Te gady przebyły ocean na pniach drzew. Sensacyjne odkrycie z udziałem polskich naukowców
Zespół paleontologów z udziałem polskich badaczy dokonał wyjątkowego odkrycia na terenach współczesnej Turcji. Naukowcy odnaleźli skamieniałość iguany sprzed ok. 44 milionów lat, która na tereny Anatolii przybyła prawdopodobnie na dryfującym pniu drzewa. To pierwsze takie rozpoznanie na terenach, które kiedyś tworzyły trudno dostępny archipelag.
Współczesna Anatolia, choć posiada w swoich granicach około 500 wysepek, kojarzona jest raczej z lądem kontynentalnym, na którym leżą największe miasta półwyspu Azja Mniejsza, a więc Turcji. Podobnie rzecz ma się z Półwyspem Bałkańskim, który na skutek procesów tektonicznych przyłączył się do kontynentu europejskiego. Gdy spojrzymy jednak kilkadziesiąt milionów lat wstecz, opisywane tereny przypominały raczej tropikalny archipelag Indonezji. To właśnie do tej wyspiarskiej krainy około 40 milionów lat temu przydryfowało tajemnicze zwierzę. Gad z eocenu W trakcie paleocenu i eocenu (od 66 do 34 milionów lat temu) dzisiejsza Anatolia i Półwysep Bałkański (razem zwane Bałkanatolią) składały się z wielu małych i dużych wysepek. Takie ukształtowanie terenu sprawiło, że rozwijały się tam endemiczne (występujące jedynie na danym obszarze) gatunki ssaków, których pozostałości na przestrzeni lat udało się odkryć. Do tej pory paleontolodzy nie mogli stwierdzić, czy na śródziemnomorskich wyspach żyły kiedyś także gady. Te wątpliwości rozwiało ostatnie odkrycie, w którym brał udział polski zespół badaczy. W odkrytym materiale kopalnym odnaleziono fragmenty uzębienia należącego do iguany z okresu eocenu. Świadczą o tym charakterystyczne dla tego gatunku „guzki”. Niespotykane guzki Naukowcom początkowo trudno było przypisać znalezione skamieniałości do konkretnego gatunku zwierzęcia. Jak podaje jeden z autorów badań, dr hab. Georgios Georgalis z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, stało się to możliwe dzięki odnalezieniu tzw. guzków na uzębieniu. Te niewielkie wypustki pozwoliły potwierdzić, że odnalezione fragmenty zębów należą do przodków współczesnych iguan. Co ważne, niewiele gadów z tej grupy posiada tę charakterystyczną cechę. Występuje ona jedynie u nielicznych iguan z Francji i obu Ameryk, co budzi kolejne pytania o ich ewolucyjne losy. Zagadką pozostaje skala występowania jaszczurów w dawnej Anatolii, ich pełna anatomia oraz dokładna taksonomia. Badacze mają jednak nadzieję, że kolejne wykopaliska pozwolą odnaleźć pełniejsze szczątki eoceńskiego gada. Iguany migranci Ciekawość naukowców wzbudził również sposób, w jaki prehistoryczny gad mógł dotrzeć na odległy archipelag. Na próżno szukać tych jaszczurek we współczesnej Anatolii czy Europie. A zatem: jak te zwierzęta przedostały się na wyspy Bałkanatolii? Paleontolodzy twierdzą, że stało się to drogą morską – gady pokonały ocean, dryfując na pniach drzew powalonych prawdopodobnie przez tsunami. Co istotne, ten sam sposób migracji wykorzystują również współczesne iguany, przemieszczając się między wyspami Pacyfiku i Morza Karaibskiego. Najnowsze odkrycie nie tylko potwierdza wyjątkowe zdolności kolonizatorskie tych gadów, ale pokazuje też, jak długą historię ma ten mechanizm. Okazuje się, że jaszczurki te już od dziesiątek milionów lat wykorzystują dryfujące obiekty, by zasiedlać lądy. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Czy na Księżycu znajdują się skamieniałości dinozaurów? Badacze analizują niezwykłą teorię
Czy na Księżycu mogą być skamieniałości dinozaurów? Tak sądzi Peter Brennan, autor książki „Końce świata”. Jak się tam znalazły? Najpewniej w wyniku uderzenia w Ziemię gigantycznej planetoidy 66 mln lat temu.
Twierdzenie, jakoby na Księżycu mogły znajdować się szczątki dinozaurów, pochodzi z książki „The Ends of the World” wydanej w 2017 roku. Jakiś czas temu zyskało duży rozgłos w mediach społecznościowych i serwisach popularnonaukowych. Temat wrócił po tym, jak jeden z użytkowników Twittera opublikował na swoim koncie fragment poświęcony gigantycznej kolizji sprzed 66 mln lat. Skamieniałości dinozaurów są na Księżycu? Peter Brannen, wielokrotnie nagradzany dziennikarz naukowy, w swojej książce pisze, że planetoida, która uderzyła wówczas w Ziemię była większa od Mount Everest, a jej lot był tak szybki, że drogę z wysokości przelotowej Boeinga 747 (ok. 14 km) do ziemi mogła pokonać w 0,3 sekundy. W publikacji głos zabiera także geofizyk Mario Rebolledo, który mówi, że ciśnienie atmosferyczne tworzące się przed lecącą planetoidą prawdopodobnie było tak ogromne, że zaczęło tworzyć krater w ziemi jeszcze przed uderzeniem skały w ląd. „Kiedy meteoryt dotknął ziemi, był całkowicie nienaruszony. Był tak masywny, że atmosfera nawet go nie zarysowała” – mówi Rebolledo w opublikowanym fragmencie. View oEmbed on the source website Autor książki wyjaśnia, że rzeczywiste wydarzenia nie mają porównania do hollywoodzkich wizji, które możemy podziwiać w licznych produkcjach. Nie było świetlistej kuli ognia, jak to sobie zwykliśmy wyobrażać, a raczej gigantyczny, pędzący z ogromną prędkością „pocisk”. Brannen opisuje, że planetoida uderzając w Ziemię dosłownie „wybiła dziurę” w naszej atmosferze. „Gdy planetoida zderzyła się z Ziemią, na niebie nad nią, gdzie powinno być powietrze, skała wybiła w atmosferze dziurę do kosmicznej próżni” – pisze. Wyrwa w atmosferze Ziemi spowodowała, że szczątki pozostałe po zderzeniu zostały wyrzucone na orbitę. Z fragmentami ziemi i skał, które przedostały się w przestrzeń kosmiczną, wymieszane mogły być „kawałki szczątków dinozaurów” – a część z tego mogła osiąść na powierzchni Księżyca. Wszystko rozegrało się w ciągu sekundy lub dwóch od uderzenia – twierdzi Brannen. „Więc prawdopodobnie na Księżycu są małe kawałki kości dinozaurów” – dodaje dziennikarz, na co Rebolledo odpowiada: „Tak, prawdopodobnie”. View oEmbed on the source website Na poparcie teorii wysuniętej w książce Brannena nie ma jak na razie żadnych dowodów, ale sama teza nie jest nowa. Już w 2014 roku w Philosophical Transactions of the Royal Society ukazały się badania fizyków z University of Kent w Wielkiej Brytanii, którzy twierdzili, że na Księżycu mogą znajdować się skamieniałości pochodzące z Ziemi. Naukowcy uznali, że meteoryty znalezione na Ziemi, które powstały w wyniku uderzeń w Księżyc i Marsa, sugerują, że ciała kosmiczne regularnie „wyrzucają” skały, które mogą trafiać na powierzchnię innych planet lub ciał niebieskich. Fizycy postanowili sprawdzić, co by się stało, gdyby kawałek skały zawierający mikroskopijne skamieniałości z Ziemi został wystrzelony w kosmos i uderzył w powierzchnię Księżyca. Zespół spróbował zasymulować warunki, w jakich skamieniałe okrzemki miałyby podróżować na Księżyc. Naukowcy sproszkowali skałę zawierającą te skamieniałości, a następnie zmieszali ją z wodą i zamrozili, aby odtworzyć meteoroid. Następnie wstrzelili go do worka z wodą za pomocą pistoletu gazowego. Żadna ze skamieniałości nie przetrwała eksperymentu w idealnym stanie, a fragmenty skamielin były coraz mniej rozpoznawalne, wraz ze wzrostem prędkości pędzącej w kierunku Księżyca „skały”. Ostatecznie autorzy badania stwierdzili, że istnieje prawdopodobieństwo, że na powierzchni naszego Księżyca mogą znajdować się pochodzące z Ziemi skamieniałości. Ze względu na panujące na Srebrnym Globie warunki, jest szansa, że takie pozostałości byłyby niemal nienaruszone i mogłyby wiele powiedzieć nam na temat historii Ziemi i życia na naszej planecie.
Odkryto największe cmentarzysko wielorybów na Ziemi. Podwodna nekropolia skrywa tajemnice sprzed milionów lat
Na dnie Oceanu Indyjskiego, w wiecznych ciemnościach i przy miażdżącym ciśnieniu, biolodzy morscy natrafili na coś, co budzi skojarzenia z zatopionym miastem umarłych. Wzdłuż gigantycznej szczeliny geologicznej spoczywają szczątki setek wielorybów. Najstarsze pamiętają czasy na długo przed pojawieniem się człowieka. To największe i najgłębiej położone cmentarzysko tych morskich gigantów, jakie kiedykolwiek udało się odnaleźć.
Wydaje się, że głębiny oceanu są sterylne i całkowicie pozbawione życia. Najnowsze odkrycie, opisane na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, otwiera oczy wszystkim niedowiarkom – pokazuje, że ekosystemy rowów oceanicznych mogą kryć niezwykłe skarby, które są jak starożytne księgi historii naszej planety. Co niezwykłego znaleźli naukowcy pod wodzą dr Xiaotonga Penga z Chińskiej Akademii Nauk? Otchłań pełna kości Międzynarodowa ekspedycja, korzystająca z załogowego okrętu podwodnego Fendouzhe (w ramach programu Global TREnD), eksplorowała Strefę Pęknięć Diamantina. To potężna struktura geologiczna oddzielająca Australię od Antarktydy, sięgająca ponad 7000 metrów głębokości. Tam, w lutym 2023 roku, badacze natrafili na prawdziwą podmorską anomalię. Na odcinku 1200 kilometrów skatalogowano aż 485 miejsc spoczynku wielorybów. Znaleziono tam 476 skamieniałych szkieletów oraz pięć aktywnych biologicznie ekosystemów. Co niezwykle intrygujące, zdecydowana większość odnalezionych szczątków to czaszki waleni dziobogłowych (zifiowatych) – rodziny zagadkowych, nurkujących na ekstremalne głębokości ssaków. Najstarsze wydobyte czaszki w tej strefie zostały datowane na niewiarygodne 5,26 miliona lat. Życie, które rodzi się ze śmierci Dla życia próbującego przetrwać na ekstremalnych głębokościach jakiekolwiek pożywienie jest towarem luksusowym. Nie ma się więc co dziwić, że w całkowitych ciemnościach, w temperaturze oscylującej w okolicach zera, opadający na dno martwy wieloryb (zjawisko to biolodzy nazywają z angielskiego whale fall) staje się tętniącą życiem oazą. To ogrom jedzenia i ciepła. Nawet na tak ekstremalnych głębokościach padlina napędza życie. Kości są systematycznie pożerane przez wyspecjalizowane wieloszczety z rodzaju Osedax (zwane potocznie „robakami-zombie”), a wokół szkieletów wyrastają gąbki, ukwiały i maty mikrobiologiczne. Bakterie przeprowadzają tam chemosyntezę, tworząc symbiotyczne układy z małżami. Stephen J. Godfrey, amerykański paleontolog, porównał to odkrycie do sensacyjnego odnalezienia żywej ryby latimerii, która pamięta czasy dinozaurów. Podwodne cmentarzysko to rzadkie, wyjątkowe złoże skamieniałości, które wciąż rośnie. I zmienia nasze spojrzenie na życie w głębokim oceanie. Zagadka dziobogłowych nurków Dlaczego to właśnie walenie dziobogłowe zdominowały to podwodne cmentarzysko? Badacze sugerują, że Strefa Pęknięć Diamantina może w rzeczywistości stanowić naturalny punkt gromadzenia się opadających ciał wielu różnych gatunków wielorybów. Problem w tym, że szkielety innych ssaków morskich ulegają zbyt szybkiemu rozkładowi, by mogły zachować się w formie skamieniałości. Wyjątkiem są wspomniane zifiowate. Ich kości pyska są niezwykle gęste, dzięki czemu nie uległy całkowitej degradacji, zanim zdołała pokryć je ochronna warstwa tlenków żelaza i manganu, doskonale je konserwując. Czemu wieloryby umarły właśnie tam? Naukowcy przypuszczają również, że to sam styl życia zifiowatych – wyspecjalizowanych w polowaniach na głębokowodne kałamarnice i ryby – przyczynia się do ich masowej obecności w tym konkretnym rejonie. Topografia dna o kształcie litery V działa jak naturalny lej, ale to ekstremalne nurkowania w pogoni za zdobyczą są dla tych ssaków największym ryzykiem. Walenie dziobogłowe schodzą nawet na 3000 metrów, jednak zapuszczanie się głębiej w Strefie Diamantina stanowi dla nich nieprzekraczalną fizjologiczną barierę. Polowanie w tej przepaści może skończyć się dla nich śmiertelnym wycieńczeniem lub chorobą dekompresyjną. Opadają wtedy na dno, tworząc nowe wyspy życia w lodowatej otchłani. I zostawiają dla nas informację o Ziemi, której już nie ma. To wyjątkowe stanowisko paleontologiczne skrywa szczątki m.in. co najmniej jednego nieznanego wcześniej wymarłego gatunku. Naukowcy są pewni, że cmentarzysko kryje znacznie więcej ewolucyjnych niespodzianek. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ptak czy gad? Archeopteryks to największa zagadka paleontologii
Archeopteryks od ponad 160 lat stanowi główny punkt debat nad pochodzeniem ptaków i ewolucją lotu. Ten niezwykły jurajski organizm łączył w sobie cechy gadzie i ptasie. Mimo że często zaliczany do najwcześniejszych ptaków, jego pozycja filogenetyczna pozostaje przedmiotem dyskusji. Przyjrzyjmy się nieco bliżej temu prehistorycznemu stworzeniu.
Spis treści: Od jednego pióra do szkieletów Taksonomiczny problem Rewolucja w obrazowaniu Mechanika lotu Upierzenie i barwa Czym żywił się archeopteryks? Archeopteryks zamieszkiwał Ziemię około 150 milionów lat temu, czyli w górnej jurze, w piętrze tytonu. Występował na obszarze dzisiejszych południowych Niemiec. W tamtym czasie tereny te były częścią ogromnego archipelagu wysp rozproszonych na płytkim, tropikalnym morzu Tetydy. Od jednego pióra do szkieletów Systemy osadowe, w których zachowały się szczątki archeopteryksa, znane jako wapienie litograficzne z Solnhofen, powstały w izolowanych lagunach, gdzie dno było niemal całkowicie pozbawione tlenu i cechowało się ekstremalnym zasoleniem. To właśnie te skrajnie nieprzyjazne warunki, w których nie występowały organizmy ryjące w dnie i padlinożerne, pozwoliły na niemal nienaruszone zachowanie delikatnych struktur, w tym odcisków piór i tkanek miękkich. Słynne znaleziska Pierwszym dowodem istnienia tego zwierzęcia było pojedyncze pióro, odnalezione w 1860 lub 1861 roku. Hermann von Meyer opisał je jako Archaeopteryx lithographica. Choć najnowsze badania przy użyciu obrazowania laserowego sugerują, że to konkretne pióro mogło należeć do innego, blisko spokrewnionego gatunku, to właśnie ono nadało nazwę całemu rodzajowi. Nieco później odnaleziono niemal kompletne szkielety archeopteryksa. Okaz londyński, odnaleziony w 1861 roku, stał się holotypem gatunku, mimo braku większości czaszki. To właśnie to znalezisko, opisane przez Richarda Owena zaledwie dwa lata po publikacji dzieła Karola Darwina, stało się koronnym dowodem w debacie nad teorią ewolucji. Do najcenniejszych odkryć należy zaliczyć okaz berliński, na który rolnik Jakob Niemeyer natknął się w latach 70. XIX wieku na wzgórzu Blumenberg. Odkrywca, nieświadomy naukowego znaczenia skamieniałości, sprzedał ją karczmarzowi Johannowi Dörrowi za sumę pozwalającą na zakup krowy. Dopiero dzięki interwencji Wernera von Siemens, założyciela słynnego koncernu, który wyłożył 20 tysięcy marek w złocie, okaz ten trafił do Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie. Najbardziej zagadkowym znaleziskiem pozostaje okaz z Maxberg. Odnaleziony w 1956 roku przez pracowników kamieniołomu należącego do Eduarda Opitscha, przez lata był przedmiotem kontrowersji związanych z prawem własności i dostępem badaczy. Opitsch wycofał okaz z publicznej ekspozycji w 1974 roku. W ten sposób chciał zaprotestować przeciwko rzekomemu umniejszaniu wartości jego znaleziska przez nowsze odkrycia. Po jego śmierci w 1991 roku skamieniałość zniknęła. Istnieją różne teorie na temat jej losu. Podobno znalezisko zostało skradzione, choć należy wspomnieć, że spekuluje się też, że trafiło do prywatnej kolekcji. Jedna z teorii głosi, że Opitsch został z nim pochowany. Taksonomiczny problem Klasyfikacja biologiczna archeopteryksa od zawsze stanowiła wyzwanie dla systematyków. Z punktu widzenia tradycyjnej taksonomii linneuszowskiej, zwierzę to jest często umieszczane w gromadzie Aves, ze względu na obecność piór. Nowoczesna kladystyka rzuca jednak inne światło na ten problem, umieszczając ten rodzaj w obrębie grupy Paraves, obejmującej zarówno ptaki, jak i dromeozaury i troodonty. Współczesne analizy filogenetyczne wskazują, że archeopteryks jest prymitywnym przedstawicielem linii prowadzącej do nowoczesnych ptaków, choć niekoniecznie można nazwać go ich bezpośrednim przodkiem. Niektórzy badacze sugerują nawet, że może on należeć do grupy nielotnych lub słabo latających teropodów, takich jak deinonychozaury. Gadzie dziedzictwo Cechy typowe dla gadów są u archeopteryksa widoczne przede wszystkim w obszarze budowy czaszki, która zawiera liczne drobne zęby osadzone w zębodołach, i w długim ogonie składającym się z około 20 wolnych kręgów. W przeciwieństwie do dzisiejszych ptaków, których ogon jest skrócony i zakończony pygostylem, archeopteryks zachował pełną strukturę kręgową, na której pióra ogonowe wyrastały w parach wzdłuż każdego segmentu. Na dłoniach znajdowały się trzy w pełni sprawne palce zakończone ostrymi pazurami, które prawdopodobnie służyły do chwytania ofiar lub wspinaczki. Cechy ptasie Z ptakami łączą go natomiast asymetryczne pióra lotne, których struktura jest identyczna z tą, którą wykazują pióra współczesnych „lotników”. Miał on również widełki powstałe ze zrośnięcia obojczyków, które u ptaków pełnią kluczową rolę w mechanice lotu (jako struktura magazynująca energię podczas uderzeń skrzydeł). Rewolucja w obrazowaniu Dzięki zastosowaniu tomografii komputerowej i obrazowania trójwymiarowego, w ostatnich latach naukowcy dokonali ogromnego skoku jakościowego w badaniu anatomii tego zwierzęcia. Ogromną rolę odegrał tu okaz chicagowski, opisany szczegółowo w 2025 roku. Czaszka i aparat gębowy Jednym z najbardziej zaskakujących odkryć dokonanych na okazie z Chicago jest obecność niezwykle rzadkich struktur tkanek miękkich w jamie ustnej. Analiza ujawniła ślady brodawek podniebiennych (oral papillae) – małych, stożkowatych wypustek na podniebieniu, które u współczesnych ptaków pomagają w przesuwaniu pokarmu w głąb przełyku i zapobiegają ucieczce śliskiej zdobyczy. Mało tego, skany TK ujawniły obecność kostnego aparatu gnykowego. To odkrycie sugeruje, że archeopteryks miał ruchliwy język, co jest typowe dla zwierząt o wysokim tempie przemiany materii. Na czubku pyska zidentyfikowano kanaliki nerwowe. Ta cecha wskazuje na istnienie organu czuciowego, który pozwalał na wykrywanie ofiar dotykiem. Układ kostny i pneumatyczność Badania opublikowane w 2019 roku wykazały, że kręgosłup tego zwierzęcia był wypełniony licznymi komorami powietrznymi, połączonymi z systemem worków powietrznych wokół płuc. Tym samym udowodniono, że archeopteryks miał lekkie kości. Warto wspomnieć, że ta adaptacja nie tylko redukowała masę szkieletu. Wskazuje też na istnienie ptasiego układu oddechowego z jednokierunkowym przepływem powietrza, co jest kluczowe dla zaspokojenia ogromnych potrzeb tlenowych podczas lotu. Mechanika lotu Paleontolodzy przez ponad sto lat nie mogli dojść do porozumienia w kwestii zdolności tego zwierzęcia do lotu. Tradycyjne modele sugerowały, że archeopteryks był jedynie nadrzewnym szybownikiem lub biegaczem startującym z ziemi, który nie mógł aktywnie machać skrzydłami. Nowe światło na ten temat rzuciły badania, przeprowadzone w 2018 roku przez zespół Dennisa Voetena. Wykorzystując promieniowanie synchrotronowe do zbadania gęstości i wytrzymałości kości skrzydeł trzech różnych okazów, naukowcy odkryli, że ich struktura geometryczna jest wspólna dla ptaków uprawiających lot aktywny na krótkich dystansach. Kości ramienne archeopteryksa wykazują adaptacje do znoszenia sił skrętnych, które powstają wyłącznie podczas aktywnego trzepotania. Należy jednak zaznaczyć, że styl lotu archeopteryksa różnił się od tego, który można zaobserwować u wielu współczesnych ptaków. Ze względu na brak zaawansowanego mechanizmu bloczka w obręczy barkowej, przedstawiciele tego gatunku nie mogli unosić skrzydeł pionowo nad plecy w fazie powrotnej. Znaczenie piór trzeciorzędowych Nie można nie wspomnieć, że badania okazu z Chicago wykazały obecność piór trzeciorzędowych, zamykających lukę między skrzydłem a tułowiem. U bliskich krewnych archeopteryksa, takich jak mikroraptory, pióra kończyły się na łokciu. Przy długich kościach ramiennych tworzyło to przerwę aerodynamiczną, uniemożliwiającą stabilny lot. Ich obecność u archeopteryksa udowadnia, że dysponował on kompletną powierzchnią nośną. Upierzenie i barwa Przedstawiciele tego gatunku byli upierzeni na niemal całym ciele, z wyjątkiem czubka pyska i dolnych części nóg, które pokrywały łuski. Dzięki badaniom melanosomów, naukowcy podjęli próbę zrekonstruowania barwy tego zwierzęcia. Pierwsze analizy z 2012 roku sugerowały jednolity, czarny kolor. Jednak badania z 2013 roku przy użyciu rentgenowskiej analizy fluorescencyjnej wykazały, że pigmentacja była bardziej złożona. Pióra tego zwierzęcia były prawdopodobnie jasne z ciemnymi końcówkami i krawędziami, co tworzyło wzór maskujący lub sygnalizacyjny. Czym żywił się archeopteryks? W swoim ekosystemie, gatunek ten zajmował niszę małego, zwinnego drapieżnika. Dieta archeopteryksa składała się głównie z bezkręgowców bogatych w chitynę – chrząszczy, karaczanów i ważek. Polował też na małe jaszczurki i ssaki. Trzeba jednak podkreślić, że ta teza nie jest poparta konkretnymi dowodami, a opiera się jedynie na rekonstrukcji ekologicznej. Dzięki silnym nogom i chwytnym dłoniom mógł żerować zarówno w koronach drzew, jak i na piaszczystych plażach. Badania mózgu archeopteryksa wykazały silny rozwój ośrodków odpowiedzialnych za wzrok i równowagę, co sugeruje, że był on drapieżnikiem polegającym na precyzji wizualnej. Wielkość i kształt ucha wewnętrznego wskazują, że potrafił on koordynować skomplikowane ruchy głowy i oczu podczas lotu, co pozwalało mu na stabilizację obrazu podczas ataku na ruchomą ofiarę. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To nie była ośmiornica. Sensacyjne odkrycie naukowców po 26 latach zmienia historię ewolucji
Nowe wyniki badań zmieniają dotychczasowe myślenie nad najstarszą ośmiornicą na świecie, przesuwając jej wiek o 150 milionów lat w przód. Okazuje się, że to co przez lata uznawane było za 300-milionowego głowonoga w rzeczywistości okazało się zupełnie innym zwierzęciem. Wszystko za sprawą niewielkich zębów, które zmieniły historię nauki.
Choć od pierwszej analizy skamieniałości odnalezionej w amerykańskim stanie Illinois minęło już 26 lat, dyskusje nad przynależnością gatunkową znaleziska nie milkną. Początkowo naukowcy stwierdzili, że mają do czynienia z ośmiornicą, na co wskazywało osiem zidentyfikowanych ramion oraz płetwy 300-milionowej skamieniałości. Taki wynik ustalił nowy rekord w kategorii najstarszego okazu tego głowonoga, co zostało nawet uwiecznione w słynnej Księdze Rekordów Guinnessa. Ćwierć wieku później kolejni badacze zaczęli jednak na nowo przyglądać się znalezisku, ukazując wcześniej nieznane szczegóły palezoicznego pływaka. Tajemnica schowana za zębami Zespół naukowców, który opublikował w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B” wyniki swojego badania, posłużył się techniką promieniowania synchrotronowego. Metoda ta wykorzystuje wiązki światła jaśniejsze niż słońce, które pozwalają na wykrycie struktur niewidocznych gołym okiem pod powierzchnią skały. Badacze dotarli do tajemnicy, która przez 25 lat była trzymana dosłownie „za zębami”. Odkryto bowiem radulę (tarkę), która mięczakom służy do odżywiania. Liczba zębów w jednym rzędzie tej struktury od razu wykluczyła ośmiornicę – odkryto ich co najmniej 11, podczas gdy te głowonogi dysponują co najwyżej dziewięcioma. Bogate uzębienie przybliżyło odkrycie do innego morskiego zwierzęcia, które bywa nazywane „żywą skamieniałością”. Pomyłka naukowców Nowe badania dowodzą, że to, co przez lata uznawano za najsłynniejszą skamieniałość ośmiornicy, w rzeczywistości jest palezoicznym łodzikowcem – innym głowonogiem, który charakteryzuje się zewnętrzną muszlą. Błąd popełniony ćwierć wieku temu wynikał z mylnego odczytania procesu fosylizacji. Badacze tłumaczą, że krewny łodzika rozkładał się przez kilka tygodni, zanim został zachowany w skale. To właśnie procesowi rozkładu skamienałość zawdzięcza swój ośmiornico-podobny wygląd, który przez lata zwodził naukowców. Ponowne badania pozwoliły nie tylko odkryć najstarsze dotąd pozostałości przodków łodzikowców, ale również lepiej określić początki występowania ośmiornic. Mimo że ośmioramienne głowonogi okazują się nie być aż tak leciwe, nowe dane rzucają znacznie jaśniejsze światło na drogę ewolucji tych podwodnych zwierząt. Ośmiornice młodsze o miliony lat Na nieszczęście ośmiornic najnowsze badania podważają ich obecność w Księdze Rekordów Guinnessa. Prawdziwy wiek tych głowonogów jest bowiem datowany na okres o około 150 milionów lat późniejszy, niż dotąd sądzono. Na miejsce ośmioramiennych głowonogów w rekordowej księdze wskoczyć mogą za to łodzikowce, dla których odkrycie stanowi obecnie najstarszy znany przykład zachowanych tkanek miękkich tej podgromady. Bez względu na to, kto ostatecznie zajmie miejsce w tym prestiżowym zestawieniu, nowe analizy ukazują, jak technologia może całkowicie zmienić nasze rozumienie ewolucji. Źródła: Phys.org, The Royal Society Publishing Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tajemnicza skamieniałość sprzed 40 milionów lat. Sekret krył się w kolekcji słynnego poety
Nietypowa kolekcja słynnego niemieckiego poety Johanna Wolfganga von Goethego przez lata skrywała niesamowite skarby ze świata przyrody. Naukowcy z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie - dzięki wyjątkowym zbiorom artysty - dokonali odkrycia zmieniającego wiedzę na temat wymarłego gatunku prehistorycznej mrówki. Szczegółowe badania nad insektem zastygniętym w bałtyckim bursztynie pozwalają ponownie opisać gatunek z dużo większa dokładnością i precyzją.
Johann Wolfgang von Goethe uznawany jest za jednego z najwybitniejszych niemieckich poetów. Autor „Cierpień młodego Wertera”, był twórcą romantyzmu — nurtu w kulturze, który rozwinął się w Europie na przełomie XVIII i XIX wieku — ale interesował się również przyrodą. Jednym z kluczowych elementów pasji artysty była spektakularna kolekcja bursztynów, którą gromadził przez całe swoje życie. Obecnie — 200 lat po śmierci Goethego — naukowcy przeprowadzili badania nad tymi zbiorami, których wyniki ukazują zupełnie nowe informacje na temat prehistorycznego owada. Jak udało się odnaleźć niewidocznego owada? Naukowcy z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie odkryli skamieniałość prehistorycznego stworzenia w jednym z czterdziestu bursztynów wchodzących w skład kolekcji Goethego. Co ciekawe, dotarcie do wiekowej mrówki nie było takie proste i wymagało wykorzystania nowoczesnych technologii. Wymarły gatunek nie jest bowiem widoczny „gołym okiem” w zastygniętej żywicy, a dotarcie do niego wymagało specjalistycznej wiedzy. Niemieccy badacze wykorzystali technikę mikrotomografii komputerowej, która pozwala zajrzeć do wnętrza bardzo małych obiektów bez ich niszczenia. Wyjątkowo silne i precyzyjne promieniowanie dało możliwość dotarcia do mikroskopijnego insekta oraz jego dokładnego odwzorowania w modelu 3D. W ten sposób mrówka, której wiek datowany jest na około 34–47 milionów lat, stała się możliwa do zidentyfikowania. Prehistoryczny gatunek mrówki — co udało się znaleźć w bursztynie? Owad został zidentyfikowany jako wymarły gatunek Ctenobethylus goepperti. Liczne egzemplarze tego zwierzęcia były już znajdywane w bałtyckich bursztynach, jednak dopiero mrówka z kolekcji Goethego pozwala na szczegółowe opisanie jej anatomii. W trakcie procesu fosylizacji, który polega na przekształcaniu się szczątków organizmu w skamieniałość, zwykle uszkodzeniu ulegają wnętrza głowy i tułowia. Inaczej było w przypadku nowo znalezionej mrówki, u której udało się bardzo szczegółowo odwzorować te części ciała w trójwymiarowej rekonstrukcji. Znaczenie odkrycia w bursztynie Badacz z Muzeum Filogenetycznego w Jenie (placówki zajmującej się nauką o ewolucji organizmów), Bernhard Bock uważa, że bursztynowe odkrycie pozwala nie tylko zidentyfikować skamieniałość, ale również dokładniej opisać gatunek, którego potomkowie poruszają się współcześnie po planecie. Wyniki badań sugerują bowiem, że Ctenobethylus goepperti może być silnie spokrewniona z obecnie żyjącym rodzajem mrówek Liometopum. Te zamieszkujące tereny Ameryki Północnej, Europy i Azji owady prowadzą życie na drzewach oraz znane są ze zdolności tworzenia bardzo rozległych i licznych kolonii. Te umiejętności prawdopodobnie dotyczyły również wymarłego prehistorycznego gatunku. Częsta obecność Ctenobethylus goepperti zatopionych w bałtyckim bursztynie ukazuje nie tylko rozległy zasięg lasów iglastych, ale również zasięg owada, który około 40 milionów lat temu mógł być jednym z dominujących gatunków mrówek swoich czasów. Bursztyn — prehistoryczna kapsuła czasu Odkrycie ma nie tylko znaczenie paleontologiczne. Autorzy badania zaznaczają, że prace nad odnalezieniem mrówki mają również wymiar kulturowo-historyczny. Wszystko za sprawą sposobu, dzięki któremu bursztyn przetrwał do naszych czasów. Gdyby nie XVIII-wieczna pasja Goethego, nie moglibyśmy dziś dokonać tego przełomowego badania. W pracach nad Ctenobethylus goepperti spotykają się trzy bardzo odległe od siebie pokolenia: mrówka z okresu eocenu, który miał miejsce około 40 milionów lat temu; Johann Wolfgang von Goethe, tworzący swoją kolekcję w okresie romantyzmu; oraz naukowcy z Uniwersytetu w Jenie, którzy 200 lat po śmierci artysty prowadzą nowoczesne technologicznie badania nad skamieniałościami. Źródło: Arkeonews Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Amonity wcale nie wyginęły razem z dinozaurami. Polscy naukowcy odkryli właśnie, że przetrwały
Polskie badanie rewolucjonizuje naszą wiedzę o amonitach – mogły przetrwać katastrofę, która zakończyła erę dinozaurów. Znaleziska z duńskiego klifu sprawiają, że zaczynamy inaczej myśleć o wielkim wymieraniu sprzed 66 mln lat.
Odciski spiralnie zwiniętych muszli na kamieniach to rarytas nie tylko dla paleontologów, ale wszystkich zbieraczy: niektórzy mają je nawet w domach. Do tej pory uważaliśmy, że amonity – chyba najbardziej rozpoznawalne skamieniałości na świecie – wyginęły razem z dinozaurami. Zespół naukowców z Polskiej Akademii Nauk zmienia światową wiedzę o wielkim wymieraniu. Czym są amonity? Amonity pojawiły się pierwszy raz w okresie dewonu, czyli około 400 mln lat temu. Były to morskie głowonogi, należące do gromady Cephalopoda, blisko spokrewnione z dzisiejszymi kałamarnicami, ośmiornicami i łodzikami. Przez dziesiątki milionów lat rozwinęły ogromną różnorodność kształtów i rozmiarów muszli. Szczególnie licznie występowały w okresie jury i kredy, dominując w morskich ekosystemach jako drapieżniki oraz ofiary większych zwierząt. Wyróżniały się spiralnie zwiniętymi muszlami, które mogły osiągać od kilku milimetrów do ponad dwóch metrów średnicy. Muszla była podzielona na komory, z których największa, końcowa (komora mieszkalna), była zamieszkana przez żywe zwierzę. Pozostałe komory wypełniał gaz lub płyn, co pozwalało na regulację wyporności w wodzie. Amonity należą do najważniejszych skamieniałości przewodnich, czyli takich, które pozwalają na precyzyjne datowanie warstw skalnych. Przełomowe odkrycie polskich naukowców – amonity wcale nie wyginęły …a przynajmniej nie wtedy, kiedy nam się wydawało. Zespół badaczy pod kierownictwem prof. Marcina Machalskiego z PAN dokonał sensacyjnego odkrycia: trafili oni na skamieniałości amonitów znajdujące się powyżej granicy kreda-paleogen (K-Pg). To warstwa geologiczna powszechnie uznawana za świadectwo globalnej katastrofy, która doprowadziła do wyginięcia około 75% gatunków na Ziemi, w tym dinozaurów i – jak dotąd sądzono – również amonitów. Polskie odkrycia opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” podważają ten pogląd i wskazują, że populacje amonitów mogły przetrwać katastrofę. „Skamieniałości zombie” z Danii Odkrycia z klifu Stevns Klint w Danii, będącego światowym stanowiskiem UNESCO, wykazały obecność skamieniałości amonitów powyżej warstwy granicznej K-Pg. Analizy mikroskopowe wnętrza muszli wykazały, że osady w ich wnętrzu odpowiadają młodszym warstwom danianskim (najstarsza część paleogenu). Oznacza to, że przynajmniej niektóre gatunki amonitów przetrwały katastrofę i żyły przez dziesiątki tysięcy lat po uderzeniu asteroidy. Potwierdzają to wyniki badań. Wykluczono tezę, że są to tzw. skamieniałości zombie, czyli skamieniałości przemieszczone z pierwotnych starszych warstw do nowszych wskutek erozji. Co naprawdę zabiło ostatnie amonity? Odkrycie, że amonity mogły przetrwać uderzenie asteroidy, rozwiązuje jedną zagadkę, ale otwiera kolejną. Skoro nie wyginęły natychmiast po katastrofie, co doprowadziło do ich ostatecznego zniknięcia? Nowe dane nie dostarczają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o ostateczną przyczynę ich wyginięcia. Póki co pozostaje to zagadką. Jedno jest jednak pewne: polskie odkrycia zmieniają dotychczasowe rozumienie wydarzeń sprzed 66 mln lat i stawiają amonity w nowym świetle – nie jako ofiary natychmiastowego kataklizmu, ale jako gatunek, który przez jakiś czas potrafił przetrwać w nowej rzeczywistości. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
W jego wymiocinach naukowcy odkryli coś niezwykłego. Tak poznaliśmy nowy gatunek
Nowy gatunek pterozaura znaleziono w skamieniałych wymiocinach dinozaura. To jedno z najbardziej zaskakujących odkryć ostatnich lat. Pokazuje ono, że nawet wydaliny mogą pomóc rozwikłać prehistoryczne tajemnice.
Spis treści: Czym są regurgitality i bromality? Niezwykła skamieniałość Kupy sprzed milionów lat też mają znaczenie Co dinozaury jadły naprawdę? Około 110 milionów lat temu na terenie dzisiejszej Brazylii pewien dinozaur musiał „pozbyć się ciężaru z żołądka”. W jego przewodzie pokarmowym nagromadziły się małe, ostre kostki. Utrudniały mu połykanie ryb i innych przekąsek. Mięsożerca wyrzucił śmierdzącą kulę z gardła, podobnie jak współczesne sowy pozbywają się zbitych kulek kości i sierści swoich drobnych ofiar. Z czasem bryłkę wymiocin dinozaura przykryły osady. Została zamknięta w kamieniu, aż niedawno odkryli ją paleontolodzy. W środku znajdowały się kości latającego gada, jakiego nikt wcześniej nie znał. Czas spędzony w paszczy i układzie pokarmowym mięsożercy nie był łaskawy dla szkieletu ofiary. Mimo tej wyboistej drogi do zapisu kopalnego kości – głównie fragmenty szczęk i zęby – zachowały się wystarczająco dobrze, by rozpoznać w nich nieoczekiwany gatunek pterozaura. Zwierzę odcedzało drobne organizmy z wody, podobnie jak dzisiejsze flamingi. Paleontolożka Aline Ghilardi z Universidade Federal do Rio Grande do Norte wraz ze współpracownikami nadała mu nazwę Bakiribu waridza, opisując znalezisko na początku tego roku. – To nie była po prostu skamieniała konkrecja zawierająca nowy gatunek rzadkiego pterozaura, lecz wyjątkowy skamieniały ślad – regurgitalit – mówi Ghilardi. Czym są regurgitality i bromality? Regurgitality i inne skamieniałe treści z przewodu pokarmowego należą do szerszej kategorii skamieniałości zwanych bromalitami. Choć mogą brzmieć odpychająco, masy wydalane przez dinozaury i inne prehistoryczne stworzenia dają bezpośredni wgląd w ich dietę. Pokazują, jak działały ich narządy wewnętrzne. Ujawniają też, jak dawno wymarłe gatunki realnie oddziaływały na siebie w pradawnych ekosystemach. Niezwykła skamieniałość W przypadku Bakiribu odkrycie pterozaura było dziełem szczęśliwego zbiegu okoliczności. – Kiedy mój student William po raz pierwszy pokazał mi tę konkrecję i zapytał, co to jest, miałam niezwykłe szczęście – mówi Ghilardi. Chwilę wcześniej czytała o Pterodaustro, pterozaurze znanym ze skał Argentyny i Chile. Zwierzę miało szczęki z cienkimi, gęsto upakowanymi zębami, dzięki którym filtrowało wodę w prehistorycznych zbiornikach. Szczęki w konkrecji wyglądały bardzo podobnie, lecz pochodziły z zupełnie innego miejsca. Dotąd w skałach tego wieku w Brazylii nie znaleziono takiego pterozaura. Ghilardi i jej zespół szybko zorientowali się, że kości reprezentują coś nowego. Ale dlaczego wyglądały tak chaotycznie? – Zażartowałam, że wygląda to tak, jakby ktoś wypluł coś w rodzaju kaszki, i „Mingau” – po portugalsku „kaszka” – bardzo szybko stało się nazwą tych skamieniałości – opowiada Ghilardi. Czasem kości znajdowane są wewnątrz konkrecji, które formują się już po pochówku, gdy kolejne warstwy skał narastają wokół zęba czy kości jako jądra. Mingau było czymś innym. Pokawałkowana natura kości, obecność skamieniałości ryb oraz ciasno upakowane szczątki wskazywały, że masa została wyrzucona przez większe zwierzę. Najprawdopodobniej przez drapieżnego dinozaura. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-09-134240-How-dinosaur-vomit-has-solved-these-prehistoric-mysteries--National-Geographic--b56e02a.png" width="1067" height="776" alt="This fossilized coprolite from 118-125 million years ago came from an ichthyosaur and contained three teeth that were likely swallowed with prey. Pascal Goetgheluck," title="This fossilized coprolite from 118-125 million years ago came from an ichthyosaur and contained three teeth that were likely swallowed with prey. Pascal Goetgheluck," /> – To zdecydowanie nietypowy sposób, by trafić do zapisu kopalnego – mówi paleontolożka Stephanie Drumheller-Horton z University of Tennessee w Knoxville, która nie brała udziału w badaniach. Na szczęście dla Ghilardi i jej zespołu kości pterozaura nie zostały zniszczone doszczętnie przez pobyt w ciele drapieżnika. – Częściowe strawienie i zwrócenie pokarmu może wprowadzić dodatkowe komplikacje, takie jak nadtrawienie kwasem żołądkowym czy uszkodzenia mechaniczne powstałe podczas chwytania i połykania ofiary – dodaje. To właśnie sprawiło, że Bakiribu wyglądał jak kaszka. Gdyby pterozaur nie został zjedzony, a potem zwrócony, paleontolodzy być może nigdy nie dowiedzieliby się o jego istnieniu. Co więcej – jak podkreśla Ghilardi – regurgitality mogą dostarczać unikalnych danych ekologicznych. Skamieniałości takie dokumentują relacje między organizmami. Umieszczają je w tym samym środowisku, w tym samym czasie, podpowiadając powiązania, które w przeciwnym razie pozostałyby niewidoczne. Ponieważ pojedyncze fragmenty skał mogą obejmować nawet 10 milionów lat, fosylia pokazujące organizm i jego pokarm w jednym miejscu i czasie otwierają okno na realne sieci pokarmowe, które łączyły prehistoryczne gatunki. Kupy sprzed milionów lat też mają znaczenie Choć naukowcy dopiero niedawno zaczęli ogłaszać spektakularne odkrycia z grud dinozaurzych wymiocin, bromality wyrzucane z drugiej strony ciała prehistorycznych zwierząt mają długą historię badań. Paleontolodzy interesują się wydalinami prehistorycznych gadów już od XIX wieku. Angielski uczony William Buckland był zafascynowany skamieniałościami odchodów, znanymi potocznie jako „kamienie bezoarowe”, a naukowo określanymi jako koprolity. Takie okazy często zawierają zęby, łuski i inne twarde elementy ofiar, którymi żywiły się drapieżniki w danym rejonie. Około 1840 roku Buckland zamówił stolik z blatem wysadzanym koprolitami liczącymi 330 milionów lat. Był to paleontologiczny żart na gości odwiedzających jego dom. Dziś mebel jest znany jako „stolik na kupy doktora Bucklanda” w muzeum Lyme Regis w Wielkiej Brytanii. Pomijając paleontologiczny humor toaletowy, Buckland i inni badacze od razu dostrzegli wagę takich skamieniałości dla odtwarzania życia prehistorycznych zwierząt. Pojedynczy koprolit czy regurgitalit potrafi powiedzieć nam więcej o tym, jak naprawdę żyło dawne zwierzę, niż nawet najbardziej kompletny szkielet. Co dinozaury jadły naprawdę? Same koprolity, regurgitality i inne bromality czasem pozwalają ustalić, czym żywiło się dane zwierzę. Albo jaki gatunek padał jego ofiarą. W miejscach, gdzie takie skamieniałości zachowały się w dużej liczbie, można śledzić rozległe zmiany ekologiczne w skali milionów lat. W triasowych i jurajskich skałach Basenu Polskiego paleontolodzy znaleźli mnóstwo bromalitów pozostawionych przez różne dinozaury 200–230 milionów lat temu. Analizując zawartość tych skamieniałości i inne dane geologiczne, paleontolog Grzegorz Niedźwiedzki z Uniwersytetu w Uppsali wraz ze współpracownikami zrekonstruowali, jak ewoluowały dinozaury i ich zwyczaje żywieniowe. U gadów uważanych za bliskich krewniaków pierwszych dinozaurów, tzw. silezaurów, koprolity zawierały – jak mówi Niedźwiedzki – „prawdziwe bogactwo zagadkowych szczątków organicznych”. Promieniowanie rentgenowskie ujawniło w nich bardzo liczne chrząszcze, a także fragmenty roślin i ryb. – Były gotowe zjadać wszystko, na co się natknęły – wyjaśnia badacz. Taka wszystkożerna dieta mogła pomóc późniejszym dinozaurom odnieść ewolucyjny sukces. Źródło: National Geographic
Czym był nanotyrannus? Ta skamieniałość podzieliła naukowców
Nanotyrannus to nie młodociany T. rex, lecz zupełnie nowy gatunek – twierdzą naukowcy, którzy właśnie opublikowali przełomowe wyniki badań w „Nature”. Czy to koniec wieloletniego sporu?
Spis treści: Skamieniałość, która zmieniła wszystko Przełomowe badanie Zanno i Napoli Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił Kości, zęby i tomografia Co dalej z nanotyrannusem? Po dekadach gorących dyskusji badacze twierdzą, że skamieniałości uznawane dotąd za młodociane okazy T. reksa w rzeczywistości należą do smuklejszego, odrębnego gatunku tyranozaura. Jednym z najbardziej polaryzujących problemów paleontologii jest nastoletni Tyrannosaurus rex z kryzysem tożsamości – i dwoje naukowców mówi, że go rozwiązali. Skamieniałość, która zmieniła wszystko W 1942 roku badacze z Cleveland Museum of Natural History znaleźli w formacji Hell Creek w Montanie czaszkę niewielkiego teropoda. Po tym, jak w 1988 roku sklasyfikowano ją jako nowy gatunek Nanotyrannus lancensis, czaszka wywołała cztery dekady zaciekłego sporu. Czy takie skamieniałości niewielkich, smukłych tyranozaurów to po prostu nastoletnie wersje groźnego tyranozaura, czy całkowicie odrębny dinozaur? Teraz, po przeanalizowaniu ponad 200 skamieniałości tyranozaurów, autorzy nowego badania ogłosili, że nanotyrannus był szybkim i smukłym dinozaurem, żyjącym ramię w ramię z T. reksem u schyłku jego panowania. Wyniki opublikowano 30 października na łamach „Nature”. – Nie chcieliśmy dolewać oliwy do ognia w tej debacie. Chcieliśmy ją zakończyć – mówi Lindsay Zanno, paleontolożka z North Carolina Museum of Natural Sciences i współautorka pracy. – Postanowiliśmy przetestować to zagadnienie z każdej strony. Przełomowe badanie Zanno i Napoli Część zewnętrznych ekspertów pochwaliła rygor badania. Uznają, że może to być punkt zwrotny, który wreszcie zakończy wieloletni spór. – Nie pominęli żadnej skamieniałości – mówi Lawrence Witmer, paleontolog z Ohio University. – Wynik ich skrupulatnych analiz jest jasny i tak jednoznaczny, jak to w paleontologii możliwe – Nanotyrannus jest realny. Inni paleontolodzy ostrzegają jednak, że to odkrycie – choć przekonujące – może być jedynie kolejnym zwrotem akcji w sadze nanotyrannusa. – Ich wnioski, tak jak poprzednie doniesienia, są hipotezami. To, co jednego dnia wydaje się odpowiedzią, następnego może zostać obalone nowymi podejściami czy danymi – mówi Holly Woodward Ballard, paleohistolożka z Oklahoma State University, której wcześniejsze badania tempa wzrostu kości nóg tyranozaurów zaliczały nanotyrannusa do kategorii T. reksa. Dueling Dinosaurs – okaz, który wszystko zmienił W 2020 roku North Carolina Museum of Natural Sciences ogłosiło pozyskanie słynnej, liczącej 67 milionów lat skamieniałości „Dueling Dinosaurs”. Przez lata w rękach prywatnych, wyjątkowo dobrze zachowany okaz przedstawia triceratopsa i niewielkiego tyranozaura zakleszczone w walce. Część naukowców uznawała, że tyranozaur to młody T. rex, inni wierzyli, że to Nanotyrannus. Pozyskanie okazu do muzeum po raz pierwszy dało paleontolożkom i paleontologom – takim jak Zanno – lepszy dostęp do praktycznie kompletnego szkieletu tego zwierzęcia. Zanno zaprosiła do współpracy Jamesa Napoli, paleontologa z Stony Brook University, który badał wzrost i rozwój krokodyli. – Dość szybko stało się jasne, że pojawia się wiele czerwonych flag – mówi Zanno, będąca także National Geographic Explorer. – Wiele elementów tego okazu nie pasowało do naszych oczekiwań co do tego, jak powinien rosnąć T. rex. Kości, zęby i tomografia Kluczową wskazówką anatomiczną były przednie kończyny. Już na tym etapie były wyraźnie większe niż u dorosłego T. reksa. – Nie ma możliwości, by w trakcie wzrostu te ramiona miały się zmniejszać – mówi Napoli. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-03-141908-Scientists-may-have-solved-the-mystery-of-Nanotyrannus--National-Geographic-i-j-39b5e77.png" width="843" height="857" alt="Dowody z „Dueling Dinosaurs” i innych skamieniałości sugerują, że ramiona T. rexa (po lewej) były krótsze niż u Nanotyrannusa (po prawej)." title="Dowody z „Dueling Dinosaurs” i innych skamieniałości sugerują, że ramiona T. rexa (po lewej) były krótsze niż u Nanotyrannusa (po prawej)." /> Stwierdzili też, że dinozaur miał krótszy ogon, proporcjonalnie dłuższe nogi i więcej zębów w szczękach. Tomografia komputerowa (CT) ujawniła, że jego nerwy czaszkowe i układ oddechowy wyglądały inaczej niż u T. reksa. Miał też dodatkową zatokę. Takie cechy ustalają się na wczesnym etapie rozwoju, co oznacza, że ten tyranozaur nie był „na kursie”, by przed śmiercią przeobrazić się w dorosłego T. reksa. Pobrano też cienkie skrawki kości, by policzyć pierścienie wzrostu. Wskazały, że zwierzę miało około 20 lat i było dojrzałe, a nie młodociane. – Nie da się w sposób naukowy obronić tezy, że to T. rex – mówi Napoli. Jego zdaniem okaz należy oznaczyć jako Nanotyrannus lancensis. W oparciu o dowody z „Dueling Dinosaurs” Napoli i Zanno przejrzeli też zbiory tyranozaurów w kolekcjach w USA, Kanadzie i Azji. Łącznie zidentyfikowali kilka okazów, które – ich zdaniem – należą do nanotyrannusa, w tym kontrowersyjną „Jane” z Burpee Museum oraz okaz z Cleveland z 1988 roku. – Spór o nanotyrannusa trwa od dekad i myślę, że większość naukowców stała po stronie tezy, iż to młodociany T. rex. To nowe badanie wielu zaskoczy – mówi David Evans, paleontolog z Royal Ontario Museum. Wyniki sugerują, że Nanotyrannus był drapieżnikiem o połowę mniejszym od T. reksa, a jego masa stanowiła jedną dziesiątą masy „króla”. Jeśli T. rex był lwem późnej kredy, to Nanotyrannus mógł być „gepardem” – zbudowanym bardziej do szybkości niż siły. Co dalej z nanotyrannusem? – Od tej publikacji dalej nasze środowisko powinno przyjmować domyślne założenie, że Nanotyrannus jest rzeczywistym gatunkiem – mówi Napoli. – Istnieje cały korpus badań, które trzeba będzie w dużej mierze ponownie ocenić. Jeśli tezy się potwierdzą, odkrycie może zmienić to, co wiemy o najsłynniejszym prehistorycznym drapieżniku Ziemi oraz rzucić nowe światło na innych mięsożerców późnej kredy. Autorzy dodają, że ich wyniki mogą też skłonić do szeroko zakrojonej rewizji poglądów na temat wzrostu i rozwoju T. reksa. – Nie jestem jeszcze gotów ogłosić, że każdy mniejszy szkielet tyranozaura to Nanotyrannus – mówi Steve Brusatte, paleontolog z University of Edinburgh. – Trzeba jednak przyznać, że argumenty za istnieniem nanotyrannusa są mocne. – To wspaniałe, gdy nowe dowody pokazują, że niektóre z naszych ukochanych przekonań jako badaczy tyranozaurów – najpewniej są błędne – dodaje. – Na tym polega nauka. Źródło: National Geographic
Pojawił się nowy władca mórz. U wybrzeży Wielkiej Brytanii odnaleziono szkielet nieznanego ichtiozaura
Ichtiozaury rządziły morzami przed milionami lat i wciąż wiele o nich nie wiemy. Być może skomplikowana mozaika zaczęła się właśnie składać w całość: wszystko dzięki odkryciu niemal kompletnego szkieletu tego pradawnego gada u brzegów Wielkiej Brytanii.
Naukowcy z Uniwersytetu w Manchesterze opublikowali w czasopiśmie „Papers in Palaeontology” pracę, która szczegółowo opisuje odnaleziony na brytyjskim wybrzeżu szkielet nigdy wcześniej nierozpoznanego ichtiozaura. To zwierzę, które przed milionami lat rządziło morzami i stanowi brakujące ewolucyjne ogniwo. Morski gad wielkości delfina Niemal kompletny szkielet gada odnaleziono w angielskim hrabstwie Dorset. Jego wielkość porównano z rozmiarem delfina i nazwano Xiphodracon goldencapensis, czyli Miecznikowym Smokiem z Dorset – na cześć miejsca znalezienia. Jest on nowym i niezwykle rzadkim gatunkiem ichtiozaura. Po szczegółowych badaniach okazało się, że zwierzę stanowi lukę w ewolucyjnym zapisie kopalnym ichtiozaurów. Co więcej, szczątki noszą ślady, które mogą być pozostałościami po jego ostatnim posiłku. Jest prawdopodobnie najbardziej kompletnym prehistorycznym gadem na świecie z okresu pliensbachu: trzeciego piętra dolnej jury. Pochodzi więc sprzed około 190 mln lat. Znalezisko z Wybrzeża Jurajskiego Wzdłuż brytyjskiego Wybrzeża Jurajskiego, znajdującego się na południe od Bristolu i wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO, odnajdywano kiedyś tysiące skamieniałości ichtiozaurów – głównie w czasach pionierskiej paleontolog Mary Anning. Jednak odkrycie opisywanego dzisiaj wczesnojurajskiego gada jest pierwszym od ponad 100 lat. Szkielet odnaleziono w 2001 roku w pobliżu Golden Cap w Dorset, ale dopiero niedawno został szczegółowo przeanalizowany przez paleontologów. W jego skład wchodzi czaszka z ogromnym oczodołem i długim, przypominającym miecz pyskiem – stąd wzięła się nazwa gada. Stwierdzono, że zwierzę miało około 3 metrów długości i żywiło się rybami oraz kałamarnicami. Okaz ma zostać wystawiony w Królewskim Muzeum Ontario w Toronto w Kanadzie. Czym były ichtiozaury? Trzeba tu powiedzieć, że ichtiozaury nie były dinozaurami. To morskie gady, których od lądowych kuzynów różniło przede wszystkim środowisko życia: władały morzami i oceanami, podczas gdy dinozaury przemierzały lądy. Ichtiozaury przypominały wyglądem i trybem życia rekiny czy delfiny, oddychały powietrzem, były stałocieplne i rodziły żywe potomstwo. Warto dodać, że ichtiozaury prawdopodobnie pojawiły się nawet 20 mln lat przed dinozaurami – na to wskazują zapisy kopalne. Pierwsze kręgi tych niezwykłych zwierząt odnaleziono w 1708 roku i uznano je za pozostałości po… Potopie. Dzisiaj wiemy już o nich znacznie więcej. Źródło: Papers in Palaeontology, Brittanica Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy „ostrzelali” laserem dinozaurze jajo. Jaki był cel?
Określenie wieku skamieniałych jaj dinozaurów jest dla paleontologów sporym wyzwaniem. Chińscy badacze postanowili „ostrzelać” jedno z nich laserem. Ale nie był to rezultat ich frustracji, lecz próba sprawdzenia nowoczesnej metody naukowej.
Duże skupiska jaj dinozaurów są wyjątkowymi miejscami na paleontologicznej mapie świata. Jednym z nich jest stanowisko Qinglongshan w Kotlinie Yunyang w środkowych Chinach. Naukowcy zlokalizowali tam tysiące skamieniałych jaj sprzed dziesiątków milionów lat. Wyzwaniem jest precyzyjne określenie ich wieku. Laserem w jajo Istnieje niewiele metod, które umożliwiają precyzyjne wydatowanie jaj dinozaurów. Teraz, po raz pierwszy na potrzeby paleontologii, naukowcy zastosowali nową metodę datowania jaj dinozaurów, polegającą na „strzelaniu” laserami do fragmentów skorup jaj. To badanie chińscy eksperci opisali na łamach czasopisma „Frontiers in Earth Science”. Wykorzystano dwie skamieniałe skorupki ze stanowiska Qinglongshan. Pobrana próbka skamieniałości wypełnionego kalcytem jaja dinozaura pochodziła ze skupiska 28 jaj osadzonych w mułowcu z brekcją. Co ciekawe, jajo poddane badaniu wcale nie było gigantyczne. W najdłuższej osi mierzyło niecałe 20 cm, czyli mniej więcej tyle, ile jaja żyjących dzisiaj strusiów. Laser „wyczytał”, że jajo pochodzi z okresu późnej kredy w erze mezozocznej, co oznacza, że ​​ma około 85 milionów lat. To bardzo ciekawy dla paleontologów okres. Wówczas Ziemię nękała rozległa aktywność wulkaniczna. Jak działa nowa metoda? Zastosowana metoda to spektrometria masowa ze źródłem plazmowym sprzężonym indukcyjnie z wieloma kolektorami. Brzmi dość skomplikowanie, ale polega na pomiarze pierwiastków uranu i ołowiu, które działają w skamieniałości jak wbudowany zegar. – Użyliśmy mikrolasera do badania próbek skorupek jaj, odparowując minerały węglanowe w aerozol. Następnie analizujemy je za pomocą spektrometru masowego, aby zliczyć atomy uranu i ołowiu. Ponieważ uran rozpada się na ołów w stałym tempie, byliśmy w stanie obliczyć wiek, mierząc ilość zgromadzonego ołowiu – to jak zegar atomowy dla skamieniałości” – wyjaśniła dr Bi Zhao, badaczka w Hubei Institute of Geosciences. Co trzeba wiedzieć o Qinglongshan Przebadane przez ekspertów jajo pochodzi z pierwszego w Chinach narodowego rezerwatu skamieniałości jaj dinozaurów. Znajduje się tam ponad 3000 skamieniałych jaj w trzech miejscach. Większość skamieniałości jest osadzona w różnych skałach. Jaja pozostały w swoim pierwotnym miejscu i zachowały się w doskonałym stanie. Uważa się, że większość z nich należy do jednego gatunku, Placoolithus tumiaolingensis, należącego do rodziny Dendroolithidae, grupy charakteryzującej się wysoce porowatymi skorupkami jaj. Qinglongshan Dinosaur Fossil Site (z ang. Stanowisko skamieniałości dinozaurów Qinglongshan) można odwiedzić, gdyż jest przystosowane do ruchu turystycznego. Jego cechą charakterystyczną jest spektakularne zadaszenie. Źródło: Frontiers in Earth Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Potwór sprzed 560 mln lat zaskoczył naukowców. Najstarszy znany drapieżnik
Pierwszy drapieżnik na Ziemi, znany nauce jako Auroralumina attenboroughii, został odkryty w Anglii i liczy sobie 560 milionów lat. To odkrycie zmienia dotychczasowe ustalenia na temat początków złożonego życia na naszej planecie.
Spis treści: Pierwszy drapieżnik na Ziemi znaleziony w Anglii Kiedy na świecie pojawiły się znane nam zwierzęta? Przełomowa skamieniałość Geolodzy trafili na skamieniałość najstarszego znanego nauce drapieżnika wśród zwierząt. Dalsze, bardziej zaawansowane badania przeprowadzili paleontolodzy. Okaz liczący 560 milionów lat jest spokrewniony z koralowcami, meduzami i ukwiałami do dziś żyjącymi na Ziemi. Pierwszy drapieżnik na Ziemi znaleziony w Anglii Wiek skamieniałości określono przy użyciu maleńkich, radioaktywnych minerałów. Cyrkonie, bo o nich mowa, działają jak zegary geologiczne – wskazują ilość obecnego uranu i ołowiu. Ta wiedza wystarczy, aby dokładnie określić wiek skały. Naukowcy nazwali nowo odkryte zwierzę Auroralumina attenboroughii. Pierwszy człon oznacza po łacinie „latarnię o świcie”, drugi to hołd dla słynnego biologa sir Davida Attenborough. Brytyjczyk ma też „własnego” lwa. Lew workowaty nazwany na cześć słynnego autora filmów przyrodniczych żył około 18 mln lat temu. Pierwszego drapieżnika na Ziemi, a właściwie jego skamieniałości, znaleziono w Charnwood Forest, niedaleko Leicester w Anglii. To nie pierwsze tego typu odkrycie w okolicy. W 1957 r. naukowcy trafili na odcisk w kamieniu przypominający paproć. Okazało się jednak, że to skamieniałość jednego z najstarszych znanych zwierząt – Charnia masoni. Kiedy na świecie pojawiły się znane nam zwierzęta? Auroralumina to zaledwie jedna z ponad 1000 skamieniałości odkrytych w 2007 r. Wówczas zespół naukowców z British Geological Survey spędził ponad tydzień w Charnwood Forest, czyszcząc powierzchnię skalną o powierzchni 100 m kw za pomocą szczoteczek do zębów i dysz ciśnieniowych. Dzięki temu uczeni mogli dostrzec wszelkie grudki i wypukłości. Odkrycie pierwszego drapieżnika na świecie stawia nowe pytania. Między innymi o to, kiedy na Ziemi pojawiły się współczesne grupy zwierząt. – Powszechnie uważa się, że współczesne grupy zwierząt, takie jak meduzy, pojawiły się 540 milionów lat temu, w eksplozji kambryjskiej. Ten drapieżnik jest jednak starszy o 20 milionów lat. To najwcześniejsze znane nam stworzenie, które ma szkielet. Jak dotąd znaleźliśmy tylko jedną skamieniałość, ale niezwykle ekscytująca jest świadomość, że muszą istnieć inne, wyjaśniające, kiedy na Ziemi zaczęło się złożone życie – komentuje dr Phil Wilby, kierownik paleontologii w British Geological Survey. Przełomowa skamieniałość Dr Frankie Dunn z Muzeum Historii Naturalnej Uniwersytetu Oksfordzkiego dodaje, że odkrycie z Charnwood Forest jest nie do porównania z dotychczasową wiedzą naukowców o zapisie kopalnym. Auroralumina „ma szkielet z gęsto upakowanymi mackami, które falowałyby w wodzie, chwytając przepływające jedzenie, podobnie jak współczesne koralowce i ukwiały”. Badania wykazały też, że pierwszy drapieżnik na Ziemi najprawdopodobniej żył w płytszej wodzie niż pozostałe organizmy, których skamieniałości znaleziono w okolicy. – Wszystkie skamieniałości na oczyszczonej powierzchni skały były zakotwiczone w dnie morza. Zostały przewrócone w tym samym kierunku przez popiół wulkaniczny, z wyjątkiem jednego, właśnie A. attenboroughii – tłumaczy Dunn. – Leży pod dziwnym kątem i wygląda na to, że został zmieciony w dół zbocza podczas potopu. Źródło: National Geographic Polska, British Geological Survey Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
W Polsce odnaleziono skamieniałość krokodyla. Zwierzę żyło 17 mln lat temu
Na terenie kopalni „Bełchatów” archeolodzy odnaleźli szczątki krokodyla z epoki miocenu. Mógł być to krewny współczesnych aligatorów.
Spis treści: Szczątki prehistorycznego krokodyla, który żył na terenie Polski Zwierzę pochodziło z okresu miocenu Krewny współczesnego krokodyla Naukowcy z Wydziału Geologii i Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, Polskiej Akademii Nauk oraz Morawskiego Muzeum Ziemskiego z Czech prowadzili badania na terenie Pola Szczerców kopalni węgla brunatnego „Bełchatów” w województwie łódzkim. Badacze poszukiwali szczątków kręgowców, które żyły na tych ziemiach na długo przed istnieniem państwa polskiego. Szczątki prehistorycznego krokodyla, który żył na terenie Polski W trakcie badań badacze znaleźli tylko jeden fragment kości. – Na początku przypominał zwykły kawałek kości. Dopiero gdy go wypreparowaliśmy i obejrzeliśmy jego drugą, bardzo charakterystyczną stronę, to już nie było wątpliwości, że to jest płytka skórna krokodyla, czyli osteoderm – mówi PAP dr Marcin Górka z Wydziału Geologii UW, jeden z autorów odkrycia. – Analiza źródeł wykazała, że to najdalej wysunięte na północ szczątki krokodyla z okresu sięgającego 23 mln lat. W tym czasie – od miocenu po czwartorzęd – nie było stanowiska krokodyla położonego dalej na północ. Starsze, bo kredowe krokodyle, znane są ze Szwecji, zaś z okresu paleogenu również z Danii i aż z kanadyjskiej Arktyki – dodaje uczony. Szczątki krokodyla mają ok. 17 mln lat, co oznacza, że pochodzą z epoki miocenu. Była to najstarsza epoka neogenu, podczas której następował szereg przemian geologicznych skorupy ziemskiej. Wypiętrzenie nowych łańcuchów górskich zmieniło cyrkulację powietrza i wód. Okres ten charakteryzował się stosunkowo ciepłym klimatem i wilgotnością powietrza. Pod koniec epoki następowało stopniowe ochłodzenie, które prowadziło do formowania czap lodowych na Antarktydzie. Zwierzę pochodziło z okresu miocenu W miocenie doszło do rozprzestrzeniania się traw i formowania stepów, co sprzyjało ewolucji roślinności rosnącej na otwartych i rozległych terenach. Lasy tropikalne ustępowały lasom liściastym i sawannom. Nastąpił wówczas rozkwit ssaków, w tym przodków współczesnych zwierząt, takich jak konie, słonie i wielkie kotowate. – Ponieważ w miocenie klimat był o jakieś 3–4 stopnie cieplejszy niż obecnie, tak przynajmniej się szacuje, w związku z tym i wilgotność była większa. To powodowało, że bardzo bujnie w tych warunkach rozwijała się wszelaka roślinność. Klimat sprzyjał też występowaniu najróżniejszych gatunków zwierząt – morskich i lądowych. Szczątki tych ostatnich szczególnie licznie spotyka się w osadach krasowych i jeziornych – tłumaczy dr Górka. Naukowiec wyjaśnia, że miocen charakteryzowała również bardzo duża aktywność tektoniczna, zaznaczająca się głównie na terenach południowej i centralnej Polski. W wielu miejscach tworzyły się zapadliska, często wypełnione wodą. – Tak utworzone zbiorniki, jeziora, bagna sprzyjały rozwojowi roślinności, ale był to też rodzaj pułapki na wszelką materię roślinną i zwierzęcą, która do nich wpadała, a którą dziś możemy odkrywać – dodaje. Krewny współczesnego krokodyla Jednym z przykładów takich zwierząt były krokodyle, które przecież kojarzą się nie z klimatem występującym obecnie w Polsce, a raczej z obszarami tropikalnymi lub subtropikalnymi. Jednak to właśnie był klimat naszej części Europy we wczesnym i środkowym miocenie. Wówczas region ten miał być siedliskiem dwóch różnych rodzajów krokodyli – Gavialosuchus i Diplocynodon. Dr Górka wyjaśnia, że ten pierwszy był zwierzęciem morskim, które osiągało ponad 6 metrów długości. Z kolei Diplocynodon miał być krokodylem endemicznym, przeważnie słodkowodnym, lecz znacznie mniejszym, bo osiągającym od 1,5 do 3 metrów. – Odnaleziona przez nas płytka nie posiada stuprocentowych cech, które mogły świadczyć, z którym rodzajem mamy do czynienia. Jednak najprawdopodobniej był to wymarły już Diplocynodon, krewny współczesnym aligatorów – zwraca uwagę dr Górka. Źródło: PAP Nauka w Polsce Nasz ekspert Jakub Rybicki Podróżnik, fotograf i dziennikarz, autor jednego z najpopularniejszych polskich podcastów podróżniczych „Dobra Podróż”. Laureat międzynarodowych nagród fotograficznych. W swoich podróżach szuka prawdy, dobra i piękna. Autor książki „Po Bajkale”. Od 15 lat pisze o podróżach i występuje na festiwalach. Alpinista – w 2016 roku podjął próbę zdobycia drugiego najwyższego niezdobytego szczytu świata. Zimowy rowerzysta; ma na koncie wyprawy m.in. przez zamarznięte jezioro Bajkał, Grenlandię oraz jezioro Bałchasz w Kazachstanie. Pilot wycieczek i ekspert w zakresie zrównoważonej turystyki. www.jakubrybicki.pl.
Na pustyni Gobi odkryto skamieniałość nieznanego ssaka z czasów dinozaurów
Był wielkości myszy, żył na terenie dzisiejszej Mongolii w młodszej epoce kredy około 100-66 milionów lat temu. Po bliższym zbadaniu okazało się, że należał do zupełnie nieznanego rodzaju ssaków.
Spis treści Ravjaa ishiii – nowy, nieznany ssak Pustynia Gobi to raj dla paleontologów Kiedy pojawiły się pierwsze ssaki? Międzynarodowy zespół paleontologów z Mongolii i Japonii znalazł na pustyni Gobi skamieniałość wczesnego ssaka. Niewielkie zwierzę żyło w okresie kredy, kiedy w środowisku dominowały gady – mniejsze i większe dinozaury. Po bliższym zbadaniu okazało się, że ssak to nie tylko nieznany gatunek. Należy też do zupełnie nowego rzędu w klasyfikacji biologicznej. O nowym odkryciu poinformowano na łamach polskiego czasopisma naukowego „Acta Palaeontologica Polonica”. Ravjaa ishiii – nowy, nieznany ssak Zespół naukowców z Japonii i Mongolii ogłosił odkrycie nowego gatunku ssaka z okresu późnej kredy, na pustyni Gobi w Mongolii. Nowo opisany gatunek nazwano Ravjaa ishiii, na cześć Dulduityna Danzanravjaa, mongolskiego mnicha buddyjskiego z XIX wieku, oraz Kenichiego Ishiiego, byłego dyrektora Hayashibara Museum of Natural Sciences, który był motorem współpracy badawczej między Japonią a Mongolią. Mały ssak został zidentyfikowany na podstawie centymetrowego fragmentu żuchwy znalezionego podczas ekspedycji w 2019 roku. Pierwsze badania sugerowały, że Ravjaa ishiii należy do rodziny Zhelestidae, grupy ssaków znanych już z okresu kredy. Jednak jego wyjątkowo zbudowane zęby trzonowe i charakterystyczny kształt żuchwy skłoniły badaczy do ustanowienia całkiem nowego rzędu ssaków, choć bliskiego Zhelestidae. Odkrycie sugeruje, że ten rząd ssaków zamieszkiwał nie tylko obszary przybrzeżne, jak wcześniej sądzono, ale także tereny w głębi lądów. Miejsce, w którym dokonano odkrycia, datowane jest na okres kredy, czyli 100-66 mln lat temu. Wtedy to na lądach zaczęły dominować rośliny okrytonasienne. Solidna budowa zębów Ravjaa ishiii przypomina uzębienie współczesnych ssaków odżywiających się nasionami i owocami. Wygląda więc na to, że już w tamtym czasie ssaki wykorzystywały zasoby dostarczane przez kwitnące rośliny. Pustynia Gobi to raj dla paleontologów Nowego ssaka znaleziono w formacjach Djadokhta oraz Baruungoyot na pustyni Gobi w Mongolii. To jedne z najważniejszych naukowo osadów geologicznych z okresu kredy na świecie. Formacja Djadokhta słynie z doskonale zachowanych skamieniałości dinozaurów z rodzajów protoceratops i welociraptor. Formacja Baruungoyot, nieco młodsza i znajdująca się na południowy zachód od Djadokhta, to podobne środowisko pustynne, dodatkowo z osadami fluwialnymi (rzecznymi). Znaleziono tam m.in. pozostałości teropodów (dinozaurów dwunożnych), jaszczurek oraz ssaków. Obie formacje są ważnymi stanowiskami paleontologicznymi i prawdziwą mekką dla paleontologów badających okres kredy. Kiedy pojawiły się pierwsze ssaki? Pierwsze ssaki pojawiły się około 225 milionów lat temu, w okresie triasu, w erze mezozoicznej. Wyewoluowały z grupy ssakokształtnych gadów zwanych cynodontami. To zwierzęta, które miały już wiele cech przypominających ssaki, takich jak zróżnicowane zęby, sierść zamiast łusek i przypuszczalnie były stałocieplne. Wczesne ssaki były niewielkie, przypominały dzisiejsze ryjówki i prowadziły głównie nocny tryb życia, co pomogło im przetrwać w świecie zdominowanym przez dinozaury. Ich rozwój był początkowo powolny, ale z czasem przystosowały się do różnych środowisk. Dopiero po wielkim wymieraniu kredowym, około 66 milionów lat temu, ssaki zaczęły gwałtownie różnicować się i zajmować nowe nisze ekologiczne, co doprowadziło do powstania ogromnej różnorodności form, jaką znamy dzisiaj. Źródło: iScience, Acta Palaeontologica Polonica Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Był na szczycie łańcucha pokarmowego. Tak wyglądał pradrapieżnik sprzed 30 milionów lat
Paleontolodzy odkryli w Egipcie doskonale zachowaną czaszkę drapieżnika sprzed 30 mln lat. Bastodont, bo taką otrzymał nazwę, żył przed wyewoluowaniem kotów, psów czy hien.
Spis treści: Przerażający hienodont z Egiptu Okoliczności odkrycia pradrapieżnika Pradrapieżnik jak egipska bogini Jak się okazuje, Egipt to nie tylko raj dla archeologów i pasjonatów historii starożytnej. Egipsko-amerykański zespół naukowców ogłosił właśnie ważne odkrycie paleontologiczne. Dotyczy dzikiego zwierzęcia, które żyło 30 milionów lat temu w rejonie dzisiejszej oazy Fajum w północnym Egipcie. Przerażający hienodont z Egiptu Odkryta czaszka należy do zwierzęcia z rodziny hienodontów, którego nazwano bastetodontem (łac. Bastetodon syrtos) – czytamy w artykule opublikowanym w „Journal of Vertebrate Paleontology”. Pradrapieżnik posiadał ostre zęby podobne do hien i potężne mięśnie szczęki. Był wielkości lamparta i ważył nie więcej niż 30 kg. Ostatecznie wymarł – nie przetrwał do naszych czasów. Znajdował się na szczycie łańcucha pokarmowego. Oznacza to, że nie zagrażało mu w zasadzie żadne inne zwierzę i to on polował. A wszystko to rozgrywało się w czasach, gdy nasi przodkowie bardziej przypominali małpy niż ludzi. Być może na nich żerował, podobnie jak na poprzednikach współczesnych hipopotamów czy słoni. Warto wspomnieć, że 30 mln temu był to obszar porośnięty gęstym lasem, a dziś – pustynia. Okoliczności odkrycia pradrapieżnika Taka historia powtarza się w czasie wykopalisk archeologicznych i paleontologicznych bardzo często. Do ważnych znalezisk dochodzi w ostatni dzień wielotygodniowych prac. Tak też było w przypadku znaleziska hienodonta. – Przez wiele dni zespół skrupulatnie wykopywał warstwy skał datowane na około 30 milionów lat. Gdy już mieliśmy kończyć naszą pracę, jeden z członków zespołu zauważył coś niezwykłego – grupę dużych zębów wystających z ziemi – wspomina paleontolożka i główna autorka badania Shorouq Al-Ashqar z Uniwersytetu w Mansurze i Uniwersytetu Amerykańskiego w Kairze. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/02/Low-ResShorouq-Al-Ashqar-the-lead-author-with-the-Bastetodon-syrtos-skull-and-a-Bastet-statue-2e39564.jpg" width="663" height="700" alt="Główna autorka badania Shorouq Al-Ashqar prezentuje znalezisko i figurkę boginii, która zainspirowała nową nazwę gatunkową" title="Główna autorka badania Shorouq Al-Ashqar prezentuje znalezisko i figurkę boginii, która zainspirowała nową nazwę gatunkową" /> Podekscytowany odkrywca zawołał pozostałych członków zespołu. Okazało się, że natrafił na prawie kompletną czaszkę prehistorycznego drapieżnika. – Jest to marzenia każdego paleontologa zajmującego się kręgowcami – podkreśla Al-Ashqar. Pradrapieżnik jak egipska bogini Odkrycia dokonano w Egipcie. Dlatego naukowcy postanowili tego drapieżnika z rodziny hienodontów, bastodontem. Pierwszy człon nazwy gatunkowej „basto” pochodzi od imienia bogini egipskiej, Bastet. Przedstawiano ją jako kobietę z kocią głową, we wczesnych etapach cywilizacji egipskiej – lwią. Była córką boga słońca Ra i chroniła ognisko rodzinne i zdrowie ludzi. – Odkrycie bastetodonta jest znaczącym osiągnięciem w zrozumieniu różnorodności i ewolucji hienodontów oraz ich globalnego rozmieszczenia – uważa Al-Shorouq. Miejsce dokonania znaleziska nie jest przypadkowe. Jak wyjaśnia jeden z autorów badania dr Matt Borths, kurator z Muzeum Historii Naturalnej Duke Lemur Center na Duke University w Durham, Fajum jest jednym z najważniejszych obszarów, jeśli chodzi o skamieniałości w Afryce. – Bez niego niewiele wiedzielibyśmy o początkach afrykańskich ekosystemów i ewolucji afrykańskich ssaków, takich jak słonie, naczelne i hienodonty – podkreśla naukowiec. W jego ocenie to nie koniec znalezisk. Najnowsze odkrycie pokazało, że w tej części Sahary nadal wiele skrywa się paleontologicznych sensacji. Źródło: Journal of Vertebrate Paleontology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Naukowcy odkryli skamieniałą kijankę-gigantkę. Tak starej jeszcze nikt nie znalazł
Skamieniała kijankę sprzed około 161 milionów lat odkryli naukowcy w Patagonii w Ameryce Południowej. Nie dość, że jest to najstarsze takie znalezisko, to skamieniałość tej kijanki jest największa, jaką do tej pory rozpoznano.
Spis treści: Gdzie odkryto najstarszą kijankę świata? Jak wyglądała najstarsza kijanka świata? Żaba żabie nie jest równa Kijanki są larwami płazów bezogonowych, w tym żab i ropuch. W takiej formie posiadają wiele cech zbliżonych do ryb: prowadzą wodny tryb życia, poruszają się i wygląda podobnie do tych zwierząt. Żaby istniały już miliony lat temu. Teraz naukowcy uzyskali bezcenny wgląd w ewolucję tych płazów. Tym razem namierzyli skamieniałości kijanek w Patagonii w Ameryce Południowej. Pod kilkoma względami są wyjątkowe. Analizy ukazały się w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. Gdzie odkryto najstarszą kijankę świata? Do znaleziska kijanki żaby z gatunku Notobatrachus degiustoi doszło w obrębie kamieniołomu w Estancia La Matilde w prowincji Santa Cruz w Argentynie. W miejscu tym odkryto również setki dorosłych osobników N. degiustoi. Kamieniołom jest częścią formacji La Matilde, która pochodzi z okresu środkowej jury (około 168–161 milionów lat temu). Jest to najstarsza znana dotychczas kijanka znana z zapisu kopalnego. Odkrycie rzuca światło na ewolucję żab i ropuch. Najstarsze skamieniałe żaby odkrywane przez paleontologów pochodzą z późnego triasu (około 217–213 milionów lat temu). Dotychczas najstarsze kijanki pochodziły sprzed okresu kredy i datowano je na około 145 mln lat. Dlatego nowego odkrycie jest tak ważne. Jak wyglądała najstarsza kijanka świata? Skamieniałość zachowała się całkiem nieźle. Widoczna jest głowa, większość ciała i część ogona, a także tkanki miękkie, takie jak oczy, nerwy i kończyna przednia, co sugeruje, że kijanka była na późnym etapie metamorfozy. Z analizy naukowców wynika, że kluczowe cechy dzisiejszych kijanek, takie jak ich system filtrowania, wyewoluowały u płazów już około 161 mln lat temu. Przy szacowanej długości prawie 16 cm, kijanka była również gigantem. Wiele dorosłych żab N. degiustoi, również uważanych za giganty, wcześniej odkryto w tym samym kamieniołomie. Badanie pokazuje, że jest to jeden z niewielu gatunków, które mają zarówno gigantyczne kijanki, jak i gigantyczne żaby. Kijanki wśród większości dzisiejszych żab osiągają długość około 3 do 11 cm. Ale należy pamiętać, że dziś żyją nawet większe żaby, wśród nich jest na przykład goliat płochliwy, który osiąga do 30 długości i 3 kg wagi. Odkrycie tego nowego okazu pokazuje, że kluczowe cechy ciała kijanki były już obecne na wczesnym etapie ewolucji tego rzędu płazów. Dwuetapowy cykl życia z drastyczną metamorfozą był już obecny wśród żab około 161 milionów lat temu i trwa po dziś dzień. Co ciekawe, kijanki wykluwają się ze skrzeku, czyli żabich „jajeczek”. Niedawno naukowcy ustalili, że skrzek kanadyjskiej żaby lamparciej zawiera enzymy o ciekawych właściwościach. Może być on pomocny w terapii nieuleczalnych obecnie odmian białaczki i chłoniaka. Żaba żabie nie jest równa Co prawda gdy myślimy o żabach, stają nam przed oczami zwierzątka z wystającymi oczami, bez ogona i z błoniastymi tylnymi łapami. Płazy te są przystosowane z reguły do skakania i pływania. Ich skóra jest gładka i wilgotna. Należy jednak pamiętać, że co prawda wiele z nich żyje przede wszystkim w wodzie, to, ku zaskoczeniu wielu, można je też spotkać na lądzie: w norach lub na drzewach. Na przykład żaba Hyperolius występuje na sawannach, w buszu i w lasach Afryki, na południe od Sahary. Wspina się po drzewach z pomocą chwytliwych przylepek na łapach. Z kolei latająca żaba nogolotka jawajska (Rhacophorus) żyje na Jawie i może pochwalić się umiejętnością lotu ślizgowego na dystansie kilkunastu metrów. Źródło: <a href="https://nlcontent.springernature.com/d-redirect/TIDP3378577X7ACA3056E0E1435394B05127113E384BYI4/?url=https%3a%2f%2fwww.nature.com%2farticles%2fs41586-024-08055-y&linksource=https%3a%2f%2fnemo-mail-monkey-live.springernature.app%2f15589138%2fpressReleases%2f%5bdossier-id%5d%3feditorialDomain%3dhttps%253A%252F%252Fpress.springernature.com%26publicationDomain%3dhttps%253A%252F%252Fdx.doi.org" target="_blank" rel="nofollow noopener">Nature. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zagadka największego stawonoga w historii Ziemi rozwiązana. Odtworzono jego głowę
Arthropleura, największy stawonóg w historii Ziemi, skrywała swoje tajemnice przez ponad 150 lat. Dopiero teraz, dzięki odkryciu we Francji, naukowcy zrekonstruowali wygląd jej głowy, rzucając światło na ten prehistoryczny gatunek.
Spis treści: Arthropleura, czyli gigant wśród stawonogów Kontrowersje wokół klasyfikacji Roślinożerny gigant Gigantyzm i tlen W karbonie, między 300 a 360 milionów lat temu, życie na Ziemi wyglądało zupełnie inaczej niż dziś. Wysokie stężenie tlenu w atmosferze (około 30% w porównaniu do współczesnych 21%) sprzyjało gigantyzmowi wśród owadów i stawonogów. W gęstych lasach roślin naczyniowych królowały olbrzymie stworzenia, a jedno z największych z nich – Arthropleura – pozostawało zagadką dla naukowców przez ponad 150 lat. Dopiero teraz, dzięki odkryciu dobrze zachowanych skamieniałości w Montceau-les-Mines we Francji, udało się zrekonstruować wygląd głowy tego gigantycznego stworzenia. Arthropleura, czyli gigant wśród stawonogów Arthropleura była prawdziwym kolosem. Ten bezkręgowiec, przypominający współczesne stonogi i wijące się skolopendry, osiągał długość nawet 2,7 metra i ważył około 50 kilogramów. Z długim, segmentowanym ciałem i aż 44 parami nóg, Arthropleura pozostaje największym znanym stawonogiem, jaki kiedykolwiek istniał na Ziemi. Do tej pory jednak naukowcom brakowało kluczowego elementu: głowy. W większości odkrytych wcześniej skamieniałości znajdowano jedynie fragmenty pancerza zwierzęcia, często pozostawione podczas zrzucania skóry, co uniemożliwiało pełne zrozumienie anatomii Arthropleura. Wszystko zmieniło się, gdy odkryto dwa niemal kompletne skamieniałości młodocianych osobników z głowami. To pozwoliło naukowcom na odtworzenie wyglądu otworu gębowego tego pradawnego stawonoga. Nowe skamieniałości, choć niewielkie (mierzą zaledwie 5 centymetrów długości), dostarczyły bezprecedensowych informacji na temat budowy głowy Arthropleura. Rekonstrukcja ujawniła, że głowa tego stawonoga miała kształt zbliżony do koła, z dwoma długimi czułkami, małymi żuwaczkami ukrytymi pod spodem oraz charakterystycznymi słupkami ocznymi. Te ostatnie są cechą rzadko spotykaną u stonóg czy wijów. Odkrycie to sugeruje, że młode Arthropleura mogły prowadzić amfibiotyczny tryb życia. Kontrowersje wokół klasyfikacji Odkrycie głowy Arthropleura pozwoliło również rozstrzygnąć trwającą od dziesięcioleci debatę na temat tego, do której grupy stawonogów należy to stworzenie. Podobnie jak współczesne stonogi, Arthropleura miała po dwie pary nóg na każdy segment ciała, co sugeruje jej pokrewieństwo z tymi zwierzętami. Jednak cechy głowy, takie jak umiejscowienie żuwaczek, były bardziej charakterystyczne dla wijów, co długo utrudniało jednoznaczną klasyfikację. Badacze, na czele z paleobiologiem Mickaëlem Lhéritierem z Uniwersytetu Claude'a Bernarda w Lyonie, ustalili, że Arthropleura była hybrydą. Miała ciało stonogi, ale głowę bardziej zbliżoną do wijów. Najnowsze badania jednak przeważają szalę na korzyść jej klasyfikacji wśród stonóg. Roślinożerny gigant Choć wygląd Arthropleura może budzić grozę, jej styl życia był najprawdopodobniej znacznie mniej przerażający. Naukowcy uważają, że podobnie jak współczesne stonogi, była roślinożercą. W przeciwieństwie do wijów nie posiadała kłów jadowych ani innych przystosowań do polowania. Sposób, w jaki była zbudowana, sugeruje również, że nie była szybkim drapieżnikiem. Miała raczej powolny, miarowy sposób poruszania się, typowy dla stonóg. Arthropleura żyła w wilgotnych lasach w pobliżu równika, który w czasie ery karbonu znajdował się w okolicach dzisiejszej Europy i Ameryki Północnej. Wraz z nią żyły inne gigantyczne stawonogi, takie jak dwumetrowe skorpiony (Pulmonoscorpius) czy ogromne ważki o rozpiętości skrzydeł dochodzącej do 60 centymetrów. Wysoka wilgotność oraz bujne lasy torfowe sprzyjały szybkiemu rozwojowi i adaptacji wielu form życia. Gigantyzm i tlen Jedną z głównych teorii wyjaśniających gigantyczne rozmiary stawonogów w karbonie jest wysoka zawartość tlenu w atmosferze.Umożliwiała ona efektywniejsze zaopatrywanie w tlen nawet najbardziej odległych części ciała stawonogów, które oddychają przez spirakle – otwory prowadzące do sieci tchawkowej. Dzięki temu większe stworzenia mogły być zaopatrywane w tlen, co pozwalało im na osiągnięcie imponujących rozmiarów. Odkrycie głowy Arthropleura to dopiero początek. Naukowcy mają nadzieję, że kolejne skamieniałości, zwłaszcza dorosłych osobników, pozwolą lepiej zrozumieć sposób oddychania tego stworzenia oraz inne aspekty jego biologii. Możliwe, że w przyszłości uda się ustalić, czy Arthropleura używała tchawek, podobnie jak owady, czy może miała bardziej zaawansowany system oddechowy, podobny do płucotchawek pająków. Źródło: Science Advances. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odkryto skamieniałość larwy sprzed 520 mln lat. Zachował się jej mózg i inne organy wewnętrzne
Niezwykła skamieniałość sprzed pół miliarda lat odkrywa sekrety ewolucji życia na Ziemi. To larwa wielkości ziarenka maku. Należy do wczesnych stawonogów i jest praprzodkiem dzisiejszych owadów, pająków i krabów.
W tym artykule: Jakie organizmy żyły na Ziemi w kambrze? Czego można dowiedzieć się ze skamieniałości? Mózg sprzed pół miliona lat Jaka grupa zwierząt najliczniej występuje na Ziemi? Nie są to ssaki ani ptaki, ani żadne z kręgowców. Tylko stawonogi, bezkręgowce z chitynowym egzoszkieletem, hemolimfą zamiast krwi i ciałem podzielonym na segmenty. Stawonogami są m.in. owady i skorupiaki. Na razie naukowcy opisali ponad 1170 tys. gatunków należących do tej grupy. Jednak na pewno jest ich znacznie więcej. Stawonogi pojawiły się na Ziemi przed milionami lat. Pierwsze zwierzęta zaliczane do typu Arthopoda wyewoluowały ponad 500 mln lat temu. Trudno sobie wyobrazić, by tak stare skamieniałości pokazywały coś więcej niż ogólny plan budowy ciała dawnego organizmu. A jednak. W najnowszym numerze „Nature” naukowcy donoszą o odkryciu larwy wielkości ziarenka maku. Pochodzi sprzed 520 mln i ma dobrze zachowane organy wewnętrzne – w tym mózg. Organizm ten należy do gatunku nazwanego Youti yuanshi. Jakie organizmy żyły na Ziemi w kambrze? Około pół miliarda lat temu w historii życia na Ziemi rozpoczął się bardzo szczególny okres. Jest określany jako tzw. eksplozja kambryjska. Na świecie pojawiają się wówczas złożone organizmy, które jako pierwsze zaczynają przypominać dzisiejsze zwierzęta. Wcześniej, w okresie ediakarańskim, życie na Ziemi reprezentowały formy najprostsze – wyglądające jak gąbki albo płaskowce najczęściej nieruchome stworzenia, które żyły przytwierdzone do dna morskiego. Niekiedy składały się tylko z kilku warstw komórek. Czasami trudno rozstrzygnąć, czy ediakarańskie skamieniałości to pojedynczy osobnik, czy raczej kolonia. W kambrze, ok. 520 mln lat temu, wszystko się zmienia. Skamieniałości ze stanowisk z tego okresu – np. ze skał znanych jako łupki z Burgess – pokazują bogactwo gatunków dwubocznie symetrycznych. Z eksplozji kambryjskiej pochodzą piękne i skomplikowane skamieniałości trylobitów, czyli wymarłych stawonogów. Trylobity mają pancerze i liczne odnóża, są mobilne i szybko ewoluują, dając początek wielu dzisiejszym grupom zwierząt. Czego można dowiedzieć się ze skamieniałości? Odciski zwierząt na skałach z łupków z Burgess są wyjątkową naukową gratką. Zazwyczaj z okresu sprzed kilkuset milionów lat nie zachowuje się nic poza szkieletem. Jednak tamta kolekcja życia kambryjskiego zdradzała znacznie więcej. Badający ją paleontolodzy byli w stanie dopatrzyć się w skamieniałościach z Burgess skrzeli, przewodów pokarmowych, a nawet zwojów nerwowych. Oczywiście, elementy te zostały ściśnięte i skompresowane, co utrudniało rozróżnienie np. poszczególnych organów wewnętrznych i odtworzenie anatomii wczesnych stawonogów. I dlatego właśnie opisana w „Nature” larwa Youti yuanshi jest tak szczególna. Organizm ten – mający tylko cztery milimetry długości – zachował się w trzech wymiarach. Naukowcy przebadali go m.in. tomografem i zyskali obrazy pozwalające odtworzyć wewnętrzną budowę zwierzęcia. Mózg sprzed pół miliona lat Okazało się, że larwa Youti yuanshi miała rozwinięty układ pokarmowy oraz układ krążenia. Ale także mózg oraz skupiska nerwów sięgające odnóży oraz wyrostków czuciowych znajdujących się na ciele. „Poziom złożoności anatomicznej jest niezwykły jak na tak prehistoryczny organizm” – napisano w oświadczeniu prasowym Uniwersytetu Durham. – Kiedy marzyłem o skamieniałości, którą najbardziej chciałbym odkryć, zawsze wyobrażałem sobie larwę stawonoga – mówi dr Martin Smith, główny autor pracy. – Jednak larwy są tak małe i delikatne, że szanse na znalezienie ich skamieniałości wynoszą praktycznie zero. A przynajmniej tak myślałem! Naukowiec przyznaje, że gdy zobaczył doskonale zachowaną strukturę wewnętrzną okazu Youti yuanshi, dosłownie „szczęka mu opadła”. Przebadana larwa Youti yuanshi została odkryta w Chinach. Należy do zbiorów Uniwersytetu Yunnan. Zdaniem badaczy będzie odtąd stanowiła punkt odniesienia dla bardziej płaskich odcisków zwierząt kambryjskich (takich jak te z łupków z Burgess). Analiza jej budowy pozwoli odtworzyć kolejne etapy ewolucji, przez które musiały przejść zwierzęta ediakarańskie, by przekształcić się we wczesne stawonogi, stworzenia z mózgiem, oczami i wyodrębnionymi kończynami. Źródła: Phys.org, Nature, Natural History Museum Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Paleontolodzy przebadali szczątki gigantycznego ichtiozaura. To największy gad morski w historii
Na plaży w Wielkiej Brytanii znaleziono skamieniałą żuchwę olbrzymiego zwierzęcia, mającą ponad 2 metry długości. To ichtiotytan – największy gad morski w historii.
W tym artykule: Największy gad morski – to już drugi, większy egzemplarz Wielkiego ichtiozaura odnaleziono na brytyjskim wybrzeżu Największy gad morski ma wielu mniejszych krewnych Ten wielki ichtiozaur mógł być jeszcze większy Największego gada morskiego odkryli amatorzy – ojciec z córką Ichtiozaury: morskie giganty sprzed 200 milionów lat Czy największy gad morski być na pewno tak wielki? Paleontolodzy z Wielkiej Brytanii, Niemiec i USA zidentyfikowali kości jako szczękę nowego gatunku ogromnego ichtiozaura, prehistorycznego gada morskiego. Szacunki sugerują, że ten oceaniczny olbrzym miał ponad 25 metrów długości. To jak dotąd największy gad morski. Największy gad morski – to już drugi, większy egzemplarz Gigantyczną kość znaleźli w 2020 r. poszukiwacze-amatorzy – Justin i Ruby Reynolds, mieszkańcy miejscowości Braunton w hrabstwie Devon. Ojciec i córka, wówczas 11-letnia, wypatrywali skamieniałości na plaży w nadmorskim miasteczku Blue Anchor w Somerset. Od razu zdali sobie sprawę, że znaleźli coś niezwykłego. Powiadomili dr. Deana Lomaksa, paleontologa z Uniwersytetu w Manchesterze. Dr Lomax skontaktował się z kolei z innym poszukiwaczem skamieniałości – Paulem de la Sallem. De la Salle odkrył podobną, ogromną żuchwę ichtiozaura w 2016 roku w pobliskim Lilstock. Nowy okaz z Blue Anchor jest jednak lepiej zachowany. Wielkiego ichtiozaura odnaleziono na brytyjskim wybrzeżu Paleontolodzy szacują, że olbrzymia szczęka ma około 200 milionów lat. Pochodzi z końca triasu. W tym czasie gigantyczne ichtiozaury żyły w morzach i oceanach, a wielkie dinozaury chodziły po lądach. Były to ostatnie chwile wielkich gadów – wkrótce wydarzył się kataklizm znany jako wymieranie późnotriasowe. Oba okazy – z Blue Anchor i Lilstock – należą najprawdopodobniej do tego samego gatunku. Oba stanowiska archeologiczne to ta sama formacja skalna, zwana Westbury Mudstone. W tej okolicy znaleziono wiele cennych skamieniałości. Największy gad morski ma wielu mniejszych krewnych Ichthyotitan severnensis – tak naukowcy postanowili nazwać nowego gada-rekordzistę. Odkrycia de la Sallesa i Reynoldsów są wyjątkowe. Te dwa znaleziska są najpóźniejszymi znanymi nauce szczątkami wielkich ichtiozaurów. Od swoich ostatnich znanych krewnych – ichtiozaurów Shonisaurus sikanniensis z Kolumbii Brytyjskiej w Kanadzie i Himalayasaurus tibetensis z Tybetu w Chinach – dzieli je ok. 13 mln lat. Ten wielki ichtiozaur mógł być jeszcze większy Badania nad Ichthyotitan severnensis opublikowano właśnie w czasopiśmie naukowym „PLOS ONE”. Nowy gatunek ichtiozaura jest prawdopodobnie największym gadem morskim, jaki kiedykolwiek został formalnie opisany. To jednak nie wszystko – jeden z autorów badania, Marcello Perillo z Uniwersytetu w Bonn w Niemczech, dowodzi że w chwili śmierci zwierzę nadal rosło. Być może więc czekają nas dalsze odkrycia jeszcze większych osobników I. severnensis. Największego gada morskiego odkryli amatorzy – ojciec z córką Paleontolodzy byli pod dużym wrażeniem wiedzy i odpowiedzialności poszukiwaczy-amatorów. Zaprosili więc Justina i Ruby Reynoldsów do wspólnej pracy przy badaniach skamieniałości. Ruby Reynolds to prawdopodobnie jedyna 15-latka na świecie, która pomogła odkryć i nazwać nowy gatunek wymarłego gada. Oba okazy – Ruby i Justina Reynoldsów oraz Paula de la Salle – wkrótce zostaną wystawione w Bristol Museum and Art Gallery. Ichtiozaury: morskie giganty sprzed 200 milionów lat Ichtiozaury, z których wiele wyglądało jak współczesne delfiny, wyewoluowały po raz pierwszy we wczesnym triasie, ok. 250 milionów lat temu. W ciągu kilku kolejnych milionów lat niektóre osiągnęły długość co najmniej 15 metrów. W późnym triasie (czyli ok. 200 milionów lat temu) na Ziemi pojawiły się największe ichtiozaury, w tym nowo opisany Ichthyotitan severnensis. Panowanie tych gigantów nie trwało jednak długo. Chociaż niektóre mniejsze gatunki ichtiozaurów przetrwały, te największe wyginęły podczas wymierania późnotriasowego. Czy największy gad morski być na pewno tak wielki? Ponieważ jednak (póki co) dysponujemy tylko dwoma skamieniałościami nowego giganta, autorzy badania podkreślają, że potrzebne są dalsze dowody paleontologiczne, by potwierdzić rozmiary I. severnensis. – Badania tych dwóch skamieniałości trwają już prawie osiem lat – mówi dr Lomax. – Niezwykłe jest to, że gigantyczne ichtiozaury wielkości płetwala błękitnego pływały w oceanach wokół Wielkiej Brytanii w okresie triasu. Te kości szczęki rozbudzają nasz apetyt. Może pewnego dnia zostanie odnaleziona kompletna czaszka lub szkielet jednego z tych olbrzymów? – ma nadzieję badacz. Żródło: PLoS ONE.
Odnaleziono 5 nowych skamieniałości „chińskiego smoka”. W końcu udało się opisać to stworzenie
Paleontolodzy po raz pierwszy opisali skamieniałość niezwykłego gada morskiego sprzed 240 milionów lat. Ze względu na jego wygląd naukowcy nazywają go chińskim smokiem.
W tym artykule: Badania pozwoliły opisać nowego dinozaura Stworzenie przypomina mitologicznego smoka Naukowcy ustalili potencjalne pokrewieństwa Dinocephalosaurus orientalis to stworzenie, które zostało po raz pierwsze opisane w 2003 roku. Skamieniałość ta została odnaleziona w prowincji Kuejczou w południowych Chinach. Paleontolodzy ustalili wówczas, że zwierzę żyło w triasie środkowym, czyli ok. 240 milionów lat temu. Chociaż naukowcy podejrzewali, że był to morski gad, to jednak przez 20 lat nie udało się dokładnie opisać gatunku. Badania pozwoliły opisać nowego dinozaura Na łamach czasopisma naukowego „Earth and Environmental Science Transactions of The Royal Society of Edinburgh” ukazał się właśnie artykuł, w którym międzynarodowy zespół naukowców informuje o swoich dotychczasowych osiągnięciach związanych z identyfikacją Dinocephalosaurus orientalis. Badacze stwierdzili, że w ciągu ostatnich 10 lat udało się odnaleźć pięć nowych skamieniałości tego gatunku. To pozwoliło na pierwszy opis całego szkieletu tego triasowego gada. – Szkielet pozaczaszkowy ma aż 6 metrów długości i charakteryzuje się długim ogonem i jeszcze dłuższą szyją – napisali w artykule naukowcy z Chin, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Naukowcy nazwali stworzenie „chińskim smokiem”. To dlatego, że jego szkielet bardzo przypomina zwierzę znane z mitologii tego kraju. Stworzenie przypomina mitologicznego smoka – Odkrycie dodatkowych skamieniałości pozwoliło nam po raz pierwszy zwizualizować wygląd tego niezwykłego zwierzęcia w całości. Przypomina długiego, wężopodobnego, mitycznego chińskiego smoka. Jesteśmy pewni, że Dinocephalosaurus orientalis pobudzi wyobraźnię na całym świecie ze względu na swój wspaniały wygląd – powiedział dr Nick Fraser z Muzeum Narodowego Szkocji, jeden z autorów badania. Rodzaje dinozaurów - ciekawostki i opisy gatunków. Co wiemy o tych pradawnych gadach? Jakie rozróżniamy gatunki dinozaurów? Zapraszamy na wycieczkę do prehistorycznego świata, którym władały olbrzymie potwory. Badacze napisali, że Dinocephalosaurus orientalis mając 32 kręgi szyjne przypominał tanystrofy. To rodzaj gadów, które również żyły podczas środkowego triasu, około 230 milionów lat temu. Tak jak „chiński smok” miały 6 metrów długości, z czego sama szyja miała 3 metry. Skamieniałości tych stworzeń odkryto w Europie, na Bliskim Wschodzie, a także Chinach. Naukowcy przyznali również, że obydwa gady miały kilka wspólnych cech czaszki i podobne uzębienie. Naukowcy ustalili potencjalne pokrewieństwa – Dinocefalozaur jest jednak wyjątkowy, ponieważ ma o wiele więcej kręgów w szyi i tułowiu niż tanystrof. Ten gatunek był prawdopodobnie żyworodny, co oznacza, że rodził młode, a nie składał jaja. Był bardzo dobrze przystosowany do oceanicznego stylu życia. W skamieniałym żołądku jednego osobnika znaleźliśmy dobrze zachowane szczątki ryby – powiedział dr Stephan Spiekman, paleontolog z Muzeum Historii Naturalnej w Stuttgarcie. Naukowcy ustalili również, że pomimo pewnych wizualnych podobieństw chiński smok nie był blisko spokrewniony z plezjozaurami. To rząd wymarłych wodnych gadów, które występowały na Ziemi w okresie od około 240 do 65 milionów lat temu, czyli pomiędzy triasem a kredą. Co ciekawe, gady te stały się inspiracją dla słynnego potwora z Loch Ness. – To odkrycie to wysiłek międzynarodowy. We współpracy z kolegami ze Stanów Zjednoczonych i Europy wykorzystaliśmy nowo odkryte okazy, aby poszerzyć naszą dotychczasową wiedzę na temat tego zwierzęcia. Wśród wszystkich niezwykłych znalezisk z triasu, których dokonaliśmy w prowincji Kuejczou, ten gad morski prawdopodobnie jest najbardziej niezwykły – powiedział dr Li Chun, główny autor badania i badacz w Instytucie Paleontologii w Pekinie. Źródło: Earth and Environmental Science Transactions of The Royal Society of Edinburgh. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wielkie oszustwo. Przełomowa skamieniałość sprzed 280 mln lat została... namalowana farbą
Ta prehistoryczna jaszczurka zdumiewała ekspertów od prawie stu lat. Niestety, właśnie okazało się, że przynajmniej częściowo mamy do czynienia z oszustwem. Najcenniejszy naukowo obrys zwierzęcia został… namalowany.
W tym artykule: Sekrety dawnych skamieniałości Oszustwo naukowe Kto pomalował skamieniałość? Ultrarzadka skamieniałość została odkryta w 1931 roku we włoskich Alpach. Pochodzi sprzed 280 mln lat, a więc z czasów przed dinozaurami. Eksperci stwierdzili, że to jedna z najstarszych skamieniałości jaszczurek, jakie kiedykolwiek znaleziono. Została przypisana do gatunku Tridentinosaurus antiquus. Powstawały o niej liczne artykuły, była opisywana w książkach. Dlaczego? Gdy się uważnie przyjrzymy fotografii tej skamieniałości, zauważymy wyraźnie zaznaczony czarny obrys ciała zwierzęcia. Zdaniem badaczy była to sfosylizowana skóra. Czyli skamieniały fragment tkanek miękkich sprzed niemal 300 mln lat. Niestety, ta najcenniejsza część skamieniałości to zwykłe oszustwo. Jak dowodzą badacze w artykule opublikowanym właśnie w czasopiśmie naukowym „Palaeontology”, obrys prehistorycznej jaszczurki został zwyczajnie namalowany na skale czarną farbą. Sekrety dawnych skamieniałości Tkanki miękkie bardzo rzadko ulegają fosylizacji, czyli skamienieniu. Dzieje się tak dlatego, że zazwyczaj rozkładają się, zanim rozpoczyna się ten proces. Gdy jednak się zachowują, dostarczają naukowcom cennych informacji o zwierzęciu, do którego należały: o jego kolorze skóry, ułożeniu organów wewnętrznych, fizjologii. Skamieniałości prehistorycznych stworzeń morskich okazały się być czymś innym Reinterpretacja skamieniałości z okresu kambru sprzed ponad 500 milionów lat sugeruje, że nie należały do zwierząt. Co to mówi o ewolucji? Dlatego właśnie skamieniałość Tridentinosaurus antiquus została uznana za unikatową. Naukowcy wysnuwali teorie, jak doszło do tego, że skóra tej jaszczurki przetrwała do naszych czasów. Jednak – co może być zaskakujące – nikt jej bezpośrednio nie zbadał. Zwróciła na to uwagę dopiero dr Valentina Rossi z irlandzkiego University College Cork. I wraz z zespołem poddała T. antiquus całej serii skomplikowanych badań mikroskopowych. Oszustwo naukowe W pierwszym kroku naukowcy wykonali skany UV skamieniałości. Okazało się, że całą pokrywa jakiegoś typu powłoka. To jeszcze nie wzbudziło podejrzeń. Skamieniałości w przeszłości chroniono z pomocą różnych lakierów. Często robi się to nadal w przypadku skamieniałości, które znajdują się np. w gablotach na wystawie muzealnej. Zespół Rossi bardziej interesował się tym, co znajdzie pod tą ochronną warstwą. Naukowcy mieli nadzieję, że tkanki miękkie zachowały się na tyle dobrze, iż nadal da się z nich pozyskać cenne paleobiologiczne informacje. Żeby zbadać czarny materiał uznany za zwęgloną skórę, wykorzystano skaningową mikroskopię elektronową, spektroskopię dyspersji energii (EDS), mikrorentgenowską analizę dyfrakcyjną (µXRD) i kilka innych zaawansowanych technik analitycznych. Wyniki porównano z analizami innych materiałów. Okazały się zgodne – jednak nie z materiałami pochodzenia organicznego. Tylko z czarnym pigmentem często stosowanym na historycznych obrazach. To oznaczało, że uważana za najcenniejszą naukowo część skamieniałości została zwyczajnie namalowana. – Myślę, że mogę powiedzieć, iż wszyscy byliśmy trochę w szoku i trochę smutni – przyznaje dr Rossi. – Jednak później uświadomiliśmy sobie, że to tylko drobiazg w całej historii paleontologii. Kto pomalował skamieniałość? Na szczęście nie cała skamieniałość jest oszustwem. To, co znajduje się pod farbą, to prawdziwe resztki zwierzęcia, które żyło na Ziemi w permie. Dobrze widać niektóre fragmenty jego szkieletu – zwłaszcza kości udowe – oraz pokrywające jego ciało łuski. Co prawda farba nieco utrudni ich badanie, jednak nie będzie to niemożliwe. Najważniejsza pytanie związane z oszustem pozostaje na razie bez odpowiedzi. – Nie wiemy, kto to zrobił ani dlaczego – przyznaje dr Rossi. – Być może farba została nałożona w celu upiększenia okazu – dodaje badaczka. Jej odkrycie pokazuje, że dzięki nowoczesnym metodom badawczym możemy skutecznie weryfikować dawne znaleziska. I dowiadywać się więcej nie tylko o prehistorycznej florze i faunie Ziemi, ale i o ludziach, którzy dokonywali odkryć. Źródła: phys.org, Science Alert, Palaeontology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Na Grenlandii odkryto olbrzymiego drapieżnika z okresu kambru. „Był groźny jak dzisiejsze rekiny”
Zespół naukowców z Wielkiej Brytanii odkrył skamieniałości gigantycznego drapieżnego stworzenia, które pochodziło z kambru. Oznacza to, że zwierzę żyło ok. pół miliarda lat temu.
W tym artykule: Wyjątkowe odkrycie, które sięga czasów kambru „Olbrzymi” drapieżnik miał ok. 30 cm długości Odkrycie rzuca światło na ewolucję strzałek morskich Kambr to pierwszy okres ery paleozoicznej, który trwał ok. 56 milionów lat, pół miliarda lat temu. To wtedy zachodziły ostatnie procesy górotwórcze orogenezy kadomskiej w Europie. Pod koniec tego okresu doszło do pierwszych faz orogenezy kaledońskiej. W kambrze ruchy górotwórcze podniosły dno morza i doprowadziły do wypiętrzenia dużych terenów ponad poziom wody. Wyjątkowe odkrycie, które sięga czasów kambru W okresie kambru na Ziemi pojawiło się wiele pierwotnych form życia. To między innymi trylobity, czyli skorupiaki o charakterystycznym trójłukowym kształcie ciała, a także szkarłupnie, otwornice i gąbki. Licznie występują również ramienionogi, a pewne znaczenie stratygraficzne z mięczaków mają jednotarczowce, hiolity i ślimaki. Podczas najnowszych badań w północnej Grenlandii naukowcy odkryli bardzo duże drapieżne bezkręgowce, które pochodzą z kambru. Skamieniałości odnaleziono na terenie stanowiska paleontologicznego zwanego Sirius Passet. Badacze twierdzą, że to zupełnie nowa grupa drapieżnych zwierząt z tego okresu Ziemi. „Olbrzymi” drapieżnik miał ok. 30 cm długości Nowe skamieniałe stworzenia zostały nazwane Timorebestia koprii. W języku łacińskim oznacza to „bestię strachu”. Stworzenia miały części ciała przypominające płetwy po bokach, wyraźną głowę z długimi czułkami, pokaźne szczękami w pysku (podobne do rodzaju Amiskwia) i osiągały ponad 30 cm długości. Naukowcy uważają, że były to jedne z największych pływających zwierząt we wczesnym kambrze. Epoki historyczne – jak je dzielimy i czym się charakteryzują? Karty historii ludzkości obfitują w wydarzenia, które w istotny sposób wpłynęły na nasze dzieje. To właśnie te punkty zwrotne uznawane są za umowne granice następujących po sobie epok. ... – Wcześniej wiedzieliśmy, że prymitywne stawonogi, takie jak dziwnie wyglądające Anomalocaris, były dominującymi drapieżnikami w kambrze. Jednak Timorebestia jest odległym krewnym strzałek morskich, zwanych również szczecioszczękami (Chaetognatha). Obecnie są to znacznie mniejsze drapieżniki oceaniczne, które żywią się maleńkim zooplanktonem – powiedział dr Jakob Vinther z Wydziału Nauk o Ziemi i Nauk Biologicznych na Uniwersytecie w Bristolu, starszy autor badania. Autorzy badania uważają, że te duże strzałkopodobne bezkręgowce mogą być jednymi z najwcześniejszych zwierząt mięsożernych, które skolonizowały ten region ponad 518 milionów lat temu. – Nasze badania pokazują, że te starożytne ekosystemy oceaniczne były niezwykle złożone, a łańcuch pokarmowy umożliwiał istnienie kilku poziomów drapieżników – napisali naukowcy w badaniu. Odkrycie rzuca światło na ewolucję strzałek morskich – Timorebestia była w swoich czasach gigantycznym stworzeniem i znajdowała się blisko szczytu łańcucha pokarmowego. To oznacza, że w kambrze było to stworzenie tak samo groźne, jak niektóre z największych współcześnie żyjących drapieżników, takich jak rekiny – powiedział dr Vinther. Co ciekawe, naukowcy dokładnie zbadali układ pokarmowy skamieniałości T. Koprii. Badacze odkryli, że znajdowały się w nim szczątki Isoxys. To rodzaj wymarłego stawonoga z kambru. Uważa się, że różne gatunki były pływającymi drapieżnikami. Miały parę dużych, kulistych oczu i dwa duże przednie wyrostki służące do chwytania ofiary. – Widzimy, że te stawonogi (Isoxys) były źródłem pożywienia dla wielu innych zwierząt, m.in. Tomorebestia koprii polowała na te stworzenia – powiedział Morten Lunde Nielsen, doktorant i student na Uniwersytecie w Bristolu, który również brał udział w badaniu. – Zarówno strzałkowate, jak i bardziej prymitywne Timorebestia, były pływającymi drapieżnikami. Możemy zatem przypuszczać, że najprawdopodobniej były to drapieżniki, które dominowały w oceanach, zanim ewoluowały stawonogi. Być może żyły ok. 10– 15 milionów lat, zanim zostały zastąpione przez inne, większe zwierzęta – powiedział dr Vinther. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W amerykańskiej rzece odnaleziono ogromną szczękę mamuta. Odkrywca pomylił ją z kłodą drewna
W amerykańskim stanie Floryda nurek odnalazł ogromną szczękę mamuta. Kość ważyła prawie 30 kilogramów.
W tym artykule: Gigantyczna szczęka wymarłego mamuta Do jakiego gatunku należały skamieniałości? Ryzykowne poszukiwanie skamieniałości Na początku listopada John Kreatsoulas nurkował w Peace w południowo-zachodniej części Florydy. Amerykanin jest łowcą skamieniałości i organizatorem stowarzyszenia „Fossil Junkies Dig and Dive Charters”, które zajmuje się poszukiwaniem prehistorycznych kości i artefaktów. Ostatnie łowy okazały się owocne. Mężczyźnie udało się bowiem odnaleźć ogromną szczękę mamuta. Gigantyczna szczęka wymarłego mamuta Kość była naprawdę ciężka. Ważyła ponad 27 kg. Chociaż w przeszłości Kreatsoulasowi udało się odnaleźć kilka imponujących skamieniałości, najnowsze trofeum bardzo go zaskoczyło. Nie tylko rozmiar szczęki, ale również stan jej zachowania. – Można przez całe życie polować na coś wyjątkowego, ale nigdy czegoś takiego nie znaleźć – powiedział Amerykanin w rozmowie z NBC2 News. Mamuty to wymarły rodzaj trąbowców. Żyły do ostatniej epoki lodowej, a ostatnie osobniki przemierzały naszą planetę u schyłku plejstocenu. Te wielkie ssaki zamieszkiwały rozległe obszary nie tylko Europy, ale również Ameryki Północnej i północnej Azji. Najbardziej znanym przedstawicielem rodzaju był mamut włochaty, który był również jedynym gatunkiem mamuta mającym gęstą sierść. Do jakiego gatunku należały skamieniałości? Kreatsoulas oprócz szczęki odnalazł również parę zębów trzonowych mamuta. Wstępna analiza wykazała, że mogą być to pozostałości mamuta kolumbijskiego. To gatunek trąbowca, który zamieszkiwał Amerykę Północną w epoce plejstocenu. Występował na terenach od północy dzisiejszych Stanów Zjednoczonych aż do Kostaryki. Mastodonty – co wiemy o tych wymarłych zwierzętach? Charakterystyka i ciekawostki Mastodonty, przodkowie dzisiejszych słoni, przemierzały ziemię ok. 20 mln lat temu. Miały wiele cech mamutów, ale były też podobne do swoich dzisiejszych dalekich krewnych. Kiedy żyły te p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mastodonty-co-wiemy-o-tych-wymarlych-zwierzetach-charakterystyka-i-ciekawostki-fot-getty-images-756d533.jpg" width="933" height="700" alt="Mastodonty – co wiemy o tych wymarłych zwierzętach? Charakterystyka i ciekawostki (fot. Getty Images)" title="Mastodonty – co wiemy o tych wymarłych zwierzętach? Charakterystyka i ciekawostki (fot. Getty Images)" /> Wyewoluował z mamuta stepowego, który dostał się na kontynent północnoamerykański z Azji około półtora miliona lat temu. Co ciekawe, najbliższym współczesnym krewnym tego zwierzęcia jest słoń indyjski. Zwierzę osiągało nawet 4 m wysokości w kłębie i ważyło co najmniej 10 ton. To czyniło go największym stworzeniem spośród wszystkich gatunków mamutów. Miał długie, zakrzywione ciosy i cztery trzonowce, zastępowane sześciokrotnie w ciągu życia osobnika. Ssaki te wymarły między 13 000 a 10 000 lat temu. Ryzykowne poszukiwanie skamieniałości Kreatsoulas planuje teraz dokładną analizę znalezionych przez siebie skamieniałości. Szczątki zostały przewiezione do Tampy, gdzie czekają na badania metodą datowania radiowęglowego. Amerykanin chce również dokonać rekonstrukcji fragmentów i połączyć szczękę z zębami trzonowymi. W rozmowie z lokalnymi mediami Kreatsoulas opowiadał o swojej pracy „łowcy skamieniałości”. Nurek przyznał, że na wyprawy chętnie zaprasza ochotników, którzy mogą się od niego nauczyć, jak szukać prehistorycznych skarbów. Nurkują głównie w rzece Peace, a także w Zatoce Meksykańskiej, gdzie bardzo często odnajdują skamieniałe zęby megalodonów. To wymarłe prehistoryczne rekiny, uważane są za największe ze znanych ryb drapieżnych. Żyły w morzach miocenu i pliocenu, 15,9–2,6 mln lat temu. Chociaż tych olbrzymów w amerykańskich wodach dziś już nie ma, Kreatsoulasowi wciąż zagrażają aligatory. Aby zmniejszyć ryzyko spotkania z tymi niebezpiecznymi zwierzętami, odkrywca nurkuje tylko zimą. Temperatura wody jest wtedy niższa, a drapieżniki te są mniej aktywne. Źródło: Smithsonian Magazine Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Mortal Kombat sprzed 125 mln lat. Odkryto epicką skamieniałość ssaka wgryzającego się w żebro dinozaura
To jedna z najbardziej wyjątkowych skamieniałości z kredy, jakie dotychczas znaleziono. W Chinach natrafiono na splecione szczątki ssaka i dinozaura. Zwierzęta zginęły, gdy walczyły ze sobą na śmierć i życie.
W tym artykule: Ssak kontra gad jak borsuk kontra duży pies Punkt kulminacyjny starcia ssaka z gadem Śmierć dinozaura w czasie walki Dinozaury przed milionami lat dominowały na Ziemi? Jak się okazuje, nie zawsze była to prawda. Czasami padały ofiarą znacznie mniejszych od siebie ssaków. Właśnie ogłoszono znalezienie niezwykłego materialnego dowodu potwierdzającego to stwierdzenie. Absolutnie wyjątkową skamieniałość − splecionych ze sobą ssaka i dinozaura, walczących do ostatniej chwili swojego życia – odkryto w Chinach. Co najważniejsze – w walce tej wygrywał ssak. Dokładnie widać, że wgryzał się już w żebro dinozaura, przytrzymując go łapkami. Walka była tak zacięta, że zwierzęta nie zdołały uciec przed lawiną błotną – efektem wybuchu wulkanu. Materiał zasypał je i tak przetrwały aż do naszych czasów. Ssak kontra gad jak borsuk kontra duży pies Szczątki, określone przez portal Live Science jako epickie, zostały odkryte w 2012 roku. Pochodzą z Liujitun w prowincji Liaoning. To miejsce nazywane bywa „chińskimi Pompejami dinozaurów”. Nagły spływ błotny wywołany przez wybuch wulkanu błyskawicznie zalał duży teren, zabijając wszystkie zwierzęta, które się na nim znajdowały. Do grupy pechowców należały również roślinożerny dinozaur i polujący na niego ssak. Pierwszy należał do rodzaju Psittacosaurus – roślinożernych gadów z ptasimi dziobami, wielkości dużego psa. Miał nieco ponad metr. Drugi – zwycięzca pojedynku – to Repenomamus robustus, zwierzę rozmiarów współczesnego borsuka. Około 50-centymetrowy, 125 mln lat temu był jednym z największych ssaków, jakie wówczas żyły na Ziemi. Punkt kulminacyjny starcia ssaka z gadem Sam fakt, że ssak polował na dinozaura, nie był dla naukowców niczym nowym. Wcześniej już znajdowano kości dopiero co wyklutych dinozaurów w żołądkach ssaków. Jednak ta skamieniałość „to jeden z pierwszych dowodów bezpośrednio pokazujących, że dinozaury padały ofiarami drapieżnych ssaków” – powiedział Jordan Mallon. To paleobiolog z Canadian Museum of Nature i współautor pracy opublikowanej dzisiaj w czasopiśmie naukowym „Scientific Reports”. Dokładne przyjrzenie się skamieniałości ujawnia niezwykłe szczegóły. Starcie zwierząt było w punkcie kulminacyjnym. Dinozaur leżał na brzuchu – jego tylne nogi znajdują się po obu stronach ciała. Ogon jest podwinięty, szyja skręcona. Na nim przysiadł zwycięski ssak. Przednią łapą przytrzymuje żuchwę gada, tylną – jego nogę. Wgryza się w żebro dinozaura. Śmierć dinozaura w czasie walki – Dowody wskazują, że śmierć nastąpiła w trakcie ataku – mówi dr Mallon. Naukowcy wykluczyli możliwość, że ssak rozszarpywał martwego dinozaura. Na kościach tego ostatniego nie znaleziono śladów ugryzień. Gdyby istniały, sugerowałoby to, że gad po śmierci padł ofiarą padlinożercy. Co więcej, gdyby jedno ze zwierząt było już martwe, jest mało prawdopodobne, że byłyby tak splątane. – Możliwe jest, że Repenomamus zjadał psitakozaura, kiedy ten jeszcze żył – podejrzewa Mallon. Atak ssaka na potężniejsze zwierzę nie jest niczym nadzwyczajnym. Współcześnie zdarza się, że rosomaki – zwłaszcza zimą – polują na znacznie większe od nich jelenie albo łosie. Tak samo mogły więc zachowywać się najwcześniejsze ssaki, żyjące w epoce dinozaurów. Prof. Steve Brusatte, paleontolog i autor wydanej także w Polsce książki „Era dinozaurów. Od narodzin do upadku”, powiedział „Guardianowi”, że był oszołomiony odkryciem. – Przetrwanie [do naszych czasów – przyp. red.] dużej liczby kości jest rzadkie, całego szkieletu dinozaura jeszcze rzadsze. Ale uchwycenie dwóch zwierząt splecionych w walce wydaje się cudem – komentował Brusatte. – Ta prehistoryczna walka zachowana w kamieniu wygląda jak zatrzymana klatka filmowa. I stawia na głowie nasze ugruntowane przekonania. Zwykło myśleć się o erze dinozaurów jako o epoce, kiedy władały światem, podczas gdy małe ssaki chowały się w ciemnych kryjówkach. Tutaj jednak mamy coś odwrotnego – ssaka, który najwyraźniej zjada dinozaura – podsumowuje badacz. Źródła: Scientific Reports, phys.org, Live Science, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najstarszy nietoperz na świecie zaskakuje rozmiarami. Badacze odkryli jego szkielet
Paleontolodzy odkryli w USA skamieniałe szkielety sprzed ponad 50 milionów lat. Dzięki nim wiadomo, jak wyglądał najstarszy nietoperz znany nauce. To nowo odkryty gatunek.
W tym artykule: Najstarszy nietoperz na świecie zostawił po sobie skamieniały szkielet Nietoperze w Polsce. Jakie gatunki możemy spotkać? Ciekawostki o nietoperzach Nowe badanie opublikowane na łamach czasopisma naukowego „PLOS One” opisuje dwie z najstarszych znanych skamieniałości nietoperzy. Odkrycie ma pomóc naukowcom w zrozumieniu, jak ssaki nauczyły się latać i rozproszyły się po różnych kontynentach. Na razie badaczom udało się ustalić, jak wyglądał najstarszy nietoperz na świecie. A przynajmniej najstarszy znany nauce. Zachowane szkielety nietoperzy pochodzą sprzed 52 milionów lat. Według naukowej wiedzy mniej więcej w tym czasie nietoperze wyewoluowały z nielatających ssaków. Jak ustalili badacze, skamieniałości należały do nieznanego do tej pory gatunku. Znaleziono je w formacji geologicznej na południowym zachodzie stanu Wyoming. Najstarszy nietoperz na świecie zostawił po sobie skamieniały szkielet Do tej pory najstarszymi znanymi szkieletami nietoperzy były liczące ponad 50 milionów lat szczątki Icaronycteris index i Onychonycteris finneyi. Także znalezione w formacji Green River. Nowo odkryty gatunek był nieco mniejszy niż I. index – również wymarły ponad 50 milionów lat temu. Dla zobrazowania, przodek gacków z Wyoming mógłby zmieścić się w ludzkiej dłoni. Oczywiście mając złożone skrzydła. Badania wykazały pewne podobieństwa z innymi gatunkami z grupy Icaronycteris. Takie jak: szerokie skrzydła zakończone pazurami czy stosunkowo krótkie przedramiona. Te cechy odróżniały je od innych nietoperzy z eocenu. Badacze nazwali nowy gatunek Icaronycteris gunnelli. To ukłon w stronę nieżyjącego już paleontologa Gregga Gunnella. Badacz z Duke University poświęcił swoją karierę naukową ewolucji nietoperzy. Szczegółowe skany skamieniałości wykazały, że najstarszy znany nietoperz ważył od 22,5 do 28,9 gramów. Według badań rozbieżność między zrekonstruowaną wagą a rozpiętością skrzydeł może wynikać z deformacji kości podczas fosylizacji. Naukowcy wykryli również, że I. gunnelli i I. index ​​są swoimi najbliższymi znanymi krewnymi. – Nowo opisany gatunek jest uważany za jeden z najstarszych znanych szkieletów nietoperzy. Daje nowe spojrzenie na filogenezę naszych najwcześniejszych skamieniałości nietoperzy [...] Nadal jednak istnieją pytania filogenetyczne, na które można odpowiedzieć jedynie poprzez odzyskanie lepiej zdefiniowanych i kompletnych skamielin nietoperzy – napisała Emma Teeling, profesor zoologii na University College Dublin w Irlandii, w komentarzu dla serwisu Live Science. Nietoperze w Polsce. Jakie gatunki możemy spotkać? Nietoperze są często niedoceniane, choć pełnią wiele ważnych funkcji w ekosystemach. Gatunki żyjące w Polsce żywią się między innymi szkodliwymi owadami i komarami. Ich sąsiedztwo może więc być zbawienne. W naszym kraju można spotkać ponad 20 gatunków nietoperzy. Są to na przykład: nocek, mroczek, borowiec, gacek, podkowiec mały. Nietoperze w Polsce najbardziej upodobały sobie Międzyrzecki Rejon Umocniony w województwie lubuskim. Szacuje się, że w tamtejszych podziemiach zimę spędzają tysiące osobników. Wbrew legendom i fałszywym informacjom, nietoperzy żyjących w Polsce nie ma co się bać. Nie wplątują się we włosy ani tym bardziej nie piją krwi. Największym zagrożeniem jesteśmy dla nich my, ludzie. Co łączy nietoperze z wokalistami death metalowymi? Nie to, co myślisz Nietoperze to jedne z bardziej charakterystycznych ssaków w królestwie zwierząt. Kolejne badania ujawniają zaskakujące podobieństwa między skrzydlatymi łowcami a ludźmi. Ciekawostki o nietoperzach Nietoperze są bohaterami wielu opowieści. Aby oswoić lęk przed nimi, warto uporządkować najważniejsze fakty. Oto ciekawostki o nietoperzach, które warto znać: Nietoperze są jedynymi ssakami zdolnymi do prawdziwego lotu. Wszystkie inne ssaki potrafią szybować lub skakać na spadochronie, ale nie potrafią latać tak jak nietoperze. Nietoperze są jedynymi ssakami, które potrafią echolokować. Oznacza to, że emitują wysokie dźwięki i słuchają echa odbijającego się od otaczających ich obiektów. Dzięki temu mogą wykrywać i lokalizować obiekty nawet w całkowitej ciemności. Większość nietoperzy zjada ćmy, chrząszcze i inne owady latające, ale niektóre nietoperze jedzą także owoce, a nawet krew innych zwierząt. Niektóre gatunki nietoperzy mogą żyć na wolności do 30 lat. Podczas hibernacji temperatura ich ciała spada, a tętno zwalnia. Źródło: PLOS One Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.