Najtańszy kierunek w Europie zachwyca nie tylko cenami. Jest jednym z najbezpieczniejszych miejsc
Rosnące ceny lotów i coraz wyższe koszty życia sprawiają, że wielu Europejczyków ostrożniej planuje wakacyjne wyjazdy. Szczególnie widoczne stało się to po napięciach na Bliskim Wschodzie, które wpłynęły na ceny paliw i podróży lotniczych. Mimo to w Europie wciąż można znaleźć kierunki, które pozostają stosunkowo tanie, a jednocześnie uchodzą za wyjątkowo bezpieczne i komfortowe dla turystów.
Autorzy nowego zestawienia przygotowanego przez Solo Female Travelers przeanalizowali dane dotyczące kosztów życia w 49 europejskich państwach. W badaniu pominięto Rosję, Białoruś i Ukrainę ze względu na trwający konflikt oraz ograniczoną wiarygodność części danych, a także terytoria zależne Korony Brytyjskiej i inne niesuwerenne regiony. Pod uwagę wzięto codzienne wydatki, z którymi mierzy się przeciętny turysta – od noclegu i komunikacji miejskiej po ceny kawy, posiłków czy rozrywki. Na tej podstawie powstał ranking najtańszych kierunków podróżniczych w Europie. Gdzie zatem warto się wybrać? Macedonia Północna najtańszym kierunkiem w Europie. Przyciąga też bezpieczeństwem Z analizy Solo Female Travelers wynika, że najtańszym kierunkiem podróżniczym w Europie okazała się Macedonia Północna. Według autorów zestawienia samotna osoba może spędzić tam weekend, wydając średnio około 52 euro, czyli niespełna 225 złotych na podstawowe wydatki związane z pobytem. Pod uwagę brano ceny noclegów, transportu, jedzenia oraz codziennych drobnych zakupów. Stolica kraju (Skopje) uchodzi dziś za jedną z najtańszych europejskich metropolii dla turystów. Obiad w niedrogiej restauracji kosztuje tam około 6-7 euro (około 25-30 zł), cappuccino niespełna 2 euro, a przejazdy komunikacją miejską pozostają wyraźnie tańsze niż w większości zachodnich stolic Europy. Coraz większą popularnością cieszą się także bezpośrednie połączenia lotnicze z Polski, dzięki którym Macedonia Północna staje się atrakcyjną opcją na krótki city break lub budżetowy urlop na Bałkanach. Jednak kraj przyciąga nie tylko cenami, ale również opinią jednego z najbezpieczniejszych państw regionu. W rankingach opartych na Global Peace Index Macedonia Północna regularnie wypada lepiej niż wiele popularnych kierunków turystycznych Europy Zachodniej. Turystów przyciągają tam również góry, jezioro Ochrydzkie wpisane na listę UNESCO oraz mieszanka wpływów bałkańskich, tureckich i śródziemnomorskich widoczna w architekturze i lokalnej kuchni. Bośnia, Mołdawia i Serbia również należą do najtańszych kierunków Europy Tuż za Macedonią Północną w rankingu najtańszych europejskich kierunków znalazła się Bośnia i Hercegowina. Według zestawienia przeciętny samotny turysta może spędzić tam weekend za około 55 euro, czyli około 235 złotych przy podstawowych wydatkach. Kraj od kilku lat coraz mocniej przyciąga osoby szukające mniej oczywistych miejsc na Bałkanach – szczególnie Sarajewo i Mostar, które zachwycają mieszanką kultur, osmańską architekturą i stosunkowo niskimi cenami noclegów oraz restauracji. Niewiele droższa okazała się Mołdawia, gdzie koszt weekendowego pobytu oszacowano na około 56 euro. To jeden z najmniej odkrytych kierunków w Europie, który przyciąga przede wszystkim miłośników spokojniejszych podróży, lokalnych winnic i mniej komercyjnej atmosfery niż w popularnych turystycznych stolicach. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się zwłaszcza Kiszyniów, gdzie ceny hoteli i gastronomii pozostają jednymi z najniższych na kontynencie. Pierwszą czwórkę zamknęła Serbia z wynikiem około 62 euro, czyli mniej więcej 265 złotych. Belgrad od lat uchodzi za jedno z najbardziej dynamicznych miast Europy Południowo-Wschodniej, słynące z życia nocnego, restauracji nad Dunajem i stosunkowo taniej komunikacji oraz zakwaterowania. Eksperci zwracają uwagę, że kraje Bałkanów i Europy Wschodniej coraz częściej konkurują z popularnymi kierunkami zachodniej Europy nie tylko cenami, ale również autentycznością i mniejszym tłokiem poza szczytem sezonu. Liechtenstein okazał się najdroższym kierunkiem w Europie Na drugim końcu zestawienia znalazł się Liechtenstein. To niewielkie alpejskie państwo pomiędzy Szwajcarią a Austrią okazało się najdroższym miejscem na weekendowy wyjazd w Europie, gdyż – według autorów badania – koszt krótkiego pobytu dla jednej osoby wynosi tam średnio około 223 euro, czyli blisko 950 złotych. To ponad cztery razy więcej niż w Macedonii Północnej. Co ciekawe, o wysokiej pozycji Liechtensteinu nie decydują wyłącznie noclegi, lecz przede wszystkim codzienne wydatki – szczególnie ceny jedzenia i napojów. Przeciętny posiłek w restauracji kosztuje tam ponad 27 euro, czyli około 115 złotych, co znacząco przewyższa europejską średnią. Niewiele tańsza okazała się sąsiednia Szwajcaria (221,70 euro). Warto pamiętać, że różnice cenowe między europejskimi państwami pozostają ogromne, a wybór kierunku może mieć kluczowe znaczenie dla budżetu podróży – szczególnie w przypadku osób podróżujących solo. Źródła: Solo Female Travelers, Daily Express Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Masowy grób z czasów Biskupina skrywał dramatyczną opowieść. Naukowcy długo się mylili
Blisko 80 osób, głównie kobiety i dzieci, pochowano 2800 lat temu w masowym grobie na terenie obecnej Serbii. Długo uważano, że przyczyną ich śmierci była pandemia. Prawda okazała się jednak bardziej dramatyczna. Te wydarzenia rozegrały się mniej więcej w tym samym czasie, gdy istniała słynna osada w Biskupinie.
Tę niezwykłą mogiłę archeolodzy odkryli na sztucznym wzgórzu, powstałym na skutek wielowiekowego osadnictwa, w Gomolavie w północnej Serbii. Komora grobowa była wkopana w pozostałości domu. W środku ułożono w uporządkowany sposób ciała 77 osób, w zdecydowanej większości kobiet i dzieci. Przy zmarłych znaleziono cenne przedmioty osobiste, takie jak ozdobna biżuteria z brązu oraz gliniane naczynia. Do tego znaleziska doszło kilkadziesiąt lat temu. Teraz międzynarodowy zespół badaczy ponownie przeanalizował pochówek i wyciągnął zaskakujące wnioski, które opublikował na łamach czasopisma „Nature Human Behaviour”. – Dzięki zestawowi nowatorskich analiz, niedostępnych w momencie wykopalisk, jesteśmy teraz w stanie opowiedzieć historię nie tylko ich gwałtownej śmierci, ale także okoliczności, które do niej doprowadziły – mówi dr Barry Molloy z University College Dublin, jeden z autorów badania. Zjadliwa pandemia zabiła rodzinę? Do tej pory naukowcy za główną przyczyną śmierci osób umieszczonych w masowym grobie uważali nagłą pandemię lub chorobę zakaźną. Powszechnie sądzono, że ofiary to rodziny pochodzące z jednego osiedla i że były ze sobą blisko spokrewnione biologicznie. Aby zweryfikować te stare wnioski, międzynarodowy zespół badaczy postanowił ponownie przeanalizować odkryte kości. Zastosowano następujące metody: Analizy genetyczne. Zbadano stopień pokrewieństwa biologicznego , pochodzenia genetycznego oraz identyfikację haplogrup mitochondrialnych i chromosomu Y. Badania izotopowe mobilności i diety. Wykonano analizy izotopów strontu i tlenu z zębów w celu ustalenia pochodzenia geograficznego ofiar oraz izotopów węgla i azotu z kolagenu kostnego, aby zrekonstruować ich dietę i strategie przetrwania. Szczegółowa analiza bioarcheologiczna i traumatologiczna. Przebadano makroskopowo wszystkie 77 szkieletów pod kątem urazów okołopośmiertnych,. Screening patogenów i analiza cech fenotypowych. Przeprowadzono badania metagenomiczne w poszukiwaniu DNA czynników zakaźnych (wirusów i pasożytów). „Pandemia” przemocy Wyniki okazały się dla badaczy zaskakujące. Przede wszystkim wykluczono pandemię – badania biomolekularne nie wykazały obecności patogenów. W czasie badań makroskopowych dostrzeżono za to liczne niezagojone urazy, głównie czaszki. Ofiary uderzano tępymi narzędziami, zapewne maczugami, ale są też ślady po pchnięciach włóczniami lub po strzałach. Atakujący najczęściej zadawali ciosy w tylną, górną i prawą stronę głowy. Wskazuje to na to, że ofiary nie brały udziału w bezpośredniej walce twarzą w twarz, lecz były atakowane od tyłu, z góry, być może przez napastników na koniach. To mniej więcej w tym czasie (ok. 2800 lat temu), z którego pochodzi grób, istniała słynna osada obronna w Biskupinie. Jak widać, były to niespokojne czasy, dlatego wówczas wznoszono fortyfikacje. Potwierdzono za to, że ofiarami była specyficzna grupa demograficzna – niemal wyłącznie kobiety (87% dorosłych) i dzieci, co wskazuje na planowe działanie sprawców. Jednak większość pochowanych osób nie była ze sobą spokrewniona, nawet w stopniu dalekich przodków. Dane izotopowe dowiodły, że ofiary nie mieszkały razem, lecz pochodziły z różnych, często oddalonych od siebie osad. A to zróżnicowane pochodzenie i dieta sugerują, że kobiety i dzieci mogły zostać schwytane lub przymusowo przesiedlone przed egzekucją. Masowy i rytualny pochówek? Nie jest jasne, kto pochował zmarłych w masowym grobie. Mogli być to ocalali członkowie społeczności lub sami sprawcy masakry, chcący zamanifestować swoją władzę. Niezależnie od tego, pochówek był starannie zaplanowany i jak to opisują naukowcy – rytualny. Ofiary pozostawiono z ich cenną biżuterią z brązu oraz naczyniami ceramicznymi. Z kolei na dnie grobu złożono ofiarę z cielęcia, a w całej jamie znaleziono szczątki nawet stu innych zwierząt. Na szczycie mogiły ułożono rozbite kamienie żarnowe oraz spalone nasiona, po czym przykryto ją ziemią. – Brutalne zabójstwa i późniejsze upamiętnienie tego wydarzenia można interpretować jako zdecydowaną próbę zrównoważenia relacji władzy i zapewnienia sobie dominacji nad ziemią i zasobami – komentuje dr Linda Fibiger z Uniwersytetu w Edynburgu, pierwsza autorka artykułu. Źródło: Nature Human Behaviour Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Srebrenica była miejscem pogromu tysięcy ludzi. Pamięć o tych wydarzeniach przetrwała
Srebrenica jest miejscem pamiętającym tragiczne wydarzenia. Mowa o zbrodni, która była starannie zaplanowaną i skrupulatnie przygotowaną kulminacją szerszej strategii kampanii czystek etnicznych. Kampanii działań napędzanych etnonacjonalistycznymi celami przywództwa Serbów bośniackich, które dążyło do wykrojenia etnicznie jednorodnego państwa z terytorium Bośni i Hercegowiny.
Spis treści: Srebrenica przed wojną Życie i śmierć pod parasolem ochronnym ONZ-u Dziesięć dni tragedii Ohydne działania nie zostaną wymazane z pamięci W lipcu 1995 roku, w centrum Europy i pod rzekomą ochroną Organizacji Narodów Zjednoczonych, bośniackie miasto Srebrenica stało się miejscem masowego mordu, najohydniejszego i najdrastyczniejszego od czasów II wojny światowej. W ciągu około dziesięciu dni siły Serbów bośniackich systematycznie zamordowały ponad 8000 bośniackich muzułmanów, mężczyzn i chłopców. Do tego aktu ludobójstwa doszło w ogłoszonej przez ONZ „strefie bezpieczeństwa”, na zawsze obciążając społeczność międzynarodową współodpowiedzialnością za tragedię, która się rozegrała. Srebrenica przed wojną Zanim nastała ostatnia dekada XX stulecia, Srebrenica była miastem o bogatej historii i symbolice. W latach dziewięćdziesiątych zmieniła się w epicentrum konfliktu, który na zawsze zmienił krajobraz Bośni i Hercegowiny. Kontekst historyczny i geograficzny Srebrenica to niewielkie górskie miasteczko w regionie Podrinje, we wschodniej Bośni i Hercegowinie. Znajduje się nad rzeką Driną, która tworzy naturalną granicę z Serbią. Nazwa „Srebrenica” nawiązuje do sięgającej XIV wieku tradycji wydobycia srebra i handlu tym kruszcem. Miasteczko zamieszkane przez kupców z Raguzy i niemieckich górników było miejscem o regionalnym znaczeniu gospodarczym i strategicznym. To sprzyjało tworzeniu się wieloetnicznej i wieloreligijnej społeczności, czyli modelu współistnienia, który miał zostać zniszczony przez etnonacjonalistyczny projekt lat 90. XX wieku. Etnonacjonalizm i upadek Jugosławii Delikatna równowaga etniczna Jugosławii zaczęła się rozpadać w 1980 roku, po śmierci marszałka Tity, wieloletniego przywódcy kraju. Gdy na przełomie lat 80. i 90. XX wieku we wschodniej Europie upadł komunizm, Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii zaczęła gwałtownie rozpadać się wzdłuż linii etnicznych. Po ogłoszeniu niepodległości przez Słowenię i Chorwację, rozpoczęła się wojna. Wieloetniczna Republika Bośni Hercegowiny znalazła się w krytycznym momencie. W lutym 1992 roku odbyło się referendum niepodległościowe. Mimo bojkotu ze strony przywódców politycznych Serbów bośniackich, którzy chcieli pozostać w zdominowanej przez Serbów Jugosławii, przytłaczające 99,7% głosujących opowiedziało się za suwerennością. Niepodległość oficjalnie ogłoszono 1 marca 1992 roku. Miesiąc później uzyskała międzynarodowe uznanie, co stało się bezpośrednim impulsem do wybuchu wojny na pełną skalę. Dolina Driny i „Wielka Serbia” Przywódcy Serbów bośniackich, pod politycznym kierownictwem Radovana Karadžicia oraz przy wojskowym i finansowym wsparciu Serbii Slobodana Miloševicia, realizowali jasny cel strategiczny – dążyli do stworzenia jednorodnego etnicznie państwa serbskiego, Republiki Serbskiej. Kluczowym elementem tego planu było ustanowienie zwartego terytorium serbskiego i zlikwidowanie granicy wzdłuż Driny. Tym manewrem chcieli zjednoczyć nowy twór z właściwym terytorium Serbii. W Dolinie Driny przeważała ludność bośniacka i to właśnie jej przedstawiciele stanowili główną demograficzną przeszkodę dla tego celu. Przed wojną, która rozpętała się w 1991 roku, populacja Srebrenicy w 73% składała się z Bośniaków. To właśnie to niewielkie miasteczko stało się kluczowym celem działań. Już od wiosny 1992 roku siły Serbów bośniackich, uzbrojone przez rozpadającą się Jugosłowiańską Armię Ludową (JNA), rozpoczęły systematyczną i brutalną kampanię czystek etnicznych w całym regionie. Działania te były kluczową fazą przygotowawczą do późniejszego pogromu i służyły trzem głównym celom: izolowały Srebrenicę od innych terytoriów kontrolowanych przez Bośniaków, tworzyły kryzys uchodźczy, który później przytłoczył miasto, i sprawdzały determinację społeczności międzynarodowej, która finalnie okazała się fatalnie słaba. Między kwietniem a czerwcem 1992 roku siły Serbów bośniackich zniszczyły wioski wokół Srebrenicy i przymusowo przesiedliły około 70 000 osób. Co najmniej 3166 Bośniaków zostało zamordowanych. Fala przemocy udowodniła, że takie działania nie wywołają zdecydowanej interwencji wojskowej sił międzynarodowych, co dodatkowo zachęciło przywódców Serbów bośniackich do zaplanowania ostatecznej eliminacji enklawy. Życie i śmierć pod parasolem ochronnym ONZ-u Szeroko zakrojona kampania sprawiła, że dziesiątki tysięcy zdesperowanych bośniackich uchodźców uciekło do Srebrenicy, szukając schronienia przed przemocą. Populacja miasta gwałtownie wzrosła do około 40 000 mieszkańców. Infrastruktura miejska nie została zaprojektowana nawet dla ułamka tej liczby. W rezultacie Srebrenica przekształciła się w katastrofalnie przeludnione „więzienie”. Mandat „strefy bezpieczeństwa” Katastrofalnej sytuacji humanitarnej nie można było dłużej ignorować. Społeczność międzynarodowa została zmuszona do działania. 16 kwietnia 1993 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła Rezolucję 819, ogłaszając Srebrenicę i jej okolice „strefą bezpieczeństwa”, która miała zostać zdemilitaryzowana i oddana pod ochronę Sił Ochronnych ONZ. Paradoksalnie, środek ochronny stał się poniekąd narzędziem w rękach Serbów. Deklaracja ONZ-u stworzyła fałszywe poczucie bezpieczeństwa i zachęciła uchodźców do pozostania na miejscu. Jednocześnie wymusiła na bośniackich obrońcach oddanie ciężkiej broni, co skutecznie zneutralizowało ich zdolność do podjęcia walki. Mandat został podważony już na samym początku. Prośba Sekretarza Generalnego ONZ o wysłanie 37 tys. żołnierzy sił pokojowych do obrony wszelkich stref bezpieczeństwa w Bośni została odrzucona przez państwa członkowskie. Zamiast tego zaproponowano lekką opcję liczącą zaledwie 7600 żołnierzy. W enklawie stacjonowało w danym momencie nie więcej niż 600 lekko uzbrojonych żołnierzy. W styczniu 1995 roku kontyngent ten tworzył holenderski batalion znany jako Dutchbat. „Strefa bezpieczeństwa” była w rzeczywistości pułapką. Kryzys humanitarny Mieszkająca w Srebrenicy ludność musiała znosić niewyobrażalne warunki. Uchodźcy byli stłoczeni w każdej możliwej przestrzeni – na klatkach schodowych bloków mieszkalnych, w samochodach, szkołach i obiektach sportowych. Tysiące nie miały żadnego schronienia, koczując na zewnątrz w zimowych temperaturach spadających do minus 25 stopni Celsjusza. Należy podkreślić, że wielki kryzys humanitarny nie był jedynie efektem ubocznym wojny. To celowe działanie Serbów bośniackich, którzy kontrolowali wszystkie drogi dojazdowe i systematycznie utrudniali dostawy międzynarodowych konwojów z pomocą humanitarną, w tym z żywnością i lekami. W mieście panował głód, a jedyne dostępne źródło wody, lokalna rzeka, było silnie zanieczyszczone podrobami, fekaliami i olejem. Dziesięć dni tragedii Ostateczny akt tragedii w Srebrenicy rozpoczął 8 marca 1995 roku, kiedy prezydent Republiki Serbskiej, Radovan Karadžić, podpisał „Dyrektywę 7”. Dokument ten był wyraźnym rozkazem zlikwidowania enklaw Srebrenica i Žepa. Ta dyrektywa polityczna została przełożona na plan wojskowy o kryptonimie Operacja Krivaja ‘95, który 6 lipca 1995 roku rozpoczął się pełnoskalowym atakiem na enklawę. Upadek enklawy Operacja zapoczątkował intensywny ostrzał południowego obwodu. Mały, słabo uzbrojony i źle zaopatrzony kontyngent Dutchbat nie był w stanie stawić znaczącego oporu. Ich posterunki obserwacyjne szybko upadły. Wielokrotne prośby o wsparcie lotnicze ze strony NATO były odrzucane lub opóźniane, w obawie przed możliwym odwetem Serbów na personelu ONZ w innych częściach Bośni. Minimalny nalot został ostatecznie zatwierdzony po południu 11 lipca, ale było już za późno. Bombardowanie zostało szybko wstrzymane po tym, jak siły Serbów bośniackich zagroziły zabiciem swoich holenderskich zakładników i ostrzelaniem mas uchodźców zgromadzonych w Potočari. Tego samego dnia siły Serbów bośniackich, pod dowództwem generała Ratko Mladicia, wkroczyły do opustoszałego już miasta Srebrenica. Enklawa upadła, a około 30 000 przerażonych cywilów uciekło do głównej bazy Dutchbat w pobliskiej wiosce Potočari. Mieli tam znaleźć ochronę pod parasolem ONZ-u. Tymczasem dowództwo Dutchbat, w zamian za uwolnienie 14 swoich żołnierzy przetrzymywanych jako zakładnicy, zgodziło się wydać około 5000 uchodźców. 12 i 13 lipca, pod pozorem „ewakuacji”, żołnierze Serbów bośniackich, z pomocą holenderskich sił pokojowych, zaczęli systematycznie oddzielać mężczyzn i chłopców w „wieku bojowym” od ich rodzin. Pogrom w Srebrenicy W Potočari odbywała się separacja, a około 15 000 bośniackich mężczyzn i chłopców, nie mając złudzeń co do swojego losu, podjęło desperacką próbę ucieczki przez gęste lasy w kierunku oddalonej o ok. 50 km, kontrolowanej przez rząd Tuzli. Siły Serbów bośniackich rzuciły się w pogoń za zbiegami. W ciągu następnych kilku dni w całym regionie przeprowadzona została zorganizowana i systematyczna kampania masowych egzekucji. Schwytani mężczyźni i chłopcy, zarówno z Potočari, jak i zmierzający do Tuzli zbiegowie, byli transportowani do różnych miejsc, w tym do magazynu w Kravicy, szkół w Orahovacu i Petkovci, farmy w Branjevie i ziemnej tamy. Tam zostali stracenia z zimną krwią. Skala była niewyobrażalna. W ciągu zaledwie kilku dni zginęło ponad 8000 osób. Oficjalna lista zaginionych lub zabitych składa się z 8372 pozycji. Ohydne działania nie zostaną wymazane z pamięci Już w sierpniu 1995 roku Serbowie bośniaccy podjęli próby ukrycia swoich zbrodni. Pierwotne masowe groby, w których pośpiesznie pochowano ofiary, zostały rozkopane. Rozczłonkowane szczątki ponownie pochowano w dziesiątkach odległych „wtórnych”, a nawet „trzeciorzędnych” miejscach pochówku. Groteskowy plan nie powiódł się. Oprawcy nie zdołali ukryć czynów, których się dopuścili. Trwałym świadectwem prawdy o wydarzeniach ze Srebrenicy jest Centrum Pamięci i Cmentarz Srebrenica-Potočari. Miejsce pamięci, założone w 2001 roku na terenie byłej bazy Dutchbat w Potočari, wybrali ci, którzy ocaleli z masakry. To właśnie tam wielu z nich ostatni raz widziało swoich bliskich żywych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jugosławia – historia kraju, który zjednoczył Bałkany i rozpadł się w ogniu wojny
Jugosławia to kraj symbolizujący przez dekady jedność narodów Bałkanów. Poznaj jego historię – od XIX‑wiecznych idei, przez monarchię, socjalistyczną federację Tito, aż po gwałtowny rozpad lat 90. XX wieku.
Spis treści: Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Jugosławia stanowiła wyjątkowy polityczny eksperyment – wielonarodowe państwo na pograniczu Wschodu i Zachodu. Choć powstała z idei współpracy Słowian południowych, dzieje kraju szybko wypełniły napięcia międzynarodowe, kryzysy gospodarcze i w końcu krwawe wojny, będące symbolicznym dopełnieniem bolesnego dla Europy XX wieku. Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Królestwo SHS – początki federacji narodów W XIX wieku pojawiły się koncepcje iliryzmu oraz jugoslawizmu, które odzwierciedlały dążenie do zjednoczenia południowych Słowian w jedno państwo. Słowo „jugo” oznacza „południe” w języku serbsko-chorwackim. Koncepcje te były odpowiedzią na kryzysy i rozpad dwóch wielkich imperiów regionu – osmańskiego i austro-węgierskiego. Przedstawiciele różnych narodów słowiańskich – Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy – widzieli w jedności możliwość oparcia się germanizacji i madziaryzacji, a także nadzieję na zachowanie tożsamości kulturowej. Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku klęski państw centralnych i rozpadzie monarchii habsburskiej, doszło do utworzenia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1918 roku. To państwo powstało poprzez zjednoczenie byłych ziem monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez Słowian z Królestwem Serbii. Wkrótce w skład federacji weszły również: Bośnia i Hercegowina, Macedonia oraz Kosowo. Choć formalnie było to państwo wielonarodowe, w rzeczywistości dominację szybko objęła elita serbska, co wzbudziło niezadowolenie pozostałych grup narodowościowych. W 1929 roku, w odpowiedzi na rosnące napięcia i konflikty polityczne, monarcha Aleksander I Karađorđević przeprowadził zamach stanu i przemianował państwo na Królestwo Jugosławii. Celem była likwidacja sporów narodowościowych i ujednolicenie struktur władzy. W rzeczywistości reforma ta doprowadziła do centralizacji, autorytaryzmu i dalszej marginalizacji mniejszości narodowych. Rola I i II wojny światowej I wojna światowa stworzyła podstawy do narodzin Jugosławii, jednak dopiero II wojna światowa radykalnie zmieniła strukturę i ustrój państwa. W latach 30. XX wieku Jugosławia była już pogrążona w chaosie politycznym. Król Aleksander I został zamordowany w zamachu w Marsylii w 1934 roku, a jego śmierć pogłębiła kryzys przywództwa. Podczas II wojny światowej kraj został okupowany przez państwa Osi – Niemcy, Włochy i ich sojuszników. Jugosławia została brutalnie podzielona, a w wielu regionach doszło do masowych czystek etnicznych. Chorwackie Niepodległe Państwo (NDH), wspierane przez nazistowskie Niemcy, prowadziło ludobójczą politykę wobec Serbów, Żydów i Romów. W odpowiedzi powstały dwa główne ruchy oporu – czetnicy (monarchiści i nacjonaliści serbscy) oraz partyzanci komunistyczni pod dowództwem Josipa Broza Tito. Po wojnie to właśnie partyzanci Tito wyszli zwycięsko z konfliktu i przejęli kontrolę nad krajem. W 1945 roku oficjalnie zniesiono monarchię i proklamowano powstanie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Nowe państwo miało być federacją równoprawnych republik, opartą na idei braterstwa i jedności wszystkich narodów południowosłowiańskich. Było to zarazem zerwanie z modelem centralistycznym i próbą stworzenia nowoczesnego, socjalistycznego państwa federalnego. Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Kim był Josip Broz Tito? Josip Broz Tito był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX-wiecznej Europy Środkowej i Wschodniej. Urodził się w 1892 roku w Chorwacji, a jego kariera polityczna rozpoczęła się w ruchu komunistycznym. Podczas II wojny światowej stał się przywódcą jugosłowiańskich partyzantów, którzy skutecznie stawiali opór okupantom niemieckim i włoskim. Po wojnie objął władzę w kraju, a w 1953 roku został formalnie prezydentem. Tito odrzucił model stalinowski i już w 1948 roku, po konflikcie z Józefem Stalinem, zerwał stosunki z ZSRR, co uczyniło Jugosławię jednym z niewielu państw komunistycznych pozostających poza blokiem wschodnim. Dzięki temu Jugosławia mogła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, współtworząc ruch państw niezaangażowanych i balansując pomiędzy Wschodem a Zachodem. Tito zdobył znaczące uznanie międzynarodowe, a jego wewnętrzna polityka opierała się na idei „braterstwa i jedności” narodów jugosłowiańskich. Był charyzmatycznym przywódcą, który łączył autorytaryzm z pragmatyzmem, budując wokół siebie silny kult jednostki, ale jednocześnie utrzymując względną stabilność i pokój między narodowościami przez ponad trzy dekady. Struktura polityczna i gospodarcza SFRJ Po proklamowaniu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1945 roku państwo zostało zorganizowane jako federacja sześciu republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Macedonii. Dodatkowo Serbia obejmowała dwie autonomiczne prowincje: Kosowo i Wojwodinę. Oficjalnie wszystkie republiki miały równe prawa, lecz w praktyce dominowała Komunistyczna Partia Jugosławii, a decyzje zapadały centralnie. Ustrój polityczny opierał się na jednopartyjności, z silną kontrolą aparatu bezpieczeństwa nad społeczeństwem. Jednocześnie Jugosławia wprowadziła wyjątkowy model gospodarki – samorząd pracowniczy, który pozwalał zakładom przemysłowym na pewien poziom niezależności. Reforma gospodarcza obejmowała nacjonalizację przemysłu, reformę rolną, a także inwestycje w infrastrukturę i przemysł ciężki. Model ten odróżniał Jugosławię od państw satelickich ZSRR. W latach 60. i 70. kraj przeżywał okres względnego rozwoju gospodarczego, wspieranego również przez kredyty zachodnie i dochody z emigracji zarobkowej. Gospodarka Jugosławii była najbardziej otwarta spośród państw komunistycznych, co sprzyjało rozwojowi turystyki i kontaktom międzynarodowym. Jednak brak pełnej kontroli nad zadłużeniem, korupcja i nieefektywność centralnego planowania z czasem doprowadziły do wzrostu zadłużenia i inflacji, co ujawniło strukturalne słabości systemu. Relacje między narodowościami Jugosławia była państwem wielonarodowym, zamieszkanym przez różnorodne grupy etniczne – Serbów, Chorwatów, Słoweńców, Bośniaków, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców i inne. Aby utrzymać jedność państwa, reżim Tito wdrożył ideologię „braterstwa i jedności”, która miała minimalizować konflikty etniczne. W praktyce oznaczało to tłumienie tożsamości narodowych, cenzurę narracji historycznych i edukację w duchu wspólnej jugosłowiańskiej tożsamości. W szkołach uczono wspólnej historii, promowano język serbsko-chorwacki jako główny język komunikacji, a w mediach obowiązywała ścisła kontrola treści, aby unikać tematów mogących wywołać napięcia. Choć oficjalnie wszystkie narody miały równe prawa, wielu mieszkańców odczuwało dominację Serbów w strukturach władzy, co z czasem zaczęło budzić opór – zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Słowenii. Mimo tych napięć, w okresie rządów Tito federacja funkcjonowała relatywnie stabilnie, a konflikty etniczne były skutecznie neutralizowane poprzez mechanizmy partyjne i polityczne. Jednak niewyrażone publicznie antagonizmy stopniowo narastały i znalazły ujście po śmierci Tito, gdy zabrakło centralnej postaci zdolnej do równoważenia interesów wszystkich republik. Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Wzrost nacjonalizmu Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX wieku w Jugosławii zaczęły narastać tendencje nacjonalistyczne w poszczególnych republikach. System „braterstwa i jedności” zaczął tracić na skuteczności, a tłumiona przez dekady tożsamość etniczna zaczęła powracać w przestrzeni publicznej – zwłaszcza w formie narracji historycznych, które różniły się znacząco między republikami. W Chorwacji i Słowenii coraz częściej pojawiały się postulaty większej autonomii, podczas gdy Serbia, jako największa i najbardziej wpływowa republika, dążyła do wzmocnienia centralizmu. W Kosowie nasilające się ruchy albańskie domagały się nawet pełnej niepodległości, co budziło ostrą reakcję władz w Belgradzie. Media narodowe i lokalne elity polityczne zaczęły wykorzystywać historyczne resentymenty, wspomnienia z okresu wojny oraz mitologizację przeszłości do budowy nowoczesnych, etnicznych tożsamości. Prasa, literatura i edukacja przestały podlegać ścisłej cenzurze, co przyspieszyło erozję jugosłowiańskiej tożsamości wspólnej i przyczyniło się do polaryzacji społeczeństwa. Gospodarcze trudności i bezrobocie Na przełomie lat 70. i 80. Jugosławia doświadczyła poważnych problemów gospodarczych. Szybko narastało zadłużenie zagraniczne, które do 1980 roku przekroczyło 20 miliardów dolarów, a wzrost gospodarczy zaczął gwałtownie spadać. Inflacja wymknęła się spod kontroli, dochodząc do ponad 100% rocznie, a poziom życia w wielu regionach obniżył się dramatycznie. Bezrobocie, szczególnie w mniej rozwiniętych republikach takich jak Macedonia, Czarnogóra i Kosowo, sięgało nawet 40%. Różnice regionalne w poziomie rozwoju pogłębiały frustrację i niezadowolenie obywateli. Jednocześnie wielu Jugosłowian zaczęło wyjeżdżać do pracy za granicę, zwłaszcza do Niemiec i Austrii, co chwilowo łagodziło skutki kryzysu, ale jednocześnie prowadziło do odpływu siły roboczej i osłabienia lokalnych społeczności. Brak skutecznych reform oraz opór lokalnych elit wobec centralnych decyzji prowadził do paraliżu decyzyjnego i coraz większej fragmentaryzacji politycznej kraju. Kryzys ekonomiczny stał się katalizatorem dla rozwoju nacjonalizmów, które zaczęły oferować alternatywną wizję wyjścia z impasu. Śmierć Tito a destabilizacja systemu Śmierć Josipa Broza Tito w 1980 roku była momentem przełomowym. Choć przez lata planowano sukcesję i wdrażano mechanizmy kolektywnego przywództwa, nikt nie był w stanie zastąpić jego charyzmatycznego autorytetu, który dotąd scalał federację. Po jego śmierci zaczęła funkcjonować Rada Prezydencyjna, w której przedstawiciele każdej republiki rotacyjnie pełnili funkcję przewodniczącego. Model ten okazał się jednak nieskuteczny i niestabilny, prowadząc do paraliżu decyzyjnego i ciągłych sporów kompetencyjnych. Brak silnego lidera umożliwił lokalnym elitom politycznym umacnianie własnych wpływów, często poprzez odwołania do nacjonalizmu i polityki tożsamości. W warunkach kryzysu ekonomicznego, inflacji i wzrostu bezrobocia, społeczeństwa poszczególnych republik zaczęły szukać winnych własnych trudności – i coraz częściej kierowały oskarżenia pod adresem innych grup etnicznych lub rządu federalnego. Mechanizmy jednoczące federację – ideologia, wspólna historia, instytucje – ulegały dezintegracji. Brak efektywnego centrum doprowadził do politycznej destabilizacji, która w ciągu dekady przerodziła się w konflikty zbrojne. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Słowenia i Chorwacja – pierwsze secesje W czerwcu 1991 roku dwie republiki – Słowenia i Chorwacja – ogłosiły niepodległość, co zapoczątkowało proces dezintegracji Jugosławii. W odpowiedzi na ogłoszenie suwerenności, Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA), zdominowana przez Serbów, wkroczyła do Słowenii, co doprowadziło do krótkotrwałego konfliktu trwającego zaledwie 10 dni – tzw. wojny dziesięciodniowej. Wobec zorganizowanego oporu i braku strategicznego znaczenia Słowenii, siły federalne wycofały się, a Słowenia de facto uzyskała niepodległość bez większych ofiar. Inaczej wyglądała sytuacja w Chorwacji, gdzie duża mniejszość serbska zamieszkiwała wschodnie i południowe regiony kraju. W odpowiedzi na deklarację niepodległości, prorządowe siły chorwackie oraz Serbowie chorwaccy wspierani przez JNA rozpoczęli brutalny konflikt, który trwał aż do 1995 roku. W walkach dochodziło do licznych przypadków czystek etnicznych, masakr i przesiedleń, m.in. w rejonach Vukovaru i Knina. Serbowie utworzyli na zdobytych terenach własne struktury państwowe, m.in. Republikę Serbską Krajiny, nieuznawaną międzynarodowo. Konflikt ten ukazał nieskuteczność struktur federalnych, a także ujawnił brak międzynarodowego konsensusu co do strategii działania wobec rozpadu Jugosławii. Wojna w Bośni i Hercegowinie Najbardziej dramatycznym i krwawym etapem rozpadu była wojna w Bośni i Hercegowinie (1992–1995). Kiedy w 1992 roku Bośnia ogłosiła niepodległość, kraj pogrążył się w brutalnym konflikcie z udziałem trzech głównych grup etnicznych: Bośniaków (muzułmanów), Chorwatów i Serbów. Konflikt charakteryzował się ekstremalną przemocą, oblężeniami miast i systematycznymi czystkami etnicznymi – z czego najbardziej znane to masakra w Srebrenicy, gdzie w 1995 roku zabito ponad 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki w Bośni były szczególnie złożone, ponieważ poszczególne grupy etniczne zmieniały sojusze – m.in. Bośniacy i Chorwaci początkowo współpracowali przeciw Serbom, by później również wejść ze sobą w konflikt. Działania wojenne cechowały się ogromnym okrucieństwem wobec ludności cywilnej – gwałty, obozy koncentracyjne i przesiedlenia stały się tragicznie powszechne. Społeczność międzynarodowa przez długi czas ograniczała się do sankcji i negocjacji, nie potrafiąc skutecznie powstrzymać eskalacji przemocy. Dopiero gdy konflikt osiągnął poziom katastrofy humanitarnej, do działań wkroczyły struktury ONZ oraz NATO, podejmując decyzję o zbrojnej interwencji. Interwencja NATO i traktaty pokojowe Kulminacją międzynarodowych działań była interwencja NATO w 1995 roku, kiedy to siły Sojuszu rozpoczęły operację „Deliberate Force” – serię precyzyjnych nalotów na pozycje Serbów bośniackich. Interwencja zmusiła strony konfliktu do podjęcia negocjacji, które zakończyły się podpisaniem Porozumień z Dayton w grudniu 1995 roku. Traktat ustanowił Bośnię i Hercegowinę jako państwo złożone z dwóch autonomicznych części – Federacji Bośni i Hercegowiny (Bośniacy i Chorwaci) oraz Republiki Serbskiej (Serbowie). Jednocześnie ustalono międzynarodowy nadzór nad wdrażaniem pokoju, w tym obecność międzynarodowych sił pokojowych (IFOR, później SFOR). Po zakończeniu wojny w Bośni nastąpiła dalsza destabilizacja regionu – zwłaszcza w Kosowie, gdzie konflikt między Serbami a Albańczykami doprowadził do kolejnej interwencji NATO w 1999 roku. Po wojnie Kosowo znalazło się pod zarządem ONZ, a w 2008 roku jednostronnie ogłosiło niepodległość. Serbii pozostała rola państwa sukcesyjnego po Jugosławii, lecz z czasem i ten byt polityczny uległ rozdrobnieniu – w 2006 roku od Serbii oddzieliła się Czarnogóra. Rozpad Jugosławii zakończył się nie tylko fizyczną dezintegracją państwa, ale również głębokimi ranami społecznymi, traumą wojenną i trwałą niestabilnością polityczną, która w wielu aspektach wpływa na relacje międzypaństwowe regionu do dziś. Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Tożsamość postjugosłowiańska Choć Jugosławia jako państwo przestała istnieć, jej duch nadal żyje w codziennych doświadczeniach milionów mieszkańców Bałkanów. W wielu regionach można odczuć nostalgię za jugosłowiańską przeszłością, zwaną potocznie „jugonostalgią”. Nie chodzi jedynie o sentyment do konkretnego ustroju, ale o poczucie wspólnoty kulturowej, która przez dekady była częścią codzienności – od języka, przez styl życia, po wzorce społeczne. Architektura modernistyczna, charakterystyczna dla okresu Tito, nadal dominuje w wielu miastach byłej Jugosławii. Muzyka popularna, szczególnie jugosłowiański rock lat 70. i 80., wciąż cieszy się popularnością wśród starszego i młodszego pokolenia. Język serbsko-chorwacki w jego różnych wariantach pozostaje zrozumiały dla większości mieszkańców regionu, mimo że w każdej republice przyjęto odrębne nazwy językowe. Wspólna pozostaje również kuchnia – potrawy takie jak burek, ćevapi czy ajwar są obecne we wszystkich krajach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Nawet reklamy i opakowania produktów z epoki socjalistycznej często powracają jako element marketingu opartego na nostalgii. Polityka historyczna i edukacja Po rozpadzie Jugosławii każda z republik rozpoczęła budowanie własnej narracji historycznej, często skoncentrowanej na cierpieniu własnego narodu i bohaterskiej walce o niepodległość. Efektem tego są często sprzeczne wersje wydarzeń, szczególnie dotyczących konfliktów zbrojnych lat 90. W podręcznikach szkolnych Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny czy Kosowa te same wydarzenia są przedstawiane w zupełnie odmienny sposób. To, co w jednej narracji uznawane jest za walkę o wolność, w innej bywa opisywane jako agresja lub zdrada narodowa. Muzea, miejsca pamięci i pomniki również odzwierciedlają te różnice, co utrudnia prowadzenie ponadnarodowego dialogu historycznego. Edukacja historyczna stała się narzędziem budowania tożsamości narodowej, często kosztem prawdy i pojednania. W efekcie młodsze pokolenia w regionie mają ograniczoną wiedzę o Jugosławii jako wspólnym projekcie politycznym i społecznym, a jednocześnie są bardziej podatne na polaryzację i nacjonalistyczne narracje. Kultura i wspólna przeszłość Pomimo różnic politycznych i edukacyjnych, kultura popularna wciąż odgrywa rolę mostu między narodami postjugosłowiańskimi. Filmy z lat 70. i 80., programy telewizyjne, satyryczne audycje radiowe, a nawet kreskówki – wszystkie te elementy tworzą wspólny kod kulturowy, który rozpoznawany jest ponad podziałami etnicznymi. Wspólne wydarzenia kulturalne, takie jak festiwale filmowe czy koncerty artystów z byłych republik, przyciągają publiczność z całego regionu. W mediach społecznościowych istnieją liczne grupy i strony, gdzie użytkownicy z różnych krajów dzielą się wspomnieniami z czasów Jugosławii – nie tylko w kontekście politycznym, ale również emocjonalnym i codziennym. Jednak interpretacja tego dziedzictwa nie jest jednolita. Dla niektórych Jugosławia była okresem pokoju i stabilności, dla innych – symbolem ucisku narodowego i braku wolności. Ta dwoistość sprawia, że spuścizna Jugosławii zarówno łączy, jak i dzieli – będąc nie tylko historią polityczną, lecz przede wszystkim historią ludzi i ich pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Bałkany, trąbki i tygiel kulturowy. Dlaczego Polacy masowo odwiedzają latem małe serbskie miasteczko?
Gorące bałkańskie noce, mnóstwo słońca i fascynująca kultura – samo to przyciąga latem do Serbii coraz więcej turystów. Jeden sierpniowy weekend jest jednak najbardziej magiczny: już 8 sierpnia w niewielkim miasteczku Guča zaczyna się fiesta, której nie można przegapić!
Spis treści: Dlaczego warto przyjechać do Gučy? Guča 2025: pojedynek na trąbki Co ciągnie Polaków do Gučy? Turystyka w Serbii W górskim miasteczku południowo-zachodniej Serbii dzieje się magia. Raz w roku licząca kilkuset mieszkańców miejscowość przeradza się w tętniące życiem centrum kultury, w którym spotykają się ludzie z całego świata. Wszystko za sprawą Guča Trumpet Festival, czyli Festiwalu Trąbek i wszystkiego tego, co bałkańskie! Należy jak najszybciej planować wyjazd, bo wydarzenie odbędzie się w dniach 8–10 sierpnia i uwaga – jest całkowicie darmowe. Dlaczego warto przyjechać do Gučy? Wśród gwarnych straganów, dźwięczących trąbek i skwierczącej pljeskavicy spotkamy mnóstwo ludzi z całego świata: miejscowi mówią, że w ciągu tych kilku sierpniowych dni odwiedza ich nawet kilkaset tysięcy turystów! Wśród nich z roku na rok znajdziemy coraz więcej Polaków. Poza wieloma koncertami największych bałkańskich gwiazd na odwiedzających czekają także tysiące małych, muzycznych uniesień. Wszystko za sprawą spacerujących po miasteczku setek zarówno najlepszych, jak i dopiero aspirujących do tego miana orkiestr dętych z całych Bałkanów. Do tego beztroski taniec kolo, wspaniała pogoda, lokalna kuchnia i odrobina rakii – dla wielu to przepis na idealne wakacje. Guča 2025: pojedynek na trąbki Celem festiwalu nie jest jednak wyłącznie wspaniała zabawa – ta niejako odbywa się przy okazji – a wirtuozerski pojedynek na instrumenty dęte. Najbardziej prestiżową nagrodą jest przyznawana rokrocznie Złota Trąbka, której zdobywca w Serbii traktowany jest niemalże z boską czcią. Wiele innych kategorii pozwala jednak artystom sprawdzić się, ku uciesze słuchaczy, w różnorodnych dziedzinach muzycznej sztuki. Trąbki, waltornie, suzafony i puzony rozgrzane są do czerwoności. Co ciągnie Polaków do Gučy? Wielu turystów z Polski jako przyczynę wakacji na Bałkanach wskazuje bliską naszemu sercu kulturę i południowosłowiański temperament. Guča ściąga także wielu polskich muzyków, a reprezentacje z naszego kraju również biorą udział w konkursie. – Festiwal muzyki bałkańskiej w Guczy to wyjątkowy czas: głównie przez klimat i wspaniałą atmosferę panującą wśród wszystkich uczestników, ale także niezwykle przyjazne nastawienie lokalnej społeczności. Jednak każdego muzyka i melomana, nie tylko grającego na instrumentach dętych blaszanych, ściąga przede wszystkim aspekt wykonawczy, który [w Gučy – przyp. red.] jest wyjątkowy w skali całego świata – mówi Fryderyk Bodzianowski, waltornista Teatru Muzycznego w Łodzi. Turystyka w Serbii Serbia jest coraz chętniej odwiedzanym kierunkiem turystycznym. W sierpniu 2024 liczba przyjazdów osiągnęła rekordowy poziom 282 070, wzrastając o ponad 30% w ciągu dwóch ostatnich lat. Piękna pogoda, względne bezpieczeństwo i mnóstwo zabytków sprawiają, że według prognoz liczba ta będzie stale rosnąć. Źródło: guca.rs, Trading Economics. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Polacy nie płacą tu ani grosza. To hołd oddany naszemu rodakowi
W serbskim mieście Valjevo, niespełna 100 kilometrów od Belgradu, działa restauracja, w której polscy turyści mogą zjeść za darmo. Rachunek za ich posiłki został, jak się okazuje, uregulowany… sto lat temu.
W tym artykule: Restauracja, która oferuje Polakom darmowe posiłki Kim był Ludwik Hirszfeld? Bałkany od lat cieszą się dużą popularnością wśród Polaków. Najczęściej wybór pada na uwielbianą przez naszych rodaków Chorwację, a w ostatnim czasie także na Albanię, nazywaną przez wczasowiczów „Europejskimi Malediwami”. Osobom, które chciałby poznać ten region Europy z zupełnie innej strony, polecamy podróż do Serbii. Choć nie jest to stricte wakacyjny kierunek, na spragnionych przygód turystów czeka tu masa atrakcji i ciekawych miejsc do zwiedzenia. Ponadto podróżujący z polskim paszportem mogą liczyć na... darmowy posiłek. O tym mało znanym fakcie przypomniała ostatnio Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Belgradzie za pośrednictwem swoich mediów społecznościowych. Ta historia z pewnością zaskoczy wielu z was. Restauracja, która oferuje Polakom darmowe posiłki Okazuje się, że niespełna 100 km od stolicy Serbii, w miejscowości Valjevo, znajduje się restauracja „Corner”. Polacy zjedzą tu posiłek lub wypiją drinka całkowicie za darmo. W ten sposób właściciel lokalu, Čorçe Momić, chce wyrazić wdzięczność małżeństwu wybitnych polskich lekarzy – Hannie i Ludwikowi Hirszfeldom – za trud włożony w walkę z epidemią tyfusa plamistego w czasie I wojny światowej. – Po wysłuchaniu historii Hanny i Ludwika Hirszfeldów, ich poświęcenia nie tylko dla mieszkańców Valjewa, ale całego narodu serbskiego, Đorđe Momić, właściciel kawiarnio-restauracji „Corner” w Valjewie, zdecydował, że ​​w dowód wdzięczności już nigdy nie wystawi rachunku innemu Polakowi – czytamy na facebookowym profilu Ambasady RP w Belgradzie, której delegacja zawitała do Valijeva na początku marca. – Doskonała kawa, pyszna pizza, wspaniała rozmowa z panem Momiciem, dumnym mieszkańcem Valjeva. Kiedy poprosiliśmy o rachunek, kelner odpowiedział, że sto lat temu zapłacił go dr Hirszfeld – zaznaczają przedstawiciele polskiej placówki. Restaurator z Valijeva po raz pierwszy usłyszał o małżeństwie Hirszfeldów kilka lat temu. Wtedy lokal odwiedził reżyser Paweł Wysoczański, który rozpoczął pracę nad filmem o dobroczynnej działalności lekarzy z Polski. Jak sam przyznał, cała historia ogromnie go poruszyła i spowodowała chęć odwdzięczenia się nardowi polskiemu. – Człowiek powinien mieć misję. Mam 69 lat. Uważam, że wszyscy powinniśmy być pomostami między ludźmi i postępować humanitarnie. Jeśli polski lekarz mógł przyjechać z pomocą Serbom w obliczu epidemii, to chcę, żeby było o tym wiadomo. Dla mnie jest to niezwykle ważne; lubię pomagać, jak tylko mogę. Reklama nie jest dla mnie istotna, ważne jest bycie człowiekiem – zdradził Momić w rozmowie z tygodnikiem „NIN”. Kim był Ludwik Hirszfeld? Ludwik Hirszfeld na stałe zapisał się w historii polskiej i światowej medycyny. Zasłużony bakteriolog i immunolog urodził się 5 sierpnia 1884 r. w Warszawie. Po ukończeniu studiów medycznych w Würzburgu i Berlinie, znalazł zatrudnienie w Instytucie Badań Raka w Heidelbergu oraz w Zakładzie Higieny Uniwersytetu w Zurychu. Po rozpoczęciu I wojny światowej, wspólnie ze swoją żoną, Hanną Hirszfeldową, także lekarką, udał się do ogarniętej epidemią tyfusa plamistego Serbii. Po powrocie do Polski pracował m.in. w Państwowym Zakładzie Badania Surowic w Warszawie. Był również prezesem Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów i Epidemiologów. Gdy nazistowskie Niemcy zaczęły zbrojną agresję na Polskę, Hirszfeld trafił do żydowskiego getta. Jego mury opuścił w 1942 roku pod zmienionym nazwiskiem, dzięki pomocy rodziny Potockich. Po zakończeniu II wojny światowej zaangażował się w tworzenie Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskie w Lublinie. W 1952 r. utworzył we Wrocławiu Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN. Ludwik Hirszfeld zmarł 7 marca 1954 r. we Wrocławiu w wieku 69 lat. Źródła: Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Belgradzie, dzieje.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Sarajewo – miasto na rozdrożu wielu kultur, religii oraz trudnej i krwawej historii
Sarajewo wciąż nosi blizny po najdłuższym oblężeniu w Europie po II wojnie światowej. Współczesna stolica Bośni i Hercegowiny to miejsce, gdzie historia i codzienność splatają się w niezwykły sposób. Spacerując ulicami miasta, można wciąż dostrzec ślady po kulach i pociskach.
W tym artykule: Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Róże Sarajewa Co zobaczyć w Sarajewie? Sarajewo widziane z góry Sarajewo – atrakcje Sarajewo przez prawie cztery lata było oblężone przez siły Republiki Serbskiej oraz Jugosłowiańską Armię Ludową. Stolica Bośni i Hercegowiny jest więc miastem z niezwykle bolesną historią. W latach 1992–1996 zginęło i zaginęło tam ponad 11 tysięcy osób. Było to najdłuższe i najbardziej krwawe oblężenie w Europie po II wojnie światowej. Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Również po zakończonej wojnie Bośniacy odczuwali jej skutki. Wiele lat po wojnie ludzie wciąż ginęli z powodu nierozbrojonych min, które znajdowały w całej Bośni i Hercegowinie. Ponadto oblężenie wywarło bardzo negatywny wpływ na psychikę mieszkańców miasta. Według oficjalnych raportów liczba samobójstw wśród mieszkańców stolicy znacząco wzrosła. Podwojeniu uległa liczba aborcji, doszło też do 50-procentowego spadku liczby urodzeń. Przyleciałem do Sarajewa 26 lat po zakończeniu wojny. Wysiadłem na głównym lotnisku, które mieści się ok. 12 kilometrów od centrum. Postanowiłem, że do miasta pojadę komunikacją masową. Na miejscu wiele razy przekonałem się, jak pomocni i życzliwi są Bośniacy. Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Z lotniska idę do Dobrinji, skąd odjeżdżają trolejbusy. To ok. 1,5 kilometra główną drogą na piechotę. Zdecydowałem, że zrobię sobie spacer przez tamtejsze osiedle. Najbardziej uderzający był widok budynków, które wciąż nosiły ślady po kulach. Świadomość, że ponad 26 lat temu na tych ulicach ginęli i strzelali do siebie ludzie, była niezwykle poruszająca. Droga, która powinna zająć mi 15 minut, potrwała dużo dłużej. Co krok w zadumie przyglądałem się fasadom bloków i próbowałem wyobrazić sobie koszmar, który tutaj był rzeczywistością. Z zamyślenia wyrwał mnie mężczyzna. Rozpoznając we mnie turystę, od razu zaczął mówić po angielsku. – Przerażające, prawda? – powiedział i zaczął wraz ze mną patrzeć na dziury w ścianie. – Całkowicie niewyobrażalne, szczególnie że te rany są wciąż świeże – odparłem. – Tak, w Sarajewie jest jeszcze dużo świeżych i niezagojonych ran – odpowiedział w zamyśleniu i natychmiast zapytał z uśmiechem, czy potrzebuję pomocy. Dopiero wtedy zdałem sobie sprawę, że zwiedzając osiedle, zgubiłem się w jego zakamarkach. Powiedziałem mu o swojej sytuacji, a mężczyzna odparł, że wskaże mi drogę. 5 minut później byliśmy już w zajezdni. Pożegnał mnie i powiedział: – Witamy w Bośni, czuj się jak u siebie. Po czym odwrócił się i odszedł, a ja jechałem już w stronę centrum Sarajewa. Róże Sarajewa Róże Sarajewa to symboliczne ślady po wojnie w Bośni i Hercegowinie. Kiedy pocisk uderzał w asfalt, odłamki tworzyły nieregularny wzór przypominający rozprysk kwiatu. Po wojnie wiele z tych miejsc wypełniono mieszanką czerwonej żywicy i plastiku. Zachowane Róże Sarajewa do dziś są formą upamiętnienia ofiar, szczególnie cywilów, którzy zginęli podczas ostrzałów miasta. Można je znaleźć w różnych częściach miasta, zwłaszcza tam, gdzie walki były najintensywniejsze. Większość Róż Sarajewa znajdowała się w pobliżu centrum, przy budynkach publicznych i na większych placach. Z czasem wiele z nich zostało usuniętych lub zdegradowanych z powodu nietrwałości materiałów. Jednak te, które pozostały, wciąż są świadectwem tragicznej historii miasta. W minionych latach część Róż Sarajewa została zrekonstruowana. Spacerując po Sarajewie, warto zapytać miejscowych o ich dokładne lokalizacje. Często znają je lepiej niż mapy turystyczne. Co zobaczyć w Sarajewie? Stolica Bośni i Hercegowiny urzeka przede wszystkim swoją wielonarodowościową, zróżnicowaniem religijnym i eklektyzmem architektonicznym. Niemalże doszczętnie zniszczone w latach 90., miasto w niecałe 30 lat zostało odbudowane, jednak wciąż wiele jest do zrobienia. Widać tu wpływy austro-węgierskie, bałkańskie, socrealistyczne i arabskie. Mieszkają tutaj Żydzi, bośniaccy muzułmanie, katolicy oraz prawosławni. Wszyscy żyją w symbiozie. Mówiąc o trudnej historii Sarajewa, nie sposób nie wspomnieć o Moście Łacińskim na rzece Miljacka. To właśnie tutaj serbski nacjonalista Gavrilo Princip zamordował austriackiego następcę tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga. Wydarzenie to jest uznawane za bezpośrednią przyczynę wybuchu I wojny światowej. Niezwykła jest historia meczetu Gazi Husrev-bega, który znajduje się w samym centrum Baščaršiji, głównego bazaru miejskiego na tamtejszej starówce. W trakcie wojny łącznie na budynek spadło ok. 1200 granatów, pocisków balistycznych i wszelkiego rodzaju bomb. Został odnowiony dzięki funduszom, które przekazała Arabia Saudyjska. Sarajewo widziane z góry Wieczorem postanawiam wspiąć się wzgórze w dzielnicy Alifakovac. Znajduje się tu spory muzułmański cmentarz z lasem białych steli. Wchodzę na samą górę i podziwiam przepiękną panoramę miasta o zachodzie słońca. Wtem z minaretów każdego meczetu w mieście dobywają się nawoływania muezzina. Nadchodzi maghrib, czwarta z pięciu modlitw każdego muzułmanina w ciągu dnia. Wierni wzywani są na modlitwę, a ja czuję, że zaczynam nadużywać cierpliwości zmarłych. Przypominam sobie słowa z książki „Sarajewskie Marlboro” Milijenko Jergovicia. „Wiesz, dlaczego ludzi nigdy nie chowa się w dolinach? Wyobraź sobie: wspiąłeś się na zbocze, brodzisz w wysokiej trawie od mezara (tur. grób) do mezara, cieszysz oko rozległym widokiem albo oglądasz album fotografii z zaświatów, gdy nagle podchodzi do ciebie nieznajomy i pyta o historię życia któregoś z nieboszczyków. Wtedy właśnie dzięki temu, że cmentarz rozciąga się nad miastem, możesz nie tylko opowiedzieć mu o tym człowieku, lecz także pokazać palcem ścieżki jego życia, od sklepu do knajpy, od początku do końca, aż po grób”. Jeszcze raz spoglądam na Sarajewo. Ofiaruję zmarłym swoją modlitwę. Jeśli Bóg istnieje, to mam nadzieję, że da im lepszy los, niż ten, który spotkał ich za życia. Sarajewo – atrakcje Poza najbardziej znanymi miejscami, jak Baščaršija czy Most Łaciński, w Sarajewie można odkryć wiele mniej oczywistych atrakcji. Odwiedzając stolicę Bośni i Hercegowiny, warto zajrzeć również w te miejsca: Tunel Spasa. To muzeum poświęcone tunelowi, który był tajnym przejściem pod lotniskiem podczas oblężenia Sarajewa w latach 1992-1995. Tunel służył do dostarczania żywności i zaopatrzenia mieszkańcom miasta. Można zobaczyć fragment oryginalnego tunelu oraz wystawę opowiadającą o życiu w oblężeniu. Kościół św. Antoniego i islamski meczet pod jednym dachem. Rzadkość w skali światowej: na terenie kościoła św. Antoniego znajduje się też meczet. To symbol współistnienia kultur w Sarajewie. Muzeum Zbrodni Przeciwko Ludzkości i Ludobójstwa 1992-1995. Przejmujące muzeum dokumentujące okrucieństwa wojny w Bośni. Eksponaty, zdjęcia i świadectwa oddają skalę tragedii, jaka dotknęła miasto i cały region. Avaz Twist Tower. Wysoki wieżowiec, z którego rozciąga się panoramiczny widok na Sarajewo. Na szczycie znajduje się taras widokowy, idealny na zachody słońca. Stadion Koševo. Choć stadion był miejscem ceremonii otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984 roku, dziś jest to miejsce o charakterze historycznym. Wokół stadionu znajdują się symboliczne przestrzenie, np. cmentarze z czasów oblężenia. Sarajevska Pivara. To nie tylko najstarszy browar w mieście (założony w 1864 roku), ale także bar i muzeum. Browar przetrwał oblężenie Sarajewa, a jego woda była często jedynym źródłem wody pitnej dla mieszkańców. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odkryli pozostałości osady rolniczej sprzed 7000 lat. Była wyjątkowo duża
W Serbii badacze natknęli się na pozostałości neolitycznej osady rolniczej. Archeolodzy byli pod wrażeniem wielkości tego miejsca. W czasach świetność powierzchnia osady mogła odpowiadać nawet 24 boiskom piłkarskim.
W tym artykule: W Serbii odkryto prastarą osadę rolniczą Osada miała nawet 7000 lat Miejsce powiązane z kulturą Vinča „Jedna z pierwszych społeczności o osiadłym trybie życia” Rolnictwo w Europie rozwinęło się prawdopodobnie ok. 8 tysięcy lat temu, czyli 4 tysiące lat później, niż na terenie Żyznego Półksiężyca. Początki uprawy ziemi na naszym kontynencie są związane z przybyciem ludzi właśnie z obszarów Bliskiego Wschodu, dzisiejszej Turcji i Iraku. Migrujące ludy przyniosły ze sobą zaawansowaną jak na tamte czasy technologię rolniczą. W Serbii odkryto prastarą osadę rolniczą Wykazały to m.in. badania genetyczne. Okazało się, że pierwsi europejscy rolnicy byli najbliżej spokrewnieni z ludnością bliskowschodnią. W Europie rolnictwo zaczęło się rozwijać dzięki uprawie roślin, takich jak: pszenica, jęczmień, proso, len, soczewica, bób i groch. Najnowsze badania rzucają z kolei nowe światło na historię rolnictwa w Europie Południowej. Archeolodzy z niemieckiego Uniwersytetu w Kilonii wraz z serbskimi badaczami prowadzili wykopaliska w nieopodal wsi Jarkovac i w pobliżu rzeki Tamiš, w północnej Serbii. Odnaleźli tam ślady neolitycznej osady. Według naukowców zajmowała rozległy teren. Na podstawie wszystkich znalezisk w regionie i za pomocą metod geofizycznych naukowcy sporządzili mapę tego miejsca. Okazało się, że osada mogła mieć powierzchnię nawet 13 hektarów. Osada miała nawet 7000 lat Badacze twierdzą, że miejsce to pochodzi sprzed nawet 7000 lat. Naukowcy wiedzieli, że w regionie znajdowały się podobne neolityczne wioski, ale tak duża osada była dla niech niemałym zaskoczeniem. – Znaleźliśmy to stanowisko dzięki wskazówkom lokalnych przewodników. To właśnie oni zasugerowali nam, że w tym miejscu możemy odkryć coś wyjątkowego. Ta osada znajdowała się na kompletnym odludziu – mówił Fynn Wilkes, członek zespołu archeologów, doktorant z Instytutu Archeologii na Uniwersytecie w Kilonii. Czy miejskie rolnictwo jest odpowiedzią na obecne wyzwania związane z rolnictwem i globalnym ociepleniem? Od ogrodów na dachach, przez „pionowe” farmy wewnątrz budynków, po działki społeczne- miejskie rolnictwo jest coraz popularniejsze. Ponieważ coraz więcej ludzi na świecie mieszka w mias... – To odkrycie ma ogromne znaczenie, ponieważ w serbskim regionie Banat nie są znane żadne większe osady z późnego neolitu – przekazał kierownik zespołu, profesor dr Martin Furholt z Uniwersytetu w Kilonii. – Ta osada była naprawdę ogromna jak na ten obszar i ten okres – wyjaśnia. Miejsce powiązane z kulturą Vinča Równolegle do badań geofizycznych niemiecko-serbski zespół badawczy systematycznie badał również powierzchnię, która otaczała obszar osady rolniczej w poszukiwaniu artefaktów. Odkrycia wskazują, że region ten był zamieszkany przez kulturę Vinča, datowaną na okres od 5400 do 4400 roku p.n.e. Jest ona związana ze stanowiskiem eponimicznym w miejscowości Vinča na przedmieściach Belgradu. Kultura ta powstała ponad starszą kulturą starczewską. Na jej bazie rozwinęła się kultura badeńska i inne pomniejsze. Wykazuje w przypadku figurek glinianych duże podobieństwo do kultury Jōmon z Japonii, pomimo tego, że obie kultury dzieli cała Eurazja. „Jedna z pierwszych społeczności o osiadłym trybie życia” Badacze przyznali jednak, że artefakty odnaleziono w miejscu osady, wskazują również silne wpływy regionalnej kultury Banatu. – To także niezwykłe, ponieważ na terenach dzisiejszej Serbii znanych jest tylko kilka osad zawierających materiał z kultury banackiej – wyjaśnił Fynn Wilkes. – Grupa, która zamieszkiwała tę osadę, była jedną z pierwszych społeczności prowadzących osiadły tryb życia w regionie i zajmowała się hodowlą kóz i bydła – dodał. – Europa Południowo-Wschodnia to bardzo ważny region, aby odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób wiedza i technologie rozprzestrzeniały się we wczesnych okresach historii ludzkości i jak to się wiązało z nierównościami społecznymi. To właśnie tam po raz pierwszy w Europie pojawiły się nowe technologie i wiedza dotycząca obróbki metali. Dzięki nowo odkrytym obiektom gromadzimy ważne dane, które pozwalają lepiej zrozumieć nierówności społeczne i transfer wiedzy – podsumował prof. Martin Furholt. Źródło: Uniwersytet w Kilonii. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Serbii odkryto rzymski magiczny artefakt, który chronił przed złem. Miał falliczny kształt
Archeolodzy w Serbii odnaleźli rzymski „dzwoneczek”, który miał chronić przed tak zwanym złym okiem. Co ciekawe, artefakt miał falliczny kształt.
W tym artykule: Nieprzyzwoity artefakt miał chronić przed złem Starożytna wiara w falliczne przedmioty Dowód na znaczne wpływy rzymskie w odległych granicach imperium Archeolodzy prowadzili wykopaliska we wschodniej Serbii, niedaleko miasta Kostolac, które znajduje się ok. 50 km od Belgradu. W czasach starożytnych znajdowała się tu rzymska osada Viminacium, po której do dziś pozostały pokaźne ruiny. Miasto powstało na ziemiach plemienia Skordysków jako wielki, umocniony obóz legionów w pierwszych dziesięcioleciach I wieku n.e. Prawdopodobnie służyło za kwaterę główną Trajana podczas pierwszej wojny dackiej (101–102 n.e.) Nieprzyzwoity artefakt miał chronić przed złem Viminacium było również stolicą rzymskiej prowincji Mezja Górna od I do V wieku, aż do ataku Hunów pod wodzą Attyli w 441 roku. Miasto zostało odbudowane za panowania bizantyjskiego cesarza Justyniana. Ostatecznie zostało zajęte przez Słowian około 584 roku. W trakcie prac w ruinach miasta badacze odnaleźli nietypowy artefakt. To tak zwane rzymskie tintinnabulum, nazywane również tintinnum. W starożytnym Rzymie był to dzwoneczek, który został tak skonstruowany, aby dzwonić pod wpływem wiatru. Tintinnabulum bardzo często miało elementy falliczne. Przedmiot wykonywano z brązu. Rzymianie wierzyli, że miał chronić właściciela przed tzw. złym okiem, a nawet przynosić szczęście i dobrobyt. Starożytna wiara w falliczne przedmioty Starożytni wierzyli, że dźwięk dzwonka odstrasza nieprzyjazne duchy. Artefakt zazwyczaj umieszczano na drzwiach wejściowych domostw, a niekiedy również na wewnętrznych dziedzińcach willi, czyli tak zwanych perystylach. Wizerunek fallusa był w starożytnym Rzymie postrzegany jako zwiastun lub talizman szczęścia, ochrony i pomyślności. W szczególności rzeźby przedstawiające męskie przyrodzenie miały odpędzać zło od miejsca, w którym się znajdowały. Silne opady deszczu ujawniły niezwykłą płaskorzeźbę z fallicznym kształtem. Miała przynosić szczęście Seria ulewnych deszczy w Hiszpanii ujawniła starożytną płaskorzeźbę z czasów rzymskich. Artysta przedstawił na niej symbole, które miały przynosić szczęście. Jednym z nich był fallus. Członek w ogóle był bardzo ważnym elementem kultury imperium rzymskiego. Fallusy były wszechobecne w przestrzeni publicznej i prywatnej. Malowano je na ścianach, a nawet tworzono mozaiki, rzeźby i freski z fallusami. Co ciekawe, nawet mali chłopcy otrzymywali w podarkach tak zwane fascinum. To również amulety falliczne, które miały zapewniać boską ochronę i strzec ich właścicieli przed złem. Dowód na znaczne wpływy rzymskie w odległych granicach imperium Serbskie tintinnabulum odnaleziono w miejscu, które w dawnych czasach był werandą dużego rzymskiego domu przy głównej ulicy miasta. – Budynek uległ zniszczeniu w wyniku pożaru. Podczas niego ganek zawalił się i runął na ziemię – powiedział w rozmowie z lokalnymi mediami Ilija Danković, archeolog z Instytutu Archeologii w Belgradzie. – Dla starożytnych Rzymian symbol fallusa nie zawsze był erotyczny lub obsceniczny. To był zwiastun szczęścia oraz skuteczna broń do zwalczania złego oka – powiedział w rozmowie z Live Science Danković. – Z tego powodu penisy można zobaczyć w całym świecie rzymskim, od kieliszków do wina po amulety noszone przez dzieci. Symbol ten był również często eksponowany publicznie, aby odstraszyć złodziei – dodaje. Tintinnabulum odnalezione w Serbii jest kolejnym dowodem na to, jak rzymska kultura była rozpowszechniona w całej Europie. Naukowcy sugerują, że rzymski artefakt wcale nie musiał należeć do samego Rzymianina, ale do rdzennego mieszkańca, który uległ wpływom imperium. – Odkrycie pokazuje, że w Viminacium istniały elity społeczne, które były w stanie zapłacić dużą sumę pieniędzy za to, aby sprowadzić taki przedmiot z innych części imperium – podsumowuje Danković. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Serbii odkryto wielkie ufortyfikowane osady sprzed ponad 3000 lat. Rozwiązano zagadkę ich sukcesu
Sto osad, z których część była olbrzymia i ufortyfikowana z pomocą rowów i drewnianych umocnień, namierzyli archeolodzy w Serbii wzdłuż rzeki Cisy. Istniały od 1500 do 1200 lat p.n.e. Osady wykryto z pomocą zdjęć satelitarnych.
W tym artykule: Satelita, samolot i łopata – od szczegółu do ogółu Osady z epoku brązu w zasięgu wzroku Rozległa sieć handlowa Osadnikom pomógł klimat, ale nadszedł kres Archeologia z lotu ptaka To odkrycie to dla archeologów spore zaskoczenie. Do tej pory uważano, że po 1600 roku p.n.e. w rejonie Serbii upadły ośrodki władzy i opuszczono osady. Epoka brązu na tym obszarze miała nie skrywać większych zagadek. Tymczasem dzięki wykorzystaniu zdjęć satelitarnych i rekonesansu lotniczego naukowcom udało się namierzyć nieznane do tej pory osady. Międzynarodowy zespół badaczy z Serbii, Irlandii, Słowenii i Portugalii opublikował właśnie wyniki analiz w czasopiśmie naukowym „Plos One”. Satelita, samolot i łopata – od szczegółu do ogółu Archeolodzy skupili się na analizie regionu, który do tej pory był słabo rozpoznany. Domyślnie uważano, że w pradziejach niewiele się tam działo. Pod lupę wzięto obszar dorzecza Cisy na ponad 100-kilometrowym odcinku w północno-wschodniej Serbii. Najpierw badacze przeanalizowali zobrazowania satelitarne z Google Maps. Już na nich dostrzegli na polach uprawnych ślady, które wskazywał na to, że pod nimi skrywają się dawne konstrukcje. Zboża mają inny kolor lub wysokość tam, gdzie kiedyś były domy, rowy, zabudowania. Bywa, że te różnice bardzo wyraźnie rysują się i są widoczne z lotu ptaka. Tam też było w tym przypadku. W tak wytypowanych miejscach eksperci wykonali naloty samolotem, z którego zrobili zdjęcia „podejrzanych” miejsc. Ostatnią częścią prac terenowych były wykopaliska wykonane w ograniczonym zakresie Osady z epoku brązu w zasięgu wzroku Okazało się, że wzdłuż Cisy 1500–1200 lat p.n.e. istniały wielkie osady. Część z nich była chroniona przez pojedyncze, okrągłe w planie wały lub drewniane fortyfikacje. W czasie badań terenowych w obrębie osad udało się pozyskać fragmenty naczyń ceramicznych. To na ich podstawie i badań radiowęglowych szczątków kostnych możliwe było określenie wieku domostw. Osady znajdowały się na obszarze 8 tys. kilometrów kwadratowych – około 140 km na osi północ-południe i 80 km – wschód-zachód. Usytuowane były od siebie najczęściej w odległości do 5 km. Oznacza to, że znajdowały się najczęściej w zasięgu wzroku. Naukowcy uważają, że społeczności, które tam żyły, były ze sobą blisko powiązane i ze sobą współpracowały. Rozległa sieć handlowa Dlaczego osady rozkwitały w tym czasie? Zdaniem badaczy ich mieszkańcy pośredniczyli w handlu brązem. Był to bowiem okres, w którym ten surowiec zyskał szczególną popularność (a epokę nazwano właśnie epoką brązu). Zatem do ich sukcesu mogły przyczynić się istniejące wówczas cywilizacje – mykeńska w Grecji czy hetycka w Anatolii. Osadnikom pomógł klimat, ale nadszedł kres Nowe osady powstały w miejscu, które było korzystne pod względem klimatu. Zdaniem naukowców preferowano lokalizacje na terenach podmokłych, w pobliżu dróg wodnych. Wówczas, w XIII–XII wieku p.n.e. w tym rejonie świata podniosły się temperatury i klimat stał się bardziej suchy. Wymogło to na ludziach potrzebę dostosowania do zmieniających się warunków. Rozkwit trwał do około 1200 roku p.n.e. Wówczas wielkie osady opuszczono. Być może była to zorganizowana akcja, bo archeolodzy znaleźli ślady po rozbiórkach. Wówczas w strefie Morza Śródziemnego doszło m.in. do upadku cywilizacji hetyckiej. Przyczyniły się do tego zmiany klimatu i inwazja Ludów Morza. Archeologia z lotu ptaka W ostatnich latach archeolodzy szczególnie często wykorzystują możliwości, które dają zobrazowania satelitarne. W ten sposób również na terenie Polski udało się odkryć setki nieznanych stanowisk archeologicznych. Szczególnie spektakularne było namierzenie rondeli, czyli tzw. polskich Stonehenge. Stosowany jest też lotniczy skaning laserowy (ALS). Dzięki podczepionemu pod samolot laserowi możliwe jest wykrycie reliktów struktur z pradziejów, nawet skrytych pod lasami, albo bardzo silnie zniwelowanych, gdy nieuzbrojone oko obserwatora nie jest w stanie nic dojrzeć. Źródła: Plos One, Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wakacje na Bałkanach. 8 pomysłów na lato
Wybuchowa mieszanka kultur, tradycji, języków i religii. Na miejscu znajdziecie zjawiskowe krajobrazy, fantastyczną kuchnię, a także serdecznych i wyjątkowo spontanicznych ludzi. Zobaczcie najciekawsze pomysły na wakacje na Bałkanach.
W tym artykule: Gucza (Serbia) Nesebyr (Bułgaria) Berat, Albania Mostar (Bośnia i Hercegowina) Winnice Słowenii Durmitor (Czarnogóra) Šarganska Osmica (Serbia) Rafting na Peloponezie (Grecja) „Nie mamy wątpliwości, że Bałkany będą hitem tegorocznego lata. Zabieramy was do Czarnogóry, wciąż nieodkrytych Albanii, Kosowa i Serbii, ale też Grecji śladami mitycznych bohaterów" – pisze Agnieszka Franus w czerwcowym wydaniu magazynu „National Geographic Traveler". Magazyn wciąż możesz zamówić w naszym sklepie internetowym. Dla czytelników National-Geographic.pl przygotowaliśmy 8 miejsc, które warto odwiedzić na Bałkanach. Gucza (Serbia) Miasteczko położone jakieś 150 kilometrów od Belgradu. Od 1961 roku, w środku sierpnia zjeżdżają tu zespoły grające szeroko rozumianą muzykę bałkańską. To muzyczne szaleństwo, trwającą dzień i noc imprezę. Są dziesiątki prowadzonych równolegle koncertów i koncercików. Gra się wokół stołów z jedzeniem i na ulicach, koncertuje w ogródkach domów i pod zadaszeniem sklepu, przy cerkwi i stojąc po kolana w rzece. Najlepsi są Romowie – ci z Rumunii, Serbii i z Macedonii. Wystarczy cztery czy pięć trąbek i wielki bęben. Jak nikt, grając, manipulowali słuchaczami, co rusz wprowadzając w nastrój euforii muzyką tak szybką, że nie nadążały nogi, albo w melancholię i przygnębienie rzewnymi, pogrzebowymi dźwiękami. Prócz muzyki, dookoła królowały i dymiły wielkimi paleniskami stoiska z jedzeniem: grillowana pjleskavica z baraniny i wieprzowiny, z ziłami, musaka z bakłażana i mięsne ćevapčići na patyczkach. Na deser zwijane, francuskie naleśniki posmarowane masłem czekoladowym i posypane plazmą – serbskim przysmakiem, czyli kruszonymi herbatnikami. W dłoni festiwalowicza – obowiązkowo – piwo Jeleń. Tuby i trąbki, puzony i rogi, bębny i klarnety towarzyszyły mi cały czas. Bo codziennie, na niewielkiej scenie w centrum miasta odbywały się przed jury przesłuchania konkursowe. Zespoły walczyły o tytuł Pierwszej Trąbki, a tym samym sławę i szansę na koncerty w całej Europie. Ale prawdziwa, muzyczna bomba wybuchła, gdy kulminacyjnego wieczora na scenie miejskiego stadionu stanął Boban Marković z zespołem, ikona serbskiego grania. Do dziś nie wiem, jak grubo ponad stutysięczna publiczność zmieściła się na murawie, i jak Markovićowi udało się być bardziej głośnym niż zgromadzony tłum. Zespół grał blisko dwie godziny, a publiczność była nie do zajechania. Gdy wiele lat temu Miles Davies, pierwsza trąbka światowego jazzu usłyszał muzykę z Guczy, wypowiedział słynne słowa: nie wiedziałem, że na trąbce można tak grać. Gdy wracałem z Serbii na usta cisnęły mi się inne: nie wiedziałem, że można się tak szaleńczo bawić. Nesebyr (Bułgaria) Ten, kto rano nie idzie na plażę w Słonecznym Brzegu, zmierza do Nesebyru. Starożytne, bo mające ponad trzy tysiące lat historii miasteczko leży zaledwie dwadzieścia minut jazdy od kurortu. Nesebyr powstał na wyspie połączonej wąskim cyplem z lądem. Przy wjeździe stoi, widoczny z każdej plaży w Słonecznym Brzegu, wiatrak. W lecie oblegają go tłumy turystów, ławą suną na starówkę wpisaną na listę UNESCO. Tak trafiamy do miasta – bajeczki, niegdyś trackiej osady, potem greckiej kolonii. 1500 lat temu Nesebyr był całkowicie obwarowany, pozostałości tych murów można gdzieniegdzie jeszcze wypatrzeć. Wąskie uliczki, drewniane domy z XIX wieku i setki straganów z pamiątkami zachęcają do robienia zdjęć i zakupów. Mydełka różane, małe torebki z tradycyjnym wzorkiem, przyprawy. Wszędzie niemal to samo, choć sprzedawcy zachwalają po cichu również różne rodzaje rakii: kruszewę, smokinowę, dżibrowicę. Wszystko zależy od tego, z jakich została zrobiona owoców. Przez wieki Nesebyr był biskupstwem, stąd w tym całym turystycznym tyglu kryją się zabytkowe świątynie. Jedna z najpiękniejszych to cerkiew świętego Szczepana. Powstała między XI i XIII wiekiem i choć z zewnątrz może nie robi takiego wrażenia, wejście do środka po prostu oszałamia. Na jej ścianach oglądam 258 obrazów z tysiącem postaci. Te wszystkie kolory, historie tworzą niesamowity klimat. Mamy szczęście, przez chwilę jesteśmy tu sami, więc bez problemu robimy z setki zdjęć. Nesebyr stworzony został do włóczenia się. Dlatego przyjeżdża się tu na kilka godzin, choć można również zostać na jednej z tutejszych plaż. Ale wiele osób chce spędzić chwile przy winie i dobrym jedzeniu. W labiryncie zaułków trafiamy do Palmakoto, restauracji znanej z owoców morza. Za chwilę przy stoliku z widokiem na morze pałaszujemy słynną szopską, która wygląda tu trochę inaczej niż ta na wyspie świętej Anastazji, potem próbujemy grillowanego koziego sera, żeby skończyć na krewetkach i sardelach. Na deser lokalne wino, jest bosko. Macedonia – atrakcje bałkańskiej republiki słońca. 5 rzeczy do zobaczenia w Macedonii Północnej Malownicze góry, urokliwe jeziora i bałkańska gościnność. Każdego roku Macedonia Północna przyciąga coraz więcej turystów z całego świata. Sprawdzamy, jak zorganizować wyjazd i co zo... Berat, Albania Pierwszą osadę założyli tu w starożytności (2600–1800 r. p.n.e.) Ilirowie – indoeuropejski lud u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza zamieszkujący współczesne Bałkany. To do nich odwołują się zresztą dzisiejsi Albańczycy, szukając swoich korzeni i tożsamości. W II w. p.n.e. miasto objęli we władanie Rzymianie, którzy nadali mu imię Antipatrea. Zaś w czasie rządów Bizancjum było siedzibą biskupa i przechrzczono je na Pulcheriopolis. I to z tego ostatniego okresu pochodzi spora część berackich zabytków, na czele z imponującą fortecą. W IX w. miasto podbili Bułgarzy. Wtedy to pojawiła się też nazwa Beligrad („Białe Miasto”), która wyewoluowała w końcu w Berat. Dużo prościej o genezie powstania pierwszej osady w tym miejscu mówi legenda. Według niej przed wiekami mieszkało tu dwóch olbrzymów: Shpirag i Tomorri. Obaj zakochali się w tej samej kobiecie, a następnie długo o nią walczyli. Tak długo, że w końcu obaj opadli z sił i zamienili się w dwie potężne góry. To u ich podnóży wzniesiono miasto. Z kolei z łez nieszczęsnej dziewczyny powstała rzeka Osum. Jadę na wzgórze zamkowe – z dawną zabudową i ruinami twierdzy. Serpentynami, cały czas stromo pod górę, dojeżdżam do bramy fortecy. Samochód zostawiam, niczym dawni rycerze konia, już za solidnymi średniowiecznymi murami. Kwateruję zaś w hotelu Kalaja, w jednej z dawnych komnat przyzamkowych. Pokój jest dość surowy, nieco mroczny. Dzięki temu jeszcze lepiej mogę poczuć klimat miejsca. Zabudowania wewnątrz murów twierdzy powstały w większości w XVIII w. Przed najazdem osmańskim w XIV w. było tu 20 kościołów bizantyjskich. Kolejne pół tysiąclecia mocno zmieniło jednak kulturowy, ale też religijny, obyczajowy czy kulinarny krajobraz tych okolic. Turcy osmańscy panowali na Bałkanach do XIX w. A ich wpływy są tu widoczne do dzisiaj. Aż 60 proc. społeczeństwa albańskiego to muzułmanie. W Beracie warto zajrzeć do ich dwóch meczetów: Królewskiego i Kawalerów. Ale jak w Turcji mogę poczuć się też w miejscowej tawernie, zlokalizowanej w pobliżu murów. Wiele tu dań z jagnięciny czy koziny, ale też z bakłażana, papryki, pomidorów i fasoli. Miejscowi szczególnie zachwalają paçë koke – tradycyjny gulasz z głowy jagnięcia. Ewentualnie tavë kosi – potrawkę z podrobów jagnięcych lub kozich oraz ryżu pieczonego z mieszanką jogurtu i jajek doprawionych czosnkiem i oregano. Tym razem decyduję się jednak na fërgesë – danie z papryki, pomidorów, na bazie solonego twarożku, bazylii, mąki, jogurtu, masła, a także oliwy z oliwek. Po obiedzie spaceruję po ogromnym terenie fortecy. Obszar ten ma kształt zbliżony do trójkąta. Stojące tu budynki to hybryda architektury bizantyjskiej i osmańskiej z nielicznymi śladami antyku. Całość opasana jest monstrualnymi murami z 24 wieżami oraz 4 bramami wjazdowymi. Imponujące główne wejście znajduje się od strony południowej. Tuż za nim wrażenie robi dziedziniec, na którym przed wiekami nie raz dochodziło do starć z wrogami. Ja jednak bardziej niż na fortyfikacjach skupiam się teraz na niewielkich cerkiewkach. W jednej z nich znajduje się niezwykle ciekawe Muzeum Onufrego, XVI-wiecznego artysty, który słynął z pisania wyjątkowej urody ikon. Wewnątrz kameralnej katedry Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny zebrano 106 ikon samego mistrza, ale też jego najlepszych uczniów. Do tego 67 innych dzieł sztuki sakralnej. Większość z nich to zbiory z okresu średniowiecza związane z bizantyjską i postbizantyjską sztuką chrześcijańską Mostar (Bośnia i Hercegowina) Mostar – z kamienną zabudową starówki ulokowaną wokół wijącej się rzeki – jest najlepszym dowodem na to, że Bośnia i Hercegowina wchodzi w nowy etap swojej historii. Wojnę wszyscy starają się tu puścić w niepamięć, a problemy gospodarcze mają szanse rozwiać się wraz z coraz większym ruchem turystycznym. Latem w mieście panuje przyjemny gwar, a wieczorami wszystkie stoliki restauracyjek są zajęte. Przyjezdni i miejscowi płyną brukowanymi uliczkami, zajadając lody, sączą drinki, moszcząc się w leżakach nad brzegiem rzeki czy umawiają się na kolację w ulubionych lokalach. Jeszcze do niedawna turyści pojawiali się tu zaledwie na kilka godzin, przyjeżdżając zazwyczaj na wycieczkę z nieodległego Splitu. Coraz więcej osób decyduje się jednak zostać tu na noc. To świetna decyzja, Mostar wiele uroku ujawnia bowiem właśnie po zmroku, kiedy staje się lekko rozwibrowanym miastem, otulonym przyjemnym, żółtym światłem latarni. Równie piękny, choć inny, jest o świcie. Gdy zaraz po wschodzie słońca wstaję, by zrobić kilka zdjęć o brzasku, brukowane uliczki i słynny most są niemal puste. Przemykają po nich jedynie pojedynczy, spieszący do pracy mieszkańcy. Mimo tak wczesnej pory, kilka kawiarni już działa. Przysiadam w jednej, ciesząc się możliwością wypicia espresso w towarzystwie kilku cierpiących najwyraźniej na bezsenność seniorów oraz wylegujących się na bruku kotów. Przez chwilę miasto jest tylko nasze. Winnice Słowenii Są zakurzone, pokryte piwnicznym nalotem i strzępami pajęczyn. I dlatego tak cenne. Na drewnianej tabliczce dumnie napisano: „Zlata Trta 1917”. – Czyli Złota Winorośl. To najstarsze słoweńskie wino – objaśnia sommelier Franc Brodnjak. Na drewnianych regałach leżą tysiące równie zakurzonych butelek. To vinski arhiv w Ptuju – kolekcja win z ponad setki roczników. Większość trunków pochodzi z pobliskich wzgórz Haloze – jednego z najważniejszych regionów winiarskich Słowenii. – Latem jest tu upalnie, co odpowiada rieslingom. Traminer z kolei lubi burze, a ich też u nas nie brak – Franc nalewa do kieliszków wino o kwiatowym aromacie i wytrawnym smaku. – 95 procent naszych upraw to odmiany białe. Wiąże się to jeszcze z dekretem Marii Teresy, która w XVIII w. zakazała wyrobu czerwonego wina na prawym brzegu Drawy. Dlaczego? Podejrzewam, że w grę wchodził agresywny lobbing – śmieje się Franc. Winiarstwo ma w Ptuju dłuższe tradycje. – Pierwsze wzmianki o uprawie winorośli pochodzą z kronik franciszkanów, którzy przybyli tu w 1239 r. – opowiada Alojž. Po degustacji wybieramy się z nim na spacer po starówce: niewielkiej, ale świetnie zachowanej. Kamienice mają po 2–3 kondygnacje, rude dachy, a niemal wszystkie – jak twierdzi Alojž – także piwnice. – Miasto żyło z handlu winem i z myta pobieranego na moście na Drawie – opowiada. – Kupcy przeprawiali się przez rzekę już 2000 lat temu. To tędy wiódł rzymski szlak z Helwecji nad Morze Czarne, stacjonowali tu legioniści. Jesteśmy najstarszym miastem w Słowenii, nazwanym przez cesarza Poetovio – mówi z dumą przewodnik. Na dowód prowadzi nas na trójkątny plac Słoweński. Pośrodku stoi Orfej: marmurowa stela z II w. n.e. z wizerunkiem Orfeusza grającego na lirze. Otaczają ją najcenniejsze zabytki: stary ratusz z rzeźbionym balkonem, gotycki kościół św. Jerzego i Wieża Miejska – z zegarami na trzech z czterech ścian. Tarczy brakuje tylko od strony górującego nad starówką zamku. – Ponoć to zemsta mieszczan na rezydującym tam rodzie Lesliech, którzy nie chcieli dorzucić się do remontu – mówi Alojž. A potem wskazuje na rzędy winorośli pod murami twierdzy. – A to nasza miejska winnica. Fachu uczą się w niej uczniowie szkoły rolniczej – dodaje. I robią miejskie wino Civis – po łacinie Obywatel. Durmitor (Czarnogóra) O trasie Durmitor słyszałem przed przyjazdem do Czarnogóry równie dużo, jak o tutejszym wybrzeżu. Droga, zwana Durmitor Ring, jest z pewnością najpiękniejszą w kraju, i jedną z najbardziej malowniczych na całych Bałkanach. To pierścień przecinający płaskowyż Tara i Piva, zacieśniający się wokół jednego z wyższych pasm Gór Dynarskich przecinających północną Czarnogórę. Ten region kraju jest najmniej zabudowany i wciąż raczej wolny od presji cywilizacyjnej. Jego sercem jest Park Narodowy Durmitor, ulubione miejsce piechurów i miłośników trekkingu, korzystających z licznych tras i ścieżek. Tym razem rezygnuję jednak z długich wędrówek i postanawiam poznać północ Czarnogóry zza samochodowego „kółka”. Durmitor Ring ma 85 kilometrów, ale ich pokonanie zabiera 4–5 godzin. Droga wiedzie szalonymi serpentynami, mijając malutkie wsie kamiennych i drewnianych domów, z każdym kolejnym zakrętem podsuwając coraz to bardziej zachwycające widoki. Ulica jest wąska i nie ma w zasadzie pobocza. To nie jest przejażdżka dla osób odczuwających za kierownicą jakiekolwiek wątpliwości. Durmitor Ring przez pół roku bywa zasypany śniegiem i nieprzejezdny. Latem osobowy samochód daje sobie tu radę bez problemów. Toczę się przez wąskie kaniony, wbijam w wykute w skale, pełne wilgoci tunele, w których dźwięk silnika i snop reflektorów budzi odpoczywające pod sklepieniem nietoperze. Zrywają się grupkami do lotu i przez kilka sekund przed przednią szybą auta. Zatrzymuję się na wzniesieniach, by przeczesywać wzrokiem zamknięty wzgórzami szeroki krajobraz i próbuję sobie przypomnieć, kiedy ostatni raz widziałem tak wiele zieleni. Nie chcąc stąd za szybko odjeżdżać, postanawiam zostać na noc w miasteczku Žabljak. W nowoczesnym ekologicznym hotelu sączę ziołową herbatę i zajadam specjały z okolicznych gospodarstw: wiejskie sery, domowe wędliny, oliwki, warzywa zebrane przed chwilą z ogródka, lepki i ciężki od słodyczy miód. Wieczorem z balkonu patrzę na ciemne niebo, ciesząc się, że przyjechałem tu ,zanim urzeczywistnią się plany inwestorów, którzy coraz łapczywiej patrzą na tereny wokół Durmitoru. Czarnogóra przeznaczyła właśnie kilka milionów euro na rozbudowę infrastruktury narciarskiej na północy kraju, planując zbudować kilka nowych kurortów i unowocześnić parę mniejszych, już istniejących. Te zamiary, choć mogą dać pracę i pieniądze mieszkańcom, siłą rzeczy wpłyną też na okolicę. Być może to ostatnia szansa, by zobaczyć północ Czarnogóry w jej bardziej tradycyjnym wydaniu. Lwia Skała Sigirija. Odkryj jeden z największych cudów Sri Lanki Stanowisko archeologiczne i twierdza Sigirija to jedno z najbardziej znanych miejsc na Sri Lance. Starożytną skalną fortecę, znaną również jako „Lwia skała”, każdego roku odwiedza mili... Šarganska Osmica (Serbia) Mówią, że to cud inżynierii. Šarganska Osmica jest jedną z największych atrakcji Serbii. I najbardziej tajemniczych – jej powstanie przewidział słynny, XIX-wieczny jasnowidz, Mitar Tarabić. Był rok 1921, właśnie rozpoczęto prace nad najbardziej wymagającym odcinkiem nowej linii, łączącej Belgrad z Dubrownikiem. Trasa miała prowadzić przez góry, przecinać głęboką dolinę. Jak to zrobić? Inżynierowie doszli do wniosku, że najlepszym rozwiązaniem będzie przekopanie się przez „Cygańskie Zbocze” – pasmo gór Šargan. I wtedy przypominano sobie przepowiednię Mitara Tarabića. Wydrążone w litej skale, niektóre długie nawet na półtora kilometra tunele, okupione zostały katorżniczą pracą budowniczych, ale i tragedią. Doszło do zawału, który pogrzebał 200 osób. Po czterech latach skomplikowanych prac budowlanych oddano kluczowy odcinek trasy. Pociąg Ćira ruszył w swój pierwszy kurs do Dubrownika. Nie tylko tunele świadczą o wyjątkowości kolejki. Przed inżynierami stało wyzwanie poprowadzenia trasy, która na odcinku niespełna pięciu kilometrów, dzielących w linii prostej położoną w kotlinie Mokrą Gorę od górskiej stacji Šargan Vitasi, wzniesie się na 350 metrów. Kusiło mnie, by nadać jej miano „kolejki górskiej”, bo widoki, które rozpostarły się gdzieś w okolicach tunelu oznaczonego numerem czterdzieści sprawiły, że oniemiałem. Pięliśmy się serpentynami wzdłuż stromego stoku. Trasa niekiedy chowała się w tunelu, innym razem – mostem – przeskakiwała doliny. Kolejka potrzebowała ponad piętnastu kilometrów, by dotrzeć na miejsce. A pasażerów dziwił fakt, że po godzinie jazdy pociąg znajduje się prawie w tym samym miejscu, tylko nieco wyżej. Podziwiałem widoki, z otwartego okna wystawiałem na wiatr twarz, czuć było zapach lasu, a w tunelach wilgoć skały. Nagle – stop! Wysiadamy! Pociąg zatrzymał się przy niewielkim podeście. Po drugiej stronie doliny rozpościerała się rozległa, nieco mglista panorama. W dole majaczyły budynki Mokrej Góry, wyżej, na niewielkim grzbiecie rozłożyła się całkiem duża, drewniana wieś. Wjechaliśmy w tunel „Aleksandar”, ostatni na trasie. Ciemność ciągnęła się dobre 1600 metrów, aż w końcu z mroku wyłoniły się zabudowania ostatniego przystanku kolejki – Šargan Vitasi. Tutaj czekała nas przerwa. Zwiedziliśmy skansen, podziwialiśmy wagony i lokomotywy pamiętające pierwszą połowę XX wieku. A potem ruszyliśmy w drogę powrotną, prosto do Mokrej Góry. Oryginalnie kolej cieszyła się sprawnością aż do 1974 roku, kiedy to zamknięto nierentowną trasę do Sarajewa. Kilkanaście lat później specjalnie powołane stowarzyszenie rozpoczęło starania o restaurację najbardziej atrakcyjnego odcinka trasy. Plany mieli szerokie: skansen serbskich kolei, zbiór zabytkowych lokomotyw, wagonów. W 2003 roku pierwszy zestaw „Nostalgii” – tak nazwano pociąg – ruszył z Mokrej Góry. Skąd nazwa Osmica – „ósemka”? Cóż, powyżej stacji Golubići widać to jak na dłoni. Tory położono tak, że miejscami tworzą pokręconą ósemkę, krzyżując się w tunelach, wydrążonych na coraz to wyższych poziomach. Gdy pomyśli się, że ponad sto lat temu aż trzy firmy budowlane splajtowały, próbując spełnić wymagania rządowego zlecenia, tym większy podziw należy się tej ostatniej, która w końcu dokończyła projekt. Rafting na Peloponezie (Grecja) Wyrąbana w ścianie parowu ścieżka wspina się zakosami ponad las. U dołu dudniąca rzeka, nad głową posiniaczone niebo zwiastujące burzę. Już blisko. Pierwsza błyskawica rozjaśnia półmrok. I wtedy go dostrzegam. Przyklejony do ściany wąwozu XII-wieczny klasztor Prodromou (św. Jana Chrzciciela). Przypomina jaskółcze gniazdo wiszące nad trzystumetrową przepaścią. Co sprawia, że nie runie w dół? Kilka drewnianych belek podtrzymujących kruchą konstrukcję, czy może żarliwa modlitwa mnichów? Czuję chłodną wilgoć bijącą z wnętrza wykutej w skale kaplicy. Spływa po policzkach świętych zastygłych na kamiennych freskach. Zapach wosku miesza się z wonią kadzidła i czegoś jeszcze… Piekielnie mocnej kawy! Ręka w habicie podaje filiżankę, częstuje słodką galaretką (lukumi). Potem prowadzi na taras. Widok zapiera dech. Na krawędzi urwiska, po drugiej stronie wąwozu, dostrzegam monastyr Filosofu (X w.), jeszcze dalej Emialon (XVII w.) otoczony wianuszkiem skalnych pustelni. A pod nimi, hen daleko, majaczą pogrążone w letargu wsie i miasteczka, owinięte wstęgą mitycznej rzeki Lusios. Jej spieniony nurt niby rozedrgana struna rezonuje w głębi kanionu. Po chwili stoję na brzegu ogarnięty hipnotyzującym szumem. Nagle słyszę kobiecy śmiech. Rozglądam się zaskoczony. Wokół żywego ducha. Czyżby wciąż żyły tu zjawiskowe nimfy z orszaku Artemidy? Aretuza, dla której stracił głowę porywczy Alfejos, a może Dafne, ukochana Apolla? Śmiech narasta, przechodzi w euforyczny krzyk. I wtedy je dostrzegam. Pontony! Wypadają zza skały i tańczą piruety wokół rzecznych kamieni. Roześmiane wioślarki wychodzą na brzeg. Wdrapują się na pobliską skałę i skaczą do wody. Idę w ich ślady. Niesiony huczącym chłodem czuję się jak młody bóg. Nic dziwnego, w końcu w wodach rzeki Lusios zażywał kąpieli sam władca Olimpu – nowonarodzony Zeus. Potem chwytam wiosło, i lawirując między konarami zwalonych dębów, płynę aż do Kariteny, gdzie Lusios wpada do rzeki Alfejos.
Wojna na Bałkanach. 3 książki o konflikcie w byłej Jugosławii
W 1991 roku doszło do rozpadu byłej Jugosławii, co przyczyniło się do wybuchu konfliktów zbrojnych pomiędzy skłóconymi sąsiadami. To historia pełna nienawiści, uprzedzeń i zbrodni wojennych. Oto książki, które pozwalają lepiej zrozumieć ten trudny okres w historii Bałkanów.
W tym artykule: „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii obejmowała sześć republik: Serbię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Słowenię, Czarnogórę i Macedonię, a w skład Serbii wchodziły oraz dwa okręgi autonomiczne: Kosowo i Wojwodina. Chociaż proces stopniowego rozpadu Jugosławii rozpoczął się na początku lat 90. to, widmo konfliktu i „politycznego rozwodu” widoczne było od blisko dwóch dekad. 25 czerwca 1991 r. Niepodległość proklamowały Słowenia i Chorwacja, a 17 września Macedonia. W następnym roku w marcu do tego grona dołączyła Bośnia i Hercegowina, a 27 kwietnia Serbia i Czarnogóra utworzyły Federalną Republikę Jugosławii, a wydarzenia sprzed roku doprowadziły do wybuchu wojen z Serbią. W konfliktach zbrojnych z lat 1991-1995, w które angażowało się również NATO, zginęły dziesiątki tysięcy ludzi, a kilka milionów zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. To była największa tragedia od czasów II wojny światowej. Wojna w byłej Jugosławii zostawiła swoje piętno na dzisiejszych Bałkanach, a resentymenty w regionie odczuwane są po dziś. Ze względu na pamięć, ale również przestrogę na przyszłość, należy pamiętać o ofiarach i oddać im głos. Oto 3 książki o Jugosławii i o konflikcie na Bałkanach, które warto przeczytać. „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović Książka bośniackiego pisarza, prozaika i poety ukazała się w trzecim roku oblężenia Sarajewa. To zbiór reportaży i opowieści o zwykłych ludziach, których codzienność została zakłócona przez oblężenie stolicy Bośni i Hercegowiny. „Sarajewskie marlboro” jest niezwykłym obrazem wielonarodowego miasta, w którym żyją ludzie pełni wrażliwości i pomimo ich losu, próbowali normalnie żyć. 5 książek, które warto przeczytać w 2022 roku Literatura faktu, biografie, książki podróżnicze. Tytuły, które inspirują i skłaniają do refleksji. Oto lista książek, które warto przeczytać w 2022 r. – Wypróbowałem, mówię mu, setki sposobów, jak uciec śmierci i wszystkie one wywołują we mnie równie słodkie wspomnienia i uczucie radości. I nikt nie jest szczęśliwszy ode mnie, gdy uda mi się uniknąć granatu. A do tego jeszcze kopię swoim zmarłym groby z najlepszymi widokami, bo wiem, że oni też kochali życie, a śmierć dopadała ich niespodziewanie, jak podczas gry na flipperze – pisze w książce Jergović. „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy Ed Vulliamy to dziennikarz, który jako jeden z pierwszych informował świat o największym ludobójstwie w Europie od 1945 roku. Autor oskarża Zachód o bezczynność, ignorancję i hipokryzję, która według niego była równoznaczna z tolerowaniem wojny na Bałkanach, zbrodni i czystek etnicznych, do których tam doszło. Książka brytyjskiego reportera jest również ostrzeżeniem. Według niego wojna jest nieśmiertelna, tak jak nieśmiertelne potrafią być gniew, nienawiść, frustracja lub poczucie niesprawiedliwości. Sarajewo to nie tylko piękne budynki i zabytkowe obiekty [PRZEWODNIK] Sarajewo nie zalicza się do miejsc pierwszego wyboru dla osób przeglądających mapę mainstreamowych destynacji w Europie. Tragiczna historia utrwaliła w nas masę stereotypów na temat stolicy... „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Książka Roberta D. Kaplana to próba wyjaśnienia genezy konfliktu na Bałkanach przez pryzmat historii sięgającej jeszcze I wojny światowej. W 1914 roku serbski nacjonalista zastrzelił w Sarajewie habsburskiego następcę tronu, Franciszka Ferdynanda, co przyniosło katastrofalne skutki polityczne i największy, najbardziej krwawy konflikt w ówczesnej Europie. Książka jest połączeniem reportażu i eseju. Kaplan próbuje wyjaśnić i znaleźć źródło narodowych resentymentów. – Pokazuje splot gwałtownych namiętności, które doprowadziły do pełnej okrucieństwa wojny. Jego książka to również przestroga. Na świecie wiele jest miejsc podobnych do bałkańskiego kotła, etnicznych i religijnych beczek prochu, które w każdej chwili mogą niespodziewanie wybuchnąć – czytamy w notce wydawcy. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Belgrad. Co warto zobaczyć w stolicy Serbii? [PRZEWODNIK]
Belgrad, podobnie jak wiele innych bałkańskich miast, został boleśnie doświadczony na przestrzeni wieków. Miasto przechodziło z rąk do rąk, czemu zawsze towarzyszyły zbrojne walki, których świadkami byli mieszkańcy. Krwawe piętno wciąż jeszcze nie daje o sobie zapomnieć. Nie oznacza to jednak, że stolica Serbii powinna być traktowana jako jeden z ostatnich wyborów spośród turystycznych destynacji Starego Kontynentu, przeciwnie. Niepowtarzalny klimat tego miejsca sprawia, że spędzony tam czas wspomina się z uśmiechem na twarzy. Atmosfera to jedno, ale z punktu widzenia odwiedzających tak samo ważne są też zabytki i inne atrakcje, a tych w mieście nie brakuje. Co warto zobaczyć w Belgradzie? Zapraszamy na wycieczkę śladem największych atrakcji stolicy Serbii.
W tym artykule: Belgrad - historia Zwiedzanie Belgradu Belgrad - ciekawostki Kiedy jechać do Belgradu i na ile? Mówiąc o Bałkanach, większość osób na myśli ma Chorwację i czarnogórskie kurorty. Bądźmy szczerzy, Belgrad nie jest najtłumniej obleganym miastem tamtego regionu. Powoli zaczyna się to zmieniać, ale stolica Serbii wciąż jeszcze pozostaje wolna od turystycznego zgiełku, co w oczywisty sposób przekłada się na dość niski koszt pobytu w tym miejscu. Szukając niedrogiej destynacji, warto wziąć pod uwagę właśnie Belgrad. Nie można jednak oceniać tego miasta wyłącznie przez pryzmat niskich cen, bo to jedynie przyjemny bonus do atrakcji, jakie zapewnia przyjezdnym. O jego walorach decyduje przede wszystkim historia - barwna, ale także krwawa. Belgrad - historia Badania archeologiczne potwierdzają, że człowiek żył na terenie dzisiejszego Belgradu już w okresie paleolitu. Później na tamtejszych ziemiach osiedlili się Trakowie i Celtowie. Celtycka osada zapisała się na kartach historii jako Singidunum. Jej upadek przypada na czasy Bizancjum, kiedy padła łupem Serbów. Mniej więcej w tym okresie pojawiła się nazwa Belgrad, co można przetłumaczyć jako Białe Miasto. Dynamiczny rozwój osady sprawił, że stała się obiektem zainteresowania sąsiednich mocarstw. Jedna z najbardziej heroicznych walk o Belgrad jest datowana na rok 1456, kiedy połączone oddziały Serbów i Węgrów stawiły czoła sile tureckiej. 65 lat później, miasto dostało się pod panowanie Turków. Wątłe siły obronne nie były w stanie przeciwstawić się sile najeźdźcy. Panowanie tureckie trwało kilkaset lat. Wypada jednak podkreślić, że był to jeden z najlepszych okresów w historii Belgradu, który już w XVII wieku miał status jednego z największych i najważniejszych miast Imperium Osmańskiego. XVIII wiek nie był już jednak tak łaskawy. Tureckie mocarstwo powoli uginało się pod austro-węgierską siłą. W 1841 roku Belgrad został wcielony do Księstwa Serbii. W trakcie działań frontowych I wojny światowej, miasto zostało przejęte przez Niemców i Austriaków. Wyzwolenie nastąpiło dopiero pod koniec wielkiego konfliktu. Belgrad stał się stolicą Królestwa Jugosławii, jednak już w trakcie II wojny światowej, niemieckie naloty obróciły go w pył. Wyzwolenie miasta nastąpiło 20 października 1944 roku, kiedy jego granice przekroczyły oddziały Armii Czerwonej i partyzanckie jednostki pod dowództwem Josipa Tity. W 1945 roku dyktator ogłosił powstanie Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii ze stolicą w Belgradzie. W latach 1991-1995 toczona była krwawa wojna na tle etnicznym. Od czerwca 2006 roku miasto pełni funkcję stolicy Republiki Serbii. Zwiedzanie Belgradu Piętno przeszłości wciąż jeszcze rzuca cień na życie mieszkańców miasta, jednak Belgrad powoli wraca do świetności. Współczesna stolica Serbii to wielkie miasto, które kusi przyjezdnych licznymi zabytkami. Właśnie tak wygląda dzisiejszy Belgrad. Co warto zobaczyć, będąc na miejscu? Stare Miasto To właśnie w starej części miasta znajdziemy najbardziej niesamowite budynki w Belgradzie. Cerkiew św. Aleksandra Newskiego, meczet Bajrakli, sobór św. Michała Archanioła, utrzymany w neorenesansowym stylu budynek Fundacji Mikołaja Spasica czy XX-wieczny Pałac Albania - to tylko kilka pozycji z długiej listy przykładów. Zemun Na drugim brzegu Dunaju znajdziemy jedną z najstarszych części miasta, która przez długi czas funkcjonowała jako niezależny ośrodek. To dzielnica kontrastów, gdzie luksusowe domy bogatych Serbów sąsiadują z chatami pamiętającymi jeszcze XVIII wiek. Będąc na miejscu, warto udać się do Muzeum Tradycji Zemunu. Twierdza Kalemegdan Dawna twierdza mieści się w najbardziej malowniczej części miasta - w okolicy ujścia Sawy do Dunaju. Obecnie działa tam Muzeum Wojska, w którym zgromadzono liczne eksponaty militarne z różnych okresów. Cerkiew św. Sawy i cerkiew św. Marka Cerkiew św. Sawy to jeden z największych obiektów sakralnych w Belgradzie i jedna z największych świątyń prawosławnych na świecie. Piękne kopuły są widoczne już ze znacznej odległości. Nieopodal mieści się kolejna piękna świątynia - cerkiew św. Marka, w której zgromadzono bogatą kolekcję serbskich ikon. Belgrad - ciekawostki Jedną z belgradzkich atrakcji, którą turyści odwiedzają najchętniej, jest niewielka kawiarnia o dość nietypowej nazwie - "?". Skąd wziął się pomysł na umieszczenie na szyldzie lokalu znaku zapytania? Historia tego miejsca nie jest tak intrygująca, jak mogłoby się wydawać. Pierwotnie lokal miał nosić nazwę "Kawiarnia katedralna". To jednak spotkało się z protestem dostojników kościelnych. Do czasu rozstrzygnięcia sporu, właściciel powiesił nad drzwiami wejściowymi pytajnik. Tajemnicza i nieco intrygująca nazwa przyjęła się tak dobrze, że na stałe przylgnęła do tego miejsca. W Belgradzie mieszka lub mieszkało wiele znanych osobistości, których sława wykracza dalece poza Bałkany. W tym gronie należy wymienić Anę Ivanowić - utalentowaną tenisistkę, która wielokrotnie triumfowała w najbardziej prestiżowych turniejach - oraz Ivo Andrića - pisarza i laureata Literackiej Nagrody Nobla. Skoro o wybitnych osobistościach mowa, w Belgradzie (a właściwie w Singidunum, bo tak w czasach starożytnych nazywano to miasto) urodził się Jowian - cesarz Imperium Rzymskiego z dynastii Flawiuszy. Belgrad jest jednym z najstarszych miast, nie tylko w skali Europy, ale i całego świata. Jego historia rozpoczęła się ponad 7000 lat temu, ale tamtejsze ziemie były zamieszkiwane już w okresie paleolitu. Przez wiele wieków, osada mieszcząca się na terenie dzisiejszego miasta była jednym z kluczowych ośrodków handlowych w tej części świata. Zadecydowało o tym niezwykle korzystne położenie geograficzne - już wiele tysięcy lat temu Dolina Morawska była jednym z ważniejszych traktów kupieckich, który stanowił łącznik między Turcją a Azją Południową. Korzystna lokalizacja sprzyjała rozwojowi miasta, ale jak na ironię była też przekleństwem jego mieszkańców. Dynamicznie rozwijająca się osada szybko umacniała swoją pozycję ekonomiczną, stając się w ten sposób naturalnym celem ataków. Kiedy jechać do Belgradu i na ile? Planując wycieczkę do Belgradu, warto uwzględnić panującą tam pogodę. Już w kwietniu temperatura staje się przyjemnie wysoka. Szczyt upałów przypada na lipiec i sierpień, przy czym należy zaznaczyć, że nawet wtedy słupek rtęci rzadko przekracza granicy 30 stopni Celsjusza, więc o dużych niedogodnościach raczej nie ma mowy. Pod względem temperatury powietrza, najbardziej komfortowe miesiące to maj i czerwiec - słupek rtęci wskazuje średnio 22-25 stopni Celsjusza. Warto jednak pamiętać, że w tych miesiącach pojawia się największe prawdopodobieństwo wystąpienia opadów, więc sezon letni będą lepszym wyborem. Belgrad nie jest miastem, które odwiedza się na jeden dzień, na kilkugodzinną wycieczkę objazdową. 2-3 dni to absolutne minimum, by móc zapoznać się z atmosferą tego miejsca i zwiedzić wszystkie kluczowe atrakcje. Zachęcamy jednak do dłuższego pobytu, nawet tygodniowego, bo stolica Serbii ma naprawdę wiele do zaoferowania.
Serbia - doskonała na urlop. Co warto zobaczy w tym malowniczym kraju?
Serbia leży na Bałkanach. To państwo niepopularne turystycznie, jednak gościnność jej mieszkańców, niskie ceny i świetna kuchnia sprawiają, że jest doskonałym miejscem na spędzenie urlopu.
W tym artykule: Najważniejsze informacje o Serbii Serbia - co warto zobaczyć? Zabytki w Serbii Co warto kupić w Serbii? Czy do Serbii potrzebny jest paszport? Najważniejsze informacje o Serbii Powierzchnia Serbii to prawie 88 361 tys. km2, a liczba ludności wynosi ponad 7 mln. Stolicą Serbii jest Belgrad, który leży w ścisłym centrum kraju. Na północy dominują niziny, od wysokości Belgradu wyżyny, a dalej Góry: Wschodnioserbskie, Dynarskie, Prokletije oraz Stara Płanina. Nie posiada dostępu do żadnego morza. Klimat Serbii zbliżony jest do polskiego, jednak cieplejszy, z krótszą zimą i gorętszym latem. W górach panuje klimat górski, jednak znacznie łagodniejszy od naszego. Najwyższą górą Serbii jest Midżur (2169 m n.p.m.). Serbia graniczy z wieloma państwami: Rumunią, Bułgarią, Węgrami, Macedonią, Kosowem, Czarnogórą, Chorwacją oraz Bośnią i Hercegowiną. Jest przez to mieszanką kultur, w tym bałkańskiej i serbskiej oraz tureckiej i węgierskiej. Czy jest w Unii Europejskiej? Nie, lecz - co warto wiedzieć - obywatele UE, jeśli planują spędzić w Serbii nie więcej niż 90 dni nie potrzebują wizy. Najlepiej odwiedzić to państwo w lipcu lub sierpniu – nie tylko ze względu na pogodę, ale także większą dostępność miejsc turystycznych. Serbia - co warto zobaczyć? Do najciekawszych miejsc w Serbii, które warto zobaczyć należy Dertap – park narodowy leżący przy granicy Rumuńsko-Serbskiej. Zajmuje on 64 tys. ha i jest największym takim parkiem w kraju. Jest tu najdłuższy rzeczny kanion na kontynencie, a w jednym miejscu Dunaj osiąga głębokość 82 metrów i przez to jest oficjalnie rzeką najgłębszą na świecie. Na terenie Parku znajduje się Twierdza Golubac z XIV wieku, obiekt warty odwiedzenia. Jako ciekawostkę podać można, że to tutaj prawie 600 lat temu zginął z rąk Turków Zawisza Czarny. Znajdziemy też stanowisko archeologiczne o nazwie Lepenski Vir. Na terenie Parku występują orły, rysie czy niedźwiedzie. Do wyboru mamy wiele szlaków – od bardzo łatwych do trudniejszych, jednak ze względu na ochronę tego miejsca, na teren wejść można tylko z przewodnikiem, dlatego warto wcześniej umówić wizytę. Znajdujący się w zachodniej Serbii Park Narodowy Tara zajmuje około 19 ha. Zobaczymy tam wąwóz Driny - w niektórych miejscach osiąga on głębokość nawet 1000 metrów. Występuje tu największa populacja niedźwiedzi brunatnych w kraju, a także inne ssaki, liczne gatunki ryb i ptaków. Choć główna droga przez Park jest asfaltowa, to jest tu też dużo szlaków szutrowych i wąskich szlaków, które nadają się wyłącznie do pieszych wędrówek. Z gór i wzgórz Parku rozciągają się wspaniałe widoki na dolinę rzeki Driny. Najpopularniejszym punktem widokowym jest Banjska Stena – można z niego zobaczyć sąsiadującą Bośnię oraz sztuczne jezioro Perucac, dzięki któremu funkcjonuje elektrownia wodna. W restauracji na terenie Parku można skosztować wyjątkowo smacznej, serbskiej kuchni. Kanion Uvac to jedno z najbardziej malowniczych miejsc w Serbii, które naprawdę warto zobaczyć. Leży w południowo-zachodniej Serbii w górach Zlatibor. Rzeka Uvac meandruje między skałami z wapienia, w których znaleźć można liczne jaskinie – warto odwiedzić Jaskinię Lodową. Czystość i przejrzystość wody w rzece potęguje niezapomniane wrażenia. Całość znajduje się na terenie rezerwatu przyrody, który zamieszkuje ponad 100 ptasich gatunków, w tym sęp płowy. Liczne punkty widokowe dostarczą możliwości chłonięcia wspaniałości przyrody, a także wykonania wyjątkowych ujęć. Jednym z najpopularniejszych jest Molitva. W rejonie można podróżować samochodem (drogami asfaltowymi i szutrowymi), ale dotarcie do najciekawszych miejsc będzie możliwe tylko pieszo. Na terenie Parku możliwe jest skorzystanie z kempingu. Blisko granicy z Kosowem znajduje się Davolia Varos – strzeliste skalne formy o wysokości nieprzekraczającej 15 metrów. Jest ich tam ponad 200. Wiąże się z nimi legenda, według której są to goście z orszaku weselnego na ślubie, do którego siła wyższa nie dopuściła ze względu na grzech wynikający z planowanych zaślubin brata z siostrą. Zabytki w Serbii Największe miasta w Serbii to Belgrad z ponad 1,2 mln mieszkańców oraz Nisz (250 tys.) i Nowy Sad (215 tys.). Jednak najciekawsze zabytki w Serbii znajdują się poza miastami. Co zobaczyć i gdzie? We wschodniej Serbii mieści się stanowisko archeologiczne Gamzigrad. Wpisany na listę UNESCO obiekt zawiera w sobie zespół budowli z późnego Rzymu (III i IV wiek), w tym pałac, łaźnię i świątynię. Podzielony na dwie części (północna – z pałacem i świątynią; południowa z mauzoleum, świątynią i termami) oferuje wiele atrakcji, w tym świetnie zachowane mozaiki podłogowe, czy też ogromne kolumny pałacu. Monastyr Studenica, znajdujący się na liście UNESCO zabytkowy klasztor obrządku prawosławnego, łączy w sobie styl romański i bizantyjski. Zbudowany blisko obecnej granicy z Kosowem, przez lata był centrum religijnym, politycznym i kulturowym narodu serbskiego. Jego najcenniejszymi częściami są dwie cerkwie: Królewska i Bożej Rodzicielki. Obie zostały wybudowane z białego marmuru. Znajdują się w nich bezcenne, piękne freski z XII, XIII i XIV wieku. Blisko centrum Serbii mieści się Monastyr Rawanica. Jest to klasztor prawosławny, wybudowany w XIV wieku. Przez stulecia niszczony i odbudowywany, opuszczany i ponownie zasiedlany, dzisiejszy wygląd zawdzięcza restauracji w XIX wieku. Monastyr Manasija, wybudowany w dolinie Resavy na początku XV wieku klasztor obronny, był w swoich dziejach wielokrotnie niszczony. Spowodowało to konieczność ciągłej odbudowy, a dziś budynki i zieleń wokoło sprawiają wrażenie przesadnie wypielęgnowanych, co czyni z nich ciekawostkę turystyczną. Co warto kupić w Serbii? Ceny w Serbii są bardzo przystępne, dlatego odwiedzając to państwo możemy pozwolić sobie na to, by przywieźć ze sobą kilka produktów, które cieszyć nas będą jeszcze długo po powrocie. Co prawda, najniższe ceny są w supermarketach, jednak prawdziwie regionalne produkty nabyć można na targu lub od rolnika. Wino z jeżyn – te przeważnie wytrawne wina kosztują obecnie około 10 złotych za butelkę, a smakiem dorównują najlepszym winom dostępnym w Polsce. Z racji trwałości będzie to też znakomity pomysł na prezent. Popularnym trunkiem jest także piwo Jelen oraz rozsławiająca Bałkany rakija. Tą ostatnią warto kupić u prywatnego producenta. Może być drożej, ale na pewno będzie smaczniej. Do przechowywania rakiji świetnie nada się cokanj – szklane naczynie, szerokie u dołu, zwężające się u góry. Może stanowić doskonałą ozdobę dla każdego stołu! Wełniane skarpety – dostępne w wielu wzorach, kolorach oraz długościach. Sprawdzą się świetnie jako prezent, ale także jako używana jeszcze długo pamiątka po pobycie w tym wyjątkowym kraju. Mogą się nam spodobać także ręcznie haftowane obrusy, kiedyś obecne w każdym serbskim domu. Pamiątki z Josipem Tito, byłym prezydentem Jugosławii - do dziś jest to postać popularna w serbskiej kulturze, a my możemy przywieźć do domu długopis, kubek czy nawet popiersie z jego wizerunkiem. Ajvar – to popularne także u nas smarowidło najlepiej kupić na targu – jest na pewno smaczniejsze, niż kupione w dużym sklepie, a dzięki niemu będziemy mogli poczuć serbską kuchnię jeszcze długo po powrocie. Czy do Serbii potrzebny jest paszport? Obywatele Unii Europejskiej nie potrzebują paszportu by móc odwiedzić Serbię w celach turystycznych, jeśli pobyt nie przekroczy 90 dni. Do odwiedzin tego ciekawego kraju wystarczy jedynie dowód osobisty. Warto wiedzieć, że choć Serbowie to bardzo gościnny naród, to lepiej nie poruszać z nimi tematu Kosowa czy wojny bałkańskiej, gdyż są to drażliwe dla nich kwestie. Należy też pamiętać, że hotele w Serbii często są dość drogie. Dlatego lepiej zawczasu poszukać tańszego noclegu w kwaterze prywatnej lub na kempingu.
Szczepionkowe all-inclusive, czyli wakacje ze szczepieniem w cenie. Niektórzy tak przyciągają turystów
Akcja szczepień przeciwko COVID-19 trwa praktycznie na całym świecie, choć nie wszędzie tak sprawnie i efektywnie, jak oczekiwano. Nic dziwnego, że ci, których na to stać, są w stanie zapłacić, aby zdobyć szczepionkę szybciej. Zyskać chcą na tym niektóre kraje i touroperatorzy.
W tym artykule: Rośnie popyt i podaż Kontrowersyjny pomysł Turystyka szczepionkowa może okazać się dochodowym rozwiązaniem. Przynajmniej dla tych krajów i biur podróży, które nie zwracają uwagi na wytyczne dotyczące kolejności szczepień, ani na trudności z pozyskaniem szczepionki, a liczą jedynie na zysk i przyciągnięcie turystów. Bogatych turystów dodajmy, bo szczepionkowe turnusy nie należą do tanich. Pierwsze doniesienia o szczepionkowych wycieczkach dotyczą m.in. elitarnego brytyjskiego klubu Knightsbridge Circle, w którym członkostwo kosztuje 25 tys. funtów rocznie (130 tys. złotych). Polska Agencja Prasowa podaje, że już w styczniu członkom klubu zaoferowano trzytygodniowy wyjazd do Dubaju. W programie znalazło się podanie dwóch dawek szczepionki przeciwko COVID-19, stąd też wymagany czas trwania „wczasów”. Mimo wysokiej ceny (której nie ujawniono) w ciągu dwóch tygodni znalazło się 2 tys. chętnych, aby wziąć udział w ekskluzywnym wyjeździe. Kiedy sprawa wyszła na jaw, wzbudziła spore kontrowersje. Podobna sytuacja miała miejsce w Hiszpanii. Na początku lutego Business Insider donosił, że zamożni Hiszpanie wyjeżdżają do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Tam, w trakcie kilkutygodniowego pobytu, otrzymują dwie dawki szczepionki Sinopharm – produkowanej przez chiński koncern i nie zatwierdzonej do użytku w UE. Kolejni przewoźnicy domagają się „paszportów szczepień”. Problem ma rozwiązać aplikacja Travel Pass Wkrótce rozpoczną się testy aplikacji Travel Pass, która miałaby pełnić funkcję cyfrowego paszportu zdrowotnego. Jako pierwsze narzędzie będą testować m.in. linie lotnicze ze Zjednoczon... Rośnie popyt i podaż Oferty dotyczące turystyki szczepionkowej można znaleźć w sieci, m.in. na stronie biura Fit Reisen czy Impfreisen.at. Co prawda firmy te nie oferują wyjazdu ze szczepieniem „w cenie”, ale na swoich stronach podają w których krajach istnieje możliwość zakupu i przyjęcia szczepionki na miejscu. Najczęściej podają też informację, jaki preparat jest dostępny w danym kraju. Fit Reisen podaje, że kraje takie jak ZEA, Seszele czy Wielka Brytania szybko szczepią swoich obywateli, a ponieważ zamówiły więcej szczepionek niż potrzebują, turyści będą mogli skorzystać z nadwyżek. Trwający od trzech do czterech tygodni wyjazd ma kosztować co najmniej 2-3 tys. euro. Na innej stronie reklamowany jest wyjazd do Serbii. Ofercie towarzyszy informacja, że na miejscu za 3 tys. euro można otrzymać pojedynczą szczepionkę firmy Johnson & Johnson (niezatwierdzona w UE). Można też znaleźć bardziej luksusowe oferty wyjazdów, z lepszym zakwaterowaniem i klasą lotu. Każdorazowo należy jednak doliczyć do ceny wycieczki koszt szczepienia, jeśli jesteśmy nim zainteresowani. Christian W. Mucha, właściciel jednego z austriackich biur podróży, przyznał w wywiadzie prasowym, że niebawem ma zawrzeć umowy z krajami, które chciałyby wykorzystać ofertę szczepień do pobudzenia ruchu turystycznego. Oferty turystyki szczepionkowej można też na wielu innych stronach internetowych, choć na razie bez szczegółów. Wydaje się, że potencjalni organizatorzy sprawdzają zainteresowanie tego typu ofertami. Jako kierunek idealny dla chcących się zaszczepić, oficjalnie reklamuje się Kuba. Tamtejsze władze na początku lutego poinformowały, że turyści odwiedzający ten kraj będą mogli otrzymać wyprodukowaną na miejscu szczepionkę Soberana 2 (hiszp. suwerenna) – podaje PAP. Preparat przechodzi obecnie trzecią fazę badań klinicznych i oczekuje się, że zostanie zatwierdzona do użytku na Kubie w marcu. Kubańskie władze podały, że Soberana 2 wymaga podania trzech dawek w dwutygodniowych odstępach. Przed otrzymaniem szczepionki turyści będą musieli przebyć kwarantannę. Na wakacje tylko z paszportem szczepionkowym? UE dyskutuje nad kontrowersyjnem pomysłem Choć sama idea nie jest nowa, to dopiero teraz mówi się o niej na poważnie. Organizacje międzynarodowe rozważają wprowadzenie tzw. paszportów szczepionkowych, które umożliwiłyby posiadac... Kontrowersyjny pomysł Komentujący turystykę szczepionkową zauważają, że takie ruchy budzą wątpliwości. Przede wszystkim prawne. Obywatele Unii Europejskiej są szczepieni w ściśle określonej kolejności. I choć poddanie się komercyjnemu szczepieniu w innym kraju nie jest bezprawne, to nie wiadomo, czy szczepienie innym preparatem niż dopuszczone w UE będą brane pod uwagę przy wystawianiu tzw. „paszportów zdrowotnych”. W przypadku ZEA problemem jest też fakt, że zgodnie z decyzją tamtejszego rządu, oficjalnie szczepienia turystów nie są prowadzone od połowy stycznia. Jednak mieszkający na stałe w Emiratach podkreślają, że wciąż istnieje możliwość kupienia szczepionki, szczególnie w prywatnych klinikach w mniejszych emiratach. Europejskie biura podróży liczą, że problem zniknie, gdy zaszczepieni zostaną obywatele ZEA, a pozostanie nadwyżka szczepionek. Turystyka szczepionkowa uważana jest też za kontrowersyjną pod względem etycznym. Na wyjazd i zaszczepienie się poza kolejnością mogą bowiem pozwolić sobie jedynie zamożne osoby. Dodatkowo biorąc pod uwagę opóźnienia w produkcji i dostawach szczepionek, oznacza to, że kraje biedniejsze, a w nich biedniejsi obywatele, będą musieli jeszcze dłużej czekać na swoją kolej. Niektórzy twierdzą, że nadwyżka szczepionek nie powinna być sprzedawana turystom, a przekazana lub odsprzedana po cenie rynkowej krajom, które wciąż czekają na dostawy szczepionek.
Śmieci zalały malownicze jezioro w Serbii. Połowa z nich na zawsze zostanie pod wodą
Mogłoby się wydawać, że problem nielegalnych wysypisk śmieci to już przeszłość. Niestety, mimo regularnego nagłaśniania tego tematu w przestrzeni publicznej, jest on cały czas aktualny. W szczególności na Bałkanach, gdzie niewłaściwa gospodarka odpadami doprowadziła ostatnio do katastrofy ekologicznej.
Malownicze Jezioro Potpecko jest położone w zachodniej Serbii, niedaleko granic z Bośnią i Hercegowiną oraz Czarnogórą. Akwen powstał podczas budowy tamy na rzece Lim. Można tam zarówno plażować, jak i łowić ryby. Na zdjęciach widzimy błękitną toń wody, która kontrastuje się z otaczającymi ją zazielenionymi pagórkami. Te obrazki są dziś jednak nieaktualne i nie chodzi tylko o zimową aurę. fot. AP/Associated Press/East News W pierwszej połowie stycznia Serbia borykała się z nawałnicami. Intensywne opady deszczu podmyły tereny wokół Jeziora Potpecko i zebrały niemal wszystkie śmieci z okolicznych wysypisk. Szacuje się, że taflę wody pokryło kilkadziesiąt tysięcy metrów sześciennych odpadów, w tym plastikowych butelek czy płatów styropianu. "Pływające wysypisko śmieci" Serbskie media zdążyły już okrzyknąć Jezioro Potpecko "pływającym wysypiskiem śmieci". W najbliższym sezonie wakacyjnym akwen z pewnością straci na popularności, zwłaszcza że połowa odpadów jest już nie do wyłowienia. Dodatkowo śmieci utrudniają pracę pobliskiej elektrowni wodnej "Potpec". - To wina wysypiska, które znajduje się przy wjeździe do miasta Prijkepolje, przy głównej drodze, więc jest widoczne. Ludzie przerazili się górami odpadków, a teren został zamknięty, ale to żadne rozwiązanie. Rzeka Lim nadal zbiera śmieci z wysypiska, kiedy poziom wody jest wysoki – tłumaczy Sasa Bjelic, lokalny aktywista ekologiczny. fot. AP/Associated Press/East News Kilka dni temu wznowiono oczyszczanie jeziora. Wcześniej prace musiały zostać zawieszone z uwagi na kolejne opady deszczu. Jak dotąd z Jeziora Potpecko udało się wyłowić 20 ton odpadów. Do ich wydobycia na brzeg wykorzystywane są koparki. Śmieci trafiły już na wysypisko – tym razem legalne. fot. AP/Associated Press/East News Pływający kabel rozwiązaniem To nie pierwszy raz, kiedy odpadki zalały Jezioro Potpecko. Śmieciowy problem nie pozwala w pełni wykorzystać turystycznego potencjału tego miejsca. Pomysłów na jego rozwiązanie nie brakuje. Aktywiści proponują zainstalowanie pływającego kabla o długości 300 metrów, który zbierałby śmieci wpadające do akwenu. Projekt miał zostać zrealizowany już latem ubiegłego roku, jednak władze odłożyły go w czasie. Inne rozwiązanie to reorganizacja gospodarki odpadami w Serbii i monitorowanie, czy w pobliżu Jeziora Potpecko nie powstają kolejne wysypiska śmieci. Jak dotąd ta kwestia nie została jednak poruszona na poziomie państwowym.​
Europa Środkowo-Wschodnia: 8 miejsc na urlop
Najczęściej na urlop wybieramy miejsca nam znane, sprawdzone i popularne. Co w takim razie z resztą pięknej Europy? Oto kilka typów, które warto sprawdzić!
1. Szentendre i Zakole Dunaju (Węgry) Szentendre to malownicze miasto, którego historia sięga XI wieku, jednak jego tereny zamieszkiwane były przez okoliczne ludy już wiele wieków wcześniej. Najechane i zniszczone, najpierw przez Mongołów a następnie przez Turków, zostało odbudowane w XVII wieku i wyrosło na niezwykle oryginalne, pełne uroku miasteczko od lat pozostające inspiracją dla artystów. Latem okolice zalewają tłumy turystów i to głównie z tego powodu warto przyjechać tu wiosną bądź jesienią. 2. Południowe Morawy (Republika Czeska) Coraz częściej nazywane „Słowiańską Toskanią” Morawy Południowe, to prawdopodobnie jeden z najbardziej malowniczych regionów Centralnej Europy. To fantastyczna kraina pełna potężnych zamków, bogata w lokalny folklor i słynąca ze wzgórz pokrytych gęstymi lasami i licznymi winnicami. Będąc w okolicy warto odwiedzić nie tylko Brno, ale również kilka mniejszych miejscowości jak Mikulov, Bitov czy Znjomo oraz pobłądzić po wapiennych wąwozach i jaskiniach Morawskiego Krasu. 3. Bańska Szczawnica (Słowacja) Położona w środku Gór Szczawnickich Bańska Szczawnica to prawdziwa perła Słowacji od 1993 roku wpisana na światową listę dziedzictwa kulturalnego UNESCO. To najstarsze miasto górnicze w całej Słowacji pozostaje mieszanką fantastycznych barokowych, renesansowych i neoklasycznych budowli postawionych na przestrzeni wieków w różnych celach. Są to fantastyczne rzeźbione kościoły, konstrukcje obronne oraz zgrabne pałace. Wszystko to na powierzchni 35km2. 4. Zamki chłopskie Transylwanii (Rumunia) Fenomen zamków chłopskich jest taki, że zachowując prawie wszystkie cechy budowli obronnych, zostały w całości postawione przez chłopów i przez nich również były zarządzane. Otoczone potężnymi murami, miały służyć lokalnej ludności jako schronienie podczas najazdu wrogów. Jednym z najbardziej znanych i najlepiej zachowanych zamków chłopskich jest, położony na wzgórzu i wciąż trudno dostępny, Râşnov. Do dziś zamkowe obwarowania budzą wśród odwiedzających respekt. Wartym uwagi jest również, wpisany na listę UNESCO, zamek Câlnic. Obie budowle to jedne z nielicznych w pełni zachowanych tego typu budowli w tym regionie Europy. 5. Półwysep Tihany (Węgry) Długi na nieco ponad 5 km i szeroki na 3 km kawałek ziemi położony na północy słynnego Jeziora Balaton, to nic innego jak Półwysep Tihany. Centralną część tego skalistego terenu zajmują jeziora pochodzenia wulkanicznego, zaś wschód i zachód to głównie małe, urokliwe miasteczka, w których nie trudno o trafienie na winnicę, bowiem większość okolicznych wzgórz porośnięta jest winoroślami, z których produkuje się jedne z najsmaczniejszych win Europy. 6. Przełom Dunaju w Żelaznej Bramie (Serbia/Rumunia) Na pograniczu Serbii i Rumunii, pomiędzy Karpatami a Górami Wschodnioserbskimi, rozciąga się przełomowy odcinek Dunaju zwany Żelazną Bramą. Można się tam dostać drogą lądową bądź wybrać bardziej alternatywny sposób – żeglugę. Bez względu na wybrany środek transportu roztaczające się dookoła widoki potrafią zaskoczyć. Z jednej strony rzeka, a z drugiej porośnięte gęstymi lasami wzgórza, czynią z tej okolicy fantastyczne miejsce do odpoczynku i relaksu. 7. Półwysep Kaliakra (Bułgaria) Skalisty i wysunięty najdalej na wschód punkt Bułgarii to półwysep Kaliakra. Jego klify sięgają nawet 70 metrów wysokości, co czyni z nich idealny punkt do obserwacji pływających w Morzy Czarnym delfinów. Aktualnie Kaliakra to rezerwat przyrody z fantastycznie zachowanym dziedzictwem historycznym. Wszystko to w połączeniu z cudownym krajobrazem i bogactwem kulturowym samej Bułgarii, czyni z tego miejsca jedno z najbardziej wartych odwiedzenia punktów na mapie Europy Środkowo-Wschodniej. 8. Kutna Hora (Republika Czeska) Kutna Hora, przez wielu nazywana „państwowym skarbcem”, to miasteczko w gotyckim stylu położone w centrum czeskiej Bohemii. Dzięki wspaniałej architekturze i bogactwie historycznym w roku 1995 zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO. Bez dwóch zdań można ją nazwać perłą środkowoeuropejskiego gotyku – nie trudno bowiem zauważyć, że to ten styl przeważa w architekturze miasta. Kościół św. Barbary, ossuarium kościoła Wszystkich Świętych czy gotycka kaplica czaszek w pobliskiej miejscowości Sedlec, to jedynie niektóre z fascynujących budowli. Listę 8 często pomijanych, a wartych odwiedzenia miejsc w Europie Środkowo-Wschodniej przygotowało trivago.pl we współpracy z autorami bloga gdziewyjechac.pl – laureatami i finalistami konkursu na Blog Roku 2014 w kategorii Podróże.
Zbyt wczesne poluzowania? Chorwacja ponownie wprowadza kwarantannę dla przyjezdnych
Goście przybywający do Chorwacji z czterech krajów bałkańskich będą musieli poddać się obowiązkowej 14-dniowej kwarantannie. Nakaz zniesiony stosunkowo niedawno ponownie wszedł w życie po tym, jak liczba nowych zakażeń w Chorwacji zaczęła rosnąć.
Nakaz obejmie podróżnych z Bośni, Serbii, Kosowa i Macedonii Północnej – także posiadających chorwacki paszport. Przyjeżdżający z tych krajów będą musieli pozostawać w izolacji przez 14 dni od daty przybycia do Chorwacji. Nowe regulacje wchodzą w życie od dziś. Osoby jedynie przejeżdżające przez Chorwację nie będą musiały poddawać się kwarantannie. Nakaz nie obejmie też przyjezdnych z 10 krajów Unii Europejskiej, dla których Chorwacja otworzyła granice 1 czerwca, w tym m.in. podróżnych z Niemiec, Austrii i Estonii. Chorwacja już od połowy maja była uznawana za region bezpieczny, o niewielkim stopniu zagrożenia epidemią koronawirusa. W tym czasie zgłaszano sporadyczne przypadki nowych zakażeń. Jednak sytuacja znacznie pogorszyła się w ubiegłym tygodniu, kiedy dzienna liczba nowych potwierdzonych przypadków sięgnęła 30, a każdego dnia odnotywane są nowe zakażenia. Chorwacki minister spraw wewnętrznych, Davor Bożinović, powiedział na konferencji prasowej, że większość nowych przypadków została zidentyfikowana u przyjezdnych z sąsiednich krajów. Bożinović ogłosił także wprowadzenie obowiązku noszenia masek ochronnych w transporcie publicznym. W minioną środę 24 czerwca w całym kraju potwierdzono 22 nowe przypadki koronawirusa, co daje łączną liczbę 2388 zakażonych od początku pandemii – z czego 119 przypadków zgłoszono w ubiegłym tygodniu. Koronawirus na charytatywnym turnieju Jak przypomina agencja Reuters, rosnąca liczba infekcji zbiegła się ze złagodzeniem bardzo surowych środków ostrożności. W Chorwacji obowiązywały jedne z najostrzejszych regulacji w krajach bałkańskich, jednak – co pokazują dane – pozwoliło to Chorwacji na uniknięcie dużej liczby chorych. Szczególnie w porównaniu z dużymi krajami Zachodniej Europy. Nowy wybuch nastąpił też chwilę po tym, jak w nadmorskiej miejscowości Zadar odbył się międzynarodowy charytatywny turniej tenisowy – Adria Tour, który miał miejsce 20 czerwca. Po zakończonym turnieju tenisista Novak Djokovic, będący organizatorem imprezy, poinformował, że on, jego żona i trzej inni tenisiści biorący udział w rozgrywkach, mają koronawirusa. Potwierdziły to badania. Po pozytywnym wyniku testu Djokovica, w ogniu krytyki znalazł się także chorwacki premier Andrej Plenkovic. Media i opinia publiczna zwróciły uwagę, że w czasie turnieju miał bezpośredni kontakt z tenisistą i m.in. poklepał go po ramieniu. Po nagłośnieniu sprawy Plenkovic poddał się testom na obecność koronawirusa, ale wynik był ujemny. Sytuacja się pogarsza Serbia, która została objęta chorwackim zakazem, także walczy o powstrzymanie nowego wybuchu epidemii. W środę władze zgłosiły 143 nowe przypadki. I to zaledwie dzień po nałożeniu obowiązku noszenia masek ochronnych w środkach transportu publicznego. Dotychczas w Serbii nie stosowana zbyt surowych obostrzeń, a w miniony weekend obyły się tam wybory – pierwsze w Europie od czasu wybuchu pandemii. Również w Bośni, Macedonii Północnej i Kosowie od początku czerwca odnotowuje się wyższy wskaźnik zakażeń, z prawie 200 nowymi przypadkami dziennie w Macedonii Północnej. W Bośni liczba nowych przypadków zarejestrowanych w czerwcu stanowiła jedną trzecią wszystkich potwierdzonych dotychczas w tym kraju. Z kolei w Kosowie rząd ostrzegł, że może być konieczne przywrócenie niektórych blokad i zakazów, po tym, jak w ciągu ostatnich trzech tygodni liczba zakażeń znacznie wzrosła. Katarzyna Grzelak
Islandia, Norwegia, Szwajcaria - jest kilka kierunków, które musisz wybrać, by zobaczyć najpiękniejsze doliny Europy. Polska też znalazła się na tej liście
Fascynują nas dalekie i mistyczne zakątki Azji czy wielkomiejskie życie w Nowym Jorku. Często zapominamy jak wiele pięknych i wciąż wolnych od tłumów turystów miejsc mamy dużo bliżej - w Europie i wcale nie na szczycie, a właśnie w... dolinach. Zobacz ranking 8 najbardziej spektakularnych dolin Europy. GALERIA 1. Dolina Thórsmörk (Islandia) Nazwa Thórsmörk pochodzi od imienia nordyckiego boga – Thora. To mieszczące się na Islandii miejsce kusi jednymi z najbardziej unikalnych krajobrazów na Ziemi i bez wątpienia powinno się znaleźć na listach miłośników niestandardowych kierunków. Wciśnięta pomiędzy dwa lodowce dolina, zapewnia względnie ciepły klimat, który umożliwił pojawienie się tam wielu objętych ochroną gatunków mchów, paproci, brzóz i niewielkich krzewów, co, wraz z okolicznymi wzgórzami, również czyni ją fantastycznym miejscem nie tylko do wędrówek, ale i trekkingu. Zdjęcie: Fotolia 2. Dolina Gąsienicowa (Polska) Ta, zaliczana do jednych z najpiękniejszych, tatrzańska dolina to świetne miejsce do rozpoczęcia swojej przygody z Tatrami. Popularna zarówno latem, jak i zimą, przyjezdnym oferuje serię malowniczych krajobrazów – od lekkich, kwiecistych łąk aż po ostre, szpiczaste turnie. Pomimo swoich niewielkich rozmiarów kusi przyjezdnych nie tylko z Polski, a fakt, iż położona jest z dala od terenów zurbanizowanych, czyni ją jeszcze bardziej atrakcyjną dla tych, którzy rzeczywiście szukają odpoczynku. Zdjęcie: Fotolia 3. Dolina Rzeki Soča (Słowenia) Udając na zachód Słowenii, niedaleko granicy z Włochami znaleźć można miejsce, które dla wielu nosi wszelkie znamiona raju. To coś dla kochających naturę i sporty ekstremalne takie jak rafting, bungee czy spływy kajakowe, ale i dla miłośników wspinaczki górskiej, która w tamtejszych warunkach jest królową wszelkich sportów. Dolina rzeki Soča to miejsce magiczne, urzekające alpejskimi szczytami i krystalicznie czystą szmaragdową wodą. Zdjęcie: Fotolia 4. Dolina Rzeki Uvac (Serbia) W Serbii jedna z rzek utworzyła jedną z najpiękniejszych dolin w Europie. Rzeka Uvac, bo taką nazwę nosi, i jej okolice wchodzą w skłąd tamtejszego rezerwatu przyrody, który uważany jest za jeden z najbardziej oryginalnych i spektakularnych w Europie. Nic w tym dziwnego. Oprócz majestatycznych meandrów, przy odrobinie szczęścia można tam również zobaczyć Sępa Płowego – jednego z dwóch ostatnich gatunków sępów żyjących na wolności. Zdjęcie: Shutterstock 5. Dolina Ordesy (Hiszpania) Dolina Ordesy to perła hiszpańskich Pirenejów. Znana przede wszystkim ze swojej fantastycznej rzeźby oferuje odwiedzającym skalne urwiska, zawieszone doliny i malownicze wodospady, które wręcz kuszą, aby się w nich wykąpać. Niestety, dolina znajduje się na terenie parku narodowego, co oznacza, że kąpiele nie są tam dozwolone. Ordesa ma do zaoferowania jednak znacznie więcej – liczne szlaki, zielone lasy i niepowtarzalne widoki to zdecydowanie coś, na co można liczyć docierając w to wyjątkowe miejsce. Zdjęcie: Fotolia 6. Dolina Dervent (Turcja) Kapadocja, jako jeden z najbardziej charakterystycznych regionów Turcji, pochwalić się może surowymi aczkolwiek niepowtarzalnymi widokami Doliny Dervent, zwanej również Różową Doliną. Miliony lat temu teren ten został pokryty przez warstwę wulkanicznej lawy, która wiekami rzeźbiona przez wiatr i deszcz ukształtowała krajobraz rodem z Marsa. Ze względu na swoje walory dolina posłużyła również jako plan zdjęciowy do Gwiezdnych Wojen. Zdjęcie: Fotolia 7. Dolina Anniviers (Szwajcaria) Malowniczo położony region Val d’Anniviers to oaza spokoju i mekka dla kochających połączenie ciszy i spektakularnych górskich krajobrazów. Stare kaplice, samotnie stojące górskie chaty i bliskość rzeki Rodan dodaje uroku alpejskiemu krajobrazowi, z którego słynie okolica. Tamtejsi mieszkańcy uzależnili od doliny swoje codzienne aktywności – żyją nie tylko z turystyki, ale i uprawiają rolnictwo górskie dając przyjezdnym możliwość zasmakowania uroków swojskiego alpejskiego życia. Zdjęcie: Fotolia 8. Dolina Oldedalen (Norwegia) Trzysta kilometrów na północ od Bergen, pośród setek norweskich fjordów, znaleźć można Dolinę Oldedalen – zimą zamarzniętą, latem natomiast nabierającą niezwykłego uroku. Obejmujący jej część Park Narodowy Jostedalsbreen to jedna z piękniejszych i najbardziej spektakularnych lokalizacji w tej części fjordu, bowiem na jego terenie znajduje się największy lodowiec na całym kontynencie europejskim. Zdjęcie: Fotolia Ranking przygotowany dzięki trivago.pl.
Poznaj Serbię i posłuchaj trąbek w Guczy
W trąbce zaklęta jest dusza Serbii. Tam jest serce, a czasem – niestety – i rozum jej mieszkańców
Spytaj Serba, co w Guczy jest wyjątkowego, a odpowie ci: wszystko! W tej położonej 160 km na południe od Belgradu miejscowości odbywa się największy festiwal trębaczy na świecie. Kiedyś była to ludowa impreza, gdzie samorodne talenty – Serbowie i Romowie – rywalizowali o „złotą trąbkę”. (Kto ją ma, ten na Bałkanach jest bogiem!). Dziś Sabor Trubacza w Guczy to przede wszystkim ogromny festiwal, na który co roku ciągną z całego świata spragnieni bałkańskiej egzotyki. Ilu ich jest? Ponoć nawet milion, choć dokładnie nie wiadomo, bo biletów tu nie ma. Czy warto więc tam jeszcze jechać? Warto! Komu podobał się film Gucza! Pojedynek na trąbki, ten nie będzie zawiedziony. Bo jak można nie uczestniczyć w paradzie z udziałem przeszło setki orkiestr? Ale gdzie jak nie tu posłuchać gry słynnych Romów: Bobana Markovicia i jego syna Marko? Jak nie obejrzeć megagwiazdy Cecy, ikony Bałkanów? Zrezygnować z szalonej zabawy w towarzystwie pięknych kobiet (a i mężczyźni ponoć nie są tam ostatni)? Nie napić się wyśmienitej domowej rakii, po której kroki wszechobecnego tańca kolo nawet dla najbardziej opornych nóg stają się znane? A jeszcze do tego te fantastyczne mięsiwa z grilla! To kulinarny raj, choć raczej nie dla wegetarian. Prosięta prosto z rusztu, a ponoć nawet i woły całe (sam nie widziałem, ale Serbom trzeba wierzyć, prawda?). Z roku na rok więcej jest tam Polaków. Jarosław Szaniewski z guca.pl, organizujący autobusowe wyjazdy na festiwal, mówi, że w większości jadą studenci, ale było też z nim kilku lekarzy czy żołnierzy z orkiestry wojskowej. Michał Fetler z zespołu Tsigunz Fanfara Avantura był tam w zeszłym roku, teraz będzie reprezentować nasz kraj w konkursie orkiestr. – Dostrzegłem zasadniczą różnicę między zespołami spoza Bałkanów a tradycyjnymi fanfarami serbskimi. Ci pierwsi czerpią niesamowitą radość z tego, że mogą zaprezentować się przed publicznością Guczy. Ci drudzy kierują się przede wszystkim zasadą: jak słuchasz, to płacisz, a jak nie płacisz, to nie słuchasz – mówi Fetler. I taka jest Gucza: świetny biznes dla miejscowych i fascynujące przeżycie dla przybyszów. A gdy już się człowiek tam wyszaleje, przyjdzie czas, by zobaczyć nową Serbię. Nie mniej prawdziwą, choć nie tak ekscytującą, bo po prostu europejską. NO TO W DROGĘ: KIEDY ■ W tym roku między 5 a 11 sierpnia. To już 53. edycja imprezy. JAK DOJECHAĆ ■ Najlepiej samochodem. Autobusy z Belgradu są oblężone. Lepiej zostawić samochód przed granicami miasteczka, bo za wjazd do centrum trzeba płacić. GDZIE SPAĆ ■ W namiotach – o hotelu nie ma co marzyć (wszystkie miejsca wyprzedane), a ceny za łóżko na kwaterach prywatnych zaczynają się od 25 euro za noc. WARTO WIEDZIEĆ ■ Roaming w Serbii jest bardzo drogi. Do komunikacji w grupie polecam lokalne karty prepaid. Tomasz Kontek, 2013
Sportowe ruiny. To zostaje po zimowych igrzyskach
Co dwa lata miasta całego świata walczą o możliwość goszczenia u siebie Zimowych Igrzysk Olimpijskich. Wygrany może liczyć na potężną promocję, może przekonać ludzi do podwyższenia podatków na inwestycje, a potem... nierzadko pozostają smutne ruiny.
Organizowanie Zimowych Igrzysk to z pewnością okazja do rozbuchania lokalnej gospodarki, jednak coraz więcej miast podnosi zarzut, że jest to inwestycja krótkoterminowa. W dalszej perspektywie miasto pozostaje z drogimi w utrzymaniu obiektami, z którymi nie bardzo wiadomo co zrobić. Koszt Igrzysk w Soczi w 2014 roku określano na początku na około 12 miliardów dolarów. Ostatecznie wyniósł on 50 miliardów, a Rosja zarobiła na tym tylko około 53 miliony dolarów. Sarajewo w 1984 gościło Zimowe Igrzyska jako pierwsze miasto z bloku komunistycznego. Dziesięć lat później podzieloną Jugosławię rozdarła straszliwa wojna. Obiekty sportowe okazały się w niej wielce przydatne – jako bazy, magazyny i miejsca egzekucji. Do dziś zaniedbane i poorane kulami są pomnikami smutnej historii miasta. Tego i wielu innych, które wydały ogromne pieniądze na imprezę, a potem zostały z wielkimi opuszczonymi budynkami. Źródło: NG.com
Gdzie w sierpniu na city break? Znamy 10 najtańszych kierunków
Ceny za pokoje w hotelach spadają w tym miesiącu prawie we wszystkich stolicach w Europie. W tych miastach szczególnie warto zaplanować sierpniowe zwiedzanie.
Ceny za pokoje w hotelach spadają w tym miesiącu prawie we wszystkich stolicach w Europie – tak wynika z raportu wyszukiwarki i porównywarki cen hoteli trivago.pl. Warszawa znalazła się na 6. miejscu najtańszych stolic europejskich w sierpniu. Kierunek: Bałkany! Z cen zebranych przez Trivago z ponad 250 stron rezerwacyjnych wynika, że w sierpniu najniższe ceny z wszystkich stolic europejskich okazuje się oferować bułgarska Sofia. Za pokój dwuosobowy typu standard zapłacimy tam średnio 241 zł. Na drugim miejscu pod względem ceny uplasowała się macedońska stolica – Skopje (243 zł), a na trzecim serbski Belgrad (258 zł). Nasza stolica znalazła się na miejscu 6. Chcąc przenocować w Warszawie z osobą towarzyszącą, zapłacimy średnio 275 zł. To o 5% mniej niż w lipcu. Pierwszą dziesiątkę zamyka Sarajewo (Bośnia i Hercegowina), gdzie średnia cena za nocleg wynosi w tym miesiącu 289 zł. Zobacz pełną listę 10 najtańszych kierunków w sierpniu 2016 >>> Na później… A gdzie jest najdrożej? Jak raportuje wyszukiwarka i porównywarka cen hoteli trivago.pl do najdroższych europejskich stolic należą w sierpniu Monako, Kopenhaga, Berno i Dublin. Średnie ceny za nocleg kształtują się tutaj kolejno na poziomie: 1673 zł (!), 924 zł, 822 zł i 764 zł. Te kierunki lepiej zostawić na inny miesiąc.
Najlepsze tanie kierunki na wakacje 2016. Sprawdź aktualne ceny lotów
Polecamy, zwłaszcza tym, którzy jeszcze nie zaplanowali wakacji.
Wszystkich fanów Johnny Deppa ucieszy wiadomość, że w połowie stycznia br. odsłonięto w Serbii pomnik tego aktora. Naturalnych zresztą rozmiarów. Uroczystego odsłonięcia dokonał, podczas festiwalu filmowego Kuestendorf, wybitny serbski reżyser, Emir Kusturica.
Pomnik aktora znajduje się w skansenie Drvengrad, założonym przez Emira Kusturicę w pobliżu miejscowości Mokra Góra, w zachodniej Serbii. Nazwa skansenu w wolnym tłumaczeniu oznacza miasto z drewna, gdyż wszystkie znajdujące się tu zabudowania, wykonane są z drzew iglastych, które w tym regionie Serbii występują szczególnie obficie. Po przekroczeniu głównej bramy, turysta staje vis-a-vis drewnianego kościoła pod wezwaniem św. Sawy. Większość budynków, liczących setki lat i otaczających centralny plac skansenu, przeniesiono tu z sąsiednich wsi. Obecnie znajdują się w nich miedzy innymi galerie sztuki, biblioteka, sklepy, kawiarnie, restauracje, pensjonaty a także szkoła filmowa i kino. Warto zaznaczyć, że Architektoniczna Fundacja Philip’a Rotier’a z Brukseli ogłosiła skansen Drvengrad najlepszą realizacją architektoniczną w Europie pierwszej dekady naszego stulecia. Skansen Drvengrad to jednak nie jedyna atrakcja, która czeka na turystów odwiedzających okolice Mokrej Góry. Dwa lata temu Emir Kusturica rozpoczął budowę centrum narciarskiego, które obecnie jest już oddane do dyspozycji narciarzy. Jak widać dzięki finansowemu wsparciu reżysera, ten wyjątkowy region Serbii staje się z roku na rok coraz atrakcyjniejszy dla turystów, przybywających tu coraz liczniej z całego świata. Tekst: Agnieszka Budo
W 1918 r. nowojorski fotograf Lewis Hine, znany już wcześniej m.in. z frapujących portretów imigrantów z Ellis Island i dzieci-robotników, trafił do Paryża.
Amerykański Czerwony Krzyż wynajął go, by dokumentował jego przedsięwzięcia humanitarne w Europie. W ostatnich miesiącach I wojny światowej i po ogłoszeniu rozejmu Hine podróżował więc po Francji, Belgii i krajach bałkańskich. To zdjęcie młodej serbskiej repatriantki powstało w mieście Grdelica. W komentarzu fotograf pisał: Rodziny wracały do swoich domów na południu pieszo, z północy Serbii, dokąd wysłano je, by produkowały żywność dla wroga. Ludzie często zmuszeni byli koczować bez dachu nad głową, a gdy już dotarli na miejsce, zamiast domu zastawali zgliszcza.