Świat zakupów ma nowego lidera. Kiedyś Paryż, dziś… zupełnie inny kontynent
Przez dziesięciolecia Paryż uchodził za najważniejszy punkt na mapie światowej mody, a podróżni przyjeżdżali tu po rzeczy, których nie dało się kupić nigdzie indziej. Dziś ten porządek wyraźnie się zmienia. Rosnąca siła marek z Azji i tempo, w jakim rozwijają się tamtejsze miasta, sprawiają, że to właśnie one stają się nowym centrum zakupowych trendów – bardziej dynamicznym, nowocześniejszym i bliższym temu, czego szukają współcześni trendsetterzy.
Najnowsze wyniki plebiscytu „Condé Nast Traveler” pokazują, że ranking najlepszych miast na zakupy wygląda dziś inaczej, niż jeszcze kilka lat temu. W tegorocznym zestawieniu aż połowę miejsc zajmują metropolie Azji Południowo-Wschodniej i Wschodniej, czyli regionu, który w ostatniej dekadzie wyznaczył kierunek zmian w modzie, handlu i trendach konsumenckich. To tam rozwijają się dzielnice skupiające młode marki, innowacyjne domy towarowe i targowiska, które przyciągają zarówno lokalnych twórców, jak i międzynarodowe brandy. W efekcie to właśnie Azja zaczyna dominować w zestawieniach miejsc, w których zakupy stają się doświadczeniem samym w sobie, a Paryż – choć wciąż ważny – stopniowo traci pozycję niekwestionowanego lidera. Najlepsze miasta na świecie dla miłośników zakupów W tegorocznym zestawieniu pierwsze miejsce zdobył Seul. To właśnie tu tradycja spotyka się z futurystyczną innowacją, co sprawia, że stolica Korei jest dziś jednym z najbardziej dynamicznych punktów na mapie światowej mody. Na słynnym targu Gwangjang, między straganami pełnymi jedwabiu i lokalnych wyrobów, można obserwować codzienny rytm miasta. Tymczasem kilka kilometrów dalej, w Seongsu-dong (dzielnicy określanej czasem „koreańskim Brooklynem”) powstają koncepty, w których zakupy łączą się z prezentacjami nowych kosmetyków i lokalnych marek. Z kolei w Myeongdong (najpopularniejszej dzielnicy handlowej Seulu) w sklepie Olive Young oferta zmienia się niemal z tygodnia na tydzień, a marka prezentuje odwiedzającym najnowsze trendy pielęgnacyjne. To właśnie taka różnorodność sprawia, że Seul stał się kierunkiem, do którego wielu turystów przylatuje z niemal pustą walizką. Drugie miejsce zajął Singapur, słynący z perfekcyjnie zorganizowanej infrastruktury handlowej. Orchard Road (najważniejsza ulica zakupowa miasta) przyciąga wielopoziomowymi domami towarowymi i luksusowymi butikami, które oferują chwilę wytchnienia od tropikalnego klimatu. W dzielnicy Chinatown działają pracownie rzemieślnicze odnawiające elementy architektury, a w Kampong Gelam funkcjonują atelier tworzące tradycyjne stroje Peranakanów. Co więcej, gdy zapada wieczór, Singapur zamienia się w miasto nocnych zakupów – można tu znaleźć liczne stoiska z jedzeniem, jak i całodobowe centra handlowe w Little India. Trzecie miejsce przypadło Tokio, które od lat zachwyca szerokością oferty – od luksusowych marek po unikatowe sklepy vintage. Ginza (najbardziej prestiżowa dzielnica handlowa miasta) słynie z flagowych butików największych światowych marek, Harajuku przyciąga miłośników mody ulicznej i młodych projektantów, a Koenji i Shimokitazawa stały się zagłębiem butików sprzedających starannie wyselekcjonowaną odzież z drugiej ręki. Tokio oferuje również niezwykle rozwinięty segment rzemiosła – od małych sklepów z ręcznie robioną ceramiką, po zakłady, w których od lat wytwarza się tradycyjne akcesoria. To właśnie to połączenie nowoczesności z tradycją sprawia, że miasto utrzymuje pozycję jednego z najciekawszych miejsc na zakupy na świecie. Światowe centra zakupów. Jak wypadły kolejne miasta w rankingu? Choć w pierwszej trójce dominują miasta azjatyckie, w dalszej części zestawienia pojawiają się kierunki o zupełnie innym charakterze. Hongkong (zajmujący czwarte miejsce) łączy futurystyczne galerie handlowe z targami ulicznymi, dzięki czemu zakupy stają się tu doświadczeniem angażującym wszystkie zmysły – od luksusowych butików, po nocne bazary pełne jedzenia i drobnych wyrobów rzemieślniczych. Paryż, który przez dekady nie miał sobie równych jako stolica mody, nadal przyciąga miłośników klasyki i rzemiosła, lecz w tej edycji rankingu ustąpił miejsca azjatyckim metropoliom. Wysokie pozycje Singapuru, Tokio i Seulu sprawiły, że francuska stolica znalazła się poza podium – głównie dlatego, że to tam rozwijają się dziś dzielnice młodych marek, innowacyjne domy towarowe i koncepty zakupowe, które coraz mocniej kształtują globalne trendy. W pierwszej dziesiątce utrzymał się również Madryt, doceniany za połączenie innowacji z tradycją oraz rozbudowaną ofertą sklepów vintage, które stały się jedną z wizytówek miasta. Bangkok z kolei imponuje skalą – od ogromnych centrów handlowych po weekendowe targi przypominające niewielkie miasteczka, co sprawia, że zakupy stają się tu doświadczeniem o intensywności trudnej do porównania z jakimkolwiek innym miejscem. W zestawieniu znalazł się również Londyn (na ósmym miejscu), gdzie historyczne ulice i dzielnice o własnej tożsamości nadal kształtują charakter miasta, a także Kapsztad i Dublin, które zyskują na znaczeniu dzięki lokalnemu rzemiosłu i niezależnym markom. Razem tworzą one obraz świata, w którym zakupy dawno przestały być prostą transakcją – stały się sposobem odkrywania kultury, historii i miejskiej tożsamości. Źródło: Condé Nast Traveler Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nad Zatoką Perską stoi osiedle jak z bajki. Kolorowa wioska robi niemałe wrażenie
Na wyspie Ormuz w Zatoce Perskiej znajduje się jedno z najbardziej kolorowych osiedli świata. Zaprojektowane przez irańską pracownię ZAV, wioska składa się z ponad 200 połączonych kopuł. To bajkowa przestrzeń, która zachwyca turystów i stała się symbolem tej tęczowej wyspy.
Spis treści: Bajeczne domki na wyspie Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Korzyści dla wyspy Osiedle znajduje się około 8 kilometrów od głównego miasta na irańskiej wyspie Ormuz. Składa się z setek jaskrawych kopuł, pomalowanych w odcieniach czerwieni, żółci, niebieskiego i zielonego. Całość tworzy wyjątkową, kolorową fasadę. Jak tłumaczą irańscy architekci ze studia ZAV, autorzy i pomysłodawcy projektu, kopuły zostały ustawione blisko siebie, aby stworzyć poczucie wspólnoty: – Projekt jest zlokalizowany na otwartej przestrzeni kilka kilometrów od miasta. Kopuły o różnych kolorach i rozmiarach tworzą panoramę, która idealnie wpasowuje się w krajobraz wyspy – mówią architekci. Bajeczne domki na wyspie „Ceramiczne domy” zostały zbudowane z wykorzystaniem techniki „SuperAdobe”. To innowacyjna i prosta metoda budowy, która wykorzystuje ubitą ziemię, worki z piaskiem oraz elementy drutu. Została opracowana przez irańskiego architekta Nadera Khalili. Kształt budynków wywodzi się z tradycji architektonicznej tego regionu. Dzięki niewielkim rozmiarom kopuły mogą być łatwo budowane przez lokalnych robotników. Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Ormuz nazywana jest „wyspą tysiąca barw i kolorów". To zarazem najmniejsza z trzech irańskich wysp Zatoki Perskiej - jej powierzchnia liczy zaledwie 42 km2. Według statystyk zamieszkuje ją ponad 6 tysięcy osób. To, co szczególnie przyciąga podróżników, to jej różnorodność. Wyspa słynie z walorów geologicznych – skał osadowych oraz materiału wulkanicznego. Turyści, niczym w kalejdoskopie mogą podziwiać kolory „Doliny Tęczy”, nazwanej tak ze względu na 70 odcieni minerałów, czy barwione na czerwono fale, które otaczają brzegi wyspy. Dzięki swoim odcieniom Ormuz często nazywana jest także „tęczową wyspą”: – To zainspirowało nas, aby użyć mocnych kolorów nie tylko na zewnątrz kopuł, ale i wewnątrz budynków. Chcieliśmy jeszcze bardziej urozmaicić krajobraz tej tęczowej wyspy. Koloru przecież nie da się usunąć z życia, festiwali, ubrań, przedmiotów, czy przestrzeni - mówią architekci ze studia ZAV, cytowani przez brytyjski portal „Dailymail”. Korzyści dla wyspy Ormuz to niegdyś historyczny port w cieśninie Zatoki Perskiej na południe od Iranu, który kontroluje dostawy ropy naftowej z Bliskiego Wschodu. Mimo to lokalni mieszkańcy tej strategicznej politycznie wyspy nadal zmagają się z kryzysem ekonomicznym. Aby poprawić swój byt angażują się w nielegalny handel, co przez lata skutecznie zniechęcało turystów do odwiedzin. „Bajkowe inwestycje” mają nie tylko poprawić wizerunek wyspy, ale ponownie zintegrować lokalną społeczność z podróżnikami: – Zasoby naturalne i położenie geograficzne regionu niewątpliwie jest jego największym atutem. Jeśli go mądrze wykorzystamy, możemy przyczynić się do wzrostu PKB, co przyniesie korzyści zarówno mieszkańcom wyspy, jak i całemu krajowi – podkreślają architekci. Kolorowe osiedle jest jednym z elementów programu poprawy jakości życia na wsypie. Na tym jednak pomysły architektów się nie kończą. W planach mają także zbudowanie wielofunkcyjnej rezydencji artystycznej o nazwie „Majara”, czyli „przygoda”. Wszystko po to, aby ponownie połączyć miejscowych z przyjezdnymi – zarówno pod względem kulturalnym, jak i ekonomicznym. To oczywiście nie jedyne wielobarwne osiedle na świecie. Innymi chętnie odwiedzanymi miejscami są m.in. „Rainbow Village" w mieście Malang w Indonezji, jaskrawe domy w dzielnicy Bo-Kaap w Kapsztadzie w RPA czy budynki mieszkalne Choi Hung Estate w Hongkongu. Niech zatem kolor podbija świat!
Nowy ranking najpotężniejszych paszportów świata. Polska wyprzedziła USA
Swoboda podróżowania bez wizy to dziś jeden z najcenniejszych turystycznych przywilejów. Im więcej krajów możemy odwiedzić bez dodatkowych formalności, tym większe poczucie wolności. Najnowszy ranking pokazuje, że ta swoboda nie jest dana wszystkim w równym stopniu – są paszporty, które otwierają niemal cały świat. Gdzie w nim znajduje się Polska?
W świecie, w którym granice przekraczamy nie tylko geograficznie, lecz także kulturowo, paszport stał się czymś więcej niż dokumentem podróży – to miara wolności, prestiżu i możliwości. Im więcej krajów można odwiedzić bez wizy, tym większy wpływ obywatel danego państwa ma na swoją mobilność i sposób poznawania świata. Henley Passport Index, oparty na danych Międzynarodowego Zrzeszenia Przewoźników Powietrznych (IATA), od ponad dwóch dekad analizuje te różnice, tworząc najbardziej wiarygodny obraz globalnej swobody przemieszczania się. Ranking obejmuje 199 paszportów i 227 miejsc docelowych, dzięki czemu stał się ważnym punktem odniesienia nie tylko dla podróżnych, lecz także dla rządów i analityków badających zjawisko nierówności dot. mobilności. Najnowsze zestawienie przyniosło kilka niespodzianek – część państw umocniła swoją pozycję, inne zaś straciły na znaczeniu w wyścigu o najbardziej „potężny” paszport świata. Najpotężniejsze paszporty świata w 2025 roku W najnowszym zestawieniu Henley Passport Index na szczycie znalazł się Singapur – państwo, którego obywatele mogą dziś podróżować bez wizy do aż 193 krajów i terytoriów. To imponujący wynik, potwierdzający pozycję tego niewielkiego, lecz niezwykle wpływowego kraju Azji Południowo-Wschodniej jako globalnego centrum dyplomacji i biznesu. Wysoka mobilność obywateli Singapuru jest efektem długofalowej polityki otwartości oraz rozbudowanej sieci umów międzynarodowych, które zapewniają bezwizowy dostęp do niemal wszystkich zakątków świata. Na drugim miejscu uplasowała się Korea Południowa, której paszport umożliwia wjazd do 190 państw, a tuż za nią Japonia – dawny lider rankingu – z możliwością podróżowania bez wizy do 189 destynacji. Ta dominacja krajów azjatyckich w pierwszej trójce nie jest przypadkiem. To konsekwencja rosnącej roli Azji w globalnej gospodarce, dynamicznego rozwoju sektora technologicznego i coraz silniejszych więzi dyplomatycznych z Zachodem. Paszporty tych państw nie tylko otwierają drzwi do niemal całego świata, ale też symbolizują zaufanie, jakie społeczność międzynarodowa pokłada w ich stabilności, bezpieczeństwie i odpowiedzialnej polityce zagranicznej. Polska awansuje, a Stany Zjednoczone poza pierwszą dziesiątką W tej edycji Henley Passport Index Polska utrzymała silną pozycję wśród najbardziej uprzywilejowanych paszportów świata, zajmując 7. miejsce wraz z Czechami, Maltą i Australią. Obywatele Polski mogą podróżować bez wizy do 185 krajów, co czyni polski paszport jednym z najpotężniejszych w Europie Środkowej. To efekt konsekwentnej polityki otwartości, rosnącego znaczenia Polski w Unii Europejskiej oraz licznych umów dwustronnych w zakresie ruchu bezwizowego. Choć na miejscu czwartym, piątym i szóstym dominują kraje Europy Zachodniej (takie jak Niemcy, Włochy, Hiszpania, Francja czy Szwecja) Polska pozostaje w ścisłej czołówce regionu Europy Środkowo-Wschodniej, wyprzedzając m.in. Chorwację, Estonię czy Słowację. To dowód na rosnące zaufanie międzynarodowe wobec naszego kraju i skuteczność dyplomacji wizowej, która w ostatnich latach znacząco poszerzyła zakres ruchu bezwizowego. Zaskoczeniem rankingu jest natomiast spadek Stanów Zjednoczonych. Po raz pierwszy amerykański paszport znalazł się poza pierwszą dziesiątką, zajmując 12. miejsce (na równi z Malezją) z możliwością bezwizowego wjazdu do 180 destynacji. To znaczący regres w porównaniu z początkiem roku, kiedy USA plasowały się na 9. pozycji. Jak wyjaśnił dr Christian H. Kaelin, prezes Henley & Partners, „spadek popularności paszportów amerykańskich to sygnał fundamentalnej zmiany w globalnej mobilności i w dynamice miękkiej siły”. Eksperci zwracają uwagę, że utrata bezwizowego dostępu m.in. do Brazylii oraz brak obecności na chińskiej liście krajów objętych ruchem bezwizowym pokazują, iż dawne przywileje USA stopniowo ustępują miejsca państwom, które potrafią łączyć rozwój gospodarczy z dyplomacją opartą na współpracy, a nie dominacji. Źródła: Henley Passport Index, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Na najlepszym lotnisku świata można pójść do kina i bawić się z dinozaurami
Skytrax właśnie ogłosił ranking najlepszych portów lotniczych świata. Najlepsze lotnisko to nie tylko miejsce odprawy – to podróż sama w sobie. W tym azjatyckim porcie czekanie na samolot wiążę się z wieloma atrakcjami.
Spis treści: Oto najlepsze lotnisko na świecie Tych lotnisk nie chce się opuszczać Największe lotniska na świecie przypominają trochę miasta. Dosłownie nigdy nie śpią. Można z nich nie tylko polecieć w dowolnym kierunku, ale też zrobić zakupy, zjeść w restauracji czy nawet przespać się w specjalnych komorach. Nie jest tajemnicą, że to właśnie tego typu ułatwienia świadczą o tym, który port lotniczy jest najlepszy. Według Skytrax – międzynarodowej organizacji oceniającej usługi transportowe – lider jest bezdyskusyjny. Oto najlepsze lotnisko na świecie Już po raz trzynasty z rzędu lotnisko Changi w Singapurze zostało uznane przez Skytrax za najlepsze na świecie. Według pasażerów już samo oczekiwanie na lot jest tam ekscytującą częścią podróży. Odprawa bagażowa jest możliwa już 48 godzin przed wylotem, dzięki czemu podróżni mają dodatkowy czas na zwiedzanie i odpoczynek. Większość podróżnych najpierw zagląda do dziesięciopiętrowego centrum handlowego Jewel. W 2024 obiekt odwiedziło 80 milionów osób. Galera ze sklepami to oczywiście niejedyne miejsce, gdzie można czekać na swój lat. Pasażerowie mają również do dyspozycji zadaszone ogrody z motylarnią czy 40-metrowy Rain Vortex – największy kryty wodospad świata. To już brzmi jak miejsce, gdzie można spędzić kilka godzin bez nudzenia się, a atrakcji jest więcej. Na terenie lotniska znajdują się również spa, hotele, galerie sztuki, muzeum, kino, a nawet tematyczny park rozrywki z dinozaurami. Przy takich udogodnieniach nie można jednak zapominać o podstawowych oczekiwaniach podróżnych. Skytrax docenił lotnisko Changi także za najlepsze restauracje i najczystsze toalety. Nie zanosi się na to, aby słynny port lotniczy miał osiąść na laurach. W planach jest otwarcie kolejnego, piątego już, terminala, oraz inwestycje na udoskonalanie oferowanych usług. Tych lotnisk nie chce się opuszczać Jakie inne lotniska znalazły się w czołówce? Drugie miejsce zajął port lotniczy Hamad w Katarze. Obiekt słynie z architektonicznych perełek oraz bogatej oferty zakupowej. Kolejne cztery miejsca również zajęły lotniska azjatyckie. To jedynie potwierdza dominację regionu nad Europą i Ameryką Północną pod względem jakości obsługi. Podium zamyka lotnisko Tokio Haneda, uznane za najczystsze na świecie. Tuż za nim uplasowały się porty lotnicze Seul Incheon, Tokio Narita oraz międzynarodowe lotnisko w Hongkongu. W pierwszej dwudziestce znalazło się tylko dziewięć europejskich lotnisk. Najwyżej oceniono paryski port lotniczy Charlesa de Gaulle’a (7. miejsce), który po raz trzeci z rzędu zdobył tytuł najlepszego lotniska w Europie. Tuż za nim, na 8. miejscu, uplasowało się lotnisko Fiumicino w Rzymie. Dodatkowe wyróżnienia trafiły m.in. do Taiwan Taoyuan za najlepszą obsługę bagażową, Kopenhagi za najsprawniejszą kontrolę bezpieczeństwa i Hongkongu za najlepszą odprawę imigracyjną. Kapsztad co prawda nie trafił do najlepszej dwudziestki, ale zdobył tytuły najlepszego lotniska w Afryce i najlepszej obsługi pasażerskiej na tym kontynencie. Źródło: Skytrax Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Miasto bajecznie bogatych Azjatów. Sprawdź, co warto zobaczyć w Singapurze
W jednym z najmniejszy państw Azji ląduję w październiku. Temperatura na termometrze przekracza 30 stopni C, wilgotna koszulka przykleja się do ciała. Trudno się dziwić, równik jest oddalony od Singapuru o zaledwie 130 kilometrów.
Spis treści: Lotnisko Changi – najlepszy port lotniczy na świecie Gardens by the Bay – W krainie superdrzew Cloud Forrest i Flower Dome – szklarnie inspirowane „Avatarem” Miasto czterech kultur Od Chinatown do dzielnicy hinduskiej Co zjeść w Singapurze Kampong Gelam – dzielnica eukapliptusa Sentosa – Singapurska wyspa przygód Miasto, które nie zasypia Marina Bay Sands – Bajecznie bogaci Azjaci Jadę przez centrum Singapuru. Zza szyby taksówki wznosi się ku niebu miasto – szklane wieże odbijają słońce jak lustra. Ulice są czyste, uporządkowane, pełne życia, a przy tym zaskakująco spokojne. Zielone ogrody przeplatają się z betonem i stalą. Samochód toczy się płynnie, a ja patrzę na to wszystko, uświadamiając sobie, że to azjatyckie mikropaństwo istnieje dopiero od zaledwie 60 lat. – Wie pan, że Singapur wcale nie dążył do niepodległości? – wyrywa mnie z zamyślenia moja przewodniczka Linda, jakby czytając mi w myślach. Za oknem samochodu wyłania się zjawiskowa Orchard Road, handlowe i biznesowe centrum miasta, a mnie przypominają się ciekawostki o Singapurze. – W 1965 roku zostaliśmy dosłownie wyrzuceni z Federacji Malezji. Nikt wtedy nie zakładał, że mała wyspa bez dostępu do jakichkolwiek zasobów naturalnych da sobie radę – wyjaśnia Linda. A jednak Singapur nie tylko przetrwał, ale też stał się jednym z najważniejszych centrów handlowych na świecie. „To nie tylko miejsce dla biznesmenów. To także fantastyczny kierunek podróżniczy, o czym wciąż wiele osób nie pamięta”. Podobne stwierdzenie będę słyszał jeszcze kilka razy podczas pobytu w Singapurze. Lotnisko Changi – najlepszy port lotniczy na świecie Już sam przylot do Singapuru jest przeżyciem wyjątkowym. Lotnisko Changi, które wielokrotnie zdobywało nagrody za najlepszy port lotniczy na świecie, uderza przestronnymi wnętrzami. Pod dachem Changi zmieszczono nie tylko setki sklepów i restauracji, ale również ogrody, motylarnię oraz największy na świecie – a jakże! – sztuczny wodospad. Mimo dwunastu godzin spędzonych w samolocie nie jestem zmęczony. Na pokładzie Singapore Airlines dobrze się mną zaopiekowano. Nie bez powodu narodowe linie lotnicze tego kraju są znane z wyjątkowego standardu obsługi. Anegdota mówi nawet, że wystarczy zmienić ułożenie nóg, aby stewardessa natychmiast pojawiła się przy fotelu z dodatkowymi poduszeczkami i kocami dla pasażera. Gardens by the Bay – W krainie superdrzew Temperatura przekracza 30 stopni. Wytchnienie daje dopiero cień rzucany przez jedno z osiemnastu gigantycznych drzew w ogrodach Gardens by the Bay. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że nic tu nie jest naturalne. Superdrzewa to wznoszące się na wysokość od 25 do 50 metrów konstrukcje postawione w roku 2012 i od tego czasu pełniące rolę jednego z nowych symboli Singapuru. Co ciekawe, superdrzewa nie są pozbawione elementów naturalnych. Stanowią bowiem siedlisko wielu gatunków roślin, takich jak paprocie, orchidee czy winorośla. Wyposażone w zaawansowane technologie naśladują funkcje prawdziwych roślin. Z zaciekawieniem obserwuję, jak ogromne panele fotowoltaiczne przetwarzają energię słoneczną na potrzeby oświetlenia. Podobno najbardziej efektownie wyglądają po zachodzie słońca, kiedy nad parkiem rozgrywa się spektakularny pokaz sztucznych ogni. Nie tylko gigantyczne rośliny są tu dziełem wyobraźni i pracy człowieka. Sam teren parku Gardens by the Bay – liczący 105 hektarów powierzchni, czyli mniej więcej tyle, ile stanowiłoby pięć Stadionów Narodowych w Warszawie – powstał na lądzie dosłownie wydartym morzu. Cloud Forrest i Flower Dome – szklarnie inspirowane „Avatarem” – Od lat 70. XX wieku trwa proces osuszania tej części miasta. To jedyny sposób, w jaki możemy sobie zapewnić rozwój naszego kraju – tłumaczy mi Sean pracujący w parku. Wspólnie wybieramy się do dwóch fantastycznych szklarni. Można by rzec, że w określeniu „fantastyczny” nie ma przesady. Jedna ze szklani – Cloud Forrest – ma być inspirowana Pandorą, wykreowanym przez Jamesa Camerona światem „Avatara”. Wewnątrz Cloud Forrest patrzę na drugi z kolei największy na świecie wodospad zamknięty pod dachem. Sama szklarnia to gigantyczna konstrukcja, w której panuje na tyle niska temperatura, że planując tu wizytę, warto zabrać ze sobą cieplejszą bluzę. Kilkupoziomowa budowla skłania do długich spacerów przez kolejne ekosystemy. Najciekawiej jest na samej górze, gdzie można oglądać m.in. kolekcję roślin mięsożernych. Położona tuż obok bliźniacza mega szklarnia to z kolei Flower Dome – największy ogród pod dachem na świecie. Podobno można tu zobaczyć rośliny z każdego kontynentu poza Antarktydą. Jestem pod wrażeniem – czuję się, jakbym został nagle przeniesiony do wiosennego parku pod Paryżem. Zapachy kwiatów dochodzą z każdej strony. Ekspozycja zmienia się wraz z kolejnymi sezonami, dlatego przed przybyciem warto sprawdzić, co jest teraz tematem przewodnim. Jak się dowiaduję, najpiękniej jest tu w okresie Bożego Narodzenia oraz podczas japońskiej sakury, kiedy cała szklarnia zamienia się w japoński park pełen kwitnących drzew wiśni. Nad wszystkim czuwa armia ogrodników, którzy niezauważeni wykonują żmudną pracę, utrzymując ten cały mikroświat przy życiu. Miasto czterech kultur Singapur położony jest na 63 wyspach i wysepkach. Nazwa tego miejsca wywodzi się z sanskrytu, w którym znaczy „miasto lwa”. W rzeczywistości ten lew ma aż cztery różne oblicza. Kiedy spaceruję po tętniących życiem ulicach Singapuru, szybko dostrzegam, jak różnorodność kulturowa stanowi o wyjątkowości tego miasta-państwa. W Singapurze, na skrzyżowaniu wschodnich i zachodnich tradycji, spotykają się różne nacje i kultury. Wypracowany tu model organizacji społecznej obejmuje przyjazne współistnienie czterech największych grup etnicznych: Chińczyków, Malajów, Hindusów, Oraz „Innych” – zazwyczaj potomków Europejczyków. Ten system wywodzi się jeszcze z czasów kolonialnych. Dziś w dużej mierze kształtuje politykę w zakresie mieszkalnictwa, edukacji i reprezentacji politycznej. Od Chinatown do dzielnicy hinduskiej Nie pozostaje mi nic innego, jak sprawdzić, czym różnią się te singapurskie oblicza. Wybieram się do Chinatown, jednej z najstarszych dzielnic miasta. Położony w centralnej części Singapuru dystrykt uderza mnie intensywnością kolorów i zapachów, ale też bogactwem historii, która wyziera z każdego zakątka. Wczesnym rankiem, chcąc uniknąć tłumów i upalnego równikowego słońca, ruszam na Telok Ayer Street, gdzie odwiedzam Thian Hock Keng, najstarszą chińską świątynię w Singapurze. To miejsce, choć niewątpliwie zanurzone w kulturze Państwa Środka, pozostaje otwarte dla różnych wyznań. Można się tu przez chwilę poczuć się jak dawni imigranci, którzy w świątyni odnajdowali chwilę wytchnienia w nowym, nieznanym kraju. Kilkaset metrów dalej czeka na mnie zupełnie inny świat, a ja czuję, jak bym się nagle znalazł w starożytnych Indiach. Barwne wieże tym razem hinduistycznej świątyni Sri Mariamman wznoszą się nad ulicami dzielnicy, jakby pilnowały wejścia do innej rzeczywistości. Wokół mnie kobiety w sari składają ofiary z kwiatów, dzieci biegają między kolumnami, a gdzieś z oddali dobiegają dźwięki modlitw. Kolejnych kilka kroków dalej buddyjska Świątynia Zęba Buddy wita mnie ciszą. Monumentalna, a jednocześnie skromna, stoi tam jak wyspa spokoju pośród zgiełku. Mnisi ubrani w szafranowe szaty uśmiechają się i wskazują na salę modlitewną. „Ząb Buddy to relikwia, która jest symbolem wiary i spokoju” – czytam w ulotce o tym miejscu. Co zjeść w Singapurze Hawkery to proste stragany, gdzie dania przyrządza się w gorących wokach, a smaki miesza w tempie, które odpowiada żywiołowi miasta. W powietrzu Lau Pa Sat Hawker (18 Raffles Quay) – jednego z najstarszych tego typu przybytków w Singapurze – unosi się zapach smażonych potraw i orientalnych przypraw, a z każdej strony słyszę rozmowy, śmiech i przekrzykiwania sprzedawców. – Nie znajdziesz lepszej laksy niż tutaj – mówi z dumą pan Lee, właściciel stoiska z zupą, którego rodzina serwuje to danie od trzech pokoleń. Ja nie potrafię odmówić sobie talerzyka nonya achar – pikantnej marynaty z warzyw, takiej jak marchew, ogórek i papryka, zanurzonych w occie i przyprawach z dodatkiem kurkumy. Na deser zasiadam do tostów z kokosowym dżemem kaya, które przygotował mi młody chłopak o imieniu Jian. – To smak naszego dzieciństwa – dodaje z uśmiechem, podając mi również filiżankę gęstej kopi. Czarna kawa z intensywnym aromatem robusty w jednej chwili budzi mnie do życia. Kuchnia Singapuru to chaos, który tworzy harmonię. Na jednym talerzu spotykają się Indie, Chiny, Malezja i świat Zachodu. Z gęstych garów unosi się para, mieszając się z zapachem chili, czosnku i sosu sojowego. Tu nie gotuje się według przepisów. Tu gotuje się z serca. Smaki są odważne, a w daniach nie brakuje ostrości. Kolejne kęsy opowiadają historie migrantów, przypominając jak różne wpływy kulturowe i kulinarne mieszają się na tym południowym krańcu Półwyspu Malajskiego. Roti prata, laksa, hainanese chicken rice – to nie tylko jedzenie, to wspomnienia rodzinnych stołów, targów o świcie, zapachów ulic, które nigdy nie zasypiają. W Singapurze jedzenie to język, którym wszyscy mówią. Kampong Gelam – dzielnica eukapliptusa Nasycony michą znakomitej laksy ruszam do Kampong Gelam, gdzie chciałbym lepiej zrozumieć malajskie dziedzictwo Singapuru. Nazwa dzielnicy wywodzi się od drzewa gelam, czyli eukaliptusa, które niegdyś rosło w tej okolicy. Spacerując po tej części miasta, nareszcie czuję ducha XIX-wiecznego Singapuru. Ulice wypełniają rodzinne domki kolonialne. Każdy z nich ma zaledwie pięć stóp szerokości, a mimo to pełne są życia – na parterze sklepiki, a na piętrach mieszkania właścicieli. W tej okolicy można znaleźć prawdziwe perełki: od małych sklepików z rękodziełem po klimatyczne uliczki wypełnione zapachem olejków perfumeryjnych, oczywiście bez alkoholu, co odpowiada potrzebom muzułmańskiej społeczności. Tych kilka ulic szczególnie upodobali sobie bowiem przybysze z Turcji, a to sprawia, że w Kampong Gelam bez problemu można zjeść prawie tak dobrą baklawę co w Stambule. Nad dzielnicą góruje majestatyczny meczet Sultan, którego historia sięga 1924 roku. Będąc w okolicy, warto przyjrzeć się kopule, która częściowo powstała z kawałków szklanych butelek, co dodaje meczetowi szczególnego uroku. Przy zachodzącym singapurskim słońcu siadam na filiżankę Teh Tarik – herbaty serwowanej z cukrem i mlekiem, podawanej na gorąco lub zimno. Takiego orzeźwienia w tropikalnym malajskim klimacie mi było trzeba! Chcąc bliżej zgłębić smak tej dzielnicy, nie mogłem pominąć Coconut Club (269 Beach Rd) – słynnej restauracji, gdzie celebrowane są malajskie smaki. Zamówiłem nasi lemak – lokalny przysmak. Dwukrotnie gotowany ryż, najpierw w zwykłej wodzie, a następnie w wodzie kokosowej, nadaje daniu niepowtarzalny smak. Do tego soczyste sataye, a na deser – pandan, czyli „wanilia Wschodu”, subtelna, egzotyczna nuta, która dopełnia moje smakowe doznania. Sentosa – Singapurska wyspa przygód Podczas gdy w centrum Singapur tętni życiem pośród drapaczy chmur, położona na południu miasta wyspa Sentosa to plaże, dżungla i parki rozrywki. Podróż do tego egzotycznego świata zaczyna się wysoko nad miastem. Kolejka linowa sunie cicho, a przez przeszklone dno gondoli oglądam tym razem za dnia migoczące wody oceanu i korony palm. Mam wrażenie, jakbym zawisł pomiędzy dwoma światami – lśniącą metropolią i tropikalną dziczą. – Witamy na wyspie przygód – uśmiecha się operator kolejki, gdy opuszczam wagonik kolejki. I rzeczywiście Sentosa nie pozwala się nudzić. Na MegaZip – jednej z najdłuższych tyrolek w Azji – przypinam się do uprzęży i ruszam w dół. Wiatr smaga twarz, a widok dżungli z jednej strony i plaży z drugiej dosłownie zapiera mi dech w piersi. Wieczór wciąga mnie w wir prędkości. HyperDrive to jedno z największych na świecie centrum gokartowych, gdzie przez moment można się poczuć jak kierowca Formuły 1. Sentosa nie jest cicha, ale nie jest też nachalna. Jej dźwięki – śmiechy, szum fal, stłumione rozmowy – przypominają, że to miejsce dla ludzi, którzy chcą poczuć, a nie tylko zobaczyć. Plaże Sentosy są tak różne jak różnorodny i odmienny bywa cały Singapur. Silosa tętni muzyką i energią młodych ludzi grających w siatkówkę, na Palawan doświadczam ciszy zakłócanej tylko szumem fal, a Tanjong, z białym piaskiem, przenosi mnie na malowniczą rajską wyspę. Spacerując promenadą schodzę z trasy i przechodzę przez most linowy na maleńką wyspę – „Oto najbardziej wysunięty na południe punkt Azji”. Wiatr niesie słoną wilgoć, a mnie otacza jedynie ocean. Na głównej ulicy wyspy – Beach View Drive, życie płynie znacznie wolniej niż w oddalonym o zaledwie kilkanaście kilometrów centrum Singapuru. Po obu stronach drogi bary i restauracje mieszają zapach świeżo smażonych owoców morza z aromatem kokosowej bryzy. Piję zimny sok z mango w jednym z beach barów, patrząc, jak słońce powoli opada ku horyzontowi – to moment, gdy wyspa nabiera złotego połysku. Miasto, które nie zasypia „Gdzie wieczorem bawią się Singapurczycy?" – pytam Darrena i Mei Lin, młodych mieszkańców miasta, których spotkałem przy jednym z lokalnych hawkerów. – Nocne życie miasta skupia się Haji Lane. W zasadzie, kiedy mówimy, że idziemy na Haji, to znaczy, że idziemy do klubu – tłumaczy Mei Lin. I rzeczywiście, to tam w blasku kolorowych lamp i muzyki klubowej, odkrywam nocną stronę malajskiej dzielnicy, tętniącą życiem do późnych godzin. Okolica, pełna tureckich dywanów i orientalnych lamp, tworzy wyjątkowy klimat, którego nie można doświadczyć nigdzie indziej w Singapurze. – Jeśli chcesz zobaczyć nocą coś naprawdę niezwykłego, wybierz się kolejką linową z wyspy Sentosy na Mount Faber – mówi mi Linda. Kolejka sama w sobie jest atrakcją – można wybrać wersję ze szklaną podłogą, która pozwala podziwiać miasto z góry. To atrakcja zdecydowanie nie dla osób z lękiem wysokości. Ja natomiast jestem zachwycony. Na szczycie wznoszącej się na wysokość 100 metrów Mount Faber znajduje się jedna z najpopularniejszych restauracji w Singapurze. Do Dusk (Mt Faber Road) chodzi się nie tylko dla znakomitej azjatyckiej kuchni, ale – a może nawet przede wszystkim – dla panoramy nocnego miasta, która sprawia wrażenie niegasnących rzek świateł. W dole, port, który tętni życiem przez całą dobę, a statki – niby świetliste owady – dryfują po czarnej tafli wody. Podczas nocnego włóczenia się po centrum Singapuru, nie mogę nie zajrzeć – choćby na kilka chwil – do kultowego Raffles Hotel (1 Beach Road). To w kolonialnych wnętrzach tego jednego z najstarszych hoteli w mieści narodził się Singapore Sling – koktajl na bazie dżinu z sokiem z anasasa, którego powinno się spróbować właśnie tutaj, w miejscu jego powstania. Stylowe wnętrza i historia, która bije z każdego kąta hotelu, sprawiają, że wieczór w Raffles to podróż do innej epoki. Marina Bay Sands – Bajecznie bogaci Azjaci Trzy imponujące wieże Marina Bay Sands zwieńczone platformą, którą Singapurczycy nazywają „Arką Noego”, kryją na 56 piętrach luksusowy hotel. Na szczęście taras widokowy jest dostępny dla wszystkich. Po zakupie biletu (32 dol. singapurskie) wjeżdżam na samą górę, skąd tym razem z innej perspektywy mogę spojrzeć na dzielnicę portową i Garden by the Bay. Tu jeszcze bardziej niż w innych zakątkach miasta można się poczuć jak bohaterowie popularnego filmu „Crazy Rich Asians”. Tuż obok tarasu widokowego znajduje się basen dostępny jedynie dla gości hotelowych – olimpijski rozmiar, otoczony palmami, sprawia, że całość wygląda jak oaza na tle rozświetlonego miasta. Na dole, w złotym blasku lamp, ludzie snują się między luksusowymi butikami i restauracjami, a kasyno przyciąga tych, którzy chcą spróbować szczęścia. W piekarni Origin+Bloo, gdzie kawa za 4 dol. wydaje się tania w porównaniu z ogromną kanapką za 19 dol., spotykam Richarda, studenta z Kuala Lumpur. – Wpadam tu czasem na kawę – drogo, ale to jedyna okazja, by poczuć się częścią tego luksusowego świata – mówi, obserwując przez szklaną ścianę wieżę Marina Bay Sands. Wieczorem tłum gęstnieje. Wisienką na torcie jest show laserowe na niebie – spektakl „Spectre”, który – jak czytam w przewodniku – „zatrzymuje czas na dwadzieścia minut”. Ludzie stają, gapią się, zapominają o wszystkim. Sztuczna zorza polarna w tle kładzie kolorowe smugi na wodach zatoki. To miasto nie śpi – oddycha, tętni, śni na jawie. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Porównywali go do najnowocześniejszego lotniska świata. Teraz polski dworzec zdobył „architektonicznego Oscara”
Dworzec Metropolitalny w Lublinie znów znalazł się w centrum uwagi. Tym razem za sprawą prestiżowej – nazywanej „architektonicznym Oscarem” – nagrody, która powędrowała do stolicy Lubelszczyzny.
W tym artykule: Dworzec w Lublinie z „architektonicznym Oscarem” Kolejna nagroda dla Polski Uchodzący za „stolicę wschodniej Polski” Lublin z roku na rok zyskuje na popularności i przyciąga rzesze turystów z kraju i zagranicy. Odwiedzających urzeka bogata historia, wyjątkowa kultura oraz niepowtarzalny klimat miasta. Do wzrostu zainteresowania Lublinem przyczyni się również prestiżowy tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029, sukces filmu „Prawdziwy ból”, którego akcja częściowo toczy się w Lublinie, oraz nowo otwarty dworzec autobusowy, nagrodzony właśnie „architektonicznym Oscarem”. Dworzec w Lublinie z „architektonicznym Oscarem” Dworzec Metropolitalny w Lublinie od początku wzbudza ogromne zainteresowanie zarówno pasażerów, jak i miłośników designu. Jego nowoczesna architektura przyciąga uwagę i wyróżnia go na tle innych tego typu obiektów w Polsce, a sam gmach bywa często porównywany do imponującego lotniska w Singapurze. Popularność lubelskiego dworca nieustannie rośnie, co potwierdzają liczne nagrody, w tym European Property Award, Green Building Award i Property Design Award, oraz nominacja w plebiscycie „Cuda Polski 2024”. Obiekt może poszczycić się także jednym z najważniejszych i najbardziej prestiżowych wyróżnień w branży. Mowa o „architektonicznym Oscarze”, czyli nagrodzie World Architecture Festival Award, którą przyznano na początku listopada w Singapurze. Zaprojektowany przez pracownię Tremend dworzec w Lublinie okazał się bezkonkurencyjny w kategorii „Transport”. Sukces cieszy tym bardziej że o zwycięstwo walczyły tak renomowane pracownie architektoniczne, jak: Zaha Hadid Architects, Kohn Pedersen Fox, Wood Marsh Architecture czy line+ studio. Co ciekawe, projekt zespołu Tremend już wcześniej został dostrzeżony przez międzynarodowe jury konkursu World Architecture Festival Awards. W 2019 r. – jeszcze w sekcji oceniającej „projekty przyszłości” – koncepcja Zintegrowanego Centrum Komunikacyjnego w Lublinie dostała się do finału konkursu w kategorii „Infrastruktura”. Jurorzy docenili wówczas szereg zaplanowanych w projekcie proekologicznych rozwiązań, wpływających na jego efektywność i realnie minimalizujących negatywny wpływ na środowisko naturalne. Dworzec Metropolitalny w Lublinie został oddany do użytku w styczniu 2024 r. i jest częścią Zintegrowanego Centrum Komunikacyjnego. Trzykondygnacyjny budynek, spełniający najwyższe standardy w zakresie zrównoważonego rozwoju, ma powierzchnię użytkową ok. 18 tys. m kw i garaż podziemny. W pobliżu obiektu zlokalizowane są perony dla autobusów i busów z efektownym szklanym zadaszeniem wspartym na filarach, a także wykonano obszerny parking ze 122 miejscami postojowymi dla autobusów i busów oczekujących na odjazd. Całkowita wartość projektu to prawie 340 mln złotych. Kolejna nagroda dla Polski Warto przypomnieć, że to już kolejne w ostatnich miesiącach wyróżnienie dla polskiego projektu obiektu użyteczności publicznej. We wrześniu uhonorowany nagrodą DNA Paris Design Award w kategorii „Landscape Design” został Paweł Grobelny za rewolucyjne zagospodarowanie nadbrzeża Jeziora Słupeckiego w Wielkopolsce. Z kolei w kwietniu ogłoszono, że mieszczące się na warszawskiej Cytadeli Muzeum Historii Polski otrzymało wyróżnienie Prix Versailles. Placówka trafiła na listę The World’s Most Beautiful Museums 2024, obejmującą najpiękniejsze muzea świata. – Gmach Muzeum Historii Polski to nie tylko miejsce, w którym opowiadamy o dziejach państwa i narodu. To dzieło samo w sobie, budynek pełen przemyślanych znaczeń. Jego fasada nawiązuje do kolejnych warstw naszej historii: od czasów najdawniejszych, do współczesności – można było przeczytać na oficjalnej stronie muzeum. Źródła: Materiały prasowe pracowni Tremend oraz Miasta Lublin; National Geographic Traveler. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Smoki, wszędzie smoki. Jak w Singapurze jest świętowany Chiński Nowy Rok?
10 lutego zaczyna się Rok Drewnianego Smoka. Jak wyglądają przygotowania do święta? Michał Cessanis spędza Chiński Nowy Rok w Singapurze.
W tym artykule: Przygotowania do Święta Wiosny Noworoczne spotkania rodzinne Świąteczny szał zakupów Na świątecznym jarmarku Obyczaj wręczania kopert z pieniędzmi Festiwal w ogrodach Noworoczne atrakcje Na lotnisku, w sklepach, na ulicach, w parkach, u fryzjerów, kosmetyczek, w bankach. W restauracjach, pubach i nocnych klubach. Na stacjach metra i przystankach autobusowych. Smoki, setki a może tysiące smoków i niezliczona ilość czerwonych lampionów ozdabiają Singapur z okazji Chińskiego Nowego Roku, zaczynającego się 10 lutego. To będzie Rok Drewnianego Smoka, symbolizującego siłę, moc i szczęście. Chiński horoskop ma 12 zwierząt i składa się z pięciu żywiołów, jakimi są ogień, drewno, woda, ziemia i metal. Drewniany smok dzieli się w nim swą energią raz na 60 lat! Wybrałem się do Singapuru, którego większość mieszkańców ma chińskie pochodzenie, by zobaczyć, jak w tym państwie-mieście świętuje się wejście w nowy rok. Przygotowania do Święta Wiosny Autobusami, samolotami, statkami. Każdy rok zaczyna się w Azji największą na świecie wędrówką ludzi. To Chińczycy wracają do domów na święta. Księżycowy Nowy Rok świętuje co najmniej jedna czwarta mieszkańców globu: w Chinach, Indonezji, Filipinach, Wietnamie, obu Koreach, Hongkongu, Makau, Tajwanie i właśnie w Singapurze. Obchody Święta Wiosny, jak nazywany jest Chiński Nowy Rok trwają piętnaście dni, a kończy je Święto Latarni. Przygotowania do niego zaczynają się na początku ostatniego miesiąca starego roku, kiedy to Chińczycy zaczynają generalne porządki w domu. I nie chodzi w nich tylko o to, by na meblach nie było kurzu lecz przede wszystkim o wygnanie złych duchów. Drzwi i ściany domów dekorują nianhua – kolorowymi obrazkami. W Singapurze są też na drzwiach wejściowych do biur, urzędów, salonów masażu, kawiarni. Ta tradycja sięga V wieku. Wzięła się od obrazów uznawanych za amulety, malowanych w taoistycznych klasztorach i buddyjskich świątyniach. Noworoczne spotkania rodzinne Przed godziną zero trzeba też pójść do fryzjera, by ściąć włosy i symbolicznie pozbyć się tego co nie zawsze było dobre. A także kupić dla najbliższych prezenty i wreszcie mieć czas dla rodziny. Tak też jest w Singapurze, gdzie wejście w nowy rok spędza się z najbliższymi – co nie znaczy że tylko w domach przy stole, czy przed telewizorem – by obejrzeć odbywające się wówczas oficjalne gale z występami śpiewaków i grup muzycznych. – Tradycja spotkań rodzinnych nadal jest bardzo ważna. I to nie tylko dla moich rodziców czy dziadków, ale także dla mnie, mojej siostry i dwóch braci. Każde z nas jest szalenie zapracowane. Jednak Chiński Nowy Rok jest dla nas czasem naprawdę bardzo ważnym, by nadrobić towarzyskie zaległości. Dlatego w wigilię nowego roku spotykamy się z najbliższymi, a w nowy rok – z przyjaciółmi – opowiada mi Siti Kurniawati, baristka z Tyrwhitt Little Cafe. To niewielka kawiarenka obok mojego hotelu, w której zasiadłem, by napisać ten tekst. Świąteczny szał zakupów Spacerując ulicami Singapuru na dwa dni przed nowym rokiem miałem wrażenie, że najważniejsze są jednak zakupy. I nie ma znaczenia, czy to w galeriach handlowych, czy w dzielnicy Little India. Tu z okazji Chińskiego Nowego Roku w wielu salonach jubilerskich oferowane są niezwykłe noworoczne promocje. Jak ta, którą zauważyłem w jednym ze sklepów ze złotem. Przy wydaniu miliona singapurskich dolarów, mógłbym dostać dodatkowe pierścionki, łańcuszki, czy kolczyki wartości 5 tysięcy dolarów. Prawdziwy zakupowy boom panuje jednak w dzielnicy Chinatown. W trakcie obchodów nowego roku staje się najbardziej kolorowym miejscem w Singapurze. Rozświetla ją wówczas 80 tysięcy światełek LED. Dojechać do niej łatwo niebieską linią metra, a potem przepaść na długie godziny. Fotografowałem tu każdą czerwoną latarnię, każdego napotkanego smoka. Te największe poustawiane są na pasach zieleni, oddzielających jezdnie na New Bridge Road, South Bridge Road, Upper Cross Street i Eu Tong Sen Street. Wszędzie widać też kolorowe ozdoby symbolizujące szczęście i dobrobyt. Na świątecznym jarmarku Nie wiem nawet kiedy znalazłem się na świątecznym markecie w People’s Park Food Centre. To jedno z najstarszych, jeśli nie najstarsze targowisko z jedzeniem, działające od 1923 roku. Wówczas było to jedyne miejsce, w którym można było skosztować ulicznego jedzenia. Dzisiaj jest tu aż 85 straganów z lokalnymi specjałami i ponad 160 sklepów z żywnością. To jedno z moich ulubionych miejsc w Singapurze. Zawsze tu wpadam na gotowane pierogi z mięsem, podawane z ostrym sosem chili i tartym imbirem. Oraz na duriana, którego uwielbiam, choć uznawany jest za największego śmierdziela wśród owoców. Tym razem jednak czas spędziłem głównie na wspomnianym świątecznym jarmarku. No bo jak tu nie kupić na szczęście maneki-neko – japońskiego kota powitalnego machającego łapką, który zaprasza gości do domu, a klientów do sklepów. Albo krwiście czerwonych przywieszek ze złotymi smokami i złotymi rybkami – symbolem dobrobytu. Czy wreszcie papierowych lampionów, które tak lubię. Obyczaj wręczania kopert z pieniędzmi Na stoiskach piętrzyły się czerwone koperty – hóngbāo, które wypełnione pieniędzmi. Wręcza się je przede wszystkim dzieciom. Mają przynieść im szczęście, a w dorosłym życiu także bogactwo i powodzenie w interesach. Hóngbāo wręczane są podczas rodzinnej kolacji w wigilię nowego roku. I chociaż nie ma ustalonej kwoty, jaką powinno obdarować się najbliższych, to wiadomo, że nie może to być liczba nieparzysta. Według Chińczyków ta przynosi nieszczęście. Taką sumkę owszem, można wręczyć, ale przy smutnej okazji, jaką jest pogrzeb. Wówczas rodzina zmarłego dostaje pieniądze, ale w białej kopercie, gdyż ten kolor w Chinach jest symbolem żałoby. Są od tego też wyjątki. Jednym z nich jest ślub, kiedy nowożeńcom można podarować nieparzystą kwotę, trudną do podziału. To ma mieć dobry wpływ na ich wieczną miłość. Festiwal w ogrodach Z czerwonymi kopertami, lampionami i japońskim ceramicznym kotem tuż przed zachodem słońca pojechałem do Gardens by the Bay. To najsłynniejsze singapurskie ogrody, słynące z Supertree Grove, gigantycznych sztucznych drzew obsadzonych prawdziwymi roślinami. Drzewa dostarczają energii ogrodom (kumulują ją w bateriach słonecznych) i gromadzą deszczówkę do nawadniania roślin. To właśnie w tych ogrodach odbywa się najpopularniejsza singapurska część obchodów Chińskiego Nowego Roku – festiwal River Hongbao. Wieczorem na scenie występują artyści (niezwykle głośni, nazywani Getai, łączący w swych występach, śpiew i kabaretowe żarty). Przez kilka godzin pokazów umilać mają czas nie tylko Singapurczykom, ale też tysiącom turystów, którzy moment wejścia w rok smoka wybrali jako najlepszy, by poznać kulturową stronę Singapuru. Jednak to nie muzyczne występy, ani też nie dwadzieścia stoisk z azjatyckim street foodem przyciągają tu tłumy. Gardens by the Bay zamienia się w czasie świąt w magiczny ogród z ponad 20 świetlnymi dekoracjami. Zobaczyć można wiele postaci z azjatyckich bajek. Pospacerować alejami udekorowanymi czerwonymi, żółtymi, niebieskimi i zielonymi lampionami. Podziwiać kolorowe lwy chroniące przed złymi mocami, wylegujące się na trawnikach żaby przynoszące człowiekowi radość czy ryby, które są znakiem obfitości. I zaniemówić z wrażenia – mi się to przytrafiło – patrząc na ogromnego smoka wijącego się pomiędzy wielkimi drzewami. I stojącego pod jednym z nich, wysokiego na kilkadziesiąt metrów Boga Fortuny. Mógłbym jeszcze zostać na pokazie feng shui, pokręcić się na karuzeli czy oddać się różnym grom, mającym przynieść mi mnóstwo pieniędzy. Jednak po tylu doznaniach jedyne, na co miałem ochotę, to znalezienie znacznie spokojniejszego miejsca na kolację i zaplanowanie nowego roku. Noworoczne atrakcje Na pewno trafię na taniec lwów. Potem obejrzę kolejne smoki, tym razem te w luksusowym centrum handlowym Marina Bay Sands, uznawane za jedne z najładniejszych w Singapurze. Zajrzę do buddyjskiej świątyni Thekchen Choling, którą mam po sąsiedzku, by przyjrzeć się duchowej stronie witania nowego roku. Kupię owoce kumkwatu, nazywane złotymi pomarańczami, symbolizujące dostatek. Może wstąpię do wróżbity... Wieczór zaś spędzę na promenadzie przy Marina Bay Sands, gdzie zaplanowano spektakularny pokaz. Z 1500 dronów powstanie – a jakże! – wielki smok. Opowie legendę o smoczej bramie, która ma znajdować się na szczycie wodospadu, płynącego z mitycznej góry nad Grotami Dziesięciu Tysięcy Buddów, znajdującymi się w Chinach. Według wierzeń Chińczyków, w spływającej wodzie mieszkały karpie. Tak silne, że bez trudu płynęły pod prąd, by wykonać skok przez smoczą bramę i zamienić się w potężnego smoka. Czekam więc na pokaz „The Legend of the Dragon Gate”. A Wam życzę szczęśliwego Chińskiego Nowego Roku. Już wiem, jak to brzmi po chińsku: Xīnnián kuàilè! Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Singapur dla smakoszy oraz miłośników nocnego życia i adrenaliny. Tam nie sposób się nudzić
W Singapurze nie można narzekać na brak bodźców. Wręcz przeciwnie – czasem trudno wybrać z tego ogromu atrakcji coś dla siebie. Dotyczy to również miejsc, w których można coś zjeść, wypić, potańczyć lub przeżyć ekscytującą przygodę. Postanowiliśmy trochę ułatwić te poszukiwania.
W tym artykule: Singapur na talerzu Życie nocne Singapuru Singapur dla amatorów mocnych wrażeń Singapur to miejsce, w którym łatwo ( i warto) się zgubić. Ta tętniąca życiem metropolia potrafi przytłoczyć, ale w tym szaleństwie jest metoda, i to starannie przemyślana. Singapur został zaprojektowany tak, żeby z nawiązką zaspokoić potrzeby nie tylko mieszkańców, ale też przyjezdnych – zarówno turystów, jak i zagranicznych pracowników. Każdy więc znajdzie tu coś dla siebie, niezależnie od gustów kulinarnych czy ulubionych sposobów spędzania wolnego czasu. Pomoże w tym nasz przewodnik po restauracjach, barach, klubach i przyspieszających tętno atrakcjach Singapuru. Singapur na talerzu Singapur przyciąga smakoszy z każdego zakątka globu. Dzieje się tak za sprawą słynnych szefów kuchni otwierających tu swoje restauracje, mieszających się tu jak w tyglu smaków i aromatów z całego świata, a także smacznej, zdrowej i lokalnie produkowanej żywności. Kulinarna etnografia Tak jak sam Singapur, także jego scena kulinarna jest pełna różnorodnych wpływów, m.in. chińskich, malajskich, euroazjatyckich, indyjskich czy peranakańskich (dotyczących potomków małżeństw chińskich imigrantów z Malajkami). W poszukiwaniu egzotycznych gastronomicznych doświadczeń warto wybrać się do dzielnic Chinatown, Little India, Kampong Gelam (kuchnia malajska) lub Joo Chiat czy Katong (potrawy ludu Peranakan). Potrawy spod znaku Michelin Na smakoszy marzących o ekskluzywnej uczcie czekają restauracje nagrodzone gwiazdką Michelina – w 2022 r. w Mieście Lwa było ich aż 52. Wiele lokali ma na koncie również trofeum Bib Gourmand. Nowoczesną kuchnię francuską serwuje Odette, japońskie kulinarne dzieła sztuki to specjalność Waku Ghin, singapurskie smaki z niespodzianką przygotowuje się w Labyrinth, a Candlenut to pierwsza na świecie restauracja specjalizująca się w kuchni peranakańskiej, która otrzymała gwiazdkę Michelina. W przypadku wszystkich tych lokali trzeba jednak pamiętać o zarezerwowaniu stolika z dużym, nawet kilkumiesięcznym, wyprzedzeniem. Niecodzienne doświadczenia kulinarne Alternatywą dla standardowych wizyt w restauracji są kulinarne wycieczki, gastronomiczne eksperymenty i coroczne festiwale z jedzeniem w roli głównej, których jest w Singapurze mnóstwo. Szukając ukrytej knajpy The Dragon Chamber można poczuć się jak Sherlock Holmes, w Ocean Restaurant – zjeść elegancką kolację w wielkim akwarium, a w Smith Marine – własnoręcznie złowić swój obiad. Początkujący szefowie kuchni mogą podszkolić swój warsztat dzięki kursom Cookery Magic, a foodies żądni kulinarnych przygód – dołączyć do spacerów kulinarnych, np. Wok N’Stroll i Singapore After Dark. Amatorzy dobrego jedzenia powinni też czasowo zgrać swój przyjazd z wielkimi kulinarnymi świętami – Singapore Food Festival lub Singapore Cocktail Festival. Street food po singapursku Pobyt w Singapurze nie byłby kompletny bez wizyty w tzw. hawker centre. To charakterystyczne dla tej części Azji hale pełne straganów i stoisk z jedzeniem. Wiele z nich zostało docenionych przez znanych szefów kuchni, restauratorów i gwiazd świata kulinariów, od Gordona Ramsaya po Anthony'ego Bourdaina. Na pewno warto wybrać do Chinatown Complex Food Centre (260 straganów z jedzeniem, w tym Liao Fan Hawker Chan i Ann Chin Popiah) oraz do Lau Pa Sat i Amoy Street Food Center, w których można zjeść np. sataye (szaszłyki z grillowanego mięsa) i char kway teow (smażony makaron ryżowy w ciemnym sosie sojowym). Hawker food z gwiazdką Michelina znajdziemy natomiast w Tai Hwa Pork Noodle lub Hong Kee Beef Noodle. Etyczna kuchnia w Singapurze Singapur jest nowoczesną metropolią, która idzie z duchem czasu. Oznacza to również, że stawia na ekologię i zrównoważony rozwój. To podejście widać też w świecie kulinariów. Bardzo dużo lokali zaopatruje się u lokalnych dostawców i na miejscowych ekologicznych uprawach. Nagrodzona gwiazdką Michelin restauracja Labyrinth specjalizuje się w lokalnych smakach i ściśle współpracuje z singapurskimi rolnikami i hodowcami. Jej popisowe dania to krab chilli i słodko-pikantna sałatka rojak. Smith Marine był niegdyś kelongiem (drewnianą platformą do łowienia ryb), a teraz jest restauracją, która serwuje świeże ryby i owoce morza pochodzące z jej własnej hodowli. Podobny profil ma Scaled by Ah Hua Kelong, w której można zjeść m.in. ryby z rodziny lucjanowatych. Zaopatruje ona również inne lokalne restauracje. W duchu „farm to table” działa także Bistro by Gardenasia, położone w sercu idyllicznej wioski Kranji na przedmieściach Singapuru. Warto zamówić tam potrawy z jajami przepiórczymi, młodym szpinakiem i lucjanem czerwonym. Menu w Vineyard w Hort Park inspirowane jest kuchnią francuską oraz włoską i składa się z lokalnie uprawianych warzyw i ryb. W Bollywood Veggies i Open Farm Community można natomiast nie tylko zdrowo i smacznie zjeść, ale też dowiedzieć się więcej o zrównoważonej i ekologicznej uprawie. Oba przybytki organizują warsztaty i wycieczki edukacyjne po terenach należących do nich gospodarstw. Życie nocne Singapuru Po świetnej kolacji pora na drinka, a potem na imprezę. Singapur to idealny kierunek również dla miłośników mocniejszych trunków, długich nocnych rozmów w pięknych okolicznościach przyrody i tańców do białego rana. Drink z widokiem Będąc w Singapurze, grzechem byłoby nieodwiedzenie chociaż jednego z lokali usytuowanych na dachu. Podziwianie oszałamiającej panoramy miasta znad eleganckiego koktajlu to doświadczenie nie do podrobienia. Z baru CÉ LA VI znajdującego się w SkyParku w słynnym hotelu Marina Bay Sands roztacza się niezwykły 360-stopniowy widok na okolicę Marina Bay i na całe miasto. W Chinatown warto wybrać się do lokalu Potato Head, który słynie z doskonałej listy koktajli inspirowanych kulturą tiki, serwowanych w bambusowych i kokosowych kubkach ręcznie robionych na Bali. Smoke & Mirrors oferuje panoramiczny widok na Parlament, Marina Bay Sands, a także Civic District i dzielnice finansowe. Menu baru bogate jest w wyjątkowe koktajle i przekąski, a także szeroki wybór win. Jeśli wolisz piwo, wybierz się do LeVeL33 w penthousie w Marina Bay Financial Centre – najwyżej usytuowanego miejskiego browaru rzemieślniczego na świecie. Wstrząśnięty czy zmieszany? Singapurskie drinki z pewnością zaspokoją najbardziej wymagające kubki smakowe. W tutejszych barach jest miejsce zarówno na klasyczną elegancję, jak i na ekstrawaganckie eksperymenty. W 28 HongKong Street serwują jedne z najlepszych koktajli w mieście, ale wraz z jakością oferty idzie popularność miejsca, więc trzeba pamiętać o uprzedniej rezerwacji stolika. Świetnym uzupełnieniem drinków (np. Whore's Bath czy Modest Mule) jest doskonałe jedzenie. Nowoczesny Tippling Club może się pochwalić pierwszym na świecie jadalnym menu koktajlowym w postaci żelków. Oryginalne koktajle można znaleźć również w dzielnicy Chinatown, m.in. w barach Bitters & Love oraz Jigger & Pony. Pierwszy to przyjazne miejsce z pomysłową listą drinków, a drugi mieści się w dawnej galerii sztuki i oferuje ponadczasowe, klasyczne koktajle. Czas na imprezę Singapur nigdy nie śpi i jest świetnym kierunkiem dla lubiących imprezy w klubach, niezależnie od tego, czy są fanami deep house'u, hip-hopu czy elektronicznej muzyki tanecznej. Obowiązkowym przystankiem na klubowej trasie każdego powinien być Zouk, który od prawie 27 lat wyznacza tempo życia nocnego w Singapurze i regionie. To gwarancja świetnej muzyki granej przez uznanych DJ-ów (gościli tu m.in. Avicii, Hardwell i Armin van Buuren) i niepowtarzalnej imprezowej atmosfery. W Marquee Singapore, największym klubie nocnym w Singapurze, znajduje się trzypiętrowa zjeżdżalnia i gigantyczny diabelski młyn, ale jego największą atrakcją są legendarni DJ-e (np. Dash Berlin, DJ Khaled i Firebeatz) i lokalni muzycy. Avenue znajdujący się w podziemiach Marina Bay Sands to ukryty klejnot, który jest znanym terytorium dla lokalnych imprezowiczów. Tańce do setów DJ-skich, głównie hip-hopowych i deep house’owych, oraz delektowanie się doskonałymi koktajlami można tam połączyć z grą w kręgle i bilard. Powiew przeszłości można znaleźć w urządzonym w stylu lat 80. Cherry Discotheque. Królują tam hity z lat dwutysięcznych i hip-hop, zarówno oldschoolowy, jak i całkiem współczesny. Na stronie internetowej klubu w sprzedaży są limitowane t-shirty i bluzy z kapturem. Dźwięki undergroundu rozbrzmiewają w Headquarters by The Council. Ta prowadzona przez singapurską butikową agencję muzyczną z siedzibą w Singapurze i rozświetlona laserami przestrzeń mieści się w tętniącej życiem nocnym dzielnicy Boat Quay. Klub promuje DJ-ów i artystów spoza głównego nurtu, co czyni go doskonałym miejscem do poszerzania muzycznych horyzontów. Tuff Club był niegdyś pop-upową imprezą w klimacie rave, która odbywała się w najmniej oczekiwanych miejscach. Teraz zapuściła korzenie i przekształciła się w stałe miejsce spotkań miłośników niezależnej muzyki elektronicznej, tribal i dark techno. Warto zrobić wcześniej rezerwację. Mieszczący się w zabytkowej rezydencji Yang Club Singapore pojawił się na singapurskiej nocnej scenie niedawno, ale szybko zyskuje sławę dzięki eklektycznej mieszance muzyki elektronicznej, house, r&b i reggaetonu. Grający najbardziej elektryzujące bity miejscowi DJ-e Kaylova i Sheapa nie pozwolą gościom zejść z parkietu. Singapur dla amatorów mocnych wrażeń Standardowe zwiedzanie nie wszystkim wystarcza. Na śmiałków, którzy poszukują dużej dawki adrenaliny, czeka w Singapurze mnóstwo okazji do przeżycia niezwykłej przygody. Skypark Sentosa by AJ Hackett oferuje szereg niezapomnianych wrażeń w idyllicznej scenerii plaży Siloso. Możesz „płynąć” w powietrzu na gigantycznej huśtawce z prędkością do 120 kilometrów na godzinę, stawić czoła obawom przed upadkiem podczas ekscytującego skoku na bungee albo pokonać zawroty głowy na Skybridge. Tunel aerodynamiczny iFly Singapore to z kolei szansa na doświadczenie swobodnego spadania w bezpiecznej przestrzeni. Czas potrzebny na każdy skok jest taki sam jak upadek w powietrzu z wysokości ponad 3,5 km. Swój lęk wysokości można pokonać też w Mega Adventure Park na wyspie Sentosa. Jego główną atrakcją jest Mega Zip, 450-metrowa tyrolka, która zabiera chętnych ze szczytu Imbiah Hill na sztuczną wyspę przy plaży Siloso. Znajduje się tam też ClimbMax, tor przeszkód składający się z zawieszonych w powietrzu lin, drabin i… latających lisów (rudawek), oraz MegaBounce, trampolina z elastycznymi linami, która pozwala unieść się na 10 metrów. Będąc na wyspie, warto wybrać się też do otwartego niedawno SkyHelix Sentosa. Z gondoli wznoszącej się prawie 80 metrów w górę, można podziwiać spektakularną panoramę Morza Południowochińskiego i przepięknych plaż wyspy. Universal Studios Singapore to emocjonujące przejażdżki dla całej rodziny z odrobiną filmowej magii. Wśród nich jest m.in. symulator 3D TRANSFORMERS The Ride: The Ultimate 3D Battle, podnoszący adrenalinę spływ tratwą rzeczną Jurassic Park Rapids Adventure™ i szybka kolejka górska Battlestar Galactica: HUMAN vs. CYLON™. Początkujący i zaawansowani wakeboardziści powinni wybrać się do Singapore Wake Park, położonego nad laguną w Singapore East Cost Park. Chętni nauczą się tam podstaw wakeboarding lub stawią czoła wielu przeszkodom, np. S-pipe i szynom. Do wyładowania emocji świetnie nadaje się też paintball. W Singapurze można w niego pograć w Red Dynasty Paintball Park. Do wyboru jest tam wiele pakietów z różnymi scenariuszami i celami, takimi jak zdobycie flagi, zabezpieczenie lokalizacji lub gra na czas. Innymi atrakcjami parku są lasery i łucznictwo bojowe. Idealnym przystankiem dla tych, którzy podróżują po Singapurze z najbliższymi, jest Adventure Cove Waterpark™. W wodnym parku rozrywki możecie spróbować np. nurkowania z rurką czy jazdy na dętce (tzw. tubing). Dreszczyk emocji i dobra zabawy dla całej rodziny gwarantowane. Więcej informacji o Singapurze znajduje się na www.VisitSingapore.com i www.singapur-magazin.de/pl.
Oto najlepsze lotnisko na świecie w 2023 roku. Jest tam basen, kino i 40-metrowy wodospad
Port lotniczy Singapur-Changi został wybrany najlepszym lotniskiem w 2023 roku według najnowszego, corocznego rankingu firmy Skytrax. To już 12. raz, gdy lotnisko zostało wyróżnione tą prestiżową nagrodą.
W tym artykule: Lotnisko w Singapurze wybrane najlepszym lotniskiem na świecie To już 12. wyróżnienie dla portu lotniczego Singapur-Changi Na lotnisku w Singapurze znajdują się m.in. basen i kino Największe lotniska na świecie Skytrax to brytyjska firma konsultingowa, która zajmuje się prowadzeniem badań pasażerskich linii lotniczych. Co roku publikuje ranking, w którym wyróżnia najlepsze lotniska oraz przedsiębiorstwa lotnicze. Ocena opiera się badaniach ilościowych, jak również jakościowych, w tym m.in. na opiniach międzynarodowych podróżników dotyczących ich doświadczeń, obsługi lotów oraz odprawy i całego przebiegu podróży. Lotnisko w Singapurze wybrane najlepszym lotniskiem na świecie Firma przedstawiła tegoroczne zestawienie najlepszych portów lotniczych na świecie. Na pierwszym miejscu znalazło się międzynarodowe lotnisko Singapur-Changi, znajdujące się we wschodniej części wyspy. To jedno z najważniejszych lotnisk Azji, które zostało otwarte 29 grudnia 1981 roku. Jest stale rozbudowywane, a obecnie posiada cztery terminale. Ostatni został otwarty w 2017 roku. Największe lotniska na świecie. Które z nich jest na czele rankingu od ponad 20 lat? Rekordziści są w stanie obsłużyć ponad sto milionów pasażerów w ciągu jednego roku. Gdzie znajdują się największe lotniska na świecie i jaki jest obecnie największy port lotniczy? W 2022 roku lotnisko obsłużyło ok. 32 mln pasażerów. To i tak liczba znacznie mniejsza, niż w 2019 roku, czyli przed początkiem pandemii koronawirusa. Wówczas liczba turystów wyniosła ok. 68 mln. W 2020 r. było to już 11,8 mln, a rok później zaledwie 3,05 mln. To już 12. wyróżnienie dla portu lotniczego Singapur-Changi Singapur-Changi od 2013 roku aż 8 razy z rzędu znajdował się na pierwszym miejscu na liście najlepszych lotnisk na świecie według Skytrax. Do zmiany doszło w 2021, gdy pozycję lidera zajął port lotniczy Hamad. W kolejnym roku lotnisko znajdujące się w katarskim mieście Doha również było zwycięzcą tego zestawienia. – Jesteśmy zaszczyceni, że już 12. raz otrzymaliśmy nagrodę World's Best Airport od firmy Skytrax! Nie moglibyśmy tego zrobić bez waszego wsparcia i poświęcenia całej społeczności. Dziękujemy i czekamy na Państwa na lotnisku Changi – napisali przedstawiciele lotniska Singapur-Changi na Twitterze. – Singapurskie lotnisko Changi zawsze było ulubionym miejscem podróżnych z całego świata. Nasza pozycja obniżyła się głównie ze względu na pandemię Covid-19, kiedy ruch turystyczny został drastycznie ograniczony – powiedział w rozmowie z CNN Peter Miller, przedstawiciel Skytrax. Na lotnisku w Singapurze znajdują się m.in. basen i kino Lotnisko w Singapurze jest naprawdę wyjątkowe. Wielu turystów twierdzi, że oczekiwanie na przesiadkę w tym miejscu to czysta przyjemność. Dominuje tu wszechobecna zieleń i roślinność, a na każdym kroku można zauważyć architektoniczną staranność i piękno. Jednak nie tylko kwestie estetyczne wzbudzają zachwyt. Ciekawostki o Singapurze. Kraju 435 razy mniejszym od Polski, który zachwyca, ale i zaskakuje na każdym kroku Nie należy do największych państw świata. Wręcz przeciwnie – jest drugim co do wielkości najmniejszym krajem Azji. Mimo to cieszy się dużą popularnością wśród turystów z całego glo... Na terenie portu lotniczego znajduje się wiele atrakcji, które sprawiają, że chce się tam wracać. To między innymi basen, specjalne pokoje do gier, a nawet kino. Na lotnisku znajduje się również oranżeria, w której można podziwiać wiele gatunków roślin i motyli. To nie wszystko. Wybudowano tam również zjawiskowy 40-metrowy wodospad. – Singapur-Changi jest przede wszystkim lotniskiem tranzytowym. Pasażerowie doceniają to lotnisko, ponieważ oferuje tak szeroką gamę udogodnień, zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych – dodaje Miller. W tym roku na drugim miejscu znalazło się lotnisko Hamad, a trzecie miejsce podium należy do międzynarodowego portu lotniczego w Tokio. Oto najlepsza dziesiątka według Skytrax: Port lotniczy Singapur-Changi Port lotniczy Hamad Port lotniczy Tokio-Haneda Port lotniczy Seul-Inczon Port lotniczy Paryż-Roissy-Charles de Gaulle Port lotniczy Stambuł Port lotniczy Monachium Port lotniczy Zurych-Kloten Port lotniczy Narita w Japonii Port lotniczy Madryt-Barajas Największe lotniska na świecie Chociaż Singapur-Changi wielokrotnie był uznawany za najlepsze lotnisko na świecie, nie jest ono największe. W tym zestawieniu wygrywają inne porty lotnicze, a wiele z nich znajduje się w Stanach Zjednoczonych. Wielkość lotniska mierzona jest na podstawie całkowitej liczby pasażerów, w której skład wchodzą podróżni odlatujący z lotniska, ci, którzy przylatują na lotnisko oraz turyści, dla których dany port stanowi przystanek na trasie. Oto pięć największych lotnisk na świecie: Port lotniczy Atlanta – Hartsfield-Jackson Port lotniczy Pekin Port lotniczy Dubaj Port lotniczy Tokio-Haneda Port lotniczy Los Angeles Źródło: Skytrax, CNN Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Singapur – idealne miejsce dla aktywnych i pragnących relaksu
Singapur spodoba się także stroniącym od miejskiego zgiełku turystom, którzy najlepiej odpoczywają w ruchu. To zasługa licznych terenów zielonych usianych trasami spacerowymi i rowerowymi. Po każdej aktywności należy za to odpocząć, najlepiej w centrum wellness. Również w tej dziedzinie Singapur ma się czym pochwalić.
Singapur to jedno z tych miejsc na świecie, które ma do zaoferowania odwiedzającym o wiele więcej niż tylko muzea, piękną architekturę, drapacze chmur, restauracje i zabytkową część miasta. To także metropolia, w której można aktywnie spędzić czas i znaleźć wytchnienie oraz relaks w niezliczonych ośrodkach wellness i spa. Które z nich warto odwiedzić w pierwszej kolejności? Tereny zielone Singapuru Obszar lądowy Singapuru obejmuje aż 62 wyspy przybrzeżne, które otaczają główną wyspę i jedną z rzeczy, która go wyróżnia spośród innych azjatyckich miast, jest ogromna ilość terenów zielonych, które zostały zagospodarowane tak, by stanowiły atrakcję i dla Singapurczyków, i dla przyjeżdżających do tej metropolii turystów. Ogrody Botaniczne w Singapurze Najstarszy ogród w Singapurze to skarbnica dla miłośników roślin oraz dla tych, którzy po prostu chcą się dobrze bawić na świeżym powietrzu. Zajmuje powierzchnię 82 hektarów i znajduje się w nim ponad 60 tysięcy roślin. Nic więc dziwnego, ze został wpisany na listę UNESCO jako jedyny spośród tropikalnych ogrodów botanicznych na świecie. Najbardziej popularną jego częścią jest Narodowy Ogród Orchidei (National Orchid Garden), w którym można obejrzeć ponad tysiąc gatunków tych kwiatów. Pozostałe tereny Ogrodów Botanicznych to niezliczona ilość ścieżek zachęcających do spacerów, trzy jeziora, kilka wodospadów, a nawet las deszczowy. Miejsc do zrobienia przepięknych zdjęć – całe mnóstwo. Henderson Waves Miłośnicy spacerów, natury i osoby szukające wytchnienia od miejskiego zgiełku koniecznie powinny wybrać się do Telok Blangah Hill Park, będącego częścią większego kompleksu parkowego Southern Ridges, i przespacerować się Henderson Waves, górującą nad miastem kładką, której kształt naśladuje fale morskie. Jako najwyżej położony most dla pieszych w Singapurze, zapewnia niezwykły widok na miasto z jednej strony i na bujną zieleń parku Mount Faber z drugiej. Gardens by the Bay Wizyta w Singapurze nie byłaby kompletna bez odwiedzenia Gardens by the Bay i obejrzenia słynnych stalowych drzew Supertree. Położone przy nabrzeżu Marina Bay Waterfront w sercu Singapuru, Gardens by the Bay to istne sanktuarium zarówno dla miłośników przyrody, jak i dla początkujących ogrodników. Do najważniejszych atrakcji ogrodu należy Flower Dome, w którym znajduje się ponad 32 000 roślin i kwiatów, Cloud Forest z 35-metrowym krytym wodospadem oraz 18 superdrzew – wertykalnych ogrodów o wysokości od 25 do 50 metrów, które są oświetlone w nocy. MacRitchie Reservoir Park Dla tych, którzy chcą się całkowicie zanurzyć w świat przyrody, idealnym miejscem będzie Park MacRitchie Reservoir, w którym znajduje się TreeTop Walk, czyli 250-metrowy most wiszący 25 metrów nad ziemią. Można z niego podziwiać las deszczowy, którego botaniczne bogactwo poznaje się w trakcie malowniczego siedmiokilometrowego spaceru do mostu i a następnie do wyjścia z parku (szlak prowadzi tylko w jedną stronę). Wycieczka zajmuje około czerech godzin i będzie również wielką gratką dla miłośników ptaków, bowiem w parku można zobaczyć dwa rzadkie gatunki: kasztanowatego malkoha lub pomarańczowego dzięcioła. Sungei Buloh Wetland Reserve Dla chcących zobaczyć więcej egzotycznych zwierząt odpowiednim kierunkiem będzie także Sungei Buloh Wetland Reserve. Podczas spaceru ścieżką wytyczoną przez bagna namorzynowe można z bliska podglądać jaszczurki, homary błotne i wspinające się po drzewach kraby. W czasie spaceru warto także zatrzymać się na chwilę w jednym z punktów lub tarasów widokowych i oglądać ptaki, na przykład krwawodzioba i siewkę złotą. Singapur na dwóch kółkach Kolejnym pomysłem na poznanie Singapuru, szczególnie w przypadku krótkiego pobytu, jest wycieczka szlakami rowerowymi. Dwa kółka można bez problemu wypożyczyć np. w sieci ulicznych wypożyczalni City Scoot, a potem skorzystać z tras Park Connector Network (PCN). W mieście są wytyczone trasy o różnych długościach i poziomach trudności. Southern Ridges Loop Najkrótsza z nich to 9-kilometrowa Southern Ridges Loop. Wiedzie ona przez przepiękne zielone tereny, m.in. Mount Faber Park, na którego terenie znajduje się drugie co do wysokości wzniesienie Singapuru i bardzo romantyczny punkt widokowy, oraz Telok Blangah Hill Park ze słynnym mostem Henderson Waves. Northern Explorer Loop Nieco dłuższa, bo 11-kilometrowa, i przeznaczona dla bardziej doświadczonych rowerzystów jest trasa Northern Explorer Loop. Pozwala ona poznać najbardziej wysunięty na północ region Singapuru i znajdujące się tam dzielnice Woodlands, Yishun i Sembawang. Największymi atrakcjami tego szlaku są gęste lasy i piękne widoki na morze z Woodlands Waterfront Park. Western Adventure Loop Na zachodzie warto przejechać się 12-kilometrową Western Adventure Loop, idealną dla lubiących przygodę i nietrzymających się utartego szlaku. Jak większość tamtejszych dróg rowerowych, prowadzi ona przez parki i tereny zielone. Na jej trasie znajdują się m.in. Bukit Panjang Park Connector (dom dla ponad 50 gatunków ptaków), dziewiczy Zhenghua Nature Park czy Dairy Farm Nature Park, pełen ścianek wspinaczkowych i bulderów. Jej zwieńczeniem są ogrody Jurong Lake Gardens, w których mieszkają np. wydry i makaki. Eastern Coastal Loop Eastern Coastal Loop łączy ze sobą East Coast Park i Pasir Ris Park. Wiedzie przez lasy deszczowe, mokradła oraz słynne Gardens by the Bay i zachwyca nadmorskimi krajobrazami. To atrakcyjna trasa również dla smakoszy, bo po drodze znajduje się mnóstwo knajpek i straganów z jedzeniem. Cały szlak liczy 20 lub 27 km, w zależności od miejsca, w które chce się dojechać. Central Urban Loop Dla najambitniejszych cyklistów została poprowadzona pętla rowerowa Central Urban Loop o długości 36 km. To także świetna atrakcja dla chcących poznać miasto od podszewki i przyglądać się codziennemu życiu Singapurczyków. Jej trasa wiedzie bowiem przez obszary mieszkalne Bishan, Ang Mo Kio, Toa Payoh i Whampoa. Warto zatrzymać się na odpoczynek w Bishan-Ang Mo Kio Park, jednym z większych parków w centralnym Singapurze, a na posiłek – w jednym z hawker centres (hale ze street foodem). Spa i wellness w Singapurze Po męczącym spacerze, trekkingu lub jeździe na rowerze pora na relaks. W Mieście Lwa nie brakuje centrów spa i wellness, w których można oczyścić ciało i umysł. Niektóre z nich to oazy spokoju w samym sercu miasta, inne – zatopione w zieleni miejsca na uboczu. Polecamy najciekawsze z nich. Banyan Tree Spa Banyan Tree Spa znajduje się na 55. piętrze słynnego hotelu Marina Bay Sands. Uliczny hałas i zgiełk w ogóle tu jednak nie dochodzi. Ośrodek przedkłada tradycję nad nowoczesność i oferuje szeroki wachlarz zabiegów wykonywanych przez doświadczonych terapeutów, specjalizujących się w masażu balijskim i tajskim. Remède Spa Remède Spa (w hotelu The St. Regis Singapore) to miejsce dla tych, którzy chcą się poczuć jak gwiazdy filmowe. Zapewnia luksusowe doznania, chwile wytchnienia i najnowocześniejsze techniki. W spa znajduje się również Pedi: Mani: Cure Studio założone przez światowej sławy pedicurzystę Bastiena Gonzaleza (jego klientkami są m.in. Gwyneth Paltrow i Naomi Campbell). Warto zapisać się na Bastien’s Duo, zsynchronizowany zabieg prowadzony przez dwóch terapeutów, który koncentruje się na całym ciele, od stóp do głów. nimble/knead Połączenie kulinariów i spa oferuje nimble/knead, położony w modnej dzielnicy Tiong Bahru. Oprócz tradycyjnych zabiegów, takich jak masaże tajskie i szwedzkie, spa przygotowało również szeroką gamę peelingów do ciała i masek na twarz bazujących na produktach spożywczych. Obejmuje to peeling do ciała Chocolicious, który wykorzystuje proszek czekoladowy i nasiona kakaowca do poprawy krążenia krwi, oraz zamykający pory i napinający skórę Lemongrassade. Passage New York Po co wybierać między zabiegami spa a „terapią zakupami”, jeśli wszystko można mieć w jednym miejscu? Z takiego założenia wyszli twórcy Passage New York i stworzyli centrum wellness oraz atelier mody. Po jednym ze spersonalizowanych zabiegów, np. Caviar Anti-Aging Face Spa, można więc jeszcze bardziej poprawić sobie nastrój kupując sobie w butiku nową torebkę czy sukienkę. Aramsa Spa Ten ośrodek to idealne miejsce dla miłośników natury. Każdy z pokoi Aramsa Spa ma swój prywatny dziedziniec, pełen tropikalnej flory. Wszystkie zabiegi oparte są tu na naturalnych składnikach. Są wśród nich mineralne kąpiele ogrodowe oraz peelingi i masaże z wykorzystaniem maści na bazie ziół. Po sesji warto wybrać się na spacer po Bishan Park. Początkujący obserwatorzy ptaków będą mogli poszerzyć swoją wiedzę o ptasiej faunie. Auriga Spa Położone w cichym kurorcie Capella Singapore w sercu wyspy Sentosa, Auriga Spa spodoba się przede wszystkim tym, którzy szukają relaksu w zielonej przestrzeni. Poza wieloma popularnymi zabiegami, m.in. masażem balijskim, tajskim i shiatsu, ośrodek oferuje również dziewięć pokoi z prywatnymi ogrodami. Inne udogodnienia to ziołowa łaźnia parowa, manicure i zabiegi na ciało. Po zakończeniu kuracji swoją miłość do natury można pogłębić odkrywając Sentosę. Na wyspie znajduje się tętniący życiem kurort, ale mieszka na niej także wiele dzikich zwierząt. Sentosa Nature Discovery to świetny przegląd ekosystemów wyspy, a szlak pieszy Imbiah Bridge prowadzi przez rozmaite siedliska wyspy. Więcej informacji o Singapurze znajduje się na www.VisitSingapore.com i www.singapur-magazin.de/pl
Singapur w 4 dni. „Skondensowany” przewodnik po Mieście Lwa
Singapur to fascynujący twór. Państwo-miasto położone na wyspie o tej samej nazwie jest jednym z „azjatyckich tygrysów” i biznesowych centrów świata. Słynie z bezpieczeństwa i porządku, a także z imponującej zieleni. Roi się w nim od atrakcji, więc ułożenie planu czterodniowej wycieczki to nie lada wyzwanie. Podjęliśmy się go.
Singapur – bezpieczny kierunek podróży Nazwa tego małego państewka w południowo-wschodniej Azji pochodzi od dwóch słów w sanskrycie: simha (lew) i pura (miasto), dlatego często określa się go mianem Miasta Lwa. Merlion, czyli hybryda tego drapieżnika i ryby, jest zresztą symbolem Singapuru. Mówi się, że chroni on miasto przed naturalnymi, finansowymi i ekonomicznymi kryzysami. To być może dzięki temu ta azjatycka metropolia jest jednym z najczystszych i najbezpieczniejszych miast na świecie. Cały kraj ma bardzo niskie wskaźniki przestępczości, wypadków drogowych i ryzyka klęsk żywiołowych. Nic dziwnego, że tak tłumnie ściągają tu turyści. Singapur – zielona oaza czy miejska dżungla? Swoją popularność Singapur zawdzięcza także ogromnej ilości drzew i roślin. Zarówno miasto, jak i cała wyspa wręcz tonie w zieleni – aż 30 procent jej powierzchni porasta roślinność. Może to dziwić, bo w końcu mówimy o miejscu, w którym drapacze chmur i ogromne hotele pięciogwiazdkowe wyrastają jak grzyby po deszczu. Władze tej azjatyckiej metropolii bardzo dbają jednak o równowagę pomiędzy nowoczesnymi technologiami a przyrodą i regularnie prowadzą akcje zazielenienia miasta. Pod względem stężenia na metr kwadratowy rozmaitych parków, skwerów, ogrodów i zielonych instalacji mało który kraj może z nim konkurować. Singapur – niezwykła mozaika narodowości, religii i kultur Chociaż Singapur zajmuje powierzchnię nieco ponad 700 km² – jest 435 razy mniejszy niż Polska! – odwiedzając go ma się wrażenie, że przebywa się w kilku krajach jednocześnie. To prawdziwy tygiel kulturowy i etniczny, który prowadzi interesujący dialog pomiędzy Wschodem a Zachodem oraz między tradycją a nowoczesnością. 75 procent mieszkańców Singapuru to Chińczycy, 15 procent – muzułmańscy Malajowie, a 7 procent – Hindusi. Żyje tu też niemal 1,5 miliona obcokrajowców, których do przeprowadzki zachęciła niepowtarzalna perspektywa rozwoju zawodowego. Chociaż atrakcji w Singapurze wystarczyłoby, aby po brzegi zapełnić kilkutygodniowy pobyt, udowadniamy, że nawet w kilka dni można tu zobaczyć bardzo dużo. Oto ułożony przez nas plan czterodniowej wycieczki. Dzień 1. Dobrym sposobem na rozpoczęcie singapurskiej przygody będzie przejażdżka autobusem typu hop-on hop-off. Można się nim swobodnie przemieszczać przez cały dzień, zaplanować krótkie postoje w zróżnicowanych etnicznie dzielnicach (Chinatown, Kampong Gelam czy Little India) oraz przekąsić coś w jednej z licznych restauracji. W Chinatown warto udać się na Smith Street (nazywaną też Food Street) albo do Chinatown Food Complex. W tej hali targowej znajduje się knajpka Liao Fan Hong Kong Soya Sauce Chicken Rice & Noodle, w której można spróbować światowej klasy hawker foodu (potraw serwowanych w ulicznych jadłodajniach przez obwoźnych sprzedawców) w bardzo korzystnych cenach. Po przejażdżce, z końcowej stacji Singapore Flyer można przesiąść się na diabelski młyn. Ta atrakcja największe wrażenie robi po zmierzchu. Idealnym zwieńczeniem pierwszego dnia będzie kolacja złożona z singapurskich przysmaków w Hawker Centre Lau Pa Sat oraz drink w wykwintnym CéLaVi Bar w Marina Bay Sands, czyli w jednym z najsłynniejszych hoteli świata. Wieczorem z barowego tarasu można obserwować słynne laserowe show. Dzień 2. Ten dzień warto zainaugurować spacerem po ogrodzie botanicznym, wpisanym na listę UNESCO i szczycącym się największą na świecie kolekcję orchidei. Niedaleko ogrodu, na Dempsey Hill, znajduje się restauracja Candlenut specjalizująca się w kuchni peranakańskiej. Prowadzący ją Malcolm Lee, laureat gwiazdki Michelin, interpretuje na nowo przepisy swojej babci. Dla lubiących gwar i zgiełk entuzjastów shoppingu rajem będzie cała Orchard Road, a także Design Orchard, przestrzeń oferująca wyłącznie lokalne marki. Po zakupach warto spędzić chwilę na łonie natury i odwiedzić absolutnie największą atrakcję Singapuru – futurystyczne Gardens by the Bay. Na głodnych, wśród bujnej zieleni, czekają przepyszne przekąski z Satay by the Bay. Jak zakończyć ten dzień? My polecamy obejrzeć „Garden Rhapsody”, widowisko ze światłem i dźwiękiem (ten piętnastominutowy spektakl odbywa się codziennie o godzinie 19:45 i 20:45) i wznieść toast kultowym koktajlem Singapore Sling w Long Bar w hotelu Raffles. Dzień 3. A czemu trochę nie cofnąć się w czasie? Podróż z Changi Point Ferry Terminal na wyspę Pulau Ubin trwa jedynie 15 minut. Można tu obejrzeć m.in. plantacje kokosa i kauczuku, farmy rybne oraz jedyną zachowaną tradycyjną wioskę w Singapurze – Kampong. Pulau Ubin zdecydowanie lepiej zwiedzać na rowerze niż pieszo. Dwa kółka najłatwiej wynająć w wypożyczalni w przystani. Po powrocie do miasta warto udać się na wieczorny rejs łodzią po Singapore River oraz spacer wzdłuż Clarke Quay i Boat Quay. Tutaj znajduje się najwięcej restauracji, barów, pubów i klubów. Polecenie jednego lokalu jest wręcz niemożliwe. Idealnym zakończeniem dnia będzie drink w Smoke & Mirros, gdzie wyjątkowe doznania smakowe łączą się z robiącymi wrażenie panoramicznymi widokami na miasto. Dzień 4. Rano najlepiej pospacerować po Bras Basah.Bugis, zabytkowej dzielnicy artystycznej w administracyjnym centrum Singapuru, w której znajduje się dużo muzeów i pomników. Przed południem warto odwiedzić Muzeum Narodowe Singapuru, skarbiec wiedzy na temat kulturowego dziedzictwa miasta. Po tej dawce historii i sztuki dobrym pomysłem będzie spacer do leżącego w bezpośrednim sąsiedztwie muzeum Fort Canning Park, w którym kiedyś mieszkał Stamford Raffles, założyciel miasta Singapur. Tutaj, w kolonialnym sercu miasta, znajduje się The Chijmes, dawny XIX-wieczny klasztor. Dziś, zamiast uczty duchowej, turyści znajdą tu mnóstwo restauracji, bistr i kawiarni. Po przerwie obiadowej czas na wizytę w Muzeum Peranakan, poświęconym barwnej kulturze tego ludu. Tak nazywa się potomków chińskich imigrantów, którzy w kilku falach (począwszy od XVI w.) przybywali na Półwysep Malajski, osiedlali się tam i zakładali rodziny z miejscowymi kobietami. O zmroku rozpoczyna się nocna przygoda w Night Safari, pierwszym na świecie nocnym rezerwacie zwierząt. Żyje w nim ponad 130 różnych gatunków, np. tygrysy malajskie i nosorożce. Przed wejściem w gęstą dżunglę warto zjeść posiłek w tamtejszej Ulu Ulu Safari Restaurant. Całą podróż warto zakończyć wizytą w jednym z najlepszych lokali w mieście – barze ATLAS. Bar, urządzony w olśniewającym stylu art déco, słynie z 1000 rodzajów ginu przechowywanych w ośmiometrowej wieży. Także sam budynek olśniewa. Przypominający nowojorski drapacz chmur, Parkview Square znajduje się pomiędzy Bugis i Kampong Gelam. Aby dowiedzieć się więcej o Singapurze, warto odwiedzić www.VisitSingapore.com oraz www.singapur-magazin.de/pl
Ciekawostki o Singapurze. Kraju 435 razy mniejszym od Polski, który zachwyca, ale i zaskakuje na każdym kroku
Nie należy do największych państw świata. Wręcz przeciwnie – jest drugim co do wielkości najmniejszym krajem Azji. Mimo to cieszy się dużą popularnością wśród turystów z całego globu. Singapur, bo o nim mowa, potrafi oczarować na wielu płaszczyznach. Z czego słynie ten kraj i jakie skrywa tajemnice? Poznaj wybrane ciekawostki o Singapurze.
W tym artykule: Z czego słynie Singapur? Czego nie wolno robić w Singapurze? Sport w Singapurze Na mapie Azji znajdziemy łącznie 48 państw, wśród nich między innymi Singapur, czyli jeden z najmniejszych krajów na kontynencie. Pod tym względem ustępuje jedynie położonym na Oceanie Indyjskim Malediwom, których powierzchnia wynosi 298 km kw. Republika Singapuru jest ponad dwa razy większa i obejmuje obszar 719 km kw. Ludność Singapuru oscyluje w granicach 5,5 mln osób. Jest on najgęściej zaludnionym krajem na świecie zaraz po Monako. W 2021 r. ten niewielki kraj zanotował największy spadek populacji od 70 lat. Dla porównania, w czerwcu 2020 liczba mieszkańców wynosiła 5,69 mln, a rok później już tylko 5,45 mln. Głównym powodem zmniejszenia populacji była pandemia koronawirusa, która zmusiła wielu studiujących i pracujących w Singapurze cudzoziemców do powrotu do ojczyzny. Według wstępnych założeń, w 2023 roku liczba ludności osiągnie pułap 6 milionów. Republika Singapuru jest niezwykle zróżnicowana pod względem narodowościowym i etnicznym. Niemal 80% osób mieszkających w Singapurze ma chińskie korzenie, prawie 14% malajskie, a ponad 7% – hinduskie. Nie brakuje tu także Polaków – mieszka ich tu 200. Co jeszcze warto wiedzieć na temat tego kraju? Z czego słynie? Jakich zachowań lewej unikać podczas pobytu? Oto mało znane informacje i ciekawostki o Singapurze. Singapur – zobacz to niesamowite miasto w 48 godzin Jak w ciągu dwóch dni zobaczyć całą Azję. Z czego słynie Singapur? Leżący w południowo-wschodniej Azji, na Półwyspie Malajskim Singapur, tak jak Watykan czy Monako, uznawany jest za miasto-państwo. Założony został przez Brytyjczyków w 1819 roku, a niepodległość uzyskał 9 sierpnia 1965 roku. Za języki ojczyste uchodzą mandaryński i angielski. Jednak na ulicach można usłyszeć jeszcze język malajski czy hokkien, czyli odmianę języka minnańskiego. Oficjalną waluta Singapuru jest dolar singapurski – 1 SGD to w przeliczeniu ok. 3,22 zł. Nazwa Singapur pochodzi od dwóch sanskryckich słów – simha (lew) i pura (miasto), dlatego często określany jest Miastem Lwa. Niekwestionowany symbol Singapuru to Merlion (od słów: mer – morze, lion – lew), czyli pół ryba, pół lew. Mierzący ponad 8 metrów posąg w formie fontanny zdobi Merlion Park, skąd można podziwiać widoki na Marina Bay, biznesową dzielnicę Singapuru, pełną luksusowych apartamentów i drapaczy chmur [Lista najwyższych budynków świata – aż 7 z 8 gigantów znajduje się w Azji]. Od 2017 roku prezydentem Singapuru jest Halimah Yacob, pierwsza kobieta na tym stanowisku w historii. Na chwilę obecną Republika Singapuru jest jednym z 17 państw na świecie i jednym z trzech w Azji, gdzie na czele kraju stoi przedstawicielka płci żeńskiej. Na kontynencie azjatyckim funkcję prezydenta sprawują także Tsai Ing-wen (prezydent Tajwanu) oraz Bidhya Devi Bhandari (prezydent Nepalu). Szefem singapurskiego rządu od sierpnia 2004 jest Lee Hsien Loong z Partii Akcji Ludowej. Polityk aktualnie zajmuje 31. miejsce na świecie wśród najdłużej urzędujących przywódców państwowych. Wyprzedza m.in. monakijskiego księcia Alberta, a ustępuje prezydentowi Syrii, Baszarowi al-Asadowi. Co ciekawe, ojcem Lee Hsien Loong jest Lee Kuan Yew, pierwszy premier Singapuru, który stała czele Rady Ministrów przez 31 lat. Singapur to obok Japonii najbardziej rozwinięty kraj w Azji. Zaliczany jest do tzw. „azjatyckich tygrysów”, czyli państw, które odnotowały szybki wzrost PKB po zakończeniu II wojny światowej. Singapurczycy swój sukces gospodarczy zawdzięczają przede wszystkim stabilnej sytuacji politycznej, przyjaznej polityce wobec sektora przedsiębiorstw, dogodnej lokalizacji i otwartości na nowinki technologiczne. Singapur stanowi największe centrum finansowe na świecie, tuż po Londynie, Nowym Jorku i Tokio. W kraju, co może być dla niektórych zaskoczeniem, nie istnieje płaca minimalna. Singapurskie uczelnie należą do ścisłej światowej czołówki. Na 11. i 12. miejscu (najwyżej spośród wszystkich azjatyckich szkół wyższych) w zestawieniu QS World University Rankings uplasowały się Narodowy Uniwersytet Singapuru i Uniwersytet Technologiczny Nanyang. Popularny wśród studentów jest także założony w 2000 r. Singapurski Uniwersytet Zarządzania. Singapur to nie tylko finansowy raj, ale również jedno z najbardziej zielonych miast na świecie. Nic więc dziwnego, że miasto-państwo słynie z licznych parków i ogrodów botanicznych. W 2015 roku ogrody botaniczne w Singapurze trafiły na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dużą popularnością wśród mieszkańców i turystów cieszą ogrody nad zatoką – Gardens by the Bay. Można tam podziwiać mierzące nawet 50 metrów wysokości super-drzewa, czyli wielkie konstrukcje ekologiczne przypominające baobaby. Ciekawostki o Korei Północnej. Zaskakujące fakty na temat najbardziej zamkniętego państwa świata Korea Północna fascynuje, a jednocześnie przeraża. Reżim Kimów całkowicie podporządkował sobie życie obywateli, tworząc państwo kompletnie odizolowane od reszty świata, gdzie słowo €.. Czego nie wolno robić w Singapurze? Singapur słynie z bardzo surowego prawa. W kraju – mimo krytyki wielu światowych organizacji chroniących praw człowieka – wciąż obowiązuje kara śmierci. Za mniejsze przewinienia grozi kara chłosty. Głośno było także o zakazie żucia gumy, który obowiązywał do 2002 roku. Żeby ją jednak kupić na terenie Singapuru, wymagana jest... recepta. Nielegalne posiadanie gumy jest równoznaczne z mandatem w wysokości 1000 dolarów. Lista zakazów jest jednak znacznie dłuższa. W Singapurze nie wolno również: spożywać posiłków w komunikacji miejskiej; przytulać się i palić w miejscach publicznych; chodzić nago, nawet po pokoju hotelowym; łączyć się z siecią WiFi bez zgody właściciela; pluć na ulicy; dokarmiać gołębi. posiadać narkotyków. Do niedawna karane były także kontakty seksualne między mężczyznami (dwa lata pozbawienia wolności). W sierpniu 2022 roku premier Lee Hsien Loong ogłosił, że pochodzący z czasów kolonialnych zakaz zostanie zniesiony, o co przez wiele lat walczyły tamtejsze środowiska LGBTQ. Czułem się jak bohater filmu o cywilizacji, która dopiero zaistnieje – Singapur oczami uciekinierów z PRL-u Lata osiemdziesiąte, ostatnia dekada PRL-u. Muzyk Radek i jego przyjaciel Janek marzą o lepszym życiu. Ruszają w świat, zaczynając od drobnego przemytu z NRD. Przez Budapeszt trafiają do Sta... Sport w Singapurze Choć zawodnicy z Singapuru nie odnoszą wielkich międzynarodowych sukcesów, kraj ten jest częstym gospodarzem najważniejszych sportowych imprez świata. W 2010 roku miasto-państwo organizowało pierwsze w historii igrzyska olimpijskie młodzieży. Z kolei od 2014 do 2018 r. w Singapurze odbywał się WTA Finals, czyli tenisowy turniej mistrzyń. Polscy kibice białego sportu z pewnością zapamiętają edycję imprezy sprzed ośmiu lat, gdy triumf w zawodach odniosła Agnieszka Radwańska. Krakowianka w wielkim finale pokonała wówczas Czeszkę Petrę Kvitovą w trzech setach – 6:2, 4:6, 6:3. Rok później była finalistka Wimbledonu dotarła do fazy półfinałowej singapurskiego turnieju. Nieprzerwanie od 2008 roku (z wyjątkiem lat 2020–2021) na ulicznym torze Marina Bay Street Circuit organizowany jest Grand Prix Singapuru Formuły 1. Wyścig przed 15 laty był pierwszym wyścigiem w historii F1 rozgrywanym pod osłoną nocy, co sprawia, że jest jednym z najbardziej wymagających w trakcie całego sezonu. Najwięcej, bo aż pięciokrotnie, w Singapurze triumfował Niemiec Sebastian Vettel. Dużą popularnością wśród Singapurczyków cieszą się także inne dyscypliny sportu, takie jak tenis stołowy, badminton, pływanie czy krykiet. Do tej pory sportowcy z Singapuru sięgali po pięć medali olimpijskich – jeden złoty, dwa srebrne i dwa brązowe. Pierwszym i jak na razie jedynym mistrzem olimpijskim jest pływak Joseph Schooling, zwycięzca wyścigu na 100 metrów stylem motylkowym z Rio de Janeiro. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Takich roślin nie ma nigdzie indziej na świecie. Gdzie rosną superdrzewa?
Superdrzewa mogą mierzyć się z drapaczami chmur. Nie zostaną jednak uznane za najwyższe drzewa na świecie. Dlaczego?
W tym artykule: Superdrzewa w Singapurze Najwyższe drzewa na świecie Singapur to nie tylko jedno z biznesowych i gospodarczych centrów świata. Władze państwa-miasta od lat aspirują do uczynienia go najbardziej zielonym miejscem na świecie. I trzeba przyznać, że są na dobrej drodze. Oczywiście sprzyja temu tropikalny klimat. Wysokie temperatury i wilgoć mogą być utrapieniem dla ludzi, ale to właśnie dzięki takim warunkom Singapur kwitnie. Superdrzewa w Singapurze Zieleń rośnie niemal wszędzie, jednak na szczególną uwagę zasługują ogrody zajmujące powierzchnię ponad 100 hektarów. Słynne Gardens by the Bay to jedna z wizytówek Singapuru. Można tam podziwiać gatunki tropikalnej flory i oczywiście superdrzewa. Z daleka przypominają baobaby, ale w rzeczywistości to sztuczne struktury, będące ramami dla pionowych ogrodów. Najlepiej oglądać je o wschodzie słońca. Ogrody Gardens by the Bay można zwiedzać za darmo. Superdrzewa w Singapurze mierzą nawet do 50 metrów wysokości. Za dnia dają cień, a wieczorem „ożywają” przy muzyce i pokazach świetlnych. Na najwyższym z superdrzew znajduje się obserwatorium. To świetny punkt obserwacyjny, z którego rozpościera się widok na panoramę zatoki Marina Bay. Singapurczycy podkreślają, że superdrzewa to przede wszystkim przełomowy sposób uprawy i eksponowania roślin. W pionowych ogrodach rosną między innymi bromelie, paprocie, storczyki i tropikalne pnącza. Spacer w ich cieniu to atrakcja nie tylko dla botaników. Ciekawostki o superdrzewach w Singapurze Najwyższe superdrzewo ma wysokość ok. 16-piętrowego budynku; W superdrzewach rośnie 162 900 roślin z ponad 200 gatunków; Nocny pokaz Garden Rhapsody wykorzystuje 68 niezależnych głośników; 7 superdrzew jest zaprojektowanych tak, aby zbierać energię słoneczną. Naukowcy zbadają największe drzewo w Amazonii. Dotarcie do rekordzisty zajęło kilka lat Największe drzewo w Amazonii odkryto na zdjęciach w 2019 r. Zobaczenie go na żywo okazało się ogromnym wyzwaniem. Poprzednie ekspedycje nie dały rady. Najwyższe drzewa na świecie Superdrzewa w Singapurze, mimo że imponują rozmiarami, nie są najwyższymi drzewami na świecie. Powód jest prosty: biologicznie to nie drzewa. Gdzie w takim razie rosną prawdziwe giganty? Najwyższe drzewa na świecie można podziwiać w w Parku Narodowym Redwood w Kalifornii. To sekwoje wieczniezielone. Wśród nich jest też prawdziwy rekordzista. W zależności od źródeł Hyperion, czyli najwyższe drzewo na świecie, ma między 115,5 a 116 m wysokości. Najwyższe drzewo w Polsce to z kolei około 120-letnia daglezja zielona, która rośnie na terenie Nadleśnictwa Bardo. Jej wysokość to 59,40 metra, a rozpiętość korony 12 metrów.
Singapur dopuścił do sprzedaży mięso wyhodowane w laboratorium. Jako pierwszy na świecie
Amerykański startup promujący roślinne alternatywy dla zwierzęcego białka dostał zgodę agencji regulującej rynek żywności w Singapurze, SFA, na sprzedaż na tamtejszym rynku – ponoć pierwszy taki przypadek na świecie – mięsa kurczaka pochodzącego nie z zabitego zwierzęcia, a z hodowanych w laboratorium tkanek. Choć ceny produktu nie podano, sprzedawany w formie nuggetsów drób dostępny ma być jako towar premium.
Startup Eat Just, który w ofercie ma m.in. substytut kurzego jajka, skorzystał ze wsparcia w ramach programu rządowego “30 by 30,” który umożliwić ma zwiększenie lokalnej produkcji żywności. Singapur chciałby do 2030 roku móc zabezpieczyć własną produkcją 30 proc. zapotrzebowania rynku. Dziś ten mały bogaty kraj musi importować 90 proc. żywności, co w przypadku wywołanego choćby pandemią zaburzenia łańcucha dostaw jest kwestią bezpieczeństwa narodowego. Do promocji i sprzedaży produktów marki GOOD Meat na azjatyckim rynku Eat Just powoła tam spółkę zależną, efekt umowy z Proterra Investment Partners Asia. Lokalne partnerstwo przełoży się też na rozruch w Singapurze fabryki mającej. Koncepcję poparła już rządowa radę Rozwoju Ekonomicznego. Jak informuje dział prasowy Eat Just, toczą się już rozmowy o włączeniu laboratoryjnie hodowanego mięsa kurczaka do menu lokalnych restauracji. Do stworzenia mięsa w laboratorium nie trzeba było zabijać ani jednego zwierzęcia. Proces hodowli zaczyna się od biopsji. Po pobraniu żywych komórek izoluje się je i przenosi do bioreaktora. Potem ”karmi” mieszanką białek, aminokwasów, minerałów, cukrów, soli i wszystkich innych substancji odżywczych, które tworzące np. mięsień komórki otrzymywałaby w ciele zwierzęcia. View oEmbed on the source website Po osiągnięciu odpowiedniej gęstości, pobiera się tkankę do dalszej obróbki. Eat Just zapewnia, że po przejściu 20 cykli produkcyjnych w 1200-litrowych bioreaktorach udało się im opanować proces produkcji mięsa o tej samej gęstości i jakości. Poza kwestiami etycznymi, ważne jest, że nie trzeba było w tym procesie używać antybiotyków (co jest normą w masowej produkcji drobiu). Ostateczny produkt jest też ”dużo czystszy na poziomie mikrobiologicznym” od mięsa zwykłego kurczaka z fermy, zapewnia producent mięsa z laboratorium. Choć Eat Just przekonują, że są pierwszymi którzy otrzymali zgodę regulatora rynku na sprzedaż, nie jest to jedyna firma pracująca nad laboratoryjnie hodowanym mięsem. Dwie największe to izraelska Future Meat Technologies oraz należąca do Billa Gates’a Memphis Meats. Działający w Singapurze Shiok Meats z kolei próbuje w laboratoryjnych warunkach wyhodować mięso skorupiaków. W ubiegłym roku koncepcja odchodzenia od hodowli przemysłowej zwierząt zyskała szczególne znaczenie. Powiązana jest z nią, choć pośrednio, zarówno obecna pandemia, jak i – już bezpośrednio – coraz poważniejszy problem lekoopornych bakterii. Koronawirusy to patogeny zoonotyczne, co znaczy, że przenoszą się pomiędzy zwierzętami a ludźmi. Dlatego tak ważne jest ograniczanie potencjalnych punktów styku, zarówno tak chaotycznych jak niesławne targowisko w Wuhan czy mega-hodowle świń czy bydła mięsnego. Mięso z laboratorium to nowalijka, ale wszystko wskazuje, też wyznacznik pewnego trendu, który z konieczności może zagościć z nami na stałe. Analitycy Barclays oceniają, że wartość rynku alternatyw dla mięsa w najbliższej dekadzie może wzrosnąć do 140 mld dolarów, czyli 10 proc. wartości obecnego globalnej produkcji mięsa.
W gąszczu smaków nie przegap rojaka! Ewolucja ulubionej sałatki Singapuru
Zaglądamy na kulinarną scenę Singapuru, a tam czeka na nas rojak - nieprzypominające klasycznych zielonych sałatek danie, które Singapurczycy darzą niemal obsesyjną adoracją.
Od krabów z chilli, przez ryż z kurczakiem i char kway teow, aż po laksę – singapurskie targi pod gołym niebem są obowiązkowym celem podróży dla tych, którzy szukają bogatej i jednocześnie taniej oferty, z której słynie to miejsce. Te dania znają wszyscy, ale istnieje tamtejsza potrawa, która nie zyskała popularności, na jaką zasługuje. Poznajcie rojak, czyli swoistą sałatkę z Singapuru. Podróżujący do tego kraju chętnie odkrywają tętniącą życiem lokalną scenę kulinarną miasta, jednak w gąszczu przysmaków łatwo przegapić to nieprzypominające klasycznych zielonych sałatek danie, które Singapurczycy darzą intensywną i niemal obsesyjną adoracją. Rojak to sałatka powszechnie spotykana również w Malezji i Indonezji i jest mieszanką warzyw i owoców (słowo “rojak” oznacza “mieszana”). W całym Archipelagu Malajskim ta skromna potrawa sałatkowa często zawiera ananasy, chińską rzepę, pastę z krewetek i tamaryndowiec, ale z czasem style serwowania zostały dostosowane do wpływów kulturowych każdego z regionów archipelagu. W Singapurze rojak jest mieszanką świeżych owoców tropikalnych, takich jak ananasy, a także surowych i blanszowanych warzyw, takich jak szpinak wodny, kiełki fasoli, czy ogórek. Sałatkę się w gigantycznej misce, posypuje się ją youtiao (frytkami z ciasta smażonego na głębokim tłuszczu), prażoną fasolą, posypką z mielonych orzechów arachidowych i odrobiną palonego imbiru. Dla wielu punktem kulminacyjnym rojaka jest jednak ostry dressing – mieszanka pasty krewetkowej, cukru, tamaryndowca, soku z limonki i pasty chilli. To danie ma więc wszystko – ostrość, goryczkę, kwaśność, słodycz i słoność. Pomimo szeroko rozpowszechnionej konsumpcji, rojak ma dość różnorodne pochodzenie. Ale dla Damiana D'Silvy, szefa kuchni restauracji Kin i autorytetu w dziedzinie gastronomicznego dziedzictwa Singapuru, jego związek z Indonezją jest oczywisty. "Rujak (indonezyjski) lub rojak (Singapur/Malezja) ma swoje korzenie w Indonezji" – mówi D'Silva – "W rzeczywistości, rujak istnieje w różnych prowincjach Indonezji od setek lat". Singapurska odmiana rojaka jest eklektyczną mieszanką wpływów malajskich, chińskich i peranakańskich, z krewetkami i frytkami w cieście, które reprezentują wpływy chińskie, oraz palonym imbirem, chili i tamaryndowcem, które to charakteryzują kuchnię malajsko-peranakańską. "W przeszłości to danie było sprzedawane przez ludzi na ulicach z wózków. Podawano je na liściach, składano i zabezpieczano wykałaczką" – mówi D'Silva, który po raz pierwszy spróbował rojaka z wózka w latach 60. W Indonezji, gdzie rujak był podawany jako część tradycyjnej jawajskiej ceremonii prenatalnej zwanej Naloni Mitoni (co oznacza siódmy miesiąc), istnieje wiele odmian rujaku, a niektóre z nich występują w tylko w niektórych regionach. Podczas gdy rojak utrzymał status monopolisty jako prawdopodobnie jedyna znana Singapurczykom lokalna sałatka, w ostatnich latach do popularnych wyborów w restauracjach dołączyła kerabu. Opisywana przez krytyków jako "burzliwa, tropikalna, lokalna sałatka zrobiona z warzyw i ziół, ubrana w ognistego sambala, kokosa i limonki", kerabu jest zapomnianym daniem, które z czasem pojawiło się w kuchni malajskiej jako sposób na wykorzystanie zarówno surowych, jak i ugotowanych resztek składników. "Jest wiele różnych rodzajów kerabu, ale nie słyszymy o nich często, ponieważ wiele składników, które wchodzą w skład tych sałatek, jak kwiaty papai, zniknęło" – mówi D’Silva, dodając, iż ma nadzieję, że z czasem i z pomocą lokalnych rolników niektóre z tych "zapomnianych" jadalnych bogactw flory znów rozkwitną na kulinarnej scenie Singapuru.
"Czułem się jak bohater filmu o cywilizacji, która dopiero zaistnieje". Singapur oczami uciekinierów z PRL-u
Lata osiemdziesiąte, ostatnia dekada PRL-u. Muzyk Radek i jego przyjaciel Janek marzą o lepszym życiu. Ruszają w świat, zaczynając od drobnego przemytu z NRD. Przez Budapeszt trafiają do Stambułu i dalej – do Singapuru. Na ich drodze stają przeszłość oraz ambitny jak oni radca ambasady. Przeczytaj fragment sensacyjnej fabuły „Prince Polonia” Maxa Cegielskiego, która kryje autentyczną opowieść o zapomnianych początkach polskiej transformacji i wciągające reportażowe opisy azjatyckiej rzeczywistości.
Gorączkę miałem już wieczorem, a rano trzęsło mnie z osłabienia, przeziębienia, ze strachu? Nie wiedziałem, dlaczego tak źle się czuję, wpadłem w psychozę, że zaraziłem się śmiertelną, egzotyczną chorobą. Przyznaję, że dostałem nieposkromionego ataku paniki chwytającej za gardło, aż zabrakło mi tchu. Rozmyślałem o niebezpiecznych bakteriach krążących po ciele, zarazkach zjadających mnie od środka, wyżerających komórki i mutujących; o szalejących mikrobach, które przejęły mnie na własność. Przeżywałem katusze, wydawało mi się, że pod pachami rozwija mi się narośl, że guzy pokrywają mi plecy, że zaraz umrę spocony w gorących Indiach. Leżałem twarzą do ściany, próbowałem liczyć czerwone i czarne plamy, zacieki, placki odpadającego tynku. Nie układały się w żaden wzór, na nic nie wskazywały, nie rozpoznawałem strzałek ani linii, za którymi mógłbym podążyć. Bałem się wstać, udawałem, że mnie nie ma, chciałem zniknąć, zwijałem się w kłębek, ale cienka narzuta była za krótka, żeby schować jednocześnie nogi i głowę, wiłem się pod spodem. Nie odwróciłem się, nawet kiedy usłyszałem, że Janek wstał, raźnym krokiem wszedł do łazienki i mył się w zimnej wodzie, stękając i charcząc. Wreszcie stanął nade mną, a ja udawałem, że śpię. Popatrzył, nic nie powiedział i wyszedł. Pożałowałem, że zgodziłem się lecieć do Singapuru. Musiałem na chwilę zasnąć, ponieważ tym razem, otworzywszy oczy, nie zobaczyłem ściany. Leżałem przodem do łóżka Janka, kumpel siedział na nim z tacą. Podsunął mi czarną herbatę i małe spieczone tosty. Musiałem zjeść i żyć, choć nie miałem ochoty, nic mi się nie chciało ze strachu, z żalu, nie wiem z czego, ale wszystko wydawało się do dupy. Jadłem, a Janek nic nie mówił, znowu wyszedł. Wrócił z nowymi ubraniami: szortami i koszulkami z logo amerykańskich firm. Wysępił te ciuchy od Kumara, żebyśmy jak najlepiej prezentowali się na lotnisku. – Ej, lord, wstawaj. Zrozumiałem, że on też źle się czuje, ale mechanicznie wykonuje czynności, które należało wykonać, jak zawsze zadaniowy, skoncentrowany na wyznaczonym celu. Jak automat naśladowałem partnera. Ubrałem się, wyszliśmy na ulicę, pojechaliśmy na lotnisko. Nic więcej. Żadnych egzotycznych wrażeń, przygód do opowiadania, nie pamiętam nic oprócz tego, że byłem bardzo nieszczęśliwy. Jeden z najgorszych poranków w moim życiu. Przeszliśmy odprawę paszportową i celną, na pokładzie natychmiast zasnąłem na te sześć godzin lotu. Ocknąłem się, z głośników nadawano komunikat o weather conditions, spojrzałem za okno, wlatywaliśmy w białą chmurę. To był ten moment, kiedy jeszcze przez sekundę widzisz świat poza obłokami, ale nagle wszystko znika i zawisasz w mlecznym, skłębionym bezkształcie. Poczułem mocne turbulencje, fotele się trzęsły, pasażerowie trzymali się kurczowo podłokietników. Żołądek podskoczył mi do gardła. Wylecieliśmy z bieli i nagle samolot przestał wibrować i się trząść, zamilkł. Obudziłem się do końca, pomyślałem, że silniki przestały pracować i zaraz zginiemy. Janek spokojnie spał obok z uśmiechem na twarzy, a ja poczułem, że zaczynamy spadać, miałem miękkie nogi, uszy zatkane z powodu zmiany wysokości, aż mnie zabolały. Spojrzałem znów za okno, w dół, i zrozumiałem, że jednak mam lęk wysokości, dostrzegłem małe wysepki, morze, chaty, łodzie – uznałem, że lecimy zbyt nisko. Widziałem dziesiątki, setki statków na zupełnie gładkiej, jasnoniebieskiej powierzchni morza, wielkie transportowce zakotwiczone, bez ruchu, przeraziłem się, że samolot zaraz rozbije się na jednym z nich, trafiony – zatopiony. Słabość, panika. Woda i ląd zlewały się ze sobą, brakowało wyraźnych granic, jasnych podziałów, nie docierało do mnie, co widzę. Ostry zwrot samolotu i po chwili w dole ukazało się wielkie zielone pole golfowe. Dojrzałem człowieka, który właśnie uderzał kijem, ciśnienie szalało mi w uszach, wylądowaliśmy. Chciałem jak najszybciej wyjść z samolotu, mój kumpel wciąż spał, maszyna spokojnie kołowała po płycie lotniska. Uspokoiłem się dopiero w pierwszej smoking area na lotnisku Changi, wszędzie wisiały tablice z informacją, że otrzymało tytuł „Best Airport” i szybko się rozrasta, trwa już budowa kolejnego terminala. Pierwszy szok to kran z czystą, chłodną, pyszną wodą, za darmo w dowolnej ilości. Nie mogłem przestać pić. Wizytówkę z adresem wręczyliśmy kierowcy czarno-żółtej taksówki. Chińczyk w toyocie pokiwał głową i ruszył. Jechaliśmy przez gęstą, mocną zieleń, betonowe estakady przecinały dżunglę, autostrady ciągnęły się pod palmami i drzewami, których nazw nie znałem, ale kojarzyły mi się z tropikalnymi lasami. Kontrast: białoszary beton, czarny asfalt i ciemna, buchająca zieleń, przeciwieństwa połączone w jedno. W tym nowym dziwnym świecie spomiędzy roślin wyrastały wysokie bloki połączone przejściami, zabudowanymi mostami, jak scenografia filmu o dalekiej przyszłości, nie do spełnienia w Polsce, ale możliwej tutaj. Okiełznana natura poddana kontroli, pełen futuryzm, a nie słowiańskie i punkowe no future. Tutaj była wyłącznie przyszłość, przeszłość dostała zakaz wstępu, zamknięta w rezerwatach Europy Środkowo-Wschodniej oraz Indii. Planetarne nierówności w dystrybucji czasu, poczułem, że pruję czasoprzestrzeń na dziobie statku który wbija się w przyszłość, za mną nic już nie ma, przeszłość przestała istnieć. Gapiłem się przez okna taksówki na nowoczesne fantazyjne budynki, potem na dobrze utrzymane i odremontowane zabytki po Brytyjczykach. Z nowych, świeżo zbudowanych estakad rozpościerał się panoramiczny widok na Singapur, szeroki plan, czułem się jak bohater filmu o cywilizacji, która dopiero zaistnieje. I zalśni czystością – wydawało mi się, że blask wypucowanego miasta szkodzi białym ludziom. Fasady i szyby wieżowców odbijały światło mocnego słońca, bolały mnie oczy, więc pierwszą rzeczą, jaką kupiłem, były okulary przeciwsłoneczne. Morze, błękitne, jak wypolerowane, a na nim rozrzucone, niczym garść szmaragdów czy innych drogocennych kamieni, wyspy pełne blasku południa. Lśnienie wody, migotanie zieleni i kwiatów: od lotosów w jeziorkach po różowy, nieznany mi gatunek. Brakowało mi słów na opisanie tego, co widzę; potem, kiedy wziąłem się do spisywania wspomnień, musiałem szukać pomocy w książkach. W samochodzie, tak jak na chodnikach, czyściutko, żadnych czerwonych plam na tapicerce czy na ścianach, żadnych łupin orzechów kokosowych, petów, śmieci. Pięćset dolarów kary za rzucenie niedopałka na ziemię. Janek od razu pstryknął kiepem za okno i śmiał się zadowolony, że przechytrzył system. Chińczyk gderał, ale go nie rozumieliśmy. Pewnie mówił, że kara grzywny grozi za plucie, śmiecenie i przechodzenie przez ulicę na czerwonym świetle. Potem wprowadzono zakaz importu gumy do żucia, podobno zatykała drzwi do wagonów metra; można było nieźle zarobić na jej przemycie do Singapuru. Wtedy nie wiedziałem o karze śmierci za szmuglowanie narkotyków, o chłoście – pięć, dziesięć, dwadzieścia kijów – wymierzanej nawet nam, zachodnim turystom, za drobne przewinienia. Tak, tak, w Singapurze, jak w Indiach, nie byliśmy już ze Wschodu, tylko z Zachodu, z Europy. Awansowaliśmy, równouprawnienie, takie same kary dla Polaków i Angoli. Przed wylotem spędziłem w Delhi raptem dwa dni, więc pewnie dopiero na podstawie późniejszych podróży nabrałem przekonania, że Indie są jak Polska, a Singapur jak RFN. Mijaliśmy nieliczne samochody, mercedesy, może je dostrzegałem, bo znałem tę markę. Panował tu ordnung jak w Niemczech, liczył się biznes, już wtedy mówiono o „azjatyckich tygrysach”. Lotnisko Changi otwarto w 1981 roku, kiedy przeciętny mieszkaniec miasta-państwa zarabiał pięć tysięcy dolarów amerykańskich na głowę. Pod koniec dekady średni dochód wynosił już prawie trzynaście tysięcy, a w Polsce nadal grosze. My, przewalacze, też trochę się przyczyniliśmy do ekonomicznego rozwoju Singapuru. W śródmieściu dużo złota, marmurów, szkła, ale nie w stylu dubajskim. Skromniej, bardziej stylowo, bez puszenia się na szybki efekt. Zdumiały mnie krystalicznie czyste szyby w windach. W Szczecinie i Delhi to się nie zdarzało, tam oglądałem świat przez szarą zawiesinę, plamy, niedomyte, zasyfione szkło. Jechaliśmy długimi ślimakami autostrad, rozjazdów, przejazdów. Slogany, „Clean rivers, better life”, jak w Indiach i PRL-u, ale tutaj wydawało się, że szczytne hasła są realizowane i wcielane w życie. Mnóstwo wody: morze, statki, port, wybrzeże. Żadnego smrodu od cieśniny, świeże powietrze ładnie pachniało – Wschód wonny jak kwiat. Nawet kierowcy riksz rowerowych w Chinatown czy Little India wyglądali na lepiej odżywionych i czystszych niż w Delhi. I nie było żebraków! Może żebrania zakazano, tak jak plucia i żucia gumy? Pranie zwisało z okien starych domów, już wtedy wyburzanych, dziś po większości z nich nie ma śladu. Suszyło się na wszystkich piętrach wysokich bloków, ale prześcieradła lśniły bielą i były porządnie wywieszone. Ludzie grzecznie czekali w kolejce do autobusu, po mieście jeździły dwupiętrowce, double deckers, takie jak na pocztówkach z Londynu. Byłem w Azji, miałem w jednym miejscu to, co najlepsze z Zachodu, i zarazem całą egzotykę. Przy kolejnych pobytach przyszły różne przemyślenia, ale generalnie Janek zakochał się w Indiach, a ja w Singapurze. Rozeznać się w tym świecie nie było łatwo. Długo nie mogliśmy znaleźć wejścia do budynku. Wiedzieliśmy, że to wynajęty, niezamieszkany lokal, znaliśmy adres, klucze miały czekać u portiera. Bencoolen Road, a może Orchard, już nie pamiętam. W każdym razie Plaza w nazwie; na dole shopping mall, wyżej rośliny i bryła wieżowca. Dzień handlowy, pełno ludzi się kręci, mienią się różne kolory skóry, ubrania, dźwięki: skośnoocy i inni, ciemniejsi, wtedy nie rozróżniałem mieszanki ras i religii znad cieśnin. W końcu się udało, konsjerż, winda i mieszkanie, pustawe, ot, podstawowe meble, łóżka, trzy czy cztery pokoje, jeden dla nas. Z okien widać było wieżowce, znaki wielkich firm, banki. Uznałem, że trafiliśmy do centrum świata. Przylecieliśmy do Azji, żeby zmienić życie, zdobyć przyszłość, wcześniej byliśmy jej pozbawieni, ale nie spodziewaliśmy się, że czeka nas taka rewolucja. Znów przypomniał mi się utwór sprzed lat: „Ja nie gram, ja nie przegram. Bo nie mam żadnej ambicji”. Tylko że ja miałem przed oczami cele do zdobycia, a noga starych załogantów nigdy nie postała w Singapurze. Wcześniej, kiedy grałem z Generacją, nie miałem nic do stracenia – teraz już tak. Słońce zachodziło nad Miastem Lwa i czułem się jak w bajce, chciałem, aby tak pozostało. Wkrótce Szewc osobiście przyszedł nas powitać. Szczupły i wysportowany, miał elegancko przyciętą, lekko siwiejącą bródkę i krótko przystrzyżone włosy, przewiewne letnie ubranie: kolorową koszulę i tenisową marynarkę. Dobrze poczuliśmy się w jego towarzystwie, z miejsca nam zaimponował. Przedstawił się, ale poprosił, żebyśmy przeszli na ty, znał już nasze imiona. Janek przypatrywał mu się badawczo, ja miałem wrażenie, że znamy się od dawna. Grzecznie poprosił o pieniądze. Nie przeliczył ich, od razu wszystkie upchnął do czarnego skórzanego neseserka. – Pan... to znaczy ty... nie liczysz? – Chłopcy, przelicza tylko Peter Cheater. – Zaśmiał się. – Kto? – Taki młodszy kolega, bardzo zdolny, też ma firmę. Opowiedział nam legendę o Peterze, jednym z szefów polskich grup przemytniczych. Potem słyszałem ją jeszcze wielokrotnie od innych przewalaczy z Singu. Podczas wymiany waluty Piotr dokładnie przeliczał banknoty i zarabiał na tym dodatkowo spore pieniądze. Miał w głowie kalkulator, zaokrąglał drugie, trzecie miejsce po przecinku na swoją korzyść, przy dużych sumach i wielu operacjach wyciągał z tego spory, czysty zysk. Liczył lepiej od Hindusów, choć to oni wymyślili matematykę i podobno byli pierwszymi bankierami świata. W końcu się zorientowali, też przy transakcjach zaczęli liczyć do wielu miejsc po przecinku. Szewc zaznaczył wyraźnie: „Peter Cheater” – ale to z szacunku. „Kiedyś go poznacie, ale pamiętajcie, pracujecie dla mnie!”. Zeszliśmy z szefem na ulicę, w hallu oddał walizeczkę czekającemu tam Polakowi. Łącznik nawet się nie przywitał, natychmiast wyszedł. Na nasze pytające spojrzenia Szewc wyjaśnił: – Trzeba jak najszybciej wymienić, dziś są dobre kursiki na Change Alley. Ale my musimy uczcić wasz przylot. Chodźmy! Zabrał nas do Food Court. Mnóstwo małych knajpek pod zadaszeniem, lecz atmosfera jak na ulicy, żadnych obrusów, kelnerów, tylko self service. Menu w różnych alfabetach, zapachy znane z Indii i zupełnie nowe, różne potrawy, nie połapałbym się w tym, ale Szewc poprowadził nas do swojego ulubionego kucharza i zamówił jedzenie. Plastikowe talerze zapełnione ryżem, rybami, krewetkami, kalmarami. Po przejściach żołądkowych w Delhi zaznaczyłem, że not spicy, i wszystko smakowało wybornie, jak w hotelu Victoria albo i lepiej. Popijaliśmy zimne piwo Tiger, nawet nazwa i logo z tygrysem pasowały do atmosfery. – Potrawy indonezyjsko-malezyjskie! Kuchnia z cieśnin, gdybyście jednak chcieli ostrzej, to w tym pojemniczku jest sambal, coś jak curry, ale trochę inny, lokalny styl. To jest nasi lemak, ryż gotowany z rybą, krewetkami, a to nasi goreng, ryż smażony. – Pokazywał i tłumaczył, co mamy przed sobą. Był nam przewodnikiem, nauczycielem i ojcem, otaczał nas opieką. Zajadał ze smakiem, wyjaśnił, że jest głodny, ponieważ właśnie wrócił z tenisa. Pytał, jak nam minął lot, i upewniał się, czy kupiliśmy na duty free po kartonie fajek i butelce whisky, bo papierosy i mocny alkohol są bardzo drogie w państwie-wyspie. Odkupił od nas dziesięć paczek marlboro i jedną fl aszkę johnniego po dobrej cenie, mieliśmy już lokalne dolary na własne wydatki. – Czyli zawsze mamy kupować swoje picie i palenie? – upewniał się Janek, zajadając ze smakiem. Jadłem bardziej wstrzemięźliwie, nie chciałem znów się pochorować. – Jedzenie jest bardzo tanie, proszę ciebie, piweczko w takich jadłodajniach jak tu jeszcze ujdzie. Rząd dba o zdrowe i życie obywateli, więc na używki nałożono wysoki podatek. Muszą zarobić na te wszystkie inwestycje. – Czyli to jest państwo kapitalistyczne? – spytałem. – Mylisz się, chłopcze, ale nie do końca. Ustrój panuje inny niż w Europie Zachodniej. Tutaj władza jest przede wszystkim pragmatyczna. O tak, pragmatyzm! – Podniósł znacząco palec. – Singapur działa jak wielka rodzinna firma. Widzieliście te wysokie bloki? Są komunalne, trzy czwarte obywateli w nich mieszka. Dużo wyższy standard niż u nas, przez szczeliny między płytami nie wciska się wiatr, zapewniam. Nie trzeba być milionerem, żeby dostać mieszkanko. Choć miejsca na wyspie jest mało, nie czeka się latami jak w Polsce. Słuchaliśmy, patrzyliśmy na Bossa jak na naszego guru, miał mocny, angielski akcent. Chciałem zostać kimś takim jak on. Nie dodałem ostrych przypraw, a mimo to pociłem się od jedzenia i temperatury, popijałem więc z ulgą piwo i słuchałem grzecznie. – Ekonomia? Najlepsza na świecie, nie ma cła eksportowego! Robią wszystko, żeby największe firmy i banki tu inwestowały. Jesteście, chłopcy, w centrum planety. Ten kraik z Trzeciego Świata awansuje do pierwszego i mówię wam, kiedyś prześcignie Japonię i Stany. Wierzę w to miejsce, dlatego zostałem permanent resident. – Czyli nie jest pan, przepraszam, nie jesteś już obywatelem Polski? – wyrwało się Jankowi. – Właściwie to nigdy nie byłem. Urodziłem się w Australii, mój tata po wojnie wyemigrował tam z Wielkiej Brytanii. Przeszedł cały szlak z armią Andersa, przez Iran i Palestynę aż po Monte Cassino. Panie, świeć nad jego duszą! Rasowy antykomunista, wiedział, że nie ma już czego szukać w ojczyźnie. Z takim pochodzeniem? Polska szlachta! – Pomachał palcem z dużym, starym sygnetem. – Władze powiedzą pewnie, że zdradził kraj. A to właśnie oni zdradzili! Nie mój papa, nie ja. Ja działam na rzecz Polski, dając pracę takim jak wy. Młodym, przedsiębiorczym, ciekawym świata, dla których nie ma szans w domku. A jak zarobicie, to przecież wasze pieniążki wpłacicie do banku, kupicie samochodzik, mieszkanko i nawet komuniści na tym zyskają. Bez takich jak wy PRL już dawno by się zawalił. – Wyssał miąższ z krewetek. – Ale to by znaczyło, że pomagamy komuchom? – Zgubiłem się w wywodzie Szewca. – Aż tak to nie – żachnął się. – Radosławie... Ładne, słowiańskie imię! Rado-Slav? Nie, też źle. Teraz będziesz Rado, ok? – Ok – zgodziłem się. Nie znosiłem swojego imienia, każda ksywka, nawet zdrobnienie mi odpowiadały. – Rado, budujecie razem ze mną kapitalizm w socjalistycznym kraju, od środka, jesteśmy jak konik trojański. Komuchy nas potrzebują, to prawda, bez dolarków z prywatnych kont rynek by się zawalił, bez towarów z NRD ludzie umieraliby z głodu. Bez Singapuru czy RFN nie mieliby wideo i komputerków. Podobno teraz komputeryzacja ma uratować system. Cyfrowy socjalizm? Komputerem w stonkę? Śmiechu warte, nie uratujesz socjalizmu, podłączając go do maszyny liczącej, bo obliczy to, co wiemy. Że wychodzi zero! W takiej ekonomii zawsze kończy się na zerze! Boss zamówił dla nas deser, jakieś kolorowe owocowe pulpy, i gadał dalej. – Komuchy coraz szerzej otwierają drzwi, wpuszczają świeże powietrze. Pewnego dzionka, zanim się zorientują, to rześkie powietrze ich udusi, bo zapanuje w Polsce kapitalizm. Jeszcze zanim zostanie oficjalnie ogłoszony! Chyba że się w porę zorientują, może już się zorientowali i po cichu sami zostają biznesmenami? Żydokomuna parszywa, wiedzą, gdzie są konfiturki, od wieków to wiedzą! Zapamiętajcie moje słowa, tu w Singapurze też tak zrobili i voilà, rozejrzyjcie się, nagle liberalizm pełną gębą! Ekonomiczny, oczywiście, bo wymierzając baty za przestępstwa, stają się konserwatystami, he, he. – Ciekawe – bąknąłem. Wtedy jeszcze nie rozumiałem do końca idei szefa, ale pamiętam, że poruszyło mnie jego przemówienie, wizja, jaką roztaczał. Miał charyzmę i talent przywódczy. – Chłopcy, zarobicie swoje, ale pamiętajcie, że ta gierka toczy się o większą stawkę! Jesteście agentami dobrej zmiany w kraju! – Zamilkł na chwilę, dając nam czas na przemyślenie jego monologu. Zapłacił za wszystko i zakończył wieczór. – Niestety, czas na mnie. Business is business, sam się nie zrobi. Jak długo chcielibyście zostać? – Jak najdłużej, oczywiście, chcielibyśmy odpocząć... – nieśmiało zaproponował Janek. W obecności Bossa nawet mój kumpel tracił rezon. Szewc spojrzał na nas uważnie, liczył w pamięci koszty. – Niech będzie, moja strata, macie tę i jeszcze jedną nockę w naszym apartamencie, a potem wracacie do Delhi. Akurat jest dobre połączenie pojutrze, wczesna godzina. W Delhi Sakar da wam następne zlecenie. Widzimy się rano, pokażę wam miasto i załatwimy parę spraw. Więcej w książce: „Prince Polonia” Maxa Cegielskiego.
„Śledczy chorób” z Singapuru. To oni rozwikłali zagadkę cichych nosicieli koronawirusa
Przez długie tygodnie cały świat był przekonany, że tylko kaszel i gorączka świadczą o zakażeniu nowym koronawirusem. Do czasu pojawienia się nietypowych przypadków w Singapurze. „Pomyślałem, że to nie ma sensu” – mówi dr Vernon Lee, stojący na czele zespołu badawczego, który rozwikłał zagadkę i wpadł na trop cichych nosicieli wirusa.
Wszystko zaczęło się 19 stycznia w kościele w Singapurze. Wśród wiernych uczestniczących w nabożeństwie znalazła się para 56-latków, która tego samego dnia rano przybyła z Chin. Małżonkowie nie mieli żadnych oznak infekcji – podwyższonej temperatury ani kaszlu, które na tym etapie epidemii były uznawane za główne oznaki choroby. Wydawali się całkowicie zdrowi. Jednak już po trzech dniach – 22 stycznia – infekcja ujawniła się najpierw u kobiety, a po kolejnych dwóch dniach u jej męża. Rozpoczęto dochodzenie. Okazało się, że para przyjechała z Wuhan uważanego za epicentrum światowej pandemii. W kolejnych dniach potwierdzono trzy kolejne przypadki zakażeń, tym razem wśród miejscowych mieszkańców. Źródło zakażenia było nieznane. Do czasu. Lekarzy zaniepokoiło, że chorują osoby nie mające ze sobą żadnych kontaktów. Dr Vernon Lee, szef chorób zakaźnych w Ministerstwie Zdrowia Singapuru i jego współpracownicy, wraz z policjantami i specjalistami od śledzenia chorób, rozpoczęli dochodzenie. Stworzyli szczegółowe mapy pokazujące, kto z chorych gdzie i kiedy przebywał. Szybko okazało się, że dwoje zakażonych Singapurczyków przebywało w tym samym czasie w kościele, który odwiedziła para z Chin. Jednak wówczas chińscy pacjenci nie mieli żadnych objawów – kaszlu ani kataru, które mogłyby odpowiadać za przeniesienie infekcji. Jak więc doszło do zakażenia? – Mogli ze sobą rozmawiać, przywitać się podczas zwykłych czynności w trakcie nabożeństwa – tłumaczy dr Lee. Jeszcze większym zaskoczeniem dla naukowców było odkrycie, że trzecia zarażona mieszkanka Singapuru także była w tym samym kościele, tego samego dnia, ale w czasie innego nabożeństwa. Śledczy postanowili przejrzeć nagrania z kościelnego monitoringu. Okazało się, że pacjentka usiadła w miejscu, które wcześniej zajmowało chińskie małżeństwo. W jakiś sposób, pomimo braku objawów, podróżni z Chin przenosili aktywną infekcję. Rewolucyjne odkrycie Zespół doktora Lee jako pierwszy mógł stwierdzić, że koronawirus może być zakaźny jeszcze przed wystąpieniem objawów. A co gorsza – do jego przenoszenia może dojść nie tylko w trakcie kaszlu. Było to odkrycie, które całkowicie zmieniło wcześniejsze myślenie o koronawirusie i zmusiło wiele krajów do zaostrzenia restrykcji. W Singapurze błyskawicznie wprowadzono aplikację do śledzenia przemieszczania się obywateli, aby jak najlepiej ostrzegać przed ryzykiem infekcji. W przypadku pary z Chin ostatecznie pojawiły się objawy, które pozwoliły stwierdzić, że to ich choroba odpowiada za dalsze zakażenia. Niestety część zakażonych nie doświadcza żadnych objawów, bądź są one tak słabe, że łatwo pomylić je z innymi dolegliwościami. Te przypadki są szczególnie trudne do wyśledzenia i utrudniają przerwanie łańcucha zakażeń. W szpitalu Addenbrooke w Cambridge zdecydowano o przebadaniu całego personelu medycznego w kierunku COVID-19. Z 1000 badanych 3 procent uzyskało wynik pozytywny, a przechodzili zakażenie bezobjawowo. Jeszcze większy odsetek przypadków bezobjawowych stwierdzono na statku wycieczkowym Diamond Princess. Odnotowano tam około 700 przypadków koronawirusa, a naukowcy odkryli, że trzy czwarte osób, u których wynik testu był pozytywny, nie miało żadnych objawów. Z kolei w jednym z domów opieki w stanie Waszyngton ponad połowa mieszkańców otrzymała wynik pozytywny testu, ale nie miała oznak choroby. To tylko kilka z przykładów na to, jak wielki udział mogą mieć cisi nosiciele w rozwoju pandemii koronawirusa. Chociaż uznaje się, że przypadki bezobjawowe prawdopodobnie są mniej zakaźne niż te z objawami, to nadal są poważnym zagrożeniem i odpowiadają za znaczną liczbę przypadków. Ciemna materia – Przypadki bezobjawowe mogą być „ciemną materią” epidemii – twierdzi prof. Neil Hall, kierownik Earlham Institute, centrum badań nad naukami przyrodniczymi, którego zespół chce poddać padaniom wszystkich mieszkańców miasta Norwich. Ciemna materia jest niewidzialną substancją, która, jak się uważa, stanowi większość materii we wszechświecie i nie została jeszcze zidentyfikowana. Prof. Hall obawia się, że przypadki bezobjawowe mogą prowadzić do pandemii, utrzymując ją na wysokim poziomie mimo środków zapobiegawczych i ochronnych. Wystarczy jeden cichy nosiciel, który nie wie, że jest zakażony i podróżuje środkami transportu publicznego, żeby liczba zakażonych natychmiast wzrosła. Zdaniem Halla jedynym sposobem na powstrzymanie rozprzestrzeniania się choroby jest ustalenie, kto jest zarażony – niezależnie od tego, czy ma objawy i jest w grupie ryzyka. Takie było także zalecenie doradców premiera Borisa Johnsona. Podobne podejście stosuje się na znacznie większą skalę w chińskim mieście Wuhan. Aż 6,5 miliona osób zostało tam przebadanych w ciągu zaledwie dziewięciu dni w masowym programie badań przesiewowych zaprojektowanym w celu wykrycia choroby. W tym u tych, którzy nie wykazują objawów. Ale nie ma złudzeń – przeprowadzanie masowych testów przesiewowych jest ostatnim krokiem zwalczania pandemii, a także generuje ogromne koszty. Tym bardziej niecierpliwie świat czeka na szczepionkę na koronawirusa. Katarzyna Grzelak
Projekt Singapur. Miasto, które przeobraziło siebie i swoich mieszkańców
Jak to się stało, że mała wysepka przekształciła się w technologiczne imperium za życia jednego pokolenia?
Jeżeli chcesz, by Singapurczyk podniósł na ciebie wzrok znad miski dania z rybich głów w sosie curry albo żeby spieszący się taksówkarz zahamował z piskiem opon, powiedz im, że udajesz się na wywiad z narodowym „ministrem mentorem” Lee Kuan Yew i chciałbyś się ich poradzić w sprawie tematów do rozmowy. – Z tym MM? Wah lau! Spotkasz się z MM? Serio? Równie entuzjastyczną reakcję można by usłyszeć chyba jedynie od mieszkańca Szmaragdowego Miasta na informację o zaplanowanej audiencji u czarnoksiężnika z krainy Oz. W końcu MM, bo tak mówi się w Singapurze o słynnym ministrze owładniętym manią używania skrótów, jest kimś więcej niż tylko „ojcem narodu”. Jest jego twórcą, kształtującym go według miksu idei z Państwa Platona, elitaryzmu rodem z Wielkiej Brytanii, ekonomicznego pragmatyzmu oraz represyjnych rządów twardej ręki. Ludzie lubią nazywać Singapur Szwajcarią południowo-wschodniej Azji i nie ma w tym przesady. Bagnista, malaryczna wysepka na wysuniętym najdalej na południe krańcu Półwyspu Malajskiego odzyskała niezależność od Wielkiej Brytanii w 1963 r. i na przestrzeni życia jednego pokolenia przekształciła się w legendarnie produktywny kraj. Dochód na głowę każdego z 3,7 mln obywateli jest tam wyższy niż w wielu państwach Europy, edukacja i system opieki zdrowotnej są lepsze niż na Zachodzie, politycy nie dają się korumpować, 90 proc. rodzin mieszka w domach jednorodzinnych, podatki są niskie, ulice zadziwiająco czyste, nie widać na nich bezdomnych ani pijaków. Dodajcie do tego stopę bezrobocia na poziomie 3 proc. i ogromne rezerwy dewizowe. W Singapurze bardziej niż gdziekolwiek indziej na świecie na ważności zyskuje jednak podstawowe pytanie: jaki koszt warto ponieść, by osiągnąć dobrobyt i bezpieczeństwo. Czy rekompensują one życie w kraju, który zmusza ludzi do ciężkiej pracy i uczestnictwa w wyścigu szczurów? W którym bezalternatywna partia rządząca wprowadza drakońskie przepisy (na karcie wjazdu do Singapuru wręczanej na lotnisku turysta czyta nadrukowane czerwoną czcionką ostrzeżenie, że karą za przemyt narkotyków jest śmierć)? Gdzie wolność słowa i prasy nie istnieje, a przejrzystość wykorzystania finansów publicznych pozostawia wiele do życzenia? Niektórzy żartują, że macki rządu sięgają nawet pokładów samolotów, śledząc, czy kształty stewardes odpowiednio wypełniają ich batikowe kostiumy. Mówi się, że Lee Kuan Yew w ostatnich latach złagodniał, lecz gdy wchodzi do pokoju, w którym odbędzie się nasza rozmowa, ubrany w zapięte na suwak granatowe wdzianko, wyglądający jak azjatycka wersja Clinta Eastwooda z filmu Gran Torino, widzę, że nie mogę pozwolić sobie na żarty. Mimo że zakres obowiązków i obszar działania „ministra mentora” nie są jasne, trudno spotkać Singapurczyka, który nie jest przekonany o wciąż doskonałej formie Starszego Pana. Usłyszawszy, że większość z moich pytań pochodzi od obywateli, MM, obecnie 86-letni staruszek, uśmiecha się pod nosem i mówi, że przez te wszystkie lata nie raz obrzucono go jajami. Niewielu żyjących przywódców – pokroju Fidela Castro na Kubie, Nelsona Mandeli w Republice Południowej Afryki czy Roberta Mugabe z Zimbabwe – zdominowało historię swoich narodów w podobny sposób, jak dokonał tego Lee Kuan Yew w Singapurze. Urodził się w 1923 r. w zamożnej rodzinie ukształtowanej przez normy brytyjskiego społeczeństwa kolonialnego. Człowiek zwany w Anglii Henrym Lee ukończył wydział prawa na uniwersytecie w Cambridge i dał się poznać opinii publicznej w swym kraju jako przywódca lewicowego ruchu skierowanego przeciwko kolonializmowi w latach 50. XX w. Pnąc się po szczeblach kariery w szeregach Partii Ruchu Ludowego, Lee został premierem i piastował to stanowisko przez 26 lat. W ciągu kolejnych 15 był starszym ministrem, a obecnie sprawowana funkcja ministra mentora została utworzona specjalnie dla niego przez jego syna Lee Hsiena Loonga, który objął premierostwo w 2004 r. To Lee stoi za projektem „model singapurski”, dzięki któremu kraj wielkości półtorej Warszawy, pozbawiony zasobów naturalnych i zamieszkany przez wiele grup etnicznych zmienił się w „Singapur sp. z o.o.”, doskonale funkcjonującą korporację. Lee przyciągnął zagranicznych inwestorów, budując infrastrukturę telekomunikacyjną i transportową, ustanawiając angielski językiem urzędowym, tworząc wybitnie sprawną administrację dzięki wyrównaniu poziomu wynagrodzeń w sferze budżetowej do płac obowiązujących w sektorze prywatnym i bezwzględnie walcząc z korupcją. Model ten – połączenie gospodarczej witalności i ścisłej kontroli praw i wolności obywatelskich – zainspirował potem przywódców burzliwie rozwijających się Chin. Aby kierować narodem, mówi MM wiktoriańską angielszczyzną, „trzeba zrozumieć naturę ludzką. Ludzkość nosi w sobie cechy zwierzęce. Konfucjanizm mówi, że człowiek może się udoskonalić, ale nie jestem o tym przekonany. Można go jednak wytrenować i zdyscyplinować”. W Singapurze wiąże się to z wprowadzeniem wielu nowych zasad – zakazów śmiecenia, plucia na chodniki, niekulturalnego korzystania z publicznych toalet i kar za te przewinienia, od grzywien do publicznej nagany na łamach lokalnej gazety. Plan treningowy dla pracowitego narodu zakładał też edukację, mającą zmienić społeczeństwo sklepikarzy w pracowników branż high-tech. Z czasem, mówi MM, Singapurczycy stracili zapał do pracy. Dlatego dobrym rozwiązaniem okazało się przyjęcie chińskich imigrantów (obecnie 25 proc. populacji to ludzie urodzeni poza wyspą). Minister ma świadomość, że krajanie nie są zadowoleni z tak znacznego napływu obcych, w szczególności wykształconych, gotowych zawalczyć o dobrze płatne stanowiska. MM w darwinowskim duchu nazywa nowych poddanych „wygłodzonymi”, opowiadając o rodzicach, którzy swoje niespełnione ambicje przelewają na dzieci i motywują je do ciężkiej pracy. A skoro Singapurczycy czują się zagrożeni, bo nie chce im się ruszyć głową bądź rękoma, to już ich problem, kwituje MM. Jeżeli istnieje jedno słowo, które podsumowuje kondycję egzystencjalną Singapurczyków, to z pewnością jest to kiasu, termin oznaczający „strach przed przegraną”. W społeczeństwie, które monitoruje już wyniki klasówek dziesięciolatków i na ich podstawie klasyfikuje je do grup zaawansowania („wyjątkowi” i „bystrzy” to nazwy wyższych poziomów; uczniowie trafiający do grupy „normalni” mogą liczyć jedynie na prace fizyczne w fabryce lub sektorze usług) model kiasu dość wcześnie wszczepia się w umysły młodych obywateli. Nic dziwnego że owocuje on wybitnymi studentami inżynierii. Singapurczycy lubią być najlepsi w każdej dziedzinie życia, ale w świecie kiasu wygrana nigdy nie jest w pełni słodka, bo zawsze z tyłu głowy kołacze się myśl, że pasmo sukcesów może się skończyć. Gdy w 2005 r. port Singapuru, najbardziej przepustowy terminal kontenerowy na świecie, w rankingu zajął drugie miejsce, za Szanghajem, całe społeczeństwo wpadło w przygnębienie. Podczas próby ceremonii obchodów Dnia Narodu miałem okazję doświadczyć kiasu na własnej skórze. Singapurskie siły zbrojne odegrały odparcie ataku „terrorystów”, którzy zastrzelili sześcioro dzieci odzianych w czerwone trykoty. „Trupy” zasłały scenę. – Nie jesteśmy Koreą Północną, ale bardzo się staramy, żeby się do wzorca zbliżyć – powiedział jeden z widzów, komentując przetaczające się w defiladzie czołgi, kołujące śmigłowce Apache i ogłuszające salwy 21 dział. Zewsząd słyszę to samo: jedyną możliwością przeżycia dla otoczonego potężnymi sąsiadami Singapuru jest czujność i ciągła mobilizacja. Budżet armii na rok 2009 wynosi 11,4 mld dolarów, tj. 5 proc. PKB, co daje jedne z najwyższych wyników na świecie. Nigdy nie wiadomo, skąd nadejdzie zagrożenie ani jaką przyjmie postać. Ostatniego lata kraj ogarnęła panika wywołana świńską grypą. Miasto patrolowali pracownicy służby zdrowia w maskach ochronnych. W sobotnie wieczory nawet najbardziej wystylizowani klubowicze nie byli w stanie uniknąć grypowej selekcji. Na bramkach klubów w modnej dzielnicy Quark Quay stali ludzie przykładający do czoła termometr każdej osobie z kolejki. To tylko jeden z przykładów działania podyktowanego permanentnym strachem Singapurczyków o bezpieczeństwo kraju. Wiele nowszych budynków ma własny schron przeciwbombowy wyposażony w stalowe drzwi. Po pewnym czasie zasady i wymogi bezpieczeństwa zostały przyjęte przez społeczeństwo bez zastrzeżeń. Co ciekawe, na ulicach rzadko widać policję. – Twój dzielnicowy mieszka w twojej głowie – wyjaśnia jeden z mieszkańców wyspy. – Autocenzura w Singapurze ma się świetnie, a obchodzenie cenzury władz przypomina taniec, mówi Alvin Tan, dyrektor artystyczny teatru The Necessary Stage, który wystawił kilkadziesiąt sztuk na drażliwe tematy, takie jak kara śmierci czy orientacja seksualna. Tan spędza sporo czasu z rządowymi cenzorami. – Trzeba przyjąć odpowiednią strategię – wyjaśnia. – Jeżeli cenzor mówi „południe”, nie należy mówić „północ”, ale „północny wschód”. Ci, którzy nie nadążają z nauką tanecznych kroków, wkrótce przekonują się o sile cenzury. Na przykład Siew Kum Hong, 35-letni propagator otwartej demokracji, postanowił ubiegać się o fotel niezależnego posła. Dotąd w parlamencie zasiada jedynie czterech opozycjonistów, bo zdaniem partii rządzącej niezależni posłowie pomogą zbudować wizerunek władzy „o nowoczesnym stylu rządzenia, ugodowej, dopuszczającej alternatywne poglądy i konstruktywną krytykę”. Tak właśnie myślał Siew Kum Hong. Kiedy po raz pierwszy nie poparł jakiejś uchwały (dyskryminowała gejów), koledzy parlamentarzyści zamilkli. Po raz pierwszy ktoś się sprzeciwił. Reakcja na drugi sprzeciw, tym razem wobec regulacji ograniczającej dozwoloną liczbę osób biorących udział w demonstracjach, była podobna. Na kolejną kadencję nie został już wybrany. – To by było na tyle w kwestii alternatywnych poglądów – dodaje Kum Hong. Rząd Singapuru ma świadomość zagrożeń, jakie niesie ze sobą ścisła kontrola społeczeństwa. Jednym z problemów jest kryzys kreatywności i obawa, że system nauki pamięciowej obowiązujący w szkołach nie wychowa twórczych obywateli. W dodatku działania mające na celu rozbudzenie pomysłowości narodu są nietrafione. Na przykład w ramach projektu o nazwie Scape, pilotowanego przez organizację zajmującą się formami aktywizacji młodzieży, powstała ściana przeznaczona na graffiti. Dzieciaki poinformowano o możliwości... zgłaszania koncepcji malunków specjalnej komisji. Miała ona wybrać dzieła, a potem wyznaczyć fragmenty ścian i terminy, w jakich można malować. Innym kuriozalnym pomysłem była rządowa kampania przeciwko rozpowszechnianiu się języka „singlish”, wielokulturowej mieszaniny malajskiego, chińskiego dialektu hokkien, tamilskiego i slangu angielskiego. Singlish wydaje się rozkosznie wywrotowym atakiem na propaństwowy konformizm. Co ciekawe, singlish czerpie z niskiej kultury chińskich bandziorów zwanej „Ah Beng” oraz ich malajskich odpowiedników skrywających twarze za okularami słonecznymi. To nie przechodzi w świecie, w którym MM („minister de-mentor” w slangu Beng), propaguje pewnego rodzaju „chów wsobny”, czyli łączenie się w pary na podstawie wykształcenia. W myśl tej koncepcji wybranka absolwenta uniwersytetu też powinna mieć wyższe wykształcenie, by podnieść jakość narodowych genów. Prawdopodobnie najpoważniejszy problem, z jakim boryka się obecnie Singapur, spowodowany jest ogromnym sukcesem programu kontroli urodzeń prowadzonego w latach 70. XX w. pod hasłem „Wystarczy dwoje”. Dzisiaj Singapurczycy po prostu się nie rozmnażają, co powoduje wzrost zależności kraju od emigrantów o bardziej swobodnym podejściu do prokreacji. – Nasza populacja kurczy się, zdradza MM. – Współczynnik dzietności wynosi 1,29. To niepokojący wynik – dodaje. Możliwe, że model singapurski napotkał „krytyczny błąd”. Okazuje się jednak, że inżynieria społeczna ma pewne plusy. Dało się je wyczuć podczas przygotowania obchodów Dnia Narodu i prób do wykonania piosenki w duchu słynnego We are the world. Na scenie stanęli razem przedstawiciele największych mniejszości etnicznych Singapuru – Chińczycy, Malajczycy, Hindusi, wszyscy w kolorowych strojach narodowych. Po zamieszkach, które miały miejsce w latach 60. XX w., rząd wprowadził limity obowiązujące w gospodarce mieszkaniowej, by zapobiec tworzeniu się monokulturowych dzielnic. Te przepisy miały na celu raczej utrzymanie kontroli nad obywatelami niż troskę o harmonię międzyetniczną, ale podczas próby widać było, że choć to sztuczny twór, coś takiego jak Singapurczyk naprawdę istnieje. Zła wiadomość jest taka, że wkrótce nastąpią zmiany. Jak głosi słynny cytat z przemowy Lee Kuan Yew: „Jeżeli złożycie mnie do grobu i poczuję, że coś jest nie tak, powstanę”. Ale nawet on nie jest do tego zdolny. – Wszyscy wiedzą, że MM kiedyś umrze, mówi psychiatra Calvin Fones. Porównuje on swoją ojczyznę do rodziny. – Gdy kraj był młody, surowy rodzic nie był nam tak potrzebny. Teraz osiągnęliśmy burzliwy wiek dojrzewania, a to trudny czas dla każdego nastolatka. Wejście w nowy etap życia bez opieki patriarchy stanowić będzie nie lada wyzwanie. Siłą napędową zmian kulturowych jest, jak wiadomo, internet – kłopotliwa cybermucha w rządowej zupie. Lee zdaje sobie sprawę z zagrożenia. W latach 60. XX w. zakazaliśmy wydawania Playboya i do dzisiaj nie jest u nas dostępny, ale obecnie internet pokazuje ludziom znacznie więcej niż kiedykolwiek mógł zaoferować ten magazyn dla panów. Ale próby wprowadzenia cenzury internetu, co ma miejsce w Chinach, byłoby bezcelowe, wyjaśnia Lee. Dlatego singapurscy blogerzy, m.in. satyryk Mr Brown i awanturnik o pseudonimie Yawning Bread (Ziewający chleb) mogą bez ograniczeń głosić swoje opinie, które nigdy nie trafią na łamy powiązanej z rządem gazety Straits Times. Coraz więcej młodych ludzi zastanawia się nad kompromisem między wolnością a bezpieczeństwem – wzywając nawet do wolności słowa w polityce oraz złagodzenia kontroli społeczeństwa. Jeżeli tak się nie stanie, poczucie alienacji obywateli wzrośnie. W sierpniu tego roku nowo mianowany niezależny poseł Viswa Sadasivan swoją mową na forum parlamentu wywołał spore poruszenie w blogosferze. – Boleję nad brakiem możliwości wyrażania własnych poglądów przez obywateli naszego kraju, kurczowym trzymaniem się niektórych ludzi u władzy i lekceważeniem głosu opinii publicznej w niewygodnych dla rządzących kwestiach – powiedział. – Odpowiedzialność wymaga, żeby zapewnienia o wprowadzeniu bardziej demokratycznych zasad nie były tylko pustymi słowami... Rozdrażniony krytyką Viswy, dotyczącą także kwestii niesprawiedliwego traktowania niektórych grup etnicznych, MM przerwał kurację. Aby odeprzeć atak zawarty w „pretensjonalnym” przemówieniu krnąbrnego posła, osobiście stawił się w parlamencie. A to wszystko wydarzyło się, jeszcze zanim patriarcha znalazł się w grobie. Ostatniego dnia pobytu wszedłem na najwyższy punkt Singapuru – 163-metrowe wzgórze w rezerwacie Bukit Timah Nature Reserve, jedyne miejsce przypominające, że dawno temu wyspę pokrywał las tropikalny. Otoczony niespodziewaną ciszą, przypomniałem sobie słowa MM, który cytując Konfucjusza, powiedział, że „człowiek może się doskonalić”. To, zdaniem MM, „optymistyczna wizja świata”. Ludzie nadużywają wolności. Właśnie to go drażni w Ameryce: prawo człowieka do czynienia tego, na co ma ochotę, toruje drogę do nieposłuszeństwa, które rozsadza społeczeństwo. Na co komu tyle praw, gdy strach wyjść na ulicę? – to pytanie, które w Singapurze słyszy się często. Gdy dotarłem na szczyt wzgórza, miałem nadzieję, że nagrodą za wysiłek będzie piękna panorama całej wyspy. Niestety, niczego pięknego nie dostrzegłem. Wznosiła się tam zardzewiała wieża telekomunikacyjna i płot z siatki, na którym wisiały tablice z napisem „Miejsce strzeżone” i rysunkiem dwóch ludzików – jeden trzymał karabin skierowany w stronę drugiego, unoszącego ręce do góry. Kiedy opowiedziałem o tym, co zobaczyłem psychiatrze Calvinowi Fonesowi, zaśmiał się głośno. – No proszę, widać jakiś postęp. Kilka lat temu wisiały tam takie same tablice, z tą różnicą, że wtedy jeden z ludzików leżał już na ziemi martwy. Mark Jacobson
Najpopularniejsze miasta świata. Tu się jeździ na city breaki
Od 2009 roku liczba ludzi, którzy korzystają z tak zwanych city breaków wzrosła o 76% na całym świecie. To szybkie wypady do innego miasta – najczęściej w celach turystycznych. Jedna z większych firm zajmujących się elektronicznymi płatnościami (oni widzą gdzie, komu i za co płacisz) przygotowuje listę miejsc, które cieszą się największą popularnością.
Od czterech lat pierwsze miejsce na liście Mastercard's Global Destination Cities Index ma Bangkok. W 2018 roku stolicę Tajlandii odwiedziło na 1 noc przynajmniej 22,78 milionów ludzi, a w kolejnym roku wedle prognoz ten wynik ma się poprawić o 3,34%. Najwięcej gości przyjeżdża z kontynentalnych Chin, Południowej Korei, Indii oraz Wielkiej Brytanii. Wśród najpopularniejszych atrakcji miasta wymienia się Wielki Pałac Królewski, świątynię Wat Arun czy pływający targ Damnoen Saduak. Bardzo wysoko na liście uplasowały się dwa miasta europejskie: Paryż i Londyn. Oba w 2018 przywitały około 19 milionów gości. Łącznie w rankingu Mastercard wymieniono 200 miast, a głównym kryterium była ilość odwiedzających oraz to ile pieniędzy wydają na miejscu. Jedynym miastem, które zanotowało spadek liczby przyjezdnych był Londyn, o około 4%. Miasta Azji Pacyficznej w ciągu dekady zwiększyły u siebie ruch o około 9%, na co z pewnością wpływ miało ożywienie kontaktów z Chinami. W kwestii wydawania pieniędzy przoduje Dubai, gdzie w 2018 goście zostawili 30,82 miliardów dolarów, dziennie zostawiając średnio 553 dolary. Dla porównania w Bongkoku przeciętny gość zostawiał dziennie 184 dolary (20,03 miliarda dolarów rocznie), dlatego pod względem zarobków to miasto znalazło się na 3. miejscu. Drugie przypadło Mekce, która rocznie zarabia na odwiedzających 20,09 miliardów dolarów. Oto lista 10 najpopularniejszych miast 2018 roku pod kątem liczby przyjeżdżających. 10. Antalya, Turcja (12,41 mln) Getty Images 09. Tokio, Japonia (12,93 mln) Getty Images 08. Stambuł, Turcja (13,40 mln) Getty Images 07. Nowy Jork, USA (13,60 mln) Getty Images 06. Kuala Lumpur, Malezja (13,79 mln) Getty Images 05. Singapur (14,67 mln) Getty Images 04. Dubaj, Emiraty Arabskie (15,93 mln) Getty Images 03. Londyn, Wielka Brytania (19,09 mln) Getty Images 02. Paryż, Francja (19,10 mln) Getty Images 01. Bangkok, Tajlandia (22,78 mln) Getty Images
Singapur: Zobacz to niesamowite miasto w 48 godzin
Jak w ciągu dwóch dni zobaczyć całą Azję.
Już pierwszy łyk singapurskiego powietrza przekonuje mnie, że w tym kraju nie ma tlenu. Oczywiście wiem, że w teorii jest go tyle samo co wszędzie, czyli 21 proc., ale w praktyce nie ma czym oddychać. Jest tak parno, że cienkie okładki mojego paszportu zwijają się po kilku dniach w rulonik. Tak parno, że włosy nie chcą się układać, ale za to zmarszczki magicznie znikają. Tak parno, że gdy idzie się do dentysty, każą oddychać wyłącznie przez nos, bo inaczej narzędzia parują i nie da się nimi pracować. Dwa, trzy miesiące, a buty zaczynają rozkładać się w sza? e. To dlatego najlepsze i najbardziej popularne obuwie w Singapurze to gumowe japonki, którym niestraszna ani wilgoć, ani największe oberwanie chmury (a chmury tutaj obrywają się często i solidnie). Na prognozę pogody nie ma za bardzo co zwracać uwagi. I tak wiadomo, że będzie ok. 30 stopni, nieco słońca, ale i pewnie poleje. Najniższa temperatura odnotowana kiedykolwiek w Singapurze to 19,4 stopnia Celsjusza (w 1934 r.). Najwyższa – 36 stopni. Parasol zawsze warto mieć przy sobie. Jeśli nie na deszcz, to żeby ochronić się przed ostrym słońcem. Mam wrażenie, że Singapurczycy zawsze po ulicach chodzą z parasolką. PIERWSZY DZIEŃ 10:00 Dzielnica Little India jest dla mnie sporym zaskoczeniem. Czego się spodziewałam? Nieskazitelnie czystych chodników, wypolerowanych fasad i ogólnego poukładania graniczącego z nudą... W końcu Singapur słynie z drastycznego prawa nakazującego porządek. Za śmiecenie – 1 tys. dol. singap. (ok. 2,2 tys. zł) kary. Za jedzenie w metrze – 500 dol. singap. (ok. 1,1 tys. zł). Jeszcze do niedawna nawet posiadanie gumy do żucia niosło ryzyko spędzenia roku w więzieniu (teraz gumę można już w Singapurze kupić, choć tylko w aptekach). A tymczasem okolice ulicy Serangoon to rzeczywiście wycinek Indii, może bez krów, ale ze sporą dozą hinduskiej atmosfery. Kobiety w różnobarwnych sari tłoczą się w małych sklepikach po świeżą okrę, a w powietrzu unosi się zapach egzotycznych przypraw. Do zwiedzenia, co ciekawe, przede wszystkim meczet: Masjid Abdul Gaaoor Mosque, wyjątkowo udana mieszanka stylów mauretańskich, europejskich i hinduskich. Na lunch zaś godna polecenia jest restauracja Glassy Junction (72A Dunlop Street), a szczególnie ich świetnie przyprawiony dal makhani. 13:00 Singapur, jak przystało na miasto wyrosłe przy porcie, to prawdziwa mieszanka etniczna. Są tu Chińczycy (stanowiący większość, bo aż 74 proc. społeczeństwa), Malajowie, Hindusi, Europejczycy i potomkowie chińskomalajskich związków nazywani Peranakan. Najlepiej zaś tę mieszaninę kultur zauważyć, chodząc po centrum Singapuru – jak łatwo z Małych Indii przenieść się do Chinatown albo dzielnicy arabsko-malajskiej. Każda z nich zaś to odrębny świat. W Kampong Glam dokąd udaję się z Little India, zamiast zapachu curry w powietrzu unosi się aromat z szisz, a zamiast sari w sklepach sprzedaje się dywany i chusty do zakrywania włosów. Najlepszym miejscem na wypicie kawy jest deptak Bussorah, nad którego północnym końcem górują złote kopuły Meczetu Sułtana. To najważniejsze miejsce kultu dla tutejszych muzułmanów, czy to pochodzenia arabskiego, malajskiego, czy tamilskiego. Wnętrze niestety nieco rozczarowuje (chyba że kogoś zafascynuje ogromny dywan o powierzchni 4 tys. m2). Dodatkowego koloru Bussorah Street dodają różnobarwne, filigranowo wykończone kamienice, w których mieszczą się sklepy z antyka- mi i małe restauracyjki. A nad tym wszystkim – strzeliste palmy. Moją ulubioną ulicą jest jednak Haji Lane, wąska alejka wciśnięta pomiędzy pomalowane na intensywne czerwienie i żółcie zabytkowe domy, o ścianach artystycznie zdobionych graffiti (tak, nawet w tej krainie ładu i porządku). To tu mieszczą się najbardziej oryginalne singapurskie butiki, do których czasem trzeba wspiąć się wąskimi, stromymi schodami albo przestąpić przez wygrzewającego się w progu kota. Do wyszperania są tu kreacje lokalnych projektantów, oryginalne akcesoria czy np. ekologiczne suknie wieczorowe uszyte z bambusa (Zhai, 82 Haji Lane). 15:00 Żeby odpocząć od chodzenia, wybieram się na Sentosa Island, czyli do parku rozrywki Singapuru. W tutejszym Universal Studios można pojeździć zapierającą dech w piersiach kolejką Battlestar Galactica, odwiedzić Jurassic Park i Shreka, zaś w akwarium Underwater World ponurkować z rekinami. Dla mnie jednak największą atrakcją jest egzotyczna plaża ocieniona palmami: Tanjong Beach. Co z tego, że sztuczna, że piasek przywieziony z Malezji? I tak wszystko wygląda jak na pocztówce, fale rozbijają się na brzegu, a słońce opala. Tylko rozłożyć kocyk, w pobliskiej kawiarence zamówić drinka (oczywiście z papierową parasolką) i voila – pełen relaks. A jedyne co przypomina, że to jednak nie Karaiby, a Singapur, to sunące do portu ogromne sylwetki statków na horyzoncie. 18:00 Pod wieczór spalona słońcem wracam do centrum miasta. Czas na kolację w prawdziwie singapurskim stylu – czyli w tzw. hawker centre. To kompleks, w którym pod jednym dachem skupiają się liczne niewielkie, ale za to niebywale tanie restauracyjki (główne dania oferowane są w cenach od ok. 1 do 4 dol. singap.). Fioletowa linia metra zabiera mnie od brzegu wyspy Sentosa do stacji Outram Park w Chinatown. Niedaleko stąd mieści się jeden z najsłynniejszych singapurskich hawker centres, Maxwell Food Centre (11 South Bridge Road). Miejsce samo w sobie nieszczególne – ogromny spadzisty dach, rodzaj hali bez ścian. A w środku gwar, kakofonia zapachów i ponad setka maleńkich stanowisk oferujących wyśmienity przegląd azjatyckiej kuchni. Najlepszych kucharzy zaś można rozpoznać po długości kolejki, jaka ustawia się po ich dania. Czasem trzeba odstać nawet i 45 min. Tam gdzie ja się wybieram, kolejka jest krótsza. Jestem wegetarianką, zamawiam tofu smażone w sosie chili. Palce lizać. 20:00 15 min. na piechotę od Maxwell Food Centre i już jestem w Clarke Quay. To tutaj bawi się nocą Singapur. Nawet w poniedziałek wieczór liczne tutejsze knajpki pełne są po brzegi. W The Clinic Bar warto spróbować drinków z kroplówki (do picia przez słomkę, nie dożylnie) w stylizowanym na szpital barze, gdzie kelnerki przebrane są za lekarki, a siedzi się w wózkach inwalidzkich. Jeśli zaś komuś takie medyczne skojarzenia nie odpowiadają, może sprawdzić aktualne notowania piw na „giełdzie” Beer Market, gdzie ceny zmieniają się co pół godziny w zależności od popytu. DRUGI DZIEŃ 10:00 Spacerując ulicą Orchard zwłaszcza w weekendy, można odnieść wrażenie, że w tym samym momencie przechadza się tędy połowa mieszkańców Singapuru. Powód? Zakupy. Kiedyś były tu sady i plantacje gałki muszkatołowej. Dziś królują ogromne domy handlowe: Tangs, Takashimaya, The Heeren. W Singapurze zakupy to niemal sport narodowy, a Orchard Road jest niewątpliwie jego główną areną. Dla tych o grubych portfelach są butiki Versace, Gucci czy Ti? any. Dla tych o cieńszych – Marks and Spencer czy Zara. Nawet jeśli nie jest się zbytnim zakupoholikiem, warto zobaczyć to szaleństwo. Do przegryzienia zaś lokalny przysmak – sprzedawane na ulicy lody w kromce tostowego chleba. 13:00 Z harmidru „ulicy ogrodów” Orchard Road uciekam do prawdziwych ogrodów – tych botanicznych. Choć nie mogę powiedzieć, że to oaza ciszy: cykady, egzotyczne ptaki – tym razem to natura hałasuje wokół. Najbardziej wart wizyty jest National Orchid Garden – największy na świecie ogród orchidei. Jest ich tu aż 1 tys. gatunków plus 2 tys. hybryd. Naprawdę jest czym nacieszyć oczy. Szczególnie dużo czasu spędzam w pełnej mgły „chłodziarni” (Cool House). I choć rosnące tutaj wysokogórskie orchidee są delikatne i piękne, muszę przyznać, że innym ważnym po wodem, dla którego nieśpieszno mi z wyjściem, jest panujący tu niezmiernie odświeżający chłód. 15:00 10 min. jazdy taksówką od ogrodów botanicznych i już jestem w miejscu, gdzie zaczęła się historia Singapuru: pod posągiem brytyjskiego męża stanu sir Thomasa Stamforda Rafflesa uważanego za założyciela tego miasta-państwa. To właśnie tu, na brzegu rzeki, miał on w 1819 r. po raz pierwszy postawić stopę na singapurskim lądzie. Obecnie nazwa „Raffles” jest w Singapurze synonimem jakości i luksusu. Jest więc i Raffles Hospital (pięciogwiazdkowa prywatna klinika), jest prestiżowa szkoła Raffles Girls’ School, no i oczywiście jeden z najsłynniejszych hoteli świata – Raffles Hotel (1 Beach Road). Spacer od pomnika w kierunku tego luksusowego (i oczywiście drogiego) hotelu to wyprawa w kolonialną przeszłość Singapuru. Szczególne wrażenie robi na mnie monumentalny budynek sądu najwyższego i sąsiadujący z nim gmach ratusza – dowód na to, że na początku XX w. Brytyjczycy brali Singapur bardzo serio. Jednak dopiero na wewnętrznym, kipiącym tropikalną zielenią dziedzińcu Raffles Hotel czuję się, jakbym rzeczywiście przeniosła się w czasy, kiedy zatrzymywał się tu Joseph Conrad i Rudyard Kipling. Jedyne czego mi brakuje, to korkowy kapelusz. 17:00 Najciekawsze (i najstarsze) świątynie Singapuru mieszczą się w miejscu dość nietypowym – w szklano-stalowym centrum biznesowym nazywanym przez tubylców CBD – Central Business District ( jeden przystanek kolejki od ratusza). Na tle drapacza chmur banku OCBC taoistyczna świątynia Spokojnego Morza (Wak Hai Cheng Bio, 30B Phillip St.) wygląda jak wyjęta z innego świata – świata łodzi rybackich czy handlarzy opium. Zaledwie 400 m dalej jest równie misterna Świątynia Niebiańskiej Szczęśliwości (Thian Hock Keng, 158 Telok Ayer St.) – kolejna ostoja spokoju w biznesowym harmidrze CBD. Dziś trudno uwierzyć, że kiedy wybudowano ją w 1821 r., znajdowała się na brzegu morza. Jak dla mnie jednak najbardziej wyciszającym miejscem w całym mieście jest czwarte piętro w nowo wybudowanej świątyni Relikwii Zęba Buddy (Buddha Tooth Relic Temple, 288 South Bridge Road). Tuż za progiem budynek ten szokuje złotem – wszystko tu lśni i mieni się: od ogromnego posągu Buddy po su? t, ściany i lampy. Na czwartym piętrze również nie brakuje złota: ząb Buddy (co do którego niektórzy eksperci mają wątpliwości, czy nie należał do jakiegoś zwierzęcia) otoczony jest stupą wykonaną z 480 kg 24-karatowego złota wysadzanego 600 szmaragdami. To co tworzy atmosferę tego miejsca, to monotonne inkantacje mnichów, rozłożone pod ścianami poduszki do medytacji i delikatny zapach kadzideł: wszystko to razem wzięte powoduje, że nie chce się stąd wychodzić. 18:30 Kiedy opuszczam świątynię Relikwii Zęba Buddy, uderza mnie chaos i kakofonia ulicy: jestem w samym sercu Chinatown. Na sprzedaż jest wszystko – od (nielegalnych) medykamentów z kości tygrysa, przez zabytkowe azjatyckie meble, po typowo turystyczne pamiątki. Po dwóch dniach chodzenia najbardziej kuszą mnie jednak niezliczone salony tradycyjnej chińskiej refleksologii stóp. Zwłaszcza że nie jest drogo: pół godziny terapii za 20 dol. Naciskanie odpowiednich punktów na moich stopach ma poprawić działanie moich narządów wewnętrznych, ułatwić przepływ energii Qi i oczywiście – zrelaksować. Niestety robię strategiczny błąd. Na pytanie, czy ma być masaż delikatny, czy mocny, wybieram „średni”. Okazuje się, że drobna Chinka ma palce ze stali. Po pół godzinie (i licznych prośbach o „lżej”) mój masaż kończy się siniakami. Dopiero potem dowiaduję się, że jeśli chce się czegoś bardziej dostosowanego do europejskiej skóry, trzeba iść do salonu odnowy uczęszczanego przez mieszkających tu obcokrajowców. Mądry Polak po szkodzie. 19:00 Dość obolała i niestety niezbyt zrelaksowana kuśtykam w kierunku Sri Mariamman (244 South Bridge Road), najstarszej i najbardziej uroczej świątyni hinduistycznej Singapuru. Wita mnie niesamowicie kolorowa brama z wieżą jakby ulepioną z różnorakich bóstw. A w środku – jeszcze więcej barw, mitologicznych potworów i bogów. Tra? am akurat na nabożeństwo, więc świątynia pełna jest gwaru, tradycyjnej muzyki i szelestu sari. Na kolację zaś udaję się do restauracji Eight Treasures (282A South Bridge Rd). Składam zamówienie i na stole pojawia się wieprzowi- na w sosie miodowym, kaczka po pekińsku i ryba na ostro. Wszystko wyśmienite i... zupełnie bezmięsne. Eight Treasures to typowa lokalna restauracja wegetariańska oferująca tzw. pseudomięso (mock meat) wyrabiane z soi i warzyw. Warto dać się oszukać. 21:00 Ostatnie spojrzenie na Singapur nocą: z 63. piętra baru 1 Altitude (1 Raffles Place) widać cały kraj. Tylko dla osób pozbawionych lęku wysokości. INFO Ludność: 5 mln. Położenie: Azja Środkowo-Wschodnia, na północy sąsiaduje z Malezją. Język: w teorii angielski. W praktyce często tzw. singlish, czyli mieszanka angielskiego, malajskiego, hokkien, mandaryńskiego, tamilskiego. Waluta: dolar singapurski, 1 SGD Cały rok. Ciekawym okresem jest Chiński Nowy Rok (przypada w styczniu lub lutym), kiedy miasto dekoruje się na czerwono i odbywają się parady. Jeśli zaś na zakupy, to najlepiej podczas Wielkiej Singapurskiej Wyprzedaży, w tym roku od 27 maja do 24 lipca. Obywatele polscy mogą wjeż­dżać i przebywać w Singapurze do 90 dni bez wizy. www.ica.gov.sg Loty z większości dużych por­tów europejskich oferują m.in. Sin­gapore Airlines, Air France, Alita­lia, British Airways, Iberia etc. Najlepiej kolejką miejską MRT oraz taksówkami, które nie są drogie, choć czasem trudno je złapać. Jeśli przyjeżdża się na dłużej, warto kupić kartę EZ-link dającą zniżki na przejazdy i ułatwiającą korzystanie z autobusów i kolejki (wystarczy ją zeskanować). Do nabycia m.in. w sklepach 7 Eleven. Uwaga na komary! W Singapurze występuje tzw. gorączka denga. W przypadku nagłej gorączki i bólu głowy warto udać się do lekarza. I unikać ibuprofenu oraz aspiryny, ponieważ mogą one spowodować, że choroba przyjmie postać gorączki krwotocznej (bezpiecznym lekiem jest paracetamol). Można bezpiecznie pić wodę z kranu. Restauracje w Singapurze są oficjalnie oceniane pod względem czystości od A (najczystsze) po D (zdecydowanie unikać). Odpowiedni certyfikat musi być wywieszony w widocznym miejscu NIEPEŁNOSPRAWNI Singapur to dla osób na wózku jeden z najbardziej przystępnych krajów w Azji. Największe problemy dotyczą komunikacji miejskiej. Singapore’s National Council of Social Service (170 Ghim Moh Rd) oferuje darmowe kopie informatora Access Singapore o usprawnieniach dla osób niepełnosprawnych w hotelach, sklepach, kinach itd. Ciekawe informacje zawiera też strona The Disabled People's Association: www.dpa.org.sg, np. numery do taksówek przystosowanych dla osób na wózkach. Ostrożnie z wwożeniem leków do Singapuru – na import niektó­rych trzeba mieć zezwolenie. Wię­cej: www.hsa.gov.sg.
Oto 5 lotnisk, na których chciałbyś mieć przesiadkę (nawet długą!)
Tropikalny ogród, motylarium, pole golfowe, kino, lodowisko, a nawet sześciometrowy wodospad – dzięki takim atrakcjom oczekiwanie na dalszy ciąg podróży na niektórych lotniskach jest przyjemnością.
Przyszłość należy do gigantycznych miast. Czy to dobrze?
Dlaczego metropolie są najlepszym sposobem na eksplozję demograficzną.
W czasach Kuby Rozpruwacza, kiedy to Londyn przeżywał demograficzny kryzys, w mieście mieszkał pewien stenograf o łagodnym usposobieniu. Warto wspomnieć o tym panu przez wzgląd na jego wpływ na sposób postrzegania miast przez człowieka. Ebenezer Howard był łysym jegomościem z sumiastym wąsem, któremu praca stenografa nie dawała satysfakcji. W wolnych chwilach eksperymentował więc ze spirytyzmem, nauczył się esperanto i opracował nową maszynę stenograficzną. A poza tym – marzył o nieruchomościach. W liście do żony wysłanym w 1885 r. pisał, że tym, czego naprawdę potrzebuje ich rodzina, jest dom z bardzo ładnym ogrodem i może nawet trawiastym kortem tenisowym. Kilka lat później, po spłodzeniu czwórki dzieci w wynajmowanym ciasnym domku, Howard wyszedł z długiej depresji z rewolucyjnym pomysłem rozluźnienia gęsto zaludnionego Londynu. Musicie wiedzieć, że mimo iż w latach 80. XIX w. Londyn przeżywał rozkwit, miasto zaludniały całe rzesze osób jeszcze bardziej zdesperowanych niż Howard. W slumsach, w których Kuba Rozpruwacz czatował na swoje ofiary, warunki życia były wstrząsające. W każdej z izb tych przegniłych i cuchnących budynków gnieżdżą się nawet po dwie rodziny – pisał tamtejszy pastor Andrew Mearns. Inspektor sanitarny donosi, że w jednej z piwnic natknął się na ojca, matkę, troje dzieci i cztery świnie...! W innej z kolei mieszkała biedna wdowa, jej trójka dzieci i dziecko, które nie żyło już od trzynastu dni – czytamy w jego zapiskach. XX-wieczne zasady planowania przestrzennego zostały opracowane niejako w opozycji do rzeczywistości miast XIX w. Co ciekawe, początkiem nowego ładu był znany nam już Ebenezer Howard. W książeczce wydanej własnym sumptem w 1898 r. człowiek, którego zawód polegał na przelewaniu pomysłów innych ludzi na papier, sformułował własną wizję tego, jak powinien żyć i mieszkać współczesny człowiek. Pęd urbanizacji należy powstrzymać, twierdził Howard, przez odciągnięcie ludzi od rakotwórczych metropolii i skierowanie ich ku nowym miastom ogrodom. Ich mieszkańcy mieliby czuć „radosne połączenie” zalet bytowania w mieście i na wsi. Szczęśliwcy żyliby w domkach z ogrodem w centrum miasteczka, do pracy w fabrykach usytuowanych na obrzeżach docieraliby piechotą, a pożywienie zapewniałyby im gospodarstwa rolne zlokalizowane w pasie zieleni okalającym miasto. Drugim zadaniem owego zielonego koła byłoby powstrzymanie miasteczka przed ekspansją na przyległe tereny. Po pełnym zaludnieniu jednego ośrodka aż po granicę pasa zieleni, czyli około 32 tysiącami mieszkańców, co według Howarda było optymalną liczbą, przystępowano by do budowy kolejnego. W 1907 r. w prototypowym mieście ogrodzie Letchworth powitano pierwszych 500 mieszkańców esperantystów, a Howard ogłosił (w esperanto, ma się rozumieć), że przewiduje, iż zarówno nowy język, jak i nowe idee wkrótce podbiją cały świat. Nasz wąsaty esperantysta nie mylił się co do ludzkiej potrzeby większej przestrzeni, lecz błędnie przewidział przyszłość miast. To właśnie pęd urbanizacyjny wymiótł ludzi ze wsi. Dziś w krajach rozwiniętych i w Ameryce Łacińskiej ponad 70 proc. ludności mieszka na obszarach miejskich. W Azji i Afryce ludzie wciąż ciągną do miast. W XIX w. Londyn był jedyną metropolią z ponad 5 mln mieszkańców. Dzisiaj jest ich 54. Kolejną zmianą, jaka nastąpiła od czasów Howarda, jest postrzeganie urbanizacji. Mimo że slumsy równie odrażające jak te w wiktoriańskim Londynie są dziś zjawiskiem dość powszechnym, metafora „rakotwórczości” miast przestała być nośna. Wręcz przeciwnie, na Ziemi zamieszkiwanej wkrótce przez 9–10 mld ludzi miasta zdają się być sposobem na eksplozję demograficzną, dającym ludziom nadzieję na wydobycie się z biedy bez katastrofalnych szkód dla środowiska. – Nie ma bogatych państw rolniczych ani biednych państw zurbanizowanych – powiedział Edward Glaeser pewnego marcowego wieczoru w London School of Economics. Ten ekonomista z Harvardu przybył tam na spotkanie autorskie promujące książkę pt. Triumf miasta. Na ekranie za jego plecami wyświetliła się plansza z chmurą nazw krajów, ich PKB i wskaźników urbanizacji. – Mahatma Gandhi się mylił – stwierdził gość autorytatywnie. – Przyszłością Indii nie są wioski, lecz Bangalur – dodał. Na ekranie pojawiały się kolejne zdjęcia Dharawi, slumsów Bombaju, i faweli w Rio de Janeiro. Glaeser widział w nich przykłady witalności, nie upadku. Mówca twierdził, że biedacy ciągną do miast, bo tam są pieniądze, a miasta produkują więcej dóbr dzięki „brakowi przestrzeni między ludźmi”. Ogromna gęstość zaludnienia zmniejsza koszt transportu towarów, siły roboczej i pomysłów. W przeszłości miasta rozwijały się nad brzegami rzek lub przy naturalnych portach, co obniżało koszty przepływu towarów. Obecnie, przy niskich kosztach spedycji i rosnącej skali przedsiębiorstw, tym co liczy się najbardziej, jest właśnie przepływ myśli. – W dobrze prosperujących ośrodkach miejskich notujemy większe zwroty z inwestycji w wiedzę, bo pozwalamy ludziom uczyć się od siebie nawzajem – mówi Glaeser. – W miastach o wyższym średnim poziomie edukacji nawet niewykształcone masy zarabiają więcej. Przenikanie czy też rozlewanie się wiedzy najskuteczniej działa w kontaktach bezpośrednich. Żadna technologia nie zastąpi pozawerbalnych wskazówek pozwalających na lepsze przekazywanie i zrozumienie złożonych idei. Katalizatorów rozwoju i dobrobytu ekonomiści upatrują właśnie w miastach. Wraz ze zwiększaniem się dochodów rośnie tam konsumpcja. Oczywistą konsekwencją tego procesu jest zanieczyszczenie środowiska. Jeżeli za najwyższą wartość uznamy przyrodę, miasta będą dla nas wyłącznie ośrodkami kumulującymi szkody środowiskowe. Chyba że zdamy sobie sprawę, że alternatywą jest rozszerzanie szkodliwego pola działania współczesnego człowieka na tereny dotąd wolne od cywilizacji. Zdaniem Stewarta Branda, w 1968 r. założyciela Whole Earth Catalog, wpływowego pisma zachęcającego ludzi do życia w naturalnym środowisku, a dziś piewcy urbanizacji, z punktu widzenia ekologii powrót człowieka do korzeni miałby katastrofalne skutki. Dzięki istnieniu miast połowa ludzkości może zamieszkiwać na 4 proc. potencjalnych ziem uprawnych, pozostawiając całą resztę rolnictwu i dzikiej przyrodzie. W rozliczeniu na osobę ludzie z miast okazują się bardziej ekologiczni niż mieszkańcy wsi, twierdzi David Owen w książce Green Metropolis. Miejskie drogi, kanalizacja i sieci elektryczne są krótsze, a zatem wykorzystują mniej zasobów. Mieszkania zużywają mniej energii na ogrzanie, schłodzenie i oświetlenie niż domy jednorodzinne. A co najważniejsze, ludzie w zatłoczonych miastach rzadziej podróżują samochodami. W Nowym Jorku zużycie energii i emisja CO2 per capita są znacznie niższe niż średnia dla USA. Miasta w krajach rozwijających się są jeszcze gęściej zaludnione i wykorzystują jeszcze mniej zasobów. Wynika to przede wszystkich z faktu, że biedni ludzie nie konsumują wielu dóbr. A ponadto w biednych miastach często brakuje kanalizacji i czystej wody, a wywóz śmieci zwykle szwankuje. Taka sytuacja dotyczy niemal miliarda mieszkańców miast. Według prognoz ONZ to takie miasta wchłoną większość przyrostu populacji, jaki wystąpi od teraz do 2050 r., szacowanego na 2 mld osób. Jak zarządzać szybkim procesem urbanizacyjnym? Znamy przykłady, które mogą napawać optymizmem. Jednym z najlepszych jest Seul, stolica Korei Południowej. W latach 1960–2000 jego populacja poszybowała z niecałych 3 do 9 mln, a cały kraj z jednego z najbiedniejszych na świecie (z PKB per capita na poniżej 100 dol.) awansował do ligi krajów najbogatszych. Jadąc samochodem do centrum Seulu autostradą biegnącą wzdłuż rzeki Han, przejeżdżamy obok niepokojąco jednorodnego oceanu betonowych bloków. Wielkie numery oznaczeń stanowią jedyny odróżniający je element. Ale jeszcze całkiem niedawno wielu Koreańczyków mieszkało w ruderach i slumsach. Bloki mieszkalne może nie są intrygujące z zewnątrz, lecz zdaniem miejskiego planisty Yeong-Hee Janga w środku można żyć całkiem wygodnie. Miasto stanowi zwykle mieszankę elementów zaplanowanych przez lokalne władze oraz tkanki miejskiej, która przyrasta niejako organicznie, z czasem bazując na wyborach i preferencjach mieszkańców. Natomiast Seul zaprojektowano od samego początku. Mnisi, którzy wybrali to miejsce w 1394 r. dla króla Taejo, założyciela dynastii Choson, kierowali się przy organizacji miasta regułami starożytnej sztuki feng shui. Przez pięć wieków zajmowało ono obszar ograniczony 16-kilometrowym murem wybudowanym przez ludzi Taejo. Seul był odizolowanym od świata ośrodkiem akademickim zamieszkanym przez kilkaset tysięcy ludzi. Ale wraz z nadejściem XX w. miasto postanowiło zacząć od nowa. Druga wojna światowa i wojna koreańska zakończona w 1953 r. sprowadziły w jego mury ponad milion uciekinierów. To wtedy miał początek nagły wzrost populacji koreańskiej spowodowany, jak w wielu miejscach na świecie, usprawnieniami w służbie zdrowia i polityce żywnościowej. Kłopotliwym faktem jest z pewnością ten, że do tak skutecznego rozwoju kraju mogło dojść dzięki dyktaturze. Gdy Park Chung-Hee objął władzę w wyniku przeprowadzonego w 1961 r. puczu, jego rząd ściągnął zagraniczne kapitały i technologie do koreańskich firm produkujących na eksport – początkowo podróbki markowych ubrań, a później elektronikę i samochody. Kluczową rolę w tym procesie, którego efektem było utworzenie gigantów takich jak Samsung i Hyundai, odgrywali ludzie przybywający do Seulu do pracy w nowych fabrykach i na studia. – Nie można oddzielać procesu urbanizacji od rozwoju gospodarczego – mówi ekonomista Kyung-Hwan Kim z Uniwersytetu Sogang. Rosnące miasto umożliwiło boom gospodarczy, który z kolei sfinansował infrastrukturę, dzięki której metropolia mogła wchłonąć pączkującą ludność kraju. Wiele zabudowy starego Seulu zniszczyły buldożery robiące miejsce pod wysokościowce. Starsi mieszkańcy miasta położonego na północ od rzeki Han w latach 70. i 80. XX w. byli świadkami narodzin kompletnie nowego Seulu na terenach pól ryżowych na południowym brzegu rzeki, w dzielnicy zwanej Kangnam. Przedstawiciele rosnącej klasy średniej i wyższej zamieniali kręte alejki i tradycyjne domy, śliczne drewniane hanoki, z podwórzami i wdzięcznie falującymi dachówkami, na ascetyczne wysokie bloki w siatce przyjaznych samochodom ulic. – Seul stracił swój koloryt – mówi Choo Chin Woo, dziennikarz tygodnika SisaIn. Co gorsza, biednych mieszkańców często po prostu wyrzucano na bruk, gdy ich dzielnice poddawano rewitalizacji, a ich samych nie było stać na przeprowadzkę do bloków. Seul dzisiaj jest jednym z najgęściej zamieszkanych miast na świecie. Jeżdżą po nim miliony samochodów, ale funkcjonuje też sprawny system metra. Nawet w nowszych dzielnicach ulice są pełne życia, sklepów i ludzi. Ale co ciekawe – ślad węglowy na osobę jest niemal o połowę niższy niż dla przeciętnego nowojorczyka. Jakość życia Koreańczyków wzrosła znacznie wraz ze skokiem stopnia urbanizacji kraju z 28 proc. w 1961 r. do 83 proc. obecnie. Długość życia w Korei wydłużyła się z 51 lat do 79. A koreańscy chłopcy są dzisiaj średnio o 15 cm wyżsi niż kiedyś. Paradoksalnie Korea Południowa nigdy w pełni nie pozbyła się przekonania, że wielka stolica jest niczym narośl wysysająca życie z reszty kraju. W odpowiedzi na te obawy rząd buduje obecnie drugą stolicę 120 km na południe i z początkiem 2012 r. planuje przenieść tam połowę ministerstw, a inne urzędy państwowe rozsiać po całym kraju. W 1971 r., gdy ludność miasta osiągnęła liczbę ponad 5 mln, Park Chung-Hee wziął przykład z Ebenezera Howarda i otoczył Seul szerokim pasem zieleni, by zatrzymać dalszy rozwój metropolii, tak jak próbowano zastopować rozrost Londynu w 1947 r. Oba pasy zieleni zapewniły miastom wolną przestrzeń, lecz żaden nie powstrzymał ekspansji, bo ludzie dzisiaj mieszkają na obrzeżach metropolii i przemieszczają się do centrum do pracy. – Pasy zieleni okalające miasta wypychają ludzi coraz dalej i niekiedy przedmieścia rozlewają się absurdalnie – mówi Peter Hall, planista z University College London. Brasilia, zaplanowana w najmniejszych szczegółach stolica Brazylii, została pomyślana na 500 tys. mieszkańców. Dzisiaj żyją tam 2 mln Brazylijczyków, a dzielnice mieszkaniowe wybudowano za jeziorem i parkiem, które miały zatrzymać rozprzestrzenianie się miasta. Wygląda na to, że próby wstrzymania rozwoju aglomeracji jedynie wzmacniają pączkowanie przedmieść. Na podstawie zdjęć satelitarnych, starych map i danych statystycznych Shlomo Angel, profesor planowania przestrzennego z Uniwersytetu Princeton, zbadał zmiany w obszarze i gęstości zaludnienia 120 miast w latach 1999 i 2000. Nawet w krajach rozwijających się rozrost większości ośrodków następuje szybciej niż przypływ nowych mieszkańców, przeciętnie gęstość zaludnienia spada o 2 proc. rocznie. Do 2030 r. powierzchnia miejskich obszarów zabudowanych potroi się. Co napędza ekspansję? Rosnące dochody i tani transport. – Gdy rosną płace, ludzie zyskują środki na zakup większej powierzchni mieszkalnej – wyjaśnia Angel. – Przy tanich kosztach transportu stać ich na dłuższe podróże do pracy. Nie bez znaczenia pozostaje oczywiście to, w jakich domach mieszkają i czym dojeżdżają do pracy. W XX w. amerykańskie miasta zostały przeprojektowane tak, by łatwiej było poruszać się po nich samochodami, które dają wolność, ale jednocześnie zanieczyszczają atmosferę i wydłużają przedmieścia o dziesiątki kilometrów. Rozrost miast powiązany z samochodami pożera ziemie uprawne, energię i inne zasoby. Obecnie planiści w USA zamierzają ponownie zaludniać centra ośrodków i dogęszczać przedmieścia, projektując na miejscu parkingów upadłych centrów handlowych place miejskie przeznaczone wyłącznie dla pieszych. Tymczasem w Chinach i Indiach, gdzie ludzie wciąż napływają do miast, sprzedaż samochodów osiąga niebotyczne rozmiary. Dla naszej planety byłoby o wiele lepiej, gdyby ludzie w tych krajach zamieszkali w gęsto zaludnionych ośrodkach zabudowanych wysokimi blokami niż w miastach rozrastających się w poziomie, w których do przemieszczania się niezbędne jest auto – pisał Edward Glaeser. – Rozwijające się miasta będą się powiększać – zapowiada Angel. Gdzieś między anarchią planistyczną a utopijnymi wizjami leży skromny rodzaj planowania, który może zmienić przestrzeń miejską w przyjaźniejszą dla życia. Zdaniem Angela takie podejście wymaga jednak patrzenia w przyszłość – rezerwacji działek z przeznaczeniem na parki, usługi publiczne i siatkę korytarzy komunikacyjnych, nim pochłoną je osiedla bloków. Wyrasta ono z postrzegania pęczniejących miast nie jako choroby, lecz jako skupiska energii ludzkiej, którą można zorganizować i wykorzystać z pożytkiem dla społeczeństwa. Letchworth w Anglii, z cichymi uliczkami handlowymi i domami w stylu architektonicznym Arts and Crafts, przypomina nieco zapomniane przez świat miasto ogród. Marzenie Ebenezera Howarda o samowystarczalnym miasteczku nie spełniło się. Rolnicy uprawiający ziemię w pasie zieleni wokół Letchworth sprzedają buraki cukrowe i zboże dużej firmie spożywczej. Mieszkańcy pracują głównie w Londynie lub w Cambridge. Mimo wszystko miasteczko ma to, co planiści dziś cenią najbardziej: jest zrównoważone przestrzennie, bo nie zostało zaprojektowanie z myślą o samochodach. Howard w swoich planach wręcz zignorował ten wynalazek. Z każdego miejsca w Letchworth łatwo pieszo dojść do jego centrum lub do stacji, z której odjeżdża pociąg do Londynu. Szczerze mówiąc, Letchworth to przyjemne miejsce do życia, choć z pewnością nie dla wszystkich. Ale nie ma miasta, które zadowoli każdego. 55 km na południe leży Londyn, wciąż wielki i przeludniony. Dziś mieszka w nim 8 mln ludzi. Wszelkie próby wprowadzenia ładu w labiryncie ulic spełzły na niczym, co potwierdzi każdy, kto choć raz przejechał przez miasto taksówką. – Londynu nikt nigdy nie zaprojektował! – zakrzyknął pewnego dnia Peter Hall, gdy wyszliśmy na ulicę przed Brytyjską Akademię Nauk. – Lecz w wiekach XIX i XX Londyn przeprowadził dwa sensowne przedsięwzięcia – dodał. Miastu udało się zachować ogromne i na wpół dzikie parki takie jak Hampstead Heath, gdzie mieszkańcy mogą obcować z przyrodą. A co najważniejsze, rozwinął sieć kolei i metra. – Najpierw trzeba zrobić porządek z komunikacją miejską, a dopiero potem można pozwolić, by życie toczyło się dalej – po tych słowach zniknął w podziemiach metra, by wsiąść do pociągu, który zawiezie go do domu, zostawiając mnie samego na chodniku z wielkim darem kilku godzin czasu wolnego w Londynie. Nawet Ebenezer Howard zrozumiałby to uczucie, przynajmniej za młodu. Gdy powrócił do Londynu po kilkuletnim pobycie w USA, był zauroczony rodzinnym miastem. Radowała go zwykła przejażdżka omnibusem: Zatłoczone ulice – oznaki bogactwa i dobrobytu, ruch i gwar – ten cały zamęt i brak ładu przypadły mi do gustu i moje ciało wypełniło uczucie rozkoszy. Robert Kunzig
10 najpopularniejszych miast świata [RANKING]
Miniony rok należał do Azji. Żaden region świata nie zaliczył tak imponującego wzrostu liczby turystów – wynika z corocznego rankingu MasterCard’s Global Destination Cities Index.
RANKING: 10 miast cieszących się największą popularnością MasterCard ogłosił właśnie ranking miast, które w minionym roku cieszyły się najwięcej popularnością turystów. W badaniu MasterCard’s Global Destination Cities Index uwzględniono ponad 130 miast z całego świata. Wzięto pod uwagę liczbę osób, które odwiedziły je w 2016 roku. To jednocześnie wskaźnik najlepiej rozwijających się miast - odwiedzający je turyści zostawiają tu najwięcej pieniędzy. W rankingu o pozycję lidera od lat walczą Londyn i Bangkok. Tegoroczna roszada potwierdza trend: miniony rok pod względem turystycznym należał do Azji. Więcej o tegorocznym zwycięzcy przeczytasz w lutowym numerze National Geographic Traveler.
Konkurs: Wyślij wirtualną pocztówkę i wygraj podróż marzeń!
Stambuł, Paryż, Singapur - teraz możesz wygrać podróż swoich marzeń!
W lipcowym numerze National Geographic Traveler ogłosiliśmy konkurs, w którym możecie wygrać fantastyczną podróż. Stambuł, Paryż i Singapur czekają na naszych czytelników. Do wygrania dodatkowo prenumeraty Travelera. Oto szczegółowy opis nagród: Weź udział w konkursie, wyślij wirtualną pocztówkę i wygraj podróż marzeń! 4 dniowa wycieczka do Stambułu dla dwóch osób (opis oferty: 3 noclegi w hotelu*** w centrum Starego Miasta; 2-os. pokoje (możliwość 1 dostawki) z łazienkami • wyżywienie: 3 śniadania • przelot • transfer: lotnisko-hotel-lotnisko • przejazd klimatyzowanym minibusem lub autokarem (zależnie od liczby osób) • opieka pilota • ubezpieczenie KL i NW) Stambuł – jedna z najbardziej intrygujących metropolii świata, leżąca na dwóch kontynentach, której zabytkowe dzielnice figurują na liście UNESCO. W przeszłości należał do najbogatszych miast na świecie, tutaj krzyżowały się szlaki handlowe łączące Azję, Europę i Afrykę. Specyficzna atmosfera tajemniczości, egzotyka, gwarne ulice, bazarowy zgiełk i wspaniałe zabytki stały się symbolem Orientu. Intensywny program zwiedzania, relaks na rejsie po Bosforze, poznawanie miasta nocą i bajkowe zakupy na egipskim bazarze – każda minuta tureckiego weekendu wykorzystana na maksa! 4 dniowa wycieczka do Paryża dla dwóch osób (opis oferty: 3 noclegi w hotelu** w centrum Paryża; 2-os. pokoje (możliwość 1 dostawki) z łazienkami • wyżywienie: 3 śniadania • przelot • transfery: lotnisko-hotel-lotnisko • opieka pilota • ubezpieczenie KL i NW) Wizyta w Paryżu, wspaniały pomysł! Doskonała okazja do włączenia się, przynajmniej na kilka dni, w rytm życia miasta artystów, świata mody, galerii i niezliczonych modnych barów i kawiarni. Po intensywnym zwiedzaniu warto skorzystać z propozycji wspólnego wieczoru w renomowanym paryskim kabarecie. Rejs po Sekwanie, podczas którego można podziwiać piękne widoki i romantyczne zakątki, a także miejsca, gdzie tworzyła się historia Europy oraz pamiątki po najsłynniejszych ludziach minionych epok pozwalają wczuć się w niepowtarzalną atmosferę miasta. 7 dniowy pobyt w Singapurze dla dwóch osób (opis oferty: nocleg w hotelu***; 2-os. pokoje z łazienkami • wyżywienie: 6 śniadania • przelot • transfery: lotnisko-hotel-lotnisko • ubezpieczenie KL i NW) Singapur - państwo-miasto w Azji południowo-wschodniej. Jest to jedno z najmniejszych oraz najzamożniejszych państw na świecie. Singapur jest jednym z najważniejszych światowych portów, jak i centrów finansowych. Unikatowa mieszanka kultury malajskiej, chinskiej, hinduskiej i europejskiej, jak i świetna infrastruktura czyni zeń dogodną, bezpieczną i ciekawą bazę wypadową/przystanek na drodze do zwiedzania całego regionu Azji Południowo-Wschodniej. Pomimo małych rozmiarów, Singapur ma do zaoferowanie wiele atrakcji i miejsc wartych zobaczenia. Należy pamiętać, że Singapur to w zasadzie jedno miasto. Jedyne tereny, które można by sklasyfikować jako będące odrębne od struktur miejskich Singapuru to małe wioski na wyspie Pulau Ubin Co trzeba zrobić, by wziąć udział w konkursie? Zasady są proste:
Krótki wypad do Paryża, czy Rzymu by napić się małej czarnej? Dziś to już nic nadzywczajnego. Dlatego miłośnicy tego trunku po nowe doznania smakowe wybierają się np. do Sinagapuru
- Potrafią przelecieć na koniec świata, by napić się dobrej kawy - uważa Pete Licata, mistrz świata baristów z USA. Telewizja CNN stworzyła ranking 8 miast idealnych dla kawoszy. Oprócz wspominanych Rzymu i Singapuru znalazły się wśród nich Reykjavik (Islandia), Wellington (Nowa Zelandia), Melbourne (Australia), Wiedeń (Austria), Londyn (Wielka Brytania) i Seattle (USA). Czemu akurat te miasta? Autorzy raportu uważają, że np. w Londynie w ciągu ostatnich pięciu lat zdecydowanie poprawiła się jakość serwowanej kawy. W Melbourne jej picie jest integralną częścią życia w mieście, które co roku organizuje kawowe targi, zaś wiedeńskie kawiarnie wpisane są na listę światowego dziedzictwa kulturowego Unesco. A Reykjavik, Singapur czy Wellington? Otóż na Islandii podobnie jak w całej Skandynawii spożycie kawy jest jednym z największych na świecie w przeliczeniu na mieszkańca. W Singapurze obsesyjnie pite jest caffe latte, a w Nowej Zelandii kawa jest nieoficjalnym napojem narodowym. Najlepsze cappuccino podawane jest podobno w Seattle.