Szwedzi kochają ten dzień. Spędziłam Midsommar na tamtejszej wsi i zrozumiałam fenomen najkrótszej nocy w roku
Szwedzi na co dzień słyną z emocjonalnego dystansu i niemal chorobliwej powściągliwości. Istnieje jednak jeden weekend w roku, kiedy cały kraj zrzuca ten ciasny gorset, by w białych strojach i z wiankami na głowach tańczyć... „taniec małych żabek”. Oto kulisy Midsommar – święta pełnego absurdów, śledzi w pięciu marynatach i państwowego monopolu na procenty.
Spis treści: Szwedzki stół bez klopsików z Ikei. Jak smakuje autentyczne Midsommar? Polowanie na procenty. Szwedzki monopol i ucieczka przed kolejkami Ukryty azyl na Północy. Gdzie czas zwalnia bieg? Horror w pełnym słońcu. Jak Ari Aster rozbił romantyczny mit Midsommar? Magia wianków i pogańskie korzenie midsommarstång Ostatni akord lata przed długą zimą Ląduję na lotnisku w Sztokholmie w ciepłą, czerwcową noc. Z zamkniętymi oczami wiedziałabym, gdzie jestem. Jest cicho. Nikt nie biegnie, nikt nikogo nie pogania, nikt nie krzyczy. Światło nadal przypomina popołudnie. Zbliża się celebrowana hucznie jak Sylwester najkrótsza noc w roku. Nawet w Sztokholmie nie zrobi się naprawdę ciemno, a na północy kraju słońce nie zajdzie w ogóle. Szwedzki stół bez klopsików z Ikei. Jak smakuje autentyczne Midsommar? Wracam tu niemal co lato od dekady. Mieszkałam w Szwecji i nawet dziś, kiedy obowiązki rozrzucają mnie po innych częściach Europy, próbuję być tutaj właśnie w tym okresie. Bo Midsommar nie jest zwykłym świętem – jego korzenie sięgają epoki brązu i czasów Wikingów. To moment, w którym cały kraj nagle zmienia swój rytm. Pewnie jestem nieobiektywna, ale dla mnie nie ma nic bardziej magicznego niż nasycone kolory i zapach powietrza szwedzkiego lata. Kto czytał „Dzieci z Bullerbyn”, ten doskonale wie, o czym mowa. Dla milenialsów i starszego pokolenia X ta opowieść funkcjonowała często jako nieformalny „atlas kulturowy”, zanim większość z nas zobaczyła kraje nordyckie na żywo. Ta poukładana Północ wymaga jednak pragmatyzmu w działaniu. Pia, moja szwedzka przyjaciółka, z góry zadbała o menu. Choć co roku jemy praktycznie to samo, przygotowania niezmiennie wzbudzają spore emocje. Będzie tradycyjnie, smacznie i bardzo „instagramowo”, choć na stole nie pojawi się żaden z klasyków z Ikei. W menu królują śledzie w kilku marynatach, młode ziemniaki posypane koperkiem, łosoś, zapiekanka Västerbottenpaj, chrupkie pieczywo i obowiązkowo jordgubbar, czyli słodkie szwedzkie truskawki. W ubiegłym roku upiekłam szarlotkę, do której Pia ubiła śmietanę z dodatkiem lakrids (lukrecji). Od tamtej pory nie wyobrażam sobie tego deseru podanego w jakikolwiek inny sposób. Polowanie na procenty. Szwedzki monopol i ucieczka przed kolejkami W tym roku również nie przyjechałam z pustymi rękami. W Szwecji gościom po prostu nie wypada pojawić się bez drobnego wkładu we wspólne świętowanie. Nauczona doświadczeniem, jeszcze w strefie wolnocłowej zaopatrzyłam nas w zapas okazjonalnych bąbelków. Dzięki temu zaoszczędzę nie tylko korony, ale przede wszystkim cenny czas. Tuż przed Midsommar gigantyczne kolejki ustawiają się bowiem głównie w jednym miejscu: przed Systembolaget, czyli państwową siecią sklepów monopolowych, która od dekad ściśle reguluje sprzedaż alkoholu w kraju. Co ciekawe, tych sklepów jest naprawdę niewiele – w całej Szwecji funkcjonuje ich mniej niż placówek handlowych w samym Szczecinie. Godziny otwarcia są mocno ograniczone, a w weekendy i święta punkty są bezwzględnie zamknięte. To rygorystyczne rozwiązanie administracyjne, ale też stały element szwedzkiego pejzażu kulturowego. I choć w Szwecji obowiązuje całkowity zakaz reklamowania alkoholu, trudno oddzielić mocniejsze trunki od tradycji przesilenia letniego, wspólnego śpiewu i rytuału toastów. Droga z lotniska jest zupełnie pusta. To idealny moment i symboliczna „cisza przed burzą”. Już jutro po pracy każdy „porządny obywatel” będzie próbował za wszelką cenę wydostać się z miasta. W mgnieniu oka opustoszeje Sztokholm, Göteborg czy Malmö. Ukryty azyl na Północy. Gdzie czas zwalnia bieg? My też uciekamy z centrum do jednej z typowo letniskowych miejscowości, położonej godzinę jazdy samochodem na północ od stolicy. Jest tak mała, że próżno szukać jej na większości map. Zjeżdżamy z autostrady i wjeżdżamy w gęsty, sosnowy las. To tutaj czas jeszcze bardziej spowalnia swój bieg. Krajobraz zyskuje surowy urok – gdzieniegdzie pojawiają się charakterystyczne dla tego regionu formacje skalne. Drewniane pomosty skrzypią w rytm uderzeń fal, a łódki łagodnie kołyszą się przy brzegu. Wokół panuje atmosfera radosnego poruszenia: ktoś wnosi krzesła, ktoś inny rozstawia stoły, a na werandzie obok trwa już krojenie śledzi. W końcu dojeżdżamy na miejsce. Nasz sąsiad Ulf, który z wyglądu przypomina Świętego Mikołaja, a zimą troskliwie dokarmia sarny i ptaki, teraz energicznie kosi trawę i wbija niebiesko-żółte flagi wokół swojej działki. Warto wiedzieć, że w Szwecji flaga narodowa ma zupełnie inne znaczenie kulturowe niż w wielu krajach Europy Środkowej czy Wschodniej. Funkcjonuje ona przede wszystkim jako ciepły symbol lata, tradycji oraz folkhemmet – czyli idei wspólnotowego „państwa-domu” – daleki od jakichkolwiek przejawów agresywnego patriotyzmu. Po długiej, wyczerpującej zimie skandynawskie lato wydaje się czymś niemal nierealnym. Siedzimy na tarasie, a ja chłonę widoki. To wręcz niesamowite, że jeszcze dwa miesiące temu cała ta okolica wyglądała jak kadr z monochromatycznego, czarno-białego filmu. Dziś ten świat tętni życiem w umiarkowany, spokojny i kwintesencjonalnie szwedzki sposób. Wszystko to dzieje się w ramach harmonii, tylko po to, by już jutro cały kraj mógł zrzucać swój codzienny, ciasny gorset kulturowy i oddać się bezgranicznej zabawie. Horror w pełnym słońcu. Jak Ari Aster rozbił romantyczny mit Midsommar? Nieprzypadkowo to właśnie estetyka nordyckiego przesilenia stała się osią głośnego filmu „Midsommar” w reżyserii Ariego Astera. Dla globalnej publiczności był to moment pierwszego, tak intensywnego zetknięcia z wizualnym kodem skandynawskiego lata : nieskazitelną bielą lnianych sukienek, bogactwem polnych kwiatów, ceremonialnymi stołami ustawionymi pośród soczystej zieleni oraz specyficznym światłem, które niemal całkowicie znosi granicę między dniem a nocą. Reżyser wykorzystał tę unikatową ikonografię nie jako egzotyczne tło, lecz jako pełnoprawny, głęboki język opowieści. Paradoks tego filmu polega na tym, że jego groza nie rodzi się z mroku, ale z nadmiaru światła. To zresztą fascynujący trop kulturowy, ponieważ współczesny obraz Midsommar sam w sobie jest w dużej mierze precyzyjną konstrukcją estetyczną. Już XIX-wieczni szwedzcy romantycy świadomie budowali sielankową wizję kraju harmonijnie zespolonego z naturą – ludowego, spokojnego i głęboko zanurzonego w cykliczności pór roku. Film Astera brutalnie rozszczelnia ten mit. Pokazuje bowiem, jak cienka bywa granica między wspólnotowym rytuałem a społeczną presją, między folklorem a niebezpiecznym kultem oraz między idyllicznym pejzażem a pierwotnym, ludzkim lękiem. Magia wianków i pogańskie korzenie midsommarstång Rano idę popływać w jeziorze. W tym czasie Pia uplata dla nas wianki z maków, chabrów i rumianków. Część zebranych kwiatów z godnie z tradycją włożymy pod poduszki – legenda głosi, że dzięki temu w nocy przyśni nam się przyszła miłość. Szykujemy się do wyjścia i zakładamy białe, haftowane stroje, które udało mi się upolować w second-handzie w absolutnie idealnym stanie. Głównym punktem świętowania jest polana, w której centrum stoi midsommarstång – wysoki słup opleciony brzozowymi gałęziami oraz liśćmi. Choć dziś traktuje się go jako niewinną, ludową dekorację, wielu badaczy wskazuje, że jego korzenie mogą sięgać dawnych rytuałów płodności. W ujęciach porównawczych bardzo często łączy się go również z germańską tradycją słupów majowych, które w średniowieczu zyskały ogromną popularność jako nieodłączny element wiosenno-letnich świąt ludowych. Dzisiaj nie jest to jednak odpowiedni moment na historyczne debaty. Tradycja to tradycja! Rozkładamy nasz koc piknikowy w przyjemnym cieniu i nalewamy pierwszego snapsa. Chwilę później z głośników rozbrzmiewa „Små grodorna”, czyli słynna szwedzka piosenka o małych żabkach. Na ten jeden znak dorośli i dzieci zaczynają wspólnie podskakiwać wokół słupa, trzymając dłonie przy głowach imitując żabie uszy. To dokładnie ten moment, w którym każdy obcokrajowiec natychmiast rozumie mój wcześniejszy, przydługi wstęp o logistyce alkoholowej – bez odpowiedniego animuszu mało który dorosły odważyłby się na ten taniec. Z boku wygląda to absolutnie absurdalnie i... właśnie dlatego tak doskonale działa. W kraju, który na co dzień słynie z ogromnego dystansu społecznego, nagle wszyscy bawią się w najlepsze. To jedna z tych nielicznych, unikatowych chwil, kiedy szwedzka powściągliwość całkowicie znika. Czas płynie szybciej, wjeżdża kolejny snaps. Gdzieś obok rozbawiona grupa intonuje tradycyjne „Helan går” w iście operowym stylu. Cała wioska błyskawicznie się integruje. Sąsiedzi, którzy przez resztę roku wymieniali ze sobą jedynie zdawkowe skinienia głową, teraz rozmawiają na absolutnym luzie, żartują i flirtują. To prawdopodobnie jedyny moment w roku, kiedy w Szwecji bezwzględnie obowiązuje small talk. Ostatni akord lata przed długą zimą Wspólna zabawa na świeżym powietrzu przeciąga się do późnych godzin nocnych, aż w końcu mniejsze podgrupy powoli przenoszą się na przytulne werandy. Resztki jedzenia trafiają do lodówki, a ja wykorzystuję tę magiczną, jasną noc na długi, samotny spacer. To już ostatni moment, by w ciszy posłuchać czystego śpiewu kukułki i drozda. Od teraz, aż do końca lipca, cały kraj będzie funkcjonował wyłącznie w niespiesznym trybie wakacyjnym. Czar jednak pryśnie niezwykle szybko – już od sierpnia Szwecja zacznie mentalnie żyć przygotowaniami do kolejnej, długiej zimy. I nie ma w tym przesady: to właśnie wtedy na sklepowych wystawach, tuż obok letnich sukienek, zaczną pojawiać się pierwsze grube, wełniane okrycia… Źródło: National Geographic Traveler
Znalazł złoto podczas spaceru. To unikatowe okucie miecza, które było darem dla bóstw
Podczas porannego spaceru w Sandnes w Norwegii mężczyzna natrafił na skarb. Szanse na jego odnalezienie były niewielkie, bo jest on wielkości typowego pendrive’a. To okucie pochwy miecza sprzed 1500 lat wykonano z czystego złota. Artefakt daje nam wgląd w ówczesne wierzenia.
To miał być zwykły poranny spacer. Aż do momentu, w którym mężczyzna kątem oka dostrzegł błysk w ziemi wśród korzeni powalonego drzewa w szczelinie skalnej. Okazało się, że to ważące 33 gramy złote okucie miecza należące do potężnego wodza. Do tej pory naukowcy naliczyli z całej północnej Europy zaledwie kilkanaście tego typu przedmiotów. Ważny moment w historii Skandynawii Okres wędrówek ludów, datowany w Norwegii na V i VI wiek n.e., był czasem dynamicznych przemian społecznych i politycznych. W tym okresie formowały się lokalne centra władzy, a elity manifestowały swój status poprzez posiadanie cennych przedmiotów wykonanych ze złota i srebra. Okolice dzisiejszego Sandnes, a konkretnie rejon Hove w południowo zachodniej Norwegii, stanowiły wówczas istotny punkt na mapie regionu, o czym świadczą wcześniejsze odkrycia archeologiczne, takie jak srebrne naszyjniki czy kotły z brązu. Były to jednak trudne czasy. Naukowcy twierdzą, że VI wiek przyniósł uciążliwe nieurodzaje i kryzysy, które skłaniały ówczesnych mieszkańców do szukania pomocy u bóstw. Składano im ofiary. Kunszt sprzed półtora tysiąca lat Analizą oraz zabezpieczeniem złotego zabytku zajmował się zespół ekspertów z Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu w Stavanger, do którego zgłosił się szczęśliwy odkrywca. Artefakt z Sandnes to popis kunsztu dawnych rzemieślników. Okucie ma sześć centymetrów szerokości, około dwóch wysokości i zaledwie kilka milimetrów grubości. Powierzchnia złotego przedmiotu pokryta jest misterni ornamentyką filigranową oraz motywami zwierzęcymi, typowymi dla sztuki tamtego okresu. Eksperci wskazują, że na zdobieniach można dostrzec stylizowane profile głów zwierzęcych lub hybrydowe postacie łączące cechy ludzkie i zwierzęce. Wódz z Hove W przeciwieństwie do wielu podobnych przedmiotów, które często nie noszą śladów użycia, okucie z Austrått jest wyraźnie wytarte. Sugeruje to, że miecz, którego częścią było to złote zdobienie, był faktycznie noszony i używany przez lokalnego przywódcę. Archeolodzy przypuszczają, że był to wódz rezydujący w Hove – ośrodku władzy znajdującym się w najbliższej okolicy, kontrolujący okoliczne tereny w pierwszej połowie VI wieku i posiadający lojalną grupę wojowników. Złota ozdoba wskazuje na wysoką pozycję społeczną właściciela pochwy miecza. Religijny wymiar ukrytego skarbu Miejsce, w którym odnaleziono zabytek – szczelina skalna – sugeruje, że nie został on zgubiony, lecz złożony celowo jako ofiara religijna. W tamtym czasie składanie cennych przedmiotów w naturze (w bagnach lub skałach) było formą komunikacji z bogami. W kontekście wspomnianych kryzysów klimatycznych i lat nieurodzaju, tak drogocenny dar mógł być wyrazem desperackiej prośby o poprawę losu lub podziękowaniem za odniesione zwycięstwa. W przeszłości w okolicy odkryto inne depozyty ofiarne. Nowe pytania i przyszłość zabytku Odkrycie to jest wydarzeniem o skali międzynarodowej – w całej Europie Północnej znaleziono dotychczas tylko 17 podobnych przedmiotów. Dla Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu w Stavanger jest to niezwykle ważna część archeologicznej układanki, która pozwali lepiej zrozumieć struktury władzy w tej części Norwegii 1500 lat temu. Źródło: Muzeum Archeologiczne Uniwersytetu w Stavanger Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najdłuższa podróż pociągiem w UE stanie się możliwa. Nowa trasa połączy północ z południem Europy
Latem tego roku ma zostać uruchomione nowe połączenie kolejowe, które może otworzyć możliwość odbycia jednej z najdłuższych podróży pociągiem w Unii Europejskiej. Finlandia planuje bowiem pierwsze transgraniczne połączenie kolejowe, które połączy ją bezpośrednio z europejską siecią kolejową na kontynencie.
Choć coraz więcej podróżnych wybiera kolej jako alternatywę dla lotów, w przypadku Finlandii takie rozwiązanie przez lata było ograniczone. Brak bezpośrednich połączeń z resztą Europy sprawiał, że podróż pociągiem wymagała skomplikowanych przesiadek lub łączenia różnych środków transportu. Wkrótce ma się to jednak zmienić. Jak wskazują eksperci rynku kolejowego, nowe połączenie może umożliwić jedną z najdłuższych tras kolejowych w obrębie Unii Europejskiej, znacząco ułatwiając podróżowanie na północ kontynentu. Nowe połączenie Finlandia-Szwecja. Kluczowy krok dla kolei w UE Planowane uruchomienie połączenia kolejowego między fińskim Tornio a szwedzką Haparandą ma przełamać wieloletnią barierę infrastrukturalną, która dotąd uniemożliwiała płynne podróżowanie koleją między Finlandią a resztą Europy. Choć oba miasta dzieli zaledwie kilka kilometrów, a linia kolejowa istnieje od lat, różnice w rozstawie torów skutecznie blokowały bezpośrednie połączenia. W Finlandii obowiązuje bowiem szeroki rozstaw szyn (1524 mm), będący spuścizną czasów Imperium Rosyjskiego, podczas gdy w Szwecji – podobnie jak w większości Europy – stosuje się standard 1435 mm. Rozwiązaniem okazało się stworzenie sprawnego systemu przesiadkowego na granicy, który eliminuje konieczność kosztownej przebudowy całej infrastruktury. Kluczową rolę odgrywa tu zmodernizowana, historyczna stacja w Haparandzie, zlokalizowana pomiędzy torami obu systemów, pełniąca funkcję naturalnego węzła łączącego dwie sieci kolejowe. – Fińskie pociągi VR zatrzymają się na stacji Tornio C, a następnie zakończą bieg w Haparandzie – tłumaczył w rozmowie z fińskimi mediami Sampo Kangastalo, dyrektor ds. rozwoju w Tornio. Dodał również, że aby przesiąść się z pociągów VR do szwedzkich pociągów Norrtåg, „wystarczy przejść przez budynek stacji – to proste”. Dzięki temu podróżni będą mogli w praktyce kontynuować podróż bez większych utrudnień, mimo technicznych różnic między systemami. Porozumienie podpisane między Finlandią a Szwecją obejmuje zarówno kwestie finansowania, jak i organizacji ruchu, co ma znacząco usprawnić przepływ pasażerów oraz zwiększyć dostępność regionu przygranicznego. Władze podkreślają, że inwestycja wpisuje się w szerszą strategię rozwoju transportu kolejowego i wzmacniania połączeń międzynarodowych w północnej Europie. Zgodnie z zapowiedziami inauguracja połączenia ma nastąpić pod koniec czerwca. Tym samym będzie to pierwsze od 2022 roku (kiedy zawieszono ruch kolejowy do Rosji) regularne połączenie międzynarodowe obsługiwane przez fińskich przewoźników. Najdłuższa podróż pociągiem w UE. Nowa trasa otwiera Europę Północną Uruchomienie nowego połączenia kolejowego na północy Europy może w praktyce umożliwić odbycie jednej z najdłuższych podróży pociągiem w granicach Unii Europejskiej. Jak wskazuje niezależny ekspert kolejowy Jon Worth, połączenie to otwiera możliwość przejazdu z dalekiej północy Finlandii aż na południowo-zachodni kraniec kontynentu. – O ile wiem, podróż z Kolari w Finlandii do Lagos w Portugalii jest najdłuższą podróżą, jaką można odbyć wieloma pociągami w obrębie UE – podkreślił w rozmowie z fińskimi mediami. Nowa konfiguracja tras ma jednak znaczenie nie tylko symboliczne, lecz także praktyczne. Szczególnie zyskują na niej północne regiony Finlandii, takie jak Rovaniemi czy Oulu, które dotąd pozostawały słabiej skomunikowane z europejską siecią kolejową. Alternatywą dla dotychczas popularnych połączeń promowych (na przykład między Helsinkami a Sztokholmem, które trwają około 18 godzin) może stać się podróż koleją, zajmująca niewiele ponad dobę. Choć czas przejazdu jest dłuższy, dla wielu podróżnych kluczowe znaczenie ma możliwość przemieszczania się w sposób bardziej ciągły, bez konieczności zmiany środka transportu na prom. W efekcie nowe połączenie wpisuje się w szerszy trend rozwoju europejskich tras kolejowych, które stopniowo zaczynają konkurować z innymi formami podróży nie tylko pod względem ekologii, ale również dostępności i elastyczności planowania trasy. Źródła: Euronews, Travel and Tour World, Railway Supply Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Piramida z błota i drewna. Zagadka największego kurhanu Skandynawii rozwiązana?
W olbrzymim kopcu, zlokalizowanym niedaleko Oslo w Norwegii, archeolodzy nigdy nie odkryli szczątków ludzkich. Sądzono jednak, że jest to grobowiec. Teraz naukowcy wysunęli nową koncepcję na temat jego funkcji: wzniesienie największego kurhanu w Skandynawii było odpowiedzią na gigantyczną katastrofę, związaną z erupcją wulkanu.
Według nowoczesnych pomiarów wykonanych z pomocą lotniczego skanowania laserowego nadziemna część kurhanu Raknehaugen ma blisko 95 metrów średnicy oraz 13 metrów wysokości powyżej otaczającego go terenu. Naukowcy sugerują, że w momencie wzniesienia kurhan był nieco węższy, ale wyższy – miał mieć 77 metrów średnicy i około 15 metrów wysokości. Do jego budowy zużyto ogromną ilość materiału, w tym około 25 000 kłód i gałęzi drewna sosnowego oraz liściastego. Szacuje się, że w proces wznoszenia monumentu mogło być zaangażowanych od 450 do 600 osób. Grobowiec władcy? Przez dekady wierzono, że Raknehaugen wzniesiono dla potężnego wodza żyjącego w VI wieku. Jednak pod tysiącami ton ziemi i drewna archeolodzy nigdy nie znaleźli żadnego ciała. Najnowsze badania sugerują, że ten gigantyczny kopiec był czymś znacznie bardziej dramatycznym: zbiorową, rytualną odpowiedzią na katastrofę, która dosłownie zburzyła świat ówczesnych ludzi. Nową koncepcję przedstawił Lars Gustavsen z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym (NIKU). Mroczny świt nowej ery W połowie VI wieku Skandynawia przypominała scenę z mrocznego filmu o końcu świata. Około 536 roku naszej ery potężne erupcje wulkaniczne wyrzuciły w powietrze tyle pyłu, że słońce z trudem przebijało się przez atmosferę. Taka sytuacja trwała przez kilkanaście lat. Zbiory marniały, a głód i choroby dziesiątkowały populację. Ludzie, zamiast uprawiać zboże, musieli przestawić się na hodowlę zwierząt, co drastycznie zmieniło ich otoczenie. Wypas bydła odsłonił zbocza gór z roślinności, która wcześniej zatrzymywała wodę. Ziemia, nasiąknięta ulewnymi deszczami, stała się niestabilna. W takich okolicznościach, około 551 roku, wzniesiono Raknehaugen. Gigantyczna konstrukcja bez lokatora Wnętrze kopca przypomina gigantyczną, warstwową konstrukcję z gliny, piasku i drewna. Wykorzystano tam blisko 25 tysięcy kłód. Drewno ułożono w skomplikowane warstwy, tworząc strukturę przypominającą namiot lub piramidę. Niektóre pnie wyglądały, jakby nie zostały ścięte siekierą, lecz połamane lub wyrwane z korzeniami. To nie pasowało do typowego pochówku możnowładcy, gdzie każdy detal miał świadczyć o statusie zmarłego. Gdy góra zamienia się w rzekę Przełom w badaniach przyniósł nowoczesny laserowy skan terenu, czyli technologia LiDAR. Obrazy ujawniły coś, czego nie widać gołym okiem z poziomu ziemi. Raknehaugen stoi dokładnie na krawędzi gigantycznego, amfiteatralnego miejsca po osuwisku ziemi. Osuwisko to zajmuje powierzchnię około jednego kilometra kwadratowego. Naukowcy podejrzewają, że katastrofa była nagła i przerażająca. Taka rzeka błota zmiatała domy, pola i ludzi. Pnie drzew znalezione w kopcu – połamane i zanieczyszczone błotem – prawdopodobnie pochodzą właśnie z tego osuwiska. Wyglądają jak szczątki wydobyte bezpośrednio z pobojowiska po przejściu żywiołu. Kopiec nie jest więc tradycyjnym grobowcem, lecz raczej „zszyciem” rany zadanej krajobrazowi. Tak w każdym razie uważa Gustavsen. Budowanie ładu w chaosie Badacze twierdzą, że Raknehaugen to rytualna tama. Ludzie z VI wieku nie widzieli w osuwisku tylko procesu geologicznego. Dla nich był to znak, że kosmiczny porządek został zburzony, a ziemia zaczęła się rozpadać. Budowa kopca była aktem wspólnotowym, w którym setki ludzi jednoczyły się, by udobruchać siły natury, a może nawet samych bogów. Materiały użyte do budowy – glina i połamane drzewa – stały się elementami świętego obrzędu. Wznosząc ten monument, społeczność dosłownie „zamykała” niebezpieczne miejsce i więziła w nim chaos. Antykryzysowe piramidy? Zdaniem Gustavsena tradycyjne społeczności wznoszą takie konstrukcje, by zwalczyć kryzys. Naukowiec przywołuje przykład kopca, względnie piramidy Ngundenga, zbudowanej przez lud Nuer w Sudanie pod koniec XIX wieku. Ta afrykańska konstrukcja powstała jako rytualna odpowiedź na podwójną epidemię. Służyła ona symbolicznemu „uwięzieniu” zła i przywróceniu porządku, co stanowi dla badaczy kluczowe porównanie dla zrozumienia funkcji Raknehaugen jako monumentu wzniesionego w pobliżu katastrofalnego osuwiska ziemi. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rośnie moda na „coolcation”. Latem tego roku turyści ruszą do Skandynawii
Wakacje w chłodniejszym klimacie zyskują na znaczeniu i wszystko wskazuje na to, że trend tzw. coolcation utrzyma się także w 2026 roku. Coraz więcej turystów rezygnuje z upalnych kierunków, takich jak Grecja, Hiszpania, Włochy czy Portugalia, na rzecz destynacji oferujących niższe temperatury i większy komfort zwiedzania. Wraz ze wzrostem zainteresowania pojawia się jednak pytanie, czy rosnący napływ turystów nie doprowadzi do przeciążenia popularnych kierunków północy Europy.
Zmieniające się warunki klimatyczne oraz coraz częstsze fale upałów w południowej części kontynentu sprawiają, że podróżni zaczynają szukać alternatywy dla tradycyjnych wakacyjnych destynacji. W efekcie na znaczeniu zyskują kraje nordyckie, takie jak Norwegia, Finlandia czy Islandia, które oferują łagodniejsze temperatury, rozległe przestrzenie i bliskość natury. Z analiz branżowych wynika, że zainteresowanie podróżami do regionu Skandynawii może w 2026 roku wzrosnąć nawet o około 35%, co pokazuje skalę zmiany preferencji turystów. Coolcation przestaje być niszową alternatywą, a staje się pełnoprawnym trendem wakacyjnym. Co sprawia, że północ Europy przyciąga coraz więcej podróżnych właśnie latem? Coolcation w Skandynawii – dlaczego północ Europy przyciąga latem? Letnie podróże do północnej części Europy coraz częściej przybierają formę aktywnego obcowania z naturą, zamiast klasycznego wypoczynku w kurortach. Regiony takie jak Norwegia, Finlandia czy Islandia oferują wyjątkową różnorodność krajobrazów i możliwości spędzania czasu – od wędrówek wzdłuż fiordów, przez wyprawy na lodowce, po obserwację dzikiej przyrody w jej naturalnym środowisku. To propozycja dla osób, które oczekują od wyjazdu czegoś więcej niż tylko wysokich temperatur i zatłoczonych plaż. Jak podkreśla Andy Marsh, założyciel biura podróży Polar Escapes: „Wiele razy obserwowaliśmy turystów, którzy celowo wybierali Svalbard w środku lata, aby doświadczyć lodu, lodowców i niskich temperatur, podczas gdy reszta południowej Europy zmagała się z falą upałów”. W praktyce oznacza to wyraźne przesunięcie preferencji – podróżni coraz częściej wybierają kierunki, które oferują odmienne warunki i bardziej zróżnicowane doświadczenia. Dodatkowym atutem jest fakt, że w miesiącach letnich wiele trudno dostępnych wcześniej obszarów staje się w pełni osiągalnych dla odwiedzających. Przykładem jest północna Islandia z rejonem jeziora Myvatn, gdzie można podziwiać surowe, wulkaniczne krajobrazy. Jednocześnie zjawisko dnia polarnego sprawia, że światło utrzymuje się przez większość doby, co pozwala na swobodne planowanie aktywności bez ograniczeń związanych z porą dnia. Znaczenie ma także podejście do samego podróżowania. Andrew Harrison-Chinn z Dragon Pass zauważa: „Podróżni coraz częściej wybierają kierunki zgodne z ich wartościami. Destynacje nordyckie oferują coś coraz cenniejszego – przestrzeń, spokój i zrównoważony rozwój”. W połączeniu z lokalnymi koncepcjami dobrostanu, takimi jak fińska sauna, szwedzkie lagom czy duńskie hygge, tworzy to model wypoczynku oparty na równowadze, uważności i bliskości natury. Czy coolcation grozi overtourism? Presja i mniej oczywiste kierunki Rosnące zainteresowanie chłodniejszymi destynacjami zaczyna budzić pytania o skalę ruchu turystycznego w północnej Europie. Miasta takie jak Reykjavik czy Bergen, choć popularne, nie dysponują tak rozbudowaną infrastrukturą jak największe ośrodki na południu kontynentu. Dodatkowym wyzwaniem jest krótki sezon letni, który koncentruje napływ odwiedzających w zaledwie kilku miesiącach. Jak zauważa Megan Vila z Expat Explore: „Kraje nordyckie są mniejsze, a lato trwa tu krócej, co sprawia, że sezon turystyczny jest bardziej skondensowany”. W efekcie nawet umiarkowany wzrost liczby turystów może odczuwalnie obciążać lokalne społeczności i środowisko naturalne, zwłaszcza w mniej zurbanizowanych regionach. Jednocześnie państwa nordyckie coraz częściej podejmują działania mające na celu rozłożenie ruchu turystycznego i ograniczenie jego negatywnego wpływu. Promowane są dłuższe pobyty, mniej oczywiste kierunki oraz podróżowanie poza głównymi szlakami. To właśnie tam coraz częściej kierują się osoby szukające spokojniejszych doświadczeń. Przykładem jest Nuuk na Grenlandii, gdzie arktyczne krajobrazy, fiordy i kultura Inuitów przyciągają podróżnych szukających ciszy i kontaktu z naturą. Również w Voss w Norwegii turystyka rozwija się wokół aktywności outdoorowych – od sportów wodnych po trekking i wydarzenia takie jak festiwal Ekstremsportveko. Z kolei islandzki rezerwat Hornstrandir pozostaje jednym z najbardziej odizolowanych miejsc w Europie, dostępnych jedynie drogą morską, co naturalnie ogranicza skalę odwiedzin i pozwala zachować jego dziki charakter. Trend coolcation nie ogranicza się jednak wyłącznie do Skandynawii. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się również chłodniejsze regiony poza północą, takie jak jezioro Bohinj w Słowenii. Położone w Alpach Julijskich oferuje spokojniejszą alternatywę dla zatłoczonych kurortów, łącząc górskie krajobrazy z dostępem do wody i lokalnej kultury. To pokazuje, że choć kraje nordyckie pozostają symbolem tego trendu, jego rozwój obejmuje coraz szerszą mapę Europy. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tam, gdzie Dania spotyka Szwecję. Pokonałam najbardziej ikoniczną przeprawę Europy
Most nad Sundem to ikona. Można traktować go jak zwykłą przeprawę, drogę do celu, ale można też zaplanować wokół niego zwiedzanie Malmö i Kopenhagi. Postanowiłam pójść tym tropem i część zimowego pobytu w tych dwóch skandynawskich miastach poświęcić Øresundsbron.
Spis treści: Most nad Sundem: nie było żadnego „serialowego” morderstwa 57 metrów nad wodą Most po duńsku, czyli długi spacer plażą Most po szwedzku, czyli urokliwe Sibbarp Most nad Sundem – co warto wiedzieć przed podróżą Jeszcze chwila i słynny most nad Sundem będę mieć niemal na wyciągnięcie ręki. Dzięki uprzejmości kapitana promu Finnlines moment przepłynięcia pod konstrukcją mogę obserwować z mostku kapitańskiego i górnego pokładu. Pozostali pasażerowie mają równie dobry widok z tarasu na niższym pokładzie. Mimo zimnego wiatru część z nich wyszła na zewnątrz. Most nad Sundem: nie było żadnego „serialowego” morderstwa Niespełna godzinę temu ruszyliśmy z Malmö i płyniemy w kierunku Świnoujścia. Załoga wygląda na zrelaksowaną. – To trudne? – dopytuję kapitana. – Przepłynięcie pod mostem? Nie. Częściej martwimy się, że głębokość w tym miejscu nie jest zbyt duża, niż tym, że nie zmieścimy się pod mostem – odpowiada z uśmiechem kapitan Henry Brandt. Zza gęstych, szarych chmur przebija słońce. Jakby na zamówienie, na chwilę promienie oświetlają most. Wychodzę na pokład. Zaledwie przedwczoraj siedziałam w pociągu, który wiózł mnie mostem z Kopenhagi do Malmö. Teraz oglądam ikoniczną przeprawę z zupełnie innej perspektywy. Widząc moją ekscytację, Birgitta Rosander z załogi pyta, czy kojarzę serial o moście. Oczywiście. Jestem nawet przygotowana. Wyciągam telefon i włączam muzykę. „Echoes start as a cross in you, Trembling noises that come too soon…” Na mostku kapitańskim rozbrzmiewają pierwsze takty utworu „Hollow Talk”, tytułowej piosenki serialu „Most nad Sundem”. Birgitta się uśmiecha i przyznaje, że uwielbia ten serial. Patrzę na most i myślę: magiczny moment. Fani skandynawskich kryminałów wiedzą, o co chodzi. W pierwszym odcinku serialu ciało zostaje znalezione dokładnie na granicy między Danią a Szwecją, przebiegającej przez środek mostu. Szwedzka policjantka i duński inspektor prowadzą wspólne śledztwo, a sama przeprawa – choć jest tylko tłem wydarzeń – stała się dzięki międzynarodowej produkcji ikoną popkultury. W rzeczywistości nie doszło tu do zdarzenia identycznego jak w serialu. Most funkcjonuje jednak już ponad 25 lat i – jak każda duża infrastruktura – był miejscem różnych incydentów czy wypadków. Serialowa scena pozostaje jednak fikcją, która mocno działa na wyobraźnię. 57 metrów nad wodą Po duńsku most nazywa się Øresundsbroen, po szwedzku Öresundsbron. Oficjalna nazwa – Øresundsbron – jest hybrydą łączącą oba języki, tak jak konstrukcja łączy dwa kraje. Most został oficjalnie otwarty 1 lipca 2000 roku i był pierwszym stałym połączeniem drogowym między Danią a Szwecją. Wcześniej przez cieśninę Sund kursowały wyłącznie promy. Przeprawa to w rzeczywistości cały system inżynieryjny: most wantowy z głównym przęsłem o długości 490 metrów, sztuczna wyspa Peberholm (utworzona specjalnie na potrzeby inwestycji i pozostawiona naturze) oraz podmorski tunel Drogden po stronie duńskiej. Sam most ma dokładnie 7845 metrów długości, a cały system – wraz z wyspą i tunelem – liczy niemal 16 kilometrów. Linia kolejowa znajduje się na dolnym poziomie, natomiast autostrada E20 biegnie nad nią. Pylony mostu mają 204 metry wysokości, a prześwit pod konstrukcją wynosi 57 metrów nad poziomem morza, co umożliwia swobodny ruch dużych jednostek pływających. Z perspektywy pasażera promu ta odległość wydaje się zaskakująco niewielka. Podróżując między Malmö a Kopenhagą, postawiłam jednak na transport publiczny. To wybór wielu mieszkańców obu miast. Pociągi kursują często, a pasażerowie zdają się nie zwracać już uwagi na wyjątkowość przeprawy – dla większości to codzienność. Granica państw przebiega w połowie konstrukcji: w jednej chwili, pędząc pociągiem, zmieniasz kraj. Bilet z Malmö do Kopenhagi kosztuje około 120 koron szwedzkich, w zależności od taryfy i rodzaju biletu. Mało kto na co dzień myśli o tym, że obiekt należy do najbardziej monitorowanych mostów w Europie. Funkcjonuje tu wspólne centrum operacyjne Danii i Szwecji, kontrolujące warunki pogodowe, natężenie ruchu oraz kwestie bezpieczeństwa. Silny wiatr czy trudne warunki atmosferyczne mogą prowadzić do czasowych ograniczeń dla niektórych pojazdów. Most po duńsku, czyli długi spacer plażą Zimowa Kopenhaga kusi wieloma atrakcjami: znakomitymi muzeami, dobrą kuchnią, słynnym parkiem rozrywki Tivoli czy popularnym wśród mieszkańców morsowaniem i saunowaniem. Chętnie korzystam z tych możliwości, ale obowiązkowo planuję też spacer najdłuższą kopenhaską plażą – Amager Strandpark. To miejsce z urokliwą promenadą i widokiem na most nad Sundem. Zimą idealne na spokojny spacer, przejażdżkę rowerem czy bieganie, ale też – dla odważnych – na zimną kąpiel. Amatorów morsowania spotykam co chwilę. Winter bathing połączony z relaksem w saunie jest tu niemal stylem życia. Mimo chłodu Amager Strandpark przyciąga mieszkańców. Łatwo tu dotrzeć metrem. Mijam biegaczy i osoby spacerujące z psami. Staję nad wodą i patrzę w kierunku mostu, który w dżdżystej, zimowej pogodzie tonie w szarej mgle. Nad cieśniną przelatuje samolot zmierzający do lądowania na lotnisku Kopenhaga–Kastrup. Most łączy Malmö z wyspą Amager, na której znajduje się Kastrup – kopenhaskie lotnisko. Amager Strandpark pozwala zwolnić i cieszyć się chwilą bez pośpiechu. Widok na wodę i most w oddali działa kojąco. Surowy, nordycki klimat dodaje temu miejscu wyjątkowego charakteru. Jeśli jednak ktoś chciałby zobaczyć most wyraźnie i z bliska od strony duńskiej, warto wybrać się do Dragør Harbour – niewielkiego, historycznego portu rybackiego położonego niedaleko wjazdu na most. Z portu widać początek konstrukcji, pylony i przęsła, a także startujące z pobliskiego lotniska samoloty. Do Dragør można dotrzeć metrem do Kastrup, a następnie autobusem albo rowerem – trasa wzdłuż wybrzeża uchodzi za jedną z najpiękniejszych w okolicach Kopenhagi. Most po szwedzku, czyli urokliwe Sibbarp Do Malmö wracam pociągiem. Nie mam wiele czasu na zwiedzanie, dlatego wybieram jeden punkt widokowy – Sibbarp. To dzielnica chętnie odwiedzana przez mieszkańców. Idealna na spacer czy przejażdżkę rowerem. Dojeżdżają tu miejskie autobusy, są parkingi i camping. To również jeden z najbliższych mostowi punktów widokowych od strony Malmö. Latem bywa tu tłoczno – ze względu na mola, kąpieliska i rozległe trawiaste tereny sprzyjające piknikom. Zimą spotykam morsujących Szwedów, biegaczy oraz wędkarzy próbujących szczęścia na kamienistym brzegu. Tego dnia jest mgła. Most częściowo znika w wodach zatoki i we mgle. Sceneria jest tajemnicza, niemal hipnotyzująca. Trudno nie pomyśleć o klimacie skandynawskich kryminałów. Na kamieniach dostrzegam żółty złotorost, którego kolor w kontrze do szarości wydaje się wyjątkowo intensywny. Obok rosną krzewy rokitnika. Zrywam kilka kwaśnych owoców – w Szwecji można to robić legalnie dzięki prawu powszechnego dostępu do przyrody. Planując wycieczkę wokół mostu i będąc w Malmö, warto odwiedzić także: plażę Ribersborg („Ribban”) – z szerokim widokiem na most, Limhamnsfältet – szczególnie atrakcyjne o zachodzie słońca, Scaniaplatsen w dzielnicy Västra Hamnen – miejsce, z którego widać zarówno most, jak i wieżowiec Turning Torso. Most nad Sundem – co warto wiedzieć przed podróżą Przejazd autostradą przez most jest płatny. Wysokość opłaty zależy od rodzaju pojazdu i sposobu płatności. Aktualne ceny oraz informacje o ewentualnych utrudnieniach można sprawdzić na stronie operatora mostu. W pociągach mogą zdarzać się kontrole tożsamości, dlatego warto mieć przy sobie dowód osobisty lub paszport. Planując podróż samochodem trzeba też brać pod uwagę możliwe ograniczenia związane z silnym wiatrem. Most nad Sundem nie jest tylko drogą z punktu A do punktu B. To przykład imponującej inżynierii, element codzienności mieszkańców regionu Øresund, a jednocześnie symbol współpracy dwóch państw. Można nim po prostu przejechać – albo uczynić z niego cel podróży. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
Archeolodzy odkryli dowody na międzynarodową wymianę sprzed tysięcy lat. Odległość robi wrażenie
Archeolodzy odkryli nieznane pradziejowe kopalnie miedzi w Hiszpanii. Wydobywanie rud w tak wczesnym okresie nie jest dla archeologów niczym zaskakującym. Ale w tym przypadku miedź trafiała do miejsca odległego o tysiące kilometrów!
Często panuje przekonania, że globalizacja rozpoczęła się w ostatnich stuleciach, ale z roku na rok archeolodzy mają coraz więcej dowodów na to, że sięga ona zdecydowanie głębiej w historię człowieka. Wiadomo, że jakiś rodzaj wymiany produktów prowadziły wielkie cywilizacje – egipska czy mezopotamska, a później – rzymska. W cieniu pozostają pradziejowe społeczności niepiśmiennej Europy. Ale okazuje się, że i one powiązane były między sobą różnego rodzaju dalekosiężnymi kontaktami. Epoka brązu – epoka zmian Trudno podać dokładną datę, kiedy nastała epoka brązu, bo było to uzależnione od miejsca. W Europie można mówić o przedziale od 3000 do 900 roku p.n.e. To czasy pojawienia się wyrobów z brązu na dużą skalę. Obiekty z tego stopu były symbolem statusu społecznego w coraz bardziej zhierarchizowanych społeczności. Ale żeby posiadać i wykonać takie przedmioty, niezbędny był dostęp do złóż rudy miedzi. Nie wszędzie były one łatwo osiągalne ze względu na uwarunkowania geologiczne. Kopalnie miedzi w Hiszpanii Zespół badaczy ze szwedzkiego Uniwersytetu w Göteborgu poinformował właśnie o zlokalizowaniu w Estremadurze w południowo-zachodniej Hiszpanii sześciu nieznanych do tej pory pradziejowych kopalni z epoki brązu. W sumie zadokumentowano sześć stanowisk archeologicznych. Wychodnie rud są różnorodne – są to zarówno mniejsze obszary wydobywcze, jak i rozległe odkrywkowe kopalnie. Szczególnie godna uwagi była jedna kopalnia, w której odkryto około 80 kamiennych siekier z rowkami – narzędzi używanych do kruszenia i przetwarzania rudy. Dzięki nim wiadomo, w jakiej epoce dochodziło do wydobycia rudy. Dowody na powiązania międzynarodowe Prof. Johan Ling z Uniwersytetu w Göteborgu od lat zajmuje się tematyką wyrobów z brązu w pradziejowej Europie. Z prowadzonych przez archeologów badań izotopowych tych artefaktów odkrywanych w Skandynawii wynika, że rudy, z których je wykonano, pochodzą również z Półwyspu Iberyjskiego. – Nowo odkryte kopalnie z epoki brązu, zidentyfikowane w ciągu ostatnich dziesięciu lat – zarówno przez inne zespoły badawcze, jak i około 20 nowych kopalni udokumentowanych przez naszą grupę badawczą w latach 2024–2026 – zmieniają nasze rozumienie tego, jak bardzo Europa była ze sobą powiązana już 3000 lat temu – mówi prof. Ling. „Wierzchołek góry lodowej” Nowe odkrycia dowodzą, że wydobycie metali w południowo-zachodniej Europie było znacznie bardziej rozległe i zorganizowane, niż wcześniej sądzono. Skala wydobycia świadczy o tym, że rudy były istotnym elementem wymiany dóbr i to na wielkie odległości. – Odkrycie nieznanych kopalni z epoki brązu w Estremadurze to tylko wierzchołek góry lodowej. Szacujemy, że w tym regionie – podobnie jak w Andaluzji – nawet 150 prehistorycznych kopalń może wciąż pozostawać nieudokumentowanych i niezbadanych – podkreśla prof. Ling. W jego ocenie, najnowsze bania mają potencjał, aby fundamentalnie zmienić nasze rozumienie epoki brązu, w którym wydobycie miedzi było jednym z kluczowych motorów napędowych kształtowania się złożonej stratyfikacji społecznej. Nie tylko miedź. Również „złoto północy” To, że rudy niezbędne do wytapiania brązu mogły być transportowane na wielkie odległości, nie jest dla archeologów zupełnym zaskoczeniem. W czasie epoki brązu na masową skalę „eksportowano” bałtycki bursztyn do strefy Morza Śródziemnego. Do dziś trwają badania na temat tego, jakimi trasami tam trafiał. Wiadomo jednak, że bursztyn był ceniony przez wyższe sfery i był symbolem statusu. Źródło: Uniwersytet w Göteborgu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
Ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat wykonane w Skandynawii to coś więcej niż sztuka. Archeolog ustalił, że tworzyli je wybrani mistrzowie należący do zamkniętych bractw. Miały one znaczący wpływ na społeczności zamieszkujące ten region. Co o nich wiemy?
Naukowcy od dawna badają skandynawskie ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat. Doszukują się w nich mitów i bogów. Jeden z archeologów postanowił jednak zmienić perspektywę i przyjrzeć się samym twórcom. Jego badanie odsłania świat wpływowych mistrzów, którzy kontrolowali nie tylko sztukę, ale i politykę dawnej Skandynawii. Przez ponad dwieście lat skandynawska sztuka naskalna z czasów epoki brązu (ok. 1700–500 r. p.n.e.) była w centrum debat o religii i wojnie. Badacze analizowali wyryte w skałach statki, ludzi i zwierzęta. Zapomnieli jednak o ich autorach. Tę lukę postanowił wypełnić Julián Moyano Di Carlo z Uniwersytetu w Göteborgu. Przy okazji warto wspomnieć, że w pieczęci tej uczelni widać pradziejowy motyw sztuki naskalnej. Di Carlo obronił właśnie doktorat na temat twórców takich dzieł. Analiza dzięki skanerom 3D W badaniu wykorzystano nowoczesną technologię. Archeolog użył dokumentacji 3D o wysokiej rozdzielczości paneli naskalnych z Aspeberget. Wyniki tych analiz zestawił z danymi archiwalnymi z całego regionu Bohuslän, aby lepiej zrozumieć działalność dawnych twórców sztuki naskalnej. Di Carlo zastosował zaawansowane metody statystyczne, by znaleźć wzorce w sztuce. Wyniki pokazały, że lokalizacja rytów nie była przypadkowa. Wybierano skały o konkretnych właściwościach geologicznych, często blisko wody. Kim byli twórcy sztuki naskalnej? Zdaniem archeologa skandynawska sztuka naskalna była wykonywana i zarazem kontrolowana przez mistrzów, którzy mieli działać w ramach specjalnych bractw rytualnych. Wiedza na temat ich fachu nie była dostępna dla każdego. Istniał surowy system czeladniczy. Uczniowie szkolili się pod okiem ekspertów, co ograniczało ich indywidualną kreatywność. Dlatego ta sztuka była tak konserwatywna i niezmienna przez wieki. Według Di Carlo mistrzowie byli strażnikami tradycji przodków. Dlatego bractwa, które tworzyli, nie były tylko grupami rzemieślników, ale tworzyły „sieci polityczne” na skalę całej Skandynawii. Dzięki roli pośredników między sferą świecką a sacrum (światem nadprzyrodzonym) ich członkowie zyskiwali potężne narzędzie do wywierania wpływu w swoich społecznościach. Aspeberget – warto odwiedzić Panele naskalne w szwedzkim Aspeberget może odwiedzić każdy. Robią naprawdę duże wrażenie. Widać na nich ryty mające nawet ponad centymetr głębokości. Ukazują różne zwierzęta, w tym byki, bo dla ludzi epoki brązu bydło było bardzo ważne. Również w mitologii odgrywało istotną rolę. Byki reprezentował płodność, odwagę i siłę. Słońce na skałach Wśród rytów jest też symbol słońca – okrągłe dyski z rozwidlonymi promieniami. Jeden z dysków trzymają dwie postacie kobiece, naprzeciwko nich znajdują się dwie inne postacie o nieznanej płci. Zdaniem archeologów ten wizerunek jest unikatowy w Skandynawii. Zbliżone symbole widnieją na naczyniach ceramicznych z epoki brązu pochodzących z wyspy Bornholm. Innym motywem na tym stanowisku archeologicznym są ptaki, w tym kaczki. „Ptaki były bardzo ważne w większości prehistorycznych religii i mitów. Bogowie przemieniali się w ptaki lub wykorzystywali je jako posłańców, zwiadowców lub środki transportu” – czytamy na stronie Tanum Rock Art Research Centre. W Aspeberget na panelu naskalnym widać też ryty przedstawiające procesję dziesięciu mężczyzn i kobiety z włosami splecionymi w warkocz. Naukowcy uważają, że jest to rytualny taniec, zatem mamy tu do czynienia z „fotografią” pradziejowych rytuałów. Źródła: Uniwersytet w Göteborgu, Tanum Rock Art Research Centre Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Spędziłam grudniowy weekend w Skandynawii – zimowe SPA, magiczne jarmarki i… jedzenie robaków
Weekend w Skandynawii zimą to pomysł, który może wydawać się nieoczywisty. A jednak grudniowa wyprawa do Kopenhagi i Malmö przyniosła więcej niespodzianek niż letnie podróże.
Spis treści: Co warto zobaczyć w Kopenhadze zimą? Czy warto odwiedzić Tivoli zimą? Relaks po skandynawsku – gdzie się odprężyć? Co zobaczyć z kartą kopenhaską? Malmö – hygge zamień na fikę Najdziwniejsze muzeum w Malmö? Jak wygląda podróż powrotna promem? Gdzie spać i gdzie zjeść – praktyczny przewodnik A gdyby tak wsiąść na prom i popłynąć na północ? Zima, choć nie rozpieszcza pogodą, nie przeszkadza ani Szwedom, ani Duńczykom, aby bardzo przyjemnie spędzać czas. Postanowiłam dać ponieść się grudniowemu klimatowi Malmö i Kopenhagi, być z jednej strony turystką, ale też zobaczyć, co w wolnym czasie lubią robić mieszkańcy tych miast. Skoro jest grudzień, to obowiązkowo chciałam odwiedzić świąteczne jarmarki. I chociaż ostatecznie to nie one okazały się największym hitem wyjazdu, to dzięki nim grudniowa Kopenhaga obłędnie pachnie glöggiem pełnym rodzynek i migdałów, a Malmö słodkimi bułeczkami z kardamonem. Wiem jedno: zima to idealny czas na taką wyprawę. Ale od początku. Co warto zobaczyć w Kopenhadze zimą? Podróż zaczynam w czwartkowy wieczór w Świnoujściu. Tu wjeżdżam na prom Finnlines, aby wcześnie rano być już w Malmö. Dzięki temu będę miała trzy pełne dni na zwiedzanie. Na promie na pasażerów czeka kolacja, po posiłku chwilę podziwiam rozgwieżdżone niebo nad nocnym Bałtykiem i idę spać do wygodnej kajuty. Jeszcze na promie jem śniadanie i ruszam zamglonymi i o tej porze ciemnymi ulicami Malmö. Postanawiam zostawić samochód na parkingu przy dworcu centralnym i do Kopenhagi jadę pociągiem przez most nad Sundem. Po drodze ściągam na swój telefon aplikację CPH Card: karta kopenhaska (Copenhagen Card) ma kilka wariantów czasowych (najtańsza kosztuje ok. 300 złotych), pozwala jeździć bez limitów miejską komunikacją i daje wstęp do ponad 80 atrakcji. To duża wygoda podczas zwiedzania. Pierwszego dnia chcę przede wszystkim poczuć świąteczny klimat Kopenhagi. Po mieście poruszam się głównie metrem i pieszo, ale – na to warto zwrócić uwagę – nawet deszczowa, chłodna pogoda nie przeszkadza kopenhażanom przemieszczać się rowerami (to także w Malmö najpopularniejszy i najbardziej ekonomiczny środek transportu). Jeśli kochasz zakupy i święta, to wizyta na ponadkilometrowym deptaku Strøget jest wręcz obowiązkowa. Można powiedzieć, że każdy znajdzie tu coś dla siebie, bo na Strøget są i sklepy luksusowych marek, i sieciówki, i domy towarowe i nieraz zaskakujące sklepiki z nieoczywistym asortymentem. Nie mogę się powstrzymać i wchodzę do niewielkiego sklepu z… gumowymi kaczuszkami (Duck Haven). Półki wypełnione są kaczkami o różnych kolorach, kształtach, profesjach (kaczki lekarze, kaczki piloci czy kaczki muzycy), ale też nawiązujące do znanych postaci ze świata polityki. Dużo czasu spędzam we flagowym sklepie duńskiej marki Hay – miłośnicy designu doskonale to zrozumieją. Kilkupoziomowy sklep z oldschoolową windą to raj dla tych, którzy lubią piękne przedmioty i skandynawskie wzornictwo. Święta w Hay to między innymi gigantyczny wybór bombek o wszystkich możliwych kształtach: np. precelków, orzechów, kości dla psa, serów, ptaków, sopelków czy grzybów. Idąc Strøget nie sposób pominąć niewielkich, klimatycznych jarmarków bożonarodzeniowych, które znajdują się na pobliskich placach. Zaglądam m.in. na Højbro Plads. Tutejszy jarmark był jednym z pierwszych w stolicy Danii i mówi się o nim „Københavns hyggeligste julemarked” czyli, można powiedzieć, najbardziej przytulny jarmark bożonarodzeniowy w Kopenhadze. Od razu uderza mnie zapach świątecznych przysmaków. Na tym i na wszystkich innych jarmarkach króluje aromatyczny glögg i obowiązkowe dla Duńczyków w przedświątecznym czasie Æbleskiver, czyli niewielkie pączuszki, smażone na specjalnych patelniach. Ceny na wszystkich jarmarkach są podobne: kubek grzańca kosztuje 60-65 koron duńskich, a tacka pączków ok. 45 koron. Hitem tegorocznych jarmarków w Kopenhadze są ręcznie robione szklane ozdoby świąteczne: urocze zawieszki w różnych kształtach i kolorach można kupić na każdym jarmarku. Czy warto odwiedzić Tivoli zimą? Korzystając z kopenhaskiej karty postanawiam zajrzeć do Tivoli – jednego z najbardziej znanych parków rozrywki w Europie. Przyznam, że nigdy nie było to moje ulubione miejsce w Kopenhadze (nie jestem fanką parków rozrywki), jednak zimowej wersji Tivoli dałam szansę. I szczerze – ma swój klimat. Do końca grudnia zaprasza w świątecznej odsłonie: z mnóstwem świateł i jarmarkowych stosik, w tym tych z pysznym jedzeniem i rozgrzewającymi napojami. Dzień kończę w Nyhavn – to turystyczna ikona Kopenhagi – historyczny port i miejsce, w którym mieszkał Hans Christian Andersen. Po drodze mijam Kongens Nytorv, centralny plac w mieście, na którym teraz urządzono ogromne lodowisko. Kolorowe kamienice Nyhavn i malownicze nabrzeże już same w sobie tworzą bajkowy, świąteczny klimat. Mimo coraz mocniej padającego deszczu ogródki gastronomiczne tętnią życiem. Nie bez powodu nazywa się czasem Nyhavn najdłuższym barem w tej części świata. Siadam w jednym z ogródków, zamawiam grzańca i patrzę na spacerujących wśród świątecznych stoisk ludzi. Relaks po skandynawsku – gdzie się odprężyć? Kolejny dzień w Kopenhadze mam ochotę spędzić z dala od największego zgiełku. Zaczynam od spaceru najdłuższą plażą w Kopenhadze – Amager Strandpark. To miejsce z urokliwą promenadą i widokiem na most nad Sundem. Zimą idealne na spokojny spacer, przejażdżkę rowerem, bieganie, ale też… zimną kąpiel. Amatorów morsowania spotykam co chwilę, a winter bathing połączony z relaksem w saunach jest tu wręcz pasją narodową. Amager Helgoland, kąpielisko położone na północnym krańcu plaży nawet teraz jest pełne ludzi, którzy wizytę w saunie przeplatają korzystaniem z dobrodziejstw lodowatej wody. I ja postanawiam spędzić czas tak, jak robią to Duńczycy. Wsiadam w autobus i jadę na Refshaleøen. To postindustrialna wyspa, która jest dziś swoistym centrum kultury, ulicznego jedzenia i dobrego spędzania czasu. Spacer zaczynam od Reffen, słynnej uliczki z jedzeniem ulicznym z całego świata. Zamawiam gorącego naleśnika z jabłkami i cynamonem, a potem idę w miejsce, które okazało się jednym z hitów mojej wycieczki do Kopenhagi. To Copenhot – zimowe, plenerowe spa, które w nietypowej przestrzeni Refshaleøen robi jeszcze większe wrażenie. Najbliższe półtorej godziny to czysty relaks i regeneracja dla ciała i głowy: choć to środek grudnia to zakładam strój kąpielowy, siadam w wielkiej balii wypełnionej gorącą wodą, korzystam z sauny i chłodzę się w niewielkim basenie lub balii z lodowatą wodą. Copenhot jest pełne Duńczyków: w balii obok świetnie bawi się grupa koleżanek, z innej rozbrzmiewa głośne „Happy Birthday”, bo kto powiedział, że nie można świętować urodzin w takim miejscu? Dopełnieniem tego klimatu bez wątpienia jest widok na Copenhill – elektrociepłownię i spalarnię odpadów, na której mieści się całoroczny stok narciarski. Siedzę w gorącej balii i patrzę na szusujących w oddali po igielicie ludzi (a Copenhill wpisuję na listę miejsc, które koniecznie muszę odwiedzić przy następnej wizycie w stolicy Danii). Co zobaczyć z kartą kopenhaską? Wypoczęta i zrelaksowana postanawiam zostać jeszcze chwilę na Refshaleøen. Również tu mieści się wyjątkowe centrum sztuki współczesnej: Copenhagen Contemporary (CC). Aby wejść, korzystam znowu z karty kopenhaskiej. W środku miła niespodzianka: na czasowej wystawie Soft Robots (jest czynna do 19 kwietnia 2026) znajduje się praca polskiej artystki Martyny Marciniak. Dodam, że w muzeum mieści się kreatywna przestrzeń zabaw dla najmłodszych, jest też miejsce, gdzie można stworzyć własny rysunek (oczywiście z tego korzystam i dokładam do galerii odwiedzających swoją pracę). Zrobiło się późno, patrzę na zegarek i wiem jedno: jeśli wsiądę w autobus zdążę jeszcze dziś odwiedzić jedno z kopenhaskich muzeów. Stawiam na Muzeum Designu (Designmuseum Danmark) – tu również wchodzę na wspomnianą kartę. Ta przestrzeń to prawdziwy hołd nie tylko dla duńskiego designu (i takich projektantów jak Arne Jacobsen, Hans J. Wegner czy Finn Juhl), ale też miejsce ciekawe z historycznego punktu widzenia. Muzeum mieści się w części dawnego szpitala – osiemnastowiecznego Frederiks Hospital zbudowanego według projektu Nicolai Eigtveda. Podziwiam piękne przedmioty wyeksponowane dziś w muzeum, ale myślę też o tym, że to tu, na łóżku szpitalnym, ostatnie dni życia spędził najbardziej znany duński filozof Søren Kierkegaard. Malmö – hygge zamień na fikę W niedzielny poranek wracam pociągiem do Malmö. Duńskie hygge zamieniam na szwedzką fikę. To zgrabne słowo oznacza nie tylko przerwę na kawę i coś słodkiego, ale wręcz rytuał celebrowania tej chwili z bliskimi osobami. Spacerując urokliwymi uliczkami tutejszej starówki, czyli Gamla Staden. Trafiam do Lilla Kafferoseriet, lokalnej kawiarni i niewielkiej palarni kawy. Trzeba tu nieco postać w kolejce, ale to dla mnie dobry znak – kawiarnia tętni życiem, ja zamawiam małą kawę i przepyszną bułeczkę z kardamonem. Czuję, że fika to słowo, które wejdzie na stałe do mojego słownika i rytuałów, które warto pielęgnować. Nie mam ochoty na pośpiech. Chłonę atmosferę starego miasta i zastanawiam się, jak mogło tu wyglądać kiedyś życie. Urokliwe domy przy brukowanej ulicy Jakob Nilsgatan działają na wyobraźnię. Zaglądam jeszcze na Gustaf Adolfs Torg – świąteczny jarmark pełen rękodzieła i świątecznych przysmaków. Szwedzi chętnie kupują grzańce, ale też gorące kiełbaski, które są świetną przekąską na chłodny dzień. Wracając ulicą Södergatan zwracam uwagę na niewielki sklepik: Relove & More. To klimatyczny second hand z rzeczami z drugiej ręki: ubraniami, biżuterią i przedmiotami do domu. Jeśli chcesz kupić skandynawskie upominki z duszą, to adres obowiązkowy. Malmö to miasto doskonałe do zwiedzania rowerem lub pieszo (przy dworcu centralnym można wypożyczyć rower). Mimo niesprzyjającej pogody postanawiam zobaczyć jeszcze Sibbarp – najbliższy punt widokowy na most nad Sundem. Niknąca w morzu mgły konstrukcja mostu robi wrażenie. Po drodze spotykam, a jakże, morsujących Szwedów. Najdziwniejsze muzeum w Malmö? Kiedy patrzę na listę miejscowych muzeów, natychmiast zwracam uwagę na Disgusting Food Museum. Ryzykuję i okazuje się to strzałem w dziesiątkę. Muzeum to z jednej strony ekspozycja pokazująca najdziwniejsze i uznawane za najbardziej obrzydliwe potrawy świata, ale też bar degustacyjny. Zamiast biletu zwiedzający dostają woreczek na wymioty. Zastanawiam się, czy to faktycznie niezbędne, ale tablica z licznikiem na wejściu rozwiewa wątpliwości: ostatni raz ktoś zrobił użytek z woreczka 5 dni temu. W sumie do tej pory zdarzyło się to 633 razy. Ostrzegam, może być ciężko, ale zabawa jest przednia, co jest ogromną zasługą załogi muzeum – która strach przed próbowaniem rozładowuje zabawnymi opowieściami. I w ten oto sposób jadłam kwaśne mrówki, chrupiące robaki bambusowe i świerszcze. I najgorsze wizualnie dla mnie – tajlandzkie pływaki, czyli czarne, duże chrząszcze. Bar degustacyjny to także napój z Polski: sok z kiszonej kapusty. Jestem zdziwiona. – Dla Amerykanów i Brytyjczyków jest to wyzwanie – tłumaczy Erik, który stoi za tym osobliwym barem. Pytam go, przy czym goście muzeum najczęściej nie wytrzymują. Okazuje się, że to intensywnie pachnące sery. Skoro jesteśmy w Szwecji – nie może zabraknąć słynnych Surströmming, czyli sfermetowanych śledzi (które okazują się być całkiem smaczne) i salmiaków, czyli słonych cukierków z lukrecją. Erik daje wskazówkę: – Rozgryź cukierka szybko, dzięki temu wszystkie smaki poczujesz naraz – to rzeczywiście działa. Osobliwa degustacja kończy się próbowaniem najostrzejszych rzeczy. Mogę odetchnąć z ulgą: nie powiększyłam niechlubnej statystyki na muzealnej tablicy. Jak wygląda podróż powrotna promem? Do Polski wracam w poniedziałek. Na podróż chcę przeznaczyć tym razem nie noc, a dzień. Niedługo po wyjściu z Malmo prom Finnlines przepływa pod mostem nad Sundem, który oglądałam z obu brzegów cieśniny, a teraz mam go niemal na wyciągnięcie ręki. Podróż promem jest wygodna, bo pasażerowie mają do dyspozycji kajuty, ale też szereg atrakcji, w tym – nie mogło być inaczej – dostępnej dla wszystkich sauny. Jest też bar, sala zabaw dla dzieci i promowy sklep, na którym można kupić m.in. słodycze czy perfumy w dobrych cenach. Po promie oprowadza mnie Birgitta Rosander, która odpowiada za to, aby pasażerom niczego nie brakowało. Zwracam uwagę na drobiazgi, które tworzą świąteczny klimat w tym choinkę koło baru. To wszystko zasługa Birgitty. Dzięki niej mogę chwilę spędzić na kapitańskim mostku i wyjść na część pokładu dostępną tylko dla załogi: Morze Bałtyckie wygląda zjawiskowo, ale jest zimny wiatr, więc szybko wracamy do przytulnego wnętrza. Nim dobijemy do portu w Świnoujściu na promie jem jeszcze posiłek i robię ostatnie zakupy. Po godzinie 19.00 jestem już na lądzie i wiem jedno: do Kopenhagi i Malmö w zimowej odsłonie jeszcze kiedyś na pewno chcę wrócić. Gdzie spać i gdzie zjeść – praktyczny przewodnik Kopenhaga Hotel Frihavnen (Århusgade 124B) – przytulny, blisko metra i centrum. Nordhus (Aarhusgade 124A) – wspólne posiłki, świeże pieczywo, communal dining. Vækst (Sankt Peders Stræde 34) – szklarniowy klimat, nowoczesne menu. Vinhanen (Baggesensgade 13) – modna winiarnia z prostym menu. Malmö Hotel Savoy (Norra Vallgatan 62) – klasyka naprzeciw dworca. Malmö Saluhall (Gibraltargatan 6) – hala pełna światowych smaków. Grand Italian (Dag Hammarskjölds torg 2) – 25 piętro i widok na port. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku.
„Nie zapomnę tej nocy pod lodem”. Dziennikarz Travelera odwiedził krainę prawdziwej zimy. To podróżniczy hit tego sezonu
Noc pod zorzą polarną to marzenie wielu podróżników. Jeden z dziennikarzy National Geographic spełnił je, spędzając noc na skutej lodem tafli jeziora w Finlandii. Od dzisiaj do Rovaniemi, stolicy Laponii, dolecimy LOT-em bezpośrednio z Warszawy.
Spis treści: Podcast z serca fińskiej zimy Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Co usłyszysz w odcinku podcastu? LOT-em do Laponii Spędzenie nocy na zamarzniętym jeziorze w samym sercu fińskiej Laponii to doświadczenie, które łączy w sobie ekstremalne warunki, wyciszenie i spektakularne zjawiska natury. W podcaście „National Geographic Polska” podróżnik i dziennikarz Travelera Michał Cessanis opowiada, jak wyglądała noc spędzona pod otwartym niebem, przy trzaskającym lodzie i w towarzystwie zorzy polarnej. Podcast z serca fińskiej zimy W podcaście „National Geographic Polska” relacjonowana jest wyprawa do Finlandii, w trakcie której podróżnik spędza noc na zamarzniętym jeziorze. Warunki są ekstremalne – temperatura spada poniżej zera, a jedynym schronieniem jest namiot typu „swamp tent” ustawiony na lodzie. Dźwięki skrzypiącego lodu, cisza polarnej nocy i rozgwieżdżone niebo to tło tej wyjątkowej przygody. Gość podcastu dzieli się swoimi odczuciami – zarówno zachwytem, jak i lekkim niepokojem, jaki towarzyszy przebywaniu w tak nietypowym miejscu. Dlaczego zorza polarna przyciąga tylu podróżników? Zorza polarna to jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk przyrodniczych. W fińskiej Laponii można ją obserwować od późnej jesieni do wiosny, przy sprzyjających warunkach pogodowych i odpowiednim poziomie aktywności słonecznej. W czasie nocnej wyprawy zorza pojawiła się nad jeziorem, tworząc zjawiskowy spektakl świateł na tle czarnego nieba. Gość podcastu opisuje swoje emocje: od wzruszenia, przez poczucie małości wobec natury, po fascynację potęgą przyrody. Co usłyszysz w odcinku podcastu? W odcinku poznasz: kulisy wyprawy w mroźne rejony Finlandii, przygotowania do noclegu na lodzie, jak wyglądała zorza tego wieczoru, czy noc na jeziorze była bezpieczna, jakie emocje towarzyszyły podróżnikowi. Aby dowiedzieć się więcej o Laponii posłuchajcie nowego odcinka podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodkastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska i na Spotify. LOT-em do Laponii Od grudnia 2025 roku do Rovaniemi można polecieć bezpośrednio z Warszawy, dzięki nowemu połączeniu PLL LOT. To wygodna opcja dla osób planujących zimowy wyjazd do Laponii – zwłaszcza tych, którzy chcą zobaczyć zorzę polarną, odwiedzić wioskę świętego Mikołaja lub po prostu doświadczyć arktycznej przygody bez przesiadek. Loty odbywają się raz w tygodniu i dostępne są do początku marca. Nasz autor Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Zaskakujące znalezisko w Norwegii. Kobieta spoczęła w łodzi – nie była sama
Ceremonialna łódź, ozdoby i… pies u stóp zmarłej. Grób kobiety z X wieku zaskoczył naukowców. Czy była kimś więcej niż zwykłą mieszkanką Senji?
Spis treści: Odkrycie na wyspie Senja Wyjątkowo dobry stan zachowania Kim byli wikingowie? Na wyspie Senja, położonej na północy Norwegii, archeolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Wczesnośredniowieczny pochówek kobiety rzuca nowe światło na naszą wiedzę o wikingach. Szczątki złożono w ceremonialnej łodzi. Co ciekawe, kobieta nie została pochowana sama, a z psem. Tego rodzaju pochówki są rzadkością. Odkrycie na wyspie Senja Jak poinformował portal „Science Norway”, do odkrycia doszło w 2023 roku. Przyczynili się do niego amatorzy wykorzystujący wykrywacze metalu. To oni pierwsi natrafili na charakterystyczne wikińskie ozdoby oraz fragmenty kości. W czerwcu 2025 roku archeolodzy z Muzeum Uniwersytetu Arktycznego w Norwegii przeprowadzili pełną dokumentację i wykopaliska. Pochówek datowany jest na lata 900–950 naszej ery. Zmarła została ułożona w drewnianej łodzi o długości 5,4 metra, z kolanami zgiętymi w stronę jednej burty i rękami złożonymi na miednicy. U jej stóp znajdowały się szczątki małego psa. Jak podkreśla archeolożka Anja Roth Niemi, to świadczy o wyjątkowej więzi między człowiekiem a zwierzęciem. – Są źródła wskazujące, że ludzie już wtedy bardzo silnie przywiązywali się do swoich zwierząt. Pies został pochowany z prawdziwą troską – powiedziała Niemi w rozmowie z „Science Norway”. Bogactwo grobowych darów W grobie znaleziono także bogate wyposażenie – m.in. ozdobne brosze z brązu ze srebrną nicią, paciorki z bursztynu i kości, pierścieniowaty wisior oraz narzędzie przypominające miecz tkacki wykonany z kości wieloryba. Zdaniem archeologów takie przedmioty mogą sugerować wysoką pozycję społeczną zmarłej. – Takie pochówki były zarezerwowane dla elity. Kobieta najprawdopodobniej odgrywała istotną rolę w lokalnej społeczności, być może miała wpływy również poza regionem – dodała Niemi. Wyjątkowo dobry stan zachowania Część materiału kostnego i organicznego zachowała się w zaskakująco dobrym stanie – szczególnie kości dużych rozmiarów i fragmenty tkanin. Niestety, mniejsze kości – np. palców – można było rozpoznać jedynie po śladach w piasku. – Północna Norwegia oferuje bardzo dobre warunki dla zachowania materiału kostnego, ale rzadko spotykamy tak dobrze zachowane szczątki jak w tym przypadku – wyjaśnia archeolog Håkon Reiersen z Uniwersytetu w Stavanger. Naukowcy planują przeprowadzenie szczegółowych analiz antropologicznych, które pozwolą określić wiek, wzrost, stan zdrowia i dietę zmarłej. Dzięki badaniom izotopowym możliwe będzie także ustalenie, czy kobieta przez całe życie mieszkała w tym samym miejscu, czy może przemieszczała się między różnymi regionami. Kim byli wikingowie? Wikingowie to skandynawscy żeglarze i wojownicy. Między VIII a XI wiekiem podróżowali, handlowali i osiedlali się na rozległych obszarach Europy i poza nią. Ich kultura była złożona i zróżnicowana. Łączyli elementy wojownicze, religijne, handlowe i artystyczne. Pogrzeby łodziowe należały do najbardziej prestiżowych form pochówku. Były zarezerwowane dla elit. Źródło: Science Norway Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
To najstarsze runy na świecie. Archeolodzy odkryli je w formie „puzzli”
W Norwegii archeolodzy odkryli najstarszy dobrze datowany kamień pokryty pismem runicznym. W starożytności rozłamano go na kawałki i umieszczono w kilku oddzielnych grobach. Teraz naukowcom udało się poskładać starożytny artefakt.
Spis treści: Starożytne cmentarzysko z zagadkowymi runami Bliżej rozwiązania zagadki runów Skąd pochodzą runy? Czasami archeolodzy określają swoją pracę jako układanie puzzli, które tworzą obraz przeszłości. I choć z reguły jest to po prostu sugestywna metafora, zdarza się, że faktycznie naukowcy składają czy też układają fragmenty artefaktów, stanowiących całość. Tak też było w tym przypadku. W kilku grobach na stanowisku archeologicznym w Svingerud w Norwegii archeolodzy odkryli fragmenty kamieni runicznych. Wszystkie tworzyły kiedyś jeden artefakt. Wynikami analizy naukowcy podzielili się na łamach „Antiquity”. Starożytne cmentarzysko z zagadkowymi runami Cmentarzysko kurhanowe Svingerud znajduje się w gminie Hole w okręgu Buskerud, około 40 km na północny zachód od Oslo. Do tej pory archeolodzy odkryli tu cztery kopce, skrywające starożytne groby i towarzyszące zmarłym dary: naczynia ceramiczne, biżuterię, fragmenty pasów, grzebieni, igły i szpile. To typowe zestawy dla wczesnej epoki żelaza. Szczególną uwagę archeologów przykuły znaleziska dokonane na krawędzi kurhanu oznaczonego jako A140. Znajdowały się tam dwa groby. W jednym znajdował się duży fragment kamienia pokrytego runami, skierowanymi w dół. Grób zawierał również spopielone kości, węgiel drzewny i dary. W położonym obok grobie znajdowała się druga część, jak się okazało, tego samego kamienia – ta była pokryta tylko nacięciami. Jest ona interpretowana jako podstawa stojącego pionowo kamienia, na co wskazuje jej pionowe położenie i obecność dwóch podtrzymujących ją głazów. Kilka metrów dalej na północ, między kurhanami, archeolodzy odkryli kolejne fragmenty tego samego kamienia. Zdaniem badaczy wygląda na to, że kamień został celowo rozdrobniony i umieszczony w późniejszych pochówkach. Być może początkowo był przeznaczony do oznaczenia jednego grobu, ale podzielono go, aby upamiętnić kolejne pochówki. Co prawda roztrzaskany kamień składa się z kilku głównych fragmentów, jednak dzięki katorżniczej pracy terenowej i zastosowaniu sita archeolodzy znaleźli około 160 dalszych jego części. Runy zachowały się dość słabo. Widoczny jest tam m.in. napis „idiberug”. Może to być imię żeńskie z przyrostkiem „bergu” oznaczającym pomoc, ochronę, ulgę czy schronienie. W innym miejscu napis brzmi: „Ja [imię] namalowałam/napisałam runę”. Badacze skłaniają się do stwierdzenia, że forma zapisu sugeruje formę żeńską. Bliżej rozwiązania zagadki runów Na pierwszy rzut oka można by stwierdzić, że jest to kolejne z wielu odkryć archeologicznych. Jednak tym razem jest ono bardzo ważne. A to z tego względu, że większość zabytków pokrytych runami odkrywanych jest bez kontekstu archeologicznego. W przypadku Svingerud jest inaczej. Tutaj roztrzaskany kamień runiczny znaleziono w grobach. Możemy określić ich wiek, bo znajdują się w nich szczątki organiczne. A to przybliża nas do rozwiązania zagadki pochodzenia pisma runicznego. Okazało się, że pierwszy z badanych grobów pochodzi z lat 50 p.n.e. – 275 r. n.e. Z kolei drugi wydatowano na 15 r. p.n.e. – 195 r. n.e. Daty uzyskane dzięki metodzie radiowęglowej nie są zbyt precyzyjne. Ale wyniki są sensacyjne, bo ten rozbity kamień runiczny to najstarszy tego typu artefakt, którego wiek potwierdzono z wykorzystaniem metody fizykochemicznej. Bardzo często naukowcy określają wiek takich zabytków, analizując sposób zapisu. – Jest to rzadki przykład znalezienia fragmentów runów w dobrze zachowanych, datowanych kontekstach archeologicznych. Ma to ogromne znaczenie dla dyskusji na temat wczesnych skandynawskich kamieni runicznych, a także służy jako przypomnienie dla archeologów, aby dokładnie badali fragmenty kamieni znalezione w kontekstach grobowych i szukali potencjalnych inskrypcji – mówi główny autor artykułu, dr Steinar Solheim z Wydziału Archeologii na Uniwersytecie w Oslo. Skąd pochodzą runy? Wśród naukowców trwa dyskusja, skąd się wzięły runy. Jest to system zapisu używany przez ludy germańskie północnej Europy, Brytanii, Skandynawii i Islandii od około III wieku do być może nawet XVII wieku n.e., chociaż niektórzy uważają, że zdecydowanie wcześniej. Alfabet składał się z 24 liter i określa się go jako futhark (od dźwięku pierwszych sześciu liter). Badacze wskazują, że system runiczny pojawił się stosunkowo późno w historii pisma. Zapewne zainspirował go jeden z alfabetów obszaru śródziemnomorskiego. Ile dokładnie lat ma pismo runiczne i kiedy powstały pierwsze kamienie nim pokryte? – Rozwój pisma runicznego i praktyka zapisywania run na kamieniu są trudne do prześledzenia – mówi współautorka publikacji, prof. Kristel Zilmer z Uniwersytetu. Eksperci mają jednak nadzieję, że nowe ustalenie z Norwegii pomoże rozwiązać tę archeologiczną zagadkę. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Polsce znaleziono skarb wikingów. To monety, które pochodzą z odległych zakątków świata
Wśród pozostałości po wikińskim porcie zlokalizowanym w północnej Polsce, znaleziono skarb srebrnych monet. Pochodziły z miejsc bardzo odległych: Iraku, Syrii, a nawet Afganistanu. W jaki sposób Skandynawowie weszli w ich posiadanie?
Spis treści: Truso – osada znana długo tylko z relacji Wikiński skarb monet z Truso Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Ludzie zakopywali skarby w ziemi od kilku tysięcy lat, chociaż motywy, które kierowały ludźmi, bywały różne. Ta praktyka była znana również wśród wikingów, także tych, którzy trafiali tysiąc lat temu na obecne tereny Polski. Oto historii jednego z nich. Truso – osada znana długo tylko z relacji W 1982 roku elbląski archeolog, dr Marek Franciszek Jagodziński, zlokalizował nad brzegiem jeziora Druzno w Janowie Pomorskim (woj. warmińsko-mazurskie), poszukiwaną od stuleci skandynawską osadę Truso. Była to archeologiczna sensacja, bo miejsce to zdążyło obrosnąć legendą niemal porównywalną z opowieściami na temat antycznej Troi czy mitycznej Atlantydy. Do tamtej pory znana była tylko z relacji anglosaskiego żeglarza Wulfstana, który w ostatnim dziesięcioleciu IX wieku trafił tam drogą morską. Ruszyły wykopaliska. W ich wyniku archeologom udało się pozyskać mnóstwo informacji na temat tego ośrodka. Truso stało się jednym z najlepiej przebadanych wikińskich ośrodków handlowych nad Morzem Bałtyckim. Dziś wiemy, że osada zajmowała ponad 20 ha. Otaczały ją umocnienia. Jej mieszkańcy zajmowali się hodowlą, rybołówstwem, wyspecjalizowanym rzemiosłem – kowalstwem, jubilerstwem, bursztyniarstwem i rogownictwem oraz handlem. Wikiński skarb monet z Truso Odkryto również wspaniały skarb srebrnych monet. Teraz można go obejrzeć na wystawie czasowej w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu zatytułowanej „Srebro wikingów. Skarb monet z Truso”, która potrwa do 11 marca br. Monety pochodziły z odległych zakątków świata dla wikingów, bo aż z Bliskiego Wschodu. Wybito je w mennicach irackich, syryjskich i afgańskich. Najstarsza z wizerunkiem perskiego (sasanidzkiego) władcy Chosrowa II pochodzi sprzed 628 roku. Pozostałe należały do władców arabskich – to dirhemy abbasydzkie. Najmłodsza moneta jest z początku IX wieku. Monety ukryto w pierwszej połowie IX wieku. W sumie jest to 11 monet w całości i 5 fragmentów. Monet w Truso znaleziono w sumie ponad tysiąc, ale były to porozrzucane w różnych miejscach – to zapewne zguby. Były najczęściej pokawałkowane – dla handlarzy liczył się kruszec, a nie nominał monet. Używano ich przez cały okres istnienia osady, czyli od VI do XI wieku. Po jej upadku część jej mieszkańców przeniosła się zapewne do osady powstającej w rejonie dzisiejszego Gdańska. Skąd arabskie monety znalazły się wśród wikingów? Wikingowie nie posiadali własnych mennic. Jednak wbrew obiegowej opinii, najczęściej trudnili się handlem, a nie krwawymi podbojami. Skandynawowie stworzyli szeroką sieć handlową. Objęła swoim zasięgiem ogromne tereny Europy i Azji. Wiemy, że osobiście docierali na tereny Bliskiego Wschodu. Ich głównym źródłem przychodu był handel niewolnikami, chociaż sprzedawali też sól, futra, bursztyn i poroże. Skandynawowie otrzymywali zapłatę w formie arabskich dirhemów. W ten sposób trafiały w obieg w Europie, ale jako pieniądz kruszcowy – ważono srebrne monety i to ich ciężar stanowił o wartości. Jaka była przyczyna złożenia skarbu monet w Truso? być może numizmaty ukryto w związku z jakimś zagrożeniem albo chciano przechować je na później; skarby bywały składane w ofierze – aby zapewnić sobie dobrobyt w życiu pozagrobowym lub przebłagać bogów w jakiejś sprawie; była to manifestacja wysokiej pozycji lokalnych elit politycznych. Monety ostentacyjnie niszczono i zakopywano; Archeolodzy uważają, że nie można wykluczyć kombinacji powyższych hipotez. Źródło: Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zagadkowe znaki X na drzewach w Skandynawii. Powstały setki lat temu. Czym są?
Setki sosen z wyrytymi znakami X i wzorami geometrycznymi odkryli naukowcy w lasach w północnej Skandynawii. Znaki powstały w miejscu składania ofiar bóstwom. Drzewa miały działać jako pośrednicy. Wiemy, kto wykonał znaki.
Spis treści: Jeden z niewielu śladów po zaginionej kulturze. Zagadkowe symbole wśród przyrody Czym były znaki X na drzewach? Saamowie i ich kultura. Co dalej? To historia o jednym z najdłużej opierających się chrystianizacji ludów zamieszkujących kraje północnej Europy. Saamowie (dawniej nazywani Lapończykami) jeszcze nawet do początku XX wieku żyli w tradycyjny sposób. To oni wykonali zagadkowe znaki na drzewach. Jeden z niewielu śladów po zaginionej kulturze. Zagadkowe symbole wśród przyrody Już od XVII wieku przedstawiciele Kościoła w Szwecji, Norwegii i Finlandii zintensyfikowali walkę z dawnymi, animistycznymi wierzeniami Saamów. Lud ten był represjonowanymi na wielu płaszczyznach. Za namową duchownych niszczono święte miejsca, konfiskowano bębny szamańskie. Z kolei osoby praktykujące rdzenną religię karano sądowo. Jedne z niewielu pozostałości po bogatej kulturze Saamów zachowały się rozsiane po gęstych lasach północnej Skandynawii. Szwedzcy archeolodzy wykonali rekonesans terenowy głównie w parkach narodowych Szwecji. Wynikami podzielili się właśnie na łamach czasopisma „Antiquity”. Nie były to jednak kompleksowe badania – skupiono się na okolicy kilku miejscowości, gdzie spodziewano się zarejestrować nacięcia na drzewach. Czym były znaki X na drzewach? Aby zidentyfikować znaczenie oznakowanych drzew, badacze porównali ich symbolikę z zapisami etnograficznymi ludu Saamów. Co ciekawe, Kościół co prawda zwalczał dawne zwyczaje, to jednocześnie jego przedstawiciele dokonywali ich opisów. Dzięki temu wiemy więcej o religii i dziejach Saamów żyjących kilkaset lat temu. W podobny sposób zachowały się informacje na temat rdzennych ludności Ameryk. W sumie udało się namierzyć setki sosen (Pinus sylvestris) pokrytych znakami X oraz innymi geometrycznymi wzorami. – W przeciwieństwie do większości innych świętych obiektów, stojące drzewa nie są łatwe do zebrania. Generalnie wymknęły się ambicjom Kościoła, by wymazać ślady rdzennej religii – zauważa współautorka artykuły dr Ingela Bergman z muzeum Silvermuseet. Według badań etnograficznych drzewa były postrzegane przez Saamów jako pośrednicy między ludźmi a bóstwami. Dlatego drzewa oznakowywano iksami, zapewne podczas składania ofiar. X-kształtne symbole rzeźbiono też w innych miejscach. Na przykład na porożach. Również drewniane przedmioty ofiarne markowano w ten sposób, czasem z pomocą krwi. Cześć z badanych przez naukowców drzew mogła pochodzić nawet z XVIII wieku. Nie zawsze symbole ryte przez Saamów na drzewach musiały wiązać się ze sferą sacrum. Czasami miały też praktyczne zastosowane. Oznaczały granice terytoriów konkretnych rodzin i pomagały w przemieszczaniu się po surowym krajobrazie. Saamowie i ich kultura. Co dalej? Kultura Saamów przeżywa obecnie rozkwit. Lokalne społeczności coraz częściej pielęgnują dawne tradycje. Wielkie muzea oddają im zagrabione ponad 100 lat temu przedmioty. W ten trend wpisuje się próba zwrócenia uwagi badaczy na święte miejsca Saamów oznaczone nacięciami X na drzewach. Eksperci podkreślają, że wiele z tych drzew zagrożonych jest wycinką przeprowadzaną na przemysłową skalę, która trwa od XIX wieku. Dlatego istnieje pilna potrzeba dokumentacji, interpretacji i ochrony wszystkich pozostałych drzew, na których widoczne są symbole wyryte przez rdzenne społeczności. Najstarsze oznakowane drzewa zachowały się w obszarach chronionych i mają nawet kilkaset lat, te poza nimi pochodzą co najwyżej z XIX wieku albo są późniejsze. Źródło: Antiquity. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Reykjavik – co warto zobaczyć w kolorowej stolicy Islandii?
Reykjavik, tętniąca życiem stolica Islandii, oferuje turystom wiele wyjątkowych miejsc do odkrycia – od nowoczesnej architektury, przez historyczne monumenty, po starożytne legendy. Sprawdź, co koniecznie trzeba zobaczyć podczas wizyty w tym malowniczym mieście!
Spis treści: Kościół Hallgrímskirkja – symbol Islandii Kolorowa ulica Laugavegur – serce życia towarzyskiego Harpa – nowoczesna opera i centrum konferencyjne Stary Port w Reykjaviku i rzeźba Solfar Leif Eriksson – wiking odkrywca Ameryki Reykjavik, stolica Islandii, zachwyca nie tylko swoją wielkością (zamieszkuje ją ponad 220 tys. osób, co stanowi około dwie trzecie populacji kraju), ale także unikatową architekturą i bogatą kulturą. Miasto przyciąga turystów pięknymi widokami, nowoczesnymi budynkami oraz kolorową zabudową. Co więc warto zobaczyć podczas spaceru po Reykjaviku? Kościół Hallgrímskirkja – symbol Islandii Hallgrímskirkja to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Reykjaviku. „Wygląda trochę jak rakieta, która zaraz ma wystartować do transgalaktycznego lotu. Jak przedziwny pocisk, który lada chwila przetnie przestworza"– tak opisywane jest to monumentalne dzieło architektury. Kościół ma 74,5 m wysokości, co czyni go drugim najwyższym budynkiem w całej Islandii. Został nazwany na cześć Hallgrímura Péturssona, pastora i poety z XVII wieku. Ciekawostką jest to, że inspiracją do budowy świątyni był wodospad Svartifoss, znany z charakterystycznych bazaltowych kolumn. Hallgrímskirkja jest więc mocno zakorzeniona w islandzkiej tradycji, co było zamysłem architekta Guðjóna Samúelssona. Sięgnął głęboko do miejscowej tradycji i mitologii, w efekcie – do dziś to jeden z najważniejszych narodowych symboli. Przed wejściem do kościoła znajduje się pomnik Leifa Erikssona, wikinga, który eksplorował Islandię oraz prawdopodobnie jako pierwszy Europejczyk dotarł do Ameryki Północnej. Hallgrímskirkja – historia i architektura Budowa Hallgrímskirkja rozpoczęła się w latach 30. XX wieku, a jej zakończenie nastąpiło po wielu latach, dopiero w 1986 roku. Kościół zaprojektował Guðjón Samúelsson, który inspirował się islandzką przyrodą i surowym krajobrazem wyspy, w tym wspomnianym już wodospadem Svartifoss, otoczonym bazaltowymi kolumnami. Jego charakterystyczna, strzelista wieża i bazaltowa forma przypominająca kolumny z lawy wulkanicznej, sprawia, że budynek wpisuje się w unikatowy styl architektury Islandii. Świątynia była pomyślana jako budynek narodowy, mający reprezentować islandzką tożsamość oraz religię. Kolorowa ulica Laugavegur – serce życia towarzyskiego Sercem Reykjaviku jest ulica Laugavegur, która razem z okolicznymi kwartałami stanowi centrum miasta. Ulica słynie z kolorowych domów, barów, sklepów i klubów, które tworzą unikatowy klimat. Spacer po Laugavegurze to idealny sposób na poznanie Reykjaviku. Można przejść całą ulicę w godzinę lub dwie, podziwiając drewniane budynki, galerie sztuki oraz liczne second-handy. Laugavegur to także miejsce tętniące życiem towarzyskim. Debiutowali tu Björk, Sigur Rós czy GusGus, artyści uwielbiani na całym świecie. To świadczy o ważnej roli Reykjaviku na mapie światowej muzyki awangardowej. Miasto znane jest z żywiołowej sceny muzycznej, która nadal przyciąga nowe talenty i miłośników kultury. Wspomniana ulica to nie tylko serce życia towarzyskiego Reykjaviku, ale także jedna z głównych ulic handlowych miasta. Znajdują się tu liczne sklepy z lokalnymi pamiątkami, biżuterią, odzieżą, a także second-handy, które przyciągają poszukiwaczy unikatowych okazji. W 2013 roku strona internetowa 10mosttoday.com umieściła Laugavegur w rankingu 10 najlepszych ulic handlowych świata, obok nowojorskiej Fifth Avenue czy londyńskiej Bond Street. Harpa – nowoczesna opera i centrum konferencyjne Zaledwie kilka minut spacerem od Laugavegur można znaleźć jeden z najbardziej imponujących nowoczesnych budynków Reykjaviku – Harpę. To zarówno opera, jak i centrum konferencyjne, otwarte w 2011 roku. Głównym elementem przyciągającym uwagę jest szklana elewacja, która wieczorami jest podświetlana, tworząc spektakularne świetlne obrazy. Wielokrotnie wyróżniana na międzynarodowych konkursach architektonicznych konstrukcja Harpy też nawiązuje do islandzkiego dziedzictwa. Geometryczne elementy kształtem przypominają skaliste krajobrazy wybrzeża. Harpa jest nie tylko centrum kulturalnym, ale także jednym z miejsc, które doskonale oddaje ducha nowoczesnej Islandii, łącząc tradycję z nowoczesnością. Awangardowa scena muzyczna Reykjaviku Reykjavik to kolebka niezwykle bogatej i awangardowej sceny muzycznej, która wypromowała artystów, takich jak Björk, Sigur Rós czy GusGus. W tym mieście swoje pierwsze kroki stawiały zespoły, które dziś są rozpoznawalne na całym świecie. Miasto jest pełne klubów muzycznych, w których regularnie odbywają się koncerty oraz festiwale, przyciągając miłośników muzyki alternatywnej i eksperymentalnej. Reykjavik nieustannie żyje muzyką, oferując zarówno lokalnym talentom, jak i zagranicznym artystom przestrzeń do kreatywnej ekspresji. Stary Port w Reykjaviku i rzeźba Solfar Dalszy spacer po Reykjaviku zaprowadzi nas do Starego Portu, miejsca o niepowtarzalnym, surowym uroku. Wiekowe, pordzewiałe kutry rybackie oraz proste bary w dawnych chatach rybackich przywołują wspomnienia dawnych lat, kiedy Reykjavik był przede wszystkim portem rybackim. Tutaj można wziąć udział w wycieczkach morskich, podczas których istnieje możliwość obserwowania wielorybów i maskonurów. Kilkaset metrów dalej na nabrzeżu znajduje się słynna rzeźba Solfar, znana również jako „Podróżnicy”. Rzeźba przypomina łódź zbudowaną z rybiego szkieletu i, według twórców, symbolizuje podróż ku Słońcu. Jednak wielu odwiedzających uważa, że to łódź wikingów, którzy jako pierwsi dotarli na Islandię w 874 roku. Reykjavik i jego związki z morzem Reykjavik, jako miasto portowe, od zawsze żyło w bliskim związku z morzem. Stary Port oraz rzeźba Solfar to miejsca, które przypominają o dawnych tradycjach rybackich miasta. Dziś można tu skorzystać z licznych wycieczek morskich, które dają możliwość obserwacji wielorybów czy ptaków morskich, w tym maskonurów, które są symbolem Islandii. Dzięki swoim związkom z morzem, Reykjavik stał się jednym z głównych ośrodków kultury rybackiej i handlowej na wyspie. Leif Eriksson – wiking odkrywca Ameryki Pomnik Leifa Erikssona, znajdujący się przed kościołem Hallgrímskirkja, to hołd dla jednego z najsłynniejszych wikingów, który, według historyków, jako pierwszy Europejczyk postawił stopę na wybrzeżu Ameryki Północnej. Leif Eriksson urodził się na Islandii około 970 roku, a jego ekspedycje morskie zaprowadziły go aż do Nowej Fundlandii, którą nazwał Winlandią. Pomnik został podarowany Islandii przez Stany Zjednoczone w 1930 roku z okazji 1000-lecia islandzkiego parlamentu, Althingu.
Helsinki – odkryj sauny, kulturę nordycką i atrakcje miasta
Helsinki, jedno z najszczęśliwszych miast świata, oferują unikatowe połączenie tradycji i nowoczesności. Od relaksujących saun po awangardowy design – odkryj, co czyni stolicę Finlandii wyjątkową. Poznaj najciekawsze atrakcje, kulinarne smaki i inspirującą historię.
Spis treści Co warto zobaczyć w Helsinkach? Fińska kuchnia – od dziczyzny po zupę z łososia Kultura i design w Helsinkach Praktyczne porady dla turystów – transport, noclegi i jedzenie Helsinki to miasto, w którym nowoczesność spotyka się z fińską tradycją. Znajdziesz tu piękne sauny, wyjątkowe zabytki, a także nowatorskie przestrzenie kultury i designu. Od twierdzy Suomenlinna po Bibliotekę Oodi – Helsinki mają wiele do zaoferowania. Poznaj miasto, które od lat jest uznawane za jedno z najszczęśliwszych na świecie. Co warto zobaczyć w Helsinkach? Helsinki są pełne atrakcji, które przyciągają turystów z całego świata. Znajdziesz tu zarówno miejsca związane z historią, jak i nowoczesne obiekty, które zachwycają swoim wyglądem i funkcjonalnością. Suomenlinna – Twierdza Fińska Suomenlinna to zespół fortyfikacji na sześciu wyspach Helsinek. Zbudowana w XVIII wieku, była twierdzą obronną, a dziś jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Spacerując po jej terenach, odkryjesz fascynujące ślady historii Finlandii. Twierdza oferuje także piękne widoki na morze, a na wyspy kursuje regularnie tramwaj wodny​. Biblioteka Oodi – symbol nowoczesności Biblioteka Oodi to nowoczesny budynek, który imponuje zarówno swoim designem, jak i funkcjonalnością. Szklane i stalowe konstrukcje połączone z drewnianą fasadą tworzą nowoczesną przestrzeń, w której można nie tylko czytać książki, ale także korzystać z licznych stref pracy i relaksu​. Sauny w Helsinkach – fińska tradycja Sauna to serce fińskiej kultury, a Helsinki oferują wiele miejsc, gdzie można poczuć prawdziwą fińską atmosferę. Löyly to nowoczesna sauna z widokiem na morze, zbudowana z drewna i idealnie wkomponowana w nadmorską promenadę Eiranranta​. Kolejną opcją jest tradycyjna Kotiharjun sauna, działająca od 1928 roku, będąca jedyną publiczną sauną opalaną drewnem​. Dla miłośników alternatywnych doświadczeń warto wybrać się do Sompasauny, społecznie zarządzanej sauny otwartej 24 godziny na dobę​. Fińska kuchnia – od dziczyzny po zupę z łososia Helsinki to raj dla smakoszy, oferujący różnorodne dania, które odzwierciedlają lokalną kuchnię nordycką. Jednym z unikatowych miejsc jest Lonna, restauracja na wyspie, serwująca tradycyjne potrawy, takie jak dziczyzna z czarną porzeczką​. Inną popularną pozycją w fińskim menu jest zupa z łososia, której najlepszą wersję znajdziesz w restauracji Fisken på Disken​. Kultura i design w Helsinkach Helsinki to także centrum nordyckiego designu. W Design District, znajdującej się w samym sercu miasta, znajdziesz liczne galerie i sklepy z wyrobami lokalnych artystów. W butikach, takich jak Cilla’s, odkryjesz minimalistyczne ubrania i ceramikę. W Marimekko czeka na ciebie klasyczny, fiński design w postaci odzieży i akcesoriów​. Nie brakuje też miejsc, gdzie sztuka współgra z naturą. Wystawa w Hanaholmen, położona wśród drzew nad morzem, oferuje prace artystów takich jak Jeppe Hein i Børre Sæthre, które harmonijnie wpisują się w skandynawski krajobraz. Praktyczne porady dla turystów – transport, noclegi i jedzenie Transport Helsinki są miastem idealnym do spacerów, ale oferują także doskonałą komunikację miejską – metro, tramwaje i rowery miejskie. Jednorazowy bilet kosztuje 3,10 euro, a bilet całodniowy to 9 euro​. W cieplejsze dni warto wypożyczyć rower za 5 euro, aby jeszcze bardziej poczuć klimat miasta​. Noclegi W zależności od budżetu, Helsinki oferują różnorodne opcje zakwaterowania. Hotel St. George to luksusowy wybór z minimalistycznym wystrojem i prywatną kolekcją sztuki​. Dla osób szukających tańszych opcji polecamy Eurohostel, gdzie ceny zaczynają się od 44 euro za noc, a w cenie jest poranna sauna​. Gdzie zjeść? Wybór restauracji w Helsinkach jest szeroki. BasBas to restauracja znana z nowoczesnej kuchni nordyckiej i niezobowiązującej atmosfery​. Dla miłośników lokalnych targów kulinarnych, Hakaniemi Market Hall oferuje tradycyjne fińskie potrawy w świeżej odsłonie​. Helsinki to miasto, które łączy w sobie nowoczesność i tradycję. Od pięknych krajobrazów po wyjątkowe miejsca takie jak Suomenlinna, Oodi czy liczne sauny, każdy znajdzie tu coś dla siebie. Finlandia nie bez powodu od lat przoduje w rankingach najszczęśliwszych krajów świata. Czas na twoją podróż!
Gotlandia – odkryj wyspę wikingów, festiwali i niesamowitych krajobrazów
Gotlandia, największa wyspa na Bałtyku, to miejsce pełne historii, pięknych krajobrazów i unikatowego klimatu, który przyciąga turystów szukających spokoju i autentycznych doświadczeń. Owa "wyspa bogów" oferuje coś więcej niż tylko malownicze widoki – jej bogata historia, związana z wikingami, średniowiecznymi miastami oraz unikatowym stylem życia, czyni ją jedną z najbardziej intrygujących destynacji w Szwecji.
Spis treści: Atrakcje Gotlandii – co zobaczyć? Najlepsze plaże na Gotlandii Festiwale i wydarzenia na Gotlandii Historia i dziedzictwo Gotlandii Podsumowanie Gotlandia to jedna z najpiękniejszych wysp na Bałtyku, zwana także „wyspą bogów". Z fascynującą historią wikingów, średniowiecznym miastem Visby, magicznymi plażami i unikatowymi formacjami skalnymi, Gotlandia przyciąga turystów z całego świata. Dowiedz się, co zobaczyć na Gotlandii, jakie atrakcje czekają na wyspie Fårö, oraz jakie wydarzenia, jak festiwal średniowieczny, są warte uwagi. To miejsce pełne spokoju, dzikiej przyrody i niepowtarzalnego klimatu, idealne na wypoczynek. Atrakcje Gotlandii – co zobaczyć? Gotlandia oferuje turystom niesamowitą różnorodność atrakcji, które pozwalają zarówno na relaks, jak i eksplorację historycznych oraz naturalnych miejsc. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich. Średniowieczne miasto Visby Visby, stolica Gotlandii, jest jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w Europie, wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Miasto otacza potężny mur obronny o długości ponad 3 kilometrów, z 36 wieżami i trzema bramami. Jest jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych fortyfikacji w regionie bałtyckim. Spacerując po Visby, można odkryć urokliwe uliczki, historyczne budynki oraz liczne kościoły, takie jak Katedra św. Marii, która pochodzi z XIII wieku. Na szczególną uwagę zasługuje także Muzeum Gotlandii, które przybliża historię i kulturę wyspy, w tym życie wikingów, którzy przez wieki zamieszkiwali tę wyspę. Raukary – formacje skalne Gotlandii Jedną z najważniejszych atrakcji naturalnych Gotlandii są tzw. raukary – unikatowe formacje wapiennych ostańców. Zostały wyrzeźbione przez wodę i wiatr na przestrzeni milionów lat. Te magiczne skały, przypominające gigantyczne figury, można znaleźć w różnych częściach wyspy, szczególnie na wyspie Fårö oraz w rezerwacie przyrody Folhammar. Legenda głosi, że raukary chronią wyspę przed złymi mocami i są źródłem siły dla jej mieszkańców. Te niezwykłe formacje skalne przyciągają nie tylko turystów, ale także artystów i filmowców z całego świata, którzy szukają inspiracji w tym surowym, ale pięknym krajobrazie. Wyspa Fårö – magiczny krajobraz Bergmana Fårö, mała wysepka oddzielona od Gotlandii, to miejsce o niepowtarzalnym klimacie i urodzie. Z surowym krajobrazem, skalistymi wybrzeżami i piaszczystymi plażami, Fårö stała się domem dla jednego z najwybitniejszych reżyserów filmowych – Ingmara Bergmana. Wyspa była dla niego miejscem niekończącej się inspiracji. Wiele z jego filmów, takich jak „Fanny i Aleksander" czy „Persona”, zostało nakręconych właśnie tutaj. Krajobraz Fårö jest niezwykle zróżnicowany. Od białych piaszczystych plaż, po kamieniste, niemal pustynne tereny wokół latarni morskiej Fårö fyr. Raukary Fårö są szczególnie imponujące, a ich fantastyczne kształty stanowią doskonały kontrast dla dzikiej przyrody. Najlepsze plaże na Gotlandii Gotlandia to nie tylko historia i surowe krajobrazy, ale także przepiękne plaże, które są idealnym miejscem do relaksu i kąpieli słonecznych. Szwedzi szczególnie cenią sobie lato na Gotlandii, gdyż to właśnie wtedy można skorzystać z długich dni i łagodnego klimatu wyspy. Sudersand – perła Gotlandii Plaża Sudersand na Fårö jest jedną z najbardziej znanych i popularnych plaż w Szwecji. Szeroka na 25 metrów, otoczona wysokimi wydmami porośniętymi zieloną trawą, stanowi idealne miejsce na letni wypoczynek. Plaża ta jest również rajem dla miłośników sportów wodnych oraz rodzin z dziećmi. Piaszczyste i kamieniste wybrzeża Fårö Fårö oferuje także bardziej dzikie i surowe plaże, jak te w okolicach latarni morskiej Fårö fyr. Kamieniste brzegi, porośnięte rzadką roślinnością, tworzą niemal postapokaliptyczny krajobraz, który kontrastuje z łagodnym i błękitnym Bałtykiem. Te miejsca, mimo że mniej popularne, zachwycają swoją dzikością i spokojem. Festiwale i wydarzenia na Gotlandii Gotlandia słynie z organizacji licznych wydarzeń kulturalnych, z których najbardziej znany jest Tydzień Średniowieczny. Tydzień Średniowieczny w Visby Każdego roku, na początku sierpnia, Visby zmienia swoje oblicze podczas Tygodnia Średniowiecznego. Ulice miasta zapełniają się rycerzami, kuglarzami, ulicznymi artystami oraz turystami przebranymi w średniowieczne stroje. Festiwal ten, będący jednym z największych wydarzeń tego typu w Europie, przyciąga tysiące gości z całego świata. Podczas Tygodnia Średniowiecznego odbywają się liczne turnieje rycerskie, pokazy strzelania z łuku oraz tradycyjne jarmarki, na których można spróbować lokalnych potraw oraz kupić rękodzieło. Jest to idealny czas na to, aby poczuć ducha dawnej Gotlandii i przenieść się w czasie o kilka wieków. Wizyty artystyczne na wyspie Fårö Fårö, dzięki swojemu wyjątkowemu krajobrazowi i związkom z Ingmarem Bergmanem, stało się miejscem pielgrzymek dla artystów i reżyserów z całego świata. W lipcu, w rocznicę urodzin Bergmana, na wyspie odbywa się festiwal filmowy, na którym pojawiają się twórcy, tacy jak Wim Wenders czy Andriej Zwiagincew. Fani jego twórczości mają także możliwość zwiedzania posiadłości Bergmana, co czyni tę wyspę jeszcze bardziej wyjątkowym miejscem na mapie Gotlandii. Historia i dziedzictwo Gotlandii Gotlandia to wyspa o bogatej historii, która sięga czasów prehistorycznych. Ślady osadnictwa pochodzą sprzed 7 tysięcy lat, a w średniowieczu wyspa stała się ważnym ośrodkiem handlowym w regionie Morza Bałtyckiego. Ślady wikingów na wyspie Wikingowie przez wieki zamieszkiwali Gotlandię, co potwierdzają liczne znaleziska archeologiczne, w tym grobowce oraz skarby, które odkryto na początku XX wieku. Gotlandia była również ważnym punktem handlowym, a jej mieszkańcy zajmowali się zarówno rolnictwem, jak i rybołówstwem oraz handlem. Znaczenie Gotlandii w średniowieczu W średniowieczu Gotlandia była jednym z najważniejszych ośrodków handlowych na Bałtyku, a Visby stało się potężnym miastem hanzeatyckim. Dzięki swojemu położeniu wyspa przyciągała kupców z całej Europy, a Visby stało się jednym z najbogatszych miast regionu. Podsumowanie Gotlandia to wyspa pełna kontrastów – z jednej strony surowe, skaliste krajobrazy, z drugiej zaś przepiękne plaże i urokliwe, średniowieczne miasteczka. To miejsce, które zachwyca zarówno miłośników historii, jak i natury. Gotlandia oferuje niezapomniane widoki, fascynującą historię oraz wydarzenia kulturalne, które przyciągają tysiące turystów każdego roku.
Dzięki DNA potwierdzono prawdziwość wydarzenia z nordyckiej sagi. To pierwszy taki przypadek
Szczątki mężczyzny, które znaleziono na dnie studni zamku Sverresborg w Norwegii, należały do postaci opisanej w jednej ze średniowiecznych nordyckich sag. Taki wniosek był możliwy również dzięki analizom DNA.
Spis treści: „Sverris saga” i zatrute źródło Naukowe potwierdzenie nordyckiej sagi Kim był mężczyzna wrzucony do studni? Odpowiada DNA Czy można wierzyć średniowiecznym czy starożytnym podaniom? Ile rzeczywiście jest w nich prawdy? Naukowcy z reguły sceptycznie do nich podchodzą. Tym razem jednak uważają, że mają niezwykły dowód na chociaż częściowo potwierdzenie nordyckiej sagi sprzed 800 lat. „Sverris saga” i zatrute źródło „Sverris saga” opowiada o najeździe, który miał miejsce w 1197 roku. To wówczas król Sverre Sigurdsson i jego najemnicy zostali pokonani w zamku Sverresborg przez swoich rywali, Baglerów. Aby pogrążyć pokonanych, Baglerowie do studni wrzucili mężczyznę. W ten sposób zatruli źródło wody pitnej. Saga jak to saga. Niewiele osób sądziło, że opowieść ta jest prawdziwa. Tymczasem w 1938 roku badacze znaleźli kości w zamkowej studni. W tamtym czasie brakowało narzędzi, aby wykonać ich szczegółową analizę. Międzynarodowy zespół badaczy z Norwegii, Irlandii, Islanii i Danii opublikował właśnie artykuł na łamach czasopisma naukowego „iScience”, w którym przedstawiono ekspertyzy genetyczne i fizyko-chemiczne tych kości. Wniosek jest zaskakujący. Naukowe potwierdzenie nordyckiej sagi Eksperci najpierw wykonali badanie radiowęglowe. Jest to najbardziej popularna metoda określania wieku szczątków organicznych w archeologii. Okazało się, że ciało ma około 800 lat (metoda określa wiek w przybliżeniu). Dalsze analizy wykazały więcej zgodności z sagą. Otóż były to szczątki mężczyzny, który w chwili śmierci miał od 30 do 40 lat. – To pierwszy przypadek, kiedy osoba opisana w tych historycznych tekstach została faktycznie odnaleziona – mówi jeden z autorów analizy, profesor Michael D. Martin z Muzeum Uniwersyteckiego Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii w Trondheim w Norwegii. I pewnie się to niebawem zmieni, bo jak sam naukowiec zauważył: „w całej Europie znajduje się wiele średniowiecznych i starożytnych szczątków, które są coraz częściej badane przy użyciu metod genetycznych”. Kim był mężczyzna wrzucony do studni? Odpowiada DNA Wgląd w nieszczęsną postać człowieka wrzuconego do studnia dała naukowcom genetyka. Martin Rene Ellegaard z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii w ramach pracy nad doktoratem pobrał próbki z zęba do zsekwencjonowania genomu. Dzięki temu wiemy, że zmarły miał najprawdopodobniej niebieskie oczy i blond lub jasnobrązowe włosy. Z kolei jego przodkowie prawdopodobnie pochodzili z najbardziej wysuniętego na południe norweskiego hrabstwa obecnego Vest-Agder. Badania genetyczne to złożona sprawa. Do wyciągnięcia wniosków na temat pochodzenia mężczyzny pomocne były pobrane współcześnie próbki DNA od żyjących Norwegów. Naukowcy określają takie informacje jako dane referencyjne, z którymi mogą porównać informacje pozyskane ze szczątków kopalnych. – A więc im więcej starożytnych genomów sekwencjonujemy i im więcej współczesnych osobników sekwencjonujemy, tym lepsza będzie analiza w przyszłości – podkreśla prof. Agnar Helgason z deCODE Genetics w Islandii. – Te dane referencyjne to dosłownie tysiące genomów współczesnych Norwegów i wiele tysięcy innych europejskich genomów – dodaje prof. Martin. Technologia ta ma jednak swoje ograniczenia, ponieważ pobranie próbki genomu mężczyzny ze studni de facto oznaczało zniszczenie zęba. Dlatego nie udało się przeprowadzić innych testów, np. takich, które umożliwiają wykrycie patogenów. Naukowcy chcieliby przetestować próbki innych postaci historycznych. Prof. Martin wskazuje na osobę ważnego norweskiego świętego Olafa, który jest pochowany gdzieś w katedrze w Trondheim. – Myślę, że jeśli w końcu jego szczątki zostaną odkryte, można będzie podjąć się wysiłku, aby opisać go fizycznie i prześledzić jego pochodzenie za pomocą sekwencjonowania genetycznego – mówi prof. Martin. Źródło: iScience. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wycieczka po Skanii – atrakcje turystyczne, historia i kultura południowej Szwecji
Skania to malowniczy region w południowej Szwecji, który oferuje turystom bogactwo atrakcji – od średniowiecznych zamków, przez urokliwe miasteczka, po trasy rowerowe wzdłuż wybrzeża. Odkryj najważniejsze miejsca i dowiedz się, dlaczego warto spędzić tu wakacje.
Spis treści: Atrakcje turystyczne Skanii Trasy rowerowe i piesze w Skanii – odkrywanie natury Kultura i sztuka w Skanii – centrum kreatywności Średniowieczne zamki i twierdze Skanii Podsumowanie Skania to region, który oferuje turystom unikatową mieszankę dramatycznej historii, zapierających dech w piersiach krajobrazów i bogatych doświadczeń kulturalnych. Położona na południu Szwecji, Skania jest miejscem, gdzie każda podróż staje się odkryciem – zarówno dla miłośników historii, jak i tych, którzy poszukują bliskiego kontaktu z naturą. Region ten słynie z pięknych wybrzeży, malowniczych miasteczek i niezliczonych atrakcji dla miłośników aktywnego wypoczynku. Świetnie przygotowane trasy rowerowe oraz piesze szlaki, takie jak Skåneleden, zachęcają do odkrywania uroków południowej Szwecji na świeżym powietrzu. Atrakcje turystyczne Skanii Cytadela w Landskronie – strażniczka historii Landskrona to miasto, które zachwyca zarówno swoją historią, jak i wyjątkowym położeniem. Niezwykle istotnym zabytkiem tego regionu jest Cytadela z XVI wieku – imponująca forteca, która przetrwała liczne konflikty między Szwecją a Danią. Cytadela, nazywana czasem „średniowiecznym okrąglakiem”, zachowała się w niemal nienaruszonym stanie. Stanowi wspaniały przykład architektury obronnej tamtego okresu​. To idealne miejsce na rozpoczęcie wycieczki po Skanii – pełne historii i majestatu. Wyspa Ven – śladami Tycho Brahe Nieopodal Landskrony znajduje się malownicza wyspa Ven, będąca jedną z największych atrakcji regionu. To tutaj, na tej niewielkiej wyspie, Tycho Brahe – słynny duński astronom – prowadził swoje obserwacje nieba, które przyniosły mu międzynarodową sławę. Obecnie wyspa jest miejscem, gdzie można odwiedzić ośrodek astronomiczny Uraniborg i poczuć atmosferę naukowych odkryć z przeszłości. Wyspa Ven, ze swoimi niesamowitymi widokami na morze i spokojem, stanowi idealne miejsce na relaksujący spacer lub wycieczkę rowerową​. Trasy rowerowe i piesze w Skanii – odkrywanie natury Skania jest rajem dla miłośników aktywnego wypoczynku. Najbardziej znanym szlakiem regionu jest Skåneleden, który biegnie wzdłuż południowego wybrzeża i oferuje turystom spektakularne widoki na morze, łąki oraz malownicze wioski rybackie, takie jak Borstahusen. Ta historyczna wioska, pochodząca z XVIII wieku, jest przykładem autentycznego stylu życia mieszkańców południowej Szwecji. Warto tu zjechać, aby poczuć atmosferę dawnych czasów, a także skosztować świeżych ryb prosto z lokalnego sklepu Borstahusens Fiskaffär​. Podczas wędrówek można podziwiać zarówno przyrodę, jak i imponujące widoki na Bałtyk. Dla miłośników ptaków to idealna okazja do obserwacji unikatowych gatunków gniazdujących w regionie. Skåneleden to propozycja dla tych, którzy chcą spędzić aktywnie czas, łącząc przyjemność z poznawaniem przyrody. Kultura i sztuka w Skanii – centrum kreatywności Skania to również miejsce, gdzie kultura i sztuka kwitną przez cały rok. W Landskronie, urokliwym mieście nad morzem, odbywa się coroczny Landskrona Fotofestival, który przyciąga miłośników fotografii z całego świata. Miasto zamienia się w tym czasie w ogromną galerię, gdzie można podziwiać prace lokalnych i międzynarodowych artystów. Wystawy odbywają się w historycznych budynkach, takich jak Cytadela, a także w nowoczesnych przestrzeniach, jak Pumphuset. To przeszklony budynek nad samą przystanią, który łączy sztukę z pięknymi widokami na morze​. Pumphuset – sztuka i kulinaria nad morzem Pumphuset w Landskronie to nie tylko centrum sztuki, ale także miejsce spotkań dla osób poszukujących wyrafinowanych doznań kulinarnych. Z restauracji w tym budynku roztacza się niesamowity widok na morze, co czyni ten lokal idealnym na chwilę relaksu po długim dniu zwiedzania. Katedra w Lund – duchowe i architektoniczne serce Skanii Podróżując po Skanii, nie można pominąć miasta Lund, które jest jednym z najważniejszych ośrodków akademickich w Szwecji. Na szczególną uwagę zasługuje majestatyczna katedra w Lund, której początki sięgają XII wieku. To tu znajduje się niezwykły zegar astronomiczny, który wciąż prezentuje średniowieczną wizję wszechświata sprzed czasów Kopernika​. Średniowieczne zamki i twierdze Skanii Region Skanii jest bogaty w zamki i twierdze, które stanowią pamiątki po licznych konfliktach między Szwecją a Danią. Jednym z najbardziej malowniczych zamków jest Marsvinsholm, położony niedaleko Ystad, otoczony pięknym parkiem. To doskonałe miejsce na spokojny spacer wśród przyrody, z widokiem na architekturę, która przetrwała wieki​. Ales Stenar – szwedzkie Stonehenge Na wzgórzach Kåsebergi znajdują się tajemnicze kamienne obeliski znane jako Ales Stenar. To formacja składająca się z 59 kamieni, która przypomina słynne Stonehenge w Anglii. Ales Stenar przyciąga turystów zarówno swoją zagadkową historią, jak i pięknymi widokami na Bałtyk​. Podsumowanie Skania to region, który zachwyca swoją różnorodnością. Od dramatycznej historii, przez wspaniałą przyrodę, po bogatą ofertę kulturalną – każdy turysta znajdzie tu coś dla siebie. Niezależnie od tego, czy interesuje Cię zwiedzanie zamków, spacerowanie po malowniczych szlakach, czy obcowanie ze sztuką, Skania z pewnością dostarczy ci niezapomnianych wrażeń.
Piesze wędrówki na Bornholmie – odkryj piękno wyspy krok po kroku
Bornholm, malownicza duńska wyspa na Morzu Bałtyckim, jest idealnym miejscem dla osób, które szukają przygody w otoczeniu dzikiej przyrody, malowniczych wiosek i zabytków. Choć wyspa jest znana przede wszystkim z rowerowych tras, to szlaki piesze, takie jak Kyststien, oferują niezapomniane widoki i unikatowe doświadczenia. Bornholm to miejsce, gdzie na każdym kroku można natknąć się na klify, lasy, wrzosowiska czy piękne plaże, a także historyczne ruiny i średniowieczne kościoły.
Spis treści: Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Podsumowanie Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Szlak Kyststien to prawdziwa perełka dla miłośników pieszych wędrówek. Biegnie on wokół całego Bornholmu, oferując 120 kilometrów niezapomnianych widoków. Trasa prowadzi przez różnorodne krajobrazy – od szerokich, złocistych plaż na południu po surowe klify i malownicze miasteczka na północy. Jest to doskonała propozycja dla osób, które chcą odkryć Bornholm w pełni – krok po kroku, w bliskim kontakcie z naturą. Najważniejsze atrakcje na trasie Kyststien Wzdłuż Kyststien można zobaczyć wiele unikatowych miejsc. Na południu warto odwiedzić Dueodde, gdzie znajdują się wydmy i plaże z najdrobniejszym piaskiem na świecie, kiedyś wykorzystywanym do produkcji klepsydr​. W miarę jak szlak prowadzi na północ, pojawiają się formacje skalne i budowle, takie jak Hammershus – ruiny największej średniowiecznej twierdzy w Skandynawii​. Klify Helligdomsklipperne to kolejny punkt obowiązkowy. Te spektakularne formacje skalne, poprzecinane wąwozami i ostrymi krawędziami, uchodzą za święte miejsce, gdzie w okresie przesilenia letniego odbywają się pielgrzymki​. Szlak prowadzi również przez malownicze wioski. Takie jak Gudhjem, zbudowane na granitowej skale, na której stromych uliczkach wprowadzono zakaz jazdy rowerem​. Dla kogo jest szlak Kyststien? Kyststien jest trasą dostępną dla każdego, niezależnie od kondycji fizycznej. Bornholm, choć oferuje zróżnicowane krajobrazy, nie wymaga dużego wysiłku od piechurów, dzięki czemu trasa ma ocenę trudności 1/10, ale widoki to zdecydowane 11/10​. Szlak jest odpowiednio oznaczony, a poszczególne odcinki można dowolnie dostosować do swoich preferencji – od krótszych, jednodniowych wędrówek, po wielodniowe wyprawy dookoła wyspy. Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Bornholm to miejsce, gdzie przyroda, historia i kultura przenikają się na każdym kroku. Każdy, kto wędruje po wyspie, znajdzie coś dla siebie – od dzikich plaż, przez zabytkowe ruiny, po urokliwe miasteczka, które warto odwiedzić. Klify Helligdomsklipperne Klify Helligdomsklipperne to jedno z najbardziej ikonicznych miejsc na Bornholmie. Formacje te są poprzecinane wąwozami, które tworzą wyjątkowy krajobraz, idealny dla miłośników fotografii i pieszych wędrówek. Według legend, te „święte skały” były miejscem pielgrzymek i duchowych ceremonii​. Zamek Hammershus Nie można pominąć Hammershus – majestatycznych ruin największej twierdzy średniowiecznej w Skandynawii. Położony na wysokim wzgórzu zamek oferuje niezapomniane widoki na okolicę, a także jest doskonałym miejscem na odpoczynek po intensywnym dniu wędrówki​. Malownicze miasteczka na szlaku Bornholm to nie tylko przyroda, ale także urokliwe wioski, które zachwycają swoją architekturą. Gudhjem to jedno z takich miejsc, położone na skalistym zboczu, z artystycznym klimatem i stromymi uliczkami​. Svaneke, uznane za najlepiej zachowane średniowieczne miasto w Europie, oferuje turystom kolorowe domki otoczone ogrodami i niezliczone zabytki, które przenoszą w czasie​. Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Podczas pieszej wędrówki po Bornholmie masz do wyboru kilka opcji noclegowych, które doskonale wpisują się w klimat wyprawy blisko natury. Schrony i miejsca na biwak Na Bornholmie dostępne są liczne darmowe schrony (shelterplads), w których można spędzić noc w wyjątkowo malowniczych miejscach, takich jak lasy, plaże czy klify​. Schrony są podstawowe, ale zapewniają dach nad głową i dostęp do wody pitnej. To doskonała opcja dla tych, którzy chcą poczuć bliski kontakt z przyrodą. Kempingi i inne opcje noclegowe Dla osób, które szukają większego komfortu, Bornholm oferuje także wiele płatnych kempingów, które są dobrze wyposażone i położone w atrakcyjnych lokalizacjach. Ceny zaczynają się od 50 zł za osobę, co czyni je przystępną opcją, zwłaszcza dla rodzin czy większych grup​. Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Aby w pełni cieszyć się pieszą wędrówką po Bornholmie, warto dobrze się przygotować. Poniżej znajdziesz kilka porad, które ułatwią organizację wyprawy i zapewnią, że będzie ona komfortowa i bezpieczna. Jak zaplanować trasę? Szlak Kyststien jest dobrze oznaczony i stosunkowo łatwy do pokonania. Warto jednak wcześniej zapoznać się z mapą, aby zaplanować, gdzie można się zatrzymać na noc, zwłaszcza jeśli planujesz korzystać z darmowych schronów. Co zabrać na wędrówkę? Na wędrówkę po Bornholmie warto zabrać podstawowy sprzęt biwakowy – śpiwór, lekki namiot oraz kijki trekkingowe. Schrony oferują dach nad głową, ale jeśli chcesz nocować na świeżym powietrzu, namiot może okazać się niezbędny​. Przydatne będą także buty do wędrówek, zwłaszcza jeśli planujesz przemierzać bardziej skaliste tereny na północy wyspy. Podsumowanie Bornholm to doskonałe miejsce dla miłośników pieszych wędrówek, oferujące spektakularne widoki, bliski kontakt z naturą i bogatą historię. Szlak Kyststien, biegnący wzdłuż wybrzeża wyspy, to jedna z najbardziej malowniczych tras, która zapewnia dostęp do klifów, plaż, lasów i historycznych zabytków. Bez względu na to, czy preferujesz biwakowanie pod gwiazdami, czy komfort płatnych kempingów, Bornholm z pewnością spełni Twoje oczekiwania i dostarczy niezapomnianych wrażeń.
Wiking wikingowi wilkiem? Tak, na terenach Norwegii, gdzie żyli najbrutalniejsi skandynawscy wojownicy
Poziom przemocy był różny w różnych społecznościach wikingów. Ci zamieszkujący dzisiejszą Norwegię sami sięgali po broń, chcąc dochodzić swoich racji. Natomiast wikingowie duńscy żyli w scentralizowanych społecznościach, gdzie kary na poddanych nadkładali władcy.
W tym artykule: Skąd pochodzili wikingowie Średniowieczni Norwegowie i przemoc indywidualna Średniowieczni Duńczycy i złożona organizacja społeczna Dwa różne światy wikingów Wikingowie to mieszkańcy średniowiecznej Skandynawii, którzy wyprawiali się na dalekie wyprawy łupieżcze. Mieli – mówiąc dzisiejszym językiem – imponujące osiągnięcia eksploracyjne. Poruszali się wzdłuż wybrzeży europejskich, docierając aż do Afryki i Bizancjum. Dopłynęli również do Kanady. A konkretnie do Nowej Fundlandii. Bezwzględni, brutalni, bezlitośni – taki wizerunek wikingów rozpowszechnił się za sprawą popkultury. Ile jest w nim prawdy? Na pewno byli bardzo skutecznymi wojownikami, sprawniejszymi od tych, z którymi walczyli w całej Europie. Stąd narodziły się legendy, przedstawiające wikingów jako okrutnych barbarzyńców. W ten sposób wszyscy wikingowie wrzucani byli do jednego worka. Tymczasem najnowsze badania pokazują, że wiking wikingowi nierówny. W najnowszym numerze czasopisma „Journal of Anthropological Archeaology” ukazała się praca oceniająca poziom przemocy w dawnych społecznościach wikingów. Według niej skandynawscy wojownicy zamieszkujący tereny dzisiejszej Norwegii byli brutalniejsi od tych, którzy żyli w dzisiejszej Danii. Skąd pochodzili wikingowie Kiedyś zdarzało się, że słowo wiking było pisane dużą literą. Jednak wikingowie nie byli ani narodem we współczesnym rozumieniu, ani jednorodną grupą etniczną. To raczej nazwa „zawodu”. Podejmowali go średniowieczni wojownicy z terenów dzisiejszej Skandynawii, szukając nowych terenów do osiedlenia się albo próbując przetrwać w okresach głodu. Wikingowie mogli więc pochodzić zarówno z dzisiejszej Norwegii, Szwecji, jak i Danii. Jaki był poziom przemocy w ich społecznościach? Długo uważano, że w każdej podobny. Jednak nowe badania rzucają na tę sprawę nowe światło. Międzynarodowy zespół naukowców pod kierunkiem socjologa Davida Jacobsona z Uniwersytetu Południowej Florydy przebadał fragmenty szkieletów i kamienie runiczne z epoki wikingów znajdowane zarówno w Norwegii, jak i Danii. Średniowieczni Norwegowie i przemoc indywidualna Aż jedna trzecia wikińskich szkieletów z terenów Norwegii nosi ślady wygojonych ran. 37 proc. – uszkodzenia powstałe w wyniku śmiertelnych urazów. To wskazuje, że przemoc była tam na porządku dziennym, a podczas konfliktów często sięgano po broń zadającą śmiertelne rany. Tezę potwierdzają badania pochówków. W Norwegii bardzo często wraz ze zmarłymi składano do grobów ich broń. Naukowcy doliczyli się aż ponad 3 tys. mieczy w norweskich mogiłach z późnej epoki żelaza i ery wikingów. W grobach duńskich z tego samego okresu broni było tylko kilka tuzinów. Co wskazuje, że dla norweskich wikingów broń stanowiła składnik tożsamości i dowód statusu. Średniowieczni Duńczycy i złożona organizacja społeczna A jak w tym samym okresie było w Danii? Nieco inaczej. Społeczności były podporządkowane silnemu ośrodkowi władzy i zhierarchizowane. To władcy kontrolowali stosowanie przemocy, używanej do karania tych, którzy nie przestrzegali ustalonych norm. Na szczątkach szkieletów z Danii odkryto mniej obrażeń spowodowanych bronią. Noszą za to ślady egzekucji takich jak ścięcie głowy. Okazało się, że tylko około 6% duńskich wikingów zginęło gwałtownie. Prawie wszyscy w wyniku egzekucji, a nie przemocy indywidualnej. Dwa różne światy wikingów Wnioski? Społeczności duńskich wikingów były zorganizowane inaczej niż norweskich. Silne ośrodki władzy same wymierzały sprawiedliwość – a także inicjowały np. skomplikowane prace budowlane wymagające dużej ilości siły roboczej. Z kolei grupy norweskie były znacznie bardziej zdecentralizowane, przez co kwitła w nich przemoc indywidualna. – Odkrycia sugerują, że regiony Norwegii i Danii zamieszkiwały odrębne społeczności – uważa Jacobson. – To dość uderzające, ponieważ dotychczas przyjmowano, że społecznie Skandynawia wikingów była w dużej mierze przestrzenią jednorodną – dodaje badacz. Źródła: Phys.org, Journal of Anthropological Archeaology Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Naukowcy odkryli zaskakujący pierwiastek w alchemicznym laboratorium słynnego astronoma
Naukowcy przebadali szklane naczynia pochodzące z laboratorium alchemicznego XVI-wiecznego astronoma Tycho Brahego. Wykryto wiele wzbogaconych pierwiastków, w tym nikiel, rtęć czy ołów. Jednak pewna substancja nie miała prawa się tam znajdować.
W tym artykule: Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią Skąd się znalazł tutaj wolfram? Zagadkowy pierwiastek To może być dla nas dość zaskakujące, że astronom Tycho Brahe (1546-1601) parał się też alchemią. Wszak trudno uznać ją za naukę, a raczej prekursorkę współczesnej chemii. Celem alchemików była między innymi próba uzyskania lekarstwa na wszystkie choroby. A także kamienia filozoficznego, czyli substancji zmieniającej różne metale w złoto. Brahe szukał jednak głównie leków: na dżumę, syfilis czy trąd. Alchemikom nie udało się osiągnąć sukcesu, ale ich eksperymenty z pewnością pchnęły do przodu wiedzę na temat pierwiastków i ich właściwości. Tycho Brahe – duński astronom i skryty alchemik Brahe, wychowanek Johannesa Keplera, był twórcą geoheliocentrycznego modelu Układu Słonecznego, zwanego też tychońskim. Łączył koncepcję heliocentryzmu Mikołaja Kopernika i geocentryzmu Ptolemeusza. Odkrył też parę ciał niebieskich. Astronoma pasjonowała również alchemia. W swojej rezydencji Uraniborg na szwedzkiej wyspie Ven prowadził zarówno obserwacje nieba, jak i eksperymenty w piwnicy. Co robił w podziemiach? Tego nie wiemy. Alchemicy byli skryci i nie dzielili się swoją wiedzą z innymi. Zachowało się tylko kilka receptur alchemicznych astronoma. Po śmierci Brahego Uraniborg zniszczono. Archeolodzy przybywają z pomocą. Relikty z pracowni alchemicznej pod ziemią I tu wkraczają archeolodzy. Ich metody badawcze bywają niezastąpione. Podczas wykopalisk w latach 1988-1990 w starym ogrodzie Uraniborga znaleziono odłamki ceramiki i szkła. Są to najprawdopodobniej artefakty z laboratorium alchemicznego w piwnicy. Pięć z tych przedmiotów – cztery szklane i jeden ceramiczny – poddano niedawno analizom chemicznym. Cel: sprawdzenie, z jakimi pierwiastkami miały kontakt w przeszłości. Naukowcy właśnie opublikowali wyniki swoich badań na łamach czasopisma „Heritage Science”. Skąd się znalazł tutaj wolfram? Zagadkowy pierwiastek Ślady po różnych substancjach znaleziono na czterech z przebadanych zabytków. – Najbardziej intrygujące są pierwiastki znalezione w wyższych stężeniach niż oczekiwano – wskazujące na wzbogacenie i zapewniające wgląd w substancje stosowane w laboratorium alchemicznym Tycho Brahego – powiedział emerytowany profesor i ekspert w dziedzinie archeometrii, Kaare Lund Rasmussen z Uniwersytetu Południowej Danii. Jest on jednym z autorów artykułu. Wzbogacone pierwiastki to: nikiel, miedź, cynk, cyna, antymon, wolfram, złoto, rtęć i ołów. Odkrycie większości z nich nie jest zaskakujące dla laboratorium alchemika. Złoto i rtęć były wśród wyższych warstw społeczeństwa powszechnie znane i stosowane przeciwko wielu chorobom. Znasz jego odkrycia, ale czy wiedziałeś, że parał się także alchemią? Tajemnica Newtona Legendarny fizyk przez wiele lat próbował przemienić ołów w złoto – a w swoich staraniach prawdopodobnie korzystał z rękopisu, który właśnie odzyskano. – Ale wolfram jest bardzo tajemniczy. Wolfram nie został nawet opisany w tamtym czasie, więc co powinniśmy wywnioskować z jego obecności na odłamku z warsztatu alchemicznego Tycho Brahego? – zastanawia się Rasmussen. Wolfram po raz pierwszy opisano i wyprodukowano w czystej postaci ponad 180 lat później. Zrobił to szwedzki chemik Carl Wilhelm Scheele. Jednak należy pamiętać, że wolfram występuje naturalnie w niektórych minerałach. Być może pierwiastek ten trafił do laboratorium Tycho Brahego za pośrednictwem jednego z nich. W laboratorium minerał mógł zostać poddany obróbce, ale Tycho Brahe nigdy nie zdawał sobie z tego sprawy. – Może wydawać się dziwne, że Tycho Brahe zajmował się zarówno astronomią, jak i alchemią. Ale kiedy zrozumie się jego światopogląd, ma to sens. Wierzył, że istnieją oczywiste powiązania między ciałami niebieskimi, ziemskimi substancjami i organami ciała – wyjaśnia drugi z autorów artykułu, Poul Grinder-Hansen z duńskiego Muzeum Narodowego. Źródło: Heritage Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kopenhaga zapłaci turystom za zbieranie śmieci. Stolica Danii rusza z pilotażowym programem
Kopenhaga jest uważana za jedną z najbardziej zielonych stolic w Europie. Miejska organizacja turystyczna proponuje, aby odwiedzanie miasta również było ekologicznym doświadczeniem. W zamian będzie można liczyć na atrakcyjne nagrody.
W tym artykule: Kopenhaga za darmo? Tak zaoszczędzisz w mieście Stolica Danii testuje pilotażowy program Lato. Sezon turystyczny mamy w pełni. Tymczasem miasta uwielbiane przez turystów, w tym Barcelona i Wenecja, coraz sceptyczniej podchodzą do setek tysięcy podróżnych. W Europie nie brakuje jednak miast, które w aktywny sposób przyciągają turystów. Niedawno organizacja turystyczna z Oslo podbiła media społecznościowe, publikując nagranie promujące stolicę w Norwegii w dość przewrotny sposób. Jak widać, mieszkańcy Skandynawii lubią kreatywną turystykę. Tym razem oryginalnym pomysłem zaskoczyły władze Kopenhagi. Kopenhaga za darmo? Tak zaoszczędzisz w mieście Wybierasz się do Danii? Odwiedzając duńską stolicę, możesz zostać nagrodzony za dobre praktyki, takie jak zbieranie śmieci, podróżowanie komunikacją miejską czy jazda na rowerze po mieście. W zamian za przestrzeganie i promowanie dobrych nawyków przyjezdni będą mogli otrzymać np. bezpłatne obiady lub kawę. Nagrody przewidują też darmowe aktywności, takie jak wypożyczenie kajaka. Rząd nie zwraca środków firmom oferującym bezpłatne atrakcje w zamian za dobre praktyki. Próbny program dla turystów rusza już 15 lipca. Pomysłodawcami projektu są rada turystyczna miasta oraz organizacja Visit Copenhagen. Celem działań jest zrównoważenie „obciążeń środowiskowych” związanych z turystyką. Do tej pory do pilotażowego programu „CopenPay” przystąpiły 24 firmy. Są to między innymi bary i muzea. W większości z nich, aby skorzystać z darmowych nagród, nie trzeba będzie okazywać dowodów swoich proekologicznych działań. W przypadku niektórych obsługa może jednak poprosić o pokazanie zdjęcia przedstawiającego jazdę na rowerze lub biletu na transport publiczny. Najlepsze miasta na city break w Europie. Listę otwiera polska metropolia Jeden z brytyjskich dzienników przygotował listę najlepszych w Europie kierunków na tzw. city break. Na czele zestawienia znalazło się polskie miasto. Stolica Danii testuje pilotażowy program Co prawda Kopenhaga nie jest odwiedzana przez turystów tak tłumnie, jak Paryż czy Rzym, ale liczby wykupowanych noclegów skali roku i tak robią wrażenie. W 2023 r., według rządowych statystyk, było ich ponad 12 milionów. Pilotażowy program „CopenPay” ma potrwać od 15 lipca do 11 sierpnia. Jeśli projekt okaże się sukcesem, zostanie wdrożony także w pozostałych miesiącach. Cytowana przez „New York Times” Rikke Holm Petersen, szefowa komunikacji Izby Turystycznej Kopenhagi, przewiduje, że z bezpłatnych posiłków i innych atrakcji skorzysta „niewielki procent” osób odwiedzających miasto. Jak tłumaczy, „wymaga to trochę wysiłku”. – Wyobraźcie sobie, że moglibyśmy sprawić, by ludzie zabrali ze sobą bardziej ekologiczne podejście – gdyby to była dla nich pamiątka – byłoby wspaniale – dodaje. Kopenhaga stawia na zrównoważoną turystykę Według Global Destination Sustainability Index stolica Danii zajmuje trzecie miejsce na świecie pod względem zrównoważonego rozwoju. Woda z kranu w Kopenhadze jest czysta i smaczna, a w porównaniu do wody butelkowanej pozostawia znacznie mniejszy ślad na środowisku. Więcej o programie oraz listę miejsc biorących w nich udział znajdziesz na oficjalnej stronie „CopenPay”. Zobacz: Visit Copenhagen Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odnaleziono zaginiony relikwiarz św. Swituna. „Dla Kościoła jest to sensacja”
W katedrze w Stavanger w Norwegii archeolodzy natknęli się na relikwiarz, w którym przechowywano szczątki św. Swituna. To archeologiczna sensacja, bo miał być zniszczony 500 lat temu.
W tym artykule: Galopująca reformacja Zaginiony relikwiarz ze Stavanger Co odkryto w katedrze w Stavanger? Św. Switun i jego cuda 2 lipca 1517 roku ostatni katolicki biskup Stavanger, Hoskuld, wszedł do północnej zakrystii katedry w Stavanger wraz z czterema zaufanymi ludźmi. W obecności świadków chciał sporządzić listę wszystkich relikwii katedry. Grupa mężczyzna szczególną uwagę zwróciła na relikwiarz zawierający fragment kości ramieniowej patrona miasta, świętego Swituna z Winchesteru w Anglii. Co później stało się z bezcenną relikwią? Galopująca reformacja W początku XVI wieku Europą wstrząsnęła reformacja. Był to ruch zapoczątkowany przez Marcina Lutra. Cel: odnowa chrześcijaństwa. Wówczas powstały Kościoły ewangelickie, które odrzucały m.in. kult świętych. Oznaczało to, że celem stały się relikwie świętych przechowywane w licznych kościołach w całej Europie. W pięknych i drogocennych pojemnikach znajdowały się pojedyncze kości, a czasem nawet tylko włosy wyjątkowych postaci związanych z chrześcijaństwem. Były one celem pielgrzymek do świątyń, bo często miały im towarzyszyć cuda. Zaginiony relikwiarz ze Stavanger Relikwiarz św. Swituna z katedry w Stavanger w Norwegii uważano za zaginiony. Sądzono, że w czasach reformacji wysłano go do Danii i przetopiono. Najnowsze badania archeologiczne przeprowadzone przez ekspertów z Muzeum Archeologii Uniwersytetu w Stavanger dały jednak zaskakującą odpowiedź. Szczątki świętego nigdy nie opuściły świątyni. Przez pół tysiąca lat były świetnie zakamuflowane w podziemiach katedry. Reformacja miała wykorzenić wszelkie katolickie „przesądy”. Wszystkie skarby znajdujące się w katedrze miały zostać usunięte i zniszczone. Najnowsze odkrycia wskazują, że wiele ze skarbów uratowano i schowano w krypcie. Znajdują je dopiero teraz archeolodzy. Co odkryto w katedrze w Stavanger? Relikwiarze miały różne kształty. Ten ze Stavanger przybrał postać metalowej szkatułki w kształcie budowli. Archeologom udało się znaleźć wśród wielu drobnych pozostałości pozłacany miedziany panel o wymiarach pięć na dziesięć centymetrów. Posiada on małe otwory po gwoździach wzdłuż krawędzi, które wskazują, że został przymocowany do większego, drewnianego przedmiotu. Czy to resztki relikwiarza? Odpowiedź przyniosły badania rentgenowskie. Na wykonanym zobrazowaniu wyraźnie widać detale, które zdobiły ścianki. – Byliśmy bardzo zaskoczeni, gdy przeprowadziliśmy badanie rentgenowskie miedzianej płyty. Obraz wyraźnie ukazuje budynek kościoła z wieżą i dachem, kolumnami i oknami – mówi konserwatorka Bettina Ebert. Obok panelu archeolodzy znaleźli pozłacany, srebrny medalion, ozdobiony motywem zwierzęcym i posiadający podobne otwory na gwoździe (jak relikwiarz), a także kilka szklanych ozdób. Być może były umieszczone wewnątrz skrzynki ze szczątkami. – Dla kościoła i miasta to znalezisko jest sensacją – mówi kierownik badań Sean Denham. W XII wieku relikwia umieszczona była na ołtarzu głównym. – Kość ramieniowa św. Swituna była cenna i została starannie owinięta w piękną tkaninę. A następnie umieszczona w złotej szkatułce z kamieniami szlachetnymi w pięknych kolorach. W średniowieczu w Norwegii istniało kilka takich relikwiarzy w kształcie domów. Jednak niewiele z nich się zachowało – opisuje Margareth Hana Buer, która brała udział w badaniach. Archeolodzy odnaleźli pradawny żeton do gry z tajemniczymi runami. Ich znaczenie intryguje W Norwegii znaleziono unikatowy artefakt − starożytny żeton do gry pokryty runicznymi inskrypcjami. To dopiero drugi tego rodzaju przedmiot odkryty w tym kraju. To nie pierwsze znalezisko w ostatnich latach dokonane w podziemiach tej świątyni. Wcześniej badacze natknęli się na 700-letnią figurkę Melchiora (mędrca darującego dzieciątku Jezus kadzidło) wykonaną z kości słoniowej, figurę Maryi i szkło ołtarzowe. Wyniki ostatnich wykopalisk sugerują badaczom, że wiele z tych skarbów ukryto w piwnicy, aby uchronić je przed zniszczeniem związanym z ruchem reformacyjnym. – Pod względem skali i znaczenia, znaleziska w podziemiach przekroczyły wszelkie nasze oczekiwania. Odzwierciedlają ponad 1000 lat historii Stavanger. Pokazują bogactwo duchowieństwa katedry i miasta oraz kontakt z Rzymem w sposób wcześniej niespotykany w materiale archeologicznym – podsumowuje szef badań. Św. Switun i jego cuda Według źródeł historycznych, pierwszy biskup Stavanger, Anglik o imieniu Reinald, przywiózł ze sobą kość ramieniową św. Swituna, być może już w 1112 roku. W 1125 roku ukończono budowę katedry. Wówczas poświęcono ją temu angielskiemu świętemu. Co wiemy o św. Switunie? Urodził się ok. 800 roku, zmarł 2 lipca w Winchester w Anglii, gdzie był biskupem. Doradzał też królowi. Uważany jest za patrona pogody. Według przesądu, jeśli w dniu św. Swituna (15 lipca) pada deszcz, oznacza to, że kolejne 40 dni również będzie plucha. Takie podania pochodzą z XIII–XIV-wiecznych manuskryptów. Źródło: ScienceNorway.no. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Danii odnaleziono bardzo rzadki pierścień. Może być dowodem istnienia nieznanego wcześniej rodu
Poszukiwacz skarbów odnalazł w niewielkiej duńskiej wiosce złoty pierścień Merowingów. Naukowcy uważają, że artefakt może rzucić nowe światło na nieznany wcześniej ród książęcy.
W tym artykule: Złoty pierścień łączył dwie rodziny królewskie Pierścień prawdopodobnie należał do członka Merowingów Pierścień władzy, czy dyplomatyczny dar? Lars Nielsen nie spodziewał się, że jego niepozorna wyprawa w 2020 roku, może zakończyć się odkryciem na skalę całego kraju. Duńczyk wyruszył z wykrywaczem metali do Emmerlev w południowo-zachodniej Jutlandii na poszukiwania skarbów. Już pierwszego dnia udało mu się odnaleźć sporych rozmiarów złoty pierścień, który zdobił półszlachetny kamień czerwonej barwy. Złoty pierścień łączył dwie rodziny królewskie – Byłem tak podekscytowany i zdumiony, że ledwo mogłem cokolwiek powiedzieć. Wiedziałem, że bez wątpienia jest to moje najlepsze odkrycie. Jestem bardzo dumny i zaszczycony, że mogę mieć wkład w historię Danii – mówił Nielsen w rozmowie z lokalnymi mediami, już po tym, jak archeolodzy wydali swoje pierwsze ekspertyzy. A te były niezwykle imponujące. Okazało się bowiem, że jest to bardzo rzadki rodzaj biżuterii, który pochodzi sprzed ok. 1500 lat. Pierścionek został wykonany z 22-karatowego złota i najprawdopodobniej należał do członka dynastii Merowingów. Merowingowie byli dynastią, która panowała w Królestwie Franków w latach 481–751. Wywodziła się od frankijskiego władcy Meroweusza. Po rozpadzie cesarstwa zachodniorzymskiego tereny północno-wschodniej Galii zostały zasiedlone właśnie przez plemiona frankijskie. Z czasem utworzyły potężne imperium, które dało później początek Francji. Pierścień prawdopodobnie należał do członka Merowingów Duńscy archeolodzy twierdzą, że złoty pierścień może rzucić światło na nieznany wcześniej ród królewski lub książęcy powiązany z potężną dynastią europejską we wczesnym średniowieczu. – Pierścionek datowany jest na lata 500–600 n.e. Czerwony kamień półszlachetny, zwany almandynem, zamknięty w złotej owalnej tarczy, symbolizował władzę wśród ludów germańskich – stwierdzili badacze. Archeolodzy przyznali, że odkrycie przez niemal 4 lata było trzymane w tajemnicy. Wszystko po to, aby naukowcy mogli przeprowadzić dokładne badania w Emmerlev. Podczas wykopalisk udało im się również odnaleźć dwie złote i siedem srebrnych monet, a także ceramikę fryzyjską. – Przedmioty te potwierdzają kontakt z Merowingami, prawdopodobnie za pośrednictwem sojuszników z Fryzji – czytamy w oświadczeniu. Od jego imienia pochodzi nasze słowo „król”. Czy Karol Wielki władał kiedyś terenami Polski? Książę Lech i królewna, „co Niemca nie chciała”, mogli być postaciami historycznymi walczącymi z armią Karola Wielkiego. To od imienia władcy pochodzi też polskie słowo „król”. ... – Złoty pierścień nie tylko ujawnia możliwą nową rodzinę książęcą w Emmerlev, ale także łączy ten obszar z jednym z największych w Europie ośrodków władzy epoki wczesnego średniowiecza – powiedziała w oświadczeniu Kirstine Pommergaard, archeolożka z Duńskiego Muzeum Narodowego. Pierścień władzy, czy dyplomatyczny dar? – Pierścionek mógł należeć do córki księcia frankijskiego, która wyszła za księcia w Emmerlev. Ponadto złoto było najczęściej prezentem dyplomatycznym i służyło do zwierania sojuszy – dodała Pommergaard. Badaczka stwierdziła również, że styl pierścionka „ukazuje najwyższą jakość frankońskiego rzemiosła”, co ma wskazywać na zamożnego i wpływowego posiadacza. – Tego rodzaju biżuteria noszona była wyłącznie przez elitę dynastii Merowingów w tamtym okresie – wyjaśnia. – Pierścień prawdopodobnie miał służyć jako symbol władzy w kraju nordyckim – stwierdziła Pommergaard. Archeolodzy doszli do wniosku, że rodzina książęca z Emmerlev kontrolowała obszar pomiędzy Ribe, miastem w południowo-zachodniej Jutlandii a Hedeby, duńską osadą handlową z epoki Wikingów na terenie dzisiejszych Niemiec. Małżeństwo z frankijską księżniczką mogło w ten sposób zabezpieczyć handel na tym obszarze. Źródło: Muzeum Narodowe Danii. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".