowski wpadł na nie niecały kilometr od miejsca ukrycia poprzedniego depozytu. W 2009 roku znalezisko to trafiło do Muzeum Prehistorii w Berlinie. Czy w okolicy kryje się coś jeszcze? Prawdziwy skarb Skomanda? Siedzibę miał nad jeziorem Skomętno. Do dziś nie ma pewności, gdzie dokładnie, ponieważ w okolicy zidentyfikowano kilka grodzisk. Jednym z najbardziej prawdopodobnych miejsc jest tzw. Biała Góra na cyplu wspomnianego jeziora. Może tam skarb wojownika z kraju Krismeńców wciąż czeka na naukowców? Źródła: Wojciech Kujawski, „Kalinowo. Gmina na Mazurach”, Wydawnictwo QMK, Olsztyn 2023 Stephen C. Rowell, „Pogańskie imperium. Litewska dominacja w Europie środkowo-wschodniej 1295–1345”, Napoleon, Oświęcim 2017 „Cenne odkrycie archeologiczne”, w: „Gazeta Lubelska”, 8 grudnia 1929 roku, s. 4 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
„Dzieło sztuki sprzed tysięcy lat”? Naukowcy mają wątpliwości
W gliniastej bryle odłamanej od klifu nad Bałtykiem początkująca poszukiwaczka odnalazła pięknie dekorowany sztylet. Pojawiły się jednak wątpliwości co do datowania.
Spis treści: Sztylet sprzed tysięcy lat? Co wiemy o zabytku? Wątpliwości naukowców Wiele cennych zabytków odkrywają pasjonaci historii i archeologii, którzy z detektorami metali przemierzają pola, ale też – jak w tym przypadku – plaże. Sztylet sprzed tysięcy lat? Pod koniec marca do Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej w woj. zachodniopomorskim zgłosili się Jacek Ukowski i Katarzyna Herdzik. Poinformowali o niezwykłym odkryciu dokonanym na plaży niedaleko Dziwnowa. – Nie spodziewałam się, że dokonam tak wielkiego odkrycia, ale w momencie, gdy zobaczyłam ten przedmiot, od razu wiedziałam, że może być to coś cennego – skomentowała szczęśliwa poszukiwaczka. Przemierzając plaże z detektorem pani Herdzik – początkująca poszukiwaczka skarbów – natknęła się w gliniastej bryle na wspaniały artefakt. A była to jej pierwsza lekcja obsługi wykrywacza metalu! Jest to bogato ornamentowany sztylet z brązu. Podejrzewano, że pochodzi z okresu halsztackiego (lata 1200 do 450 p.n.e.). Miałby zatem co najmniej 2500 lat. Co wiemy o zabytku? Jak podaje Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, gdzie trafił sztylet, artefakt zachował się w doskonałym stanie, „co czyni go jednym z najcenniejszych znalezisk tego typu w Polsce”. – Ostrze pokrywają linearne półksiężyce oraz krzyże przypominające gwiazdy. Pośrodku klingi biegnie zdobienie być może symbolizujące konstelacje, a całość uzupełniają ukośne linie. Rękojeść zakończona jest spiczastą główką i zdobiona naprzemiennym ornamentem schodzącym aż do ostrza. Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, do czego służył ten sztylet – informują muzealnicy. Eksperci przypuszczają, że mógł odgrywać jakąś rytualną rolę związaną z kultem solarnym. Nie można jednak wykluczyć, że był na wyposażeniu bogatego wojownika. – Sztylet ten bez wątpienia jest prawdziwym dziełem sztuki i przykładem wysokiego poziomu metalurgii. Być może jest importem i odlany został w jednym z warsztatów na południu Europy – czytamy w komunikacie muzeum. Wątpliwości naukowców W czasopiśmie „Archeologia Żywa” pojawiła się jednak analiza kwestionująca wiek znaleziska. Polscy naukowcy twierdzą, że obiekt nie powstał 2500 lat temu. „Sztylet znaleziony nad Bałtykiem nie odpowiada ani formą, ani zdobieniem innym znaleziskom z wczesnej epoki żelaza znanym z terenów Polski” – piszą. Ich zdaniem przedmiot może być wykonany nie z brązu, lecz z mosiądzu. Formą i zdobieniami zaś najbardziej przypomina broń z z XVIII lub XIX wieku, pochodzącą z Bliskiego Wschodu. Kropkę nad „i” w kwestii funkcji i pochodzenia artefaktu postawią dalsze badania. Źródła: Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, Archeologia Żywa Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.