Gouda z probówki. Czy mikroorganizmy zastąpią krowy na pastwiskach?
Nabiał bez krzywdy dla zwierząt? To możliwe dzięki fermentacji precyzyjnej. Technologia rozwija się błyskawicznie, ale wciąż nie zdobyła pełnego zaufania konsumentów. Dlaczego? Nowe badanie naukowców wykorzystujące popularną goudę daje jasną odpowiedź.
Różnego rodzaju sery są bardzo cenionym produktem w naszym kręgu kulturowym. Z badań archeologicznych wynika, że na obecnych ziemiach Polski wytwarzano je już nawet 7 tysięcy lat temu. Sery są cennym źródłem białka. Światowa populacja do 2050 roku ma osiągnąć 9,7 miliarda ludzi. To oznacza ogromny wzrost zapotrzebowania na ten składnik. Tradycyjna produkcja mleka wiąże się jednak z problemami etycznymi i niszczeniem środowiska. Roślinne zamienniki sera zazwyczaj nas rozczarowują. Są często gumowate i brakuje im głębi smaku prawdziwego nabiału. Pora na fermentację Pojawiło się jednak światełko w tunelu. To technologia, w której mikroorganizmy stają się miniaturowymi fabrykami. Dzięki modyfikacjom produkują one białka identyczne z tymi od krowy. I co ważne, tak powstałe sery nie są „podróbką” z soi, lecz autentycznym nabiałem, tyle że wytworzonym bez udziału zwierząt. Taki produkt ma identyczne wartości odżywcze, teksturę i smak jak oryginał. Choć w USA można już kupić lody z takich białek, w Unii Europejskiej technologia ta wciąż czeka na zielone światło od urzędników. Eksperyment z goudą. Co kieruje naszymi wyborami? Badacze z Bonn przeprowadzili ankietę wśród 420 Niemców, aby zrozumieć ich motywacje. Skupili się na goudzie, ponieważ jest to jeden z najpopularniejszych serów. Naukowcy chcieli sprawdzić, co wygra w naszych głowach: korzyści dla nas samych czy dla ogółu społeczeństwa. Wnioski opublikowali na łamach „Food Quality and Preference”. Najpierw uczestnikom wyjaśniono, czym jest precyzyjnie fermentowana tzw. bezzwierzęca gouda, i poinformowano ich, że jej skład i zawartość składników odżywczych różnią się od roślinnych alternatyw sera ze względu na obecność białka zwierzęcego. Następnie poproszono ich o wyobrażenie sobie, że gouda bezzwierzęca będzie dostępna w ich ulubionym sklepie spożywczym w następnym tygodniu i na tej podstawie poproszono o odpowiedź na pytania dotyczące ich postaw i zachowań zakupowych. Sztuczny ser – kto go kupi? Z badania wynika, że większość ankietowanych Niemców w ogóle nie zna technologii precyzyjnej fermentacji. Ocenili jednak bezzwierzęcą goudę pozytywnie pod kątem ekologii i dobrostanu zwierząt. Z ankiety wynika, że podczas zakupów smak i bezpieczeństwo są jednak dla nich ważniejsze niż ochrona klimatu. Chęć zakupu takiego sera jest wśród nich obecnie nieco poniżej neutralnej średniej. Wynik ten wskazuje na wyraźną rezerwę konsumentów wobec takiej innowacji. Oznacza to, że własne korzyści, takie jak wartości odżywcze, kształtują postawy silniej niż cele społeczne. Jak promować nowe sery? Eksperci stwierdzili, że konieczna jest intensywna edukacja i przejrzysta komunikacja. Ponieważ dwie trzecie respondentów nigdy nie słyszało o fermentacji precyzyjnej, naukowcy sugerują stosowanie prostych, intuicyjnych nazw, takich jak „bezzwierzęcy” (animal-free) zamiast skomplikowanych terminów technicznych. W oswojeniu z takim innowacyjnym serem pomocne byłyby degustacje i testy sensoryczne. Ponieważ smak jest kluczowym czynnikiem decyzyjnym, a w UE produkty te nie są jeszcze dopuszczone do sprzedaży, niezbędne jest umożliwienie konsumentom skosztowania produktu, co może znacząco zmienić ich postrzeganie i zmniejszyć obawy. Źródło: Food Quality and Preference Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zmiany klimatu wpływają na smak francuskich serów. Przyczyny leżą w diecie krów
Sery z francuskiego Masywu Centralnego zmieniają się wraz ze zmianami klimatu – niestety, na gorsze. Francuscy naukowcy przeanalizowali jakość serów z mleka krów karmionych różną dietą. Naturalna trawa i siano dają znacznie lepsze sery niż karma oparta na kukurydzy.
Spis treści Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Francja to kraj słynący ze swoich serów. Stanowią one dobro narodowe i są nieodłączną częścią niemal każdego posiłku. Według słynnej, acz niepotwierdzonej anegdoty, Charles de Gaulle stwierdził nawet, że „trudno jest rządzić krajem, który ma 300 gatunków sera”. W rzeczywistości jest ich o wiele więcej. O jakości i walorach smakowych francuskich serów decydują tradycyjne, regionalne metody wytwarzania. W wielu miejscach nie zmieniły się od setek lat. Jednak zmiany klimatu nieubłaganie wpływają także na regiony słynące z serów. Jak? Prześledzili to francuscy naukowcy. Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Artykuł opublikowany właśnie w naukowym czasopiśmie „Journal of Dairy Science” omawia wpływ zmian klimatycznych na jakość sera w jednym z ważnych regionów Francji: Masywie Centralnym. To rozległa, wyżynno-górska kraina w środkowo-południowej części kraju. Słynie z serów, w tym m.in. Cantal, Fourme d’Ambert, Saint-Nectaire, Salers i Bleu d’Auvergne. Czteromiesięczne badanie zostało przeprowadzone przez francuskie instytuty INRAE i VetAgro Sup. Wykazało, że coraz częstsze i intensywniejsze susze ograniczają dostępność świeżej trawy dla krów, co zmusza rolników do zmiany ich diety i coraz częstszego karmienia kiszonką z kukurydzy. W eksperymencie cztery grupy krów otrzymywały różne racje pokarmowe: od 75% świeżej trawy, przez mieszanki z sianem, aż po diety oparte w 100% na kiszonce kukurydzianej. Mleko od każdej grupy krów wykorzystano do produkcji sera typu Cantal. Wyniki wykazały, że mleko od krów karmionych głównie trawą zawierało więcej korzystnych dla zdrowia kwasów omega-3. Ser z tego mleka charakteryzował się intensywniejszym smakiem, żółtym kolorem i delikatną teksturą. Natomiast diety oparte na kukurydzy dawały sery o bledszym kolorze, twardsze i o mniej wyrazistym smaku. Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Dotychczas rolnicy w tym regionie karmili krowy przede wszystkim świeżą, rosnącą na dzikich łąkach trawą. Na zimę robili zapasy siana. Zmiany klimatu powodują jednak, że na tych terenach coraz łatwiej jest uprawiać gatunki roślin paszowych – na przykład kukurydzę. To tańsza i mniej pracochłonna opcja niż wolny wypas. Dotychczas była marginalna, ale karmienie kukurydzą staje się coraz popularniejsze. A tymczasem powierzchnia łąk się kurczy. Wnioski z badania w Masywie Centralnym są bardzo istotne dla producentów serów regionalnych. Zmiany w diecie krów wpływają, niestety, na charakterystyczne cechy regionalnych produktów. A to ma dla Francuzów ogromne znaczenie. Potrzebne będą nowe regulacje, aby zachować wysoką jakość tradycyjnych serów i chronić lokalne dziedzictwo kulinarne. Źródło: Journal of Dairy Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Atrakcje Goudy: co warto zobaczyć w mieście znanym z sera?
Gouda to nie tylko słynny ser, ale także historyczne miasteczko pełne uroku. Dowiedz się, co warto zobaczyć w Goudzie – od średniowiecznych targów serowych po majestatyczne witraże w kościele św. Jana.
Spis treści: Serowy targ w Goudzie: tradycja i widowisko Drewniane chodaki – ikona Holandii Co jeszcze zobaczyć w Goudzie? Spacer po Goudzie – kanały, wiatraki i historyczne budynki Gouda to jedno z najbardziej urokliwych miasteczek w Holandii, które zasłynęło na całym świecie dzięki swojemu wyjątkowemu serowi. Jednak Gouda oferuje znacznie więcej niż tylko pyszny nabiał. To miejsce pełne historii, zabytków i wyjątkowych tradycji, które przyciągają turystów poszukujących mniej znanych zakątków Holandii. Od serowego targu, przez malownicze kanały, po imponujące witraże – Gouda to miasto, które zachwyca na każdym kroku. Serowy targ w Goudzie: tradycja i widowisko Jedną z największych atrakcji Goudy jest jej słynny serowy targ, który odbywa się na placu przed ratuszem, na tle gotyckiej fasady XV-wiecznego budynku. Targ działa od 1395 roku i przyciąga zarówno mieszkańców, jak i turystów z całego świata. Co czwartek handlarze w historycznych strojach odgrywają licytacje, a na zabytkowych wagach ważone są koła sera. Targ jest widowiskiem nawiązującym do dawnych czasów, ale nie brak tu prawdziwych lokalnych przysmaków. Warto zwrócić uwagę na różnorodność oferowanych produktów. Oprócz klasycznej goudy, można znaleźć wersje z truflami, chili, piwem czy cytryną. Serowarzy przywożą te produkty z okolicznych farm, gdyż Gouda nigdy nie była miejscem produkcji sera, a jedynie handlu nim. – Ser gouda to nie tylko smak, to historia i tradycja, którą czuć w każdym krążku sera – mówi Kasper van den Berg, lokalny serowar​. Niedaleko placu mieści się De Goudse Waag – XVII-wieczna kamienica, która kiedyś służyła do ważenia serów. Dziś znajduje się tam muzeum serowarstwa, gdzie można poznać historię i techniki produkcji goudy. Historia serowych targów w Goudzie Ser gouda, choć znany na całym świecie, nie pochodzi bezpośrednio z miasta. Przez wieki produkowany był na okolicznych farmach, a do Goudy przywożony na handel. Tradycja ta przetrwała do dziś, a na targu można znaleźć zarówno klasyczną goudę, jak i warianty z dodatkami. Drewniane chodaki – ikona Holandii Chodaki to symbol Holandii, a Gouda jest jednym z najlepszych miejsc, aby zrozumieć ich znaczenie. Niegdyś noszone przez rolników, rybaków i rzemieślników, dziś pełnią głównie funkcję turystycznej pamiątki. Chodaki były nieodłącznym elementem holenderskiej wsi – doskonale chroniły stopy przed wilgocią i zimnem. W jednym z lokalnych sklepów autor tekstu miał okazję przymierzyć takie drewniane obuwie. Choć pierwsze kroki w chodakach były niepewne, to z czasem zaczęły wydawać się wygodniejsze, niż można by przypuszczać. – Chodaki to coś więcej niż buty. To symbol holenderskiej pracy i życia na wsi – mówi Irene Winkel, właścicielka sklepu​. Jak powstają chodaki? Tradycja rękodzielnicza w Goudzie W Goudzie można odwiedzić sklepy, w których nadal wytwarza się chodaki. Tradycyjnie buty te były ręcznie wyrabiane z drewna, które świetnie chroniło stopy przed wilgocią i zimnem. – Choć dzisiaj rzadko kto chodzi w chodakach, dla nas to ważny element dziedzictwa – dodaje Irene​. Dziś produkcja chodaków w Goudzie jest w dużej mierze zautomatyzowana, jednak dawniej każdy but był ręcznie wyrabiany przez rzemieślników. Obecnie można je kupić jako pamiątkę, ale w niektórych regionach wciąż są używane do pracy na polu. Co jeszcze zobaczyć w Goudzie? Największym zabytkiem Goudy, zaraz po serowym targu, jest kościół św. Jana Chrzciciela (Sint-Jan). To najdłuższa świątynia w Holandii, mierząca aż 123 metry, słynąca z imponujących 72 witraży. Witraże pochodzą z XVI wieku i są jednym z najlepszych przykładów sztuki sakralnej w Holandii. Odwiedzając kościół w słoneczny dzień, można podziwiać spektakularny efekt wizualny, jaki tworzą promienie światła przechodzące przez kolorowe szkło. – Witraże w Sint-Jan to coś więcej niż dekoracja – to historia opowiedziana światłem – zauważa miejscowy przewodnik​. Spacer po Goudzie – kanały, wiatraki i historyczne budynki Gouda, mimo że mniejsza od Amsterdamu, ma równie urokliwe kanały i zabytkowe budynki. Spacerując po mieście, można podziwiać ceglane kamienice, które przypominają architekturę stolicy, ale w bardziej kameralnej i spokojnej atmosferze. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc jest Korenmolen De Roode Leeuw, młyn zbudowany w 1727 roku. Młyn przez lata był kluczowym elementem gospodarki regionu, choć obecnie pełni głównie funkcję turystyczną. Warto także odwiedzić śluzę Mallegat, która przypomina czasy, gdy Gouda była ważnym punktem tranzytowym dla żeglugi śródlądowej. Spacerując wzdłuż kanałów, można podziwiać zacumowane zabytkowe statki, które dodają miastu nostalgicznego uroku.
Riwiera Szwajcarska, czyli malownicze okolice Jeziora Genewskiego. Oto kraina najlepszych serów i win
Okolice Jeziora Genewskiego rozbudzały wyobraźnię Andersena, gdy pisał swoje baśnie. Chaplin spędził tu ostatnie lata życia. Oto wspaniała Riwiera Szwajcarska.
W tym artykule: Riwiera Szwajcarska i Chaplin Vevey i Alimentarium Szwajcarskie sery Szwajcarskie winnice Montreux, stolica jazzu Riwiera Szwajcarska – szlaki górskie Riwiera Szwajcarska – informacje praktyczne Po prostu przyjaciel zasugerował mi Szwajcarię – napisał w swojej autobiografii Charlie Chaplin zapytany, dlaczego na swoją emeryturę wybrał właśnie Corsier-sur-Vevey, które leży jakieś 100 km na wschód od Genewy. Chaplin przeprowadził się w okolice Lozanny w 1953 r. i mieszkał tu 24 lata, aż do śmierci. Powodów do przeprowadzki miał jednak więcej. Riwiera Szwajcarska i Chaplin Po pierwsze, niedługo po wejściu na pokład statku, który płynął ze Stanów do Europy, dowiedział się, że nie ma powrotu do USA, o ile nie złoży oświadczenia dotyczącego jego poglądów i przekonań. Okazało się, że FBI prowadziło śledztwo na temat jego powiązań z komunizmem. Po drugie, według jego biografa Petera Ackroyda, ważne były dla niego korzystne podatki. Po trzecie, ta część Szwajcarii, którą Chaplin wybrał na swój dom, okazała się piękna. Precyzyjna. Jak z filmu. Czyli dokładnie taka, jaką Chaplin lubił najbardziej. W moim przypadku było zupełnie inaczej. Przyjaciele odradzali mi Szwajcarię, mówili, że sztywno, nudno i drogo. Postanowiłam to jednak sprawdzić sama i na własne oczy zobaczyć, czy jest w tej części kraju coś, czym się zachwycę. I czy zakocham się w niej, tak jak 68 lat temu zrobił to Chaplin. Vevey i Alimentarium Vevey to pierwszy przystanek w odkrywaniu Riwiery Szwajcarskiej położonej około godziny drogi na wschód od Genewy. Podobno na promenadę w Vevey przyprowadzała Chaplina jego o 36 lat młodsza żona Oona O’Neill. Teraz Mały Tramp („Włóczęga”, jak tytuł filmu z 1915 r.) odlany z brązu wita mnie w meloniku, z laską i w za dużych butach. Jego pomnik stoi nad samym jeziorem i przygląda się temu, co dzieje się wokoło. A dzieje się sporo, szczególnie jak na tak małą miejscowość. Promenada zbudowana jest tak, by była dostępna dla wszystkich: dzieci na hulajnogach, piknikujących zakochanych i spacerujących wolnym krokiem emerytów. Po drodze co chwilę mijam park, fontannę albo ławkę, budkę z kawą lub z goframi, plażę, plac zabaw albo jakąś cieszącą oko rzeźbę czy instalację. Jak na przykład kultowy już widelec w jeziorze. Ogromny, wbity w dno przypomina, że jedzenie to ważna część lokalnej kultury. Nie bez powodu Nestlé właśnie tu ma swoją regionalną siedzibę. Obok niej zbudowało genialne muzeum jedzenia Alimentarium, w którym można się dowiedzieć wszystko na temat jego historii. Między innymi jak wyglądało pierwsze pudełko do przewożenia jajek, czy weganie żyli tysiące lat temu i jak najlepiej zwijać bułeczki cynamonowe, by cały miąższ pozostał w środku. Szwajcarskie sery Kto nabierze apetytu, powinien prosto z muzeum wybrać się na lokalny targ na placu głównym. Odbywa się we wtorki i soboty i oferuje głównie regionalne produkty. Czyli po pierwsze sery, po drugie sery, po trzecie wina, owoce, warzywa, czekolady, a po czwarte… sery. Próbuję różnych odmian gruyère’a, emmentala i lokalnego sera riviera, delikatnego, z orzechową nutą. Podobno serowa miłość Szwajcarów jest jeszcze większa, jak sery te są roztopione (i wtedy też najbardziej śmierdzące). Fondue serowe (czyli zupa z rozpuszczonego sera zjadana z bułką) i raclette – kawał sera nabity na drąg, podgrzewany i podawany z ziemniakami – to obowiązkowe dania z lokalnego menu. Tuż obok targu jest przystań. Co kilkanaście minut zatrzymuje się jeden z ośmiu historycznych statków parowych zbudowanych w czasach belle époque, które kursują po jeziorze. Bilety kupuje się w kiosku obok miejsca, gdzie cumują statki. Trafiłam na Montreux, najstarszy statek z floty. Zbudowano go w 1904 r. i od początku zachwycał swoich gości piękną klatką schodową, restauracją i zdobieniami na dziobie. Zawsze ogłasza swoje przybycie syreną, która wzbudza radość najmłodszych na promenadzie. Szwajcarskie winnice Zaraz po wejściu na pokład i przepuszczeniu pasażerów udających się na górę (pierwsza klasa!) muszę zmierzyć się z trudną decyzją (ach, te szwajcarskie problemy!). Czy wyjść na zewnątrz i podziwiać winnice na wzgórzach, Alpy, cukierkowe miasteczka i zamki? A może powinnam zostać w środku i obserwować magnetyzujący rytm, w jakim działa silnik parowy? Piękna pogoda porywa mnie jednak na zewnątrz. Płyniemy w stronę Montreux. Stoki po szwajcarskiej stronie jeziora niemal w całości pokryte są winnicami. Wśród nich jeździ kolej i rozsiane są piękne wille w stylu toskańskim. Od znajomego dowiaduję się, że lokalne wino wygrywa konkursy winiarskie na całym świecie. „Forbes” nazwał region Laveaux „najlepszym winnym regionem świata”. To dlaczego nigdy o nim nie słyszałam? Okazuje się, że właśnie dlatego, że jest tak wyjątkowe i dobre, Szwajcarzy prawie całość produkcji zatrzymują dla siebie. Szczególnie uznane i dobre są białe wina produkowane z winogron chasselas. Delikatne, owocowe w smaku idealnie pasują do lokalnych serów. Teraz jasne staje się, dlaczego to właśnie w Vevey odbywa się jeden z najbardziej ekstrawaganckich i największych festiwali wina na świecie. Fête des Vignerons ma miejsce raz na 20 lat. Przyjeżdża na niego ponad milion osób, budowana jest specjalna scena, całe miasto zamienia się w ogromny teatr i leją się hektolitry wina. Ostatnia edycja miała miejsce w 2019 r. Znając Riwierę Szwajcarską, pieniądze na bilet wstępu muszę zacząć odkładać już dziś. Za winnicami na horyzoncie miga mi zamek Chillon, który zainspirował Hansa Christiana Andersena podczas pisania „Małej syrenki”. Wygląda, jakby stał na wodzie, średniowieczne mury wprost wychodzą z jeziora – zupełnie jak w zamku księcia Eryka. Na wszelki wypadek wpatruję się w taflę wody, ale syren brak. Zamek Chillon, wpisany na listę UNESCO, to najczęściej odwiedzany zabytek w Szwajcarii. Niestety, tłumy wpisane są w jego zwiedzanie. Mimo to warto do niego przyjechać, choćby dla niesamowitych lochów, które zbudowane są z wykorzystaniem skał. Lub dla zdjęcia. Ten zamek po prostu nie może wyjść źle na fotografii, i to niezależnie od umiejętności wykonującego. Montreux, stolica jazzu Statek parowy dopływa do Montreux, lokalnej stolicy muzyki. Szczególnie jazzu, bo tu co roku odbywa się słynny jazzowy festiwal. W 1978 r. wystąpił na nim Freddie Mercury z Queen (nagrali wtedy płytę „Jazz”) i w kilka dni zakochał się w tym miejscu. „Jeżeli chcesz zaznać spokoju, przyjedź do Montreux” – Mercury radził przyjaciołom. Na lądzie wita mnie w charakterystycznym rozkroku i z mikrofonem. Jak Chaplin odlany z brązu. Z pewnością miał rację, mówiąc o spokoju. Poza czasem festiwalu niewiele się dzieje. Z atrakcji jest sporo dobrych restauracji i piękne hotele z początków XX w. W tym słynny Fairmont Le Montreux Palace, w którym mieszkali m.in. Richard Strauss i Vladimir Nabokov. Ten ostatni zamieszkał tu ze swoją żoną Verą w apartamencie na szóstym piętrze w 1961 r., po napisaniu „Lolity.” Hotelowy apartament był jego domem przez 16 lat, aż do śmierci. Riwiera Szwajcarska – szlaki górskie Dlaczego Riwiera Szwajcarska jest wyjątkowa? Atrakcją nie jest tylko jezioro, ale też okoliczne góry, w których wyznaczone są setki szlaków dla pieszych, rowerzystów, koniarzy. Z Montreux w górę można pójść albo wjechać kolejką zębatą na Les Rochers de Naye. 55-minutowy wjazd jest przygodą samą w sobie. To najwyższa kolej w regionie (wjeżdża na 2024 m n.p.m.) i jedna z najbardziej widokowych na świecie. Z końcowej stacji wystarczy krótki spacer, żeby wejść na sam szczyt. 7 szwajcarskich parków, w których odpoczniesz jak nigdy dotąd Niemal każe szwajcarskie miasto może pochwalić się większym lub mniejszym parkiem. Mieszkańcy ściągają do nich niemal w każdej wolnej chwili, by poleniuchować na trawie, urządzić sobie... Na górskich zapaleńców czeka tu trudna via ferrata. Na tych bardziej umiarkowanych – inne malownicze trasy, w tym ta słynna do Grottes de Naye, czyli jaskiń, dzięki czemu część drogi można przebyć pod skałami. Można też nie robić tu nic, usiąść w restauracji, zamówić wodę za osiem franków, cicho przekląć, że cena wysoka. A potem gapić się przed siebie w nieskończoność. Na szczęście za podziwianie widoków nie płaci się tu nic. Mimo że warte są miliony franków. Riwiera Szwajcarska – informacje praktyczne Dojazd Samochodem (najlepiej na dwa razy). Uwaga na przepisy drogowe. Nie należy przekraczać prędkości nawet o kilometr, jeżeli nie chce się płacić ogromnych mandatów. Samolotem do Genewy. Lata m.in. Swiss i LOT. A potem pociągiem. Tanimi liniami lotniczymi Wizz Air do Bazylei. i potem wynajętym samochodem. Nocleg Tanio: Jurty w Rochers de Naye – najlepsze widoki i niezapomniana przygoda. Jedyny mankament, że daleko do jeziora, bo jurty znajdują się 2 tys. m n.p.m. Umiarkowanie: Hotel Tralala – świetny dizajn inspirowany światem jazzu. Luksusowo: Fairmont Le Montreux Palace. Luksus na miarę gwiazd filmowych i świata muzyki. Jedzenie Montreux Jazz Café – w luksusowym hotelu Fairmont – jeżeli nie możesz spędzić tu nocy, zaszalej chociaż z kawą. Miejsce z duszą, historią i świetną kuchnią. Caveau des Vignerons – jeżeli chcesz spróbować fondue, raclette lub innych lokalnych przysmaków. Denis Martin w Vevey. Restauracja z gwiazdką Michelina. Dla tych, którzy kochają eksperymenty. La Cremerie – w położonej w górach miejscowości Chatel-Saint Denis. Miejsce słynne z tzw. moitié-moitié, fondue zrobionego z dwóch rodzajów sera: gruyère i vacherin fribourgeois. Warto wiedzieć W Riwierze Szwajcarskiej panuje mikroklimat – zimy są dużo łagodniejsze niż w reszcie kraju. Źródło: archiwum NG.
Nabiałem raczono się w Pirenejach już 7,5 tysiąca lat temu. To spore zaskoczenie dla archeologów
Nabiał spożywali już pierwsi rolnicy, którzy przybyli na teren Pirenejów 7,5 tysiąca lat temu. To spore zaskoczenie dla archeologów. Sądzili oni bowiem, że nastąpiło to zdecydowanie później.
W tym artykule: Rolnicy i hodowcy w Europie Oscypki made in Iberia Polskie sery równie stare Nowe znalezisko dotyczy neolitu. Jest to końcowy okres epoki kamienia poprzedzający epokę brązu. To w tym czasie doszło do fundamentalnych zmian w gospodarce, strukturze społecznej i demografii. Ludzie zaczęli uprawiać rolę i hodować zwierzęta oraz mieszkać w wielkich domostwach. Rolnicy i hodowcy w Europie Dzięki badaniom genetycznym wiemy, że neolityczny model życia rozprzestrzenił się w Europie z Bliskiego Wschodu i Anatolii. Osadnicy z dzisiejszej Turcji zajęli duże tereny kontynentu. W ciągu VII i VI tysiąclecia p.n.e. rolnictwo dotarło z Bałkanów do Europy Środkowej. Nowy model życia trafił też na Półwysep Iberyjski. Stało się to równie szybko jak w centralnej Europie, bo już w VI tysiącleciu p.n.e. Archeolodzy długo uważali, że rejony trudno dostępne, takie jak góry czy gęste puszcze, bardzo powoli przyjmowały neolityczny styl życia. Faktycznie, w wielu takich miejscach, na przykład w północno-wschodniej Polsce, rolnictwo pojawiło się zdecydowanie później. Za takie miejsce tradycyjnie uważano również Pireneje – wysoki masyw górski na pograniczu Hiszpanii, Francji i Andory. Tymczasem naukowców czekała niespodzianka. Oscypki made in Iberia Historycy z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie (UAB), Uniwersytetu w Saragossie oraz chemicy z Uniwersytetu w Strasburgu we Francji przeanalizowali naczynia ceramiczne przechowywane w Muzeum w Huesca. Zabytki znaleziono na stanowiskach archeologicznych w hiszpańskiej części Pirenejów, w Huescan w Cueva de Chaves (Bastaràs), na wysokości 640 metrów nad poziomem morza, oraz w Espluga de la Puyascada (La Fueva), na wysokości 1300 metrów nad poziomem morza. Wyniki analiz naczyń opublikowano w czasopiśmie „Archaeological and Anthropological Sciences”. I są rewolucyjne. Dzięki analizom fizykochemicznym znaleziono bezpośrednie dowody na spożycie i przetwarzanie nabiału w Pirenejach w najwcześniejszych etapach neolitu, już w połowie VI tysiąclecia p.n.e. Naukowcy pobrali z wnętrza 36 naczyń próbki organiczne – mikroślady po kwasach tłuszczowych. Wykonano też analizy izotopowe. Eksperci przyjrzeli się również morfologii naczyń ceramicznych. Dopełnieniem były analizy archeozoologiczne, czyli badanie kości zwierząt. Wyniki są jednoznacznie. Na obu stanowiskach archeologicznych przygotowywano, przechowywano i konsumowano nabiał, używając do tego naczyń ceramicznych. – To podważa wcześniejsze założenia, w myśl których konsumpcja nabiału w Pirenejach rozpoczęła się znacznie później – komentuje pierwsza autorka artykułu Nàdia Tarifa z Instytutu Chemii Uniwersytetu w Strasburgu. – Zawsze uważano, że prehistoryczna dynamika społeczna w regionach górskich była wolniejsza lub „mniej rozwinięta” niż w regionach przybrzeżnych – dodaje. Tarifa przypomniała, że jej wcześniejsze badania faunistyczne wykazały hodowlę bydła mlecznego w lokalizacjach, z których badano naczynia ceramiczne. To dodatkowo potwierdza koncepcje o wczesnym przetwarzaniu mleka. Oto najbardziej niebezpieczny ser świata. Casu marzu jada się z żywymi larwami much. Kuchnia Sardynii jest uważana za jedną z najzdrowszych, choć oferuje tak oryginalne dania jak dziś już zakazany ser z larwami muchówki Ekspertyzy naczyń wykazały, że w części z nich gotowano potrawy z wieprzowiny, a w innych – warzywne. Kilka tysięcy lat temu nie stosowano glazury, a jakość zastawy kuchennej była niska. Z tego powodu naczynia ceramiczne uszczelniano w Pirenejach sosnową żywicą. Wykazały to najnowsze analizy. Polskie sery równie stare Wyniki badań archeologów z Hiszpanii nie są w stanie zaimponować badaczom polskich pradziejów. Już kilkanaście lat temu na łamach prestiżowego magazynu „Nature” międzynarodowy zespół badaczy dowiódł, że ponad 7 tysięcy lat temu na terenie Kujaw przetwarzano mleko i wykonywano sery. Analizom poddano naczynia sitowate, które swą nazwę zawdzięczają charakterystycznemu dziurkowaniu. Wyglądają trochę jak durszlaki do oddzielania serwatki. Archeolodzy przypuszczali już wcześniej, do czego mogły służyć. Ale kropkę nad „i” postawiły dopiero analizy tłuszczów zachowanych na ściankach naczyń. Kilka lat później wykonano podobne analizy naczyń ze Sławęcina, również z Kujawsko-Pomorskiego. Zabytki są jednak późniejsze i pochodzą z IV tysiąclecia p.n.e. Wówczas też potwierdzono przetwarzanie mleka z krów, kóz i owiec. Źródło: Current Biology Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Oto najbardziej niebezpieczny ser świata. Casu marzu jada się z żywymi larwami much.
Kuchnia Sardynii jest uważana za jedną z najzdrowszych, choć oferuje tak oryginalne dania jak dziś już zakazany ser z larwami muchówki
W tym artykule: Jak powstaje casu marzu Zakazany casu marzu – ser na cenzurowanym Kuchnia Sardynii: czego się spodziewać? Od kilku już lat Sardynia jest jednym z najpopularniejszych kierunków wakacyjnych nad Morzem Śródziemnym. Ta włoska wyspa przyciąga jednak nie tylko fantastycznymi plażami i starymi, a zarazem pełnymi uroku portami. Italia ma to do siebie, że jest znacznie bardziej zróżnicowana regionalnie niż pozostałe kraje Europy. Właściwie każdy włoski region ma własną kulturę, dialekt i tradycje kulinarne. 5 najlepszych pizzerii we Włoszech poleca Matteo Brunetti Po prawdziwą pizzę warto wybrać się aż do Włoch. Specjalnie dla nas ranking najlepszych pizzerii w Italii przygotował znany kucharz Matteo Brunetti. Na Sardynii, jak nigdzie indziej we Włoszech, udało się zachować ducha antycznego Rzymu. Odizolowana morzami od reszty Italii wyspa przez lata konserwowała dawne starorzymskie zwyczaje, z czasem przyjmując wpływy z położonych na zachód katalońskich Balearów. W rezultacie nawet język, którym dziś posługują się Sardyńczycy, jest w zgodnej opinii lingwistów, najbardziej zbliżony do starorzymskiej łaciny. To niesłychane przemieszanie kultur i wpływów najlepiej oddaje kuchnia Sardynii. Lokalne przepisy opierają się na świeżych produktach, z morza i z lądu. Casu marzu to tradycyjny ser z mleka owczego, który zawiera w sobie larwy czerwiów. Uznawany za przysmak i afrodyzjak wciąż wzbudza wiele kontrowersji, a jego sprzedaż jest od kilku lat nielegalna. Oto szczegółowy opis dla smakoszy o mocnych nerwach i jeszcze mocniejszych żołądkach. Jak powstaje casu marzu Casu marzu zawdzięcza smak owadom, a dokładniej larwom muchówki z gatunku sernicy pospolitej (Piophilia casei). Mucha składa jaja w naturalnie powstających pęknięciach w serze. Po wykluciu się robaki trawią białka sera, które następnie fermentują, tworząc kremowy ser. Żywe larwy muchówki pozostają w serze dłużej, również podczas konsumpcji. Głodni doznań smakosze muszą być jednak ostrożni, ponieważ muszki mogą skakać nawet na wysokość 15 centymetrów. Na szczęście na specjalną prośbę klientów, można otrzymać ser z larwami, które zostały uprzednio usunięte z produktu. Jeżeli larwy są martwe, może to oznaczać, że casu marzu jest nieświeże, a spożycie sera grozi zatruciem. Zakazany casu marzu – ser na cenzurowanym Wokół casu marzu pojawia się coraz więcej kontrowersji. Według niektórych naukowców mogą zalegać w jelitach ludzi, powodując stany chorobowe. Zgodnie z unijnymi przepisami dotyczącymi zdrowia i higieny żywności, sprzedaż sera casu marzu została właściwie zabroniona w krajach Unii Europejskiej. Wciąż można go jednak dostać na czarnym rynku, gdzie cena casu marzu trzykrotnie przebija cenę bloku sera pecorino. Wartość nielegalnej produkcji sera z larwami much szacuje się dzisiaj nawet na 3 miliony euro. Dla lokalnych producentów furtką okazała się możliwość oznaczenia sera jako produktu tradycyjnego, co siłą rzeczy wyłącza jego wytwarzanie z przepisów dotyczących higieny żywności. Tradycyjna metoda została zapisana w oficjalnym prawie obowiązującym na Sardynii. Naukowcy z Uniwersytetu w Sassari wraz z lokalnymi hodowcami owiec pracują nad opracowaniem całkowicie bezpiecznej i higienicznej metody produkcji casu marzu. Ma to pozwolić na powrót sera do sklepów. Kuchnia Sardynii: czego się spodziewać? Turyści odwiedzający Sardynię najczęściej stołują się w restauracjach, gdzie na stołach króluje porceddu sardo, czyli wolno pieczone prosię. Lokalne piekarnie słyną ponadto z pane carasu, czyli tradycyjnego, cienkiego jak papier chleba. Najpopularniejszym serem jest fiore sardo. W wielu miejscach na wyspie króluje jednak casu marzu. Należy pamiętać, aby nie traktować tego posiłku jak dziwacznej atrakcji turystycznej. Dla Sardyńczyków jest to część ich wielopokoleniowej tradycji. Najdroższy burger na świecie kosztuje 23 tysiące złotych. Co jest w środku? Umieszczenie tego typu dania w menu z pewnością przekłada się popularność restauracji, choć rekordowo drogiego burgera zamawia niewielu. Odwiedzając Sardynię, nie można przeoczyć tamtejszych win. Rodzinne winnice znajdują się właściwie w każdym zakątku wyspy, od równin Campidanese po górzyste wyżyny. Szczególny skład gleby i słoneczny klimat przez większą część roku pozwalają na produkcję win wysokiej jakości. W odróżnieniu od wielu innych wysp na MOrzy Śródziemnym Sardynia nigdy nie znalazła się pod panowaniem arabskim, więc islamskie zakazy dotyczące spożywania alkoholu tu nie obowiązywały. Najpopularniejsze sardyńskie wino Cannonau to czerwone wino odmiany Grenache doskonale pasujące do czerwonych mięs. Kiedyś jeszcze było to legalne, Cannonau podawano również do sera casu marzu. Czytaj więcej fantastycznych artykułów: Wakacje w Grecji: co zjeść w tym przepięknym i słonecznym kraju? Planując wakacje w Grecji, warto przygotować sobie listę potraw, które trzeba zjeść w tym kraju. Oto TOP 5 dań, których musicie skosztować. Kuchnia szwajcarska: co warto zjeść w kraju Helwetów? Jak twierdzi Kurt Scheller, kuchnia szwajcarska to połączenie północnych i południowych smaków Europy. Czego więc warto spróbować podczas pobytu w Szwajcarii? Co zjeść w Hiszpanii? TOP 5 potraw, których musisz spróbować w tym kraju Jeżeli planujesz podróż do Hiszpanii, warto wiedzieć, co czeka cię na miejscu. Oprócz pięknych plaż, zjawiskowych krajobrazów i przepięknych zabytków, ten kraj oferuje również niezwykl...
Kreteńczycy to niekwestionowani zwycięzcy prowadzonego przez ponad 50 lat tzw. Badania Siedmiu Krajów. Jego autorzy monitorowali stan zdrowia ponad 12 tys. mężczyzn z całego świata, w tym kilkuset z Krety.
Bez śniadania, za to z obfitym lunchem i jeszcze większą kolacją – choć sposób żywienia się mieszkańców Krety odbiega od ogólnie przyjętego pięcioposiłkowego modelu, badania archeologiczne wskazują, że na wyspie je się tak od 4 tys. lat. Efekty są zadziwiające – mieszkańcy Krety cieszą się wyjątkowo długim życiem, a choroby układu krążenia i nowotwory omijają ich szerokim łukiem. Kreteńczycy to niekwestionowani zwycięzcy prowadzonego przez ponad 50 lat tzw. Badania Siedmiu Krajów, których autorzy monitorowali stan zdrowia ponad 12 tys. mężczyzn w średnim wieku ze Stanów Zjednoczonych, Finlandii, Holandii, Włoch, Chorwacji i Serbii (oba kraje początkowo traktowano jako jeden, stąd liczba siedem w nazwie badania), Japonii oraz Grecji, w tym 700 z Krety. Skąd taka skuteczność diety? Kreteńczycy żywią się tym, co daje im ich ziemia. Nie mają jednak na co narzekać. Kreta nie jest wyspą pochodzenia wulkanicznego, a żyzne gleby w połączeniu ze śródziemnomorskim klimatem podgrzewanym dodatkowo przez niedaleki ląd afrykański czynią ją rolniczym rajem. – Kluczowymi składnikami tutejszej diety są bogate w składniki odżywcze rośliny: owoce, warzywa, strączkowe i pełnoziarniste, z oliwą z oliwek jako głównym źródłem tłuszczu – mówi Christopher Papandreou ze Szkoły Medycznej Uniwersytetu Kreteńskiego. – Zalecane jest też umiarkowane spożycie ryb, produktów mlecznych i orzechów, z ograniczoną ilością czerwonego mięsa i innych produktów pochodzenia zwierzęcego, takich jak masło czy pozostałe produkty mleczne – dodaje. Te ostatnie produkowane są na bazie mleka koziego i owczego. Na stołach króluje długo dojrzewający ser graviera z przewagą owczego. Co ciekawe, w tradycji Krety nie ma sera feta – importuje się ją na wyspę głównie dla turystów. Na koniec niespodzianka – dieta kreteńska nie może się obejść bez niskiej do średniej konsumpcji wina. – Kieliszek dziennie w przypadku kobiet, dwa w przypadku mężczyzn są wskazane jako składnik tego sposobu żywienia – mówi Papandreou.
W poszukiwaniu prawdziwego oscypka. Oto, co trzeba wiedzieć o tatrzańskim serze
Czy wiesz, że oscypki można sprzedawać tylko od maja do września, a prawo do ich produkowania ma tylko kilka gmin? Dowiedz się, jak rozpoznać prawdziwego oscypka i przygotuj własnego.
Było tak, że jeden góral z drugim wsadzali ser do kieszeni spodni, by był na czarną godzinę. I kiedy ta godzina nadchodziła, sięgali i scypali go po trochu, zaspokajając pierwszy głód. Od czynności tej wzięła się nazwa najpopularniejszego produktu pod Tatrami, a od kieszeni w portkach – wrzecionowaty kształt dzisiejszych serów. Tak przynajmniej widzi to Kazimierz Furczoń z Leśnicy-Gronia, człowiek, który dorobił się tytułu głównego bacy Podhala. Można wierzyć jemu, można i tym, którzy dowodzą, że łoz-scypek (z góralska) lub oscypek (po pańsku) wziął się od nazwy drewienek (oscypiorki), którymi się już prawie gotowy wyrób zdobi, lub – jak niektórzy lubią żartować – od… scypania się z owcami. Scypania, czyli użerania się z nimi i pilnowania, by je jaki wilk lub niedźwiedź nie rozszarpał (Władek z bacówki w Białym Dunajcu: – Szkoda to wielka, bo zawsze porwie tę najdroższą za kilka stówek, jakby skurczybyk wiedział, jak się ceny kształtują). POZNAJ ETAPY PRODUKOWANIA OSCYPKA >>> Mistrz czy fajtłapa Kiedyś na Podhalu owcze sery robiło się raz na tydzień, przy niedzieli, na wesela i święta, a do ich pucenia (ugniatania) bab się nie dopuszczało. Bo – jak mówi Kazimierz – więcej by było w tym baciarki (zabawy) niż pracowania. Dziś sery, przysposobione we wszelakie możliwe certyfikaty unijne, wyrabia się od maja do września, codziennie; i coraz częściej dopuszcza się juhaski do produkcji. Choć – jak zaznacza Władek – tylko te ładne i niezbyt gadatliwe. Takie, które dobrze wiedzą, że prawdziwy oscypek ma mieć kolor jak słońce, a gdy się go przekroi, winien się wykazać elastyczną strukturą i maleńkimi oczkami (po wielkości oczek od razu poznać mistrza albo fajtłapę). Pachnieć musi ogniem i dobrym drewnem, a ważyć od 60 do 80 dag. Podobno najwięksi smakosze wyczują od razu, w której bacówce się ser wyrabiało i kto w tym ręce maczał. Bo choć dyrektywa unijna surowa, serca i temperamentów górali nie da się przyciąć w sztywną matrycę. Różnić się sery mogą zatem kremowością, długością (od 17 do 23 cm) i zdobieniami, które już zależą od fantazji tego, kto w rękach dzierży oscypiorkę. No i kolorem też, bo kto powiedział, że słońce powinno mieć każdego dnia ten sam odcień. Po czym zaś poznać bacę, który dobry oscypek potrafi zrobić? Po tym, że przy wejściu do szałasu czy bacówki powie z szacunkiem „Duchu Swaty”, a o serze, proporcjach i grubości skórki wie wszystko o każdej porze dnia i nocy. Wie, że innego oscypka niż taki, który ma albo 100 proc. owcy (czyli mleka owczego), albo 60 proc. owcy i 40 proc. krowy polskiej czerwonej, nie wolno mu za żadne skarby sprzedać. Przecież to by było oszukaństwo jakieś. Katarzyna Kachel
Są z owczego sera pecorino, z karmelizowanymi gruszkami i z miodem.
Przygotowuje je mistrz sztuki lodziarskiej z Sardynii. Mowa o najlepszych lodach we Włoszech - takimi okrzyknięto je na Festiwalu Lodów we Florencji Sardyński lodziarz Fabrizio Fenu pokonał 10 innych cukierników. Swoją lodziarnię prowadzi w Marribu niedaleko miasta Oristano. Mistrz Sztuki Lodziarskiej swój przysmak wykonał z lokalnych produktów z Sardynii. Pozostali cukiernicy proponowali lody o smaku pinoli, czyli orzeszków piniowych, gruszkowe z dodatkiem sera pleśniowego gorgonzola, wanilii i malin, z sera ricotta z pistacjami i migdałami albo z sycylijskich pomarańczy.
Ser, góry i dziki czosnek. Wszystkie smaki Szwajcarii
Szwajcarzy produkują ponad 450 rodzajów sera: od ementalera, przez sbrinz, tilsiter i appenzeller, po gruyère. I doskonale wiedzą, co należy z nim robić!
Ten żółty i miękki, z dużymi dziurami wielkości wiśni, a nawet małej śliwki, to ementaler. Ma delikatny, lekko orzechowy smak. Certyfikowany ser robi się z niepasteryzowanego mleka pochodzącego z krów karmionych naturalnie, po prostu trawa i sianem. Aby zrobić kilogram ementalera, potrzeba ponad 12 litrów mleka. Ten bez dziur, także krowi, ale za to tłusty i twardy, to gruyère. Dojrzewa od pięciu do dwunastu miesięcy. I to on jest niezbędny do przygotowywania klasycznego fondue. Inne sery szwajcarskie to np. vacherin mont d’or czy niezwykły ser tête de moine, czyli „głowa mnicha”, wytwarzany przez tutejszych zakonników od 800 lat. Do jego cięcia używa ię narzędzia o nazwie girolle, które struga różyczki sera niczym temperówka kredkę. Ma smak puszysty, ostry i wyrazisty. Mało tego, Szwajcarzy uważają, ze to oni stworzyli włoski parmezan. U nich nazywa się co prawda sbrinz i pochodzi z Lucerny. Jest łagodniejszy w smaku, nie tak słony, choć ma taką samą strukturę jak włoski brat. Jednym z najsłynniejszych i najprostszych szwajcarskich górskich dań jest raclette. Pierwotnie potrawa była przyrządzana przez pasterzy na gorących kamieniach ułożonych wokół paleniska. Ser kroi się w kostkę o boku 1 cm. Wsadza do piekarnika lub na grill na małych patelenkach, gdzie przyjemnie się rozpuszcza. Podawany jest zwykle z gotowanymi ziemniakami i białym winem (najlepiej fendant z kantonów Valais i Baden). Szwajcarzy cenią lokalne przysmaki. Na przykład te z St. Gallen. To bardzo stare miasto u podnóża góry Saentis, na którą wjeżdża kolejka linowa. Na samym niemal szczycie znajduje się restauracyjka, gdzie można zjeść lokalny smakołyk – smażone kulki serowe. Powstają z parzonego ciasta, które robi się, gotując wodę z mlekiem, mąką i masłem oraz gałką muszkatołową. Potem trzeba dodawać po jednym jajku, ubijając. Twardy lokalny ser kroi się w małe kostki i dokłada do ciasta. Porcje smaży się we fryturze i podaje z sosem tatarskim albo pomidorowym z siekaną bazylią. Na prawdziwy szwajcarski obiad warto się także wybrać do hotelu Bernerhof, tuż przy stacji kolejowej w Gstaad. Zjemy tam fondue, czyli inne słynne danie z rozpuszczonego sera. Polecam wersję truflową, tzn. aromatyzowana słynnymi grzybami o piżmowym zapachu. Na przystawkę dostaniemy tu talerz suszonej wołowiny z Saanen i Hobelkaese oraz ser krojony tak cieniutko, ze przezroczyste plasterki same się zwijają. Bliskość Alp sprawia, ze Szwajcarzy chętnie wykorzystują w swojej kuchni górskie rośliny i zioła. Prawdziwym przebojem jest baerlauch – dziki czosnek, w Polsce prawie nie do dostania, ewentualnie wzdłuż zachodniej granicy. Je się przede wszystkim szczypiorek, czyli zielone liście. Baerlauch jest arcyzdrowy, no i nie pozostawia w ustach przykrego zapachu (można się całować!). Upodobanie do dzikiej kuchni przybiera czasem formy ekstremalne. Stefan Wiesner, szef kuchni z hotelu Roessli w Escholzmatt, który nazywa siebie kulinarnym alchemikiem, robi na przykład wędzoną zupę śnieżną. Jak? Do wielkiego gara wrzuca śnieg, a potem zawiesza go nad paleniskiem. Zapach dymu wnika w rozpuszczające się śnieżynki. I – wierzcie mi – ta zupa naprawdę ciekawie smakuje. Kolejny pomysł? Zupa na rzecznych kamykach, wciąż przede mną. Szwajcaria to także przepych. Na Boże Narodzenie do St. Moritz zjeżdżają piękni i bogaci. Jedzą kawior i piją szampana w lodowym barze Reto Mathisa, kulinarnej gwiazdy. Ale zima nawet u niego popularne są rustykalne dania – zupa z kaszą pęczak albo zwykły tost z serem. Co roku na przełomie stycznia i lutego odbywa się tutaj St. Moritz World Gourmet, czyli światowe dni smakoszy. Zapraszani są najlepsi szefowie kuchni z całego świata. Ich zadaniem jest przygotować m.in. kolacje na lodzie. Skąd taki pomysł? Otóż jezioro w St. Moritz zamarza zimą tak bardzo, że odbywają się na nim zawody polo i wyścigi konne, a także przyjęcia w namiotach. Na kolację można się także wybrać do typowego chesa (słowo oznaczające „dom” w języku retoromańskim, którym posługuje się jeden procent społeczeństwa), gdzie podziwiając górskie widoki, można zjeść aelpler maggarone. To zwariowane lokalne danie z makaronu i ziemniaków gotowanych w mleku, serwowane ze startym serem raclette i smażoną cebulą. Wszystko tu kończy się przecież i zaczyna od sera. Fondue – przepis Kurta Schellera, szwajcarskiego szefa kuchni, który mieszka i pracuje w Polsce od ponad 20 lat Składniki: 300 g tartego sera gruyère 300 g tartego ementalera 1 ząbek czosnku 300–400 ml wytrawnego białego wina (fendant) odrobina kirschu lub soku z cytryny 10–15 g mąki ziemniaczanej gałka muszkatołowa 600 g kostek chleba caquelon – naczynie do fondue Wykonanie: Naczynie do fondue wysmarować czosnkiem. Wlać wino, zagotować. Dodać ser. Gdy się roztopi, wlać kirsch lub sok z cytryny razem z mąką ziemniaczaną. Doprawić gałką i pieprzem. Chleb pokroić w kostki, nadziewać na szpadki, maczać w fondue i zajadać.
5 najdziwniejszych sportów z różnych zakątków świata
Niektóre z tych dyscyplin sportowych można skomentować krótkim "Czego to ludzie nie wymyślą!".
Poznaj 5 najdziwniejszych dyscyplin sportowych na świecie >>>
Oni chcą pozwać do sądu twórców "Mody na sukces". Nie zgadniesz dlaczego
Chodzi o włoski ser. Tak jest, ser. Ale nie byle jaki. Grana Padano to jeden z najbardziej znanych włoskich serów. Produkuje się go z krowiego mleka, a tradycja jego wytwarzania sięga XII wieku. Pojawił się jednak problem. Ser nie posmakował bohaterowi popularnego serialu.
W wyświetlonym niedawno we Włoszech odcinku jeden z bohaterów, grany przez Dicka Christie ochroniarz Charlie Webber, kosztuje włoskiego sera i w jednym zdaniu natychmiast popełnia dwie potężne gafy. Po pierwsze jest niezadowolony ze smaku sera, czemu głośno daje wyraz, a po drugie porównuje go do Parmigiano Reggiano. Parmigiano Reggiano to największy rywal Grana Padano. Sery smakowo plasują się mniej więcej na podobnej półce, jednak Parmigiano jest droższy. Stefano Berni, przewodniczący Konsorcjum Ochrony Grana Padano mówi, że środowisko wytwórców jest smutne i zawiedzione "brakiem szacunku" okazanemu włoskim przysmakom. Producenci obawiają się spadku sprzedaży sera, tylko w USA sprzedaje się go 200 tysięcy kręgów rocznie, wartość rynku to około 200 milionów euro. Stąd bardzo możliwe, że zgodnie z zapowiedziami rzemieślników sprawa trafi do sądu. Trudno brać obawy przed wpływem opery mydlanej na konsumentów na poważnie, ale tylko do czasu gdy sprawdzi się jej zasięg. "Moda na sukces" w przyszłym roku obchodzić będzie trzydzieste urodziny, nakręcono ponad 7 tysięcy odcinków, które emitowane są prawie stu krajach świata. Źródło: International Business Times
Nie uwierzysz jakie są najzuchwalsze kradzieże we Włoszech. Nie złoto, nie klejnoty, nie pieniądze. Ser
Przestępcy porywają się na różne brawurowe akcje, ale ten proceder naprawdę zaskakuje. Po pierwsze jeśli chodzi o rozmiar kradzieży, po drugie... jej przedmiot. No bo jak to kraść ser? I dlaczego ten ser jest tyle wart?
Złodzieje we Włoszech w ciągu ostatnich dwóch lat ukradli tyle sera Parmesan od małych producentów, ze łącznie po podliczeniu wartość skradzionych smakołyków oceniono na 7 milionów dolarów. Jak widać kosztowności czy złoto już dawno poszły w odstawkę. Parmigiano-Reggiano jest najczęściej kradzionym gatunkiem sera. Ofiarami kradzieży padają małe zakłady, które nie dysponują odpowiednich zabezpieczeń. Szef Związku Producentów Parmesanu Riccardo Deserti ocenia, że na pojedynczym kręgu sera mogą zarobić tysiące euro. Dodaje, że biedni przedsiębiorcy nie mają pieniędzy by zadbać o bezpieczeństwo swoich zakładów. Proceder jest popularny, bo w przeciwieństwie do samochodów, klejnotów, czy złota o wiele łatwiej go sprzedać. Co prawa kręgi są oznaczane przez producentów, ale złodzieje po prostu wycinają oznaczenia i sprzedają kradziony towar we Włoszech i innych krajach Europy. Źródło: The Daily Meal
Południowy Tyrol: czy warto tam zajrzeć?
Spróbuj ponad 50 rodzajów pierogów i knedli, zrelaksuj się w termach i zakochaj w farmerze!
Południowy Tyrol to miejsce bardzo specyficzne. W widokach można zakochać się już od pierwszego wejrzenia. Góry, polany, sady z jabłonkami, winnice - aż nie chce się stamtąd wyjeżdżać. Ale widoki to dopiero początek długiej listy, dla której warto odwiedzić takie miejsca, jak farmy agroturystyczne Roter Hahn w Południowym Tyrolu. Południowy Tyrol geograficznie znajduje się na terenie Włoch, jednak historia tego regionu mocno wiąże go z narodem i tradycją austriacką. Pierwsze co rzuca się w oczy to obecne wszędzie nazwy w dwóch językach: włoskim i niemieckim. Ta mieszanka tworzy również nietypowe kulturowe połączenie – kuchni, sztuki i tradycji. Wielokulturowość ma również wpływ na ludzi zamieszkujących Południowy Tyrol, którzy łączą w sobie austriacką rzetelność z włoską otwartością. Roter Hahn (ang. Red Rooster) to związek ponad 1600 farm agroturystycznych położonych na terenie Włoch, w Południowym Tyrolu. Powstał on w 1999 roku i został założony przez Związek Farmerów Południowego Tyrolu. Ale dość historii. Oto 8 powodów, dla których warto odwiedzić Południowy Tyrol. Wybierała Anna Szczypczyńska, która niedawno odwiedziła tamtejsze farmy. 1. Zdrowa żywność prosto od farmerów W Południowym Tyrolu znajdują się farmy oferujące turystom nie tylko urlop w malowniczym miejscu, ale także możliwość spróbowania naturalnych górskich produktów. To przede wszystkim uprawy warzyw i owoców - soczyste jabłka z tego regionu nie mają sobie równych, warto spróbować również pomidorów oraz malin. Z owoców i warzyw powstaje wiele innych produktów, np.: chipsy jabłkowe, dżemy, soki, syropy, sosy, nalewki. Nie brakuje tutaj także hodowli zwierząt, a to oznacza, że można spróbować wędzonej według starej receptury szynki „Speck”, czy tyrolskich kiełbasek. Dzień uboju jest przez farmerów traktowany wyjątkowo – mięso, które przygotują będzie im potem służyć przez całą zimę. Istnieją nawet związane z nim lokalne powiedzenia – „Szczęśliwy ten kto w dniu uboju zgromadzi najwięcej mięsa”. Moja wizyta na farmach w Roter Hahn rozpoczęła się jednak od podglądania procesu produkcji serów w Lehrnerhof. Świeże, górskie powietrze, czysta trawa - to wszystko sprawia, że tyrolskie krowy dają bardzo smaczne mleko (Ale ostrożnie! Jeśli jesteś mieszczuchem i nie przywykłeś do picia ":mleka prosto od krowy" lepiej zrezygnuj z białej kawy, by w pełni cieszyć się urlopem). Tuż obok obory znajduje się niewielka fabryka serów - rodzinny interes. - Produkujemy klasyczne sery twarde, ale mamy też bardzo smaczny parmezan, po który przyjeżdżają do nas ludzie z daleka - opowiada Konrad Köhl, właściciel. Po oględzinach fabryki przyszedł czas na degustację. Sery rozpływały się w ustach, a kiełbaskom bez żadnych ulepszaczy trudno było powiedzieć nie. Do tego chleb domowej roboty i trudno sobie wyobrazić smaczniejsze drugie śniadanie. 2. Klimatyczne restauracje Federacja Roter Hahn zrzesza 4 rodzaje farm: te z miejscami noclegowymi, te, które produkują żywność (np. sery, wędliny, soki, dżemy), restauracje i bary oraz farmy rzemieślnicze. Restauracje i bary to punkt, którego nie można pominąć podczas zwiedzania Południowego Tyrolu. Kuchnia regionalna jest bardzo ciekawa ze względu na naleciałości z Włoch oraz Austrii. Tradycyjnym daniem są różnego rodzaju pierogi i knedle, jest ich ponad 50 rodzajów! Knedle są dumą tyrolskich farmerów. Wiele książek kucharskich przygotowywanych przez lokalnych kucharzy jest w całości poświęconych knedlom i różnorodnym przepisom na ich przygotowanie. Najczęściej serwuje się je na słodko (z nadzieniem owocowym), ale popularne są też te wytrawne (z mięsem), czy wegetariańskie (warzywne lub serowe). Jedno jest pewne: szybko można się przejeść, także z umiarem! Tym bardziej, że kuchnia tyrolska do lekkich nie należy, za to jak smakuje! 3. Raj dla aktywnych W Południowym Tyrolu nie można się nudzić. Jeśli lubisz sport, trudno o lepszą lokalizację. Zimą te okolice stają się mekką narciarzy i snowboardzistów. Ortler - najwyższy szczyt Wschodnich Alp, największa na świecie karuzela narciarska Dolomiti Superski, a także wiele kilometrów wyjątkowych szlaków narciarskich. Region daje turystom również możliwość spróbowania nietypowych aktywności: wspinaczki po zamarzniętym wodospadzie, wycieczek wysokogórskich, biegów długodystansowych czy szybkiej jazdy tradycyjnymi południowotyrolskimi saniami (toboggan). Można spróbować swoich sił na rakietach śnieżnych, które stają się coraz bardziej popularne. Niektórzy farmerzy, jak choćby Ci, u których się zatrzymałam (farma Obermichelerhof), proponują jazdę konną. Ale w Tyrolu można też pojeździć na rowerze lub pobiegać. Ja akurat nie odmówiłam sobie tej drugiej przyjemności. Widok powalał na kolana. 4. Młode wino Jedzenie, jedzeniem, ale jeśli odwiedzamy Południowy Tyrol nie wolno nam zapomnieć o winie. Podczas jazdy samochodem, czy pociągiem, poza malowniczymi krajobrazami w oczy rzucają się dwie rzeczy: sady z jabłonkami oraz winnice. Wiele farm wyspecjalizowało się w uprawie winorośli i produkuje wina słynne na całym świecie ze swojego delikatnego smaku. Najlepszym czasem na degustację jest jesień, gdy pierwsze wina z ostatnich zbiorów zaczynają być gotowe do picia. Godnym polecenia są również organizowane przez farmerów winne festiwale. Podobno od marca turyści rezerwują noclegi na tę okazję. 5. Regeneracja: czas na termy Wyjazd w tak spokojną okolicę jest przede wszystkim odpoczynkiem od zgiełku miasta, szybkiego tempa, pracy. Dlatego warto skorzystać ze wszystkich możliwości, jakie daje nam ten region, by się zregenerować. Oprócz spacerów na świeżym powietrzu, różnego rodzaju aktywności warto skusić się na termy. Ja nie odmówiłam sobie tej przyjemności i muszę przyznać, że było to jedno z najmilszych doświadczeń. Termy znajdują się w drugim pod względem wielkości mieście w Południowym Tyrolu (zaraz po Bolzano/Bozen) to Merano/Meran, które wyrosło na światowej renomy ośrodek zdrowia. Obecnie miasto należy do światowej czołówki wiodących kurortów oraz ośrodków SPA. Będąc w okolicy, Warto odwiedzić Terme Merano. To kompleks basenów wypełnionych woda termalną zawierającą radon, pierwiastek korzystnie wpływający na mięśnie, wydobywany z głębokości 2 km. Znajdują się tutaj także sauny suche i parowe oraz bar, gdzie można uraczyć się lampką prosecco dla pełnego rozluźnienia. Wylegiwanie się zimą na zewnątrz w basenie wypełnionym ciepłą wodą i podziwianie gór to niezapomniane chwile. 6. Nocleg jak w domu Żeby w pełni się zregenerować i wypocząć, przydałoby się zatrzymać w miejscu, które wyglądem nie przypomina hotelu, tylko dom. I taką formułę mają apartamenty, które oferują właściciele farm. Jest kilka zasad: w jednym domu nie może być więcej niż 4 mieszkania lub 6 pokoi. Apartamenty różnią się od siebie ilością "kwiatków", które są odpowiednikiem gwiazdek. Obecnie 4 "kwiatki" to najwyższy standard. Jednym z miejsc noclegowych z czterema kwiatkami jest Wegmacherhof - to luksusowe apartamenty, w których każdy może się poczuć komfortowo. 7. Kapelusz robiony na miarę Południowy Tyrol to nie tylko miejsca noclegowe, restauracje z regionalnymi przysmakami, czy winnice. Coraz bardziej popularne stają się farmy rzemieślnicze. Można tam kupić unikatowe, ręcznie robione przedmioty: kosze, drewniane naczynia, torebki, kapelusze na miarę. Ta ostatnia pozycja najbardziej przypadła mi do gustu, ale nie udało się dotrzeć na czas do Rity z Amort-Hof, która własnoręcznie przygotowuje z wełny z własnego stada okrycia głowy, torebki, kapcie, poduszki. Trzeba jechać raz jeszcze. 8. Samotni farmerzy Kiedy dojechałam w to magiczne miejsce dalekie od hałasu, pośpiechu i ciśnienia, zatęskniłam za prostym życiem na łonie natury. - Nie masz tutaj dla mnie jakiegoś silnego farmera? Chętnie bym uciekła z Warszawy - zażartowałam do Valentiny, która oprowadzała mnie po wszystkich farmach. - A Ty wiesz, że w Tyrolu mamy mnóstwo farmerów, którzy są singlami? Nawet kręcą o nich programy, w których szukają im żon - odpowiedziała i zaczęła mi przedstawiać kolejnych kandydatów. Ale czy życie na tyrolskiej farmie to bieganie po górach, zajadanie się domowej produkcji serami i wypoczynek na łonie natury? O nie! Żaden farmer nie zgodziłby się na takie ustępstwa.W końcu rachunek musi się zgadzać. - To ciężka praca, zazwyczaj ponad 14 godzin na dobę - opowiada Valentina. - Do tego farmerzy, którzy mają swoje zwierzęta, przez całe życie nigdzie nie wyjeżdżają - dodaje. Nigdzie nie wyjeżdżają? Nie zwiedzają świata? No i marzenie o życiu na tyrolskiej farmie szybko zderzyło się z rzeczywistością. Ale pojechać na kilka dni naprawdę warto!
Polska dla hedonistów: Szlak sera - Nos za przewodnika
Wytyczam sobie kierunek, umawiam dwie–trzy serownie. Właściwie uprzedzam tylko, że przyjeżdżam i ruszam! Dalej już na nos
Mam to szczęście mieszkać zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od Rancza Frontiera. Godzina drogi do arcysmacznego miejsca nieopodal Mrągowa, do Warpun. Sylwia i Rusłan z małą Anią mieszkają właściwie poza wsią. Tworzą swój własny świat. Duża hodowla owiec, krów, do tego koni, drobiu, psów, rybek i ptaszków, którym Ania niestrudzenie nadaje imiona. Jestem łasuchem i to jest cecha, którą już dobrze znają gospodarze. Za każdym razem z zakamarków spiżarni, dojrzewalni, wychodzi do mnie jakiś nowy ser, jakby czekał, żebym go przetestował. A to młody owczy, o nutach runa, gałązek, polnych kwiatów, minerałów. A to ser świeżo uwędzony, przyniesiony prosto z wędzarniczej beczki. Jeszcze ciepły, co roztacza aromaty wokół jak dopiero co zakwitły bez. Zniewalający. Zapach to pierwszy atak jedzenia. To ścieżka, to magnes, to smycz. Ale nie ma co narzekać. Mieć nosa, albo chodzić na nos, to całkiem dobra metoda. W moim przypadku się sprawdza. Rusłan ma w zanadrzu sporo niespodzianek. To doświadczony podróżnik, niejedno w życiu widział i podpatrzył. Któregoś razu poczęstował mnie basturmą, własnoręcznie suszonym w ziołach mięsem – ciemnym, zwięzłym, ostrym i wyraźnym. Cienkie płatki rozpływały się w ustach. A jakie robi szaszłyki! Bajeczne! Odżywają we mnie wtedy wszystkie zaległe marzenia o wyprawie w kaukaskie strony. Jednak i tak zawsze wracam na orbitę Frontiery blue, czyli sera z przerostem niebieskiej pleśni. To jest moja kapliczka, ołtarzyk, moje niebo. Niebo w gębie. Rozpływające się, pełne orzechowych smaków, pieczarkowych, maślanych, odurzających. Nie tylko mnie uwodzi ten ser. Zdarzyło się kiedyś tak, że jechałem pod białoruską granicę na ludowy festiwal do Czeremchy, umówiliśmy się tam z niezłym gronem gotujących wariatów, którym przewodził Maciek Kuroń. Cały dzień coś pichciliśmy, aby wieczorem osiągnąć apogeum tej rozpusty. Kiedy już wszyscy myśleli, że nie zmieszczą ani kęsa, wyniosłem sery z Frontiery. Zapadła nabożna cisza, że można było ją kroić nożem. – My tu gotujemy jak najęci, a ten (to o mnie) skradł nam całą paterę serów – podsumował Maciek, szelmowsko się uśmiechając. Dodam, że na paterze pojawiły się też sery z dwóch sąsiednich koziarni, z Polskiej Wsi i Jakubowa. Bo jak już wspominałem, wyznaczam sobie trasę rzemiennym dyszlem, czyli od serowni do serowni. Ser pełen radości Jest takie miejsce, gdzie kiedykolwiek bym się nie pojawił, to jest lato. To niepozorna miejscowość Huta Szklana, niedaleko Krzyża Wlkp., na skraju Puszczy Noteckiej. A wszystko to za sprawą pewnego radosnego sera. Inspirowany dwoma serowymi gwiazdami – holenderską goudą i królewieckim tylżyckim. Dużo w Kreuzerze maślanych nut. Jest jak pajda chleba z masłem na kwiecistej łące, bo zachowuje w sobie sporo kwietnych aromatów wzbogaconych posmakiem moreli i karmelowych toffi. Niby codzienny, ale tak codzienny jak majówka z przyjaciółmi. Beata i Leszek, którzy go robią, to cudowni, pogodni ludzie, we wszystko wkładają serce. Swoją serowarską misję zaczynali od Kreuzera, nazwanego tak na pamiątkę przedwojennej serowni w Krzyżu Wlkp. Teraz słyną też z twarogów, masła, cygiera, czyli naszej wersji ricotty, a pojawiającym się znikąd gościom podają własnoręcznie pieczony chleb. Ten chleb wprawił mnie kiedyś w osłupienie. Beata ukroiła mi pajdę, abym mógł spróbować jej masła, a po chwili wyszło z rozmowy, że chleb ma już tydzień. Musiałem mieć dziwną minę, bo spytała, czy mi nic nie jest. Tydzień!? O matko! Smakował, jakby był pieczony rano. Potem pojechałem głębiej w puszczę, do serowni, którą umownie nazywam 27 stroną, od nazwy bloga, jaki prowadzi serowarka. Kęs wędzonego koziego sera na zagubionej górze, bezcenne. Smak omszałych krużganków Dolny Śląsk – region słynący z zamków, pałaców, klasztorów, słynie też z unikatowych serów. W Łomnicy, gdzie się nie obejrzysz, wszędzie pałace, do serowarni państwa Sokołowskich trafić nieco trudniej, ale warto. W Krzeszowie, jak już ktoś dotrze do klasztoru, niech dobrze się rozejrzy za Wańczykówką. Też znajdzie świetne sery. A jeśli ktoś dotrze pod dąb Chrobry, w okolicy Przemkowa, to ma już tylko kilka kilometrów do wsi Wysoka, do natchnionego serowara Mariusza Purgała. Cystersi robili kiedyś sery, jak to sami zapisali w kuchennych notatkach – „nie do codziennego spożywania”. Mariusz poszukał i doczytał, na czym polegał smak tych serów, eksperymentował kilka lat z kulturami bakterii i stworzył ser dojrzewający ponad rok. Niezwykle skoncentrowany. Już kawałek wielkości dyniowej pestki potrafi wypełnić smakiem usta na godzinę. Potrafi też swoją mocą te usta zamknąć, uszczypać. Wciąga w podróż po niedostępnych klasztornych krużgankach, pachnie omszałymi trunkami, chlebem przeżegnanym znakiem krzyża, sienią z drewnianą podłogą. Smakuje jak podróż w czasie. A komu mało wrażeń, niech spróbuje Niebieskiego i Białego Księcia, dwóch krowich serów z przerostem pleśni. Po Klasztornym wydadzą się deserem. Jedno jest pewne, jakąkolwiek znajdziemy serownię zagrodową, a jest ich w Polsce kilkaset, i popytamy o inne w okolicy, to po ich odwiedzeniu będziemy mieli bagażnik pełen serów, kartę pamięci w aparacie pełną zdjęć, a głowę pełną wrażeń. Na Ranczu Frontiera hodowane są nie tylko dające mleko owce czy krowy, ale też gęsi i konie. (Fot. Filip Klimaszewski) Warto wiedzieć: 3 godziny trwają warsztaty, z których wychodzi się z własnym serem: www.serypolskie.pl. Pod tym adresem znajdziemy też adresy serowarni No to w drogę: Ranczo Frontiera - Sylwia Szlandrowicz i Rusłan Kozynko Mazury, wieś Warpuny, okolice Mrągowa. Szukać serowskazów. Krowie (65–100 zł/kg) i owcze (100–130 zł/kg) warte swojej ceny. www.seryowcze.pl Farma pod świerkami - Beata, Leszek Futymowie, Wielkopolska, wieś Huta Szklana, okolice Krzyża Wlkp. Dojrzałe, śmietankowe i z ziołami, również wędzone (powyżej 60zł/kg), twarogi, cygier, masło. www.ekosery.pl Gospodarstwo Malinowa Zagroda - Mariusz Purgał Dolny Śląsk, wieś Wysoka, niedaleko Przemkowa. Kozie (60–120 zł/kg), krowie (60–100zł/kg). www.malinowazagroda.pl
Wkręć się w szaloną zabawę na imprezach, gdzie tylko jedno jest pewne – grawitacja. Reszta, czyli logika, powaga i zdrowy rozsądek, na chwilę zrobiła sobie wolne
Tomatina Hiszpania 25 sierpień Podczas zajadłej bitwy poleje się filmowa krew, czyli świeży keczup La Tomatina jest dziełem przypadku. Wszystko zaczęło się w 1945 r., kiedy to kilku krewkich mieszkańców Bunol (około 40 km od Walencji) posprzeczało się podczas parady gigantes y cabezudos (gigantów i wielkich głów). W trakcie przepychanki silnych argumentów dostarczył znajdujący się nieopodal stragan z pomidorami. Od tamtej pory bitwa na pomidory stanowi punkt kulminacyjny trwającej tu tydzień fiesty. Z wybiciem godz. 10.00 kilkunastu śmiałków stara się wdrapać na szczyt nasmarowanego mydłem słupa i zerwać zawieszoną tam szynkę. Gdy tylko się to uda, z miejskiego ratusza rozlega się armatni wystrzał – znak dla wiwatującego tłumu, że bitwa została rozpoczęta! Kilkanaście ciężarówek wysypuje na ulicę czerwoną „amunicję” wyhodowaną w regionie Estremadura. Przed nami równo godzina zabawy. Należy pamiętać o przestrzeganiu kilku zasad: przed każdym rzutem trzeba zgnieść pomidora, żeby nikogo nim nie zranić. Warto się ubrać w strój luźny i mało elegancki. Nie liczmy na to, że plamy po bitwie uda się kiedykolwiek wywabić! Dobrze jest też założyć wygodne buty – przydadzą się do ucieczki przed latającymi pomidorami. Kolejny armatni wystrzał sygnalizuje koniec walki. Od tego momentu nie można już rzucać czerwonymi warzywami. Jednocześnie jest on wezwaniem służb miejskich, aby przystąpiły do usuwania z ulicy i domów zupy o krwistym kolorze. Na uczestników zabawy czekają prysznice specjalnie przygotowane na ulicach miasteczka. Jest ich niemało – w końcu muszą sprawnie spłukać keczup z około 30 tys. osób. Tyle bowiem miłośników pomidorowego szaleństwa każdego roku zjeżdża do Bunol. – Marta Muszyńska Rolowanie sera Wielka Brytania 31 maja Kto zdobędzie przewagę na stoku – człowiek czy mleczne przetwory? Sery Traditional Double Gloucester startują na „trzy”, a zawodnicy – na „cztery”. Jedni i drudzy toczą się po stromym zboczu wzgórza Cooper's Hill w Brockworth. W zasadzie człowiek powinien trzymać kontakt ze swoim serem. Lecz gdy ten rozwija pręd- kość nawet do 70 km/godz., wówczas zadanie jest wykonalne jedynie czysto teoretycznie. W praktyce sery już dawno leżą za linią mety, kiedy wtaczają się na nią ludzie. Nieco lepsza współpraca nawiązywana jest podczas biegu z krążkiem sera pod górę. W tej konkurencji tylko on się toczy. W trakcie zawodów w dwudziestominutowych odstępach odbywa się pięć biegów w dół (w tym jeden tylko dla kobiet) oraz cztery pod górę. Zwycięzcy poszczególnych gonitw – czyli szczęśliwcy, którzy jako pierwsi w jednym kawałku przekroczyli linię mety – w nagrodę mogą zatrzymać sobie swojego „partnera”, tzn. ser Traditional Double Gloucester. Zdobywcy drugiego i trzeciego miejsca otrzymują odpowiednio po 10 i 5 funtów. Podczas zawodów otarcia i złamania zdarzają się bardzo często, ale to nie odstrasza amatorów szaleńczej zabawy. Żeby wziąć w niej udział, nie trzeba wypełniać żadnych formularzy ani wnosić opłaty startowej, należy jedynie pojawić się na starcie. Od wielu lat na stok Cooper's Hill ściągają chętni z całego świata. W ten sposób międzynarodowymi siłami kultywowana jest tradycja, która liczy sobie co najmniej 200 lat! – Joanna Stachowiak Mille Miglia Włochy 5 maj Na starcie rajdu retro w Brecii zobaczymy samochody piękniejsze od kobiet. Maserati, bugatti, ferrari, lancie z roczników 1920–1957, ustawione jeden za drugim, zajmą ponad kilometr drogi! Mille Miglia znaczy tysiąc mil, czyli tyle, ile mniej więcej mają do przejechania ci wspaniali mężczyźni na swoich wspaniałych maszynach. Trasa z Brecii wiedzie przez Bolonię, San Marino, Sienę, Rzym i Wenecję. Wszędzie po drodze będą czekać wiwatujące tłumy. Samochody nieziemsko komponują się zarówno z zielenią trawy na górskich drogach w okolicach Terminillo, jak i w uliczkach średniowiecznych miast. Nie jest ważne, który z nich jako pierwszy dotrze na metę w Brecii. Już samo ukończenie wyścigu jest wielkim sukcesem. – Dorota Chojnowska Urodziny Królowej Holandia 30 kwiecień W Holandii poczucie humoru ma kolor pomarańczy Podczas gdy w Polsce ostatni spóźnialscy nerwowo wypełniają swoje PIT-y, cała Holandia szykuje się do zabawy. Wszyscy czują się zaproszeni na Dzień Królowej, czyli oficjalne urodziny monarchini. I nikomu nie przeszkadza, że tak naprawdę jest to data urodzin Juliany – matki panującej królowej Beatrycze. Szczególnie hucznie bawi się tego dnia Amsterdam. Na kanałach tłoczą się łodzie, kajaki i pontony wypełnione roztańczonym tłumem. Nie jest tajemnicą, że oprócz sprzętu grającego jednostki pływające załadowane są różnymi napojami. Nie chodzi tu wyłącznie o sok pomarańczowy, choć ten kolor jest jedynym obowiązującym podczas imprezy. Brak apaszki czy kapelusza w barwie pomarańczy jest traktowany jako faux pas wobec szacownej jubilatki. Wszak pochodzi ona z rodu Oranje-Nassau, z którym od wieków kojarzona jest ta barwa. Wesoło jest nie tylko na kanałach. Trudno zliczyć wszystkie sceny, na których w Dniu Królowej i w poprzedzającą go noc będą się odbywać koncerty. Największa z nich staje na tyłach Rijksmuseum. Spis najważniejszych wydarzeń wraz z mapą otrzymamy w punktach informacji turystycznej, jednak najlepszym „imprezowskazem” jest nurt tłumu. Warto też od czasu do czasu skręcić w boczne uliczki, by posłuchać, jak grają amatorskie kapele, czy zobaczyć teatralny performance. Tymczasem główne ulice zmieniają się w wielki pchli targ, bo w Dzień Królowej wolno handlować wszystkim i nie zgłaszać tego urzędowi skarbowemu. Najwięcej zarobi ten, kto ma zwariowany pomysł, na przykład za jedyne 5 euro sprzedaje trzy jajka, którymi można rzucić w sprzedawcę. – Mieczysław Pawłowicz Gonitwy z bykiem na sznurku Portugalia 1 maj Sport na miarę najbardziej szalonej wyspy Azorów Otwierają się drzwi żelaznej klatki i jak pocisk wyskakuje z niej 500-kilogramowy byk. Rozlega się salwa – kolejna tourada á corda na wyspie Terceira rozpoczęta! Trudno uwierzyć, że zwierzę może być tak szybkie i skakać tak wysoko. Jeszcze trudniej – że ośmiu mężczyzn zwanych pastores, którzy dzierżą linę owiniętą wokół jego szyi, jest w stanie powstrzymać szarżę. Czarny byk z kocim wdziękiem przeskakuje kamienne murki i dopada ludzi ukrywających się w ogródkach. Co chwilę ktoś wylatuje w powietrze i ląduje na asfalcie lub w krzakach, po czym – jak gdyby nigdy nic – wstaje i triumfalnie obwieszcza światu, że nic mu się nie stało! Podobno tourada á corda – specjalność Terceiry i jej lokalny wkład w dziedzinę tauromachii – narodziła się w XVI w. Wtedy to król Hiszpanii Filip II wysłał na wyspę wojska, by stłumić bunt mieszkańców. W odpowiedzi Azor- czycy napuścili na żołnierzy stado bojowych byków. Kroniki mówią zaś, że pierwsza gonitwa odbyła się w 1622 r. na cześć kanonizacji św. Franciszka- -Ksawerego i św. Ignacego Loyoli. Słowo tourada po portugalsku znaczy „walka z bykiem”. Tourada á corda to walka z bykiem na sznurze. Czwórkę zwierząt pochodzących ze specjalnie hodowanych stad po kolei wypuszcza się na zagrodzoną ulicę. Tam capinhas, czyli uliczni toreadorzy, drażnią je rozłożonymi parasolkami, kurtkami i płachtami materiału. Nie robią przy tym krzywdy stworzeniu, a jedynie zachęcają je do szarży. Pozwala to śmiałkom sprawdzić się w pasos, czyli unikach, które na arenie wykonuje profesjonalista. Całość z pozoru przypomina gonitwy organizowane w Pampelunie. Na Azorach jednak byki mają rogi zabezpieczone mosiężnymi kulkami. W krytycznych momentach, gdy zwierzę za bardzo się rozhula, pastores w białych koszulach i czarnych kapeluszach uwieszają się na linie, by je powstrzymać. Na koniec zaś zaganiają je do klatki. Zwierzęta, które biorą udział w tourada á corda, nigdy nie są zabijane. Przeciwnie – im bardziej zawzięty jest byk, im wyżej potrafi skakać, by dosięgnąć poukrywanych ludzi, tym więcej osób chce wziąć z nim udział w gonitwie. Najsłynniejszym i najbardziej uwielbianym bykiem na Terceirze był „64” z hodowli Humberto Filipe. Nazywano go „Kobieciarzem”, bo z upodobaniem wspinał się do okien i wdzierał na tarasy, jakby chciał skraść całusa chowającym się tam kobietom. Kiedy dokonał żywota, wiadomość o jego śmierci zepchnęła wszystkie inne informacje z czołówek azorskich gazet. Wyspy okryły się żałobą. Co roku, od maja do września, na Terceirze odbywa się około 250 gonitw. Swoje tourada á corda organizują wioski, małe miasteczka, a nawet ulice. Często zdarza się, że w tym samym czasie rozgrywają się dwie lub trzy takie imprezy. Od kilkunastu lat biegi z bykami można zobaczyć również na sąsiednich wyspach. – Katarzyna Kobylarczyk Las Fallas Hiszpania 15 marzec Jedyna okazja, by poznać prawdziwe oblicze Walencji Co roku świat obiegają malownicze zdjęcia płonących figur zwanych Fallas. Ale to tylko ostatnie dni wielkiej fiesty, którą tak naprawdę Walencja żyje przez cały rok. Najpierw artyści specjalizujący się w tego typu produkcjach prezentują swe projekty zespołom casal faller, które następnie przez cały rok będą zbierać składki na ich wykonanie. Projekty muszą być gotowe 15 marca. Na ulicach całego miasta stanie wówczas około 700 rzeźb! Zdominują wszystkie arterie komunikacyjne tak, że nie będzie na nich miejsca dla samochodów! Nieco wcześniej, bo od 1 marca, codziennie o godz. 14.00 Walencja znajdzie się pod ostrzałem sztucznych ogni, zwanym mascleta, a od 15 marca sztuczne ognie będą też zakłócać ciszę nocną o godz. 1.30 podczas Nit del Foc. Ulice i domy rozświetlą kolorowe iluminacje. W takim otoczeniu nareszcie będą mogli godnie się zaprezentować główni sponsorzy tego święta, czyli wszyscy, którzy dawali pieniądze na figurę. Grupami dumnie pomaszerują w licznych paradach. Na czele każdej drużyny pójdzie orkiestra oraz Fallera Mayor, piękna dziewczyna w stroju ludowym. Spośród nich zostanie wybrana królowa Fallas i jej dwór. Jest jeszcze jeden pochód, który trzeba zobaczyć – ofrenda de flores. Jego uczestnicy, oczywiście w strojach ludowych Walencji, składają w darze patronce miasta – Virgen de los Desampa-rados – po bukiecie kwiatów, z których wyplata się jej sukienkę. Czas na Crema. Pierwsze figury staną w płomieniach 19 marca. Nazajutrz przy akompaniamencie fajerwerków, w popiół przemieni się najpiękniejsza rzeźba. Kiedy będą dogasać ostatnie płomienie, Walencja rozpocznie przygotowania do następnych Fallas! – Dorota Chojnowska Druidzi w Stonehenge Wielka Brytania 21 czerwiec Magiczna noc w klimacie celtyckich mitów i wierzeń Druidzi wszystkich krajów, przybywajcie! Najbliższe spotkanie w kamiennym kręgu wielkiego megalitycznego kalendarza w Stonehenge słońce wyznaczyło na 21 czerwca. W zeszłym roku na pożegnanie najkrótszej nocy i powitanie najdłuższego dnia stawiło się tu blisko 35 tys. osób. Jak można się domyślić, przy takiej frekwencji kamienny krąg, podobnie jak okoliczne parkingi, pękał w szwach! W kolorowym tłumie wyróżniają się czarownice, szamani, czarnoksiężnicy, druidzi... Jedni medytują, inni piją kolejne piwo, tańczą, grają na bębnach. Jak twierdzą historycy, dźwięk tego instrumentu bardzo pasuje do Stonehenge. Prawdopodobnie towarzyszył on sprawowanym tu przez Celtów obrzędom. Ostatnie badania wykazały bowiem, że kamienny krąg ma świetną akustykę. Szampańska atmosfera pozwala przetrwać noc i umila oczekiwanie na pierwsze promienie słońca. Te pojawią się w szczelinie między menhirami około godziny 4.00. Wówczas wszystkich obecnych ogarnie zbiorowa euforia, a wśród wrzasków i muzyki druidzi rozpoczną odprawianie swych pradawnych obrzędów. Być może, tak jak w zeszłym roku, mistrzem ceremonii będzie arcydruid Rollo Maughling. W gronie stałych bywalców znajdzie się też Arthur Uther Pandragon – druid i jednocześnie samozwańcza reinkarnacja króla Artura. To dzięki jego wytrwałości i uporowi można dziś czekać na wschód słońca wewnątrz kamiennego kręgu. Do 1999 r. celebrowanie wy- darzeń astronomicznych na terenie Stonehenge było bowiem surowo zakazane. Podczas przesilenia letniego, zimowego i równonocy druidom dostępu do kręgów zaciekle broniły zastępy policji. Mimo to Arthurowi Pandragonowi i garstce zaprzyjaźnionych z nim neopogańskich aktywistów udawało się od czasu do czasu przedrzeć przez kordon. Zawsze ceną za ten czyn był areszt. W końcu jednak władze dały za wygraną i w czasie letniego przesile-nia nikomu już nie bronią wstępu na teren Stonehenge. Mało tego! Wejście jest wtedy bezpłatne, a neolitycznego zabytku nie oddzielają od ludzi żadne barierki. Bez przeszkód można dotykać jego kamieni, wspinać się po nich i poczuć, jak ich moc przepływa przez nasze ciała. – Dorota Chojnowska Gliniada Polska 21 sierpień Parada z miłości do gliny Zostań Glinoludem! Pozwól od stóp do głowy pomalować się gliną – namawiają organizatorzy parady, która powstała z miłości do gliny. Od czterech lat przemierza ona ulice Bolesławca podczas Bolesławieckiego Święta Ceramiki. Charakteryzacja na żywy posąg rozpoczyna się koło południa. Wszyscy zakładają białe stroje dobrane w taki sposób, by glina mogła je efektownie uszlachetnić. Kobiety zakładają obszerne barokowe spódnice, zwiewne romantyczne sukienki czy zwykłe halki, odważniejsze występują w samej bieliźnie lub topless. Teraz pora na malowanie. Można wytaplać się w balii pełnej gliny albo po prostu wylać na siebie wiadro tej mazistej substancji. Jedno jest pewne – pomalować się należy bardzo dokładnie, najlepiej grubą warstwą! Zasychająca glina sprawia, że ludzie stają się anonimowi, ich ciała są usztywnione, a w dusze wstępuje fantazja, która znajdzie ujście podczas pochodu. Przy muzycznym akompaniamencie ruszy on spod Piwnicy Paryskiej przy ul. Komuny Paryskiej. – W 2009 r. w paradzie wzięło udział 400 osób – mówi twórca Gliniady Bogdan Nowak. – Zainteresowanie imprezą jest duże, spodziewamy się, że teraz będzie nas dwa razy tyle! Szykujemy dodatkowe atrakcje: oprócz konkursu na najpiękniejszy kostium będą też zawody pojazdów napędzanych siłą mięśni – dodaje. Zapowiadają się także dwa prawdziwe śluby Glinoludów. Hasło przewodnie parady brzmi: „Pokaż, że wszyscy jesteśmy ulepieni z tej samej gliny, ale niekoniecznie w tej samej formie”. – Paulina Szczucińska Karnawał w Wenecji Włochy 6 luty Jeszcze nigdy bale maskowe nie były tak zmysłowe W europejskiej stolicy karnawału ostatki w 2010 r. obchodzi się od 6 do 16 lutego. Wenecję opanowują tysiące balowiczów w wyszukanych strojach, ukrytych pod maskami sior maschera. Noszono je już podczas zabaw w XIII w. – miały zapewnić anonimowość, by nikt nie czuł się skrępowany przez konwenanse. Kilkaset lat później zamaskowani wenecjanie, schowani za szerokimi rondami kapeluszy i w pelerynach, tak się rozhulali, że sprośne zabawy trwały kilka miesięcy. Wykazywali się wielką pomysłowością przy konstrukcji masek, w niektórych można było nawet jeść, mimo że zakrywały całą twarz. Klasyczne sior maschera były białe albo czarne – dziś liczy się oryginalność. Również zabawa nie jest już tak rozwiązła jak przed wiekami. Karnawał rozpoczyna La Festa delle Marie – wielka parada zmierzająca na Plac św. Marka. W tym roku karnawał odbywa się pod hasłem „sześć dzielnic, sześć zmysłów”, co oznacza, że imprezy w każdej z dzielnic podporządkowane są jednemu ze zmysłów. Wzrok zachwycą pokazy świetlne w San Polo. Na przygodę ze zmysłem dotyku zaprasza Castello, gdzie pod opieką niewidomych przewodników w całkowitych ciemnościach można przejść tor przeszkód. Dzielnica Dorsoduro proponuje coś dla ucha – koncerty i spotkania z muzyką średniowieczną. O węch zatroszczyły się Santa Croce, a o smak sąsiednia dzielnica Cannaregio. Karnawałowi goście znajdą tam rzeźby z czekolady i owoców, będą też mogli wziąć udział w pokazach gastronomicznych i lekcjach gotowania z najlepszymi kucharzami. Z kolei dzielnica San Marco zaprasza wszystkich z szóstym zmysłem na przedstawienia związane z historią. Zabawa kończy się o północy wraz z nastaniem Wielkiego Postu. – Joanna Stachowiak Parada Parowozów Polska 23 luty Niczym modelka na wybiegu Piękna Helena z gracją pomknie po torach w Wolsztynie. Jej krągłe kształty, tonacja i moc gwizdu zachwycą nie tylko miłośników kolei. Wraz z nią na Paradzie Parowozów zaprezentuje się kilkanaście nadobnych maszyn z całej Europy. Będą jeździć po „wybiegu” tak długo, aż niebo zasnuje się kłębami dymu. Para będzie też buchać z lokomotyw stojących na stacji Wolsztyn, które nie pojawią się na paradzie. Obok nich zobaczymy zabytkowe wagony kolejowe. Dzień wcześniej weteranki dróg żelaznych zagrają w show „światło, dźwięk i para” na obrotnicy parowozowni. – Dorota Chojnowska La Merce Hiszpania 12 luty Ludzkie wieże, pochody gigantów... Miasto Gaudiego nas zaskoczy! Najważniejsza fiesta Barcelony rozpoczyna się huczną paradą Toc d’Inici, która przy donośnym akompaniamencie setek muzyków maszeruje przez La Rambla. Chociaż w pochodzie idą też kuglarze, tancerze i aktorzy, nikt nie ma wątpliwości, że dziś najważniejsza jest muzyka! Do zabawy podczas festiwalu ku czci patronki miasta – la Mare de Déu de la Merce – zagrzewają Minstrers del Camí Ral, 40-osobowy zespół grający na tradycyjnych instrumentach, oraz grupy składające się przede wszystkim z bębniarzy. Dźwięki instrumentów co chwilę zagłuszają wystrzały z garłaczy. Ale na paradzie zabawa się nie kończy! Artyści instalują się na placach i placykach średniowiecznej części miasta i gra- ją do wieczora, ku uciesze gawiedzi i zgrozie straży miejskiej. Przez następne pięć dni Barcelona zatraci się w zabawie. Niektórzy dadzą się porwać do tradycyjnego tańca sardana. Dla tych, którym odpowiadają współczesne klimaty, zagrają lokalne gwiazdy rocka. Koncerty będą się odbywać na scenach rozstawionych po całym mieście. Każdy dzień la Merce przynosi niezwykłe wydarzenia. Raz jest to Correfoc, czyli gonitwa ogni, podczas której przebrani za diabły uczestnicy odpalają tysiące rac. Uważajmy wtedy na ubrania! Pod wpływem zewsząd padających iskier mogą zamienić się w ażurowy strzęp. Podczas Cavalcada de la Merce ulicami przemaszerują gigantyczne kukły. Na Plaça de Sant Jaume zobaczymy, jak buduje się słynne ludzkie wieże o nazwie Castells. Stawiają je drużyny reprezentujące poszczególne dzielnice Barcelony. Nie można też przegapić wielkich imprez plenerowych, które każdego wieczora odbywają się nad morzem, jak zawody balonowe czy pokazy sztucznych ogni. – Wojciech Franus Zapasy wielbłądów Turcja 16 styczeń Niektóre zwierzęta sport uprawiają naturalnie i instynktownie Nieopodal miasta Selçuk w Turcji odbywają się widowiskowe walki wielbłądów. W zapasach biorą udział tylko samce – rywalizacja między nimi jest naturalnym zachowaniem w okresie godowym, który trwa od listopada do marca. Rywalizacja polega na przepychankach. Zwycięża wielbłąd, który przewróci przeciwnika na bok lub zmusi go do ucieczki. Pojedynek wygląda czasem bardzo dramatycznie. Na szczęście zwierzęta mają skrępowane pyski, tak by nie zrobiły sobie żadnej krzywdy. Nad prawidłowym przebiegiem turnieju czuwają sędziowie oraz czternastu urganci, czyli powroźnych. Widowisko rozpoczyna się późnym rankiem, ale już od wczesnych godzin sektory przeznaczone dla widzów zapełniają się tysiącami ludzi szukających jak najlepszych miejsc do siedzenia. Styczeń to w Turcji środek zimy, może więc być pochmurno i chłodno, niewykluczony jest także deszcz. Warto zabrać ze sobą na przykład karimatę, żeby nie siedzieć na mokrej trawie lub w błocie. Kiedyś walki wielbłądów odbywały się na terenie wybudowanego w I w. antycznego stadionu w Efezie. W 2000 r. zawody zostały przeniesione poza obszar ruin starożytne- go miasta, na specjalnie wyznaczony teren w pobliżu plaży w Pamucak. Z dworca autobusowego w Selçuk to zaledwie 10 min jazdy. Walki zobaczymy nie tylko w Selçuku. Zmagania wielbłądziej superligi rozgrywane są przez cały okres godowy tych zwierząt w kilku miastach nad Morzem Egejskim. Niestety, sport ten zamiera ze względu na bardzo wysokie koszty hodowli i treningu „zawodnika”. – Joanna Stachowiak Festiwal cytryny Francja 12 luty Odkryjmy słodko-kwaśny sekret Lazurowego Wybrzeża Podczas karnawału nad Menton unosi się intensywny zapach cytryn i pomarańczy. A to za sprawą olbrzymich cytrusowych dzieł sztuki, które zgromadzone są w ogrodzie Bioves przy avenue Boyer, na ulicach i przed hotelami. Aby je wykonać, co roku zużywa się około 145 t owoców. Warto tam wejść, by zobaczyć, jak wspaniale prezentują się na tle zaśnieżonych górskich szczytów. To dzięki nim w Menton panuje subtropikalny mikroklimat, który pozwala na uprawę cytryn. Co kilka dni cytrusowe dzieła na platformach wjeżdżają na ulice miasta, gdzie są główną ozdobą parad. – Dorota Chojnowska Słowianie i Wikingowie Polska 6 sierpień Za sprawą wojowników Północy na Wolinie czas cofnie się o tysiąc lat W manuskrypcie Jómsvíkinga saga pewien irlandzki mnich opisał dzieje bractwa wikingów, które pod koniec X w. żyło w warownym grodzie Jómsborg, gdzieś u ujścia Odry. Minęło tysiąc lat od wydarzeń opisanych w sadze, kiedy do kei na Wolinie ponownie przybiły smukłe drekary – okręty wojenne – i kupieckie knorry załadowane aż po burty zamorskimi towarami. Wysiedli z nich współcześni wikingowie z Danii, Anglii i Rosji – ludzie, dla których odtwarzanie dawnej skandynawskiej kultury stało się pasją i sposobem na życie. Co roku w liczbie prawie 3 tys. ściągają na Festiwal Słowian i Wikingów – jeden z największych w Europie zlotów historycznych. Kobiety i mężczyźni zakładają ubrania na wzór tych, jakie nosili Normanowie, następnie rozbijają namioty z lnianego płótna. Ich wnętrza ścielą skórami, a przed wejściem na trójnogach wieszają kotły, w których znajdą się wyłącznie warzywa znane wikingom. Dwa razy dziennie wojownicy biorą udział w bit- wach. Nierzadko na polu staje prawie 1500 wojowników! Ci, którzy lubują się w muzyce i poezji, recytują lub śpiewają staronordyjskie pieśni i sagi. Wielką atrakcją jest też wczesnośredniowieczny jarmark, gdzie garncarze lepią gliniane naczynia, kowal kuje damasceński nóż, obok tkaczka na bardku wyplata krajki, a jej sąsiad – jubiler – topi w tyglu srebro. Wśród przybyłych tu rzemieślników są światowej sławy specjaliści w odtwarzaniu przedmiotów inspirowanych znaleziskami archeologów. Co roku podczas festiwalu ich dzieła podziwia około 40 tys. osób. – Błażej Stanisławski Grunwald Polska 17 lipiec Wielka rekonstrukcja największej bitwy średniowiecza Już 600 lat mija od pamiętnej bitwy z Krzyżakami. Z tej okazji na polach Grunwaldu szykuje się wyjątkowa impreza. Jej punktem kulminacyjnym będzie wielka inscenizacja bitwy. Jednak już od 15 lipca czeka moc atrakcji, a wśród nich: defilada rycerstwa polskiego i litewskiego pod wodzą króla Władysława Jagiełły oraz Krzyżaków z Ulrichem von Jungingenem na czele, Festiwal Ognia i przeróżne turnieje – rycerskie, średniowiecznej piłki czy gier planszowych. – Joanna Stachowiak Wyścigi w bagnie Wielka Brytania 30 sierpień Maski z rurką, mokra pianka i płetwy to jedyny sprzęt dozwolony podczas starcia z mętnymi, śmierdzącymi (więc pewnie też leczniczymi) wodami walijskiego torfowiska. Gotowi na to wyzwanie śmiałkowie co roku stawiają się w Llanwrtyd Wells w Walii, na skraju ponad 50-metrowego bagienka. Przed zawodnikami nie lada zadanie – muszą pokonać dwie długości tego błotnego zbiornika. Podczas wyścigu obowiązuje bezwzględny zakaz pomagania sobie rękami – jako napędu można używać wyłącz-nie nóg. Mimo takich ograniczeń wytrawni zawodnicy osiągają imponujące wyniki – obecny rekord to 1 min i 41 s. Ale na tym nie koniec torfowo-sportowych emocji. W Llanwrtyd Wells od pięciu lat organizowany jest również bagienny triatlon. Uczestnicy tej oryginalnej dyscypliny muszą pobiec na dystansie 12 km, następnie przepłynąć 100 m w błotnistym rowie i przejechać 19 km na rowerze. Startować mogą sztafety oraz zawodnicy indywidualni. – Paulina Szczucińska Pływanie na byle czym Polska 25 lipiec Kluczem do sukcesu są wyobraźnia i poczucie humoru Co ma pływać, nie utonie! Z takim hasłem na ustach już po raz 15. zaprezentują się w Augustowie najprzedziwniejsze zjawiska pływające. King Kong, wyspa ludożerców, patefon czy bolid, którego nie powstydziłby się sam Robert Kubica, to tylko kilka wiekopomnych konstrukcji, jakie do tej pory wystawiono na organizowanych tam Mistrzostwach Polski w Pływaniu na Byle Czym. W końcowej punktacji liczą się nie tylko idea i wykonanie maszyny poruszającej się po wodzie, lecz także charakteryzacja załogi. Jeśli zatem na rzece pojawi się latający spodek, wówczas na jego pokładzie mają prawo przebywać jedynie kosmici! Pomysł na ten barwny konkurs narodził się podczas jednego ze spotkań redakcyjnych dziennikarzy Radia Białystok. W pierwszej edycji konkursu wzięło udział 13 załóg, w kolejnych latach ich liczba dochodziła do 40. Wielu uczestników przejawia cechy uzależnienia od imprezy – co roku bowiem muszą pokazać w Augustowie swe nowe dzieła. Każdy z nich ma swoje pięć minut, czyli mniej więcej tyle, ile potrzeba na przepłynięcie odcinka wzdłuż bul- waru przy ul. Rybackiej. O ile wcześniej się nie utonie! – Dorota Chojnowska Robimy miny Wielka Brytania 18 września Choć hasło brzmi wybuchowo, nie jest to impreza dla saperów W niepozornym miasteczku Egremont robi się miny. Hurtowo. Powodują one potężne eksplozje… śmiechu w szeregach gapiów zgromadzonych na tutejszym jarmarku The Egremont Crab Apple Fair podczas Mistrzostw Świata w Strojeniu Min. Moc rażenia grymasu dodatkowo wzmacnia przewieszone przez głowę chomąto. Z tym rekwizytem i w wyznaczonym czasie zawodnik musi jak najbardziej groteskowo wykrzywić swoją twarz. Zwycięża ten, kto otrzyma największe brawa. Jeden z weteranów konkursu i zarazem jego wielokrotny triumfator Gordon Mattinson został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa. – Marta Muszyńska