Nowe odkrycie: ludzkie serce samo regeneruje się po zawale. Lekarze są zaskoczeni i pełni nadziei
Ludzkie ciało ma przed nami wciąż wiele tajemnic. Naukowcy odkryli, że po zawale serce jest w stanie samo zrekonstruować komórki mięśniowe, które wcześniej uważano za martwe. Odbudowa serca to nie fikcja ani cyberpunkowa wizja przyszłości. Ta dzieje się na naszych oczach.
Naukowcy z Uniwersytetu w Sydney dokonali odkrycia, które może zmienić oblicze kardiologii. Po raz pierwszy w historii wykazano, że ludzkie komórki mięśnia sercowego są zdolne do samoczynnej regeneracji po zawale. Wyniki, które zmieniają przyszłość leczenia niewydolności, opublikowano w czasopiśmie „Circulacion Research”. Próbki z żywego serca pozwoliły na rewolucyjne odkrycie Przełomowa w badaniu była możliwość pobrania żywych próbek mięśnia sercowego od pacjentów w czasie operacji bypassów w Royal Prince Alfred Hospital w Sydney. Te wyjątkowe próbki – tzw. pre-mortem (czyli będące przeciwieństwem analizy pośmiertnej) – pozwoliły naukowcom analizować procesy zachodzące w sercu tuż po zawale. Metodę pobierania opracowali prof. Paul Bannon i prof. Sean Lal – specjalizujący się w niewydolności serca. Ich technika umożliwiła pozyskanie tkanek z uszkodzonych i zdrowych części, co było kluczowe dla przeprowadzenia porównań. – Dzięki możliwości pracy z żywą ludzką tkanką otrzymujemy dokładniejsze i bardziej wiarygodne dane do tworzenia nowych terapii dla pacjentów z chorobami serca – mówi prof. Lal. Serce po zawale jak nowe? – Nasze badanie pokazuje, że choć serce po zawale zostaje naznaczone blizną, to jednocześnie wytwarza nowe komórki mięśniowe. Otwiera to zupełnie nowe możliwości terapeutyczne – mówi dr Robert Hume, kierownik Translational Reserach w Baird Institute, główny autor badania. Dotychczas proces mitozy komórek mięśnia sercowego obserwowano jedynie u myszy. Teraz, gdy zjawisko to zostało zaobserwowane także u ludzi, stanowi ono wielki krok nawet w stronę regeneracji serca. W Polsce żyje ponad milion pacjentów z niewydolnością serca – czy można im pomóc? Zawał serca może zniszczyć nawet jedną trzecią jego komórek. Mimo postępów w leczeniu, wielu pacjentów po zawale rozwija niewydolność serca – stan, który obecnie można skutecznie leczyć jedynie za pomocą transplantacji. W Polsce, według statystyk, żyje 1,3 mln osób z niewydolnością, a rocznie wykonuje się zaledwie… 100–200 przeszczepów. Niewydolność serca wciąż pozostaje jedną z głównych przyczyną zgonów w naszym kraju. Tylko w Polsce w jej wyniku każdego roku umiera około 178 000 osób. Nowe odkrycie przynosi jednak nadzieję – organizm sam potrafi inicjować procesy regeneracyjne. Choć ich obecny poziom nie wystarcza, by odwrócić skutki zawału, to możliwość jego wzmocnienia za pomocą terapii staje się jak najbardziej realna. – Chcemy rozwinąć terapie, które wzmocnią naturalną zdolność serca do regeneracji po zawale – mówi dr Hume. To nie tylko naukowa sensacja, ale realna szansa na ratowanie życia i zdrowia milionów osób cierpiących na niewydolność. Nowe metody leczenia mogą być skuteczną alternatywą np. opracowanego niedawno sztucznego „plastra” na serce. Źródło: Circulation Research, pacjent.gov.pl, Naczelna Izba Lekarska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ten prosty test wykonany w gabinecie lekarskim może zdradzić, jak długo będziesz żyć
Siła uścisku dłoni może przewidywać długość życia i stan zdrowia. Lekarze coraz częściej sięgają po ten wskaźnik, bo daje pełniejszy obraz niż BMI czy ciśnienie tętnicze. Zobacz, co naprawdę oznacza mocny chwyt.
Spis treści: Siła dłoni jako sygnał całego organizmu Jak działa test siły chwytu Dlaczego silny chwyt oznacza dłuższe życie Jak siła chwytu wpływa na codzienne funkcjonowanie Jak zadbać o siłę uścisku z wiekiem Dlaczego siła uścisku dłoni może być jednym z najlepszych wskaźników tego, jak dobrze – i jak długo – żyjesz. To, jak mocno potrafisz ścisnąć dłoń, daje lekarzom szybki obraz ogólnego stanu zdrowia. Badania konsekwentnie łączą silny uścisk z lepszym zdrowiem i dłuższym życiem. Przy odkręcaniu słoików, noszeniu zakupów, otwieraniu drzwi czy podpieraniu się, gdy tracimy równowagę, większość z nas korzysta z siły chwytu znacznie częściej, niż nam się wydaje. Te drobne ruchy rzadko kojarzą się z „kondycją”, a jednak mają znaczenie. – Siła uścisku dłoni to jeden z najbardziej niedocenianych wskaźników długoterminowego zdrowia – mówi Pete Rohleder, kinezjolog z Kansas State University. – Jeden uścisk pokazuje skumulowane efekty tego, jak się ruszamy, jak się odżywiamy, jak się regenerujemy i jak żyjemy. Siła dłoni jako sygnał całego organizmu To, jak mocno potrafisz ścisnąć dłoń, jest też konsekwentnie powiązane z ryzykiem chorób przewlekłych, niepełnosprawności, a nawet przedwczesnej śmierci. Czasem przewiduje wyniki trafniej niż tradycyjne miary, takie jak ciśnienie tętnicze krwi czy wskaźnik BMI. Test, który wygląda jak sprawdzian samej dłoni, jest migawką tego, jak starzeją się i współdziałają różne układy organizmu. Dlatego naukowcy coraz częściej opisują siłę chwytu jako funkcjonalny „parametr życiowy”. – Ponieważ siła uścisku zależy od tak wielu czynników działających przez całe życie, może nam powiedzieć dużo o zdrowiu ciała, a szczególnie mózgu – mówi Darryl Leong, dyrektor programu kardioonkologii w McMaster University i Hamilton Health Sciences. Jak działa test siły chwytu Siłę chwytu mierzy się za pomocą ręcznego dynamometru, który rejestruje siłę podczas krótkiego, izometrycznego ściśnięcia. Wyniki mogą wynosić od około 18 kg u osoby ze słabym chwytem do ponad 54 kg u zdrowego mężczyzny. Silny uścisk wymaga skoordynowanej pracy mięśni oraz sprawnego przenoszenia siły przez ścięgna i stawy. Układ nerwowy musi też „uruchomić” i skoordynować tysiące jednostek motorycznych. Siła chwytu ujawnia, czy tkanka mięśniowa ulega zanikowi lub jest zastępowana tłuszczem. Ten proces to sarkopenia – naturalna konsekwencja starzenia i braku aktywności. Mięśnie potrzebują też odpowiedniego przepływu krwi i wrażliwości na insulinę. Dlatego siła chwytu bywa nazywana „przeglądem całego organizmu”. Dlaczego silny chwyt oznacza dłuższe życie Siła chwytu to silny predyktor długowieczności, co potwierdzają duże badania. Słabszy chwyt oznacza wyższe ryzyko zgonu – również z powodu chorób serca i nowotworów. Jednym z wyjaśnień jest to, że siła chwytu odzwierciedla kondycję naczyń krwionośnych i autonomicznego układu nerwowego. To wpływa na stany zapalne, funkcję śródbłonka i rytm serca. W badaniu PURE z udziałem ponad 140 tysięcy osób siła chwytu lepiej przewidywała śmiertelność niż skurczowe ciśnienie krwi. Słabszy chwyt wiąże się też z przyspieszonym starzeniem biologicznym. Osoby z silniejszym uściskiem mają zwykle niższy wiek biologiczny niż wskazuje ich metryka. Siła chwytu wskazuje również na zdolność organizmu do regeneracji po chorobie. To ważny wskaźnik homeostenozy, czyli naszej „rezerwy” zdrowia. Jak siła chwytu wpływa na codzienne funkcjonowanie Siła chwytu przekłada się na samodzielność i sprawność ruchową. Słabszy chwyt oznacza wyższe ryzyko upadków, wolniejsze chodzenie i trudności w wykonywaniu prostych czynności. Badania pokazują też, że osoby z silniejszym chwytem mają zdrowszą strukturę mózgu i rzadziej cierpią na depresję oraz lęk. Niski chwyt to jeden z elementów kruchości – a ta może przyspieszać rozwój demencji u osób z wczesnymi problemami poznawczymi. Jak zadbać o siłę uścisku z wiekiem Po 40. roku życia masa mięśniowa i neurony zaczynają się zmniejszać – stąd spadek siły o ok. 1% rocznie. Proces przyspiesza przewlekły stan zapalny oraz spadek hormonów anabolicznych. Brak aktywności to dodatkowy problem – bez regularnego wysiłku ciało „rdzewieje”. Dobra wiadomość? Siłę chwytu można odzyskać dzięki regularnym ćwiczeniom. Najlepsze są ćwiczenia oporowe – ściskanie piłeczki, podnoszenie, noszenie, stabilizacja. Warto angażować całe ciało, a nie tylko dłonie – to wzmacnia też układ krążeniowy. Równie ważne jest odżywianie. Większe spożycie białka wiąże się z mocniejszym chwytem i lepszą regeneracją mięśni. Kluczowe są też codzienne nawyki: noszenie zakupów, używanie narzędzi, prace w ogrodzie. Źródło: National Geographic
Te wyniki mogą zmienić wszystko? Kardiolog komentuje nowe odkrycie o witaminie D
Witamina D zyskała nowe znaczenie w kontekście zdrowia serca. Według wyników badania TARGET-D osoby utrzymujące określony poziom tej witaminy mogą znacząco obniżyć ryzyko zawału. Eksperci są ostrożnie optymistyczni, ale podkreślają, że temat nadal wymaga dalszych analiz.
Spis treści: Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Wpływ witaminy D na organizm człowieka Źródła i niedobory witaminy D Co pokazały wcześniejsze badania kliniczne Niski poziom witaminy D wydaje się zwiększać ryzyko zawału serca. Naukowcy wciąż jednak próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje oraz czy suplementacja rzeczywiście może chronić serce. Wiadomo od dawna, że witamina D odgrywa istotną rolę w organizmie. Jej niedobór wiązano z różnymi problemami zdrowotnymi, między innymi z wyższym ryzykiem niektórych nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Jest jednak jedno powiązanie, które badacze nadal intensywnie analizują. Nowe badanie: TARGET-D przynosi nadzieję Naukowcy wciąż próbują ustalić, dlaczego zbyt niski poziom witaminy D może szkodzić sercu. Jeszcze mniej jasne jest, czy suplementacja może przynieść realne korzyści. Być może jednak zaczyna się to zmieniać. – Od dawna obserwuje się związek między witaminą D a zdrowiem serca – mówi dr B. Keith Ellis, kardiolog z Houston Methodist Hospital w Teksasie. Zwraca uwagę na liczne badania wskazujące, że niski poziom witaminy D koreluje z podwyższonym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego. Podczas dorocznej konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Nowym Orleanie zaprezentowano wyniki badania o nazwie TARGET-D. Wykazano w nim, że pacjenci przyjmujący suplementy witaminy D – w dawkach dobranych tak, aby osiągnąć stężenie we krwi między 40 a 80 ng/mL (czyli około 100–200 nmol/L w jednostkach stosowanych w Europie) – mieli połowę mniejsze ryzyko zawału serca. – Te wyniki są obiecujące – mówi prof. Markus Herrmann, badacz z Uniwersytetu Medycznego w Grazu w Austrii, niezwiązany z tym projektem. Jak podkreśla, to pierwsze badanie, w którym jasno określono docelowy poziom witaminy D we krwi. We wcześniejszych pracach bardzo różniły się zarówno wyjściowe stężenia witaminy D u uczestników, jak i stosowane dawki suplementów. Utrudniało to wyciągnięcie jednoznacznych wniosków na temat wpływu witaminy D na serce. Trudno było też wskazać, kto może odnieść największą korzyść. – W tym sensie to badanie jest bardzo ważne – mówi dr Ellis. – Pokazuje, że u osób po zawale serca utrzymanie poziomu witaminy D między 40 a 80 ng/mL, czyli około 100–200 nmol/L, może zmniejszyć ryzyko kolejnego zawału. Wpływ witaminy D na organizm człowieka Nie oznacza to jednak, że temat jest zamknięty. Badacze wciąż mają wiele pytań dotyczących roli witaminy D w ochronie układu sercowo-naczyniowego. Witamina D pełni w organizmie wiele funkcji. Wspólnie z wapniem uczestniczy w metabolizmie kości. Wspiera także układ odpornościowy oraz prawidłowe funkcjonowanie komórek mózgu i mięśni. Uważa się, że jej znaczenie dla serca może wynikać z działania przeciwzapalnego. Choroby serca są bowiem częściowo napędzane przez przewlekły stan zapalny. Witamina D może również pomagać w obniżaniu ciśnienia krwi i regulowaniu poziomu cukru we krwi. Oba te czynniki mają bezpośredni związek z ryzykiem zawału. Możliwe jest jednak także, że niski poziom witaminy D jest jedynie tak zwanym czynnikiem zakłócającym. Innymi słowy – prawdziwą przyczyną chorób serca może być coś, co z tym poziomem współwystępuje. Ponieważ witamina D powstaje w organizmie pod wpływem promieni słonecznych, jej stężenie może po prostu odzwierciedlać styl życia i poziom aktywności fizycznej. – Poziom witaminy D rośnie, gdy jesteśmy aktywni fizycznie na zewnątrz. A osoby aktywne na świeżym powietrzu mają niższe ryzyko chorób serca – mówi prof. Rachel Neale z QIMR Berghofer Medical Research Institute w Australii. Jej zdaniem, gdy badania obserwacyjne pokazują, że osoby z wysokim poziomem witaminy D są zdrowsze, może to wynikać nie z samej witaminy, lecz z ich trybu życia. Źródła i niedobory witaminy D Problem polega na tym, że dostarczenie odpowiedniej ilości witaminy D nie jest łatwe. Występuje ona naturalnie w niektórych produktach, na przykład w tłustych rybach takich jak łosoś czy sardynki. Ponieważ jednak nie są one stałym elementem większości diet, witaminę D zaczęto dodawać do żywności, między innymi do mleka i płatków śniadaniowych. Organizm może też sam ją wytwarzać, pod warunkiem ekspozycji na światło słoneczne. Szacuje się, że na świecie nawet miliard ludzi ma niedobór witaminy D. Jej poziom zależy od diety, ilości słońca oraz problemów zdrowotnych, takich jak przewlekła choroba nerek, które zwiększają ryzyko niedoboru. Stężenie witaminy D we krwi zmienia się również w ciągu roku – w krajach północnych zimą bywa szczególnie niskie. Nic więc dziwnego, że naukowcy postanowili sprawdzić, czy suplementy – w postaci tabletek lub żelków – mogą realnie poprawić sytuację. Co pokazały wcześniejsze badania kliniczne Do tej pory przeprowadzono dwa duże badania kliniczne analizujące wpływ suplementacji witaminą D na zdrowie serca – D-Health Trial oraz VITAL Trial. Było też kilka mniejszych projektów. Żadne z dwóch dużych badań nie wykazało jednoznacznych korzyści wynikających z przyjmowania dodatkowej witaminy D. W badaniu D-Health odnotowano wynik na granicy istotności statystycznej, jeśli chodzi o zmniejszenie ryzyka zawału serca. Źródło: National Geographic
Masz ciśnienie w normie? Może już nie. Nowe wytyczne z USA zaostrzają kryteria
Nowe wytyczne wprowadzone przez American Heart Association mogą sprawić, że osoby z dotąd prawidłowym ciśnieniem zostaną uznane za nadciśnieniowców. Klasyfikacja w USA różni się od norm europejskich i polskich.
W USA prawie połowa dorosłych ma nadciśnienie – a to najważniejszy czynnik ryzyka chorób serca i udaru, istotny też w rozwoju demencji. W sierpniu 2025 r. American Heart Association i American College of Cardiology opublikowały nowe wytyczne dotyczące nadciśnienia, oparte na najnowszych badaniach. Wprowadzone zmiany znacząco zaostrzyły kryteria diagnostyczne. To oznacza zmianę diagnozy dla milionów osób, które dotychczas miały ciśnienie w normie. Nowe normy nadciśnienia w USA Najważniejsza zmiana to usunięcie kategorii „prehypertension”, w której mieściły się wyniki w granicach 120–139/80–99 mmHg. Wprowadzono za to trzy jasne kategorie: podwyższone ciśnienie (120–129/<80), nadciśnienie I stopnia (130–139/80–89 mmHg), II stopnia (≥140/90 mmHg) oraz kryzys nadciśnieniowy (≥180/120 mmHg). Wytyczne te oznaczają tak naprawdę konieczność ponownej konsultacji z lekarzem i diagnozy. Nowe widełki mogą bowiem oznaczać, że pacjent przestał mieścić się w normie i powinien zacząć być traktowany jak osoba z nadciśnieniem. W nowych zaleceniach znalazło się też stosowanie kalkulatora ryzyka PREVENT, który pozwala ocenić indywidualne ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, uwzględniając m.in. wiek, poziom cholesterolu, ciśnienie, historię chorób i czynniki demograficzne. To ważny krok w kierunku bardziej spersonalizowanej medycyny. Jak wygląda klasyfikacja nadciśnienia w Polsce i Europie? Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne także opublikowało w 2024 r. nowe wytyczne dotyczące nadciśnienia tętniczego. Podzielono je na 3 kategorie: niepodwyższone <120/70 mmHg, podwyższone 120-139 mmHg / 70–89 mmHg, nadciśnienie ≥140/90 mmHg. W Polsce możemy się spotkać z bardziej szczegółowym podziałem i nieco szerszą definicją normy: ciśnienie optymalne: poniżej 120/80 mm Hg, ciśnienie prawidłowe: 120–129/80–84 mm Hg, wysokie prawidłowe: 130–139/85–89 mm Hg, nadciśnienie 1. stopnia: 140–159/90–99 mm Hg, nadciśnienie 2. stopnia: 160–179/100–109 mm Hg, nadciśnienie 3. stopnia: ≥ 180/≥110 mm Hg, izolowane nadciśnienie skurczowe: skurczowe ≥ 140 mm Hg, rozkurczowe < 90 mm Hg. Najważniejsze czynniki ryzyka Nowa klasyfikacja to nie wszystko – AHA i ACC wydały także zalecenia dotyczące zapobiegania nadciśnieniu i opisały najważniejsze czynniki ryzyka. Podkreślono, że każde 10 g czystego alkoholu podnosi ciśnienie skurczowe o ok. 1 mm Hg. Regularna konsumpcja istotnie zwiększa ryzyko chorób serca, zwłaszcza w połączeniu z innymi niekorzystnymi czynnikami: brakiem aktywności, nadwagą, stresem, paleniem czy niedoborem snu. W USA rekomenduje się maksymalnie dwa drinki dziennie dla mężczyzn i jeden dla kobiet, a najlepiej redukcję lub rezygnację z alkoholu. Standardowy drink w USA zawiera 14 g alkoholu. Wytyczne mocno akcentują również dietę. Zalecane jest spożycie poniżej 2300 mg soli dziennie, a optymalnie poniżej 1500 mg. Większość Amerykanów przekracza tę normę dwukrotnie. Wskazana jest dieta DASH, bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i niskotłuszczowy nabiał, mogąca obniżyć ciśnienie nawet o 10 mm Hg. Równie istotna jest aktywność fizyczna – każde dodatkowe 30 minut ćwiczeń tygodniowo obniża ciśnienie o ok. 2/1 mm Hg; największe korzyści daje 150 minut ruchu tygodniowo. 8 kluczy do dobrego ciśnienia AHA wyróżnia osiem nawyków wspomagających układ sercowo-naczyniowy: zdrową dietę, regularną aktywność, niepalenie papierosów, 7–9 godzin snu, kontrolę masy ciała, cholesterolu, glukozy i ciśnienia. Nowe wytyczne nakazują lekarzom bardziej zdecydowane podejście do leczenia oraz edukację pacjentów. Źródła: The Conversation, American Heart Association Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
40 lat temu Zbigniew Religa przeprowadził pierwszy udany przeszczep serca w Polsce. To zdjęcie zna cały świat
To ojciec polskiej kardiochirurgii i ikona medycyny. Profesor Zbigniew Religa przeprowadził pierwszy udany przeszczep serca w naszym kraju. Zdjęcie, które powstało 2 lata później, stało się legendą. Znacie jego historię?
W tym artykule: Profesor Zbigniew Religa na kultowym zdjęciu. Kto je wykonał? Drugie życie kultowego zdjęcia Przełom w medycynie Czym jest ksenotransplantacja? Transplantacja serca jest uważana za jeden z największych cudów współczesnej medycyny. Dla chorych z ciężkim i nieodwracalnym uszkodzeniem tego organu jest to szansa na nowe życie. Po raz pierwszy w Polsce przeszczep serca pomyślnie przeprowadził profesor Zbigniew Religa. Historyczna operacja odbyła się 5 listopada 1985 r. Od tamtej pory Religa przyczynił się do naprawy tysięcy ludzkich serc. Lekarz zmarł w 2009 r., ale pamięć o nim i jego dokonaniach pozostaje żywa. Profesor Zbigniew Religa na kultowym zdjęciu. Kto je wykonał? Upamiętnieniem pierwszego udanego przeszczepu serca w Polsce był film „Bogowie” z Tomaszem Kotem w roli głównej. Jednym z ostatnich kadrów w filmie jest kultowe zdjęcie profesora Zbigniewa Religi na sali operacyjnej. Wykonał je fotograf National Geographic James L. Stanfield. Fotografia została wybrana zdjęciem roku National Geographic. Znalazła się również wśród 100 najlepszych zdjęć NG. Oprócz Religi monitorującego pracę serca pacjenta na dalszym planie zdjęcia widać też asystenta profesora, Romualda Cichonia. Mężczyzna zasnął z wycieńczenia po trwającej niemal dobę operacji. Sam pacjent również był znaną postacią, nie tylko z uwagi na słynne zdjęcie. To Tadeusz Żytkiewicz, najdłużej żyjący pacjent po przeszczepie serca w Polsce. Zmarł dopiero 30 lat później, w 2017 r. Miał wtedy 91 lat. Co ważne, słynna fotografia nie została wykonana po historycznej operacji przeszczepienia serca, a dwa lata później. Dokładnie w nocy z 4 na 5 sierpnia w 1987 r. James L. Stanfield uwiecznił w kadrze zakończenie dziewiętnastej operacji przeszczepu serca przeprowadzanej przez Religę. Pierwszym pacjentem po pomyślnie przeprowadzonej transplantacji serca był 62-letni rolnik z Krzepic, cierpiący na krańcową postać niewydolności serca. Zmarł po dwóch miesiącach od operacji z powodu sepsy. Drugie życie kultowego zdjęcia O słynnej fotografii ponownie zrobiło się głośno w 2021 r. To zasługa Tomasza Woźniakowskiego, ilustratora i grafika z Łodzi. W pewnym sensie dał drugie życie fotografii, tworząc na jej podstawie trójwymiarową wizualizację. Wykorzystał do tego programy Gimp i Blender oraz technikę tzw. camera mappingu. Dzięki niej mamy wrażenie, jakbyśmy byli w miejscu, w którym powstało zdjęcie. View oEmbed on the source website – Zachwyciło mnie [...], jak przyjemne i wiarygodne efekty można uzyskać tak relatywnie niskim nakładem pracy. Poza tym to technika, która w dużej mierze opiera się na przestrzennej intuicji. Nie wszystko w kwestii perspektywy i proporcji da się wyczytać z jednego zdjęcia i wtedy trzeba działać na oko – mówił Woźniakowski w wywiadzie dla Papaya.Rocks. Przełom w medycynie Pierwszy w Polsce udany przeszczep serca jest uważany za początek polskiej kardiochirurgii. Najpierw była jednak pierwsza, nieudana próba. Podjęli się jej 4 stycznia 1969 r. profesor Jan Moll, Antoni Dziatkowiak i Kazimierz Rybiński. Dwa lata wcześniej po raz pierwszy w historii udało się to zespołowi chirurga Christiaana Barnarda. Przeszczepione serce otrzymał Louis Washkansky. Dawczynią była Denise Darvall. 25-latka zginęła tego samego dnia w wypadku samochodowym. Mimo że przeszczep zakończył się pomyślnie, Washkansky zmarł niecałe trzy tygodnie później na zapalenie płuc. Jego organizm był mocno osłabiony z powodu podawania immunosupresantów – leków, które miały wspomóc przyjęcie przeszczepu. Obecnie przeszczepy serca wykonuje się na całym świecie. Ba, medycyna rozwinęła się na tyle, że przekraczane są kolejne granice. Przykładowo w 2014 r. lekarze po raz pierwszy z sukcesem przeczepili pacjentowi serce od dawcy, u którego doszło do całkowitego zatrzymania krążenia. Już rok później analogiczny zabieg udało się przeprowadzić po raz pierwszy w Europie. Konkretnie w Wielkiej Brytanii. 5 słynnych przeszczepów twarzy. Historie pełne blasków i cieni Operacje przeszczepu twarzy to bardzo trudne przedsięwzięcia, a o ich sukcesie decyduje nie pierwszy dzień po operacji, lecz wiele kolejnych lat życia. Poznajcie 5 historii osób, którym medy... Czym jest ksenotransplantacja? Osobna kwestia to wzbudzające kontrowersje ksenotransplantacje. Chodzi o przeszczep lub infuzję tkanek bądź organów zwierzęcych do organizmu człowieka. Pierwsze próby przeprowadzenia takiego zabiegu podjęto jeszcze w XIX w. Jeden z głośniejszych zabiegów odbył się w 1984 roku. Zespół kardiochirurgów przeszczepił wtedy serce pawiana 12-dniowemu wcześniakowi, nazywanemu później „Baby Fae”. Dziecko przyszło na świat z niedorozwojem lewej komory serca. Po niespełna 2 tygodniach od transplantacji u noworodka pojawiły się pierwsze objawy odrzucenia przeszczepu. 9 dni później maluch zmarł. W 2022 r. człowiekowi po raz pierwszy przeszczepiono zmodyfikowane serce świni. Biorcą był 57-letni David Bennett. Mężczyzna cierpiał na nieuleczalną niewydolność serca. Lekarze nie zakwalifikowali go do konwencjonalnego przeszczepu. Z przeszczepionym sercem żył jeszcze dwa miesiące. Zmarł 8 marca 2022 r., a przyczyny jego śmierci nie zostały podane. Swój udział w historii ksenotransplantacji miał również Zbigniew Religa. W 1992 w. przeprowadził jedną z pierwszych operacji transplantacji serca świni. Przeszczep się nie przyjął, a pacjent zmarł niecałą dobę później. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Ten jeden konkretny rok życia decyduje o zdrowiu twojego serca. Wcale nie chodzi o starość
Kiedy trzeba zacząć dbać o zdrowie serca? Nowe ustalenia naukowców przynoszą zaskakującą odpowiedź. Już w wieku nastoletnim rozwijają się nawyki, które wpływają na ryzyko zawału. Jeden konkretny rok życia jest kluczowy.
Okres wczesnej dorosłości, czyli wiek między 18 a 25 lat, to czas intensywnych zmian: rozpoczęcia studiów, pracy, budowania relacji i zdobywania niezależności. Właśnie w tym czasie wiele osób zaczyna rozwijać nawyki, które pogarszają zdrowie serca. Badania wskazują, że w młodości nasze serca wcale nie są niepokonane – należy o nie zadbać już w późnej nastoletności. Zdrowie serca waży się w wieku 17 lat Siedzący tryb życia, jedzenie fast foodów, używanie tytoniu i alkoholu – to wrogowie serca. Tylko ok. 25% młodych dorosłych wystrzega się tych nawyków. Nowe dane pokazują, że od 2010 r. częstość chorób serca u osób poniżej 40. roku życia podwoiła się, a wśród palaczy – potroiła. Najnowsze badania wskazują, że decydujący punkt zwrotny dla zdrowia serca przypada około 17 roku życia. W tym wieku zaczynają kumulować się skutki nawyków dotyczących diety, aktywności fizycznej i snu. Pojawiają się też pierwsze subtelne zmiany we wskaźnikach klinicznych, np. ciśnieniu krwi. Jak młodzi „pracują” na problemy z sercem? Oznacza to tylko jedno: jeszcze przed rozpoczęciem studiów wielu młodych ludzi „pracuje” już na przyszłe choroby sercowo-naczyniowe. Ale są też dobre wiadomości: na większość czynników ryzyka można wpływać. Jednym z najważniejszych jest nikotyna. Odsetek użytkowników papierosów i e-papierosów wśród 18–23-latków wzrósł z 21% w 2002 r. do 43% w 2018 r. Nikotyna uszkadza naczynia krwionośne i przyspiesza odkładanie się blaszek miażdżycowych, co zwiększa ryzyko zawałów i udarów. Drugim istotnym problemem jest otyłość. W USA już 1 na 5 osób poniżej 25. roku życia ma BMI powyżej 30, a prognozy wskazują, że do 35 roku życia otyłość dotknie tam 60% populacji. Tymczasem mniej niż połowa młodych dorosłych zdaje sobie sprawę, że nadwaga, wysokie ciśnienie, wysoki poziom cholesterolu i brak ruchu to główne czynniki ryzyka chorób serca. Nie tylko nawyki – relacje też są ważne Na zdrowie serca wpływają też czynniki społeczne i systemowe. Odsetek młodych korzystających z profilaktyki jest niski. Edukacja w tej kwestii i dostęp do badań profilaktycznych mogłyby znacząco poprawić sytuację. Równie ważne są warunki, w jakich żyjemy: miejsce zamieszkania i stabilność finansowa. Osoby mieszkające blisko terenów zielonych, mające wyższe wykształcenie i stabilną pracę, częściej prowadzą zdrowy tryb życia. Znaczenie mają też relacje społeczne – silne więzi sprzyjają lepszemu samopoczuciu i zdrowiu serca. I chodzi tu o więzi realne, a nie te z mediów społecznościowych. 8 kluczowych czynników ryzyka Autorzy raportu Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (AHA) z marca 2025 r. podkreślają, że istnieje osiem kluczowych czynników, tzw. „Essential 8”, które można kontrolować, by obniżyć ryzyko chorób serca. Aż cztery z nich dotyczą stylu życia i są to: unikanie nikotyny, regularna aktywność fizyczna (co najmniej 150 minut tygodniowo), odpowiedni sen (7–9 godzin na dobę) oraz zdrowa dieta bogata w ryby, warzywa i owoce. Najsłabszym punktem wśród młodych Amerykanów pozostaje odżywianie – powszechny jest brak umiejętności gotowania i częste sięganie po przetworzoną żywność. Pozostałe cztery czynniki to wskaźniki kliniczne: ciśnienie krwi, poziom cukru, cholesterolu oraz BMI. Niestety, trzy z nich (ciśnienie, cukier i masa ciała) systematycznie pogarszają się u młodych dorosłych od początku XXI wieku. Ponieważ część tych zmian przebiega bezobjawowo, kluczowe są wczesne badania. Nawet jedna rozmowa z lekarzem o zdrowiu serca może mieć długofalowy wpływ na jakość życia. Fundament zdrowego serca powstaje gdy mamy kilkanaście lat. Młodzi, którzy świadomie zadbają o odpowiednie nawyki dziś, zapewnią sobie zdrowsze i dłuższe życie w dalekiej przyszłości. Źródło: The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Chelatacja i oczyszczanie organizmu z toksycznych metali – czy to naprawdę działa?
Metale ciężkie są niebezpieczne w dużych stężeniach. Jednak zabiegi chelatacji mające na celu ich usunięcie mogą być ryzykowne i przynosić korzyści tylko niektórym pacjentom.
Spis treści: Czy usuwanie metali może zaszkodzić? Jaki wpływ mają metale na zdrowie? Gdzie problem jest największy? Czy i kiedy warto stosować chelatację? Czy chelatacja może pomóc po zawale? Co z naturalnymi chelatorami i suplementami? Kiedy naprawdę warto reagować? Na pierwszy rzut oka to brzmi sensownie. W ciele każdego z nas są toksyczne metale — w tym arsen i ołów — które nie powinny tam być. Trafiają do nas z jedzeniem, powietrzem i wodą. Dlaczego więc nie skorzystać z istniejących metod, by je usunąć, czyli np. chelatacji? — Mieć w organizmie odrobinkę takich substancji to cena za bilet wstępu na Ziemię — mówi Adam Blumenberg, toksykolog i lekarz medycyny ratunkowej z Vagelos College of Physicians and Surgeons Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku. Chelatacja skutecznie leczy niewielką grupę osób, które nagromadziły w organizmie bardzo duże ilości metali ciężkich. Ta terapia nie jest jednak wolna od ryzyka. W kręgach medycyny „holistycznej” i w mediach społecznościowych zyskała popularność teza, że chelatowanie niskich lub umiarkowanych stężeń metali — lekami czy ziołami — poprawia takie dolegliwości jak bóle głowy i bezsenność albo zapobiega autyzmowi, chorobie Alzheimera i innym chorobom. Badania tego nie potwierdzają. Czy usuwanie metali może zaszkodzić? Gdy naukowcy sprawdzali, czy chelatacja pomaga w wybranych schorzeniach, wyniki były mieszane albo rozczarowujące. Zdarzało się nawet, że usuwanie metali lekami szkodziło. W badaniach nad wczesną fazą choroby Alzheimera odnotowano spadek poziomu żelaza. Pogorszenie funkcji poznawczych przyspieszyło. Metale często stają się wygodnym „kozłem ofiarnym” dla niejasnych objawów bez jednoznacznej diagnozy. Prawdziwe zatrucia metalami ciężkimi są jednak bardzo rzadkie — podkreśla Blumenberg. — Ludzie słyszą niepokojące zdanie: „mam ołów w organizmie”. To zaczyna mieć znaczenie medyczne dopiero wtedy, gdy ilość przekracza wysoki, jasno określony próg. Jaki wpływ mają metale na zdrowie? Do metali ciężkich zaliczamy zarówno pierwiastki toksyczne, takie jak ołów, kadm i rtęć, jak i te, których organizm potrzebuje w śladowych ilościach — na przykład kobalt czy żelazo. Próg toksyczności zależy od metalu. Nawet te niezbędne stają się groźne, gdy jest ich zbyt dużo. Badacze w ubiegłym roku doszli do wniosku, że wysokie stężenia metali mogą sprzyjać chorobom serca. Dzieje się tak być może przez bezpośrednie uszkadzanie komórek serca i naczyń albo nasilenie czynników ryzyka, takich jak stan zapalny i nadciśnienie. Nadmierne ilości kadmu, kobaltu lub ołowiu w moczu wiążą się z podwyższonym ryzykiem raka płuca, endometrium i innych nowotworów — donoszono o tym tego lata. Wysokie stężenia rtęci mogą zaburzać gospodarkę hormonalną i płodność. Gdzie problem jest największy? Ołów szczególnie szkodzi rozwijającemu się mózgowi. Szacuje się, że odpowiada za ponad 700 milionów „utraconych” punktów IQ u dzieci na całym świecie. Narażenie na ołów przyczyniło się też do około pół miliarda zgonów z powodu chorób serca tylko w 2019 roku. Choć w niektórych regionach świata niebezpieczne metale w środowisku są powszechne, w USA występują stosunkowo rzadko. Przykład: kadm i ołów. Według danych amerykańskiego National Center for Health Statistics z 2023 roku przeciętny mieszkaniec USA ma we krwi poziomy znacznie poniżej progów toksyczności. W ostatnich dekadach wartości te spadły mniej więcej o połowę w porównaniu z sytuacją sprzed 25 lat. Maleją także poziomy rtęci we krwi. Są jednak w USA grupy z większą ekspozycją. W miejskich glebach w dzielnicach uboższych lub zamieszkanych przez mniejszości poziomy arsenu i ołowiu bywają istotnie wyższe. Czy i kiedy warto stosować chelatację? Chelator to związek, który przyciąga jony metali w organizmie i „przyczepia się” do nich jak homar szczypcami. (Greckie słowo chele oznacza „szczypce”). Powstały kompleks pozostaje połączony i jest wydalany — zwykle z moczem. Dożylnie podawane leki lub tabletki na chelatację są cenną metodą leczenia zatruć metalami. W USA dotyczy to przede wszystkim małych dzieci narażonych na ołów z farb lub rur wodociągowych, pracowników, którzy niechcący wdychają lub dotykają metali w zakładach przemysłowych oraz osób z chorobami takimi jak choroba Wilsona, w której miedź odkłada się w narządach. Takie leczenie wiąże się jednak z ryzykiem. Chelatory nie robią selekcji — mogą usuwać także metale niezbędne, np. cynk — tłumaczy Blumenberg. Zdarzały się też w przeszłości zgony, gdy lek chelatujący wlewano zbyt szybko. Bilans korzyści i ryzyka wypada na plus tylko wtedy, gdy spodziewana korzyść jest wyraźna. Stosuje się je rzadko: zaledwie około 7 na 100 000 badanych dzieci w USA ma tak wysoki poziom ołowiu, by wymagać chelatacji. — Sytuacje, w których zalecamy pacjentom chelatację, należą do nielicznych — mówi William Eggleston, toksykolog kliniczny i zastępca dyrektora Upstate New York Poison Center w Syracuse. Poza rzadkimi schorzeniami i klasycznymi zatruciami to właśnie serce było jednym z najlepiej przebadanych obszarów działania chelatacji. W 2024 roku w czasopiśmie „JAMA” ukazało się badanie osób z cukrzycą po przebytym zawale. To grupa szczególnie narażona na kolejny zawał lub udar. Czterdzieści cotygodniowych wlewów leku chelatującego nie zmniejszyło liczby incydentów sercowo-naczyniowych, choć średni poziom ołowiu we krwi spadł o około 60%. To stoi w sprzeczności z wynikami sprzed dekady, gdy chelatacja dawała umiarkowaną ochronę sercową. Czy chelatacja może pomóc po zawale? — Najpewniej nie udało się powtórzyć dawnych wyników, bo obecnie poziomy ołowiu są znacznie niższe — mówi Gervasio Lamas, szef kardiologii w Mount Sinai Hospital w Miami Beach i główny badacz obu prac. W pierwszym badaniu nie mierzono poziomu ołowiu we krwi, bo nikt nie spodziewał się działania chelatacji, więc nie śledzono mechanizmu. W drugim średni poziom wyjściowy był mniejszy niż 10 µg/l. To dużo poniżej wartości uznawanych za szkodliwe. — Dzięki działaniom zdrowia publicznego w USA woda jest czystsza, w glebie jest mniej ołowiu, przeprowadzono skuteczne usuwanie farb ołowiowych i nie ma już ołowiu w benzynie — dodaje Lamas. Usuwanie ołowiu u badanych — w większości zamożniejszych, białych Amerykanów — było po prostu nietrafione. Lamas sądzi, że chelatacja mogłaby pomóc osobom po zawale z uboższych, mniejszościowych społeczności, zwłaszcza z cukrzycą. To ta grupa najbardziej skorzystała w pierwotnym badaniu. Trzeba by to jednak sprawdzić w nowym, osobnym eksperymencie klinicznym. Co z naturalnymi chelatorami i suplementami? Większość skutecznych chelatorów to leki na receptę, ale niektóre produkty są dostępne w sprzedaży detalicznej. Amerykańska FDA już w 2016 roku ostrzegała, że te preparaty bez recepty nie mają udowodnionej skuteczności i mogą nieść ryzyko. Firmy zielarskie promują czasem swoje wyroby jako naturalne chelatory, opierając się na kilku bardzo małych badaniach. Jedzenie niewielkich ilości czosnku przez miesiąc obniżyło umiarkowanie podwyższone poziomy ołowiu u pracowników fabryki akumulatorów. Suplement z algą chlorella zmniejszył zawartość rtęci we włosach u kilkudziesięciu osób. — Potrzebujemy więcej badań, by stwierdzić, czy ziołowe chelatory są bezpieczne i skuteczne — podkreśla Eggleston. Najlepiej porównujących je z zatwierdzonymi przez FDA lekami stosowanymi obecnie. Kiedy naprawdę warto reagować? Osobom z niskimi i umiarkowanymi poziomami metali najbardziej pomaga usunięcie źródła narażenia — mówi Eggleston. W praktyce oznacza to m.in. prawidłowe środki ochrony osobistej przy pracy z metalami czy unikanie produktów żywnościowych, które bywały wskazywane jako zanieczyszczone metalami ciężkimi, jak niektóre czekolady i przyprawy. Szukanie odpowiedzi na mniej jednoznaczne dolegliwości — jak bezsenność czy „mgła mózgowa” — nie powinno opierać się na badaniach krwi oferowanych przez kliniki tzw. „medycyny funkcjonalnej”, które proponują także chelatację. Mogą one wyciągać zbyt daleko idące wnioski z niewielkich wahań wyników — ostrzega Blumenberg. Poziomy mogą też przejściowo rosnąć. Po zjedzeniu skorupiaków w organizmie na krótko wzrasta poziom nieszkodliwej formy arsenu. Chelatację warto rozważyć dopiero wtedy, gdy objawom towarzyszą wiarygodne wyniki laboratoryjne wskazujące na istotnie podwyższony poziom konkretnego metalu po znanej ekspozycji. Na podstawie dostępnych dowodów nikt nie powinien chelatować „na zapas”, by zapobiec przyszłym chorobom przewlekłym. — Sięgając po chelatację w leczeniu niewyjaśnionych dolegliwości, możesz przegapić rzeczywisty problem zdrowotny, który znacznie częściej jest przyczyną objawów — podsumowuje Eggleston. Źródło: National Geographic
Ta nieobowiązkowa szczepionka może uratować ci życie. Jak działa?
Szczepionka przeciw półpaścowi może nie tylko chronić przed wysypką, ale także obniżać ryzyko zawału, udaru, demencji i utraty wzroku. Sprawdź, co wykazały nowe badania.
Spis treści: Dlaczego szczepionka może chronić serce? Infekcja, która zostawia ślad w organizmie Jak szczepionka zmienia układ odpornościowy? Co jeszcze zyskamy dzięki szczepieniu? Półpasiec to infekcja, której nikt nie chce. Osoby, które przeszły tę pęcherzową wysypkę, opisują ból jako przeszywający, palący albo kłujący. U części chorych dolegliwości utrzymują się miesiącami. W ciężkich przypadkach choroba wirusowa bywa nawet śmiertelna. Pojawiły się jednak pierwsze tego typu dowody, że szczepionka chroniąca przed półpaścem może robić więcej niż tylko oszczędzać nam cierpienia. Dane z 19 badań, zaprezentowane w Madrycie na największym światowym kongresie kardiologicznym sugerują, że szczepienie może obniżać ryzyko udaru o 16 procent, a zawału serca o 18 procent. — To budujące — mówi Charles Williams, główny autor analizy i globalny zastępca dyrektora medycznego w firmie GSK. — Ale potrzebne są dalsze badania, żeby oddzielić związek przyczynowy od samej korelacji. Najbardziej uderzające są potencjalne skutki populacyjne. W Stanach Zjednoczonych ktoś doznaje zawału serca co 40 sekund. Udar odpowiada tam za około jedną na 20 śmierci. Dlaczego szczepionka może chronić serce? Inni naukowcy podkreślają, że to kolejny powód, by zwiększać świadomość i wyszczepialność w przypadku tej ważnej, rutynowej szczepionki. Mniej niż jedna piąta dorosłych przyjmuje ją zgodnie z zaleceniami. Amerykańskie CDC rekomenduje, aby wszyscy po 50. roku życia otrzymali dwie dawki preparatu Shingrix. Zaleca się go także osobom z obniżoną odpornością już od 19. roku życia. Stosowany zgodnie z zaleceniami Shingrix w ponad 90% zapobiega zachorowaniu na półpasiec. — A nowe badania poszerzają listę możliwych korzyści — mówi William Schaffner, specjalista chorób zakaźnych z Vanderbilt University Medical Center w Nashville, który nie brał udziału w analizie. — Miejmy nadzieję, że to pomoże przekonać więcej pacjentów do szczepień. Infekcja, która zostawia ślad w organizmie Naukowcy wciąż wyjaśniają, dlaczego szczepienie przeciw półpaścowi mogłoby zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Związek najpewniej wiąże się ze skutkami ubocznymi infekcji wywołanej przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV) — tego samego, który powoduje ospę wietrzną u dzieci. — Po przechorowaniu ospy wietrznej VZV nie zostaje całkowicie wyeliminowany przez układ odpornościowy. Pozostaje w stanie uśpienia w komórkach nerwowych — wyjaśnia Albert Shaw, profesor chorób zakaźnych w Yale School of Medicine. Gdy odporność spada z wiekiem lub z powodu chorób, wirus może się reaktywować jako półpasiec. To bardzo bolesna wysypka, która zwykle przebiega wzdłuż nerwu po jednej stronie ciała. Półpasiec nie ogranicza się jednak do wysypki i dyskomfortu. Może uszkadzać wątrobę i płuca. Często powoduje gorączkę, dreszcze, ból głowy i zmęczenie. U 10–15% chorych wywołuje przewlekły ból nerwów utrzymujący się miesiącami. Może też zajmować oko i ucho wewnętrzne. — W skrajnych przypadkach grozi to trwałą utratą wzroku lub słuchu — zauważa dermatolog z Yale, Jeffrey Cohen. Zakażenie wiąże się również z wyższym ryzykiem zawału i udaru. — W ostatnich publikacjach pokazaliśmy to dość przekonująco — mówi Emily Rayens, epidemiolożka z Kaiser Permanente. Jak szczepionka zmienia układ odpornościowy? Wyjaśniają to dwa główne mechanizmy. – Jeden dotyczy uogólnionego stanu zapalnego, który pojawia się, gdy tak rozległa infekcja jak VZV uszkadza nerwy i osłabia układ krążenia – tłumaczy Fawziah Lalji, badaczka chorób zakaźnych z University of British Columbia. Stan zapalny może też uszkadzać śródbłonek — delikatną warstwę wyścielającą naczynia krwionośne. Uszkodzone naczynia łatwiej tworzą skrzepliny. Drugi mechanizm to przeciążenie układu odpornościowego. — Organizm gorzej wtedy pilnuje równowagi między krzepnięciem, gojeniem a integralnością naczyń — mówi Lalji. — To zwiększa ryzyko zakrzepicy, martwicy (obumierania tkanek z powodu niedokrwienia) i tętniaków, czyli miejscowego osłabienia ściany naczynia, które może się uwypuklić i pęknąć. — Szczepionka może przerwać ten łańcuch zdarzeń zapalnych i naczyniowych, a przez to obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe — wyjaśnia Dong Keon Yon, specjalista chorób zakaźnych z Kyung Hee University College of Medicine w Seulu. Oznacza to, że szczepienie daje podwójną ochronę: zapobiega wystąpieniu półpaśca i łagodzi jego przebieg, jeśli już do niego dojdzie. Co jeszcze zyskamy dzięki szczepieniu? Mimo tych obiecujących wyników Williams zastrzega, że większość danych pochodzi z badań obserwacyjnych, które nie dowodzą związku przyczynowego. Zdrowsze osoby mogą po prostu częściej się szczepić. Trzeba też pamiętać, że większość analiz projektowano z myślą o ocenie zapobiegania półpaścowi, a nie o zdarzeniach sercowo-naczyniowych. Dlatego wnioski mogą nie w pełni oddawać sytuację osób z najwyższym ryzykiem sercowo-naczyniowym — co podkreślają również inne prace. Badania z różnych krajów potwierdzają te obserwacje i wskazują dodatkowe plusy wynikające z zapobiegania półpaścowi. W 2024 r. kanadyjski przegląd pod kierunkiem Lalji pokazał, jak groźny dla serca i mózgu bywa półpasiec. Ryzyko udaru prawie się podwaja w pierwszym miesiącu po infekcji i pozostaje wyraźnie podwyższone nawet przez rok. W sierpniu 2025 r. amerykańskie badanie kohortowe, którego współautorką jest Rayens, wykazało, że szczepionka przeciw półpaścowi nie tylko obniża ryzyko zawału i udaru. Zmniejsza też prawdopodobieństwo powikłań zagrażających wzrokowi, takich jak herpes zoster ophthalmicus (zajęcie oka przez półpasiec) i zapalenie siatkówki. Co może być najbardziej przekonujące: w Seulu Yon i współpracownicy obserwowali uczestników przez ponad 12 lat. Osoby zaszczepione przeciw półpaścowi miały około 26% niższe ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych — w tym zawału, udaru i niewydolności serca. Coraz więcej badań sugeruje też, że szczepienie przeciw półpaścowi może obniżać ryzyko demencji. — To prawdopodobnie dlatego, że półpasiec i wirusy pokrewne potrafią zakażać komórki nerwowe oraz naczynia w mózgu. Szczepionka zapobiega tym infekcjom i ogranicza ich skutki — tłumaczy Schaffner. — To ważne — dodaje Yon. — Stan zapalny i uszkodzenia naczyń pogarszają kondycję serca, mogą też zaburzać przepływ krwi w mózgu i nasilać neurozapalenie. Oba zjawiska wiąże się ze spadkiem funkcji poznawczych. — Razem te prace opowiadają spójną historię — podsumowuje Schaffner. Historię, którą dodatkowo wzmacnia to, co już wiemy o niekontrolowanym półpaścu. — Półpasiec to nie tylko bolesna wysypka — mówi Shaw. — Może uszkadzać płuca, wątrobę i mózg, a u osób z osłabioną odpornością bywa zagrożeniem życia. Już to jest wystarczającym powodem, by się zaszczepić. A możliwe dodatkowe korzyści czynią ten argument jeszcze silniejszym. Źródło: National Geographic
Mózgi rdzennych mieszkańców Amazonii starzeją się wolniej. Naukowcy poznali ich sekret
Południowoamerykański lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie. Badania pokazują, że w równie dobrej kondycji są mózgi tych ludzi. Z czego to wynika?
W tym artykule: Lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie Mózgi członków amazońskiego plemienia starzeją się znacznie wolniej niż nasze Kluczem do zdrowia serca i mózgu jest dieta plemienia Tsimane Dieta sirtuinowa może sprzyjać długowieczności i zdrowiu Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii przebadali stan zdrowia rdzennych mieszkańców Amazonii – ludu Tsimane. To plemię, które zamieszkuje tereny Boliwii. Jego członkowie żyją spokojnie, bez większego stresu, w izolacji od współczesnego świata. Uprawiają rolę metodami tradycyjnymi, zajmują się zbieractwem i rybołówstwem. Lud Tsimane ma najzdrowsze serca na świecie Niewykluczone, że to właśnie dieta i styl życia związane są bezpośrednio z ich wyjątkowo dobrym stanem zdrowia. Już w 2017 r. na łamach renomowanego czasopisma naukowego „The Lancet” opublikowano badania, z których wynika, że Tsimane praktycznie nie zapadają na schorzenia układu krążenia. Ich serca są jednymi z najzdrowszych na świecie. Jak to możliwe skoro mieszkańcy Amazonii praktycznie nie mają żadnego dostępu do współczesnej opieki medycznej? Wszystko wskazuje na to, że kluczową rolę odgrywa tu styl życia. Kluczowa jest zwłaszcza dieta Tsimane. Mózgi członków amazońskiego plemienia starzeją się znacznie wolniej niż nasze Jakiś czas temu badacze z Kalifornii postanowili sprawdzić, w jakim stanie są mózgi członków plemienia Tsimane. Za pomocą tomografii komputerowej przebadali ponad 700 osób w grupie wiekowej 40–95 lat. Następnie porównali ich skany mózgu z tymi od osób, które żyją w krajach wysoko uprzemysłowionych. Mimo trudności logistycznych związanych z wykonaniem tomografii u mieszkańców Amazonii badanie udało się przeprowadzić. Okazało się, że u ludu Tsimane mózg starzeje się o 70 procent wolniej niż u ludzi, którzy żyją w krajach zachodnich. Co ciekawe, dzieje się tak mimo wysokiego poziomu tzw. markerów stanu zapalnego u Tsimane. W populacji zachodniej wskaźnik ten jest powiązany z przewlekłymi stanami zapalnymi, a także z ubytkami tkanek mózgu i demencją. Jednak u Tsimane stan zapalny wiąże się przede wszystkim ze zwalczaniem infekcji i pasożytów. Kluczem do zdrowia serca i mózgu jest dieta plemienia Tsimane Autor badania, profesor ekonomii i antropolog Hillard Kaplan twierdzi, że w naszym przypadku stan zapalny jest chroniczny. Jego główne źródła to siedzący tryb życia oraz dieta bogata w węglowodany i tłuszcze. Zwiększa to ryzyko utraty tkanki mózgowej, a więc i chorób neurodegeneracyjnych takich jak Alzheimer. W przypadku plemienia Tsimane wygląda to zupełnie inaczej. Kluczowe czynniki to duża aktywność fizyczna i zdrowa dieta. Tsimane większość pożywienia zdobywają sami. Zaledwie 8% tego, co jedzą pochodzi z zewnętrznych źródeł. Tsimane jedzą sporo ryb, które są źródłem kwasów omega 3 i pełnowartościowego białka. W ich diecie nie brakuje też warzyw i owoców, które zawierają duże ilości błonnika i polifenoli. Węglowodany przetworzone, które w naszej diecie przeważają, są przez Tsimane znacznie rzadziej spożywane. Dieta sirtuinowa może sprzyjać długowieczności i zdrowiu Nie jest to pierwsze badanie, które potwierdza, że dieta roślinna z dodatkiem dobrej jakości białka z ryb czy chudego mięsa jest bardzo zdrowa. Dlatego też dieta śródziemnomorska lub nordycka uznawana jest za najzdrowszą dla Europejczyków. Ostatnio też coraz częściej mówi się o diecie sirtuinowej. Kluczowe jest w niej nie tylko ograniczenie kalorii, ale także produkty, które spożywamy. Mają one aktywować tzw. sirtuiny. To białka, które spowalniają procesy starzenia się. Do produktów w diecie sirtuinowej należą: jarmuż, truskawki, cebula, pietruszka, kasza gryczana, kurkuma, orzechy włoskie, rukola, chili, kapary, lubczyk, daktyle, cykoria, owoce jagodowe – głównie borówki. Zaleca się też picie matchy i kawy. Nie ma na razie jednoznacznych badań na temat skuteczności diety sirtuinowej. Z pewnością jednak warto włączyć do diety te produkty i zwrócić większą uwagę na kaloryczność potraw. Większość z nas spożywa co dzień więcej kalorii niż potrzebuje. Może to prowadzić do nadwagi i otyłości. Rośnie też wówczas ryzyko chorób cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca czy choroba wieńcowa. Źródła: The Lancet, The Journal of Gerontology, Series A: Biological Sciences and Medical Sciences.
Przeżył 100 dni z sercem z tytanu. To pierwszy taki przypadek
Mężczyzna, któremu w zeszłym roku wszczepiono innowacyjne sztuczne serce, przeżył z nim ponad trzy miesiące. Został nawet wypisany ze szpitala do domu. Dzięki urządzeniu z tytanu doczekał przeszczepu ludzkiego serca.
W tym artykule: W domu ze sztucznym sercem Jak działa serce z tytanu Testy z udziałem kolejnych kilkunastu osób Pierwsza osoba na świecie, która przeżyła ponad trzy miesiące ze sztucznym sercem, to czterdziestolatek z Australii. Mężczyzna otrzymał przeszczep w listopadzie zeszłego roku. W czasie trwającej sześć godzin operacji kardiochirurdzy z St Vincent’s Hospital Sydney wszczepili mu BiVOCAR Total Artificial Heart (TAH) – innowacyjne urządzenie z tytanu, które wykorzystuje technologię lewitacji magnetycznej. To przełomowa i zarazem pionierska terapia pomostowa. Po raz pierwszy Total Artificial Heart znalazł się w klatce piersiowej chorego zaledwie w lipcu zeszłego roku. Później sztuczne serce testowali kolejni czterej mężczyźni mający pięćdziesiąt–sześćdziesiąt lat. Każdy z nich korzystał z TAH nie dłużej niż miesiąc i przebywał w tym czasie w szpitalu. Za każdym razem użycie sztucznego serca pomogło pacjentowi, wydłużając możliwy okres oczekiwania na transplantację prawdziwego serca. W domu ze sztucznym sercem W przypadku Australijczyka, którego tożsamości nie ujawniono, zastosowano udoskonaloną wersję urządzenia BiVACOR-u. Po przeszczepie pacjent leżał przez dwa miesiące w szpitalu. Później jednak lekarze zdecydowali się na rewolucyjny krok. Zrezygnowali ze ścisłego monitorowania jego stanu zdrowia i w lutym wypisali go do domu. Co prawda musiał pozostawać w pobliżu szpitala, jednak mógł wieść względnie normalne życie. W marcu otrzymał docelowy przeszczep. Jak poinformował szpital, po tej operacji chory wraca do zdrowia. Jest pierwszą osobą na świecie, która żyła z tytanowym sercem dłużej niż miesiąc. Podejście do jego leczenia eksperci oceniają jako „niezwykle innowacyjne”. Dzisiaj urządzenia takie jak BiVACOR TAH pozwalają osobom ze skrajną niewydolnością serca doczekać prawdziwego przeszczepu. Możliwe jednak, że w przyszłości będzie to docelowa terapia dla osób, które do przeszczepu allogenicznego (czyli od obcej osoby) się nie kwalifikują. Jak działa serce z tytanu BiVACOR TAH produkuje firma pod tą samą nazwą, założona przez Daniela Timmsa, inżyniera biomedycyny. To sztuczne serce zostało zaprojektowane zupełnie inaczej niż inne urządzenia mające zastępować serce. Wcześniej najczęściej próbowano kopiować kształt i działanie naturalnego serca z pomocą różnego rodzaju materiałów. Tak powstawały złożone mechaniczne zamienniki, składające się z wielu zaworów, membran czy komór. To jednak powodowało liczne kłopoty. Pierwsze sztuczne serca niszczyły komórki krwi, powodując zatory. W przypadku kolejnych – wieloelementowych – istniało duże ryzyko zawodności urządzenia. Każda dodatkowa część zwiększa niebezpieczeństwo usterki i unieruchomienia całości. Tymczasem sztuczne serca nie może się zatrzymać choćby na minutę. TAH ma tylko jedną ruchomą część. To wirnik, który przepompowuje krew. Dzięki zjawisku lewitacji magnetycznej nie dotyka ścianek serca ani żadnej innej jego części. Brak styku eliminuje tarcie, przez co wirnik się nie zużywa. W lipcu zeszłego roku firma podawała, że w jej laboratorium jedno z urządzeń działa nieprzerwanie od czterech lat. Testy z udziałem kolejnych kilkunastu osób – Cały zespół BiVACOR jest głęboko wdzięczny pacjentowi i jego rodzinie za obdarzenie naszego Total Artificial Heart zaufaniem – powiedział Daniel Timms. – Ich odwaga utoruje drogę niezliczonym kolejnym pacjentom, którzy otrzymają tę ratującą życie technologię. Sztuczne serce ciągle znajduje się na etapie testów. Nie zostało jeszcze dopuszczone do szerokiego użytku. Po ostatnim sukcesie Amerykańska Agencja Żywności i Leków (ang. Food and Drug Administration, FDA) wydała jednak zgodę na kolejne 15 prób z udziałem ludzi. To otwiera drogę do upowszechnienia tej terapii. Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia, choroby układu krążenia zabijają rocznie prawie 18 mln osób na świecie. Co czwarte schorzenie z tej kategorii to zawał albo udar. Tylko w Stanach Zjednoczonych w zeszłym roku wykonano 3,5 tys. przeszczepów serca. Na listę oczekujących na przeszczep trafiło za to 4,4 tys. osób. Źródła: nature.com, CNN Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”.
Przełom w leczeniu chorego serca. Naukowcy wyhodowali nowatorski plaster z komórek mięśnia sercowego
Pacjenci z ciężką postacią niewydolności serca mają szansę na nową przełomową terapię. Naukowcy prowadzą właśnie badania kliniczne nad plastrem, który wszczepia się w serce. Składa się on z komórek mięśnia sercowego i wspomaga pracę całego organu. Wyniki testów przeprowadzonych na makakach są obiecujące.
Spis treści: Jak to działa Testy na makakach królewskich Bardzo dobre wstępne wyniki Z niewydolnością serca zmaga się 64 miliony osób na całym świecie. Często mają oni ze sobą zawały, cierpią na nadciśnienie i miażdżycę. Jeśli choroba jest bardzo zaawansowana, ratunkiem dla nich jest wyłącznie przeszczep. Na ten jednak czeka się długo i nieraz pacjenci nie dożywają do momentu, kiedy mogliby otrzymać nowe serce. Przejściowym rozwiązaniem dla chorych mogą być ksenotransplantacje – czyli przeszczepy odzwierzęce. Albo korzystanie ze sztucznych pomp różnego typu. Terapie te są jednak drogie i nieraz wiążą się z komplikacjami. Stąd naukowcy poszukują nowych metod leczenia. Jedna z nich, nowatorska i już określana jako przełomowa, to heksagonalny plaster zbudowany z żywych komórek mięśnia sercowego. Można go wszczepić w serce, by wspomagał pracę tego organu. Rozwiązanie, opracowana przez zespół pod kierunkiem profesora Wolframa-Hubertusa Zimmermanna z uniwersyteckiego Centrum Medycznego Göttingen, zostało właśnie opisane w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Jak to działa? Pierwszym krokiem było przekształcenie komórek krwi tak, by działały jak komórki macierzyste i mogły się zamienić w dowolną tkankę organizmu. Następnie hodowano z nich komórki mięśnia sercowego oraz tkanki łącznej. Jedne i drugie umieszczano w kolagenowym hydrożelu. Z takiego materiału formowano plaster o kształcie heksagonu. Tego rodzaju łatka zachowywała się już niczym mięsień sercowy. Nawet gdy znajdowała się jeszcze na szalce laboratoryjnej, sama z siebie delikatnie się poruszała, imitując skurcze. Testy na makakach królewskich Naukowcy wpierw testowali plastry na zdrowych makakach królewskich. Przeszczepy nie powodowały żadnych skutków ubocznych. U małp nie pojawiły się nowotwory, nie zauważono nieregularnego rytmu pracy serca ani jakichkolwiek innych chorób, które mogły być związane z przeszczepem. Następnie plastry przeszczepiono zwierzętom z chorym sercem. Badaczom udało się wykazać, że wszczepione łatki serca, składające się z 200 milionów komórek, doprowadziły do odbudowania mięśnia sercowego. Techniki obrazowania i analiza tkanek potwierdziły, że wszczepione komórki mięśnia sercowego nie obumierały i wzmacniały skurcze serca. – Wyzwaniem było wygenerowanie i wszczepienie wystarczającej liczby komórek mięśnia sercowego, aby osiągnąć trwałą naprawę serca bez niebezpiecznych skutków ubocznych, takich jak arytmia lub guzy – wyjaśnia profesor Zimmermann. Ponieważ udało się to w przypadku makaków, możliwe stały się testy kliniczne z udziałem ludzi. Bardzo dobre wstępne wyniki Pierwszą osobą, która otrzymała plaster, była 46-letnia kobieta z zaawansowaną niewydolnością serca. W jej przypadku łatka została zrobiona z ludzkich komórek pozyskanych od anonimowego dawcy. Technicznie był to więc alloprzeszczep: wszczepienie tkanki lub organu pochodzącego od osoby niespokrewnionej. Albo jeszcze dokładniej – od innego osobnika tego samego gatunku. Po trzech miesiącach pacjentka, której stan był stabilny, otrzymała nowe ludzkie serce. Naukowcy mogli więc zbadać jej własne wraz z wszczepionymi łatkami. Okazało się, że przetrwały. W tej chwili trwają testy kliniczne z udziałem kolejnych 15 osób, którym wszczepiono łatki. Lekarze nie zdecydowali się korzystać z komórek własnych pacjenta. Wyhodowanie łatek trwałoby wówczas zbyt długo i byłoby zbyt drogie. Rozwiązanie, które proponują, wymaga więc stosowania leków immunosupresyjnych – czyli tłumiących pracę układu odpornościowego, który mógłby zaatakować łatkę zbudowaną z „obcej” tkanki. Badacze podkreślają, że celem terapii nie jest zastąpienie przeszczepów całego serca. Chcą pomóc osobom, które długo oczekują na przeszczep i dla których ryzyko zgonu jest bardzo wysokie. Źródła: Nature, Guardian, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Serce to kluczowy mięsień w naszym organizmie. Pracuje 24 godziny na dobę
Podtrzymywanie krążenia krwi w naczyniach i narządach ciała to praca bez wytchnienia, 24 godziny na dobę. A o powodzeniu całej operacji decyduje jeden jedyny mięsień. Serce.
Spis treści: Układ krwionośny Ciśnienie krwi Rytm serca Choroby serca Kardiologia Kardiolodzy chętnie posługują się terminem „perfuzja”. Dobrze podsumowuje on rolę układu krwionośnego: serca oraz liczącej około 100 tys. km sieci żył, arterii i naczyń włosowatych, które doprowadzają krew do niemal każdej komórki ciała. Zapewnia on właśnie perfuzję, czyli przepływ krwi przez poszczególne narządy, dostarczając im odpowiedniej ilości tlenu, składników odżywczych oraz regulujących ich pracę hormonów. Układ krwionośny odpowiada także za usuwanie dwutlenku węgla i zbędnych produktów przemiany materii, które mogłyby uszkodzić komórki. Reguluje również temperaturę ciała i rozprowadza białe krwinki po całym organizmie, by były gotowe do walki z ewentualną infekcją. Jeśli ktoś wyobraża sobie układ krwionośny jako zwykłą pompę i ciąg rur, to popełnia duży błąd. – To niewiarygodnie skomplikowana maszyneria – przekonuje Barbara Casadei profesorka medycyny sercowo-naczyniowej z centrum doskonałości badawczej British Heart Foundation (Brytyjskiej Fundacji Serca) na uniwersytecie w Oksfordzie. – Zajmuję się badaniami układu krwionośnego od prawie trzydziestu lat. Nadal zadziwia mnie, że potrafi on utrzymać odpowiednią perfuzję poszczególnych narządów, a zarazem stałe ciśnienie krwi w całym układzie. Układ krwionośny Układ krwionośny (nazywany także układem sercowo-naczyniowym) składa się z: serca, tętnic (które transportują utlenowaną krew z serca), żył (którymi odtlenowana krew płynie z powrotem do serca), maleńkich naczyń włosowatych, które odgałęziają się od tętnic i żył, by odżywiać każdą komórkę ciała oraz usuwać z niej zbędne produkty przemiany materii. Nie jest to jednak prosty obieg zamknięty. Serce to w gruncie rzeczy dwie połączone pompy obsługujące dwa odrębne, choć połączone obiegi. Jeden z nich doprowadza odtlenowaną krew do płuc, gdzie zostaje ona oczyszczona z dwutlenku węgla i natleniona. Drugi rozprowadza utlenowaną krew po całym ciele. Krążąc po organizmie, krew przepływa przez jelita. Zostaje tam nasycona substancjami odżywczymi, które następnie transportuje do narządów. Po drodze krew przechodzi też przez nerki oraz wątrobę, gdzie następuje filtracja zbędnych produktów przemiany materii i ewentualnie magazynowanie lub uwalnianie dodatkowych substancji. Ważnym „przystankiem” jest też mózg, który potrzebuje znacznych ilości tlenu oraz substancji odżywczych. Niezwykły jest sposób regulowania obiegu krwi. Serce musi mocno ją pompować, by utrzymać odpowiednie ciśnienie i sprawić, że wystarczająca jej ilość dotrze do mózgu. Nawet wtedy, gdy znajdujesz się w pozycji stojącej, a grawitacja ściąga krew w kierunku stóp. Z drugiej strony, zbyt intensywne tłoczenie krwi mogłoby uszkodzić naczynia i delikatne tkanki, zwłaszcza w mózgu. Żyły są z kolei wyposażone w zastawki zapobiegające cofaniu się krwi, a naczynia włosowate kurczą się i rozszerzają, by skierować ją tam, gdzie najbardziej jest potrzebna. Przykładowo, gdy biegniesz, krew jest odprowadzana z narządów trawiennych i dostarczana w większej ilości do mięśni nóg. Rozmieszczone w całym układzie krążenia receptory działają niczym czujniki rejestrujące ciśnienie i zmiany składu chemicznego krwi. Dane te, w formie impulsów nerwowych i sygnałów hormonalnych, regulują średnicę naczyń krwionośnych oraz szybkość pracy serca. – To niewiarygodnie skomplikowany system, więc nic dziwnego, że jeśli cokolwiek zaczyna działać nieprawidłowo, organizm wpada w tarapaty – podsumowuje prof. Casadei. Ciśnienie krwi Krążąca w naczyniach krew wywiera nacisk na ich ścianki. Jej ciśnienie jest wypadkową średnicy naczyń oraz intensywności pracy serca. Zbyt wysokie lub zbyt niskie ciśnienie tętnicze może oznaczać kłopoty, warto więc mierzyć je od czasu do czasu. Wynik takiego badania składa się z dwóch liczb. Pierwsza opisuje ciśnienie krwi w chwili, gdy serce tłoczy krew do tętnic (ciśnienie skurczowe). Druga – pomiędzy jego uderzeniami, gdy krew zbiera się w komorach serca (ciśnienie rozkurczowe). Na podstawie obu wartości można określić, w jakim stopniu obciążone są naczynia i serce. Wedle wytycznych brytyjskiej służby zdrowia, idealne ciśnienie krwi wynosi od 90/60 do 120/80 milimetrów słupa rtęci, czyli mmHg (pierwsza liczba odnosi się do ciśnienia skurczowego, druga – rozkurczowego). Za wysokie uznaje się ciśnienie powyżej 140/90 mmHg. Wedle organizacji Blood Pressure UK ważniejszym parametrem jest ciśnienie skurczowe (pierwsza liczba), jako że precyzyjniej określa ryzyko zawału serca lub udaru. Chcąc uzmysłowić sobie, jak precyzyjnym mechanizmem jest układ krwionośny, warto dla porównania dodać, że w typowej instalacji wodociągowej w gospodarstwie domowym ciśnienie w rurach waha się w granicach 1,8–3 tys. mmHg. Wysokie ciśnienie krwi może powodować problemy ze zdrowiem. W odróżnieniu od rur wodociągowych, tętnice i żyły nie są bowiem sztywne. Ich ścianki są zbudowane z mięśni regulujących kurczenie się i rozszerzanie naczyń, a także wewnętrznej wyściółki grubości zaledwie jednej komórki, nazywanej śródbłonkiem. Jeśli ciśnienie krwi jest zbyt wysokie, mięśnie w ściankach tętnic muszą być mocniej napięte, by wytrzymać jej napór. W rezultacie rozrastają się i stają grubsze. Zmniejsza to wewnętrzną średnicę naczynia i pozostawia mniej miejsca dla przepływającej przezeń krwi, jeszcze bardziej podnosząc ciśnienie i zwiększając ryzyko zatoru. Naraża także naczynie na pęknięcie pod zbyt dużym obciążeniem, czego efekty – choćby udar – mogą być katastrofalne. Wysokie ciśnienie krwi uszkadza również delikatny śródbłonek. W rezultacie naczynia krwionośne stają się bardziej narażone na stany zapalne i miażdżycę. Czyli dolegliwość związaną z gromadzeniem się wewnątrz nich cholesterolu oraz innych lipidów, mogącą skutkować niedokrwieniem narządów i zawałem serca. Rytm serca Serce to mięsień wielkości pięści. Jest zbudowane z czterech jam, które na przemian kurczą się i rozkurczają, zasysając krew do środka i wypompowując na zewnątrz. Zaczęło bić 22 dni po twoim poczęciu. Będzie to robić przez całe twoje życie, zwykle w tempie od 60 do 100 uderzeń na minutę. Codziennie kurczy się 100 tys. razy, przepompowując w ciągu 24 godzin około 7,6 tys. litrów krwi. Cztery znajdujące się w sercu zastawki sprawiają, że krew krąży we właściwym kierunku. Odtlenowana krew wpływa do prawego przedsionka, a z niego do prawej komory. Stąd zostanie przepompowana do płuc i nasycona tlenem. Jaskrawoczerwona, utlenowana krew przepływa z płuc do lewego przedsionka i lewej komory. Stamtąd jest transportowana przez tętnice do poszczególnych narządów. Wszystko to dzieje się w ciągu jednego uderzenia serca – mocnego skurczu (wypompowania krwi na zewnątrz) i rozkurczenia się (ponownego napełnienia krwią) mięśnia sercowego. Za prawidłową sekwencję i zgranie w czasie skurczów poszczególnych jam oraz otwierania się i zamykania zastawek odpowiadają impulsy elektryczne. Są one wysyłane przez twój naturalny metronom, czyli węzeł zatokowo-przedsionkowy w prawym przedsionku serca. To swego rodzaju świeca zapłonowa, wysyłająca impulsy do pozostałych jam serca. Zadaniem serca jest jednak nie tylko tłoczenie krwi. Reguluje ono także ilość płynu w układzie krwionośnym, wytwarzając hormon nazywany przedsionkowym peptydem natriuretycznym. Wpływa on na stopień rozwarcia naczyń krwionośnych oraz ilość wody i soli wydalanych przez nerki. Choroby serca W układzie krwionośnym, tak jak w każdym skomplikowanym systemie, mogą pojawić się nieprawidłowości. Jedną z nich jest arytmia, powodowana przez nieprawidłowo wytwarzane lub przewodzone impulsy koordynujące skurcze serca. Stają się one wówczas nieregularne, zbyt wolne lub zbyt szybkie. Z kolei schorzenia zastawek mogą zaburzyć przepływ krwi przez poszczególne jamy serca, co może prowadzić do powstania zakrzepów. Niektórzy ludzie cierpią na dziedziczną chorobę mięśnia sercowego – kardiomiopatię. Powoduje ona nadmierne rozciągnięcie, zgrubienie lub usztywnienie ścian jam serca i utrudniającą im prawidłowe tłoczenie krwi. Najpowszechniejsze z zagrażających życiu schorzeń sercowo-naczyniowych są jednak te wywoływane przez pęknięcia i zatory naczyń krwionośnych, związane z uwarunkowaniami genetycznymi, złymi nawykami, wiekiem, wysokim ciśnieniem krwi oraz zmianami miażdżycowymi w tętnicach. W Wielkiej Brytanii na choroby serca i układu krążenia cierpi około 7,4 mln osób. Zawały, udary jak również inne choroby układu krążenia są odpowiedzialne za 28 proc. zgonów w tym kraju, w Polsce zaś – za niemal połowę. Udary są powodowane albo przez pęknięcie naczyń i wylew krwi do mózgu, albo przez zatory odcinające dopływ utlenowanej krwi do tego narządu. Do zawału dochodzi zaś, gdy jedna z tętnic doprowadzających utlenowaną krew do mięśnia sercowego zostaje zablokowana, zwykle przez zakrzep. Gdy mięsień ów zostanie pozbawiony tlenu, zaczyna obumierać – z tego właśnie wynikają objawy towarzyszące zawałowi. – Serce jest bardzo dobrze unerwione, więc jeśli mięsień zostaje pozbawiony wystarczającej ilości tlenu, odczuwamy ból – wyjaśnia prof. Casadei. Kardiologia Obumierający mięsień nie jest w stanie prawidłowo się kurczyć, co skutkuje zmniejszeniem rzutu serca, czyli ilości krwi tłoczonej do naczyń. Sterujące pracą serca impulsy elektryczne mogą też stać się nieregularne lub nieskoordynowane (nazywa się to migotaniem przedsionków lub komór). To może prowadzić do zatrzymania jego pracy i pozbawienia całego ciała dostaw utlenowanej krwi. Kluczowe jest wówczas rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Polega ona na uciskaniu klatki piersiowej i wdmuchiwaniu powietrza do płuc, by podtrzymać choćby częściowo krążenie utlenowanej krwi w organizmie (a zwłaszcza dostarczanie jej do mózgu) do czasu przybycia fachowej pomocy. Defibrylator może z kolei pomóc w przywróceniu pracy serca przez swego rodzaju zresetowanie mięśnia sercowego. Emitowany przezeń mocny impuls elektryczny przerywa nieprawidłowe skurcze i umożliwia węzłowi zatokowo-przedsionkowemu ponowne skoordynowanie impulsów sterujących pracą narządu. Nawet mało rozległy zawał, podczas którego nie tracisz przytomności i nie przestajesz oddychać, wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, jako że komórki mięśnia sercowego zaczynają obumierać już po 20 minutach bez tlenu. Mięsień ten nie potrafi się zregenerować, gdyż jest zbudowany z komórek, które nie są zdolne do dalszych podziałów oraz tworzenia nowej tkanki. Jeśli mięsień sercowy obumrze, nie da się przywrócić go do życia. To właśnie dlatego badacze od lat próbują znaleźć sposoby sztucznej regeneracji tego narządu. Źródło: archiwum NG.
Pierwszy pacjent otrzymał sztuczne serce z tytanu. Urządzenie wykorzystuje zjawisko lewitacji magnetycznej
W USA po raz pierwszy wszczepiono choremu serce z tytanu. Prototypowe urządzenie wykorzystuje to samo zjawisko, co koleje magnetyczne wysokich prędkości. Sztuczne serce ma dać więcej czasu chorym czekającym na transplantację.
W tym artykule: Długa historia poszukiwań sztucznego serca Pierwsze serce z tytanu Kolejni pacjenci z sercem z tytanu? Pionierska operacja została przeprowadzona 9 lipca. Jednak Texas Heart Institute (THI) i BiVACOR – firma medyczna, która opracowała nową pompę – poinformowała o niej dopiero pod koniec zeszłego miesiąca. Biorcą sztucznego serca był 57-letni mężczyzna. Jego tożsamość nie została ujawniona. Jak podaje „Manchester Journal”, chory znajdował się w stanie krytycznym z powodu wstrząsu kardiogennego. Cierpiał na ciężką niewydolność serca, która sprawiała, że jego organizm był skrajnie niedotleniony i niedokrwiony. Oczekiwał na transplantację, jednak akurat nie było żadnego serca, które można by mu przeszczepić. To zadecydowało, że został wybrany do pionierskiego leczenia pomostowego. Operacja trwała sześć godzin. Trzy dni później chory mógł już usiąść na krześle. Sześć dni po zabiegu przeszedł 150 metrów. Dwa dni później pojawiło się ludzkie serce, które nadawało się do transplantacji. Urządzenie zwane BiVACOR TAH zostało wówczas usunięte z jego klatki piersiowej. Długa historia poszukiwań sztucznego serca Inżynierowie i kardiolodzy próbują zbudować sztuczne serce już od kilkudziesięciu lat. Jednak jeszcze w XX w. stało się jasne, że uzyskanie funkcjonalności, wydajności i niezawodności na poziomie prawdziwego, biologicznego serca jest niezwykle trudne. Pierwsze sztuczne serca niszczyły komórki krwi, powodując zatory. Trzeba było rozwiązać problem stałego zasilania i naturalnego zużywania się mechanicznych części urządzenia. A także zagwarantować, że pompa, niezależnie od okoliczności, nie przestanie działać nawet na minutę. To wszystko sprawiło, że w ciągu ostatnich dwóch dekad w Stanach Zjednoczonych do obrotu dopuszczono tylko jedno sztuczne serce – SynCardia Total Artificial Heart. Składa się ono ze sztucznych komór z elastycznymi, poliuretanowymi membranami, oddzielającymi krew natlenioną od odtlenionej. Jest stosunkowo duże i może być stosowane tylko przez krótki czas, w oczekiwaniu na przeszczep. Pierwsze serce z tytanu Firma BiVACOR, która opracowała nową pompę, poszła inną drogą. Jej inżynierowie nie starali się odtworzyć budowy prawdziwego serca. Zamiast tego skupili się na wymyśleniu urządzenia, które będzie gwarantowało jego funkcjonalność. Prace trwały dziesięć lat i ostatecznie zaowocowały małym urządzeniem z tytanu. Ma ono tylko jedną ruchomą część. To przepompowujący krew wirnik. Jest on utrzymywany z daleka od ścianek pompy dzięki zjawisku lewitacji magnetycznej. Temu samemu, które wykorzystują koleje wysokich prędkości typu maglev. Dzięki elektromagnesom poruszają się one bez styku pojazdu z torami, co eliminuje tarcie. Tak samo wirnik w TAH nie dotyka żadnych części pompy, co chroni go przed zużyciem mechanicznym. Kolejni pacjenci z sercem z tytanu? TAH nie ma zaworów, elastycznych komór czy membran. Wirnik z dwoma łopatkami zapewnia przepływ krwi do płuc oraz do reszty organizmu. Firma twierdzi, że jej sztuczne serce przepompowuje do 12 litrów krwi na minutę. To wystarczająca ilość dla dorosłego mężczyzny ćwiczącego fizycznie. Urządzenie jest wielkości pięści. Zasila je bezprzewodowo zewnętrzy kontroler. Jak długo może działać? W zeszłym roku firma ogłosiła, że w laboratorium TAH funkcjonuje nieprzerwanie od czterech lat. BiVOCAR otrzymał zgodę na wszczepienie swojego sztucznego serca człowiekowi w listopadzie 2023 roku. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (ang. Food and Drug Administration, FDA) dała wówczas zielone światło na pięć transplantacji w 2024 r. Jeśli kolejne próby wszczepiania TAH będą również udane jak pierwsza – a urządzenie posłuży chorym dłużej – możliwe, że FDA zaaprobuje również kolejne zabiegi. Rocznie na świecie przeprowadza się około 6 tys. transplantacji serca. Zapotrzebowanie jest znacznie większe. Źródła: ScienceAlert, BiVACOR, Manchester Journal.
Tak bije serce nietoperzy. Posłuchajcie unikatowego nagrania pulsu latających ssaków
W krótkim czasie puls nietoperzy potrafi przyspieszyć z zaledwie kilku uderzeń na minutę do blisko tysiąca. Dzięki „mobilnemu EKG” i analizom tętna naukowcy poznali bliżej te zwierzęta.
W tym artykule: „EKG” o wadze jednego grama Oszałamiające tętno nietoperzy Nietoperzowa strategia przetrwania wyczytana z serduszek Nietoperze bywają niesłusznie negatywnymi bohaterami horrorów i krążą o nich krzywdzące mity. Tymczasem są to fascynujące latające ssaki. Niektóre z gatunków potrafią pożreć w ciągu nocy kilka tysięcy komarów. Tym samym okazują się one naszymi sprzymierzeńcami. Naukowcy nadal nie poznali tych tajemniczych zwierząt do końca. W najnowszym badaniu eksperci z Uniwersytetu w Konstancji i Instytutu Maxa Plancka w Niemczech postanowili się przyjrzeć sposobowi życia borowców wielkich (Nyctalus noctula) zamieszkujących wyspę Mainau na Jeziorze Bodeńskim. To powszechnie występujący nietoperz na terenie Europy, północnej Afryki i Azji. Wnioski opublikowano na łamach „Proceedings of the Royal Society B”. „EKG” o wadze jednego grama Naukowcy założyli nietoperzom niewielkie nadajniki o wadze zaledwie jednego grama. Umożliwiły one monitoring ich serc przez kilka dni, gdy zwierzęta te przebywały na wolności. To pierwszy tego typu monitoring wykonany na nietoperzach. Co łączy nietoperze z wokalistami death metalowymi? Nie to, co myślisz Nietoperze to jedne z bardziej charakterystycznych ssaków w królestwie zwierząt. Kolejne badania ujawniają zaskakujące podobieństwa między skrzydlatymi łowcami a ludźmi. W ciągu dnia nie było problemu z nagrywaniem uderzeń serca tych zwierząt. Odpoczywały wówczas na drzewach lub w jaskiniach. Problem pojawiał się nocą, gdy poszukiwały pożywienia i latały wokół wsypy. Aby możliwe było rejestrowanie sygnału z nadajników, badacze musieli przebywać w odległości do kilkuset metrów od nietoperzy. Dlatego krążyli wokół wyspy w małym samolocie, tropiąc nietoperze, które poszukiwały smakowitych kąsków w postaci owadów. Nadajniki, które nietoperze miały zainstalowanie tylko przez kilka dni, wysyłały sygnał dźwiękowy bicia serca. Następnie rejestrowano go za pomocą odbiornika radiowego. – Wiem, że zaskoczyliśmy mieszkańców Konstancji, gdy nasz mały samolot latał w kółko nad wyspą Mainau późno w nocy – wspomina główna autorka badania, dr Lara Keicher. Oszałamiające tętno nietoperzy – Nietoperze to fascynujące zwierzęta, które często dzielą swoje środowisko z nami, ludźmi. Ale wciąż owiane są tajemnicą. Nie mamy jeszcze jasnej odpowiedzi na proste pytania, takie jak: ile pożywienia potrzebują i czy mogą znaleźć go wystarczająco dużo w różnych porach roku, aby przetrwać? – mówi Keicher. Monitorowanie pulsu skrzydlatych ssaków przyniosło szereg ciekawych ustaleń. Na przykład dowiedzieliśmy się, że ich tętno może przyspieszyć z zaledwie 6 do 900 uderzeń na minutę w ciągu dosłownie kilku minut. Jak opisuje Keicher, puls „brzmiał dla naszych uszu jak pojedynczy wysoki ton”. View oEmbed on the source website Naukowcy chcieli oszacować na podstawie pulsu, jakie jest zapotrzebowanie energetyczne nietoperzy. Podobnie jak w przypadku ludzi, tętno można wykorzystać do określenia zużycia energii. Nietoperzowa strategia przetrwania wyczytana z serduszek Korzystając z unikalnych nagrań uderzeń serca, naukowcy odkryli fascynujące strategie, których nietoperze używają do chomikowania zużycia energii w różnych porach roku. Odkryli, że samce nietoperzy zużywają do 42% więcej energii latem w porównaniu do wiosny. Wynika to głównie z faktu, że nietoperze wiosną przechodzą w rodzaj krótkiej dziennej hibernacji. To stan oszczędzania energii, w którym tętno może zostać zmniejszone do sześciu uderzeń na minutę. Zespół badaczy był zaskoczony, że latem samce nietoperzy w ogóle nie korzystały z hibernacji. Okazało się, że w cieplejszych miesiącach, gdy pożywienie jest obfite, samce nie śpią w ciągu dnia, aby zainwestować energię w produkcję spermy. A to po to, być gotowym do współżycia jesienią – opisuje Keicher. Pozyskiwanie energii jest pracochłonne. Samce polują latem dwa razy dłużej niż wiosną i zjadają do 33 chrząszczy lub ponad 2500 komarów w ciągu jednej nocy. Źrodło: Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Po przeszczepie zmienia się osobowość? Badanie wykazało, że tego fenomenu doświadczyło aż 90% biorców!
Czy to możliwe, że po przeszczepie biorca przejmuje upodobania, gusty albo pewne cechy osobowości dawcy? Takie głosy pojawiały się wśród pacjentów, a nawet w literaturze medycznej. Jednak wkładano je między bajki. Aż do teraz.
W tym artykule: Po przeszczepie zmienia się nie tylko osobowość Nowe serce, nowe wspomnienia? Co może zmienić się po przeszczepie? Przyczyny zmian osobowości i innych Anegdot o dziwnych zmianach, jakie dotykają biorców po przeszczepie, nie brakuje. Bodaj najbardziej zdumiewająca jest opowieść o Claire Sylvii. W 1988 r. 47-letnia kobieta przeszła przeszczep serca i płuca w szpitalu Yale-New Heaven. Po operacji nagle polubiła zieloną paprykę i nuggetsy z kurczaka. Wcześniej nie cierpiała ani jednego, ani drugiego. Od razu po wypisaniu ze szpitala udała się do restauracji właśnie po nuggetsy. Zmiana była na tyle zaskakująca dla niej samej, że wspomniała o niej na spotkaniu z rodziną dawcy. Chciała się dowiedzieć, czy lubił zieloną paprykę. Usłyszała: „Żartujesz? Uwielbiał ją. Ale jeszcze bardziej lubił nuggetsy”. Jak się okazało, mężczyzna zginął w czasie wypadku motocyklowego, wioząc ze sobą właśnie tę przekąskę. Po przeszczepie zmienia się nie tylko osobowość Jeszcze bardziej niesamowita jest opowieść o pięciolatku, który otrzymał serce tragicznie zmarłego trzylatka. Nic o nim nie wiedział, a jednak po operacji nagle potrafił powiedzieć o dawcy całkiem sporo. „Był jak młodszy brat, o połowę młodszy ode mnie. Kiedy upadł, bardzo się potłukł. Myślę, że lubił Power Rangersów, tak jak ja kiedyś. Ale już ich nie lubię” – mówił pięciolatek. Nie miał pojęcia, że dawca serca zmarł po upadku z okna, kiedy próbował dosięgnąć leżącą niżej figurkę Power Rangersów. Po przeszczepie pięciolatek nigdy nie wrócił do ulubionych zabawek. Skąd pochodzą dwie opisane wyżej historie? Wcale nie z najciemniejszych zakamarków internetu. Przytaczają je autorzy pracy naukowej opublikowanej na początku tego roku w recenzowanym czasopiśmie „Transplantology”. Nowe serce, nowe wspomnienia? Celem naukowców z University of Colorado było ustalenie, ile prawdy jest w tego rodzaju świadectwach. A dokładniej – czy zmiany osobowości, gustów, a nawet nabywanie cudzych wspomnień, o których wspominają biorcy narządów są czymś więcej niż tylko anegdotami. Badaczy interesowało również, czy biorcy serca częściej niż inni mają na swoim koncie nietypowe doświadczenia. Od razu trzeba zaznaczyć, że opisane w „Transplantology” badanie było niewielkie. Wzięło w nim udział tylko 47 osób. 23 z nich było po przeszczepie serca, 24 – innego organu. Każdy został poproszony o wypełnienie kwestionariusza online. Rezultat? „W badaniu 89 proc. biorców zauważyło u siebie zmiany osobowości po operacji” – napisali autorzy artykułu. Odsetek był podobny dla osób po przeszczepie serca i pozostałych. 38 lat temu Zbigniew Religa po raz pierwszy pomyślnie przeszczepił serce pacjentowi. To zdjęcie przeszło do historii Zbigniew Religa jest ojcem polskiej kardiochirurgii. To on jako pierwszy w Polsce przeprowadził pierwszy pomyślny przeszczep serca. Znacie historię zdjęcia, które powstało 2 lata później? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zbigniew-religa-po-raz-pierwszy-pomyslnie-przeszczepil-serce-pacjentowi-to-zdjecie-przeszlo-do-historii-87eec30.jpg" width="938" height="528" alt="Zbigniew Religa po raz pierwszy pomyślnie przeszczepił serce pacjentowi. To zdjęcie przeszło do historii" title="Zbigniew Religa po raz pierwszy pomyślnie przeszczepił serce pacjentowi. To zdjęcie przeszło do historii" /> Co może zmienić się po przeszczepie? O jakich zmianach mowa? W literaturze opisane są przypadki zmiany preferencji pokarmowych, gustów muzycznych, kariery czy sposobu spędzania wolnego czasu. Zdarzało się poprawienie funkcji poznawczych i seksualnych, doświadczanie euforii czy przeżycia religijne. Jednak biorcy doświadczali również negatywnych zmian: depresji, psychoz czy niepokoju. Jednak bodajże najdziwniejsze jest nabywanie cudzych wspomnień. Poza opisanym wyżej przypadkiem pięciolatka w pracy wspomniana jest również historia niewymienionej z nazwiska 56-letniej profesorki. Otrzymała serca 34-letniego oficera policji, tragicznie zmarłego po śmiertelnym postrzale w twarz. Po przeszczepie biorczyni zaczęła mieć zaskakujące sny. „Widziałam błysk światła przed moją twarzą, która robiła się naprawdę gorąca. Wprost paliła” – wspominała. Przyczyny zmian osobowości i innych Duża ilość dowodów anegdotycznych prowokuje do zadania pytania: skąd się biorą? Czy najprostsza odpowiedź – to efekt psychologiczny, wynikający z szukania przez biorcę informacji o dawcy – jest wyczerpująca? A może należy poprzestać na stwierdzeniu, że pod wpływem silnego stresu i ekstremalnego przeżycia, jakim jest otrzymanie narządu innego człowieka, łatwo poddać się myśleniu magicznemu? Sugerującemu, że nie tylko serce, ale i inne organy mają w sobie „pierwiastek” dawcy? Co ciekawe, istnieją hipotezy, które znajdują wytłumaczenie wyżej opisanego fenomenu na gruncie biochemii. Przyjmują one, że istnieje coś takiego jak „systemowa pamięć komórkowa”. Czyli że ślady pamięciowe zachowują się nawet w pojedynczych komórkach (być może np. za pośrednictwem mechanizmów epigenetycznych). Inna teoria zakłada, że po przeszczepie częściowo odnawiają się połączenia nerwowe z nowym organem. To one miałyby być źródłem „przepływu cech” dawcy i odpowiedzi ze strony systemu nerwowego biorcy, skutkującej zmianami osobowości. Jeszcze inne wytłumaczenie przypomina fakt, że komórki dawcy krążą wraz z krwią w organizmie biorcy nawet dwa lata po przeszczepie. Co dokładnie się z nimi dzieje, nie jest dokładnie wyjaśnione. Naukowcy wskazują też na potencjalny nieznany efekt leków immunosupresyjnych, przyjmowanych przez biorców. Jeśli faktycznie po przeszczepie zmienia się osobowość, a doświadczenie to jest tak rozpowszechnione, jak wskazuje artykuł z „Transplantology”, pewne jest jedno. „Konieczne są dalsze badania, aby pogłębić naszą wiedzę na temat przyczyn zmian osobowości” – piszą autorzy pracy. Wypada się z nimi zgodzić. Źródło: Transplantology, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pionierska operacja. Po raz pierwszy kobiecie wszczepiono pompę serca i zmodyfikowaną genetycznie nerkę świni
54-letnia Amerykanka jest pierwszy człowiekiem, której przeszczepiono urządzenie wspomagające pracę serca, a następnie nerkę świni. Organ został wpierw zmodyfikowany genetycznie. Wraz z nim przeszczepiono również grasicę.
W tym artykule: Bardzo trudny przypadek Kilka przełomowych zabiegów Rozwój ksenotransplantacji Chirurg, który sam jest po przeszczepie Lisa Pisano pochodzi z New Yersey. Na początku kwietnia przeszła serię pionierskich operacji przeprowadzonych w ośrodku NYU Langone Health. Wpierw wszczepiono jej pompę wspomagającą pracę serca. Kilka dni później otrzymała genetycznie zmodyfikowaną nerkę świni. – Wszystko, czego potrzebowałam, to szansa na lepsze życie – powiedziała Pisano. – Po tym jak wypadłam z kolejki po ludzki przeszczep, dotarło do mnie, że nie mam wiele czasu. Pisano cierpi na dwie bardzo poważne choroby: niewydolność nerek w końcowym stadium i niewydolność serca. Pierwsza zmuszała ją do regularnych dializ. Kłopoty z sercem były tak zaawansowane, że bez zastosowania urządzenia wspomagającego pracę tego narządu lekarze dawali kobiecie zaledwie kilka tygodni. Bardzo trudny przypadek Dla Pisano nowatorskie zabiegi były jedyną szansą na przedłużenie życia. Z powodu historii chorobowej kobieta nie kwalifikowała się ani do przeszczepu serca, ani do przeszczepu nerki. Dodatkową przeszkodą był wysoki poziom przeciwciał, uruchamiających reakcję odrzuceniową organizmu. Jednak, jak się okazało, w przypadku Pisano dotyczył on tylko ludzkich tkanek. Nie zaś zmodyfikowanych genetycznie tkanek świni. To dawało szanse na uratowanie kobiety. Serię operacji zaplanował i przeprowadził zespół kierowany przez dr. Roberta Montgomery’ego, jednego ze światowych pionierów ksenotransplantacji (przeszczepów odzwierzęcych). Najpierw kobiecie wczepiono niewielkie urządzenie wspomagające pracę lewej komory serca (tzw. LVAD). Zazwyczaj otrzymują je chorzy oczekujący na przeszczep. Kilka przełomowych zabiegów Wszczepienie LVAD przeprowadzono 4 kwietnia. 12 kwietnia lekarze wykonali ksenotransplantację. Był to drugi przeszczep nerki świni na świecie żywemu pacjentowi. Wcześniej tego rodzaju procedurę testowano na martwych biorcach. Dodatkowo po raz pierwszy na świecie wraz z nerką przeszczepiono świńską grasicę. Ma ona „wyszkolić” układ odpornościowy kobiety i zapobiec odrzuceniu organu. Wszczepiona Pisano nerka świni została zmodyfikowana genetycznie. Już wcześniej lekarze z NYU Langone testowali organy świń, z których DNA usunięto jeden gen. Odpowiada on za produkcję cukru alpha-gal. Ta biomolekuła stanowi największą przeszkodę w próbach przeszczepiania ludziom narządów świni. Sprawia, że organ odzwierzęcy już w pierwszych minutach po przeszczepie jest odrzucany przez ludzki organizm. Organy bez genu kodującego alpha-gal dają większe szanse na powodzenie zabiegu. Nerka świni pracuje w ludzkim ciele ponad miesiąc. Operację wykonał chirurg, który sam ma przeszczepione serce Miesiąc temu chirurdzy przeszczepili genetycznie zmodyfikowaną nerkę świni pacjentowi po śmierci mózgu. Właśnie ogłosili, że nerka nadal funkcjonuje tak, jak powinna. Test stanowi znaczą... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nerka-swini-pracuje-w-ludzkim-ciele-ponad-miesiac-operacje-wykonal-chirurg-ktory-sam-ma-przeszczepione-serce-fot-joe-carrotta-1d22339.jpg" width="938" height="426" alt="Nerka świni pracuje w ludzkim ciele ponad miesiąc. Operację wykonał chirurg, który sam ma przeszczepione serce (fot. JOE CARROTTA)" title="Nerka świni pracuje w ludzkim ciele ponad miesiąc. Operację wykonał chirurg, który sam ma przeszczepione serce (fot. JOE CARROTTA)" /> – Wykorzystując świnie z pojedynczą modyfikacją genetyczną możemy lepiej zrozumieć rolę, jaką odgrywa zaledwie jedna kluczowa zmiana w genomie – stwierdził dr Montgomery. Dzięki temu ksenotransplantacja mogłaby stać się realną alternatywą dla pacjentów. – Ponieważ zmodyfikowane genetycznie świnie można hodować i nie wymagają klonowania, jest to zrównoważone i skalowalne rozwiązanie problemu niedoboru narządów – dodał naukowiec. Problem braku narządów jest w Stanach Zjednoczonych mocno odczuwalny. Tylko na przeszczep nerki oczekuje tam prawie 90 tys. osób. Rozwój ksenotransplantacji Pierwszy raz nerkę świńską żywemu biorcy przeszczepiono zaledwie miesiąc wcześniej. W marcu 2024 roku zabieg przeprowadzono w Massachusetts General Hospital. Pacjentem był 62-letni mężczyzna. W 2023 r. dwóch pacjentów otrzymało zaś serce świni. Po przeszczepie żyli jednak tylko dwa miesiące. Lisa Pisano zdawała sobie sprawę z ryzyka, jakie podejmuje. – Przedyskutowałam to wpierw z rodziną i z mężem – powiedziała. – Uznałam, że w najgorszym przypadku, jeśli to nie zadziała u mnie, może zadziałać u następnej osoby. Cóż, przynajmniej ktoś na tym skorzysta – stwierdziła. Na szczęście dwa tygodnie po zabiegu nie ma żadnych śladów wskazujących, by organizm Pisano odrzucał przeszczep. Dr Montgomery stwierdził, że jej nerka funkcjonuje „perfekcyjnie”. Chirurg, który sam jest po przeszczepie Naukowcy eksperymentują z ksenotransplantacjami od kilkudziesięciu lat. Skłania ich do tego brak organów do przeszczepów i gigantyczne kolejki oczekujących na serce albo nerkę. Dla chorych przeszczep jest często terapią ostatniej szansy. Dr Montgomery sam przeszedł transplantację serca. Odziedziczył po swoi ojcu (zmarłym w wieku 52 lat) postępującą chorobę mięśnia sercowego. W 2018 roku był już w ciężkim stanie. Uratował go przeszczep, który wykonał jego podwładny z Instytutu Transplantologii. Dr Montgomery w 2021 r. po raz pierwszy przeszczepił świńską nerkę martwemu biorcy. Zmodyfikowany genetycznie organ pracował wówczas przez 54 godziny. Źródła: NYU Langone Health, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mikroplastik jest jeszcze gorszy, niż sądzono. Zwiększa ryzyko zawału, udaru i przedwczesnej śmierci
Przełomowe badanie włoskich naukowców i lekarzy dowodzi, że mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Zagraża zdrowiu serca i mózgu.
W tym artykule: Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik a miażdżyca Fragmenty folii i butelek w tętnicach? Przełom w badaniach nad mikroplastikiem Jak i dlaczego w ciele gromadzi się mikroplastik? Naukowcy odkrywają mikroplastik niemal wszędzie: w oceanach, skorupiakach, mleku matki, wodzie pitnej, unoszący się w powietrzu czy spadający wraz z deszczem. Może się on też gromadzić w naszych narządach. I dopiero zaczynamy się dowiadywać, jak wpływa na nasze zdrowie. Nowe badanie potwierdza, że mikroplastik jest dla niego groźny. Mikroplastik i nanoplastik są wszechobecne Mikroplastik powstaje, gdy światło słoneczne, woda i inne czynniki powodują rozpad tworzyw sztucznych na fragmenty o długości mniejszej niż 5 milimetrów. Jeszcze gorszy jest nanoplastik, czyli cząsteczki o rozmiarach mierzonych w nanometrach. To miliardowe części metra. Przy tej wielkości cząstki mogą przedostać się do naszych ciał i krwi poprzez żywność, wodę, a nawet powietrze, którym oddychamy. Mikroskopijne plastikowe zanieczyszczenia są nie tylko wszechobecne, ale i trudne do opanowania. Ich rozkład często trwa nawet setki lat. Komórki naszego ciała nie są zatem w stanie mikroplastiku rozłożyć. Jak pozbyć się mikroplastiku z kranówki? Sposób jest prosty i niezwykle skuteczny Mikroplastik jest już niemal wszędzie. To powód do niepokoju o nasze zdrowie. Nie jesteśmy jednak zupełnie bezbronni. Jak pozbyć się cząsteczek tworzyw sztucznych w kranówce? Mikroplastik a miażdżyca Badanie przeprowadzone we Włoszech wykazało, że mikroplastik odkłada się nawet w tętnicach. Zespół naukowców kierowany przez Raffaele Marfellę z Uniwersytetu Kampanii w Neapolu oraz Francesco Prattichizzo ze szpitala IRCCS MultiMedica przebadał pacjentów z miażdżycą. Wszyscy byli poddani endarterektomii tętnicy szyjnej. Zabieg ten polega na usunięciu tzw. blaszek miażdżycowych. To odkładające się w ścianach naczyń krwionośnych złogi zawierające m.in. tłuszcze. Miażdżyca może wystąpić także w tętnicach wieńcowych, aorcie i tętnicach kończyn. Jest jednym z głównych problemów zdrowotnych w państwach rozwiniętych, w tym w Polsce. Blaszki miażdżycowe w tętnicach wieńcowych zwiększają ryzyko zawału serca. Natomiast blaszki w tętnicach szyjnych – udaru mózgu. Wyniki badania opublikowano 7 marca w czasopiśmie naukowym „The New England Journal of Medicine”. Fragmenty folii i butelek w tętnicach? Naukowcy badali 257 pacjentów przez 34 miesiące. Wyniki są zatrważające. Analiza chemiczna wykazała, że prawie 60 procent z nich miało polietylen w blaszkach miażdżycowych usuniętych z tętnic. Polietylen jest najczęściej używanym tworzywem sztucznym, stosowanym do produkcji np. torebek plastikowych i folii. U 12 proc. pacjentów znaleziono też polichlorek winylu (PVC). To tworzywo używane w produkcji m.in. plastikowych butelek i opakowań, a także rur wodociągowych. Drobinki mikroplastiku badacze bez trudu zobaczyli też pod mikroskopem. Obserwacja pacjentów wykazała, że ci, u których znaleziono mikroplastiki, byli 4,5 raza bardziej narażeni na zawał serca, udar mózgu lub śmierć w ciągu 34 miesięcy po operacji. Przełom w badaniach nad mikroplastikiem Dotychczas wpływ mikroplastików na narządy wewnętrzne nie był dobrze zbadany. Eksperymenty przeprowadzano, co zrozumiałe, np. na myszach. – To przełomowe badanie – mówi Robert Brook z Wayne State University w Detroit w stanie Michigan, który zajmuje się wpływem środowiska na zdrowie układu krążenia. – Będzie to punkt wyjścia do dalszych badań na całym świecie, mających potwierdzić i oszacować stopień ryzyka, jakie stwarza mikro- i nanoplastik – dodaje. Jednak Brook, inni badacze i sami autorzy ostrzegają, że badanie nie daje definitywnych odpowiedzi. Nie badano w nim innych (oprócz mikroplastiku) czynników, takich jak status społeczno-ekonomiczny, dieta czy tryb życia pacjentów. Nanoplastik jest już nawet w wodzie butelkowanej. To ułatwia tworzywom sztucznym przenikanie do narządów Nanoplastiki są jeszcze mniejsze od mikroplastików, dlatego mogą przedostawać się przez jelita i płuca bezpośrednio do naszego krwiobiegu. To między innymi polichlorek winylu i polimetakryl... Jak i dlaczego w ciele gromadzi się mikroplastik? Ponieważ badanie obejmowało wyłącznie osoby wymagające endarterektomii, nie wiadomo, czy wyniki można odnieść do całej populacji. Naukowców ciekawi tez fakt, dlaczego u 40 procent pacjentów nie znaleziono żadnych śladów mikroplastiku. Przecież jest on wszechobecny, a jego usunięcie – bardzo trudne. Współautor badania, kardiolog Sanjay Rajagopalan z Case Western Reserve University w Cleveland, twierdzi że być może ta część pacjentów prowadziła inny tryb życia. Możliwe też, że istnieją jakieś różnice w metabolizmie. Zauważono także kilka korelacji. Mikroplastik częściej występował w tętnicach mężczyzn, pacjentów palących papierosy i chorujących na cukrzycę. O wpływie mikroplastiku i nanoplastiku na zdrowie z pewnością jeszcze wiele usłyszymy. To dopiero początek badań. Źródło: The New England Journal of Medicine.
Możesz opóźnić starzenie się nawet o sześć lat. Jak? Jest na to aż osiem sposobów
To, w jakim wieku jest nasz organizm, zależy w pewnym stopniu od nas, przypominają naukowcy. Istnieje osiem sposobów, dzięki którym możemy opóźnić starzenie o dobre kilka lat. Są wśród nich niepalenie i aktywny tryb życia – ale nie tylko.
W tym artykule: Jak opóźnić starzenie? Zdrowe serce, długie życie Jak przedłużyć sobie życie? Ile masz lat? Odpowiadając na to pytanie, odruchowo przypominamy sobie datę urodzin. A jednak podanie wieku metrykalnego nie zawsze dobrze wyjaśnia, w jakiej kondycji jest nasz organizm. Do określenia znacznie lepiej nadaje się wiek biologiczny. Wiek biologiczny to – w uproszczeniu – stopień zużycia naszego organizmu. Jest związany z wiekiem metrykalnym, ale nie tylko. Na wiek biologiczny wpływają w istotny sposób przebyte choroby, np. nowotworowe. Ale także tryb życia. Może on sprawić, że różne części naszego ciała będą starzały się w różnym tempie. Wątroba u osób nadużywających alkoholu będzie „starsza” niż u stroniących od trunków. Jak opóźnić starzenie? To ostatnie jest w gruncie rzeczy dobrą wiadomością. Oznacza bowiem, że na nasz wiek biologiczny mamy wpływ. Potwierdziło to właśnie Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (American Heart Association, AHA). Na corocznej konferencji AHA w Filadelfii przedstawiono osiem sposobów, które mogą opóźnić tempo starzenia się naszego ciała. Ile trzeba ćwiczyć, żeby zrekompensować dzień siedzącej pracy? Wystarczy 5 minut spaceru Aktywność fizyczna poprawia i kondycję, i samopoczucie. Może być również rozwiązaniem problemów wynikających z siedzącego trybu życia. I nie trzeba wcale poświęcać na nią bardzo du.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/festiwal-podroznikow-national-geographic-2022-w-kartuzach-jak-zapisac-sie-na-spacer-fotograficzny1-b2cf6aa.jpeg" width="759" height="506" alt="Festiwal Podróżników National Geographic 2022 w Kartuzach. Jak zapisać się na spacer fotograficzny" title="Festiwal Podróżników National Geographic 2022 w Kartuzach. Jak zapisać się na spacer fotograficzny" /> Jakie to sposoby? Zdroworozsądkowe, czyli takie, które możemy sami spróbować wymienić. Są wśród nich: zdrowa dieta, aktywność fizyczna, niepalenie papierosów czy wysypianie się. Ale nie tylko. Okazuje się bowiem, że wiek biologiczny związany jest z prawidłowym funkcjonowaniem układu sercowo-naczyniowego. I że to jego stan ma wpływ na nasze tempo starzenia się. Zdrowe serce, długie życie Na konferencji AHA przedstawiono analizę danych 6500 dorosłych osób, mających średnio 47 lat. Ci, których układ sercowo-naczyniowy znajdował się w najlepszej kondycji, byli – jak ocenili naukowcy – biologicznie aż sześć lat młodsi niż wynikało to z ich metryki. Z kolei ci, których serce i układ krążenia były w gorszym stanie, byli starsi, niż wskazywała na to data urodzenia. Różnice okazały się całkiem spore. Na przykład osoby najzdrowsze „krążeniowo”, mające średnio chronologicznie 41 lat, biologicznie liczyły tylko 36. Z kolei ludzie mający poważne kłopoty z układem sercowo-naczyniowym, średnio w wieku 53 lat, biologicznie mieli ich aż 57. Jak przedłużyć sobie życie? Okazało się, że – po odjęciu czynników socjologicznych, ekonomicznych i demograficznych – ludzie ze zdrowym sercem byli biologicznie o sześć lat młodsi, niż wskazywał ich wiek metrykalny. Do oceny, kto ma zdrowy układ naczyniowo-krążeniowy, posłużyło osiem czynników, zebranych w listę nazwaną Life Essential 8. Oto spis zaleceń opóźniających biologiczne starzenie się, sporządzony przez Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne: przejdź na zdrową dietę, bądź bardziej aktywny fizycznie, rzuć palenie, wysypiaj się, utrzymuj prawidłową masę ciała, kontroluj poziom cholesterolu we krwi, kontroluj poziom glukozy we krwi, kontroluj ciśnienie tętnicze. Jak widać, przestrzeganie Life Essential 8 wymaga – poza zdrowym trybem życia – również robienia sobie regularnie badań. – Pilnowanie wszystkich wskaźników ujętych w Life Essential 8 i poprawa zdrowia sercowo-naczyniowego może spowolnić proces starzenia się twojego ciała i dać ci wiele innych korzyści – podkreślał Nour Makarem. To autor badań i epidemiolog z Columbia University Irving Medical Centre w Nowym Jorku. − Odkrycia te pomagają zrozumieć związek między wiekiem metrykalnym a wiekiem biologicznym. A także to, w jaki sposób przestrzeganie zdrowych nawyków może pomóc nam żyć dłużej – komentował Donald M. Lloyd-Jones. To z kolei były przewodniczący AHA i jeden z autorów wymienionych wyżej wytycznych. − Każdy chce żyć dłużej, ale co ważniejsze, chcemy żyć dłużej w zdrowiu. Po to, abyśmy mogli naprawdę cieszyć się życiem i jego dobrą jakością przez jak najwięcej lat – dodał lekarz. Źródła: EurekAlert, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wielu mężczyzn traci z wiekiem chromosom Y. Naukowcy zbadali, dlaczego jest to dla nich niebezpieczne
Badania przeprowadzone na myszach wykazały, że utrata chromosomu Y przez niektóre komórki organizmu zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca i innych schorzeń związanych ze starzeniem się. Zdaniem naukowców, zanikanie chromosomu Y jest groźne także dla ludzi.
W tym artykule: Do czego może prowadzić brak chromosomu Y Zwłóknienie mięśnia sercowego u myszy bez chromosomu Y Jak brak chromosomu Y wpływa na zdrowie ludzi Chromosom Y i jego zapomniana odkrywczyni Spośród 23 par chromosomów, w jakie wyposażona jest każda zdrowa komórka ludzka, jedna para to chromosomy płciowe. Kobiety mają dwa chromosomy X, mężczyźni zaś chromosom X i chromosom Y. Ten drugi jest niewielkim chromosomem – zawiera zaledwie kilkadziesiąt genów kodujących białka, podczas gdy inne chromosomy mogą mieć ich nawet 2 tysiące. W miarę upływu lat zarówno u mężczyzn, jak i kobiet w czasie podziałów komórki w DNA pojawiają się błędy. Mechanizm kopiowania materiału genetycznego robi się coraz mniej precyzyjny, czego efektem są narastające zmiany w genomie. Może dojść nawet do tego, że niektóre komórki utracą całe chromosomy. Do czego może prowadzić brak chromosomu Y U mężczyzn mutacje w DNA mogą skutkować tzw. hematopoetyczną mozaikową utratą chromosomu Y (ang. hematopoietic mosaic loss of the Y chromosome, mLOY). Pod tą nazwą kryje się zanik chromosomu Y w krwinkach białych. Przypadłość ta jest znana od lat 60. XX wieku. Szacuje się, że dotyka nawet 40 proc. mężczyzn powyżej 70. roku życia. Dwie płcie to za mało [REPORTAŻ] Tożsamość płciowa, nieograniczona już binarnym podziałem na dziewczyny i chłopców, to stosunkowo nowe zagadnienie. Czy nauka może pomóc nam się w nim odnaleźć? Jakie są jej skutki? Dotychczas naukowcy wymieniali skrócenie długości życia i zwiększone ryzyko zapadnięcia na choroby związane z wiekiem, takie jak alzheimer czy nowotwory. Nowe badanie, którego wyniki opublikowano w zeszłym tygodniu w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Science”, sugeruje, że mLOY wywiera również negatywny wpływ na serce. Zwłóknienie mięśnia sercowego u myszy bez chromosomu Y Naukowcy z Japonii, Stanów Zjednoczonych i Szwecji wykazali to, przeprowadzając badania na myszach. Wyhodowali samce myszy, których białe krwinki pozbawione były chromosomu Y, wykorzystując metodę edycji genów CRISPR. Okazało się, że myszy bez chromosomu Y żyły krócej niż gryzonie, które miały kompletną parę chromosomów płciowych. Brak chromosomu Y prowadził u nich również do zwłóknienia mięśnia sercowego – jednej z możliwych przyczyn niewydolności serca. – Wykazaliśmy, że mLOY u myszy powoduje zwłóknienie serca, co jest przyczyną pogorszenia jego funkcjonowania – mówi Lars Forsberg, genetyk z Uniwersytetu w Uppsali, główny autor pracy w „Science”. Jak brak chromosomu Y wpływa na zdrowie ludzi Żeby sprawdzić, czy związek między zanikiem chromosomu Y a chorobami serca występuje również u ludzi, naukowcy sięgnęli do danych gromadzonych w wieloletnim programie badawczym UK Biobank, prowadzonym w Wielkiej Brytanii. Analizując dane z 11 lat ustalili, że ryzyko śmierci z powodu choroby serca i innych chorób układu krążenia było wyższe u mężczyzn z mLOY. – Zgadza się to z wynikami uzyskanymi z modelu mysiego i sugeruje, że mLOY oddziałuje bezpośrednio również na ludzi – komentuje Forsberg. Naukowcy podkreślają jednak, że potrzebne są dalsze badania, by można było oszacować ten wpływ w pełni. Masz tatuaż? Masz większą odporność. To hartuje organizm Na razie udało im się odkryć jeszcze jedną rzecz – ustalić, że istnieje terapia łagodząca skutki mLOY u myszy. Wymaga podania neutralizującego przeciwciała – tzw. transformującego czynnika wzrostu beta 1. Terapię przetestowano na razie tylko na gryzoniach, u których doszło do częściowego cofnięcia się zmian w tkankach serca. Chromosom Y i jego zapomniana odkrywczyni Chromosom Y odkryła jedna z pionierek genetyki, Nattie Stevens. To nieznana szerzej naukowczyni, która – jak słusznie pisze Bill Bryson w książce „Ciało. Instrukcja dla użytkownika” – „zasługuje na to, by ją bliżej poznać”. „Nattie Stevens urodziła się w 1861 roku w Cavendish, w stanie Vermont. Dorastała w skromnych warunkach, a spełnienie marzenia o zdobyciu wyższego wykształcenia zajęło jej bardzo dużo czasu. Przez kilka lat pracowała jako nauczycielka i bibliotekarka, zanim ostatecznie wstąpiła na Uniwersytet Stanforda w 1896 roku, mając 35 lat. W wieku 42 lat, niemal pod koniec swego krótkiego życia, uzyskała w końcu tytuł doktora. Przyjąwszy stanowisko młodszego badacza w Bryn Mawr, rzuciła się w wir pracy, publikując 38 artykułów, a ponadto odkrywając chromosom Y (podczas badania aparatu rozrodczego chrząszczy mączników – przyp. red).” – opowiada Bryson. „Gdyby jej osiągnięcie zostało należycie docenione, Stevens prawdopodobnie zdobyłaby Nagrodę Nobla” – pisze dalej Bryson. – „Zamiast tego przez wiele lat uznaniem darzono Edmunda Beechera Wilsona, który niezależnie od niej dokonał tego samego odkrycia w mniej więcej tym samym czasie (to, kto z nich naprawdę był pierwszy, od dawna jest sporną kwestią), ale nie w pełni zdawał sobie sprawę z jego znaczenia. Stevens z pewnością osiągnęłaby dużo więcej, gdyby nie to, że zachorowała na raka piersi i zmarła w 1912 roku, mając 53 lata, po zaledwie jedenastu latach pracy naukowej”. Źródło: Science, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zmarł pacjent, któremu przeszczepiono serce genetycznie zmodyfikowanej świni. Co dalej z przełomową terapią?
Eksperymentalny zabieg przeszczepienia człowiekowi serca od świni zakończył się porażką. Pacjent nie żyje.
W tym artykule: Przeszczep serca od świni był ostatnią szansą dla pacjenta Genetycznie modyfikowane świnie mają tkanki podobne do ludzkich Lekarzom udało się wcześniej połączyć nerkę świni z ciałem człowieka Świńska nerka pracowała dobrze, ale serce świni zawiodło – Dzięki modyfikacjom genetycznym wkrótce będzie możliwe przeszczepianie ludziom narządów pobranych od świń – zapowiadał w 2021 roku dr David Ayares, szef działu naukowego firmy bioinżynieryjnej Revivicor, należącej do koncernu United Therapeutics. Takie przeszczepy, zwane ksenotransplantacjami, mogłyby rozwiązać problem braku dawców organów, z którym borykają się lekarze na całym świecie. Teraz jednak wiadomo, że nie będzie to takie proste. Dwa miesiące temu chirurdzy z powodzeniem wszczepili serce genetycznie zmodyfikowanej świni 57-letniemu mężczyźnie. Teraz jednak pacjent zmarł. Przeszczep serca od świni był ostatnią szansą dla pacjenta Pod koniec 2021 r. warunkowe pozwolenie na przeszczep między świnią a człowiekiem wydała amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA). Operacja odbyła się w piątek 7 stycznia. O jej rezultacie lekarze z Akademii Medycznej Maryland poinformowali dopiero po kilku dniach, gdy stan pacjenta się ustabilizował. Serce świni w człowieku? Na razie wszczepiono je pawianowi. Działało 2 lata Przeszczepione pawianowi świńskie serce funkcjonowało przez ponad dwa lata – informuje pismo “Nature Communications”. Biorcą przeszczepu serca świni był David Bennett, 57-latek z Maryland. Kilka miesięcy przed zabiegiem spędził przykuty do łóżka, stale podpięty do aparatury podtrzymującej życie. Jego serce nie było na tyle wydolne, aby mogło poradzić sobie bez wsparcia. Ze względu na zły stan zdrowia, mężczyzna został uznany za niekwalifikującego się do tradycyjnego przeszczepu, pochodzącego od ludzkiego dawcy. – To był wybór między śmiercią a poddaniem się temu przeszczepowi – mówił Bennett dzień przed operacją. – Chcę żyć. Wiem, że to strzał w ciemno, ale to moja jedyna szansa – dodawał. Po udanym przeszczepie serca świni pacjent pozostawał pod stałą obserwacją. Lekarze monitorowali jego stan, aby ustalić, czy nowy narząd działa prawidłowo oraz czy i kiedy mężczyzna będzie mógł opuścić szpital. Niestety, kilka dni temu jego stan zaczął się pogarszać. 8 marca David Bennett zmarł. Przyszłość przełomowej terapii stanęła pod znakiem zapytania. – David walczył dzielnie do samego końca – powiedział Bartley Griffith, chirurg, który przeprowadził przeszczep. Genetycznie modyfikowane świnie mają tkanki podobne do ludzkich Świnia, której serce otrzymał Bennett, należała do stada firmy Revivicor. Było to zwierzę poddane modyfikacji genetycznej i „zaprojektowane” tak, aby wyeliminować gen odpowiedzialny za produkcję substancji zwanej alfa-gal. Jej pełna nazwa brzmi galaktozaalfa-1,3-galaktoza. CRISPR, czyli zmiana kodu DNA. "Mamy władzę nad wszelkimi gatunkami, o jakiej nam się nigdy nie śniło" Naukowcy wykorzystują CRISPR do naprawiania poważnych wad dziedzicznych, z którymi od lat ludzkość podejmuje bezskuteczną walkę. Metoda szybkiego zmieniania szyfru życia może nam dać wyj.. Alfa-gal to związek chemiczny znajdujący się w większości błon komórkowych ssaków, który jednak nie występuje u naczelnych, w tym u ludzi. Nasz układ odpornościowy rozpoznaje go jako ciało obce i wytwarza przeciwciała, co prowadzi do odrzucenia świńskiego narządu natychmiast po przeszczepie. Lekarzom udało się wcześniej połączyć nerkę świni z ciałem człowieka Jesienią 2021 r. przeprowadzono udany „tymczasowy przeszczep” nerki od zmodyfikowanego genetycznie zwierzęcia ze stada Revivicor. Lekarze połączyli wówczas nerkę świni z ludzkim organizmem. Narząd podjął prawidłową pracę. Zabieg przeprowadzono w centrum medycznym Uniwersytetu Nowojorskiego Langone Health. Zespół chirurgów i lekarzy zaangażowanych w badanie podkreślał, że nie można mówić o pełnym przeszczepie, bo nerka pobrana od świni nie została wszczepiona żywemu biorcy. Co więcej, przez cały czas trwania obserwacji pozostawała poza ciałem człowieka. Jak długo mózg jest aktywny po śmierci? Nowe badanie przynosi interesujący wątek Historia zna przypadki dekapitacji, po których głowy zabitych w ten sposób ludzi były jeszcze przez pewien czas... aktywne. Ruszające się oczy, grymasy twarzy, próby mówienia. Czy to jednos... Jak to możliwe? Przełomowy eksperyment przeprowadzono na anonimowym pacjencie, u którego stwierdzono śmierć mózgu. Pacjent był zarejestrowanym dawcą narządów, a rodzina wyraziła zgodę na wykonanie nietypowej procedury. Świńska nerka pracowała dobrze, ale serce świni zawiodło Chirurdzy podłączyli nerkę świni do kilku dużych naczyń krwionośnych pacjenta. Następnie przez 54 godziny obserwowali reakcje zachodzące w samym narządzie i organizmie biorcy. Ponieważ nerka przez cały czas pozostawała poza ciałem pacjenta, chirurdzy mogli pobierać próbki tkanek do badań oraz monitorować jej stan. Ostatecznie lekarze mogli ogłosić sukces – świńska nerka nie została odrzucona przez organizm człowieka i podjęła właściwą pracę, filtrując krew i produkując mocz. – Funkcjonowała całkowicie normalnie. Nie doszło do natychmiastowego odrzucenia, którego się obawialiśmy – powiedział dr Robert Montgomery, który kierował zespołem chirurgicznym. „Nowa twarz Katie”. Reportaż National Geographic o najmłodszej w USA pacjentce, która otrzymała całkowity przeszczep twarzy Ekipa National Geographic - dzięki bezprecedensowej zgodzie ze strony Kliniki Cleveland w Ohio - przez ponad dwa lata dokumentowała przełomową procedurę medyczną w sposób, jaki nigdy wcześn... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowa-twarz-katie-national-geographic-publikuje-reportaz-o-najmlodszej-w-usa-pacjentce-ktora-otrzymala-calkowity-przeszczep-twarzy-044b03b.jpeg" width="479" height="700" alt="„Nowa twarz Katie”: National Geographic publikuje reportaż o najmłodszej w USA pacjentce, która otrzymała całkowity przeszczep twarzy." title="„Nowa twarz Katie”: National Geographic publikuje reportaż o najmłodszej w USA pacjentce, która otrzymała całkowity przeszczep twarzy." /> Śmierć pacjenta po przeszczepie serca od świni to zła wiadomość. Nie wiadomo, czy terapia będzie skuteczna u ludzi. Jest natomiast bardzo potrzebna. Według oficjalnych danych, w samych Stanach Zjednoczonych na przeszczep czeka obecnie 110 tys. osób (w Polsce blisko 2 tys.). Ponad 6 tys. pacjentów każdego roku umiera, nie doczekawszy się zabiegu. Międzygatunkowe przeszczepy mogą pomóc w opanowaniu tego kryzysu. Hodowanie świń jako dawców narządów może też okazać się nieakceptowalne społecznie, szczególnie w dobie rosnącej popularności weganizmu i apeli o zaprzestanie przemysłowej hodowli zwierząt. – Możliwe jednak, że jeśli uda nam się rozwiać obawy dotyczące dobrostanu zwierząt, takie rozwiązanie znajdzie poparcie w społeczeństwie – powiedziała Karen Maschke, badaczka z Hastings Center, która ma opracować zalecenia etyczne dla pierwszych badań klinicznych na ludziach. Źródło: BBC.
Historyczna transplantacja serca. Lekarze przeszczepili je z genetycznie zmodyfikowanej świni
Po raz pierwszy w historii lekarzom udało się przeszczepić człowiekowi serce z genetycznie zmodyfikowanej świni.
W tym artykule: Historyczna transplantacja serca Ksenotransplantacja To była walka o życie 57-letniego Davida Benneta. Od wielu miesięcy pozostawał podpięty pod aparaturą, która wspomagała pracę jego serca. Dzień przed operacją, 30 grudnia powiedział, że ma wybór pomiędzy śmiercią albo transplantacją. Wybrał to drugie. Dzień później amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) wydała warunkowe pozwolenie na przeszczep między genetycznie zmodyfikowaną świnią a człowiekiem. 7 stycznia Bennet leżał już na sali, w której przeprowadzono operację trwającą 7 godzin. Udaną. Przeszczep nie został od razu odrzucony. Trzy dni później David Bennet pozuje do selfie z chirurgiem, na którym widać, że jest schorowany, ale co ważniejsze - żyje. Lekarze z Uniwersyteckiego Szpitala Maryland w w Baltimore tworzą właśnie historię. Historyczna transplantacja serca David Bennet nie miał już szans na tradycyjny przeszczep, od ludzkiego dawcy. Jego stan zdrowia był krytyczny. - Wiem, że to duże ryzyko, ale to moja ostatnia szansa na życie. - mówił przed operacją. Lekarze z Centrum Medycznego Uniwersytetu Maryland postawili wszystko na jedną kartę i podjęli ryzyko. Gdyby nie ta kluczowa decyzja, 57-latek zmarłby, ponieważ cierpiał na śmiertelną chorobę serca. Świnia, która była dawcą organu, została genetycznie zmodyfikowana, żeby pozbyć się trzech genów, które powodowały w odrzucenie serca od tego zwierzęcia przez ludzki układ odpornościowy. Usunięto także gen świni, który powodował wzrost tkanki sercowej w organizmie pacjenta. Ponadto zmodyfikowane zwierzę otrzymało sześć genów ludzkich. Chirurdzy z szpitala Uniwersytetu Marylandu, którzy przeprowadzili operacje przyznają - to historyczna chwila, którą poprzedzały dziesięciolecia badań. Ta transplantacja serca, może zmienić bieg historii. Teraz David Bennet pozostanie przez kilka kolejnych tygodni pod ścisłą obserwacją, tygodni, które zaważą na jego życiu. - Nie mogę się doczekać, kiedy w końcu wstanę z łóżka. - mówi. W 2021 roku padło wiele niechlubnych rekordów. Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne W 2021 roku ponad 400 stacji meteorologicznych zmierzyło rekordowo wysokie temperatury. Ubiegły rok był jednym z najcieplejszych w historii. Zmiany klimatyczne są coraz większym zagrożeniem d... Ksenotransplantacja Ksenotransplantacja to w prostych słowach przeszczep lub infuzja tkanek lub organów zwierzęcych do ludzkiego organizmu. Prace nad powodzeniem takich operacji trwają już od XIX wieku, a pierwsza udokumentowana próba przetoczenia krwi odzwierzęcej została opisana już nawet w 1667 r. Wtedy to 15-letniemu chłopcu próbowano przetoczyć krew jagnięcia. W 1984 roku przeprowadzono najsłynniejszą w dziejach ksenotransplantację na 12-dniowym dziecku, nazywanym później „Baby Fae”, które urodziło się przedwcześnie z niedorozwojem lewej komory serca. Noworodek był biorcą serca pawiana. Po 11 dniach pojawiły się pierwsze objawy odrzucenia przeszczepu, a 9 dni później dziecko zmarło. Opinia publiczna była wówczas zszokowana tym wydarzeniem, a wiele osób nazywało operację za nieetyczny eksperyment. Nie można nie wspomnieć o polskim geniuszu kardiochirurgii doktorze Zbigniewie Relidze. Polak w 1992 roku wraz z grupą inny lekarzy przeprowadził jedną z pierwszych operacji transplantacji serca świni. Niestety przeszczep się nie przyjął, a pacjent zmarł 23 godziny później. Później przez lata naukowcy zachodzili w głowę, co zrobić, żeby ksenotransplantacja się powiodła. Rozwiązanie przyniosła właśnie genetyczna modyfikacja zwierzęcia. Jeżeli ta operacja okaże się skuteczna, będzie to ratunek dla tysięcy ludzi. Na świecie codziennie umiera bowiem kilkanaście osób z powodu braku dawcy. W samych Stanach Zjednoczonych na przeszczep czeka obecnie 110 tys. osób. Być może jesteśmy właśnie świadkami wielkiej zmiany. Źródło: University of Maryland, BBC, Live Science
Posiadanie psa wydłuża życie. O jedną czwartą!
Już od jakiegoś czasu psom przypisuje się terapeutyczną moc w przypadku problemów natury emocjonalnej, rehabilitacji, czy opiece nad niewidomymi. Ostatnie badania przeprowadzone w Szwecji wykazały też związek między tymi puchatymi kulkami miłości w domu i ryzykiem powikłań po ciężkich chorobach kardiologicznych
Naukowcy z Uniwersytetu w Uppsali wykorzystali główny krajowy rejestr zdrowia do sporządzenia listy prawie 182 000 pacjentów w wieku od 40 do 85 lat, którzy przeszli ostry atak serca w latach 2001-2012 i ponad 150 000 pacjentów w tym samym wieku, którzy doświadczyli w tym czasie udaru mózgu. Pierwszy etap badań wykazał, że nawet po uzyskaniu najlepszej opieki medycznej, stan zdrowia pacjenta często pogarsza się po powrocie do domu i aż 30 000 wspomnianych pacjentów nie przeżyło pierwszego roku po zawale. Pierwsza metaanaliza, opierająca się na danych prawie 4 milionów osób z USA, Wielkiej Brytanii, Kanady, Nowej Zelandii, Australii i Skandynawii wykazała, że posiadanie psa zmniejsza ryzyko śmierci z jakiegokolwiek powodu o 24%, natomiast w przypadku powikłań po zawale aż o 64%. Badania przeprowadzone kilka lat wcześniej przez tych samych badaczy z Uppsali potwierdziły teorię, że posiadacze psów cieszą się lepszym stanem zdrowia, jeśli chodzi o sprawy sercowo-naczyniowe, a wyniki najnowszego badania skłoniły ich do ponownego sięgnięcia po ten temat i sprawdzenia, czy bycie psiarzem przekłada się również na mniejsze powikłania po leczeniu szpitalnym. W studiowanych grupach pacjentów mniej więcej jedna na dwadzieścia osób posiadała psa. Porównując wskaźniki śmiertelności właścicieli psów i pozostałych osób, zespół naukowców ustalił, że psy nie tylko gwarantują lepszy stan zdrowia, ale też w niektórych przypadkach pupile byli wręcz czynnikiem ratującym życie osób po poważnych przejściach sercowo-naczyniowych. W przypadku psiarzy ryzyko śmierci w wyniku zawału serca okazało się być o jedną trzecią niższe niż w przypadku osób bez czterech futrzanych łap w domu. Oprócz tego u posiadaczy psów wykazano 10-procentowy spadek szans na ponowne wylądowanie w szpitalu po zawale. Wyniki były podobne w przypadku osób, które przeszły udar mózgu - u osób mieszkających z psem naukowcy odnotowali 27-procentowy spadek ryzyka powikłań. Z przeprowadzonych w Szwecji badań można również śmiało wywnioskować, że ci, którzy wracają z leczenia do pustego domu, często doświadczają kolejnych problemów zdrowotnych. Niezależnie od tego, czy jest to małżonek, krąg przyjaciół, czy czworonóg - wniosek jest taki, że dobre towarzystwo to klucz do dłuższego i zdrowszego życia. "Wiemy, że izolacja społeczna jest silnym czynnikiem pogarszającym stan zdrowia i może przyczynić się do przedwczesnej śmierci. Poprzednie badania wykazały, że właściciele psów doświadczają mniejszej izolacji i wchodzą interakcji z innymi ludźmi" - mówi Tove Fall, epidemiolog Uniwersytetu w Uppsali. "Ponadto posiadanie psa jest dobrą motywacją do aktywności fizycznej, która jest ważnym czynnikiem w rehabilitacji i zachowaniu zdrowia psychicznego"- dodaje. Jan Sochaczewski
Serce świni w człowieku? Na razie wszczepiono je pawianowi. Działało 2 lata
Przeszczepione pawianowi świńskie serce funkcjonowało przez ponad dwa lata – informuje pismo “Nature Communications”.
Przeszczepy międzygatunkowe (ksenoprzeszczepy) powodują bardzo silną, prowadzącą do odrzucenia narządu reakcję układu odpornościowego. Amerykańsko - niemiecki zespół specjalistów rozwiązał ten problem, łącząc modyfikację genetyczną z podawaniem przeciwciał i leków immunosupresyjnych. Zespół doktora Muhammada Mohiuddina, z National Heart, Lung and Blood Institute w Maryland wykorzystał wcześniej stworzoną linię świń-dawców z trzema modyfikacjami genetycznymi, zwiększającymi tolerancję immunologiczną ze strony biorcy. Świńskie serca przeszczepiono pięciu pawianom – udało się uniknąć odrzucenia przeszczepów średnio przez 298 dni, jednak maksymalny czas przeżycia przeszczepu sięgnął 945 dni (ponad dwa i pół roku). Wcześniejsze rekordowe wyniki tego samego zespołu to odpowiednio 180 i 500 dni. Serca nie zastąpiły własnych serc małp – jednak działały, podłączone do wielkich naczyń w jamie brzusznej. To wypróbowane rozwiązanie pozwalało skupić się na badaniu ewentualnych objawów odrzucenia. Kolejnym krokiem ma być zastąpienie serca pawiana sercem świni. Po co takie badania? Autorzy badań mają nadzieję, że w przyszłości zwierzęce serca będzie można przeszczepiać ludziom. Z braku odpowiedniego dawcy co roku umierają tysiące osób oczekujących na przeszczepy narządów. Początkowo naukowcy uważali, że ze względu na genetyczne pokrewieństwo najlepsze do przeszczepiania ludziom będą narządy małp naczelnych. Jednak takich małp jest zbyt mało, rosną i dojrzewają powoli, a niektóre ich gatunki (na przykład szympansy) są zagrożone. Ponadto genetyczne pokrewieństwo zwiększa ryzyko wystąpienia u ludzi zakażeń odzwierzęcych i pojawiają się wątpliwości natury etycznej. Świnie mają serca anatomicznie podobne do ludzkich i prawdopodobieństwo zakażenia jest mniejsze, są też łatwo dostępne i rosną szybko. Źródło: PAP ________________________________________ Właśnie trwa 10. edycja konkursu TRAVELERY. To najbardziej prestiżowe nagrody podróżnicze. Zagłosuj na "Podróż roku" i poznaj nominowanych w kategroii "Podróżników Online": View oEmbed on the source website
Polacy wszczepili kobiecie cud techniki! Najmniejszy na świecie rozrusznik serca jest wielkości tabletki
Lekarze z poznańskiego szpitala wszczepili najmniejszy na świecie rozrusznik serca. ​Nie dość, że urządzenie jest mniejsze to jeszcze dodatkowo - wytrzymalsze!
Jak powiedział w czwartek PAP dr hab. n. med. Przemysław Mitkowski z I Kliniki Kardiologii Szpitala Klinicznego Przemienienia Pańskiego w Poznaniu, wszczepione urządzenie ma wielkość 24 mm, ok 6 mm średnicy, waży 1 gram, jest o 90 mniejsze i lżejsze od zazwyczaj stosowanych rozruszników. „Najważniejsza różnica, poza wielkością, to brak klasycznej elektrody, która jest zawsze najsłabszym elementem wszystkich systemów do elektroterapii. Ona w trakcie życia pacjenta ugina się każdego dnia 100 tys. razy. Zawsze jest ryzyko, że ulegnie złamaniu, że izolacja ulegnie uszkodzeniu, że dojdzie do zakażenia” – powiedział PAP Mitkowski. Jak dodał, urządzenie nowego typu, które ma wielkość zwykłej tabletki, jest wprowadzane poprzez nakłucie żyły udowej a nie, jak to się zwykle robi, poprzez nacięcie skóry w okolicy podobojczykowej. "Urządzenie wprowadzane jest do prawej komory serca, tam jest zaczepiane i tam zostaje. Nie ma żadnej części, które wychodzi poza serce” – wyjaśnił. Nowa technologia, która zastępuje klasyczny stymulator jednojamowy jest zdecydowanie droższa od dotychczas stosowanej. Mitkowski wyjaśnił jednak, że są przypadki, w których może być niezastąpiona. „Pierwsze zabiegi, które dziś robimy dotyczą chorych, u których teoretycznie można użyć klasycznego układu, chodzi o to, by zdobyć niezbędne doświadczenie. Będzie to przede wszystkim stymulator wszczepiany chorym, u których nie ma możliwości stosowania klasycznego urządzenia. To osoby z niedrożnościami żylnymi, chorzy, którzy mieli już zakażenia układu, oraz chorzy z wysokim ryzykiem wystąpienia powikłań” – podkreślił. Pierwsze urządzenie zastosowano u mieszkańca Poznania w wieku ponad 70 lat. Cała operacja przebiegła przy znieczuleniu miejscowym; pacjent cały czas był przytomny. Lekarze zaplanowano na czwartek i piątek kolejne zabiegi. Podobną operację zaplanowano też w Zabrzu. „Razem z kolegami z Zabrza przygotowywaliśmy się przez kilka miesięcy do zastosowania tej nowej technologii. Umówiliśmy się, że jednego dnia zabiegi zostaną przeprowadzone jednocześnie w Śląskim Centrum Chorób Serca i w naszej klinice” – wyjaśnił Przemysław Mitkowski. Jak dodał, w piątek zabieg zostanie przeprowadzony u 80-letniej pacjentki, dla której wszczepienie rozrusznika nowego typu jest właściwie jedyną możliwością leczenia. Źródło: PAP
Nieodrobiona lekcja– Dowodem naszego sukcesu będzie radość i bezpieczeństwo dzieci – mówił w 1993 r. Nelson Mandela, laureat Pokojowej Nagrody Nobla. Z pewnością sukcesem można nazwać przejęcie rok później władzy z rąk białych bez rozlewu krwi. Mandela, pierwszy czarny prezydent RPA, pokazał, jak wznieść się ponad urazy, zaniechać zemsty, choć za swoje przekonania spędził w więzieniu 27 lat. A walczył o zniesienie segregacji rasowej, która obowiązywała w tym kraju przez prawie pół wieku. Udało się obalić absurdy apartheidu, czyli osobne dla białych i czarnych sklepy, autobusy, toalety czy nawet ławki w parkach. Republika Południowej Afryki to dziś najsilniejsze gospodarczo państwo kontynentu, gospodarz mistrzostw świata w piłce nożnej w 2010 r. Jednak według niektórych statystyk 20 lat po wolnych wyborach prawie połowa mieszkańców nie ma pracy, a kraj zalewa fala przestępczości – co roku dochodzi do 18 tys. morderstw, licznych napadów i gwałtów. Kiedy Mandela w 1999 r. dobrowolnie przekazywał władzę następcom, zapewne nie o takiej rzeczywistości marzył dla swoich dzieci. 5 grudnia mija rok od jego śmierci, a nam pozostaje wciąż na nowo analizować lekcję wolności, której mieszkańcy RPA nie odrobili.Martyna Wojciechowska
EDYTORIAL INDEKS 2014 SKANER Boże stópki, Wózek z MIT, Turbulencje, Wrotki, Przerwana jatka, Głód, Oblicza Ziemi, Twoje zdjęcie POLSKA MUROWANA Lubiąż EUREKA Taśma produkcyjna Forda DOOKOŁA ŚWIATA Paul Salopek zgodnie z planem obejścia globu przemierza tereny, na których człowiek porzucił koczowniczy tryb życia. Nasza miejska rzeczywistość narodziła się na Bliskim Wschodzie. (Tekst Paul Salopek, zdjęcia John Stanmeyer) JEROZOLIMA Miasto święte dla trzech abrahamowych religii. Dlaczego akurat tutaj doszło do wielkiego zapętlenia religijnych prawd i emocji, od których cały Bliski Wschód zdaje się kipieć? (Tekst Maciej Nikodemski) PATAGONIA Dzikie pustkowia – to z powodu ich braku kowboje stracili rację bytu. Jest jednak takie miejsce, gdzie i bydło jest jeszcze dość dzikie, i bezludzia wystarczająco rozległe, by można było poczuć smak życia kowboja, czy raczej – gaucza. (Tekst Alexandra Fuller, zdjęcia Tomás Munita) MANDELA Jak stał się legendą, ikoną? Czy stworzyła go sytuacja, potrzeba wykreowania symbolu walki z apartheidem, czy też osobiste przymioty? Oto jest pytanie. (Tekst Wojciech Jagielski) ŚWIAT Z 3D Ile jest prawdy w przekonaniu, że drukarki 3D wydrukują naszą przyszłość? Możliwości wydają się nieograniczone, ale... (Tekst Roff Smith, zdjęcia Robert Clark) RADOŚĆ JEDZENIA Jedzenie daje nam energię, ale ma też funkcję społeczną: wspólny posiłek to coś więcej niż tylko „tankowanie kalorii”. (Tekst Victoria Pope, zdjęcia Carolyn Drake) NORWEGIA (Tylko dla prenumeratorów) Kraj z najbardziej zawiłą linią brzegową na świecie na krajobrazową monotonię narzekać nie może. (Tekst Verlyn Klinkenborg, zdjęcia Orsoya i Erlend Haarberg) | NG POLECA