Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
Ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat wykonane w Skandynawii to coś więcej niż sztuka. Archeolog ustalił, że tworzyli je wybrani mistrzowie należący do zamkniętych bractw. Miały one znaczący wpływ na społeczności zamieszkujące ten region. Co o nich wiemy?
Naukowcy od dawna badają skandynawskie ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat. Doszukują się w nich mitów i bogów. Jeden z archeologów postanowił jednak zmienić perspektywę i przyjrzeć się samym twórcom. Jego badanie odsłania świat wpływowych mistrzów, którzy kontrolowali nie tylko sztukę, ale i politykę dawnej Skandynawii. Przez ponad dwieście lat skandynawska sztuka naskalna z czasów epoki brązu (ok. 1700–500 r. p.n.e.) była w centrum debat o religii i wojnie. Badacze analizowali wyryte w skałach statki, ludzi i zwierzęta. Zapomnieli jednak o ich autorach. Tę lukę postanowił wypełnić Julián Moyano Di Carlo z Uniwersytetu w Göteborgu. Przy okazji warto wspomnieć, że w pieczęci tej uczelni widać pradziejowy motyw sztuki naskalnej. Di Carlo obronił właśnie doktorat na temat twórców takich dzieł. Analiza dzięki skanerom 3D W badaniu wykorzystano nowoczesną technologię. Archeolog użył dokumentacji 3D o wysokiej rozdzielczości paneli naskalnych z Aspeberget. Wyniki tych analiz zestawił z danymi archiwalnymi z całego regionu Bohuslän, aby lepiej zrozumieć działalność dawnych twórców sztuki naskalnej. Di Carlo zastosował zaawansowane metody statystyczne, by znaleźć wzorce w sztuce. Wyniki pokazały, że lokalizacja rytów nie była przypadkowa. Wybierano skały o konkretnych właściwościach geologicznych, często blisko wody. Kim byli twórcy sztuki naskalnej? Zdaniem archeologa skandynawska sztuka naskalna była wykonywana i zarazem kontrolowana przez mistrzów, którzy mieli działać w ramach specjalnych bractw rytualnych. Wiedza na temat ich fachu nie była dostępna dla każdego. Istniał surowy system czeladniczy. Uczniowie szkolili się pod okiem ekspertów, co ograniczało ich indywidualną kreatywność. Dlatego ta sztuka była tak konserwatywna i niezmienna przez wieki. Według Di Carlo mistrzowie byli strażnikami tradycji przodków. Dlatego bractwa, które tworzyli, nie były tylko grupami rzemieślników, ale tworzyły „sieci polityczne” na skalę całej Skandynawii. Dzięki roli pośredników między sferą świecką a sacrum (światem nadprzyrodzonym) ich członkowie zyskiwali potężne narzędzie do wywierania wpływu w swoich społecznościach. Aspeberget – warto odwiedzić Panele naskalne w szwedzkim Aspeberget może odwiedzić każdy. Robią naprawdę duże wrażenie. Widać na nich ryty mające nawet ponad centymetr głębokości. Ukazują różne zwierzęta, w tym byki, bo dla ludzi epoki brązu bydło było bardzo ważne. Również w mitologii odgrywało istotną rolę. Byki reprezentował płodność, odwagę i siłę. Słońce na skałach Wśród rytów jest też symbol słońca – okrągłe dyski z rozwidlonymi promieniami. Jeden z dysków trzymają dwie postacie kobiece, naprzeciwko nich znajdują się dwie inne postacie o nieznanej płci. Zdaniem archeologów ten wizerunek jest unikatowy w Skandynawii. Zbliżone symbole widnieją na naczyniach ceramicznych z epoki brązu pochodzących z wyspy Bornholm. Innym motywem na tym stanowisku archeologicznym są ptaki, w tym kaczki. „Ptaki były bardzo ważne w większości prehistorycznych religii i mitów. Bogowie przemieniali się w ptaki lub wykorzystywali je jako posłańców, zwiadowców lub środki transportu” – czytamy na stronie Tanum Rock Art Research Centre. W Aspeberget na panelu naskalnym widać też ryty przedstawiające procesję dziesięciu mężczyzn i kobiety z włosami splecionymi w warkocz. Naukowcy uważają, że jest to rytualny taniec, zatem mamy tu do czynienia z „fotografią” pradziejowych rytuałów. Źródła: Uniwersytet w Göteborgu, Tanum Rock Art Research Centre Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Spędziłam grudniowy weekend w Skandynawii – zimowe SPA, magiczne jarmarki i… jedzenie robaków
Weekend w Skandynawii zimą to pomysł, który może wydawać się nieoczywisty. A jednak grudniowa wyprawa do Kopenhagi i Malmö przyniosła więcej niespodzianek niż letnie podróże.
Spis treści: Co warto zobaczyć w Kopenhadze zimą? Czy warto odwiedzić Tivoli zimą? Relaks po skandynawsku – gdzie się odprężyć? Co zobaczyć z kartą kopenhaską? Malmö – hygge zamień na fikę Najdziwniejsze muzeum w Malmö? Jak wygląda podróż powrotna promem? Gdzie spać i gdzie zjeść – praktyczny przewodnik A gdyby tak wsiąść na prom i popłynąć na północ? Zima, choć nie rozpieszcza pogodą, nie przeszkadza ani Szwedom, ani Duńczykom, aby bardzo przyjemnie spędzać czas. Postanowiłam dać ponieść się grudniowemu klimatowi Malmö i Kopenhagi, być z jednej strony turystką, ale też zobaczyć, co w wolnym czasie lubią robić mieszkańcy tych miast. Skoro jest grudzień, to obowiązkowo chciałam odwiedzić świąteczne jarmarki. I chociaż ostatecznie to nie one okazały się największym hitem wyjazdu, to dzięki nim grudniowa Kopenhaga obłędnie pachnie glöggiem pełnym rodzynek i migdałów, a Malmö słodkimi bułeczkami z kardamonem. Wiem jedno: zima to idealny czas na taką wyprawę. Ale od początku. Co warto zobaczyć w Kopenhadze zimą? Podróż zaczynam w czwartkowy wieczór w Świnoujściu. Tu wjeżdżam na prom Finnlines, aby wcześnie rano być już w Malmö. Dzięki temu będę miała trzy pełne dni na zwiedzanie. Na promie na pasażerów czeka kolacja, po posiłku chwilę podziwiam rozgwieżdżone niebo nad nocnym Bałtykiem i idę spać do wygodnej kajuty. Jeszcze na promie jem śniadanie i ruszam zamglonymi i o tej porze ciemnymi ulicami Malmö. Postanawiam zostawić samochód na parkingu przy dworcu centralnym i do Kopenhagi jadę pociągiem przez most nad Sundem. Po drodze ściągam na swój telefon aplikację CPH Card: karta kopenhaska (Copenhagen Card) ma kilka wariantów czasowych (najtańsza kosztuje ok. 300 złotych), pozwala jeździć bez limitów miejską komunikacją i daje wstęp do ponad 80 atrakcji. To duża wygoda podczas zwiedzania. Pierwszego dnia chcę przede wszystkim poczuć świąteczny klimat Kopenhagi. Po mieście poruszam się głównie metrem i pieszo, ale – na to warto zwrócić uwagę – nawet deszczowa, chłodna pogoda nie przeszkadza kopenhażanom przemieszczać się rowerami (to także w Malmö najpopularniejszy i najbardziej ekonomiczny środek transportu). Jeśli kochasz zakupy i święta, to wizyta na ponadkilometrowym deptaku Strøget jest wręcz obowiązkowa. Można powiedzieć, że każdy znajdzie tu coś dla siebie, bo na Strøget są i sklepy luksusowych marek, i sieciówki, i domy towarowe i nieraz zaskakujące sklepiki z nieoczywistym asortymentem. Nie mogę się powstrzymać i wchodzę do niewielkiego sklepu z… gumowymi kaczuszkami (Duck Haven). Półki wypełnione są kaczkami o różnych kolorach, kształtach, profesjach (kaczki lekarze, kaczki piloci czy kaczki muzycy), ale też nawiązujące do znanych postaci ze świata polityki. Dużo czasu spędzam we flagowym sklepie duńskiej marki Hay – miłośnicy designu doskonale to zrozumieją. Kilkupoziomowy sklep z oldschoolową windą to raj dla tych, którzy lubią piękne przedmioty i skandynawskie wzornictwo. Święta w Hay to między innymi gigantyczny wybór bombek o wszystkich możliwych kształtach: np. precelków, orzechów, kości dla psa, serów, ptaków, sopelków czy grzybów. Idąc Strøget nie sposób pominąć niewielkich, klimatycznych jarmarków bożonarodzeniowych, które znajdują się na pobliskich placach. Zaglądam m.in. na Højbro Plads. Tutejszy jarmark był jednym z pierwszych w stolicy Danii i mówi się o nim „Københavns hyggeligste julemarked” czyli, można powiedzieć, najbardziej przytulny jarmark bożonarodzeniowy w Kopenhadze. Od razu uderza mnie zapach świątecznych przysmaków. Na tym i na wszystkich innych jarmarkach króluje aromatyczny glögg i obowiązkowe dla Duńczyków w przedświątecznym czasie Æbleskiver, czyli niewielkie pączuszki, smażone na specjalnych patelniach. Ceny na wszystkich jarmarkach są podobne: kubek grzańca kosztuje 60-65 koron duńskich, a tacka pączków ok. 45 koron. Hitem tegorocznych jarmarków w Kopenhadze są ręcznie robione szklane ozdoby świąteczne: urocze zawieszki w różnych kształtach i kolorach można kupić na każdym jarmarku. Czy warto odwiedzić Tivoli zimą? Korzystając z kopenhaskiej karty postanawiam zajrzeć do Tivoli – jednego z najbardziej znanych parków rozrywki w Europie. Przyznam, że nigdy nie było to moje ulubione miejsce w Kopenhadze (nie jestem fanką parków rozrywki), jednak zimowej wersji Tivoli dałam szansę. I szczerze – ma swój klimat. Do końca grudnia zaprasza w świątecznej odsłonie: z mnóstwem świateł i jarmarkowych stosik, w tym tych z pysznym jedzeniem i rozgrzewającymi napojami. Dzień kończę w Nyhavn – to turystyczna ikona Kopenhagi – historyczny port i miejsce, w którym mieszkał Hans Christian Andersen. Po drodze mijam Kongens Nytorv, centralny plac w mieście, na którym teraz urządzono ogromne lodowisko. Kolorowe kamienice Nyhavn i malownicze nabrzeże już same w sobie tworzą bajkowy, świąteczny klimat. Mimo coraz mocniej padającego deszczu ogródki gastronomiczne tętnią życiem. Nie bez powodu nazywa się czasem Nyhavn najdłuższym barem w tej części świata. Siadam w jednym z ogródków, zamawiam grzańca i patrzę na spacerujących wśród świątecznych stoisk ludzi. Relaks po skandynawsku – gdzie się odprężyć? Kolejny dzień w Kopenhadze mam ochotę spędzić z dala od największego zgiełku. Zaczynam od spaceru najdłuższą plażą w Kopenhadze – Amager Strandpark. To miejsce z urokliwą promenadą i widokiem na most nad Sundem. Zimą idealne na spokojny spacer, przejażdżkę rowerem, bieganie, ale też… zimną kąpiel. Amatorów morsowania spotykam co chwilę, a winter bathing połączony z relaksem w saunach jest tu wręcz pasją narodową. Amager Helgoland, kąpielisko położone na północnym krańcu plaży nawet teraz jest pełne ludzi, którzy wizytę w saunie przeplatają korzystaniem z dobrodziejstw lodowatej wody. I ja postanawiam spędzić czas tak, jak robią to Duńczycy. Wsiadam w autobus i jadę na Refshaleøen. To postindustrialna wyspa, która jest dziś swoistym centrum kultury, ulicznego jedzenia i dobrego spędzania czasu. Spacer zaczynam od Reffen, słynnej uliczki z jedzeniem ulicznym z całego świata. Zamawiam gorącego naleśnika z jabłkami i cynamonem, a potem idę w miejsce, które okazało się jednym z hitów mojej wycieczki do Kopenhagi. To Copenhot – zimowe, plenerowe spa, które w nietypowej przestrzeni Refshaleøen robi jeszcze większe wrażenie. Najbliższe półtorej godziny to czysty relaks i regeneracja dla ciała i głowy: choć to środek grudnia to zakładam strój kąpielowy, siadam w wielkiej balii wypełnionej gorącą wodą, korzystam z sauny i chłodzę się w niewielkim basenie lub balii z lodowatą wodą. Copenhot jest pełne Duńczyków: w balii obok świetnie bawi się grupa koleżanek, z innej rozbrzmiewa głośne „Happy Birthday”, bo kto powiedział, że nie można świętować urodzin w takim miejscu? Dopełnieniem tego klimatu bez wątpienia jest widok na Copenhill – elektrociepłownię i spalarnię odpadów, na której mieści się całoroczny stok narciarski. Siedzę w gorącej balii i patrzę na szusujących w oddali po igielicie ludzi (a Copenhill wpisuję na listę miejsc, które koniecznie muszę odwiedzić przy następnej wizycie w stolicy Danii). Co zobaczyć z kartą kopenhaską? Wypoczęta i zrelaksowana postanawiam zostać jeszcze chwilę na Refshaleøen. Również tu mieści się wyjątkowe centrum sztuki współczesnej: Copenhagen Contemporary (CC). Aby wejść, korzystam znowu z karty kopenhaskiej. W środku miła niespodzianka: na czasowej wystawie Soft Robots (jest czynna do 19 kwietnia 2026) znajduje się praca polskiej artystki Martyny Marciniak. Dodam, że w muzeum mieści się kreatywna przestrzeń zabaw dla najmłodszych, jest też miejsce, gdzie można stworzyć własny rysunek (oczywiście z tego korzystam i dokładam do galerii odwiedzających swoją pracę). Zrobiło się późno, patrzę na zegarek i wiem jedno: jeśli wsiądę w autobus zdążę jeszcze dziś odwiedzić jedno z kopenhaskich muzeów. Stawiam na Muzeum Designu (Designmuseum Danmark) – tu również wchodzę na wspomnianą kartę. Ta przestrzeń to prawdziwy hołd nie tylko dla duńskiego designu (i takich projektantów jak Arne Jacobsen, Hans J. Wegner czy Finn Juhl), ale też miejsce ciekawe z historycznego punktu widzenia. Muzeum mieści się w części dawnego szpitala – osiemnastowiecznego Frederiks Hospital zbudowanego według projektu Nicolai Eigtveda. Podziwiam piękne przedmioty wyeksponowane dziś w muzeum, ale myślę też o tym, że to tu, na łóżku szpitalnym, ostatnie dni życia spędził najbardziej znany duński filozof Søren Kierkegaard. Malmö – hygge zamień na fikę W niedzielny poranek wracam pociągiem do Malmö. Duńskie hygge zamieniam na szwedzką fikę. To zgrabne słowo oznacza nie tylko przerwę na kawę i coś słodkiego, ale wręcz rytuał celebrowania tej chwili z bliskimi osobami. Spacerując urokliwymi uliczkami tutejszej starówki, czyli Gamla Staden. Trafiam do Lilla Kafferoseriet, lokalnej kawiarni i niewielkiej palarni kawy. Trzeba tu nieco postać w kolejce, ale to dla mnie dobry znak – kawiarnia tętni życiem, ja zamawiam małą kawę i przepyszną bułeczkę z kardamonem. Czuję, że fika to słowo, które wejdzie na stałe do mojego słownika i rytuałów, które warto pielęgnować. Nie mam ochoty na pośpiech. Chłonę atmosferę starego miasta i zastanawiam się, jak mogło tu wyglądać kiedyś życie. Urokliwe domy przy brukowanej ulicy Jakob Nilsgatan działają na wyobraźnię. Zaglądam jeszcze na Gustaf Adolfs Torg – świąteczny jarmark pełen rękodzieła i świątecznych przysmaków. Szwedzi chętnie kupują grzańce, ale też gorące kiełbaski, które są świetną przekąską na chłodny dzień. Wracając ulicą Södergatan zwracam uwagę na niewielki sklepik: Relove & More. To klimatyczny second hand z rzeczami z drugiej ręki: ubraniami, biżuterią i przedmiotami do domu. Jeśli chcesz kupić skandynawskie upominki z duszą, to adres obowiązkowy. Malmö to miasto doskonałe do zwiedzania rowerem lub pieszo (przy dworcu centralnym można wypożyczyć rower). Mimo niesprzyjającej pogody postanawiam zobaczyć jeszcze Sibbarp – najbliższy punt widokowy na most nad Sundem. Niknąca w morzu mgły konstrukcja mostu robi wrażenie. Po drodze spotykam, a jakże, morsujących Szwedów. Najdziwniejsze muzeum w Malmö? Kiedy patrzę na listę miejscowych muzeów, natychmiast zwracam uwagę na Disgusting Food Museum. Ryzykuję i okazuje się to strzałem w dziesiątkę. Muzeum to z jednej strony ekspozycja pokazująca najdziwniejsze i uznawane za najbardziej obrzydliwe potrawy świata, ale też bar degustacyjny. Zamiast biletu zwiedzający dostają woreczek na wymioty. Zastanawiam się, czy to faktycznie niezbędne, ale tablica z licznikiem na wejściu rozwiewa wątpliwości: ostatni raz ktoś zrobił użytek z woreczka 5 dni temu. W sumie do tej pory zdarzyło się to 633 razy. Ostrzegam, może być ciężko, ale zabawa jest przednia, co jest ogromną zasługą załogi muzeum – która strach przed próbowaniem rozładowuje zabawnymi opowieściami. I w ten oto sposób jadłam kwaśne mrówki, chrupiące robaki bambusowe i świerszcze. I najgorsze wizualnie dla mnie – tajlandzkie pływaki, czyli czarne, duże chrząszcze. Bar degustacyjny to także napój z Polski: sok z kiszonej kapusty. Jestem zdziwiona. – Dla Amerykanów i Brytyjczyków jest to wyzwanie – tłumaczy Erik, który stoi za tym osobliwym barem. Pytam go, przy czym goście muzeum najczęściej nie wytrzymują. Okazuje się, że to intensywnie pachnące sery. Skoro jesteśmy w Szwecji – nie może zabraknąć słynnych Surströmming, czyli sfermetowanych śledzi (które okazują się być całkiem smaczne) i salmiaków, czyli słonych cukierków z lukrecją. Erik daje wskazówkę: – Rozgryź cukierka szybko, dzięki temu wszystkie smaki poczujesz naraz – to rzeczywiście działa. Osobliwa degustacja kończy się próbowaniem najostrzejszych rzeczy. Mogę odetchnąć z ulgą: nie powiększyłam niechlubnej statystyki na muzealnej tablicy. Jak wygląda podróż powrotna promem? Do Polski wracam w poniedziałek. Na podróż chcę przeznaczyć tym razem nie noc, a dzień. Niedługo po wyjściu z Malmo prom Finnlines przepływa pod mostem nad Sundem, który oglądałam z obu brzegów cieśniny, a teraz mam go niemal na wyciągnięcie ręki. Podróż promem jest wygodna, bo pasażerowie mają do dyspozycji kajuty, ale też szereg atrakcji, w tym – nie mogło być inaczej – dostępnej dla wszystkich sauny. Jest też bar, sala zabaw dla dzieci i promowy sklep, na którym można kupić m.in. słodycze czy perfumy w dobrych cenach. Po promie oprowadza mnie Birgitta Rosander, która odpowiada za to, aby pasażerom niczego nie brakowało. Zwracam uwagę na drobiazgi, które tworzą świąteczny klimat w tym choinkę koło baru. To wszystko zasługa Birgitty. Dzięki niej mogę chwilę spędzić na kapitańskim mostku i wyjść na część pokładu dostępną tylko dla załogi: Morze Bałtyckie wygląda zjawiskowo, ale jest zimny wiatr, więc szybko wracamy do przytulnego wnętrza. Nim dobijemy do portu w Świnoujściu na promie jem jeszcze posiłek i robię ostatnie zakupy. Po godzinie 19.00 jestem już na lądzie i wiem jedno: do Kopenhagi i Malmö w zimowej odsłonie jeszcze kiedyś na pewno chcę wrócić. Gdzie spać i gdzie zjeść – praktyczny przewodnik Kopenhaga Hotel Frihavnen (Århusgade 124B) – przytulny, blisko metra i centrum. Nordhus (Aarhusgade 124A) – wspólne posiłki, świeże pieczywo, communal dining. Vækst (Sankt Peders Stræde 34) – szklarniowy klimat, nowoczesne menu. Vinhanen (Baggesensgade 13) – modna winiarnia z prostym menu. Malmö Hotel Savoy (Norra Vallgatan 62) – klasyka naprzeciw dworca. Malmö Saluhall (Gibraltargatan 6) – hala pełna światowych smaków. Grand Italian (Dag Hammarskjölds torg 2) – 25 piętro i widok na port. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
„Nie zapomnę tej nocy pod lodem”. Dziennikarz Travelera odwiedził krainę prawdziwej zimy. To podróżniczy hit tego sezonu
Noc pod zorzą polarną to marzenie wielu podróżników. Jeden z dziennikarzy National Geographic spełnił je, spędzając noc na skutej lodem tafli jeziora w Finlandii. Od dzisiaj do Rovaniemi, stolicy Laponii, dolecimy LOT-em bezpośrednio z Warszawy.
Spis treści: Podcast z serca fińskiej zimy Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Co usłyszysz w odcinku podcastu? LOT-em do Laponii Spędzenie nocy na zamarzniętym jeziorze w samym sercu fińskiej Laponii to doświadczenie, które łączy w sobie ekstremalne warunki, wyciszenie i spektakularne zjawiska natury. W podcaście „National Geographic Polska” podróżnik i dziennikarz Travelera Michał Cessanis opowiada, jak wyglądała noc spędzona pod otwartym niebem, przy trzaskającym lodzie i w towarzystwie zorzy polarnej. Podcast z serca fińskiej zimy W podcaście „National Geographic Polska” relacjonowana jest wyprawa do Finlandii, w trakcie której podróżnik spędza noc na zamarzniętym jeziorze. Warunki są ekstremalne – temperatura spada poniżej zera, a jedynym schronieniem jest namiot typu „swamp tent” ustawiony na lodzie. Dźwięki skrzypiącego lodu, cisza polarnej nocy i rozgwieżdżone niebo to tło tej wyjątkowej przygody. Gość podcastu dzieli się swoimi odczuciami – zarówno zachwytem, jak i lekkim niepokojem, jaki towarzyszy przebywaniu w tak nietypowym miejscu. Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Zorza polarna to jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk przyrodniczych. W fińskiej Laponii można ją obserwować od późnej jesieni do wiosny, przy sprzyjających warunkach pogodowych i odpowiednim poziomie aktywności słonecznej. W czasie nocnej wyprawy zorza pojawiła się nad jeziorem, tworząc zjawiskowy spektakl świateł na tle czarnego nieba. Gość podcastu opisuje swoje emocje: od wzruszenia, przez poczucie małości wobec natury, po fascynację potęgą przyrody. Co usłyszysz w odcinku podcastu? W odcinku poznasz: kulisy wyprawy w mroźne rejony Finlandii, przygotowania do noclegu na lodzie, jak wyglądała zorza tego wieczoru, czy noc na jeziorze była bezpieczna, jakie emocje towarzyszyły podróżnikowi. Aby dowiedzieć się więcej o Laponii posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska i na Spotify. LOT-em do Laponii Od grudnia 2025 roku do Rovaniemi można polecieć bezpośrednio z Warszawy, dzięki nowemu połączeniu PLL LOT. To wygodna opcja dla osób planujących zimowy wyjazd do Laponii – zwłaszcza tych, którzy chcą zobaczyć zorzę polarną, odwiedzić wioskę świętego Mikołaja lub po prostu doświadczyć arktycznej przygody bez przesiadek. Loty odbywają się raz w tygodniu i dostępne są do początku marca. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Zaskakujące znalezisko w Norwegii. Kobieta spoczęła w łodzi – nie była sama
Ceremonialna łódź, ozdoby i… pies u stóp zmarłej. Grób kobiety z X wieku zaskoczył naukowców. Czy była kimś więcej niż zwykłą mieszkanką Senji?
Spis treści: Odkrycie na wyspie Senja Wyjątkowo dobry stan zachowania Kim byli wikingowie? Na wyspie Senja, położonej na północy Norwegii, archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Wczesnośredniowieczny pochówek kobiety rzuca nowe światło na naszą wiedzę o wikingach. Szczątki złożono w ceremonialnej łodzi. Co ciekawe, kobieta nie została pochowana sama, a z psem. Tego rodzaju pochówki są rzadkością. Odkrycie na wyspie Senja Jak poinformował portal „Science Norway”, do odkrycia doszło w 2023 roku. Przyczynili się do niego amatorzy wykorzystujący wykrywacze metalu. To oni pierwsi natrafili na charakterystyczne wikińskie ozdoby oraz fragmenty kości. W czerwcu 2025 roku archeolodzy z Muzeum Uniwersytetu Arktycznego w Norwegii przeprowadzili pełną dokumentację i wykopaliska. Pochówek datowany jest na lata 900–950 naszej ery. Zmarła została ułożona w drewnianej łodzi o długości 5,4 metra, z kolanami zgiętymi w stronę jednej burty i rękami złożonymi na miednicy. U jej stóp znajdowały się szczątki małego psa. Jak podkreśla archeolożka Anja Roth Niemi, to świadczy o wyjątkowej więzi między człowiekiem a zwierzęciem. – Są źródła wskazujące, że ludzie już wtedy bardzo silnie przywiązywali się do swoich zwierząt. Pies został pochowany z prawdziwą troską – powiedziała Niemi w rozmowie z „Science Norway”. Bogactwo grobowych darów W grobie znaleziono także bogate wyposażenie – m.in. ozdobne brosze z brązu ze srebrną nicią, paciorki z bursztynu i kości, pierścieniowaty wisior oraz narzędzie przypominające miecz tkacki wykonany z kości wieloryba. Zdaniem archeologów takie przedmioty mogą sugerować wysoką pozycję społeczną zmarłej. – Takie pochówki były zarezerwowane dla elity. Kobieta najprawdopodobniej odgrywała istotną rolę w lokalnej społeczności, być może miała wpływy również poza regionem – dodała Niemi. Wyjątkowo dobry stan zachowania Część materiału kostnego i organicznego zachowała się w zaskakująco dobrym stanie – szczególnie kości dużych rozmiarów i fragmenty tkanin. Niestety, mniejsze kości – np. palców – można było rozpoznać jedynie po śladach w piasku. – Północna Norwegia oferuje bardzo dobre warunki dla zachowania materiału kostnego, ale rzadko spotykamy tak dobrze zachowane szczątki jak w tym przypadku – wyjaśnia archeolog Håkon Reiersen z Uniwersytetu w Stavanger. Naukowcy planują przeprowadzenie szczegółowych analiz antropologicznych, które pozwolą określić wiek, wzrost, stan zdrowia i dietę zmarłej. Dzięki badaniom izotopowym możliwe będzie także ustalenie, czy kobieta przez całe życie mieszkała w tym samym miejscu, czy może przemieszczała się między różnymi regionami. Kim byli wikingowie? Wikingowie to skandynawscy żeglarze i wojownicy. Między VIII a XI wiekiem podróżowali, handlowali i osiedlali się na rozległych obszarach Europy i poza nią. Ich kultura była złożona i zróżnicowana. Łączyli elementy wojownicze, religijne, handlowe i artystyczne. Pogrzeby łodziowe należały do najbardziej prestiżowych form pochówku. Były zarezerwowane dla elit. Źródło: Science Norway Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
To najstarsze runy na świecie. Archeolodzy odkryli je w formie „puzzli”
W Norwegii archeolodzy odkryli najstarszy dobrze datowany kamień pokryty pismem runicznym. W starożytności rozłamano go na kawałki i umieszczono w kilku oddzielnych grobach. Teraz naukowcom udało się poskładać starożytny artefakt.
Spis treści: Starożytne cmentarzysko z zagadkowymi runami Bliżej rozwiązania zagadki runów Skąd pochodzą runy? Czasami archeolodzy określają swoją pracę jako układanie puzzli, które tworzą obraz przeszłości. I choć z reguły jest to po prostu sugestywna metafora, zdarza się, że faktycznie naukowcy składają czy też układają fragmenty artefaktów, stanowiących całość. Tak też było w tym przypadku. W kilku grobach na stanowisku archeologicznym w Svingerud w Norwegii archeolodzy odkryli fragmenty kamieni runicznych. Wszystkie tworzyły kiedyś jeden artefakt. Wynikami analizy naukowcy podzielili się na łamach „Antiquity”. Starożytne cmentarzysko z zagadkowymi runami Cmentarzysko kurhanowe Svingerud znajduje się w gminie Hole w okręgu Buskerud, około 40 km na północny zachód od Oslo. Do tej pory archeolodzy odkryli tu cztery kopce, skrywające starożytne groby i towarzyszące zmarłym dary: naczynia ceramiczne, biżuterię, fragmenty pasów, grzebieni, igły i szpile. To typowe zestawy dla wczesnej epoki żelaza. Szczególną uwagę archeologów przykuły znaleziska dokonane na krawędzi kurhanu oznaczonego jako A140. Znajdowały się tam dwa groby. W jednym znajdował się duży fragment kamienia pokrytego runami, skierowanymi w dół. Grób zawierał również spopielone kości, węgiel drzewny i dary. W położonym obok grobie znajdowała się druga część, jak się okazało, tego samego kamienia – ta była pokryta tylko nacięciami. Jest ona interpretowana jako podstawa stojącego pionowo kamienia, na co wskazuje jej pionowe położenie i obecność dwóch podtrzymujących ją głazów. Kilka metrów dalej na północ, między kurhanami, archeolodzy odkryli kolejne fragmenty tego samego kamienia. Zdaniem badaczy wygląda na to, że kamień został celowo rozdrobniony i umieszczony w późniejszych pochówkach. Być może początkowo był przeznaczony do oznaczenia jednego grobu, ale podzielono go, aby upamiętnić kolejne pochówki. Co prawda roztrzaskany kamień składa się z kilku głównych fragmentów, jednak dzięki katorżniczej pracy terenowej i zastosowaniu sita archeolodzy znaleźli około 160 dalszych jego części. Runy zachowały się dość słabo. Widoczny jest tam m.in. napis „idiberug”. Może to być imię żeńskie z przyrostkiem „bergu” oznaczającym pomoc, ochronę, ulgę czy schronienie. W innym miejscu napis brzmi: „Ja [imię] namalowałam/napisałam runę”. Badacze skłaniają się do stwierdzenia, że forma zapisu sugeruje formę żeńską. Bliżej rozwiązania zagadki runów Na pierwszy rzut oka można by stwierdzić, że jest to kolejne z wielu odkryć archeologicznych. Jednak tym razem jest ono bardzo ważne. A to z tego względu, że większość zabytków pokrytych runami odkrywanych jest bez kontekstu archeologicznego. W przypadku Svingerud jest inaczej. Tutaj roztrzaskany kamień runiczny znaleziono w grobach. Możemy określić ich wiek, bo znajdują się w nich szczątki organiczne. A to przybliża nas do rozwiązania zagadki pochodzenia pisma runicznego. Okazało się, że pierwszy z badanych grobów pochodzi z lat 50 p.n.e. – 275 r. n.e. Z kolei drugi wydatowano na 15 r. p.n.e. – 195 r. n.e. Daty uzyskane dzięki metodzie radiowęglowej nie są zbyt precyzyjne. Ale wyniki są sensacyjne, bo ten rozbity kamień runiczny to najstarszy tego typu artefakt, którego wiek potwierdzono z wykorzystaniem metody fizykochemicznej. Bardzo często naukowcy określają wiek takich zabytków, analizując sposób zapisu. – Jest to rzadki przykład znalezienia fragmentów runów w dobrze zachowanych, datowanych kontekstach archeologicznych. Ma to ogromne znaczenie dla dyskusji na temat wczesnych skandynawskich kamieni runicznych, a także służy jako przypomnienie dla archeologów, aby dokładnie badali fragmenty kamieni znalezione w kontekstach grobowych i szukali potencjalnych inskrypcji – mówi główny autor artykułu, dr Steinar Solheim z Wydziału Archeologii na Uniwersytecie w Oslo. Skąd pochodzą runy? Wśród naukowców trwa dyskusja, skąd się wzięły runy. Jest to system zapisu używany przez ludy germańskie północnej Europy, Brytanii, Skandynawii i Islandii od około III wieku do być może nawet XVII wieku n.e., chociaż niektórzy uważają, że zdecydowanie wcześniej. Alfabet składał się z 24 liter i określa się go jako futhark (od dźwięku pierwszych sześciu liter). Badacze wskazują, że system runiczny pojawił się stosunkowo późno w historii pisma. Zapewne zainspirował go jeden z alfabetów obszaru śródziemnomorskiego. Ile dokładnie lat ma pismo runiczne i kiedy powstały pierwsze kamienie nim pokryte? – Rozwój pisma runicznego i praktyka zapisywania run na kamieniu są trudne do prześledzenia – mówi współautorka publikacji, prof. Kristel Zilmer z Uniwersytetu. Eksperci mają jednak nadzieję, że nowe ustalenie z Norwegii pomoże rozwiązać tę archeologiczną zagadkę. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Polsce znaleziono skarb wikingów. To monety, które pochodzą z odległych zakątków świata
Wśród pozostałości po wikińskim porcie zlokalizowanym w północnej Polsce, znaleziono skarb srebrnych monet. Pochodziły z miejsc bardzo odległych: Iraku, Syrii, a nawet Afganistanu. W jaki sposób Skandynawowie weszli w ich posiadanie?
Spis treści: Truso – osada znana długo tylko z relacji Wikiński skarb monet z Truso Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Ludzie zakopywali skarby w ziemi od kilku tysięcy lat, chociaż motywy, które kierowały ludźmi, bywały różne. Ta praktyka była znana również wśród wikingów, także tych, którzy trafiali tysiąc lat temu na obecne tereny Polski. Oto historii jednego z nich. Truso – osada znana długo tylko z relacji W 1982 roku elbląski archeolog, dr Marek Franciszek Jagodziński, zlokalizował nad brzegiem jeziora Druzno w Janowie Pomorskim (woj. warmińsko-mazurskie), poszukiwaną od stuleci skandynawską osadę Truso. Była to archeologiczna sensacja, bo miejsce to zdążyło obrosnąć legendą niemal porównywalną z opowieściami na temat antycznej Troi czy mitycznej Atlantydy. Do tamtej pory znana była tylko z relacji anglosaskiego żeglarza Wulfstana, który w ostatnim dziesięcioleciu IX wieku trafił tam drogą morską. Ruszyły wykopaliska. W ich wyniku archeologom udało się pozyskać mnóstwo informacji na temat tego ośrodka. Truso stało się jednym z najlepiej przebadanych wikińskich ośrodków handlowych nad Morzem Bałtyckim. Dziś wiemy, że osada zajmowała ponad 20 ha. Otaczały ją umocnienia. Jej mieszkańcy zajmowali się hodowlą, rybołówstwem, wyspecjalizowanym rzemiosłem – kowalstwem, jubilerstwem, bursztyniarstwem i rogownictwem oraz handlem. Wikiński skarb monet z Truso Odkryto również wspaniały skarb srebrnych monet. Teraz można go obejrzeć na wystawie czasowej w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu zatytułowanej „Srebro wikingów. Skarb monet z Truso”, która potrwa do 11 marca br. Monety pochodziły z odległych zakątków świata dla wikingów, bo aż z Bliskiego Wschodu. Wybito je w mennicach irackich, syryjskich i afgańskich. Najstarsza z wizerunkiem perskiego (sasanidzkiego) władcy Chosrowa II pochodzi sprzed 628 roku. Pozostałe należały do władców arabskich – to dirhemy abbasydzkie. Najmłodsza moneta jest z początku IX wieku. Monety ukryto w pierwszej połowie IX wieku. W sumie jest to 11 monet w całości i 5 fragmentów. Monet w Truso znaleziono w sumie ponad tysiąc, ale były to porozrzucane w różnych miejscach – to zapewne zguby. Były najczęściej pokawałkowane – dla handlarzy liczył się kruszec, a nie nominał monet. Używano ich przez cały okres istnienia osady, czyli od VI do XI wieku. Po jej upadku część jej mieszkańców przeniosła się zapewne do osady powstającej w rejonie dzisiejszego Gdańska. Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Wikingowie nie posiadali własnych mennic. Jednak wbrew obiegowej opinii, najczęściej trudnili się handlem, a nie krwawymi podbojami. Skandynawowie stworzyli szeroką sieć handlową. Objęła swoim zasięgiem ogromne tereny Europy i Azji. Wiemy, że osobiście docierali na tereny Bliskiego Wschodu. Ich głównym źródłem przychodu był handel niewolnikami, chociaż sprzedawali też sól, futra, bursztyn i poroże. Skandynawowie otrzymywali zapłatę w formie arabskich dirhemów. W ten sposób trafiały w obieg w Europie, ale jako pieniądz kruszcowy – ważono srebrne monety i to ich ciężar stanowił o wartości. Jaka była przyczyna złożenia skarbu monet w Truso? być może numizmaty ukryto w związku z jakimś zagrożeniem albo chciano przechować je na później; skarby bywały składane w ofierze – aby zapewnić sobie dobrobyt w życiu pozagrobowym lub przebłagać bogów w jakiejś sprawie; była to manifestacja wysokiej pozycji lokalnych elit politycznych. Monety ostentacyjnie niszczono i zakopywano; Archeolodzy uważają, że nie można wykluczyć kombinacji powyższych hipotez. Źródło: Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zagadkowe znaki X na drzewach w Skandynawii. Powstały setki lat temu. Czym są?
Setki sosen z wyrytymi znakami X i wzorami geometrycznymi odkryli naukowcy w lasach w północnej Skandynawii. Znaki powstały w miejscu składania ofiar bóstwom. Drzewa miały działać jako pośrednicy. Wiemy, kto wykonał znaki.
Spis treści: Jeden z niewielu śladów po zaginionej kulturze. Zagadkowe symbole wśród przyrody Czym były znaki X na drzewach? Saamowie i ich kultura. Co dalej? To historia o jednym z najdłużej opierających się chrystianizacji ludów zamieszkujących kraje północnej Europy. Saamowie (dawniej nazywani Lapończykami) jeszcze nawet do początku XX wieku żyli w tradycyjny sposób. To oni wykonali zagadkowe znaki na drzewach. Jeden z niewielu śladów po zaginionej kulturze. Zagadkowe symbole wśród przyrody Już od XVII wieku przedstawiciele Kościoła w Szwecji, Norwegii i Finlandii zintensyfikowali walkę z dawnymi, animistycznymi wierzeniami Saamów. Lud ten był represjonowanymi na wielu płaszczyznach. Za namową duchownych niszczono święte miejsca, konfiskowano bębny szamańskie. Z kolei osoby praktykujące rdzenną religię karano sądowo. Jedne z niewielu pozostałości po bogatej kulturze Saamów zachowały się rozsiane po gęstych lasach północnej Skandynawii. Szwedzcy archeolodzy wykonali rekonesans terenowy głównie w parkach narodowych Szwecji. Wynikami podzielili się właśnie na łamach czasopisma „Antiquity”. Nie były to jednak kompleksowe badania – skupiono się na okolicy kilku miejscowości, gdzie spodziewano się zarejestrować nacięcia na drzewach. Czym były znaki X na drzewach? Aby zidentyfikować znaczenie oznakowanych drzew, badacze porównali ich symbolikę z zapisami etnograficznymi ludu Saamów. Co ciekawe, Kościół co prawda zwalczał dawne zwyczaje, to jednocześnie jego przedstawiciele dokonywali ich opisów. Dzięki temu wiemy więcej o religii i dziejach Saamów żyjących kilkaset lat temu. W podobny sposób zachowały się informacje na temat rdzennych ludności Ameryk. W sumie udało się namierzyć setki sosen (Pinus sylvestris) pokrytych znakami X oraz innymi geometrycznymi wzorami. – W przeciwieństwie do większości innych świętych obiektów, stojące drzewa nie są łatwe do zebrania. Generalnie wymknęły się ambicjom Kościoła, by wymazać ślady rdzennej religii – zauważa współautorka artykuły dr Ingela Bergman z muzeum Silvermuseet. Według badań etnograficznych drzewa były postrzegane przez Saamów jako pośrednicy między ludźmi a bóstwami. Dlatego drzewa oznakowywano iksami, zapewne podczas składania ofiar. X-kształtne symbole rzeźbiono też w innych miejscach. Na przykład na porożach. Również drewniane przedmioty ofiarne markowano w ten sposób, czasem z pomocą krwi. Cześć z badanych przez naukowców drzew mogła pochodzić nawet z XVIII wieku. Nie zawsze symbole ryte przez Saamów na drzewach musiały wiązać się ze sferą sacrum. Czasami miały też praktyczne zastosowane. Oznaczały granice terytoriów konkretnych rodzin i pomagały w przemieszczaniu się po surowym krajobrazie. Saamowie i ich kultura. Co dalej? Kultura Saamów przeżywa obecnie rozkwit. Lokalne społeczności coraz częściej pielęgnują dawne tradycje. Wielkie muzea oddają im zagrabione ponad 100 lat temu przedmioty. W ten trend wpisuje się próba zwrócenia uwagi badaczy na święte miejsca Saamów oznaczone nacięciami X na drzewach. Eksperci podkreślają, że wiele z tych drzew zagrożonych jest wycinką przeprowadzaną na przemysłową skalę, która trwa od XIX wieku. Dlatego istnieje pilna potrzeba dokumentacji, interpretacji i ochrony wszystkich pozostałych drzew, na których widoczne są symbole wyryte przez rdzenne społeczności. Najstarsze oznakowane drzewa zachowały się w obszarach chronionych i mają nawet kilkaset lat, te poza nimi pochodzą co najwyżej z XIX wieku albo są późniejsze. Źródło: Antiquity. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Reykjavik – co warto zobaczyć w kolorowej stolicy Islandii?
Reykjavik, tętniąca życiem stolica Islandii, oferuje turystom wiele wyjątkowych miejsc do odkrycia – od nowoczesnej architektury, przez historyczne monumenty, po starożytne legendy. Sprawdź, co koniecznie trzeba zobaczyć podczas wizyty w tym malowniczym mieście!
Spis treści: Kościół Hallgrímskirkja – symbol Islandii Kolorowa ulica Laugavegur – serce życia towarzyskiego Harpa – nowoczesna opera i centrum konferencyjne Stary Port w Reykjaviku i rzeźba Solfar Leif Eriksson – wiking odkrywca Ameryki Reykjavik, stolica Islandii, zachwyca nie tylko swoją wielkością (zamieszkuje ją ponad 220 tys. osób, co stanowi około dwie trzecie populacji kraju), ale także unikatową architekturą i bogatą kulturą. Miasto przyciąga turystów pięknymi widokami, nowoczesnymi budynkami oraz kolorową zabudową. Co więc warto zobaczyć podczas spaceru po Reykjaviku? Kościół Hallgrímskirkja – symbol Islandii Hallgrímskirkja to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Reykjaviku. „Wygląda trochę jak rakieta, która zaraz ma wystartować do transgalaktycznego lotu. Jak przedziwny pocisk, który lada chwila przetnie przestworza"– tak opisywane jest to monumentalne dzieło architektury. Kościół ma 74,5 m wysokości, co czyni go drugim najwyższym budynkiem w całej Islandii. Został nazwany na cześć Hallgrímura Péturssona, pastora i poety z XVII wieku. Ciekawostką jest to, że inspiracją do budowy świątyni był wodospad Svartifoss, znany z charakterystycznych bazaltowych kolumn. Hallgrímskirkja jest więc mocno zakorzeniona w islandzkiej tradycji, co było zamysłem architekta Guðjóna Samúelssona. Sięgnął głęboko do miejscowej tradycji i mitologii, w efekcie – do dziś to jeden z najważniejszych narodowych symboli. Przed wejściem do kościoła znajduje się pomnik Leifa Erikssona, wikinga, który eksplorował Islandię oraz prawdopodobnie jako pierwszy Europejczyk dotarł do Ameryki Północnej. Hallgrímskirkja – historia i architektura Budowa Hallgrímskirkja rozpoczęła się w latach 30. XX wieku, a jej zakończenie nastąpiło po wielu latach, dopiero w 1986 roku. Kościół zaprojektował Guðjón Samúelsson, który inspirował się islandzką przyrodą i surowym krajobrazem wyspy, w tym wspomnianym już wodospadem Svartifoss, otoczonym bazaltowymi kolumnami. Jego charakterystyczna, strzelista wieża i bazaltowa forma przypominająca kolumny z lawy wulkanicznej, sprawia, że budynek wpisuje się w unikatowy styl architektury Islandii. Świątynia była pomyślana jako budynek narodowy, mający reprezentować islandzką tożsamość oraz religię. Kolorowa ulica Laugavegur – serce życia towarzyskiego Sercem Reykjaviku jest ulica Laugavegur, która razem z okolicznymi kwartałami stanowi centrum miasta. Ulica słynie z kolorowych domów, barów, sklepów i klubów, które tworzą unikatowy klimat. Spacer po Laugavegurze to idealny sposób na poznanie Reykjaviku. Można przejść całą ulicę w godzinę lub dwie, podziwiając drewniane budynki, galerie sztuki oraz liczne second-handy. Laugavegur to także miejsce tętniące życiem towarzyskim. Debiutowali tu Björk, Sigur Rós czy GusGus, artyści uwielbiani na całym świecie. To świadczy o ważnej roli Reykjaviku na mapie światowej muzyki awangardowej. Miasto znane jest z żywiołowej sceny muzycznej, która nadal przyciąga nowe talenty i miłośników kultury. Wspomniana ulica to nie tylko serce życia towarzyskiego Reykjaviku, ale także jedna z głównych ulic handlowych miasta. Znajdują się tu liczne sklepy z lokalnymi pamiątkami, biżuterią, odzieżą, a także second-handy, które przyciągają poszukiwaczy unikatowych okazji. W 2013 roku strona internetowa 10mosttoday.com umieściła Laugavegur w rankingu 10 najlepszych ulic handlowych świata, obok nowojorskiej Fifth Avenue czy londyńskiej Bond Street. Harpa – nowoczesna opera i centrum konferencyjne Zaledwie kilka minut spacerem od Laugavegur można znaleźć jeden z najbardziej imponujących nowoczesnych budynków Reykjaviku – Harpę. To zarówno opera, jak i centrum konferencyjne, otwarte w 2011 roku. Głównym elementem przyciągającym uwagę jest szklana elewacja, która wieczorami jest podświetlana, tworząc spektakularne świetlne obrazy. Wielokrotnie wyróżniana na międzynarodowych konkursach architektonicznych konstrukcja Harpy też nawiązuje do islandzkiego dziedzictwa. Geometryczne elementy kształtem przypominają skaliste krajobrazy wybrzeża. Harpa jest nie tylko centrum kulturalnym, ale także jednym z miejsc, które doskonale oddaje ducha nowoczesnej Islandii, łącząc tradycję z nowoczesnością. Awangardowa scena muzyczna Reykjaviku Reykjavik to kolebka niezwykle bogatej i awangardowej sceny muzycznej, która wypromowała artystów, takich jak Björk, Sigur Rós czy GusGus. W tym mieście swoje pierwsze kroki stawiały zespoły, które dziś są rozpoznawalne na całym świecie. Miasto jest pełne klubów muzycznych, w których regularnie odbywają się koncerty oraz festiwale, przyciągając miłośników muzyki alternatywnej i eksperymentalnej. Reykjavik nieustannie żyje muzyką, oferując zarówno lokalnym talentom, jak i zagranicznym artystom przestrzeń do kreatywnej ekspresji. Stary Port w Reykjaviku i rzeźba Solfar Dalszy spacer po Reykjaviku zaprowadzi nas do Starego Portu, miejsca o niepowtarzalnym, surowym uroku. Wiekowe, pordzewiałe kutry rybackie oraz proste bary w dawnych chatach rybackich przywołują wspomnienia dawnych lat, kiedy Reykjavik był przede wszystkim portem rybackim. Tutaj można wziąć udział w wycieczkach morskich, podczas których istnieje możliwość obserwowania wielorybów i maskonurów. Kilkaset metrów dalej na nabrzeżu znajduje się słynna rzeźba Solfar, znana również jako „Podróżnicy”. Rzeźba przypomina łódź zbudowaną z rybiego szkieletu i, według twórców, symbolizuje podróż ku Słońcu. Jednak wielu odwiedzających uważa, że to łódź wikingów, którzy jako pierwsi dotarli na Islandię w 874 roku. Reykjavik i jego związki z morzem Reykjavik, jako miasto portowe, od zawsze żyło w bliskim związku z morzem. Stary Port oraz rzeźba Solfar to miejsca, które przypominają o dawnych tradycjach rybackich miasta. Dziś można tu skorzystać z licznych wycieczek morskich, które dają możliwość obserwacji wielorybów czy ptaków morskich, w tym maskonurów, które są symbolem Islandii. Dzięki swoim związkom z morzem, Reykjavik stał się jednym z głównych ośrodków kultury rybackiej i handlowej na wyspie. Leif Eriksson – wiking odkrywca Ameryki Pomnik Leifa Erikssona, znajdujący się przed kościołem Hallgrímskirkja, to hołd dla jednego z najsłynniejszych wikingów, który, według historyków, jako pierwszy Europejczyk postawił stopę na wybrzeżu Ameryki Północnej. Leif Eriksson urodził się na Islandii około 970 roku, a jego ekspedycje morskie zaprowadziły go aż do Nowej Fundlandii, którą nazwał Winlandią. Pomnik został podarowany Islandii przez Stany Zjednoczone w 1930 roku z okazji 1000-lecia islandzkiego parlamentu, Althingu.
Helsinki – odkryj sauny, kulturę nordycką i atrakcje miasta
Helsinki, jedno z najszczęśliwszych miast świata, oferują unikatowe połączenie tradycji i nowoczesności. Od relaksujących saun po awangardowy design – odkryj, co czyni stolicę Finlandii wyjątkową. Poznaj najciekawsze atrakcje, kulinarne smaki i inspirującą historię.
Spis treści Co warto zobaczyć w Helsinkach? Fińska kuchnia – od dziczyzny po zupę z łososia Kultura i design w Helsinkach Praktyczne porady dla turystów – transport, noclegi i jedzenie Helsinki to miasto, w którym nowoczesność spotyka się z fińską tradycją. Znajdziesz tu piękne sauny, wyjątkowe zabytki, a także nowatorskie przestrzenie kultury i designu. Od twierdzy Suomenlinna po Bibliotekę Oodi – Helsinki mają wiele do zaoferowania. Poznaj miasto, które od lat jest uznawane za jedno z najszczęśliwszych na świecie. Co warto zobaczyć w Helsinkach? Helsinki są pełne atrakcji, które przyciągają turystów z całego świata. Znajdziesz tu zarówno miejsca związane z historią, jak i nowoczesne obiekty, które zachwycają swoim wyglądem i funkcjonalnością. Suomenlinna – Twierdza Fińska Suomenlinna to zespół fortyfikacji na sześciu wyspach Helsinek. Zbudowana w XVIII wieku, była twierdzą obronną, a dziś jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Spacerując po jej terenach, odkryjesz fascynujące ślady historii Finlandii. Twierdza oferuje także piękne widoki na morze, a na wyspy kursuje regularnie tramwaj wodny​. Biblioteka Oodi – symbol nowoczesności Biblioteka Oodi to nowoczesny budynek, który imponuje zarówno swoim designem, jak i funkcjonalnością. Szklane i stalowe konstrukcje połączone z drewnianą fasadą tworzą nowoczesną przestrzeń, w której można nie tylko czytać książki, ale także korzystać z licznych stref pracy i relaksu​. Sauny w Helsinkach – fińska tradycja Sauna to serce fińskiej kultury, a Helsinki oferują wiele miejsc, gdzie można poczuć prawdziwą fińską atmosferę. Löyly to nowoczesna sauna z widokiem na morze, zbudowana z drewna i idealnie wkomponowana w nadmorską promenadę Eiranranta​. Kolejną opcją jest tradycyjna Kotiharjun sauna, działająca od 1928 roku, będąca jedyną publiczną sauną opalaną drewnem​. Dla miłośników alternatywnych doświadczeń warto wybrać się do Sompasauny, społecznie zarządzanej sauny otwartej 24 godziny na dobę​. Fińska kuchnia – od dziczyzny po zupę z łososia Helsinki to raj dla smakoszy, oferujący różnorodne dania, które odzwierciedlają lokalną kuchnię nordycką. Jednym z unikatowych miejsc jest Lonna, restauracja na wyspie, serwująca tradycyjne potrawy, takie jak dziczyzna z czarną porzeczką​. Inną popularną pozycją w fińskim menu jest zupa z łososia, której najlepszą wersję znajdziesz w restauracji Fisken på Disken​. Kultura i design w Helsinkach Helsinki to także centrum nordyckiego designu. W Design District, znajdującej się w samym sercu miasta, znajdziesz liczne galerie i sklepy z wyrobami lokalnych artystów. W butikach, takich jak Cilla’s, odkryjesz minimalistyczne ubrania i ceramikę. W Marimekko czeka na ciebie klasyczny, fiński design w postaci odzieży i akcesoriów​. Nie brakuje też miejsc, gdzie sztuka współgra z naturą. Wystawa w Hanaholmen, położona wśród drzew nad morzem, oferuje prace artystów takich jak Jeppe Hein i Børre Sæthre, które harmonijnie wpisują się w skandynawski krajobraz. Praktyczne porady dla turystów – transport, noclegi i jedzenie Transport Helsinki są miastem idealnym do spacerów, ale oferują także doskonałą komunikację miejską – metro, tramwaje i rowery miejskie. Jednorazowy bilet kosztuje 3,10 euro, a bilet całodniowy to 9 euro​. W cieplejsze dni warto wypożyczyć rower za 5 euro, aby jeszcze bardziej poczuć klimat miasta​. Noclegi W zależności od budżetu, Helsinki oferują różnorodne opcje zakwaterowania. Hotel St. George to luksusowy wybór z minimalistycznym wystrojem i prywatną kolekcją sztuki​. Dla osób szukających tańszych opcji polecamy Eurohostel, gdzie ceny zaczynają się od 44 euro za noc, a w cenie jest poranna sauna​. Gdzie zjeść? Wybór restauracji w Helsinkach jest szeroki. BasBas to restauracja znana z nowoczesnej kuchni nordyckiej i niezobowiązującej atmosfery​. Dla miłośników lokalnych targów kulinarnych, Hakaniemi Market Hall oferuje tradycyjne fińskie potrawy w świeżej odsłonie​. Helsinki to miasto, które łączy w sobie nowoczesność i tradycję. Od pięknych krajobrazów po wyjątkowe miejsca takie jak Suomenlinna, Oodi czy liczne sauny, każdy znajdzie tu coś dla siebie. Finlandia nie bez powodu od lat przoduje w rankingach najszczęśliwszych krajów świata. Czas na twoją podróż!
Gotlandia – odkryj wyspę wikingów, festiwali i niesamowitych krajobrazów
Gotlandia, największa wyspa na Bałtyku, to miejsce pełne historii, pięknych krajobrazów i unikatowego klimatu, który przyciąga turystów szukających spokoju i autentycznych doświadczeń. Owa "wyspa bogów" oferuje coś więcej niż tylko malownicze widoki – jej bogata historia, związana z wikingami, średniowiecznymi miastami oraz unikatowym stylem życia, czyni ją jedną z najbardziej intrygujących destynacji w Szwecji.
Spis treści: Atrakcje Gotlandii – co zobaczyć? Najlepsze plaże na Gotlandii Festiwale i wydarzenia na Gotlandii Historia i dziedzictwo Gotlandii Podsumowanie Gotlandia to jedna z najpiękniejszych wysp na Bałtyku, zwana także „wyspą bogów". Z fascynującą historią wikingów, średniowiecznym miastem Visby, magicznymi plażami i unikatowymi formacjami skalnymi, Gotlandia przyciąga turystów z całego świata. Dowiedz się, co zobaczyć na Gotlandii, jakie atrakcje czekają na wyspie Fårö, oraz jakie wydarzenia, jak festiwal średniowieczny, są warte uwagi. To miejsce pełne spokoju, dzikiej przyrody i niepowtarzalnego klimatu, idealne na wypoczynek. Atrakcje Gotlandii – co zobaczyć? Gotlandia oferuje turystom niesamowitą różnorodność atrakcji, które pozwalają zarówno na relaks, jak i eksplorację historycznych oraz naturalnych miejsc. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich. Średniowieczne miasto Visby Visby, stolica Gotlandii, jest jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w Europie, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Miasto otacza potężny mur obronny o długości ponad 3 kilometrów, z 36 wieżami i trzema bramami. Jest jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych fortyfikacji w regionie bałtyckim. Spacerując po Visby, można odkryć urokliwe uliczki, historyczne budynki oraz liczne kościoły, takie jak Katedra św. Marii, która pochodzi z XIII wieku. Na szczególną uwagę zasługuje także Muzeum Gotlandii, które przybliża historię i kulturę wyspy, w tym życie wikingów, którzy przez wieki zamieszkiwali tę wyspę. Raukary – formacje skalne Gotlandii Jedną z najważniejszych atrakcji naturalnych Gotlandii są tzw. raukary – unikatowe formacje wapiennych ostańców. Zostały wyrzeźbione przez wodę i wiatr na przestrzeni milionów lat. Te magiczne skały, przypominające gigantyczne figury, można znaleźć w różnych częściach wyspy, szczególnie na wyspie Fårö oraz w rezerwacie przyrody Folhammar. Legenda głosi, że raukary chronią wyspę przed złymi mocami i są źródłem siły dla jej mieszkańców. Te niezwykłe formacje skalne przyciągają nie tylko turystów, ale także artystów i filmowców z całego świata, którzy szukają inspiracji w tym surowym, ale pięknym krajobrazie. Wyspa Fårö – magiczny krajobraz Bergmana Fårö, mała wysepka oddzielona od Gotlandii, to miejsce o niepowtarzalnym klimacie i urodzie. Z surowym krajobrazem, skalistymi wybrzeżami i piaszczystymi plażami, Fårö stała się domem dla jednego z najwybitniejszych reżyserów filmowych – Ingmara Bergmana. Wyspa była dla niego miejscem niekończącej się inspiracji. Wiele z jego filmów, takich jak „Fanny i Aleksander" czy „Persona”, zostało nakręconych właśnie tutaj. Krajobraz Fårö jest niezwykle zróżnicowany. Od białych piaszczystych plaż, po kamieniste, niemal pustynne tereny wokół latarni morskiej Fårö fyr. Raukary Fårö są szczególnie imponujące, a ich fantastyczne kształty stanowią doskonały kontrast dla dzikiej przyrody. Najlepsze plaże na Gotlandii Gotlandia to nie tylko historia i surowe krajobrazy, ale także przepiękne plaże, które są idealnym miejscem do relaksu i kąpieli słonecznych. Szwedzi szczególnie cenią sobie lato na Gotlandii, gdyż to właśnie wtedy można skorzystać z długich dni i łagodnego klimatu wyspy. Sudersand – perła Gotlandii Plaża Sudersand na Fårö jest jedną z najbardziej znanych i popularnych plaż w Szwecji. Szeroka na 25 metrów, otoczona wysokimi wydmami porośniętymi zieloną trawą, stanowi idealne miejsce na letni wypoczynek. Plaża ta jest również rajem dla miłośników sportów wodnych oraz rodzin z dziećmi. Piaszczyste i kamieniste wybrzeża Fårö Fårö oferuje także bardziej dzikie i surowe plaże, jak te w okolicach latarni morskiej Fårö fyr. Kamieniste brzegi, porośnięte rzadką roślinnością, tworzą niemal postapokaliptyczny krajobraz, który kontrastuje z łagodnym i błękitnym Bałtykiem. Te miejsca, mimo że mniej popularne, zachwycają swoją dzikością i spokojem. Festiwale i wydarzenia na Gotlandii Gotlandia słynie z organizacji licznych wydarzeń kulturalnych, z których najbardziej znany jest Tydzień Średniowieczny. Tydzień Średniowieczny w Visby Każdego roku, na początku sierpnia, Visby zmienia swoje oblicze podczas Tygodnia Średniowiecznego. Ulice miasta zapełniają się rycerzami, kuglarzami, ulicznymi artystami oraz turystami przebranymi w średniowieczne stroje. Festiwal ten, będący jednym z największych wydarzeń tego typu w Europie, przyciąga tysiące gości z całego świata. Podczas Tygodnia Średniowiecznego odbywają się liczne turnieje rycerskie, pokazy strzelania z łuku oraz tradycyjne jarmarki, na których można spróbować lokalnych potraw oraz kupić rękodzieło. Jest to idealny czas na to, aby poczuć ducha dawnej Gotlandii i przenieść się w czasie o kilka wieków. Wizyty artystyczne na wyspie Fårö Fårö, dzięki swojemu wyjątkowemu krajobrazowi i związkom z Ingmarem Bergmanem, stało się miejscem pielgrzymek dla artystów i reżyserów z całego świata. W lipcu, w rocznicę urodzin Bergmana, na wyspie odbywa się festiwal filmowy, na którym pojawiają się twórcy, tacy jak Wim Wenders czy Andriej Zwiagincew. Fani jego twórczości mają także możliwość zwiedzania posiadłości Bergmana, co czyni tę wyspę jeszcze bardziej wyjątkowym miejscem na mapie Gotlandii. Historia i dziedzictwo Gotlandii Gotlandia to wyspa o bogatej historii, która sięga czasów prehistorycznych. Ślady osadnictwa pochodzą sprzed 7 tysięcy lat, a w średniowieczu wyspa stała się ważnym ośrodkiem handlowym w regionie Morza Bałtyckiego. Ślady wikingów na wyspie Wikingowie przez wieki zamieszkiwali Gotlandię, co potwierdzają liczne znaleziska archeologiczne, w tym grobowce oraz skarby, które odkryto na początku XX wieku. Gotlandia była również ważnym punktem handlowym, a jej mieszkańcy zajmowali się zarówno rolnictwem, jak i rybołówstwem oraz handlem. Znaczenie Gotlandii w średniowieczu W średniowieczu Gotlandia była jednym z najważniejszych ośrodków handlowych na Bałtyku, a Visby stało się potężnym miastem hanzeatyckim. Dzięki swojemu położeniu wyspa przyciągała kupców z całej Europy, a Visby stało się jednym z najbogatszych miast regionu. Podsumowanie Gotlandia to wyspa pełna kontrastów – z jednej strony surowe, skaliste krajobrazy, z drugiej zaś przepiękne plaże i urokliwe, średniowieczne miasteczka. To miejsce, które zachwyca zarówno miłośników historii, jak i natury. Gotlandia oferuje niezapomniane widoki, fascynującą historię oraz wydarzenia kulturalne, które przyciągają tysiące turystów każdego roku.
Dzięki DNA potwierdzono prawdziwość wydarzenia z nordyckiej sagi. To pierwszy taki przypadek
Szczątki mężczyzny, które znaleziono na dnie studni zamku Sverresborg w Norwegii, należały do postaci opisanej w jednej ze średniowiecznych nordyckich sag. Taki wniosek był możliwy również dzięki analizom DNA.
Spis treści: „Sverris saga” i zatrute źródło Naukowe potwierdzenie nordyckiej sagi Kim był mężczyzna wrzucony do studni? Odpowiada DNA Czy można wierzyć średniowiecznym czy starożytnym podaniom? Ile rzeczywiście jest w nich prawdy? Naukowcy z reguły sceptycznie do nich podchodzą. Tym razem jednak uważają, że mają niezwykły dowód na chociaż częściowo potwierdzenie nordyckiej sagi sprzed 800 lat. „Sverris saga” i zatrute źródło „Sverris saga” opowiada o najeździe, który miał miejsce w 1197 roku. To wówczas król Sverre Sigurdsson i jego najemnicy zostali pokonani w zamku Sverresborg przez swoich rywali, Baglerów. Aby pogrążyć pokonanych, Baglerowie do studni wrzucili mężczyznę. W ten sposób zatruli źródło wody pitnej. Saga jak to saga. Niewiele osób sądziło, że opowieść ta jest prawdziwa. Tymczasem w 1938 roku badacze znaleźli kości w zamkowej studni. W tamtym czasie brakowało narzędzi, aby wykonać ich szczegółową analizę. Międzynarodowy zespół badaczy z Norwegii, Irlandii, Islanii i Danii opublikował właśnie artykuł na łamach czasopisma naukowego „iScience”, w którym przedstawiono ekspertyzy genetyczne i fizyko-chemiczne tych kości. Wniosek jest zaskakujący. Naukowe potwierdzenie nordyckiej sagi Eksperci najpierw wykonali badanie radiowęglowe. Jest to najbardziej popularna metoda określania wieku szczątków organicznych w archeologii. Okazało się, że ciało ma około 800 lat (metoda określa wiek w przybliżeniu). Dalsze analizy wykazały więcej zgodności z sagą. Otóż były to szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci miał od 30 do 40 lat. – To pierwszy przypadek, kiedy osoba opisana w tych historycznych tekstach została faktycznie odnaleziona – mówi jeden z autorów analizy, profesor Michael D. Martin z Muzeum Uniwersyteckiego Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii w Trondheim w Norwegii. I pewnie się to niebawem zmieni, bo jak sam naukowiec zauważył: „w całej Europie znajduje się wiele średniowiecznych i starożytnych szczątków, które są coraz częściej badane przy użyciu metod genetycznych”. Kim był mężczyzna wrzucony do studni? Odpowiada DNA Wgląd w nieszczęsną postać człowieka wrzuconego do studnia dała naukowcom genetyka. Martin Rene Ellegaard z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii w ramach pracy nad doktoratem pobrał próbki z zęba do zsekwencjonowania genomu. Dzięki temu wiemy, że zmarły miał najprawdopodobniej niebieskie oczy i blond lub jasnobrązowe włosy. Z kolei jego przodkowie prawdopodobnie pochodzili z najbardziej wysuniętego na południe norweskiego hrabstwa obecnego Vest-Agder. Badania genetyczne to złożona sprawa. Do wyciągnięcia wniosków na temat pochodzenia mężczyzny pomocne były pobrane współcześnie próbki DNA od żyjących Norwegów. Naukowcy określają takie informacje jako dane referencyjne, z którymi mogą porównać informacje pozyskane ze szczątków kopalnych. – A więc im więcej starożytnych genomów sekwencjonujemy i im więcej współczesnych osobników sekwencjonujemy, tym lepsza będzie analiza w przyszłości – podkreśla prof. Agnar Helgason z deCODE Genetics w Islandii. – Te dane referencyjne to dosłownie tysiące genomów współczesnych Norwegów i wiele tysięcy innych europejskich genomów – dodaje prof. Martin. Technologia ta ma jednak swoje ograniczenia, ponieważ pobranie próbki genomu mężczyzny ze studni de facto oznaczało zniszczenie zęba. Dlatego nie udało się przeprowadzić innych testów, np. takich, które umożliwiają wykrycie patogenów. Naukowcy chcieliby przetestować próbki innych postaci historycznych. Prof. Martin wskazuje na osobę ważnego norweskiego świętego Olafa, który jest pochowany gdzieś w katedrze w Trondheim. – Myślę, że jeśli w końcu jego szczątki zostaną odkryte, można będzie podjąć się wysiłku, aby opisać go fizycznie i prześledzić jego pochodzenie za pomocą sekwencjonowania genetycznego – mówi prof. Martin. Źródło: iScience. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wycieczka po Skanii – atrakcje turystyczne, historia i kultura południowej Szwecji
Skania to malowniczy region w południowej Szwecji, który oferuje turystom bogactwo atrakcji – od średniowiecznych zamków, przez urokliwe miasteczka, po trasy rowerowe wzdłuż wybrzeża. Odkryj najważniejsze miejsca i dowiedz się, dlaczego warto spędzić tu wakacje.
Spis treści: Atrakcje turystyczne Skanii Trasy rowerowe i piesze w Skanii – odkrywanie natury Kultura i sztuka w Skanii – centrum kreatywności Średniowieczne zamki i twierdze Skanii Podsumowanie Skania to region, który oferuje turystom unikatową mieszankę dramatycznej historii, zapierających dech w piersiach krajobrazów i bogatych doświadczeń kulturalnych. Położona na południu Szwecji, Skania jest miejscem, gdzie każda podróż staje się odkryciem – zarówno dla miłośników historii, jak i tych, którzy poszukują bliskiego kontaktu z naturą. Region ten słynie z pięknych wybrzeży, malowniczych miasteczek i niezliczonych atrakcji dla miłośników aktywnego wypoczynku. Świetnie przygotowane trasy rowerowe oraz piesze szlaki, takie jak Skåneleden, zachęcają do odkrywania uroków południowej Szwecji na świeżym powietrzu. Atrakcje turystyczne Skanii Cytadela w Landskronie – strażniczka historii Landskrona to miasto, które zachwyca zarówno swoją historią, jak i wyjątkowym położeniem. Niezwykle istotnym zabytkiem tego regionu jest Cytadela z XVI wieku – imponująca forteca, która przetrwała liczne konflikty między Szwecją a Danią. Cytadela, nazywana czasem „średniowiecznym okrąglakiem”, zachowała się w niemal nienaruszonym stanie. Stanowi wspaniały przykład architektury obronnej tamtego okresu​. To idealne miejsce na rozpoczęcie wycieczki po Skanii – pełne historii i majestatu. Wyspa Ven – śladami Tycho Brahe Nieopodal Landskrony znajduje się malownicza wyspa Ven, będąca jedną z największych atrakcji regionu. To tutaj, na tej niewielkiej wyspie, Tycho Brahe – słynny duński astronom – prowadził swoje obserwacje nieba, które przyniosły mu międzynarodową sławę. Obecnie wyspa jest miejscem, gdzie można odwiedzić ośrodek astronomiczny Uraniborg i poczuć atmosferę naukowych odkryć z przeszłości. Wyspa Ven, ze swoimi niesamowitymi widokami na morze i spokojem, stanowi idealne miejsce na relaksujący spacer lub wycieczkę rowerową​. Trasy rowerowe i piesze w Skanii – odkrywanie natury Skania jest rajem dla miłośników aktywnego wypoczynku. Najbardziej znanym szlakiem regionu jest Skåneleden, który biegnie wzdłuż południowego wybrzeża i oferuje turystom spektakularne widoki na morze, łąki oraz malownicze wioski rybackie, takie jak Borstahusen. Ta historyczna wioska, pochodząca z XVIII wieku, jest przykładem autentycznego stylu życia mieszkańców południowej Szwecji. Warto tu zjechać, aby poczuć atmosferę dawnych czasów, a także skosztować świeżych ryb prosto z lokalnego sklepu Borstahusens Fiskaffär​. Podczas wędrówek można podziwiać zarówno przyrodę, jak i imponujące widoki na Bałtyk. Dla miłośników ptaków to idealna okazja do obserwacji unikatowych gatunków gniazdujących w regionie. Skåneleden to propozycja dla tych, którzy chcą spędzić aktywnie czas, łącząc przyjemność z poznawaniem przyrody. Kultura i sztuka w Skanii – centrum kreatywności Skania to również miejsce, gdzie kultura i sztuka kwitną przez cały rok. W Landskronie, urokliwym mieście nad morzem, odbywa się coroczny Landskrona Fotofestival, który przyciąga miłośników fotografii z całego świata. Miasto zamienia się w tym czasie w ogromną galerię, gdzie można podziwiać prace lokalnych i międzynarodowych artystów. Wystawy odbywają się w historycznych budynkach, takich jak Cytadela, a także w nowoczesnych przestrzeniach, jak Pumphuset. To przeszklony budynek nad samą przystanią, który łączy sztukę z pięknymi widokami na morze​. Pumphuset – sztuka i kulinaria nad morzem Pumphuset w Landskronie to nie tylko centrum sztuki, ale także miejsce spotkań dla osób poszukujących wyrafinowanych doznań kulinarnych. Z restauracji w tym budynku roztacza się niesamowity widok na morze, co czyni ten lokal idealnym na chwilę relaksu po długim dniu zwiedzania. Katedra w Lund – duchowe i architektoniczne serce Skanii Podróżując po Skanii, nie można pominąć miasta Lund, które jest jednym z najważniejszych ośrodków akademickich w Szwecji. Na szczególną uwagę zasługuje majestatyczna katedra w Lund, której początki sięgają XII wieku. To tu znajduje się niezwykły zegar astronomiczny, który wciąż prezentuje średniowieczną wizję wszechświata sprzed czasów Kopernika​. Średniowieczne zamki i twierdze Skanii Region Skanii jest bogaty w zamki i twierdze, które stanowią pamiątki po licznych konfliktach między Szwecją a Danią. Jednym z najbardziej malowniczych zamków jest Marsvinsholm, położony niedaleko Ystad, otoczony pięknym parkiem. To doskonałe miejsce na spokojny spacer wśród przyrody, z widokiem na architekturę, która przetrwała wieki​. Ales Stenar – szwedzkie Stonehenge Na wzgórzach Kåsebergi znajdują się tajemnicze kamienne obeliski znane jako Ales Stenar. To formacja składająca się z 59 kamieni, która przypomina słynne Stonehenge w Anglii. Ales Stenar przyciąga turystów zarówno swoją zagadkową historią, jak i pięknymi widokami na Bałtyk​. Podsumowanie Skania to region, który zachwyca swoją różnorodnością. Od dramatycznej historii, przez wspaniałą przyrodę, po bogatą ofertę kulturalną – każdy turysta znajdzie tu coś dla siebie. Niezależnie od tego, czy interesuje Cię zwiedzanie zamków, spacerowanie po malowniczych szlakach, czy obcowanie ze sztuką, Skania z pewnością dostarczy ci niezapomnianych wrażeń.
Piesze wędrówki na Bornholmie – odkryj piękno wyspy krok po kroku
Bornholm, malownicza duńska wyspa na Morzu Bałtyckim, jest idealnym miejscem dla osób, które szukają przygody w otoczeniu dzikiej przyrody, malowniczych wiosek i zabytków. Choć wyspa jest znana przede wszystkim z rowerowych tras, to szlaki piesze, takie jak Kyststien, oferują niezapomniane widoki i unikatowe doświadczenia. Bornholm to miejsce, gdzie na każdym kroku można natknąć się na klify, lasy, wrzosowiska czy piękne plaże, a także historyczne ruiny i średniowieczne kościoły.
Spis treści: Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Podsumowanie Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Szlak Kyststien to prawdziwa perełka dla miłośników pieszych wędrówek. Biegnie on wokół całego Bornholmu, oferując 120 kilometrów niezapomnianych widoków. Trasa prowadzi przez różnorodne krajobrazy – od szerokich, złocistych plaż na południu po surowe klify i malownicze miasteczka na północy. Jest to doskonała propozycja dla osób, które chcą odkryć Bornholm w pełni – krok po kroku, w bliskim kontakcie z naturą. Najważniejsze atrakcje na trasie Kyststien Wzdłuż Kyststien można zobaczyć wiele unikatowych miejsc. Na południu warto odwiedzić Dueodde, gdzie znajdują się wydmy i plaże z najdrobniejszym piaskiem na świecie, kiedyś wykorzystywanym do produkcji klepsydr​. W miarę jak szlak prowadzi na północ, pojawiają się formacje skalne i budowle, takie jak Hammershus – ruiny największej średniowiecznej twierdzy w Skandynawii​. Klify Helligdomsklipperne to kolejny punkt obowiązkowy. Te spektakularne formacje skalne, poprzecinane wąwozami i ostrymi krawędziami, uchodzą za święte miejsce, gdzie w okresie przesilenia letniego odbywają się pielgrzymki​. Szlak prowadzi również przez malownicze wioski. Takie jak Gudhjem, zbudowane na granitowej skale, na której stromych uliczkach wprowadzono zakaz jazdy rowerem​. Dla kogo jest szlak Kyststien? Kyststien jest trasą dostępną dla każdego, niezależnie od kondycji fizycznej. Bornholm, choć oferuje zróżnicowane krajobrazy, nie wymaga dużego wysiłku od piechurów, dzięki czemu trasa ma ocenę trudności 1/10, ale widoki to zdecydowane 11/10​. Szlak jest odpowiednio oznaczony, a poszczególne odcinki można dowolnie dostosować do swoich preferencji – od krótszych, jednodniowych wędrówek, po wielodniowe wyprawy dookoła wyspy. Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Bornholm to miejsce, gdzie przyroda, historia i kultura przenikają się na każdym kroku. Każdy, kto wędruje po wyspie, znajdzie coś dla siebie – od dzikich plaż, przez zabytkowe ruiny, po urokliwe miasteczka, które warto odwiedzić. Klify Helligdomsklipperne Klify Helligdomsklipperne to jedno z najbardziej ikonicznych miejsc na Bornholmie. Formacje te są poprzecinane wąwozami, które tworzą wyjątkowy krajobraz, idealny dla miłośników fotografii i pieszych wędrówek. Według legend, te „święte skały” były miejscem pielgrzymek i duchowych ceremonii​. Zamek Hammershus Nie można pominąć Hammershus – majestatycznych ruin największej twierdzy średniowiecznej w Skandynawii. Położony na wysokim wzgórzu zamek oferuje niezapomniane widoki na okolicę, a także jest doskonałym miejscem na odpoczynek po intensywnym dniu wędrówki​. Malownicze miasteczka na szlaku Bornholm to nie tylko przyroda, ale także urokliwe wioski, które zachwycają swoją architekturą. Gudhjem to jedno z takich miejsc, położone na skalistym zboczu, z artystycznym klimatem i stromymi uliczkami​. Svaneke, uznane za najlepiej zachowane średniowieczne miasto w Europie, oferuje turystom kolorowe domki otoczone ogrodami i niezliczone zabytki, które przenoszą w czasie​. Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Podczas pieszej wędrówki po Bornholmie masz do wyboru kilka opcji noclegowych, które doskonale wpisują się w klimat wyprawy blisko natury. Schrony i miejsca na biwak Na Bornholmie dostępne są liczne darmowe schrony (shelterplads), w których można spędzić noc w wyjątkowo malowniczych miejscach, takich jak lasy, plaże czy klify​. Schrony są podstawowe, ale zapewniają dach nad głową i dostęp do wody pitnej. To doskonała opcja dla tych, którzy chcą poczuć bliski kontakt z przyrodą. Kempingi i inne opcje noclegowe Dla osób, które szukają większego komfortu, Bornholm oferuje także wiele płatnych kempingów, które są dobrze wyposażone i położone w atrakcyjnych lokalizacjach. Ceny zaczynają się od 50 zł za osobę, co czyni je przystępną opcją, zwłaszcza dla rodzin czy większych grup​. Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Aby w pełni cieszyć się pieszą wędrówką po Bornholmie, warto dobrze się przygotować. Poniżej znajdziesz kilka porad, które ułatwią organizację wyprawy i zapewnią, że będzie ona komfortowa i bezpieczna. Jak zaplanować trasę? Szlak Kyststien jest dobrze oznaczony i stosunkowo łatwy do pokonania. Warto jednak wcześniej zapoznać się z mapą, aby zaplanować, gdzie można się zatrzymać na noc, zwłaszcza jeśli planujesz korzystać z darmowych schronów. Co zabrać na wędrówkę? Na wędrówkę po Bornholmie warto zabrać podstawowy sprzęt biwakowy – śpiwór, lekki namiot oraz kijki trekkingowe. Schrony oferują dach nad głową, ale jeśli chcesz nocować na świeżym powietrzu, namiot może okazać się niezbędny​. Przydatne będą także buty do wędrówek, zwłaszcza jeśli planujesz przemierzać bardziej skaliste tereny na północy wyspy. Podsumowanie Bornholm to doskonałe miejsce dla miłośników pieszych wędrówek, oferujące spektakularne widoki, bliski kontakt z naturą i bogatą historię. Szlak Kyststien, biegnący wzdłuż wybrzeża wyspy, to jedna z najbardziej malowniczych tras, która zapewnia dostęp do klifów, plaż, lasów i historycznych zabytków. Bez względu na to, czy preferujesz biwakowanie pod gwiazdami, czy komfort płatnych kempingów, Bornholm z pewnością spełni Twoje oczekiwania i dostarczy niezapomnianych wrażeń.
Wiking wikingowi wilkiem? Tak, na terenach Norwegii, gdzie żyli najbrutalniejsi skandynawscy wojownicy
Poziom przemocy był różny w różnych społecznościach wikingów. Ci zamieszkujący dzisiejszą Norwegię sami sięgali po broń, chcąc dochodzić swoich racji. Natomiast wikingowie duńscy żyli w scentralizowanych społecznościach, gdzie kary na poddanych nadkładali władcy.
W tym artykule: Skąd pochodzili wikingowie Średniowieczni Norwegowie i przemoc indywidualna Średniowieczni Duńczycy i złożona organizacja społeczna Dwa różne światy wikingów Wikingowie to mieszkańcy średniowiecznej Skandynawii, którzy wyprawiali się na dalekie wyprawy łupieżcze. Mieli – mówiąc dzisiejszym językiem – imponujące osiągnięcia eksploracyjne. Poruszali się wzdłuż wybrzeży europejskich, docierając aż do Afryki i Bizancjum. Dopłynęli również do Kanady. A konkretnie do Nowej Fundlandii. Bezwzględni, brutalni, bezlitośni – taki wizerunek wikingów rozpowszechnił się za sprawą popkultury. Ile jest w nim prawdy? Na pewno byli bardzo skutecznymi wojownikami, sprawniejszymi od tych, z którymi walczyli w całej Europie. Stąd narodziły się legendy, przedstawiające wikingów jako okrutnych barbarzyńców. W ten sposób wszyscy wikingowie wrzucani byli do jednego worka. Tymczasem najnowsze badania pokazują, że wiking wikingowi nierówny. W najnowszym numerze czasopisma „Journal of Anthropological Archeaology” ukazała się praca oceniająca poziom przemocy w dawnych społecznościach wikingów. Według niej skandynawscy wojownicy zamieszkujący tereny dzisiejszej Norwegii byli brutalniejsi od tych, którzy żyli w dzisiejszej Danii. Skąd pochodzili wikingowie Kiedyś zdarzało się, że słowo wiking było pisane dużą literą. Jednak wikingowie nie byli ani narodem we współczesnym rozumieniu, ani jednorodną grupą etniczną. To raczej nazwa „zawodu”. Podejmowali go średniowieczni wojownicy z terenów dzisiejszej Skandynawii, szukając nowych terenów do osiedlenia się albo próbując przetrwać w okresach głodu. Wikingowie mogli więc pochodzić zarówno z dzisiejszej Norwegii, Szwecji, jak i Danii. Jaki był poziom przemocy w ich społecznościach? Długo uważano, że w każdej podobny. Jednak nowe badania rzucają na tę sprawę nowe światło. Międzynarodowy zespół naukowców pod kierunkiem socjologa Davida Jacobsona z Uniwersytetu Południowej Florydy przebadał fragmenty szkieletów i kamienie runiczne z epoki wikingów znajdowane zarówno w Norwegii, jak i Danii. Średniowieczni Norwegowie i przemoc indywidualna Aż jedna trzecia wikińskich szkieletów z terenów Norwegii nosi ślady wygojonych ran. 37 proc. – uszkodzenia powstałe w wyniku śmiertelnych urazów. To wskazuje, że przemoc była tam na porządku dziennym, a podczas konfliktów często sięgano po broń zadającą śmiertelne rany. Tezę potwierdzają badania pochówków. W Norwegii bardzo często wraz ze zmarłymi składano do grobów ich broń. Naukowcy doliczyli się aż ponad 3 tys. mieczy w norweskich mogiłach z późnej epoki żelaza i ery wikingów. W grobach duńskich z tego samego okresu broni było tylko kilka tuzinów. Co wskazuje, że dla norweskich wikingów broń stanowiła składnik tożsamości i dowód statusu. Średniowieczni Duńczycy i złożona organizacja społeczna A jak w tym samym okresie było w Danii? Nieco inaczej. Społeczności były podporządkowane silnemu ośrodkowi władzy i zhierarchizowane. To władcy kontrolowali stosowanie przemocy, używanej do karania tych, którzy nie przestrzegali ustalonych norm. Na szczątkach szkieletów z Danii odkryto mniej obrażeń spowodowanych bronią. Noszą za to ślady egzekucji takich jak ścięcie głowy. Okazało się, że tylko około 6% duńskich wikingów zginęło gwałtownie. Prawie wszyscy w wyniku egzekucji, a nie przemocy indywidualnej. Dwa różne światy wikingów Wnioski? Społeczności duńskich wikingów były zorganizowane inaczej niż norweskich. Silne ośrodki władzy same wymierzały sprawiedliwość – a także inicjowały np. skomplikowane prace budowlane wymagające dużej ilości siły roboczej. Z kolei grupy norweskie były znacznie bardziej zdecentralizowane, przez co kwitła w nich przemoc indywidualna. – Odkrycia sugerują, że regiony Norwegii i Danii zamieszkiwały odrębne społeczności – uważa Jacobson. – To dość uderzające, ponieważ dotychczas przyjmowano, że społecznie Skandynawia wikingów była w dużej mierze przestrzenią jednorodną – dodaje badacz. Źródła: Phys.org, Journal of Anthropological Archeaology Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy odkryli zaskakujący pierwiastek w alchemicznym laboratorium słynnego astronoma
Naukowcy przebadali szklane naczynia pochodzące z laboratorium alchemicznego XVI-wiecznego astronoma Tycho Brahego. Wykryto wiele wzbogaconych pierwiastków, w tym nikiel, rtęć czy ołów. Jednak pewna substancja nie miała prawa się tam znajdować.
W tym artykule: Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią Skąd się znalazł tutaj wolfram? Zagadkowy pierwiastek To może być dla nas dość zaskakujące, że astronom Tycho Brahe (1546-1601) parał się też alchemią. Wszak trudno uznać ją za naukę, a raczej prekursorkę współczesnej chemii. Celem alchemików była między innymi próba uzyskania lekarstwa na wszystkie choroby. A także kamienia filozoficznego, czyli substancji zmieniającej różne metale w złoto. Brahe szukał jednak głównie leków: na dżumę, syfilis czy trąd. Alchemikom nie udało się osiągnąć sukcesu, ale ich eksperymenty z pewnością pchnęły do przodu wiedzę na temat pierwiastków i ich właściwości. Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Brahe, wychowanek Johannesa Keplera, był twórcą geoheliocentrycznego modelu Układu Słonecznego, zwanego też tychońskim. Łączył koncepcję heliocentryzmu Mikołaja Kopernika i geocentryzmu Ptolemeusza. Odkrył też parę ciał niebieskich. Astronoma pasjonowała również alchemia. W swojej rezydencji Uraniborg na szwedzkiej wyspie Ven prowadził zarówno obserwacje nieba, jak i eksperymenty w piwnicy. Co robił w podziemiach? Tego nie wiemy. Alchemicy byli skryci i nie dzielili się swoją wiedzą z innymi. Zachowało się tylko kilka receptur alchemicznych astronoma. Po śmierci Brahego Uraniborg zniszczono. Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią I tu wkraczają archeolodzy. Ich metody badawcze bywają niezastąpione. Podczas wykopalisk w latach 1988-1990 w starym ogrodzie Uraniborga znaleziono odłamki ceramiki i szkła. Są to najprawdopodobniej artefakty z laboratorium alchemicznego w piwnicy. Pięć z tych przedmiotów – cztery szklane i jeden ceramiczny – poddano niedawno analizom chemicznym. Cel: sprawdzenie, z jakimi pierwiastkami miały kontakt w przeszłości. Naukowcy właśnie opublikowali wyniki swoich badań na łamach czasopisma „Heritage Science”. Skąd się znalazł tutaj wolfram? Zagadkowy pierwiastek Ślady po różnych substancjach znaleziono na czterech z przebadanych zabytków. – Najbardziej intrygujące są pierwiastki znalezione w wyższych stężeniach niż oczekiwano – wskazujące na wzbogacenie i zapewniające wgląd w substancje stosowane w laboratorium alchemicznym Tycho Brahego – powiedział emerytowany profesor i ekspert w dziedzinie archeometrii, Kaare Lund Rasmussen z Uniwersytetu Południowej Danii. Jest on jednym z autorów artykułu. Wzbogacone pierwiastki to: nikiel, miedź, cynk, cyna, antymon, wolfram, złoto, rtęć i ołów. Odkrycie większości z nich nie jest zaskakujące dla laboratorium alchemika. Złoto i rtęć były wśród wyższych warstw społeczeństwa powszechnie znane i stosowane przeciwko wielu chorobom. Znasz jego odkrycia, ale czy wiedziałeś, że parał się także alchemią? Tajemnica Newtona Legendarny fizyk przez wiele lat próbował przemienić ołów w złoto – a w swoich staraniach prawdopodobnie korzystał z rękopisu, który właśnie odzyskano. – Ale wolfram jest bardzo tajemniczy. Wolfram nie został nawet opisany w tamtym czasie, więc co powinniśmy wywnioskować z jego obecności na odłamku z warsztatu alchemicznego Tycho Brahego? – zastanawia się Rasmussen. Wolfram po raz pierwszy opisano i wyprodukowano w czystej postaci ponad 180 lat później. Zrobił to szwedzki chemik Carl Wilhelm Scheele. Jednak należy pamiętać, że wolfram występuje naturalnie w niektórych minerałach. Być może pierwiastek ten trafił do laboratorium Tycho Brahego za pośrednictwem jednego z nich. W laboratorium minerał mógł zostać poddany obróbce, ale Tycho Brahe nigdy nie zdawał sobie z tego sprawy. – Może wydawać się dziwne, że Tycho Brahe zajmował się zarówno astronomią, jak i alchemią. Ale kiedy zrozumie się jego światopogląd, ma to sens. Wierzył, że istnieją oczywiste powiązania między ciałami niebieskimi, ziemskimi substancjami i organami ciała – wyjaśnia drugi z autorów artykułu, Poul Grinder-Hansen z duńskiego Muzeum Narodowego. Źródło: Heritage Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kopenhaga zapłaci turystom za zbieranie śmieci. Stolica Danii rusza z pilotażowym programem
Kopenhaga jest uważana za jedną z najbardziej zielonych stolic w Europie. Miejska organizacja turystyczna proponuje, aby odwiedzanie miasta również było ekologicznym doświadczeniem. W zamian będzie można liczyć na atrakcyjne nagrody.
W tym artykule: Kopenhaga za darmo? Tak zaoszczędzisz w mieście Stolica Danii testuje pilotażowy program Lato. Sezon turystyczny mamy w pełni. Tymczasem miasta uwielbiane przez turystów, w tym Barcelona i Wenecja, coraz sceptyczniej podchodzą do setek tysięcy podróżnych. W Europie nie brakuje jednak miast, które w aktywny sposób przyciągają turystów. Niedawno organizacja turystyczna z Oslo podbiła media społecznościowe, publikując nagranie promujące stolicę w Norwegii w dość przewrotny sposób. Jak widać, mieszkańcy Skandynawii lubią kreatywną turystykę. Tym razem oryginalnym pomysłem zaskoczyły władze Kopenhagi. Kopenhaga za darmo? Tak zaoszczędzisz w mieście Wybierasz się do Danii? Odwiedzając duńską stolicę, możesz zostać nagrodzony za dobre praktyki, takie jak zbieranie śmieci, podróżowanie komunikacją miejską czy jazda na rowerze po mieście. W zamian za przestrzeganie i promowanie dobrych nawyków przyjezdni będą mogli otrzymać np. bezpłatne obiady lub kawę. Nagrody przewidują też darmowe aktywności, takie jak wypożyczenie kajaka. Rząd nie zwraca środków firmom oferującym bezpłatne atrakcje w zamian za dobre praktyki. Próbny program dla turystów rusza już 15 lipca. Pomysłodawcami projektu są rada turystyczna miasta oraz organizacja Visit Copenhagen. Celem działań jest zrównoważenie „obciążeń środowiskowych” związanych z turystyką. Do tej pory do pilotażowego programu „CopenPay” przystąpiły 24 firmy. Są to między innymi bary i muzea. W większości z nich, aby skorzystać z darmowych nagród, nie trzeba będzie okazywać dowodów swoich proekologicznych działań. W przypadku niektórych obsługa może jednak poprosić o pokazanie zdjęcia przedstawiającego jazdę na rowerze lub biletu na transport publiczny. Najlepsze miasta na city break w Europie. Listę otwiera polska metropolia Jeden z brytyjskich dzienników przygotował listę najlepszych w Europie kierunków na tzw. city break. Na czele zestawienia znalazło się polskie miasto. Stolica Danii testuje pilotażowy program Co prawda Kopenhaga nie jest odwiedzana przez turystów tak tłumnie, jak Paryż czy Rzym, ale liczby wykupowanych noclegów skali roku i tak robią wrażenie. W 2023 r., według rządowych statystyk, było ich ponad 12 milionów. Pilotażowy program „CopenPay” ma potrwać od 15 lipca do 11 sierpnia. Jeśli projekt okaże się sukcesem, zostanie wdrożony także w pozostałych miesiącach. Cytowana przez „New York Times” Rikke Holm Petersen, szefowa komunikacji Izby Turystycznej Kopenhagi, przewiduje, że z bezpłatnych posiłków i innych atrakcji skorzysta „niewielki procent” osób odwiedzających miasto. Jak tłumaczy, „wymaga to trochę wysiłku”. – Wyobraźcie sobie, że moglibyśmy sprawić, by ludzie zabrali ze sobą bardziej ekologiczne podejście – gdyby to była dla nich pamiątka – byłoby wspaniale – dodaje. Kopenhaga stawia na zrównoważoną turystykę Według Global Destination Sustainability Index stolica Danii zajmuje trzecie miejsce na świecie pod względem zrównoważonego rozwoju. Woda z kranu w Kopenhadze jest czysta i smaczna, a w porównaniu do wody butelkowanej pozostawia znacznie mniejszy ślad na środowisku. Więcej o programie oraz listę miejsc biorących w nich udział znajdziesz na oficjalnej stronie „CopenPay”. Zobacz: Visit Copenhagen Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odnaleziono zaginiony relikwiarz św. Swituna. „Dla Kościoła jest to sensacja”
W katedrze w Stavanger w Norwegii archeolodzy natknęli się na relikwiarz, w którym przechowywano szczątki św. Swituna. To archeologiczna sensacja, bo miał być zniszczony 500 lat temu.
W tym artykule: Galopująca reformacja Zaginiony relikwiarz ze Stavanger Co odkryto w katedrze w Stavanger? Św. Switun i jego cuda 2 lipca 1517 roku ostatni katolicki biskup Stavanger, Hoskuld, wszedł do północnej zakrystii katedry w Stavanger wraz z czterema zaufanymi ludźmi. W obecności świadków chciał sporządzić listę wszystkich relikwii katedry. Grupa mężczyzna szczególną uwagę zwróciła na relikwiarz zawierający fragment kości ramieniowej patrona miasta, świętego Swituna z Winchesteru w Anglii. Co później stało się z bezcenną relikwią? Galopująca reformacja W początku XVI wieku Europą wstrząsnęła reformacja. Był to ruch zapoczątkowany przez Marcina Lutra. Cel: odnowa chrześcijaństwa. Wówczas powstały Kościoły ewangelickie, które odrzucały m.in. kult świętych. Oznaczało to, że celem stały się relikwie świętych przechowywane w licznych kościołach w całej Europie. W pięknych i drogocennych pojemnikach znajdowały się pojedyncze kości, a czasem nawet tylko włosy wyjątkowych postaci związanych z chrześcijaństwem. Były one celem pielgrzymek do świątyń, bo często miały im towarzyszyć cuda. Zaginiony relikwiarz ze Stavanger Relikwiarz św. Swituna z katedry w Stavanger w Norwegii uważano za zaginiony. Sądzono, że w czasach reformacji wysłano go do Danii i przetopiono. Najnowsze badania archeologiczne przeprowadzone przez ekspertów z Muzeum Archeologii Uniwersytetu w Stavanger dały jednak zaskakującą odpowiedź. Szczątki świętego nigdy nie opuściły świątyni. Przez pół tysiąca lat były świetnie zakamuflowane w podziemiach katedry. Reformacja miała wykorzenić wszelkie katolickie „przesądy”. Wszystkie skarby znajdujące się w katedrze miały zostać usunięte i zniszczone. Najnowsze odkrycia wskazują, że wiele ze skarbów uratowano i schowano w krypcie. Znajdują je dopiero teraz archeolodzy. Co odkryto w katedrze w Stavanger? Relikwiarze miały różne kształty. Ten ze Stavanger przybrał postać metalowej szkatułki w kształcie budowli. Archeologom udało się znaleźć wśród wielu drobnych pozostałości pozłacany miedziany panel o wymiarach pięć na dziesięć centymetrów. Posiada on małe otwory po gwoździach wzdłuż krawędzi, które wskazują, że został przymocowany do większego, drewnianego przedmiotu. Czy to resztki relikwiarza? Odpowiedź przyniosły badania rentgenowskie. Na wykonanym zobrazowaniu wyraźnie widać detale, które zdobiły ścianki. – Byliśmy bardzo zaskoczeni, gdy przeprowadziliśmy badanie rentgenowskie miedzianej płyty. Obraz wyraźnie ukazuje budynek kościoła z wieżą i dachem, kolumnami i oknami – mówi konserwatorka Bettina Ebert. Obok panelu archeolodzy znaleźli pozłacany, srebrny medalion, ozdobiony motywem zwierzęcym i posiadający podobne otwory na gwoździe (jak relikwiarz), a także kilka szklanych ozdób. Być może były umieszczone wewnątrz skrzynki ze szczątkami. – Dla kościoła i miasta to znalezisko jest sensacją – mówi kierownik badań Sean Denham. W XII wieku relikwia umieszczona była na ołtarzu głównym. – Kość ramieniowa św. Swituna była cenna i została starannie owinięta w piękną tkaninę. A następnie umieszczona w złotej szkatułce z kamieniami szlachetnymi w pięknych kolorach. W średniowieczu w Norwegii istniało kilka takich relikwiarzy w kształcie domów. Jednak niewiele z nich się zachowało – opisuje Margareth Hana Buer, która brała udział w badaniach. Archeolodzy odnaleźli pradawny żeton do gry z tajemniczymi runami. Ich znaczenie intryguje W Norwegii znaleziono unikatowy artefakt − starożytny żeton do gry pokryty runicznymi inskrypcjami. To dopiero drugi tego rodzaju przedmiot odkryty w tym kraju. To nie pierwsze znalezisko w ostatnich latach dokonane w podziemiach tej świątyni. Wcześniej badacze natknęli się na 700-letnią figurkę Melchiora (mędrca darującego dzieciątku Jezus kadzidło) wykonaną z kości słoniowej, figurę Maryi i szkło ołtarzowe. Wyniki ostatnich wykopalisk sugerują badaczom, że wiele z tych skarbów ukryto w piwnicy, aby uchronić je przed zniszczeniem związanym z ruchem reformacyjnym. – Pod względem skali i znaczenia, znaleziska w podziemiach przekroczyły wszelkie nasze oczekiwania. Odzwierciedlają ponad 1000 lat historii Stavanger. Pokazują bogactwo duchowieństwa katedry i miasta oraz kontakt z Rzymem w sposób wcześniej niespotykany w materiale archeologicznym – podsumowuje szef badań. Św. Switun i jego cuda Według źródeł historycznych, pierwszy biskup Stavanger, Anglik o imieniu Reinald, przywiózł ze sobą kość ramieniową św. Swituna, być może już w 1112 roku. W 1125 roku ukończono budowę katedry. Wówczas poświęcono ją temu angielskiemu świętemu. Co wiemy o św. Switunie? Urodził się ok. 800 roku, zmarł 2 lipca w Winchester w Anglii, gdzie był biskupem. Doradzał też królowi. Uważany jest za patrona pogody. Według przesądu, jeśli w dniu św. Swituna (15 lipca) pada deszcz, oznacza to, że kolejne 40 dni również będzie plucha. Takie podania pochodzą z XIII–XIV-wiecznych manuskryptów. Źródło: ScienceNorway.no. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Danii odnaleziono bardzo rzadki pierścień. Może być dowodem istnienia nieznanego wcześniej rodu
Poszukiwacz skarbów odnalazł w niewielkiej duńskiej wiosce złoty pierścień Merowingów. Naukowcy uważają, że artefakt może rzucić nowe światło na nieznany wcześniej ród książęcy.
W tym artykule: Złoty pierścień łączył dwie rodziny królewskie Pierścień prawdopodobnie należał do członka Merowingów Pierścień władzy, czy dyplomatyczny dar? Lars Nielsen nie spodziewał się, że jego niepozorna wyprawa w 2020 roku, może zakończyć się odkryciem na skalę całego kraju. Duńczyk wyruszył z wykrywaczem metali do Emmerlev w południowo-zachodniej Jutlandii na poszukiwania skarbów. Już pierwszego dnia udało mu się odnaleźć sporych rozmiarów złoty pierścień, który zdobił półszlachetny kamień czerwonej barwy. Złoty pierścień łączył dwie rodziny królewskie – Byłem tak podekscytowany i zdumiony, że ledwo mogłem cokolwiek powiedzieć. Wiedziałem, że bez wątpienia jest to moje najlepsze odkrycie. Jestem bardzo dumny i zaszczycony, że mogę mieć wkład w historię Danii – mówił Nielsen w rozmowie z lokalnymi mediami, już po tym, jak archeolodzy wydali swoje pierwsze ekspertyzy. A te były niezwykle imponujące. Okazało się bowiem, że jest to bardzo rzadki rodzaj biżuterii, który pochodzi sprzed ok. 1500 lat. Pierścionek został wykonany z 22-karatowego złota i najprawdopodobniej należał do członka dynastii Merowingów. Merowingowie byli dynastią, która panowała w Królestwie Franków w latach 481–751. Wywodziła się od frankijskiego władcy Meroweusza. Po rozpadzie cesarstwa zachodniorzymskiego tereny północno-wschodniej Galii zostały zasiedlone właśnie przez plemiona frankijskie. Z czasem utworzyły potężne imperium, które dało później początek Francji. Pierścień prawdopodobnie należał do członka Merowingów Duńscy archeolodzy twierdzą, że złoty pierścień może rzucić światło na nieznany wcześniej ród królewski lub książęcy powiązany z potężną dynastią europejską we wczesnym średniowieczu. – Pierścionek datowany jest na lata 500–600 n.e. Czerwony kamień półszlachetny, zwany almandynem, zamknięty w złotej owalnej tarczy, symbolizował władzę wśród ludów germańskich – stwierdzili badacze. Archeolodzy przyznali, że odkrycie przez niemal 4 lata było trzymane w tajemnicy. Wszystko po to, aby naukowcy mogli przeprowadzić dokładne badania w Emmerlev. Podczas wykopalisk udało im się również odnaleźć dwie złote i siedem srebrnych monet, a także ceramikę fryzyjską. – Przedmioty te potwierdzają kontakt z Merowingami, prawdopodobnie za pośrednictwem sojuszników z Fryzji – czytamy w oświadczeniu. Od jego imienia pochodzi nasze słowo „król”. Czy Karol Wielki władał kiedyś terenami Polski? Książę Lech i królewna, „co Niemca nie chciała”, mogli być postaciami historycznymi walczącymi z armią Karola Wielkiego. To od imienia władcy pochodzi też polskie słowo „król”. ... – Złoty pierścień nie tylko ujawnia możliwą nową rodzinę książęcą w Emmerlev, ale także łączy ten obszar z jednym z największych w Europie ośrodków władzy epoki wczesnego średniowiecza – powiedziała w oświadczeniu Kirstine Pommergaard, archeolożka z Duńskiego Muzeum Narodowego. Pierścień władzy, czy dyplomatyczny dar? – Pierścionek mógł należeć do córki księcia frankijskiego, która wyszła za księcia w Emmerlev. Ponadto złoto było najczęściej prezentem dyplomatycznym i służyło do zwierania sojuszy – dodała Pommergaard. Badaczka stwierdziła również, że styl pierścionka „ukazuje najwyższą jakość frankońskiego rzemiosła”, co ma wskazywać na zamożnego i wpływowego posiadacza. – Tego rodzaju biżuteria noszona była wyłącznie przez elitę dynastii Merowingów w tamtym okresie – wyjaśnia. – Pierścień prawdopodobnie miał służyć jako symbol władzy w kraju nordyckim – stwierdziła Pommergaard. Archeolodzy doszli do wniosku, że rodzina książęca z Emmerlev kontrolowała obszar pomiędzy Ribe, miastem w południowo-zachodniej Jutlandii a Hedeby, duńską osadą handlową z epoki Wikingów na terenie dzisiejszych Niemiec. Małżeństwo z frankijską księżniczką mogło w ten sposób zabezpieczyć handel na tym obszarze. Źródło: Muzeum Narodowe Danii. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jest starszy od Stonehenge. Archeolodzy odkryli w Skandynawii zagadkowy megalit sprzed 5,5 tysiąca lat
Megalit, czyli duża kamienna budowla, odkryty w Tiarp w Skandynawii jest starszy nawet od słynnego Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Wewnątrz znaleziono szczątki kilkunastu osób. Ale brakuje ich czaszek.
W tym artykule: Zagadkowy dolmen ze Szwecji Bardzo stary dolmen Kim byli zmarli pochowani w megalitach? Konstrukcje megalityczne (z greckiego megas – wielki i lithos – kamień) to fenomen znany nie tylko z pradziejów Europy. Na naszym kontynencie konstrukcje wykonane z wielkich głazów powstawały w przybliżeniu między 5000 a 2000 rokiem p.n.e. Stosunkowo późno takie budowle wznoszone były na północnych rubieżach Europy, ale archeolodzy odkrywają coraz wcześniejsze dowody na ich obecność. Zagadkowy dolmen ze Szwecji Zespół szwedzkich i niemieckich naukowców ogłosił właśnie na łamach „The Journal of Neolithic Archaeology” wyniki badań dolmenu z południowo-zachodniej Szwecji, a konkretnie Tiarp koło miasta Falköping. Dolmen to szczególny rodzaj megalitu, bo pełnił funkcję grobowca. Jest to czworokątna w planie skrzynia kamienna nakryta głazem. Archeolodzy oceniają, że grób pozostał nietknięty od okresu neolitu. Dziwne jest jednak to, że szkielety pochowanych w nim osób są niekompletne. – Brakuje czaszek i dużych kości, które mogły zostać usunięte z grobu. Nie wiemy, czy ma to związek z rytuałami pogrzebowymi, czy też powód był inny – mówi prof. Karl-Göran Sjögren z Wydziału Studiów Historycznych na Uniwersytecie w Göteborgu, główny autor artykułu. W grobie znaleziono kości dłoni i stóp, fragmenty żeber i zęby. Ale czaszki i większe kości, takie jak udowe i ramienne, są bardzo nieliczne. – Różni się to od tego, co zwykle widzimy w grobach megalitycznych, w kamiennych grobach komorowych z okresu neolitu. Zazwyczaj brakuje w nich mniejszych kości stóp i dłoni – zauważa prof. Sjögren. Co ciekawe, w grobowcu złożono kości co najmniej dwunastu osób, w tym niemowląt i ludzi starszych. Ale archeolodzy nie wiedzą jeszcze, co było przyczyną zgonów. – Nie odnotowaliśmy żadnych obrażeń na pochowanych osobach, więc nie sądzimy, aby w grę wchodziła przemoc. Kontynuujemy jednak badania ich DNA, które pokażą, czy cierpieli na jakieś choroby – informuje prof. Sjögren. Bardzo stary dolmen Obszar Falbygden, gdzie położony jest dolmen z Tiarp, znany jest z licznych śladów obecności człowieka w epoce kamienia. Znajduje się tam ponad 250 dużych grobów korytarzowych zbudowanych z kamiennych bloków, które powstały około 3300 lat p.n.e. – Ale ten dolmen jest wcześniejszy. Jest o około 200 do 150 lat starszy niż groby korytarzowe, co czyni go jednym z najstarszych grobów w formie komór wykonanych z kamieni w Szwecji i całej Skandynawii – podkreśla archeolog. Oznacza to też, że grobowiec ten jest nawet starszy od słynnego kamiennego kręgu Stonehenge w Anglii, który został wzniesiony około 4500 lat temu. Dolmen ze Skandynawii powstał zatem tysiąc lat wcześniej. Inna była też funkcja obiektów. Dolmen był grobowcem, a Stonehenge? Oto jest pytanie. Zapewne świątynią i jednocześnie obserwatorium astronomicznym. Cyfrowe narzędzia wkraczają do archeologii. Czy wykopaliska to przeżytek? Skanowanie laserowe, drony, sztuczna inteligencja i badania geofizyczne – archeolodzy wykorzystują przeróżne nowoczesne, w tym cyfrowe narzędzia. Ile romantyzmu pozostało w archeologii? O ty... Kim byli zmarli pochowani w megalitach? Wszystko wskazuje, że zmarli pochowani we wszystkich skandynawskich megalitach byli rolnikami, którzy hodowali również zwierzęta. Znajomość uprawy roli dotarła w te rejony Europy około 4000 lat p.n.e., czyli dobre pół tysiąca lat przed powstaniem pierwszych konstrukcji megalitycznych. W dolmenie z Tiarp znaleziono szczątku kilkunastu osób. Archeolodzy zastanawiają się, czy ludzie ci byli spokrewnieni. Odpowiedź na to pytanie przyniosą analizy DNA. Pobrano szereg próbek. Naukowcy uważają, że materiał genetyczny zachował się dobrze. Oznacza to, że będą w stanie zrekonstruować powiązania między zmarłymi. Źródło: Journal of neolithic archaeology. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Danii odkryto prawdopodobnie najstarszą runę. Wyryto ją na starożytnym nożu
Duńscy archeolodzy odnaleźli nóż sprzed 2000 lat. Znajdowała się na nim runa, która może być najstarsza w całej Danii.
W tym artykule: Najstarsza runa, jaką odnaleziono w Danii Czym są runy? Odkrycie niczym „wiadomość z przeszłości” Kto był właścicielem noża? Archeolodzy z Danii prowadzili wykopaliska w pobliżu miasta Odense na wyspie Fionia. To trzecia pod względem wielkości wyspa tego kraju, położona między Półwyspem Jutlandzkim a Zelandią. Badacze na małej nekropolii na wschód od Odense odnaleźli grób kremacyjny, w którym znajdował się 8-centymetrowy żelazny nóż. Ich uwagę zwrócił napis runiczny wyryty na ostrzu. Najstarsza runa, jaką odnaleziono w Danii Runa składała się z pięciu liter. Każda miała ok. pół centymetra wysokości. Naukowcy ustalili, że znaki układają się w słowo „hirila”. W języku staronordyckim oznacza to „mały miecz”. Analiza wykazała, że inskrypcja wygrawerowana na nożu, jak i sam artefakt mogą pochodzić z ok. 150 r. n.e. Może to być więc najstarsza runa, jaką odnaleziono na terytorium Danii. Najstarsze dotąd znane zapisy runiczne pochodziły z drugiej połowy II wieku. Przedmioty z wygrawerowanymi runami, które pochodziły z tego okresu, już w przeszłości odnajdywano w Vimose i Illemose na wyspie Fionia. Były to m.in. miecze, groty, grzebienie, sprzączki i różnego rodzaju tabliczki. Najczęściej odnajdywano je w środowiskach bagiennych. Czym są runy? Runy jednak były powszechne we wszystkich regionach Skandynawii. Według nordyckich sag sam Odyn, najwyższy z bogów, podarował ludziom runy. W przeszłości również np. w Norwegii odnajdywano bardzo stare zapisy runiczne. Archeolodzy z tego kraju dokładnie rok temu byli przekonani, że znaleźli najstarszy kamień runiczny świata. Szacowano wówczas, że powstał prawie dwa tysiące lat temu. Artefakt odkryto nad jeziorem Tyrifjorden leżącym na północny zachód od Oslo. Odkrycie niczym „wiadomość z przeszłości” Jak informuje „The Guardian”, autorem odkrycia jest Jakob Bonde, kurator z miejskiego muzeum i archeolog. Badacz początkowo myślał, że to zwyczajny nóż, ponieważ runy nie były zbyt widoczne. Dopiero po oczyszczeniu go przez konserwatorów, uczony zdał sobie sprawę z wyjątkowości niepozornego artefaktu. Oto najstarszy na świecie artefakt, który wspomina Odyna, najważniejszego boga wikingów. Gdzie go znaleziono? Naukowcy odszyfrowali treść złotej monety, którą odnaleziono w Danii. Artefakt pochodzi z V wieku n.e., widoczne na nim runy wspominają Odyna, najważniejszego boga w mitologii nordyckiej. – Takie odkrycie jest niczym otrzymanie wiadomości z przeszłości. To dla nas niezwykłe znalezisko, które rzuca światło na rozwój najwcześniejszego języka skandynawskiego – powiedział w rozmowie z „The Guardian”. – Dla mnie osobiście dokonanie takiego odkrycia jest fantastyczne – dodaje. Kto był właścicielem noża? Archeolodzy zwrócili uwagę, że runa odnosi się wyłącznie do noża. Dotychczasowe ustalenia nie pozwalają zidentyfikować jego właściciela. Naukowcy twierdzą jednak, że osoba, która posiadała taki nóż, prawdopodobnie cieszyła się wysokim statusem społecznym. – Niezwykle rzadko zdarza się odnaleźć runy tak stare, jak te na tym nożu. To daje nam wyjątkową szansę do zdobycia większej wiedzy o najwcześniejszym języku pisanym Danii, a tym samym o języku używanym w epoce żelaza. To również okazja do lepszego zrozumienia historii naszego kraju – powiedziała Lisbeth Imer, runolożka z Duńskiego Muzeum Narodowego. – W tamtym okresie biegłość w czytaniu i pisaniu nie była szczególnie rozpowszechniona, co oznacza, że umiejętność czytania i pisania wiązała się zarówno ze specjalnym statusem, jak i władzą. W początkach historii runicznej osoby potrafiące pisać stanowiły niewielką elitę intelektualną, a pierwsze ślady takich ludzi można znaleźć na Fionii – dodała runolożka. Naukowcy przypomnieli, że w historii tylko raz odkryto w Danii tak stary zapis runiczny. W 1865 roku archeolodzy odnaleźli grzebień wykonany z kości, na którym znajdowały się litery zapisane alfabetem nordyckim. Nóż został przekazany Muzeum Odense w Møntergaarden. Od 2 lutego stanie się częścią stałej kolekcji tej placówki. Źródło: The Guardian, Muzeum Odense Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli grób ogromnego człowieka ze Skandynawii. Pochowano go wraz z wielkim mieczem
W Szwecji badacze odnaleźli grób z czasów średniowiecza, w którym złożono bardzo wysokiego mężczyznę. Pochowano go wraz z jego ponad metrowym mieczem. Naukowcy uważają, że człowiek ten był poplecznikiem Unii Kalmarskiej.
W tym artykule: Grób „potężnego” mężczyzny Mężczyznę pochowano z ozdobnym mieczem półtoraręcznym Czym była Unia Kalmarska? Rodzina, która czerpała korzyści z unii trzech państw? Szwedzcy archeolodzy prowadzili w ubiegłym roku wykopaliska w centrum Halmstad. To miasto i port morski na zachodnim wybrzeżu kraju. Położone jest na skrzyżowaniu średniowiecznych szlaków handlowych. Ze względu na swoje położenie, miejscowość, która została założona dopiero w połowie XIII wieku, bardzo szybko się rozwijała. Założycielem miasta był duński król Krzysztof I, który zbudował nad rzeką Nissan swój zamek. Grób „potężnego” mężczyzny W części miasta zwanej Lilla Torg (tłum. Mały Plac) archeolodzy odkryli wyjątkowy grób. Badania wykazały, że pochowano w nim człowieka wraz z niezwykle pokaźnym mieczem, który miał ok. 1,3 m długości. To tak zwany miecz półtoraręczny. Bardzo możliwe, że broń ta wcale nie była wyłącznie reprezentacyjna. Badacze ustalili bowiem, że mężczyzna był niezwykle wysokiego wzrostu. Analiza szkieletu wykazała, że mógł mierzyć co najmniej 1,9 m. – Grób wysokiego mężczyzny był najbardziej charakterystycznym grobem znalezionym podczas wykopalisk klasztoru franciszkanów w tym miejscu. Istniał on od 1494 r. aż do zniszczenia w 1531 r. podczas reformacji protestanckiej – powiedział w rozmowie z Live Science Johan Klange, lokalny archeolog i współautor odkrycia. Mężczyznę pochowano z ozdobnym mieczem półtoraręcznym Datowanie wykazało, że zmarły prawdopodobnie żył na przełomie XIV i XV wieku. Naukowcy twierdzą, że mężczyzna – jak na tamte czasy – był prawdziwym olbrzymem. – Wówczas średni wzrost mężczyzn żyjących w Szwecji wynosił około 1,65 m – zwrócił uwagę Klange. Klinga miecza była inkrustowana innym metalem. Wzory tworzyły małe chrześcijańskie krzyże. Badacze twierdzą, że mężczyzna prawdopodobnie był niezwykle zamożnym szlachcicem. Co ciekawe, autorzy odkrycia uważają, że szwedzki arystokrata mógł być zwolennikiem Unii Kalmarskiej. To unia personalna zawarta latem 1397 roku na zamku w Kalmarze pomiędzy trzema skandynawskimi krajami: Danią, Szwecją i Norwegią. – Postawiliśmy hipotezę, że mężczyzna ten cieszył się wysokim statusem w czasach Unii Kalmarskiej. Prawdopodobnie mógł posiadać swoje majątki zarówno w Szwecji, jak i w Danii. Poplecznicy tego związku stawali się wówczas bardzo potężnymi ludźmi – wyjaśnia archeolog. Czym była Unia Kalmarska? Unia Kalmarska powstała dzięki staraniom królowej Danii Małgorzaty I. Związek miał zjednoczyć trzy królestwa pod władaniem jednego monarchy. Państwa skupione w unii wybierały wspólnego władcę. Pierwszym władcą trzech skandynawskich królestw został Eryk Pomorski. Wybór wspólnego króla regulowały dokumenty, takie jak list koronacyjny (kroningsbrevet) oraz list unijny (unionsbrevet). Co porwał potop, już nie wróci. Dlaczego Szwedzi nie chcą oddać polskich skarbów? Biedna Szwecja obrabowała w XVII w. znacznie bogatszą wówczas Rzeczpospolitą z ogromnej ilości skarbów. Dziś bogata Szwecja nie chce ich zwrócić znacznie biedniejszej Polsce. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/fragment-tzw-rolki-sztokholmskiej-ktora-jako-jeden-z-niewielu-polonikow-zrabowanych-przez-szwedow-wrocila-nad-wisle-fot-domena-publiczna-3975c81.jpg" width="800" height="519" alt="Fragment tzw. rolki sztokholmskiej, która jako jeden z niewielu poloników zrabowanych przez Szwedów wróciła nad Wisłę (fot. domena publiczna)" title="Fragment tzw. rolki sztokholmskiej, która jako jeden z niewielu poloników zrabowanych przez Szwedów wróciła nad Wisłę (fot. domena publiczna)" /> Państwa Unii Kalmarskiej zobowiązały się do współpracy w zakresie prowadzenia wojen. Formalnie wszystkie trzy kraje zachowały niezależność, lecz to Danii przypadła decydująca rola w związku. Co ciekawe, Eryk Pomorski chciał związać unię z Polską. Próbował wyswatać swego dziedzica z Jadwigą Jagiellonką, córką Władysława Jagiełły. Jednak do małżeństwa nie doszło. Każdy z krajów miał własne interesy, dlatego coraz częściej pojawiały się konflikty pomiędzy nimi. Duńczycy w Szwecji prowadzili własną politykę, bardzo często nieprzyjazną wobec Szwedów. Ostatecznie kraj ten zaczął domagać się własnego rządu, a nierzadko dochodziło do buntów. Rodzina, która czerpała korzyści z unii trzech państw? W 1521 roku doszło do kolejnego powstania Szwedów przeciwko Duńczykom, na którego czele stanął Gustaw Waza. Głównymi siłami powstańczymi byli chłopi i górnicy z regionu Dalarna. Determinacja wojsk Wazy doprowadziła do głośnego i szybkiego zwycięstwa w bitwie pod Västerås. Gustaw został wybrany wówczas na regenta Szwecji. 2 lata później przywódca powstania został mianowany królem, Unia Kalmarska została zerwana. Grób szwedzkiego szlachcica odnaleziono w granicach dawnego kościoła katolickiego. Tuż obok archeolodzy odkryli dwa inne pochówki, w którym znajdowały się dwie inne osoby – mężczyzna i kobieta. Naukowcy planują przeprowadzić badania DNA, które pozwolą ustalić, czy osoby te były spokrewnione. Jeśli tak, cała trójka należała do szlacheckiej rodziny, która zamieszkiwała ten region. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na próchnicę cierpieli już wikingowie. Był to powszechny problem wśród dorosłych
Próchnica i stany zapalne zębów – były powszechnymi problemami szwedzkich wikingów w okresie średniowiecza. Wikingowie próbowali wówczas leczyć zęby, ale często kończyło się to ich utratą, a wcześniej – dotkliwym bólem.
W tym artykule: Również Wikinga bolą ząbki Próchnica była w średniowieczu powszechna „Nici dentystyczne” wikingów Dieta wikingów przyczyną chorób zębów? Próchnica dziś i wczoraj Wikingowie kojarzeni się często jako nieustraszeni i groźni wojownicy, którzy siali spustoszenie w Europie tysiąc lat temu. Szczególnie dotkliwe były ich najazdy na Wyspy Brytyjskie. Jednak i oni byli tylko ludźmi i cierpieli na choroby oraz dolegliwości znane dziś. Również Wikinga bolą ząbki Szwedzcy naukowcy opublikowali właśnie na łamach prestiżowego czasopisma „Plos One” wyniki analiz blisko 3300 zębów, które należały do 171 osób. Osoby te były pochowane w X-XII wieku na cmentarzysku w Varnhem w południowej Szwecji. Jakie wnioski? Zęby ponad 60 proc. badanych dorosłych miały oznaki próchnicy, najczęściej na powierzchni korzenia. Co ciekawe, żaden z młodych osobników nie miał próchnicy. Eksperci zaobserwowali również inne patologie, w tym infekcje zębów i oznaki utraty zębów przed śmiercią. U kilku osobników próchnica była na tyle poważna, że powodowała ból zęba. Próchnica była w średniowieczu powszechna Naukowcy zwracają uwagę na to, że częstość występowania próchnicy zębów w badanej przez nich populacji jest zbliżona do tej odnotowanej w innych populacjach europejskich w tym czasie. Zastrzegają jednak, że prawie jedna czwarta zębów zmarłych z Varnhem została utracona przed lub po śmierci, co prawdopodobnie może nieco wypaczać wyniki analiz. Co na to wskazuje? Na przykład zaobserwowano, że częstość występowania próchnicy w tej populacji zmniejszała się wraz z wiekiem dorosłych. Jest to nieoczekiwanym wynikiem, który prawdopodobnie odzwierciedla zwiększoną utratę zębów u osób starszych. Faktycznie, u nich problem próchnicy zmniejszał się. Ale komfort życia na jej skutek zdecydowanie spadał. „Nici dentystyczne” wikingów Wikingowie próbowali radzić sobie z chorobami zębów. Na zębach widoczne są ślady zabiegów „dentystycznych” (w postaci starć), które miały zapewne na celu zmniejszenie bólów związanych z popsutymi zębami. Są też ślady świadczące o częstych próbach usuwania fragmentów jedzenia spomiędzy zębów. Dieta wikingów przyczyną chorób zębów? Większość szwedzkich wikingów, w tym populacja pochowana w Varnhem, żyła w społecznościach rolniczych. Ludzie spożywali mięsa takie jak wołowina, wieprzowina i baranina, ale też ryby i produkty mleczne pochodzące od zwierząt hodowlanych. Jak wyglądał wiking? Wbrew mitom bardzo dbał o higienę i ubiór Średniowieczni Skandynawowie zapisali się w historii jako nieulękli wojownicy, którzy bez litości grabili najeżdżane ziemie, pozostawiając po sobie tylko zgliszcza. Mieli cechować się wys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wygladal-wiking-odziez-bron-i-wyglad-zewnetrzny-wikingow-fot-euan-cherry-getty-images-a777708.jpg" width="938" height="626" alt="Jak wyglądał wiking – odzież, broń i wygląd zewnętrzny wikingów (fot. Euan Cherry/Getty Images)" title="Jak wyglądał wiking – odzież, broń i wygląd zewnętrzny wikingów (fot. Euan Cherry/Getty Images)" /> Dietę dopełniła chleb i owsianka oraz warzywa, takie jak rośliny strączkowe: fasola szara i bób, kapusta i rzepa. Wikingowie jedli również orzechy laskowe i grzyby. Węglowodany fermentujące pochodziły tylko z trzech naturalnych źródeł: owoców lub jagód, miodu i słodu. Inne węglowodany pochodziły z jęczmienia, pszenicy, owsa, żyta i grochu, z których przygotowywano chleb, owsiankę i zupę. – Wysokie spożycie pokarmów bogatych w skrobię, w połączeniu z brakiem opieki stomatologicznej i higieny oraz miejscami, w których dochodzi do zalegania pokarmu między zębami, częściowo wyjaśnia występowanie próchnicy w tej populacji – uważają naukowcy. Zwracają jednoczesnie uwagę na to, że próchnica powstaje pod wpływem rozlicznych powodów. Próchnica dziś i wczoraj Powszechność próchnicy w czasach wikingów w zasadzie nie powinna robić większego wrażenia. W dzisiejszej Polsce próchnica to poważny problem, z którym zmaga się coraz więcej dzieci i pojawia się w życiu coraz szybciej w związku z powszechnym spożywaniem napojów słodzonych i słodyczy. Zdanych resortu zdrowia wynika, że próchnicę ma już ponad połowa (57 proc. trzylatków), 80 proc. pięciolatków i aż 90 proc. siedmiolatków. Ze statystyk wynika, że 35 proc. polskich dzieci w wieku 7 lat ma przynajmniej jedną plombę, a 12 proc. ma usuniętego co najmniej jednego chorego zęba. Na tle średniej europejskiej polskie dzieci nie wypadają pod tym względem najlepiej. W sumie na całym świecie próchnicę ma ok. 2,4 mld osób. Najstarsze ślady po tej chorobie w Polsce pochodzą sprzed prawie 9 tys. lat. Badacze z UKSW wykryli ją na zębach osoby dorosłej i dziecka. Źródła: Ministerstwo Zdrowia Plos One Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mitologia nordycka jest jedną z najlepiej zachowanych. Zainspirowała twórców komiksów i filmów
Jeszcze przed chrystianizacją, dawni Skandynawowie stworzyli niezwykle barwną i rozbudowaną mitologię. Nordyckie opowieści o bogach, herosach i ludziach przedstawiały niezwykły świat, który dziś zawarty jest w dawnych inskrypcjach runicznych, strofach skaldów, poematach i sagach. Co wiemy na na temat mitologii nordyckiej i bogów, których czcili wikingowie? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Charakterystyka mitologii nordyckiej 9 światów mitologii nordyckiej Bogowie mitologii nordyckiej Najważniejsze mity nordyckie Ciekawostki o mitologii nordyckiej Mówiąc o starożytnych Skandynawach, większość osób ma przed oczyma obrazy łupieżczych wypraw wikingów. Nie można jednak zapomnieć, że był to lud nie tylko wojowniczy i ekspansywny, a przez to – budzący strach i grozę, ale także na swój sposób fascynujący. Religia i wierzenia wikingów wyrażały niezwykłą wizję świata materialnego i duchowego, a panteon nordyckich bogów przedstawiał postaci, które w odróżnieniu od wielu innych starożytnych bóstw, pod wieloma względami były zaskakująco podobne do ludzi. Charakterystyka mitologii nordyckiej Mitologia nordycka wywodzi się z prostej linii z germańskich systemów wierzeń. Podobnie jak mitologia grecka, była swoistym połączeniem historii, tradycji i religii, pozwalającym Normanom znaleźć odpowiedzi na wszystkie kluczowe pytania egzystencjalne. Mityczne opowieści Skandynawów wyrażały politeizm, czyli wiarę w wielu bogów. Tak jak w przypadku systemów wierzeń wielu innych ludów indoeuropejskich, w mitologii skandynawskiej występował trójpodział panteonu bóstw na bogów prawa i kapłaństwa, solarno-wojennych i chtoniczno-wegetacyjnych. Głównym założeniem mitologii Skandynawów była wiara w przeznaczenie. Ludzie wierzyli, że księga ich życia jest z góry zapisana i nie mogą tego zmienić. Należy jednak podkreślić, że o ile swój los pojmowali jako nieuchronny, to nie rozpatrywali oni przeznaczenia w kontekście czasu. Pod tym pojęciem rozumieli raczej siłę sprawczą. Wierzyli, że przeszłość wyznacza tory przyszłości, którą interpretowali jako możliwą do poznania, ale niemożliwą do zmienienia. 9 światów mitologii nordyckiej W nordyckich wierzeniach istniało 9 światów, a każdy z nich był zawieszony na wspólnej osi – Yggdrasilu. Święte drzewo było elementem łączącym wszystko we wspólnym ładzie. Nieustannie ogryzały je węże i jelenie, ale mogło żyć dzięki Nornom – trzem wieszczkom z plemienia olbrzymów, które podlewały je wodą czerpaną ze studni Urdand brunnen. Światy, o których mowa, to: Asgard (siedziba rodu Asów), Vanaheim (siedziba rodu Wanów), Álfheim (siedziba elfów), Muspelheim (siedziba ognistych olbrzymów), Svartalfheim (siedziba krasnoludów), Helheim (znajdująca się pod rządami bogini Hel kraina lodu i umarłych), Niflheim (kraina mgły i zimna), Jötunnheim (siedziba lodowych olbrzymów), Midgard (kraina środka, świat ludzi). Muspelheim, Niflheim i Jötunnheim razem składały się na Utgard, czyli świat zewnętrzny. Świat ludzi miał powstać na styku dwóch przeciwstawnych krain: Muspelheim i Niflheim. Bogowie mitologii nordyckiej Skandynawowie dzielili swój panteon na dwa boskie rody: Asów i Wanów. Ci pierwsi (nazywani także Azami) charakteryzowali się wojowniczym usposobieniem i byli silnie związani z kultem siły, wojny i magii. Wanowie byli równie potężni, ale ich linia podlegała Asom. Rodowód Wanów nie jest znany. Wiadomo tylko, że byli znacznie starsi od Asów. Cechowało ich spokojne usposobienie, byli mocno związani z naturą. Jak wskazuje Edda, pomiędzy boskimi rodami miało dojść do konfrontacji. Z potyczki zwycięsko mieli wyjść Wanowie. Później mieli dobrowolnie uznać zwierzchnictwo Asów. W tym miejscu dochodzimy do nordyckiego postrzegania bogów. Skandynawowie nie widzieli w swoich bóstwach wszechwładnych istot. W nordyckich mitach wyraźnie podkreślane są ich słabości. Opowieści wikingów kreują obraz bogów, którzy nie tylko wyglądem, ale także usposobieniem przypominają ludzi. Podobnie swoich bogów przedstawiali antyczni Grecy. Należy jednak podkreślić, że o ile mitologia rzymska i grecka wskazują na ich nieśmiertelność, to nordyccy bogowie byli istotami śmiertelnymi i mogli umierać jak zwykli ludzie. Wieczną młodość mogły im zapewnić jedynie złote jabłka Idunn. Warto wspomnieć, że poza bogami, w mitologii nordyckiej pojawiają się też inne istoty potężniejsze od ludzi. W tym miejscu należy wskazać choćby na olbrzymów: Jotunów (pochodzących z czasów przed nadejściem bogów), olbrzymów górskich i ognistych. Wróćmy do bogów. Mitologie indoeuropejskie wyróżniają kanon najważniejszych, pobocznych i pomocniczych bóstw. W pierwszej grupie zawsze wskazywany jest bóg naczelny, mający największą władzę i siłę, któremu należy się szczególna cześć. Nie inaczej postrzegali boski świat Skandynawowie. Odyn Odyn (patron poezji i wieszczenia, bóg wojny i wojowników) jest wymieniany w nordyckich mitach jako Wszechojciec – groźny i srogi, ale sprawiedliwy władca. Zasiada na tronie na górze Hlidskjalf. Na jego usługach pozostają kruki i wilki, zbierające dla niego wieści we wszystkich światach. Poza wspomnianymi zwierzętami, jego atrybutem jest włócznia. Wszechojciec jest przedstawiany jako najmądrzejszy ze wszystkich Asów. By posiąść mądrość, na dziewięć dni powiesił się na drzewie Yggdrasil. Dzięki temu nauczył się dwudziestu czterech run i osiemnastu pieśni. Oprócz tego, poświęcił jedno oko, dając je Mimirowi. W zamian za ofiarę, tajemniczy mędrzec pozwolił mu napić się ze studni wiedzy. Thor Thor (bóg burzy, piorunów, sił witalnych i rolnictwa) to syn Odyna i Jörð. Jest uznawany za bardziej przychylnego ludziom niż jego ojciec. Jego atrybuty to młot Mjølner, magiczny pas podwajający jego siłę, ruda broda, żelazne rękawice i dąb. Nie był tak sprytny i przebiegły jak Odyn, przez co często wpadał w pułapki. Z każdej potyczki wychodził jednak zwycięsko. Loki Ważną postacią w nordyckim panteonie jest też Loki – brat krwi Odyna. To bóg ognia i przestępstw, który należy do najbardziej niejednoznacznych postaci w mitologii Skandynawów. Z jednej strony, swój spryt, urodę, zdolność uwodzenia mową i inteligencję wykorzystuje do tworzenia konfliktów i często wpędza innych bogów w niemałe tarapaty. Z drugiej, pomaga im na wiele sposobów. To właśnie dzięki intrydze uknutej przez Lokiego Thor zdobył swój najważniejszy atrybut – Mjølner. To Loki przekonał karły z Svartalfheimu, by stworzyły piękne włosy dla Sif, żony Thora, choć nie można nie wspomnieć, że wcześniej sam skradł jej własne. Najważniejsze mity nordyckie Wymieniając najważniejsze mity nordyckie, należy wskazać na opowieści o stworzeniu świata i człowieka. Tę tematykę poruszył Snorri Sturluson w Eddzie Starszej. Mit o stworzeniu świata Na początku między światami Muspelheim (na południu) a Nilfheim (na północy) istniała pustka nazywana Ginnungagap. Gdy oba światy zbliżyły się do siebie, Ginnungagap pokrył się lodem. Ognisty miecz Sturta z Muspelheim roztopił pokrywę. Tak powstało morze ogrzewane przez ogień południa i chłodzone przez napływające z północy zimno. Z wody wyłoniły się pierwsze istoty: praolbrzym Ymir i opiekująca się nim krowa Audhumbla. Z potu Ymira powstało pokolenie lodowych olbrzymów. Tymczasem Audhumbla lizała fragment pokrywy, której Sturt nie zdołał roztopić. Wyłoniło się z niej ciało Buriego. Ten poślubił lodową olbrzymkę Bestlę, a ich związek zaowocował wydaniem na świat trzech synów: Odyna, Wiliege i We. Żeby zatrzymać ciągłe rozrastanie się praojca olbrzymów, bracia postanowili go zgładzić. Jego krew wywołała wielką powódź, w której utonęli niemal wszystkie lodowe olbrzymy. Ci, którzy zdołali przetrwać, stworzyli własne królestwo, Utgard, i zapoczątkowali nowe pokolenie. Trzej bracia cisnęli zwłokami zgładzonego Ymira w Ginnungagap. Tak powstał Midgard, świat ludzi. Nad nim stworzyli własny świat – Asgard, zlokalizowany na wschód od Wanaheim. W Alfheim mieszkały jasne elfy, podległe Wanom. Podziemny świat, Svartalheim, zasiedliły karły. Z czasem powstał dziewiąty świat – Helheim. Wszystkie połączyło drzewo życia, będące osią wszechświata. Mit o stworzeniu człowieka Według nordyckich wierzeń, bogowie stworzyli człowieka zanim powstał Asgard. Gdy Odyn, Wili i We przechadzali się po Midgardzie, dostrzegli leżące na ziemi kłody jesionu i wiązu. Postanowili tchnąć w nie życie i stworzyć nowe istoty. Odyn dał im duszę i życie, od Wiliego otrzymały rozum i zmysł dotyku, a od We – wygląd, imię i pozostałe zmysły. Tak powstały dwa byty: mężczyzna (Aska) i kobieta (Embla). Ciekawostki o mitologii nordyckiej Powyżej wymieniliśmy najważniejsze informacje o mitologii skandynawskiej. Na zakończenie mamy dla was kilka ciekawostek związanych z wierzeniami dawnych Skandynawów. Mitologia nordycka należy do najlepiej zachowanych, a co za tym idzie – także najlepiej poznanych odłamów mitologii germańskiej. Większość badaczy uważa jednak, że do naszych czasów zachowały się jedynie znacznie zmodyfikowane wersje opowieści o bogach i bohaterach. Wynika to z faktu, że przez bardzo długi czas były one przekazywane wyłącznie w formie ustnej. Współcześnie, mitologia nordycka jest mocno osadzona w popkulturze. Dawne wierzenia Skandynawów stały się inspiracją do stworzenia obszernej serii komiksów wydawnictwa Marvel Comics, a także bazujących na nich produkcji kinowych i telewizyjnych. Istnieje teza, według której to nie Odyn, a Thor był naczelnym bóstwem w nordyckim panteonie. Zwolennicy tej wersji wskazują, że panował ogólnogermański kult boga burz, deszczy i piorunów. Podkreślają też jego „gromowładność” – cechę, która jest charakterystyczna dla większości naczelnych bogów w wierzeniach indoeuropejskich. Niektórzy badacze uważają, że wielu nordyckich bogów miało pierwowzór w prawdziwym świecie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ta kobieta była jednym z najpotężniejszych wikingów. Odgrywała kluczową rolę w polityce
Analiza kamieni runicznych z Jelling wykazała, że żyjąca w X wieku Thyra mogła odkrywać kluczową rolę w polityce. Badacze sugerują, że żona i matka dwóch władców wikingów mogła w rzeczywistości być przywódczynią nowego królestwa duńskiego.
W tym artykule: Analiza kamieni runicznych rzuca światło na rolę kobiety w czasach wikingów Co najmniej 3 kamienie wspominają tę samą kobietę Kobiety w średniowiecznej Europie Czy Thyra rzeczywiście była równa Gormowi? Na łamach czasopisma naukowego „Antiquity” naukowcy opublikowali artykuł dotyczący nowej analizy kamieni runicznych z Jelling. To kamienne pomniki z inskrypcjami wyrzeźbionymi ponad 1000 lat temu. W ten sposób upamiętniono króla wikingów Gorma Starego, jego żonę, a także ich syna, Haralda Sinozębego. Analiza kamieni runicznych rzuca światło na rolę kobiety w czasach wikingów To właśnie na kamieniach runicznych znajdują się najwcześniejsze wzmianki o Danii w kontekście jej ustroju politycznego. Dwa głazy znajdują się w miejscowości Jelling we wschodniej Jutlandii. Mniejszy i starszy kamień z inskrypcją zapisaną alfabetem runicznym został wzniesiony przez samego Gorma ok. roku 950 n.e. Napis na większym kamieniu, wykonany na zlecenie syna Haralda Bluetootha, odnotowuje przejście Danii z pogaństwa i wiary nordyckiej na chrześcijaństwo w 965 r. Przez wielu zabytek ten jest uważany za swoisty „akt urodzenia” Danii. Obydwa kamienie runiczne zawierają wzmiankę o kobiecie imieniem Thyra. To właśnie żona Gorma i matka Haralda. Imię to pojawia się także w inskrypcjach na dwóch innych kamieniach runicznych z podobnego okresu. To częściej niż jakiekolwiek inne imię zarówno żeńskie, jak i męskie. Do tej pory nie było jasne, czy wszystkie odnosiły się do żony i matki dwóch wikińskich królów. Teraz jednak nowe odkrycie rzuca nowe światło na tajemniczą królową i rolę kobiety w świecie wikingów. Co najmniej 3 kamienie wspominają tę samą kobietę W najnowszych badaniach naukowcy przeprowadzili analizę aż siedmiu różnych kamieni runicznych z Jutlandii, w tym głazów z Jelling. Badacze liczyli na to, że uda im się odnaleźć subtelne i niewidoczne wcześniej szczegóły inskrypcji. Badacze stwierdzili, że napis na kamieniu Haralda Sinozębego został wyrzeźbiony przez tę samą osobę, która wyryła runy na głazie z Laeborga. Znajduje się on ok. 30 km na południowy-wschód od Jelling. Okrucieństwo wikingów było legendarne. Jednak rzeczywistość wyglądała inaczej Słynęli z gwałtownego charakteru, nagłych ataków i barbarzyństwa. Na ile jednak okrucieństwo wikingów to fakt potwierdzany przez historyków? Naukowcy odkryli, że rzeźbiarz zostawił swój „podpis” na kamieniu z Laeborga. Przedstawił się jako Ravnunge-Tue. – Dzięki nowemu powiązaniu Ravnunge-Tue ze słynnym kamieniem z Jelling Stone, Duńczycy znają teraz nazwisko rzemieślnika, który stworzył ich „akt urodzenia” – mówi archeolożka i runolożka Lisbeth Imer z Duńskiego Muzeum Narodowego i główna autorka badania. Jednak Imer – bardziej niż samym autorem – jest zainteresowana tym, co to powiązanie mówi o Thyrze. – To naprawdę niezwykłe, że w ogóle kobiety wikingów były wspominane na kamieniach runicznych, a imię Thyra pojawia się aż na czterech głazach z tamtego okresu. Co najmniej trzy z nich odnoszą się do tej samej kobiety. Napis wyryty przez Ravnunge-Tue na kamieniu z Laeborga również stwierdza, że „Thyra była jego dróttning”. To nordyckie słowo oznaczające „kochankę” lub „damę”, a w czasach późniejszych tłumaczono je jako „królowa” – wyjaśnia Imer. Kobiety w średniowiecznej Europie Badacze twierdzą, że poszlaki na runach wskazują na bardzo ważną rolę Thyry w społeczeństwie duńskich wikingów. Nowe odkrycie sugeruje, że była kluczową postacią w nowym duńskim królestwie – Być może nawet przyćmiła wpływami jej męża Gorma i syna Haralda – twierdzi Imer. – Żadna inna osoba w Danii z epoki Wikingów nie jest upamiętniona na tak wielu kamieniach, nawet Harald Sinozęby, jej słynny syn. Oznacza to, że musiała odegrać bardzo ważną rolę w tworzeniu państwa – wyjaśnia badaczka. Imer zwraca również uwagę na fakt, że jedynymi duńskimi źródłami pisanymi z epoki wikingów są owe kamienie runiczne. Niestety, teksty te są bardzo krótkie. Źródła archeologiczne wskazują jednak na fakt, że wikingowie w Danii mogli posiadać ziemię i sprawować także władzę polityczną. – Kroniki europejskie z X wieku również wspominają o wpływowych kobietach w takich miejscach jak Włochy, czy Niemcy. Dlatego Thyra nie byłaby ewenementem w Europie – dodaje Imer. Czy Thyra rzeczywiście była równa Gormowi? Prof. Judith Jesch, badaczka historii wikingów z Uniwersytetu w Nottingham w Wielkiej Brytanii, która nie była zaangażowana w badania, twierdzi, że nowe odkrycie stawia Thyrę w zupełnie innym świetle. Pokazuje, że świat nordycki mógł nie być tak patriarchalny, jak dotychczas powszechnie uważano. Jak żyli skandynawscy wojownicy w średniowieczu? Osady wikingów można zwiedzać także w Polsce Mówiąc o wikingach, większość osób ma na myśli wojowniczych zdobywców, którzy przemierzali morza i oceany na pokładzie swych łodzi. Trzeba jednak wiedzieć, że między kolejnymi wyprawa... – Jeśli wszystkie kamienie runiczne odnoszą się do tej samej osoby, sam ten fakt sugeruje, że miała ona znaczące wpływy w tej części Danii w czasie, gdy kraj dopiero zaczynał jednoczyć się jako naród – mówi Jesch. Uczona zauważyła również, że Thyra nazywana jest niekiedy „zbawieniem Danii” lub „siłą Danii”. Te przydomki znajdują się na mniejszym kamieniu z Jelling. – Nieco niejasny komentarz, który wydaje się wskazywać na kluczową rolę w ówczesnej polityce – twierdzi badaczka. Henrik Williams, runolog ze szwedzkiego Uniwersytetu w Uppsali, który również nie był zaangażowany w badania, dodaje, że niektóre inne kamienie runiczne Wikingów, m.in. te z Norwegii i Szwecji, również wspominają kobiety. – Oznacza to, że miały one bardzo duże poszanowanie w całej Skandynawii z epoki wikingów – stwierdził. Przyznał jednak, że warto z ostrożnością podchodzić do hipotezy dotyczącej Thyry. Analiza inskrypcji nie dostarcza jednoznacznych i niezbitych dowodów na jej rolę w duńskim społeczeństwie. – Możliwe i prawdopodobne jest, że Thyra była wówczas bardzo ważną kobietą w Danii, ale nie ustalono, czy była politycznie równa swojemu mężowi Gormowi. Być może tak jest, ale jak to udowodnić? – pyta Stefan Brink, historyk i znawca wikingów z University of the Highlands and Islands w Wielkiej Brytanii, który również nie był zaangażowany w badania. Opracowanie: Jakub Rybski Źródło: National Geographic. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Norweska rodzina szukała zgubionego kolczyka. Znalazła wikińskie zabytki
Dwie wikińskie brosze odkryła norweska rodzina w czasie poszukiwań zaginionego kolczyka. Mają około 1200 lat. Są dowodem na pierwsze zasiedlenie przez wikingów odległej wyspy Jomfruland.
W tym artykule: Odkrycie biżuterii z epoki wikingów Wikińskie brosze to tylko początek odkryć Kim byli wikingowie? Do nietypowego odkrycia archeologicznego doszło przypadkowo. Rodzina Aasvik poszukiwała na swoim porośniętym trawą podwórku zaginionego kolczyka. W tym celu wykorzystała detektor metalu. Odkrycie biżuterii z epoki wikingów Rodzinie dopisało szczęście. Urządzenie wykryło biżuterię, ale zdecydowanie starszą. Znajdowała się pod niewielką warstwą ziemi obok dużego drzewa. Znalezisko pochodzi z okresu wikińskiego. Jego wiek można określić nawet na 1200 lat. Są to dwie ozdoby z brązu, które zdaniem ekspertów kiedyś pokrywało złoto. Brosze były pieczołowicie ozdobione misternymi przedstawieniami zwierząt i wzorami geometrycznymi. – Artefakty mogą być pierwszymi znaleziskami z epoki wikingów (793–1066 r.) na wyspie Jomfruland – powiedziała portalowi Live Science archeolożka z regionu Vestfold i Telemark Vibeke Lia w Norwegii. W ten sposób udało się ustalić, że już wtedy ludzie zamieszkiwali tę wysepkę. Do tej pory uważano, że bardzo długo była bezludna. Większa z brosz pełniła nie tylko funkcję dekoracyjną. Jednocześnie spinała suknię na wysokości ramion. Dlatego zawsze użytkowano je parami. Tego typu brosze są powszechnie znajdowane w grobach kobiet z okresu wikińskiego. Ich styl był charakterystyczny dla IX wieku. Vibeke Lia pochwaliła postawę rodziny, która dokonała odkrycia i zgłosiła znalezisko, a następnie przestała poszerzać wykop do przybycia służb. Wikińskie brosze to tylko początek odkryć Wszystko wskazuje na to, że odkrycie dwóch owalnych wikińskich brosz to tylko początek. Zapewne stanowiły one element wyposażenia grobowego wikińskiej arystokratki. Na powierzchni biżuterii zachowały się pozostałości złocenia, co oznacza, że brosze były bardzo cenne. W ogrodzie nie zachowały się ślady po nasypie lub innej formie grobu zmarłej arystokratki. Jednak archeolodzy odkrywali na wyspie Jomfruland kamienne kopce. Do tej pory uważano, że miały symbolizować roszczenia prawa do ziemi i dróg morskich. Teraz archeolodzy skłaniają się do koncepcji, że pod nimi znajdowały się groby. Kim byli wikingowie? Nie da się jednoznacznie zdefiniować postaci typowego wikinga. Na przykład w świecie anglosaskim w ten sposób potocznie określa się każdą osobę żyjącą na obszarze Skandynawii w VIII-XI wieku. Przodkowie współczesnych mieszkańców Skandynawii słynęli z tego, że byli dzielnymi wojownikami, prowadzącymi dalekie wyprawy. W trakcie morskich podróży prowadzili również intensywną działalność handlową. Wbrew szeroko rozpowszechnionemu poglądowi ich okrucieństwo wcale nie było odznaczało się na tle innych ludów żyjących ponad tysiąc lat temu. Wikingowie w Polsce. Czy skandynawscy wojownicy przyczynili się do powstania państwa polskiego? Historycy na tropie Wikingowie w Polsce mieli pojawić się po raz pierwszy na przełomie XIII i IX wieku. Mimo upływu kolejnych wieków, historycy po dziś dzień toczą dyskusje na temat tego, czy Skandynawowie w o... Słowo wiking być może pochodzi od staronordyckiego słowa „vik”, które oznacza zatokę. Można zatem powiedzieć, że wikingowie byli ludźmi zatoki. Lingwiści zwracają uwagę na to, że słowo „viking” oznaczało nie tyle osobę, ile czynność. Chodziło o wyruszanie po łup, czyli po prostu piractwo. Była to okresowa profesja, która umożliwiała wzbogacenie się. Pojawiły się koncepcje, według których wikingowie mieli przyczynić się do powstania państwa polskiego w średniowieczu. Co prawda odkrywane są w Polsce groby elitarne, w których zapewne pochowano osadników z północy, ale nie ma dowodów na skandynawskie pochodzenie Piastów. Źródło: LiveScience Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.