ESA zapowiedziała realizację misji Plasma Observatory. Kluczową rolę odgrywają w niej Polacy
Europejska Agencja Kosmiczna podjęła decyzję, na którą polscy badacze czekali od kilku lat. Komitet Programu Naukowego ESA zarekomendował wybór Plasma Observatory jako kolejnej misji klasy średniej (M7) w programie Voyage 2050. Rekomendacja oznacza w praktyce zielone światło dla projektu – i dla bardzo dużej roli, jaką ma w nim odegrać Polska.
Zarekomendowana do realizacji przez ESA misja składa się z siedmiu satelitów wyposażonych w precyzyjne instrumenty badawcze. Zbierane przez nie dane mają odpowiedzieć na jedno z fundamentalnych pytań fizyki plazmy kosmicznej: jak przebiegają procesy energetyzacji plazmy i transport energii w środowisku plazmy bliskiego otoczenia Ziemi. Plazma kosmiczna to zjonizowany gaz, czyli jądra atomowe pozbawione elektronów. Aż 99% materii we Wszechświecie występuje właśnie w postaci plazmy. Laboratorium na orbicie W praktyce Plasma Observatory zbada, jak wiatr słoneczny – strumień naładowanych cząstek wyrzucanych ze Słońca – oddziałuje z magnetosferą, czyli swego rodzaju magnetycznym „bąblem” chroniącym naszą planetę. To właśnie w tym oddziaływaniu zachodzą procesy takie jak rekoneksja magnetyczna, fale uderzeniowe, turbulencje czy energetyczne strumienie plazmy Jak przekonują twórcy misji, magnetosfera Ziemi pełni tu rolę naturalnego laboratorium. Wyniki Plasma Observatory mają pomóc zrozumieć nie tylko zjawiska pogody kosmicznej (które wpływają np. na satelity, sieci energetyczne czy komunikację radiową), ale też procesy zachodzące w znacznie odleglejszych obiektach – plazmie wokół innych gwiazd, w obszarach wybuchów supernowych czy w odległych galaktykach. Konstelacja siedmiu satelitów Plasma Observatory składa się siedmiu identycznych statków kosmicznych. Satelity mają przemieszczać się po eliptycznej orbicie równikowej wokół Ziemi, z perygeum w około 51 tys. km, co daje mniej więcej osiem promieni Ziemi i apogeum przekraczającym 108 tys. km, czyli około 17 promieni Ziemi. Tak dobrana orbita pozwoli regularnie przemierzać kluczowe obszary magnetosfery, takie jak: strefa dzienna (gdzie wiatr słoneczny zderza się z polem magnetycznym Ziemi, tworząc falę uderzeniową, magnetopauzę i tzw. magnetosheath), strefa nocna (z obszarem quasi-dipolowym i strukturą podłużnych prądów w otoczeniu Ziemi). Satelity będą lecieć w formacji dwóch tetraedrów. Tetraedr jest bryłą geometryczną zbudowaną z czterech trójkątów równobocznych. Ustawienie satelitów w takim układzie umożliwia jednoczesny pomiar pól elektromagnetycznych i cząstek z różnych punktów w przestrzeni. Odległości między satelitami będą sięgać od ok. 30 km (skala jonowa) do ok. 5000 km (skala płynowa). Polski udział – CBK PAN w centrum projektu Dla Polski wybór Plasma Observatory jest wyjątkowo istotny ze względów naukowych, ale także wkładu technologicznego. Grupa badaczy z Zakładu Fizyki Plazmy Centrum Badań Kosmicznych PAN wraz z najlepszymi światowymi naukowcami z tej dziedziny tworzyła założenia misji, metody pomiarowe oraz modele opisujące struktury przestrzeni kosmicznej. Zespół inżynierów i naukowców CBK PAN jest zaangażowany w wytwarzanie elementów przyrządów naukowych oraz w koordynację prac związanych z operacyjnością całego systemu badawczego. W ramach wcześniejszych etapów konkursu ESA (Phase A) opracowano model misji, składający się z dużego głównego satelity i 6 małych satelitów, który został ostatecznie zastąpiony koncepcją modelu 7 jednakowych satelitów. Każdy satelita posiada dwa zestawy instrumentów pomiarowych: BOX-P (Particles And Fields Instrument) to zestaw instrumentów posiadających wspólne połączenie z systemem pokładowym satelity. Jest prowadzony przez CBK PAN pod kierownictwem prof. dr hab. Hanny Rothkaehl; BOX-W (Waves) jest zarządzany przez IRFU, szwedzki instytut Fizyki Kosmicznej w Uppsali. Wynik dziesięcioleci badań W przypadku zestawu BOX-P CBK PAN odpowiada za całość prac: koordynację, integrację, testy oraz dostarczenie instrumentu i wytworzenie części mechanicznej. W przypadku zestawu BOX-W wkład CBK PAN obejmuje – poza samym instrumentem EFI-ADA (Electric Field Instrument – Axial Dipole Antenna) – również wytworzenie modułu zasilania oraz struktury mechanicznej. Inż. Marek Morawski pełni funkcję Instrument Lead Scientist (ILS) dla instrumentu EFI-ADA – Jest to dla nas niesamowita radość i zadowolenie. Spełniły się nasze marzenia, nad realizacją których pracowaliśmy przez ostatnie dziesięciolecia. Będzie to przełomowa misja, która pozwoli nam poznać nie tylko procesy zachodzące w Układzie Słonecznym, ale także zrozumieć i opisać podstawowe zasady fizyki, takie jak rekoneksja. Jest to pierwszy krok na drodze do wielopunktowej i wieloinstrumentalnej diagnostyki środowiska kosmicznego – komentuje prof. Hanna Rothkaehl. Start misji zaplanowano na 2037 rok. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Nasi klienci nie muszą już wybierać”. Wizz Air wprowadza szybkie Wi-Fi na pokładzie
Szybki, stabilny internet na wysokości 10 000 metrów wkrótce przestanie być zarezerwowany wyłącznie dla najdroższych linii lotniczych. Wygląda na to, że w końcu w trakcie zwyczajnej podróży na wakacje będziemy mogli bez przeszkód oglądać ulubiony serial, grać czy pracować na komputerze – i to bez uprzedniego ściągania multimediów na dysk. Starlink wchodzi na pokłady najtańszych przewoźników w Europie.
Węgierski przewoźnik Wizz Air próbouje udowodnić, że tanie podróżowanie nie musi oznaczać cyfrowego detoksu. Od 2027 roku cała flota ponad 200 Airbusów tej linii zostanie wyposażona w sieć Starlink, oferując szybki internet od momentu wejścia na pokład aż do lądowania. Czy jednak szybkie Wi-Fi w klasie ultra-low-cost jest w ogóle realne? Ile to będzie kosztować? Czy w ogóle jest nam to potrzebne? Dlaczego czekaliśmy na to tak długo? Podniebne Wi-Fi jest dzisiaj realnie dostępne dla masowego pasażera dzięki zmianie architektury satelitarnej. Przez lata łączność w samolotach opierała się na potężnych, ale powolnych satelitach geostacjonarnych (GEO), zawieszonych na orbicie około 35 000 kilometrów nad Ziemią. To generowało ogromne opóźnienia sygnału sięgające 600 milisekund. I było bardzo drogie. Przełomowa okazała się satelitarna konstelacja firmy SpaceX działająca na niskiej orbicie okołoziemskiej – na wysokości 500–1200 kilometrów. Dzięki skróceniu drogi sygnału udało się obniżyć opóźnienie do zaledwie 20–40 milisekund i oddać do dyspozycji pasażerów szybki internet o prędkości pobierania na poziomie 48–64 Mb/s. Taka przepustowość pozwala na płynną pracę w chmurze, streaming wideo czy rozmowy na komunikatorach. Lada moment technologia pójdzie jeszcze dalej – pod koniec 2026 roku Airbus wdroży system „HBCplus modular”, umożliwiający maszynom dynamiczne przełączanie się między satelitami różnych orbit bez kosztownej wymiany anten na kadłubie. Druga strona medalu. Dlaczego Ryanair mów „nie”? Chociaż technologiczna „wykonalność” szybkiego internetu na pokładzie nie budzi już wątpliwości, to niektórzy giganci branżowi nadal są sceptyczni. Największy rynkowy rywal Wizz Air – Ryanair – kategorycznie odrzuca wdrożenie Wi-Fi, powołując się na surowe prawa aerodynamiki i ekonomii. Montaż zewnętrznej kopuły anteny na dachu kadłuba generuje dodatkowy opór powietrza, co przekłada się na wzrost zużycia paliwa o około 2%. Dla gigantycznej floty irlandzkiego przewoźnika oznaczałoby to dodatkowy koszt rzędu 250 milionów euro rocznie. Charyzmatyczny szef Ryanaira Michael O’Leary twierdzi, że średni lot w Europie trwa zaledwie dwie godziny, a na takich trasach internetem interesuje się mniej niż 10% pasażerów. Jego zdaniem przy bazowych cenach biletów na poziomie 35 euro darmowy internet całkowicie pogrzebałby rentowność tanich linii lotniczych. Internet jak oświetlenie kabiny. A może płacimy w sposób niewidoczny? Jednym z najbardziej interesujących elementów modelu biznesowego Starlink Aviation – a przynajmniej oficjalnie – jest podejście do opłat. SpaceX mocno promuje rozwiązanie, w którym internet ma być dostępny bezpłatnie dla wszystkich podróżnych. W praktyce oznacza to, że linie lotnicze mają rezygnować ze sprzedaży pakietów i traktują sieć jako standardową usługę pokładową – tak jak oświetlenie kabiny czy nawiew. Byłaby to gigantyczna rewolucja dla Wizz Air, który przez lata słynął przecież z niezwykle rygorystycznego podejścia do płatnych usług dodatkowych. Trochę nie chce się wierzyć w tę „darmowość”. Za darmo czy nie za darmo? Węgierski przewoźnik nie zaznaczył jeszcze ostatecznie czy usługa będzie w pełni darmowa. Utrzymanie kosmicznej technologii będzie generować wysokie koszty (sam abonament to ok. 2000 dolarów miesięcznie za maszynę). Eksperci prognozują, że jeśli pakiety będą „bezpłatne”, pasażerowie zapłacą za nie własną prywatnością. Standardem staje się udostępnianie Wi-Fi tylko członkom programów lojalnościowych w celu profilowania reklam. Dodatkowo nowa polityka prywatności Starlinka dopuszcza przetwarzanie metadanych użytkowników na potrzeby treningu sztucznej inteligencji (AI). Czy to cena, którą będziemy gotowi zapłacić? Przedłużenie dnia pracy i walka o klienta Skąd więc tak odważna decyzja Wizz Air? Rynek lotniczy zmienia się drastycznie. Pasażerowie przyzwyczajeni do ciągłego bycia online zaczynają postrzegać brak łączności jako poważne ograniczenie, a nie standard. Dla wielu osób – zwłaszcza cyfrowych nomadów, przedsiębiorców czy osób podróżujących służbowo – lot samolotem przestał być czasem odpoczynku, a stał się przedłużeniem dnia pracy. Inwestycja w nowoczesne systemy łączności ma dać Wizz Airowi potężną przewagę wizerunkową oraz biznesową nad konkurencją, która wciąż zwleka z decyzjami. – Nasi klienci nie muszą już wybierać pomiędzy przystępnym podróżowaniem a niezawodnym internetem na pokładzie, by pozostać w kontakcie z ludźmi, pracą i najważniejszymi chwilami. Jesteśmy dumni, że możemy przewodzić tej zmianie, współpracując ze Starlink i przynieść maksimum korzyści dla Wizz Air – podsumowuje Ian Malin, główny dyrektor handlowy Wizz Air. Źródła: Wizz Air, Starlink Aviation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Satelitarna poduszka gazowa przeciwko burzom słonecznym? Nowy, radykalny pomysł fizyków kosmicznych
Nasze codzienne życie coraz bardziej zależy od satelitów orbitujących wokół Ziemi. Rynek satelitarny będzie się rozrastał. Mają powstać kosmiczne elektrownie solarne, orbitalne centra danych. Po nich przyjdą kosmiczne fabryki przetwarzające surowce z pochwyconych planetoid i stocznie dla statków kosmicznych połączone z Ziemią windami kosmicznymi. Pozostaje jednak pewien problem: niska odporność elektroniki orbitalnej na napływ wysokoenergetycznych cząstek plazmy wyrzuconych przez Słońce podczas gwałtownych erupcji.
Nie chcemy, by burza geomagnetyczna podobna do wydarzenia Carringtona z 1859 roku, odebrała nam możliwość korzystania z infrastruktury orbitalnej. Richard Carrington był brytyjskim astronomem, który 1 września 1859 roku zaobserwował wyjątkowo silny rozbłysk słoneczny. Dzień lub dwa później w ziemską magnetosferę uderzyła ogromna chmura wysokoenergetycznej plazmy słonecznej pochodząca z tzw. koronalnego wyrzutu masy (CME). Zorze polarne były widoczne nawet na Karaibach i w Meksyku. W Ameryce Północnej i w Europie noc była tak jasna, że można było czytać bez sztucznego oświetlenia. Z urządzeń telegraficznych wyskakiwały iskry, wielu operatorów telegrafów zostało rażonych prądem, a same urządzenia działały nawet po odłączeniu baterii, zasilane wyłącznie prądami indukowanymi przez burzę geomagnetyczną. Projekt Ściany Burzowej Gdyby podobna burza wystąpiła obecnie, mogłaby uszkodzić wiele satelitów i spowodować długotrwałe awarie sieci energetycznych na dużych obszarach. Nie oznaczałoby to końca cywilizacji, ale skutki gospodarcze mogłyby być ogromne. Właśnie dlatego część ekspertów uważa, że konieczne jest radykalne rozwiązanie. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Space Weather” naukowcy opisują projekt „StormWall” („Ściana Burzowa”). Zakłada on zbudowanie floty satelitów, które tuż przed uderzeniem plazmy słonecznej w Ziemię uwalniałyby setki ton gazów w przestrzeń kosmiczną. Symulacje komputerowe sugerują, że taka sztuczna chmura mogłaby zmniejszyć intensywność dużej burzy słonecznej o co najmniej połowę. – To tak, jakby zainstalować poduszkę powietrzną w magnetosferze – mówi Daniel Welling, współautor badania i fizyk kosmiczny z Uniwersytetu Michigan. Otoczyć Ziemię tarczą Czy jednak możemy sobie pozwolić na taką ingerencję w środowisko orbitalne? Zdaniem pomysłodawców ochronne gazy StormWall rozproszyłyby się w ciągu kilku godzin. – Propozycja wymagałaby bardziej zaawansowanych symulacji i testów. Mimo to jest wyjątkowo innowacyjna i wydaje się całkiem wykonalna w niedalekiej przyszłości – uważa Allison Jaynes, fizyczka kosmiczna z Uniwersytetu Iowa. Na co dzień odchylające większość wiatru słonecznego ziemskie pole magnetyczne zdecydowanie wystarcza. Możemy czuć się bezpieczni. Jednak podczas ekstremalnych burz słonecznych pole magnetyczne Ziemi może „połączyć się” z polem magnetycznym Słońca, powodując niejako zwarcie. Wówczas energia i naładowane cząstki napływające do ziemskiego środowiska magnetycznego mogą uszkadzać elektronikę satelitów oraz zagrażać astronautom. Część energii trafia też do górnych warstw atmosfery, ogrzewając je i powodując ich rozszerzenie. Powstały opór aerodynamiczny może przyspieszać spadanie satelitów z orbity. Na szczęście nasza planeta ma też inny mechanizm obronny. Tuż ponad atmosferą znajduje się pierścieniowy rezerwuar chłodnej plazmy, czyli zjonizowanych gazów. Gdy burza słoneczna zaburza ziemskie pole magnetyczne, część tej materii jest wypychana w stronę Słońca. Obserwacje pokazują, że dodatkowa masa działa jak balast, spowalniając proces łączenia się ziemskiego pola magnetycznego z polem Słońca. A proponowany StormWall miałby wzmocnić ten naturalny efekt. Statki kosmiczne wielkości autobusów Wstępna koncepcja zakłada wykorzystanie sześciu ciężkich rakiet nośnych, takich jak SpaceX Starship lub Long March 9, do wyniesienia statków kosmicznych wielkości małego autobusu na orbitę geostacjonarną, około 36 000 kilometrów nad Ziemią. Znajdowałyby się one daleko poza orbitą Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, ale nadal wewnątrz ziemskiej osłony magnetycznej. Statki te przewoziłyby ogromne zbiorniki z litem, barem, sodem lub nawet zwykłą słoną wodą. Gdy satelity monitorujące wykryłyby niebezpieczną erupcję słoneczną, zbiorniki uwolniłyby swoją zawartość. Promieniowanie słoneczne szybko zjonizowałoby materiał, zamieniając go w plazmę, która zostałaby przyciągnięta ku dziennej stronie Ziemi i utrudniałaby proces rekoneksji pól magnetycznych. Naukowcy szacują, że 400 ton takiego materiału mogłoby zmniejszyć siłę silnej burzy geomagnetycznej o ponad 60%. System mógłby służyć nie tylko do osłabiania burz słonecznych. Amerykański Departament Obrony bada sposoby usuwania promieniowania uwięzionego przez ziemskie pole magnetyczne po eksplozji jądrowej w przestrzeni kosmicznej. W lutym Laboratorium Badawcze Marynarki Wojennej przetestowało pokrewną metodę, uwalniając bar z rakiety suborbitalnej. W miarę jonizacji i rozprzestrzeniania się gazu powstają niestabilności, które mogą usuwać wysokoenergetyczne cząstki z orbity do atmosfery, gdzie ich szkodliwość maleje. Źródło: Science.org Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nowe życie satelitów. Siły Kosmiczne USA planują demonstracje tankowania i serwisowania satelitów wprost na orbicie
Satelity potrzebują paliwa do wykonywania manewrów orbitalnych. Między innymi dlatego czas ich użyteczności jest limitowany. Gdy paliwo się skończy, satelita staje się bezużyteczny i kończy jako kosmiczny śmieć. Od lat trwają prace nad serwisowaniem satelitów w kosmosie. W przyszłym roku ma wystartować testowy, kosmiczny tankowiec. Jak ma to wszystko działać?
Siły Kosmiczne Stanów Zjednoczonych poinformowały, że rozpoczęły przygotowania do demonstracji tankowania i serwisowania satelitów na orbicie geostacjonarnej. W przyszłym roku zamierzają wysłać w kosmos kilka statków działających w ramach dwóch demonstracji usług orbitalnych. Jedna z nich ma przetestować tankowanie satelitów w przestrzeni kosmicznej, a druga sprawdzić, czy pojazd serwisowy będzie w stanie zadokować do innego satelity i manewrować nim. Kosmiczne tankowce W kosmos polecą: statek do transferu paliwa zbudowany przez Astroscale U.S., magazyn paliwa opracowany przez Orbit Fab oraz serwisowy „holownik kosmiczny” firmy Starfish Space. Statki mają zademonstrować technologie określane przez Siły Kosmiczne jako „servicing, mobility and logistics” (serwisowanie, mobilność i logistyka) – kategorię rozwiązań, które według wojskowych liderów mogą okazać się niezbędne. Statek Astroscale o nazwie Provisioner został wyposażony w specjalny zbiornik na paliwo kosmiczne, czyli hydrazynę. Zbiornik może być napełniany i używany wielokrotnie. Provisioner ma za zadnie zatankowanie satelitów Tetra-5. Następnie pojazd serwisowy uzupełni własne paliwo z magazynu Orbit Fab umieszczonego na platformie firmy Impulse Space. Kryptonim USSF-23 Ta testowa Sił Kosmicznych misja o kryptonimie USSF-23 obejmuje także oddzielny eksperyment z udziałem pojazdu serwisowego Otter firmy Starfish Space — niewielkiego autonomicznego statku kosmicznego zaprojektowanego do dokowania i manewrowania satelitami na orbicie. Otter ma zadokować do „nieprzygotowanego” satelity, który pierwotnie nie był projektowany z myślą o serwisowaniu. Siły Kosmiczne chcą wykorzystać ten pojazd do testowania tzw. „augmented maneuver” (wspomaganego manewrowania) – czyli efektywnego dodania napędu i zdolności manewrowych satelitom, które mają ograniczone zapasy paliwa lub własne możliwości manewrowania. O to, dlaczego tego typu manewry orbitalne są wyjątkowo skomplikowane, zapytaliśmy Pawła Paśko, kierownika Sekcji Mechatroniki w firmie PIAP Space. Wiele poziomów komplikacji – Cała procedura wymaga bardzo nietypowych i precyzyjnych technologii i to na różnych poziomach. Tradycyjne satelity są zazwyczaj stacjonarne i rzadko manewrują, a w przestrzeni orientują się względem gwiazd, Słońca i Ziemi. Satelity serwisowe muszą z kolei dużo manewrować, żeby zbliżyć się do innego obiektu, a do tego muszą orientować się względem swojego celu. To wymusza zastosowanie zupełnie innych czujników i napędów – tłumaczy Paśko. – Sam serwis wymaga też specyficznego ładunku użytecznego, takiego jak ramiona robotyczne, chwytaki, mechanizmy dokujące czy interfejsy do transferu paliwa. Wszystkie te technologie trzeba opracować, przetestować i upewnić się, że są niezawodne i bezpieczne – pod żadnym pozorem nie można przecież zderzyć się z satelitą, którego chce się naprawić – wyjaśnia ekspert. Dodaje, że na tym nie koniec trudności, ponieważ układy sterowania satelitów bardzo źle znoszą zmianę środka masy lub pojawiające się drgania. A to podstawowy problem, z którym trzeba się zmierzyć podczas przechwytywania innego satelity. W momencie połączenia nie sterujemy już pojedynczym pojazdem, tylko zestawem dwóch obiektów o znacznie większej masie, z czym system sterowania musi sobie poradzić. Ten sam efekt pojawia się przy przepompowywaniu paliwa – jeden satelita traci na wadze, drugi zyskuje, a samo paliwo „lata” swobodnie w zbiorniku i wcale nie chce łatwo trafić do wlotu pompy. Nie wspominając o tym, że każdy ruch ramienia robotycznego na orbicie porusza całym satelitą – nie ma tam stabilnego punktu oparcia, jaki znamy z Ziemi. Jak widać, wyzwań jest naprawdę mnóstwo. Polacy opracowują własne systemy kosmicznego serwisowania Paweł Paśko podkreśla, że już sam proces złapania innego satelity jest ogromnym wyzwaniem. W momencie kontaktu obiekt natychmiast „ucieka”. Przechwycenie satelity było trudnym zadaniem nawet dla astronautów, co pokazały dawne misje serwisowe realizowane z pokładów wahadłowców – a co dopiero dla maszyny wyposażonej w ramię robotyczne i niewielki komputer pokładowy. Właśnie dlatego przyszłoroczna misja testowa Sił Powietrznych jest tak skomplikowana i tak ważna. Jeśli się powiedzie, będzie to prawdziwy przełom w myśleniu i żywotności satelitów. Polski PIAP Space także zajmuje się tematem serwisowania satelitów na orbicie. – Rozwijamy zarówno ładunki użyteczne, czyli urządzenia do serwisowania (takie jak ramiona i chwytaki), jak i wchodzimy na poziom dostawcy usług serwisowych czy transportu orbitalnego m.in. poprzez projekt RAVEN realizowany wspólnie z ESA. Właśnie negocjujemy kontrakt na dostarczenie chwytaka dla komercyjnej misji serwisowej. Urządzenie to przeszło już m.in. testy na stole granitowym, udowadniając, że potrafi skutecznie złapać innego satelitę w warunkach odzwierciedlających stan nieważkości – podsumowuje kierownik Sekcji Mechatroniki PIAP Space. Jak zawsze trzymamy kciuki za naszych. Źródło: spacenews.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Deorbitacja rosyjskiej rakiety nad Polską. POLSA wydała komunikat o możliwym zagrożeniu
Polska Agencja Kosmiczna poinformowała o monitorowaniu rosyjskiego obiektu kosmicznego, który w najbliższych dniach wejdzie w ziemską atmosferę. Chodzi o górny człon rakiety, o nazwie Fregat, którego niekontrolowana deorbitacja może przebiegać nad Europą, w tym nad Polską.
Obiekt oznaczony w katalogach jako NORAD: 68537 oraz COSPAR: 2026-061S został wyniesiony w przestrzeń kosmiczną 23 marca 2026 roku, z rosyjskiego kosmodromu w Plesiecku. Po wypełnieniu swojej funkcji, obniża pułap i wchodzi w ziemską atmosferę. POLSA szacuje, że do deorbitacji dojdzie 16 lub 17 maja 2026. Obiekt jest na tyle duży, że jego fragmenty mogą przetrwać lot przez atmosferę i spaść na powierzchnię Ziemi. Deorbitacja obiektu Fregat – najważniejsze informacje Masa obiektu wynosi aż około 1000 kg. Ze względu na tak znaczną wagę oraz brak pełnych danych technicznych dotyczących konstrukcji nie można wykluczyć, że niektóre jego elementy przetrwają proces deorbitacji i spadną. „Szacowane okno wejścia w atmosferę to okres od 16 maja, godz. 08:43 do 17 maja, godz. 13:49 czasu polskiego. Ze względu na parametry orbity przelot obiektu może przebiegać m.in. nad Europą, w tym nad Polską. Z uwagi na szacowaną masę obiektu (ok.1000 kg) oraz brak pełnych danych o jego konstrukcji, nie można wykluczyć, że jego fragmenty przetrwają wejście w atmosferę. Sytuacja jest na bieżąco monitorowana, a odpowiednie służby i instytucje są informowane zgodnie z obowiązującymi procedurami.” – pisze POLSA w oficjalnym komunikacie. Agencja apeluje również o śledzenie wyłącznie oficjalnych komunikatów, aby uniknąć dezinformacji. Tego typu deorbitacja nie jest niczym nadzwyczajnym, ale trzeba zachować ostrożność. W styczniu 2026 podobna sytuacja wydarzyła się z członem chińskiej rakiety. Czym jest Fregat? Moduł Fregat to część rakiety nośnej Sojuz. Według informacji przekazanych przez dziennik Rzeczpospolita, ten konkretny fragment był częścią rakiety Sojuz-2.1b, która 23 marca wyniosła na orbitę ładunek 16 satelitów Rassvet zapewniających dostęp do internetu. Jednostki trafiły na niską orbitę okołoziemską około 300 km nad Ziemią. Rassvet ma być rosyjską alternatywą dla Starlinka. Monitoring tzw. śmieci kosmicznych i ich powrotu na Ziemię jest standardowym zadaniem wyspecjalizowanych jednostek, takich jak Centrum Operacyjne SSA. Pozwala to na wcześniejsze ostrzeganie przed potencjalnymi zagrożeniami wynikającymi z upadku. Sytuacja pozostaje dynamiczna. Z czasem dowiemy się więcej zarówno o czasie, jak i miejscu deorbitacji. Źródło: Polska Agencja Kosmiczna, Rzeczpospolita Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Satelita Proba-3 zadzwonił do domu! ESA przywróciła kontakt ze statkiem przełomowej misji tworzącej sztuczne zaćmienia Słońca
Europejska Agencja Kosmiczna ogłosiła w czwartek 19 marca, że ponownie nawiązała łączność ze statkiem kosmicznym będącym częścią misji Proba-3, po utracie kontaktu miesiąc temu. To znakomita informacja. Pozostaje jednak pytanie, czy uda się przywrócić statkom pełną operacyjność?
Wystrzelona w grudniu 2024 roku misja ESA Proba-3 wykorzystuje dwa statki kosmiczne lecące w ultraprecyzyjnej formacji, aby symulować zaćmienie Słońca ponad 60 tys. kilometrów nad Ziemią. Jeden z satelitów, wyposażony w osłonę o średnicy 1,4 metra, która odgrywa rolę Księżyca – blokuje światło słoneczne – podczas gdy drugi obserwuje koronę z obszaru cienia. Takie sztuczne zaćmienie trwa przez sześć godzin i możliwe jest raz na około 19 godzin, bo tyle trwa pełna obieg po wyznaczonej orbicie. Pierwsze zdjęcia z tego typu sztucznych zaćmień Słońca opublikowano w czerwcu 2025 r. roku. Były dowodem, że udało się uzyskać precyzyjny lot w formacji, który w przyszłości może być podstawą procesów tankowania satelitów na orbicie, orbitalnych elektrowni solarnych, a nawet stoczni orbitalnych. Z drugiej strony, utworzony przez dwa statki koronograf pokazał swoją ogromną wartość naukową. Walentynkowa anomalia Jednak 14 lutego 2026 r. doszło do anomalii na jednym z dwóch satelitów tego kosmicznego tandemu. – W oprogramowaniu komputera pokładowego jednej z części misji Proba-3 – statku kosmicznym Coronagraph (CSC) – wystąpiła anomalia. Najprawdopodobniej problem został spowodowany przez dwa niemal jednoczesne zdarzenia, które doprowadziły do zablokowania tzw. „semafora” w oprogramowaniu, czyli prostego licznika kontrolującego, która część systemu może korzystać ze współdzielonego zasobu (takiego jak dane czy element sprzętowy), tak aby zadania nie kolidowały ze sobą – mówi dr Marek Stęślicki, heliofizyk z Zakładu Fizyki Słońca Centrum Badań Kosmicznych PAN we Wrocławiu. Dr Stęślicki jest jednym z głównych naukowców misji Proba-3. Jak wyjaśnia ekspert, w weekend 14–15 lutego CSC miał wykonać rutynową operację: tzw. desaturację koła reakcyjnego, służącego do koercji położenia w przestrzeni (obracania) statku kosmicznego. Gdy koła reakcyjne działają z maksymalną prędkość obrotową, oprogramowanie dodatkowo nakazuje użycie silników napędowych, aby pomóc podczas zwalniania kół reakcyjnych. Przed użyciem silniki muszą osiągnąć odpowiednią temperaturę. Podczas działania funkcji oprogramowania odpowiedzialnej za rozgrzewanie silników temperatura sprzętu przekroczyła dopuszczalny próg. Spowodowało to przerwanie funkcji dokładnie w momencie blokowania niektórych semaforów, co spowodowało nieprzewidzianą kombinację stanów semaforów. Jeden zablokowany semafor – Prawdopodobieństwo wystąpienia takiego zdarzenia jest bardzo niskie, dlatego ta luka w zabezpieczeniach oprogramowania nie została wykryta podczas testów. Zablokowany semafor uniemożliwił zmniejszania prędkości koła reakcyjnego, co spowodowało stopniową utratę prawidłowej orientacji statku kosmicznego. Co za tym idzie, panel słoneczny przestał być skierowany w stronę Słońca. W końcu utracono kontakt z CSC. Trwało to ponad miesiąc. Na całe szczęście panel słoneczny ustawił się tak, aby dostarczać odpowiedną ilość energii do systemów sondy i udało się ponownie nawiązać kontakt! W trakcie najbliższych spotkań konsorcjum naukowego misji poznamy dalsze procedury, które – mamy nadzieję – pozwolą uzyskać pełną sterowność i przywrócą możliwość obserwacji korony słonecznej – podsumowuje dr Stęślicki. Demonstracja technologii – Misja Proba-3 jest demonstracją technologii i technik umożliwiających tworzenie niezwykle precyzyjnych formacji satelitarnych. Patrząc na misję pod tym kątem, możemy mówić o pełnym sukcesie. Satelity Proba-3 ponad 50-krotnie ustawiły się w idealnej formacji, tworząc tym samym najdłuższy koronograf świata. Jest to bardzo ważny krok w kierunku przyszłych systemów wielosatelitarnych, działających z precyzją pojedynczego statku kosmicznego. Jednak poza demonstracją technologii misja ma też wymiar naukowy. Możliwość tworzenia sześciogodzinnych sztucznych zaćmień Słońca i badania jego korony daje heliofizykom niespotykane dotąd możliwości badawcze. Dlatego odzyskanie kontaktu ze statkiem Coronagraph jest tak świetną i wyczekiwaną informacją. Przed Proba-3 jeszcze wiele odkryć – komentuje dr hab. Piotr Orleański, dyrektor Centrum Badań Kosmicznych PAN. CBK PAN zaangażowane jest w misję zarówno inżynieryjnie, jak i naukowo. CBK PAN kierowało konsorcjum opracowującym tzw. Coronograph Control Box (CCB), czyli sterownik koronografu słonecznego, który zarządza głównym ładunkiem naukowym misji. W skład konsorcjum wchodziły firmy N7 Space, Creotech Instruments oraz Astri Polska. Drugim budowanym w CBK PAN urządzeniem misji jest Filter Wheel Assembly & Polarisers (FWA) – zestaw filtrów optycznych i polaryzatorów, które pozwalają wybierać, jakie światło obserwujemy i w jaki sposób je analizujemy. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Archeologia kosmiczna. Czy ocalimy skarby ery kosmicznego wyścigu?
Ludzkość zostawiła w przestrzeni kosmicznej tysiące obiektów. Naukowcy i historycy zastanawiają się, czy tych najważniejszych z nich nie warto by sprowadzić na Ziemię.
Z pewnego punktu widzenia Vanguard 1 to kosmiczny śmieć: aluminiowa kula z antenami, którą Nikita Chruszczow drwiąco porównał do grejpfruta. USA wystrzeliły go w marcu 1958 r. Satelita przesyłał sygnały radiowe do maja 1964 r., po czym zamilkł. Do dziś pozostaje najstarszym na orbicie obiektem stworzonym przez człowieka. Śmieć czy skarb? Dla historyka kosmosu Matta Bille’a ten „grejpfrut” to jednak „jeden z najcenniejszych obiektów wczesnej ery kosmicznej”, który zasługiwałby na miejsce w Smithsonian Institution. Jak podkreśla, naukowcy mogliby się zeń wiele dowiedzieć o długotrwałej ekspozycji materiałów na warunki kosmiczne. Bille wraz z grupą inżynierów i historyków na konferencji Amerykańskiego Instytutu Aeronautyki i Astronautyki przedstawił plan hipotetycznej misji mającej sprowadzić Vanguarda na Ziemię. Pomysł wywołał dyskusję, ponieważ podważa zasadę in situ, czyli ochrony zabytków w miejscu ich istnienia, coraz częściej przyjmowaną również w archeologii kosmicznej. – Stare satelity trzeba zostawić tam, gdzie są – mówi Alice Gorman z Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych. – W kosmosie są bezpieczniejsze, nie należą do żadnego kraju i można je badać za pomocą zdjęć czy teledetekcji. Bille zwraca jednak uwagę, że przestrzeń wokół Ziemi szybko się zapełnia. Na orbicie krąży już ponad 14 tys. satelitów, nie licząc odłamków. Dlatego jego zespół pyta w swoim artykule, czy powinniśmy kiedyś rozważyć sprowadzenie historycznych obiektów. I które z nich mogłyby na to zasługiwać. Wskazuje też 11 kolejnych kandydatów – każdy z nich to „pierwszy raz” w historii jakiegoś kraju lub przełomowa misja. Zabytkowe obiekty kosmiczne Vanguard 1 USA, wystrzelony 17 marca 1958 r. niska orbita okołoziemska Drugi amerykański satelita na orbicie (pierwszy, Explorer 1, spłonął w atmosferze w 1970 r.). Jego największym osiągnięciem było potwierdzenie na podstawie zmian w orbicie, że Ziemia nie jest idealną kulą, lecz wybrzusza się w okolicach równika. Łuna 1 ZSRR, 2 stycznia 1959 r. orbita słoneczna Przy „grejpfrucie” Vanguardzie była jak piłka do jogi. To pierwszy statek kosmiczny, który opuścił ziemskie pole grawitacyjne. Celem był Księżyc, ale minął go o jakieś 6 tys. km. Zamiast tego Łuna 1 jako pierwsza weszła na orbitę wokół Słońca. Pioneer 4 USA, 3 marca 1959 r. orbita słoneczna Pierwsza amerykańska sonda, która opuściła orbitę Ziemi. Również nie osiągnęła celu – minęła Księżyc zbyt daleko, by zrobić planowane zdjęcia. Przekazała jednak cenne dane o ziemskich pasach radiacyjnych. TIROS 1 USA, 1 kwietnia 1960 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy satelita meteorologiczny NASA. Dziś trudno wyobrazić sobie prognozowanie pogody bez takich urządzeń, ale wtedy ich przydatność stała pod dużym znakiem zapytania. TIROS 1, określany w kronikach filmowych jako „latające pudełko na kapelusze”, pokazał ich potencjał. Telstar USA, 10 lipca 1962 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy aktywny satelita komunikacyjny. Przesyłał obraz telewizyjny przez Atlantyk, aż został uszkodzony przez promieniowanie pochodzące z amerykańskiej próby nuklearnej na dużej wysokości. Działał tylko siedem miesięcy. Alouette 1 Kanada, 29 września 1962 r. niska orbita okołoziemska Kanada stała się trzecim krajem w kosmosie. Satelita przez 10 lat pracy przesłał ok. 2 mln pomiarów jonosfery – warstwy atmosfery odbijającej fale radiowe. Vela 1A i Vela 1B USA, 17 października 1963 r. wysoka orbita okołoziemska Wystrzelone tuż po podpisaniu traktatu o częściowym zakazie prób jądrowych. Ich zadaniem było wykrywanie eksplozji nuklearnych i określanie ich lokalizacji poprzez triangulację. Early Bird USA, 6 kwietnia 1965 r. orbita geostacjonarna Pierwszy komercyjny satelita komunikacyjny na orbicie stacjonarnej. Dzięki utrzymywaniu stałej pozycji umożliwiał ciągłą transmisję sygnału. To bezpośredni poprzednik satelitów, dzięki którym w latach 80. i 90. działała telewizja kablowa. Astérix Francja, 26 listopada 1965 r. niska orbita okołoziemska Pierwszy francuski satelita, a przy tym pierwszy, którego nazwano imieniem postaci z komiksu. Niestety uległ uszkodzeniu przy starcie i przesłał niewiele danych. Pioneer 6 USA, 16 grudnia 1965 r. orbita słoneczna Pierwsza sonda, która badała wiatr słoneczny i międzyplanetarne pole magnetyczne. Przekazywała dane dla NASA aż do lat 90. Vega ZSRR, 15 grudnia 1984 r. orbita słoneczna Projekt prowadzony wspólnie przez naukowców ze Wschodu i Zachodu. Sonda minęła Wenus, a następnie przeleciała przez gazową otoczkę komety Halleya.
Ludzkość planuje umieścić na orbicie 560 000 satelitów. To sprawi, że teleskopy staną się bezużyteczne
Dużą część wiedzy na temat tego, co dzieje się w kosmosie, mamy dzięki pracy teleskopów. Nie tylko tych ogromnych, które badają najdalsze zakamarki Wszechświata, ale także tych mniejszych, a nawet… domowych. NASA ostrzega, że plan wypuszczenia na orbitę pół miliona nowych satelitów sprawi, że niemal wszystkie obrazy wykonane przez teleskopy kosmiczne staną się zanieczyszczone.
Światło emitowane przez satelity coraz częściej umieszczane na ziemskiej orbicie zakłóca pracę teleskopów. W najbliższym czasie może pojawić się ich nawet pół miliona, a naukowcy biją na alarm: to zagraża przyszłości ciemnego, nocnego nieba, które dobrze znamy. Czy czekają nas zmiany? Ile satelitów krąży wokół Ziemi? Według badania opublikowanego w czasopiśmie „Nature”, liczba satelitów na niskiej orbicie okołoziemskiego od 2019 roku gwałtownie wzrosła – z 2000 do 15 000. Wiele z nich stanowi część internetowej konstelacji Starlink należącej do miliardera Elona Muska. Ale to dopiero początek. Jeśli wszystkie plany złożone obecnie zostaną zaakceptowane, a satelity z nimi związane umieszczone w kosmosie, to do końca lat 30. XXI wieku na orbicie Ziemi znajdzie się nawet 560 000 satelitów. To wzrost o ponad 3500%. Jak często satelity zakłócają obraz? Badania zespołu dr Przemysława Mroza z Obserwatorium Astronomicznego UW wykazały, że w 2019 roku smugi satelitów pojawiały się na 0,5% zdjęć wykonanych o zmierzchu i świcie przez Zwicky Transient Facility. Już w 2021 roku było to 20% zdjęć, a prognozy na 2027 rok sugerują, że niemal każde zdjęcie wykonane w tych warunkach będzie zawierało smugi satelitów. Czemu satelity zagrażają teleskopom? Na potrzeby badania naukowcy zasymulowali wpływ pół miliona satelitów na teleskopy kosmiczne. Udowodnili, że satelity odbijające światło mogą wpływać na aż 96% zdjęć wykonanych przez trzy wielkie teleskopy: SPHEREx należący do NASA, ARRAKIHS należący do Europejskiej Agencji Kosmiczne i Xuntian, należący do Chin. Zanieczyszczenia obrazu to nie tylko problem estetyczny, ale także poważna przeszkoda w prowadzeniu badań naukowych. Alejandro Borlaff – główny autor badania – ostrzega, że satelity mogą wyglądać identycznie jak potencjalnie niebezpieczne planetoidy, co znacznie utrudni ich wykrycie i ocenę zagrożenia dla Ziemi. Nawet teleskop Hubble’a, mimo węższego pola widzenia, może mieć zanieczyszczone około jednej trzeciej obrazów. Gigantyczne satelity mogą być jaśniejsze niż planety Niepokój budzi również rozmiar i jasność przyszłych satelitów. Już teraz te o powierzchni 100 m² mogą być widoczne z Ziemi jak najjaśniejsze gwiazdy. Planowane są jednak konstrukcje o powierzchni aż 3000 m², które mogą świecić… jak planety. To ogromne utrudnienie dla astronomów próbujących analizować światło z odległych obiektów we Wszechświecie. Czy powinniśmy ograniczyć ilość satelitów? Eksperci rozważają różne rozwiązania problemu. Jednym z nich jest umieszczanie satelitów na niższych orbitach niż teleskopy kosmiczne, ale może to prowadzić do uszkodzenia warstwy ozonowej. Najprostszym sposobem byłoby ograniczenie liczby wystrzeliwanych satelitów, jednak ze względu na rosnącą konkurencję między firmami oferującymi internet satelitarny oraz rozwój sztucznej inteligencji, jest to mało prawdopodobne. Obecnie prawie 3/4 satelitów należy do sieci Starlink Elona Muska, jednak w przyszłości Starlink może stanowić tylko 10% wszystkich urządzeń na orbicie. NASA apeluje do firm, aby udostępniały informacje o lokalizacji, orientacji i kolorze swoich satelitów, co pomogłoby astronomom lepiej przygotować się do obserwacji. Na szczęście teleskopy umieszczone poza orbitą Ziemi, takie jak Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba znajdujący się w punkcie Lagrange’a L2 (oddalonym o 1,5 mln km od nasz planety), pozostają odporne na zakłócenia. Źródła: <a href="http://%C5%9Awiat%C5%82o%20emitowane%20przez%20satelity%20tempie%20umieszczane%20na%20ziemskiej%20orbicie%20zak%C5%82%C3%B3ca%20prac%C4%99%20teleskop%C3%B3w.%20W%20najbli%C5%BCszym%20czasie%20mo%C5%BCe%20pojawi%C4%87%20si%C4%99%20ich%20nawet%20p%C3%B3%C5%82%20miliona,%20a%20naukowcy%20bij%C4%85%20na%20alarm:%20to%20zagra%C5%BCa%20przysz%C5%82o%C5%9Bci%20ciemnego,%20nocnego%20nieba,%20kt%C3%B3re%20dobrze%20znamy.%20Czy%20czekaj%C4%85%20nas%20zmiany?%20Ile%20satelit%C3%B3w%20kr%C4%85%C5%BCy%20wok%C3%B3%C5%82%20Ziemi?%20Wed%C5%82ug%20badania%20opublikowanego%20w%20czasopi%C5%9Bmie%20%E2%80%9ENature%E2%80%9D,%20liczba%20satelit%C3%B3w%20na%20niskiej%20orbicie%20oko%C5%82oziemskiego%20od%202019%20roku%20gwa%C5%82townie%20wzros%C5%82a%20%E2%80%93%20z%202000%20do%2015%20000.%20Wiele%20z%20nich%20stanowi%20cz%C4%99%C5%9B%C4%87%20internetowej%20konstelacji%20Starlink%20nale%C5%BC%C4%85cej%20do%20miliardera%20Elona%20Muska.%20Ale%20to%20dopiero%20pocz%C4%85tek.%20Je%C5%9Bli%20wszystkie%20plany%20z%C5%82o%C5%BCone%20obecnie%20zostan%C4%85%20zaakaceptowane,%20a%20satelity%20z%20nimi%20zwi%C4%85zane%20umieszczone%20w%20kosmosie,%20to%20do%20ko%C5%84ca%20lat%2030.%20XXI%20wieku%20na%20orbicie%20Ziemi%20znajdzie%20si%C4%99%20nawet%20560%20000%20satelit%C3%B3w.%20To%20wzrost%20o%20ponad%203500%.%20Jak%20cz%C4%99sto%20satelity%20zak%C5%82%C3%B3caj%C4%85%20obraz?%20Badania%20zespo%C5%82u%20dr%20Przemys%C5%82awa%20Mroza%20z%20Obserwatorium%20Astronomicznego%20UW%20wykaza%C5%82y,%20%C5%BCe%20w%202019%20roku%20smugi%20satelit%C3%B3w%20pojawia%C5%82y%20si%C4%99%20na%200,5%%20zdj%C4%99%C4%87%20wykonanych%20o%20zmierzchu%20i%20%C5%9Bwicie%20przez%20Zwicky%20Transient%20Facility.%20Ju%C5%BC%20w%202021%20roku%20by%C5%82o%20to%2020%%20zdj%C4%99%C4%87,%20a%20prognozy%20na%202027%20rok%20sugeruj%C4%85,%20%C5%BCe%20niemal%20ka%C5%BCde%20zdj%C4%99cie%20wykonane%20w%20tych%20warunkach%20b%C4%99dzie%20zawiera%C5%82o%20smugi%20satelit%C3%B3w.%20Czemu%20satelity%20zagra%C5%BCaj%C4%85%20teleskopom?%20Na%20potrzeby%20badania%20naukowcy%20zasymulowali%20wp%C5%82yw%20p%C3%B3%C5%82%20miliona%20satelit%C3%B3w%20na%20teleskopy%20kosmiczne.%20Udowodnili,%20%C5%BCe%20satelity%20odbijaj%C4%85ce%20%C5%9Bwiat%C5%82o%20mog%C4%85%20wp%C5%82ywa%C4%87%20na%20a%C5%BC%2096%%20zdj%C4%99%C4%87%20wykonanych%20przez%20trzy%20wielkie%20teleskopy:%20SPHEREx%20nale%C5%BC%C4%85cy%20do%20NASA,%20ARRAKIHS%20nale%C5%BC%C4%85cy%20do%20Europejskiej%20Agencji%20Kosmiczne%20i%20Xuntian,%20nale%C5%BC%C4%85cy%20do%20Chin.%20Zanieczyszczenia%20obrazu%20to%20nie%20tylko%20problem%20estetyczny,%20ale%20tak%C5%BCe%20powa%C5%BCna%20przeszkoda%20w%20prowadzeniu%20bada%C5%84%20naukowych.%20Alejandro%20Borlaff%20%E2%80%93%20g%C5%82%C3%B3wny%20autor%20badania%20%E2%80%93%20ostrzega,%20%C5%BCe%20satelity%20mog%C4%85%20wygl%C4%85da%C4%87%20identycznie%20jak%20potencjalnie%20niebezpieczne%20asteroidy,%20co%20znacznie%20utrudni%20ich%20wykrycie%20i%20ocen%C4%99%20zagro%C5%BCenia%20dla%20Ziemi.%20Nawet%20Teleskop%20Hubble%E2%80%99a,%20mimo%20w%C4%99%C5%BCszego%20pola%20widzenia,%20mo%C5%BCe%20mie%C4%87%20zanieczyszczone%20oko%C5%82o%20jednej%20trzeciej%20obraz%C3%B3w.%20Gigantyczne%20satelity%20mog%C4%85%20by%C4%87%20ja%C5%9Bniejsze%20ni%C5%BC%20planety%20Niepok%C3%B3j%20budzi%20r%C3%B3wnie%C5%BC%20rozmiar%20i%20jasno%C5%9B%C4%87%20przysz%C5%82ych%20satelit%C3%B3w.%20Ju%C5%BC%20teraz%20te%20o%20powierzchni%20100%20m%C2%B2%20mog%C4%85%20by%C4%87%20widoczne%20z%20Ziemi%20jak%20najja%C5%9Bniejsze%20gwiazdy.%20Planowane%20s%C4%85%20jednak%20konstrukcje%20o%20powierzchni%20a%C5%BC%203000%20m%C2%B2,%20kt%C3%B3re%20mog%C4%85%20%C5%9Bwieci%C4%87%E2%80%A6%20jak%20planety.%20To%20ogromne%20utrudnienie%20dla%20astronom%C3%B3w%20pr%C3%B3buj%C4%85cych%20analizowa%C4%87%20%C5%9Bwiat%C5%82o%20z%20odleg%C5%82ych%20obiekt%C3%B3w%20we%20Wszech%C5%9Bwiecie.%20Czy%20powinni%C5%9Bmy%20ograniczy%C4%87%20ilo%C5%9B%C4%87%20satelit%C3%B3w?%20Eksperci%20rozwa%C5%BCaj%C4%85%20r%C3%B3%C5%BCne%20rozwi%C4%85zania%20problemu.%20Jednym%20z%20nich%20jest%20umieszczanie%20satelit%C3%B3w%20na%20ni%C5%BCszych%20orbitach%20ni%C5%BC%20teleskopy%20kosmiczne,%20ale%20mo%C5%BCe%20to%20prowadzi%C4%87%20do%20uszkodzenia%20warstwy%20ozonowej.%20Najprostszym%20sposobem%20by%C5%82oby%20ograniczenie%20liczby%20wystrzeliwanych%20satelit%C3%B3w,%20jednak%20ze%20wzgl%C4%99du%20na%20rosn%C4%85c%C4%85%20konkurencj%C4%99%20mi%C4%99dzy%20firmami%20oferuj%C4%85cymi%20internet%20satelitarny%20oraz%20rozw%C3%B3j%20sztucznej%20inteligencji,%20jest%20to%20ma%C5%82o%20prawdopodobne.%20Obecnie%20prawie%203/4%20satelit%C3%B3w%20nale%C5%BCy%20do%20sieci%20Starlink%20Elona%20Muska,%20jednak%20w%20przysz%C5%82o%C5%9Bci%20Starlink%20mo%C5%BCe%20stanowi%C4%87%20tylko%2010%%20wszystkich%20urz%C4%85dze%C5%84%20na%20orbicie.%20NASA%20apeluje%20do%20firm,%20aby%20udost%C4%99pnia%C5%82y%20informacje%20o%20lokalizacji,%20orientacji%20i%20kolorze%20swoich%20satelit%C3%B3w,%20co%20pomog%C5%82oby%20astronomom%20lepiej%20przygotowa%C4%87%20si%C4%99%20do%20obserwacji.%20Na%20szcz%C4%99%C5%9Bcie%20teleskopy%20umieszczone%20poza%20orbit%C4%85%20Ziemi,%20takie%20jak%20James%20Webb%20znajduj%C4%85cy%20si%C4%99%20w%20punkcie%20Lagrange%E2%80%99a%20L2%20(oddalonym%20o%201,5%20mln%20km%20od%20nasz%20planety),%20pozostaj%C4%85%20bezpieczne%20przed%20zak%C5%82%C3%B3ceniami.">Nature, Uniwersytet Warszawski Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Rakieta Falcon 9 SpaceX wyniesie pięć polskich satelitów. Wśród nich pierwszego satelitę Iceye dla Wojska Polskiego
Jeszcze nigdy nie zdarzyło się, by jednego dnia trafiło w kosmos aż pięć satelitów z polską flagą. Misja Transporter-15, realizowana przez rakietę Falcon 9 firmy Elona Muska SpaceX, wyniesie w kosmos satelity Iceye, SatRev i trzy satelity konstelacji PIAST.
Misja Transporter-15 miała polecieć w kosmos 26 listopada. Start zapowiedziany był na godz. 19.18, ale został odwołany. Najbliższy termin to piątek, 28 listopada. Dla pierwszego stopnia rakiety Falcon 9 będzie to już trzydziesty lot. Po separacji stopni pierwszy stopień Falcona 9 powróci na Ziemię i wyląduje na autonomicznej barce „Of Course I Still Love You” stacjonującej na Oceanie Spokojnym. W tym czasie drugi człon będzie kontynuował wznoszenie. Rakieta wyniesie ponad 100 satelitów Falcon 9 wyniesie łącznie 140 satelitów na orbitę heliosynchroniczną. Pośród wielu satelitów komercyjnych i naukowych będzie też pięć polskich urządzeń: trzy nanosatelity z polskiej konstelacji PIAST (Polish ImAging SaTellites) – przeznaczone do obserwacji optycznej Ziemi; satelita typu „mikro SAR” zbudowany przez firmę ICEYE – radarowy instrument obserwacji Ziemi podwójnego zastosowania; nanosatelita (6U) PW6U polskiej firmy SatRev – do obrazowania multispektralnego Ziemi i przetwarzania danych na orbicie. Iceye w służbie Wojska Polskiego Przeznaczony dla Wojska Polskiego satelita radarowy Iceye bazuje na technologii tzw. syntetycznej apertury. Może monitorować powierzchnię Ziemi niezależnie od pokrywy chmur, ponieważ te nie zakłócają obserwacji radarowych. Satelity radarowe Iceye znakomicie sprawdziły się podczas ubiegłorocznej powodzi na południu Polski, dostarczając cennych danych służbom ratowniczym. Ten konkretny satelita, zbudowany w rekordowym czasie sześciu miesięcy, ma pozwolić na ciągłą obserwację interesujących wojsko obszarów, w tym infrastruktury wojskowej, transportowej czy energetycznej. Pozwoli strzec z orbity naszych granic, a w razie wojny posłuży do rozpoznawania nieprzyjacielskich wojsk i śledzenia ich ruchu. Satelita powstał na specjalne zamówienie Ministerstwa Obrony Narodowej. Umowa zawarta pomiędzy polsko-fińską spółką Iceye a MON mówi o trzech satelitach SAR z możliwością rozszerzenia konstelacji do sześciu urządzeń. Liczba ta dawałaby Polsce dużą samodzielność obserwacyjną i możliwość skrócenia przerw między obserwacjami konkretnego obszaru. Przypomnijmy, że z satelitów Iceye korzysta już wojsko amerykańskie, ukraińskie, siły obronne Finlandii oraz holenderskie i brazylijskie siły powietrzne. Konstelacja PIAST Polska konstelacja trzech małych nanosatelitów PIAST ma prowadzić obserwacje optoelektroniczne. Będą to pierwsze całkowicie polskie urządzenia narodowego systemu satelitarnej obserwacji Ziemi, tworzonego na potrzeby Sił Zbrojnych RP. Konstelację budowało konsorcjum składające się z Wojskowej Akademii Technicznej, Creotech Instruments S.A., Centrum Badań Kosmicznych PAN, Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa, Scanway Sp. z o.o. oraz PCO S.A. Sam projekt został uruchomiony przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu SZAFIR. Jedną z części projektu było również uruchomienie w sierpniu tego roku segmentu naziemnego, czyli Centrum Kontroli Misji Satelitarnych WAT. Odpowiada ono za kontrolę satelitów i odbieranie danych. Jak podaje strona internetowa Wojska Polskiego, koszt konstelacji PIAST to 70 milionów złotych. Pierwotnie zakładano wyniesienie konstelacji w ubiegłym roku, jednak problemy związane z pandemią przesunęły zakończenie projektu o rok. Trzy satelity, o masie około 10 kg mają zademonstrować zdolności do pozyskiwania zobrazowań w rozdzielczości rzędu 5 m, prowadzenia manewrów orbitalnych, w tym lotu w formacji oraz do obniżenia wysokości orbity. O tym, czy pierwsza polska konstelacja satelitarna przetrze drogę do budowania polskich, autonomicznych zdolności satelitarnych na potrzeby sił zbrojnych, administracji publicznej oraz gospodarki, dowiemy się po uzyskaniu kontaktu z satelitami i wykonaniu założonych manewrów. Ostatnim polskim akcentem będzie nanosatelita firmy SatRev – PW6U. Ma służyć pozyskiwaniu danych na potrzeby rolnictwa i leśnictwa. Wrocławska spółka do tej pory z powodzeniem umieściła na orbicie już kilkanaście małych satelitów. Trzymamy kciuki za udany start! Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Google chce umieścić sztuczną inteligencję w kosmosie. Bazy danych AI znajdą się na orbicie Ziemi
Google ogłosił swój nowatorski Projekt Suncatcher (ang. łapacz Słońca), który ma na celu umieszczenie centrów baz danych AI na orbicie Ziemi. Pierwsze satelity testowe zostaną wysłane już na początku 2027 roku.
Co jest potrzebne do rozwoju sztucznej inteligencji, oczywiście oprócz danych, narzędzi i infrastruktury? Energia. To jeden z kluczowych elementów, który prowadzi do doskonalenia AI. Trenowanie dużych modeli prowadzi do ogromnego zużycia energii, ponieważ wymaga tysięcy procesorów pracujących równolegle przez tygodnie, a nawet miesiące. To przekłada się na wykorzystywanie olbrzymich ilości megawatogodzin energii elektrycznej. Zatem jeśli naukowcom zależy na coraz większym postępie technologicznym, będą musieli produkować coraz więcej prądu. Sztuczna inteligencja w kosmosie I tu właśnie z pomocą przychodzi Google. Przedsiębiorstwo planuje umieścić centra danych sztucznej inteligencji w kosmosie w ramach projektu Suncatcher. Na orbicie ma zostać umieszczonych ok. 80 satelitów, które zasilane będą energią słoneczną. W każdej sekundzie do powierzchni naszej planety dociera ok. 173 tys. terawatów energii emitowanej przez centralną gwiazdę Układu Słonecznego. Oznacza to, że w ciągu godziny Słońce dostarcza na Ziemię więcej energii, niż zużywamy przez cały rok. – Dzisiaj ogłaszamy Suncatcher, nasz nowy projekt badawczy, który ma w przyszłości umożliwić skalowanie uczenia maszynowego w kosmosie. Będziemy badać, jak połączona sieć satelitów zasilanych energią słoneczną, wyposażona w nasze układy AI Tensor Processing Unit (TPU), mogłaby wykorzystać pełną moc Słońca – napisało Google w swoim oświadczeniu. Kiedy pierwsze satelity trafią na orbitę? Procesory TPU mają być zoptymalizowane pod kątem trenowania modeli sztucznej inteligencji oraz w łącza optyczne w wolnej przestrzeni. Amerykańskie przedsiębiorstwo chce w ten sposób zbadać, czy w przyszłości będzie możliwe wykonywanie obliczeń uczenia maszynowego w przestrzeni kosmicznej. – Sztuczna inteligencja to fundamentalna technologia, która może pomóc nam stawić czoła największym wyzwaniom ludzkości. Teraz zastanawiamy się, dokąd możemy pójść dalej, aby w pełni wykorzystać jej potencjał – podkreślają specjaliści z Google. – Naszym kolejnym krokiem jest misja szkoleniowa realizowana we współpracy z Planet, w ramach której do początku 2027 roku wystrzelimy dwa prototypowe satelity. Pozwoli to na przetestowanie naszego sprzętu na orbicie i stworzenie podwalin pod przyszłą erę obliczeń na masową skalę w kosmosie – wyjaśniają eksperci. Jak Google chce zrewolucjonizować rozwój AI? Google podkreśla, że na odpowiedniej orbicie panel słoneczny może być nawet 8 razy bardziej wydajny niż na Ziemi i wytwarzać energię niemal nieprzerwanie. W przyszłości zatem kosmos może być najlepszym miejscem do skalowania obliczeń AI. – Proponowany system składa się z konstelacji połączonych w sieć satelitów, które mają działać na niskiej orbicie okołoziemskiej sychnronicznej ze Słońcem, o świcie i zmierzchu, gdzie byłyby wystawione na niemal stałe światło słoneczne. Ten wybór orbity maksymalizuje gromadzenie energii słonecznej i zmniejsza zapotrzebowanie na ciężkie akumulatory pokładowe – czytamy w komunikacie. Jednak, aby ten system zadziałał i był efektywny, Google musi pokonać kilka przeszkód technicznych. Przede wszystkim sprzęt musiałby przetrwać silne promieniowanie kosmiczne. Po drugie, satelity musiałyby używać bardzo szybkich łączy optycznych o prędkościach rzędu dziesiątek terabitów na sekundę. Aby to działało efektywnie, satelity musiałyby znajdować się bardzo blisko siebie, aby zmniejszyć stratę sygnału i opóźnienia. Google twierdzi, że ich układy przeszły testy symulujące 5-letnią misję pod kątem promieniowania, ale wymagane są dalsze badania. Jeśli uda się to wszystko przezwyciężyć, przedsiębiorstwo ocenia, że ok. 2035 roku koszty operacji mogą spaść do poziomu zbliżonego do tych, które obecnie wykonuje się na Ziemi. Źródło: Google Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Satelita Biomass dostarcza pierwsze niezwykłe zdjęcia lasów. W misji mają udział Polacy
Dwa miesiące temu z kosmodromu Europejskiej Agencji Kosmicznej w Gujanie Francuskiej wystartowała misja Biomass. Zadaniem satelity jest precyzyjny pomiar ilości biomasy leśnej i zasobów węgla na Ziemi. Ponoć urządzenia badawcze umieszczone na satelicie dają tak dokładne dane, że tylko ścięcie i zmierzenie wszystkich drzew na Ziemi mogłoby się równać precyzji Biomass. Właśnie otrzymaliśmy przedsmak możliwości satelity.
Spis treści: Nowatorska technika kosmiczna Boliwia pod czujnym okiem satelity Polski udział w misji Biomass jest misją badawczą serii Earth Explorer, czyli misji o wysokiej wartości naukowej, które przygotowują grunt pod przyszłe systemy operacyjne. Do serii należą m.in. satelity pogodowe, monitorujące grubość lodu morskiego czy badające pole magnetyczne Ziemi. Wszystkie dostarczają unikatowych danych o naszej planecie. A chociaż Biomass jest nadal w fazie uruchamiania, to pierwsze zdjęcia przesłane przez satelitę są oszałamiające i wskazują na większy potencjał badań naukowych, niż pierwotnie zakładano. Nowatorska technika kosmiczna – Nadal jesteśmy w fazie uruchamiania, dostosowując satelitę, aby zapewnić naukowcom najwyższej jakości dane, które pozwolą im dokładnie określić, ile węgla jest magazynowane w lasach na całym świecie – powiedział kierownik projektu Biomass w ESA, Michael Fehringer. Podkreślił, że Biomass jest wyposażony w nowatorską technologię kosmiczną, dlatego konieczne jest uważne monitorowanie jego działania. – Z wielką przyjemnością informujemy, że wszystko działa bez zarzutu, a pierwsze zdjęcia są po prostu spektakularne – a to tylko przedsmak tego, co nas jeszcze czeka – dodaje badacz. Przede wszystkim pierwsze opublikowane zdjęcia stanowią ogromny krok w kierunku zrozumienia zmian zachodzących w lasach na Ziemi, ilości biomasy nadziemnej oraz ilości zgromadzonego węgla. Ma to pomóc zbadać obieg węgla. Jest to proces, w którym węgiel nieustannie krąży między atmosferą, ziemią i organizmami żywymi, takimi jak rośliny i zwierzęta. Zrozumienie i zmierzenie tego procesu pomoże naukowcom zbudować systemy ochrony klimatu i zarządzania zasobami leśnymi. Boliwia pod czujnym okiem satelity Satelita używa radaru P-band SAR (Synthetic Aperture Radar). To fale o niskiej częstotliwości, które przenikają przez korony drzew i pozwalają zmierzyć strukturę lasu od góry aż do pnia. Pierwsze zaprezentowane przez naukowców misji zdjęcia przedstawiają część Boliwii. Kraj ten doświadczył znacznego wylesienia, plasując się wśród krajów o największej utracie lasów pierwotnych na świecie. Jest to wynikiem wypalania lasów pod uprawy oraz wypas bydła. Ten żywy obraz został stworzony przy użyciu różnych kanałów polaryzacyjnych instrumentu radarowego, a każdy kolor ujawnia odrębne cechy krajobrazu. Na przykład odcienie zieleni reprezentują głównie lasy deszczowe, odcienie czerwieni – zalesione równiny zalewowe i tereny podmokłe, a niebiesko-fioletowe – łąki, natomiast czarne obszary to rzeki i jeziora. W dorzeczu Amazonki niektóre rzeki płyną dziko – nieograniczone przez tamy, mogą swobodnie meandrować i tworzyć rozlewiska. Zdjęcie przedstawia jedną z takich rzek, Beni, która płynie z Andów przez niziny Boliwii w kierunku północno-wschodnim, w stronę Brazylii. Zdjęcie satelity Biomass dostarcza znacznie więcej informacji potrzebnych do oszacowania zasobów węgla w lasach. Wynika to przede wszystkim z zastosowania radaru o długiej fali, który może przenikać przez korony drzew i scharakteryzować całą strukturę lasu. Natomiast optyczne zdjęcia z wykorzystywanego dotąd satelity Sentinel-2 rejestruje tylko wierzchołki koron drzew. Polski udział w misji Prawdziwa siła misji Biomass nie polega na identyfikowaniu cech na podstawie pojedynczego zdjęcia, ale na unikatowej technice pobierania próbek i możliwości łączenia wielu obserwacji tego samego obszaru w celu określenia wysokości lasów i zawartości biomasy. Dzięki temu naukowcy mogą dokładnie oszacować zasoby węgla w lasach i lepiej zrozumieć rolę lasów tropikalnych w globalnym obiegu węgla. W prace nad satelitą Biomass zaangażowani byli polscy inżynierowie. Eksperci z GMV Polska od 2014 roku pracowali nad analizą misji (optymalna trajektoria, manewry satelity), a także opracowali naziemne oprogramowanie do przetwarzania i wstępnej interpretacji danych (procesory L0 i Orbit & Attitude). Sener Polska zaprojektował i wykonałanaziemne urządzenia mechaniczne MGSE (Mechanical Ground Support Equipment), m.in. do montażu paneli słonecznych i komponentów satelity. Natomiast PIAP Space był odpowiedzialny za zaawansowane struktury mechaniczne MGSE. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Słońce zabija satelity Starlink. Czy ich szczątki wpłyną na ziemską atmosferę?
Erupcje słoneczne skracają żywotność satelitów na orbicie okołoziemskiej, zwłaszcza dużych konstelacji, takich jak Starlink firmy SpaceX. Zdaniem ekspertów może to być zarówno korzystne, jak i niepokojące.
Spis treści: Ruch na orbicie Satelitarny boom Przyspieszona deorbitacja Jeszcze nigdy nie było tak wielu satelitów krążących wokół Ziemi, jak obecnie. Według danych z maja 2025 roku, liczba aktywnych satelitów osiągnęła około 11 700. Znaczna część z nich, ponad 60%, to satelity Starlink należące do SpaceX. Ruch na orbicie Jeśli prześledzić wzrost liczby sztucznych satelitów, okaże się, że od roku 1990 liczba ta rosła o około 100 nowych satelitów co pięć lat. Według danych SatCat w 1990 roku wokół Ziemi krążyło 470 sztucznych satelitów, a w 2000 – 650. Przez kolejne pięć lat liczba to wzrosła do 900, aż do skoku w 2015 r., gdy liczba ich miała wynosić 1300. I nagle, za sprawą satelitów Starlink, w 2020 wzrosła do 2800, by w tym roku osiągnąć 11700. Co więcej, liczba ta będzie nadal rosnąć, gdyż własne konstelacje planują kolejne firmy i kraje. Niedawno Chiny ogłosiły projekt narodowej konstelacji satelitarnej, której celem jest – analogicznie do Starlinków – dostarczanie internetu satelitarnego. Jednak te wszystkie urządzenia nie są tak odporne na burze geomagnetyczne, jak byśmy chcieli. A jesteśmy nadal w bardzo żywiołowym okresie 11-letniego cyklu aktywności słonecznej. Erupcje słoneczne mogą powodować burze geomagnetyczne, które ogrzewają atmosferę naszej planety, powodując jej pęcznienie i zwiększając tarcie na satelitach. – Odkryliśmy, że w trakcie burz geomagnetycznych satelity opadają ze swojej orbity szybciej, niż miałoby to miejsce w okresie mniejszej aktywności słonecznej. Uważamy, że podczas maksimum słonecznego żywotność satelity może zostać skrócona nawet o 10 dni – twierdzi Denny Oliveira z Centrum Lotów Kosmicznych NASA Goddard w Maryland. Satelitarny boom Efekt ten staje się widoczny dopiero teraz ze względu na boom w wynoszeniu satelitów na orbitę, szczególnie przez SpaceX. Starty rakiet wynoszących Starlinki odbywają się niemal co tydzień. SpaceX planuje mieć w przyszłości ponad 30 000 satelitów na orbicie. W każdym tygodniu odnotowujemy również przynajmniej kilka satelitów konstelacji wchodzących w atmosferę i spalających się w niej. – To pierwszy raz w historii, kiedy tak wiele satelitów schodzi z orbity w tym samym czasie – mówi Oliveira. Dodaje, że w latach 2020–2024 wyśledzono 523 satelity Starlink wchodzące w naszą atmosferę, gdzie mają się całkowicie spalić. – Za kilka lat satelity będą wchodzić w atmosferę każdego dnia – podkreśla badacz. Naturalnie satelity mają swoją żywotność i de facto powinny kończyć życie albo na tzw. orbicie cmentarnej, albo spalając się w atmosferze. Jednak zdaje się, że przed wyniesieniem tak ogromnej konstelacji nikt tak naprawdę nie zastanawiał się, jakie problemy może to w przyszłości wywołać. Denny Oliveira odkrył, że podczas najpoważniejszych ostatnich zdarzeń geomagnetycznych, 37 satelitów Starlink weszło w atmosferę. Satelity orbitujące poniżej 300 kilometrów ponownie weszły w atmosferę po około pięciu dniach. Czyli trzykrotnie szybciej niż się spodziewano. Przyspieszona deorbitacja – Było to pierwsze maksimum słoneczne, jakie przeszliśmy w erze megakonstelacji. Właśnie dlatego tak istotne jest wykonanie teraz pomiarów wpływu wysokiej aktywności słonecznej na satelity znajdujące się na niskiej orbicie ziemskiej (LEO) – mówi Samantha Lawler z University of Regina w Kanadzie. Co więcej, okazuje się, że przyspieszone wejście w atmosferę może zmniejszyć prawdopodobieństwo, że satelity całkowicie spłoną. – Istnieje szansa, że obiekt dotrze do ziemi – mówi Oliveira. W sierpniu 2024 roku 2,5-kilogramowy fragment satelity Starlink został znaleziony na farmie w Saskatchewan w Kanadzie, co według SpaceX jest jedynym znanym przypadkiem, w którym jakikolwiek fragment satelity Starlink przetrwał ponowne wejście w atmosferę. Lawler, która mieszka w Saskatchewan, mówi, że martwi się, iż więcej szczątków satelity mogło dostać się na ziemię w innym miejscu. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pierwszy satelita wykonany z drewna poleciał w kosmos
Dzisiaj rano rakieta Falcon 9 wyniosła w kosmos pierwszego na świecie drewnianego satelitę. Został on zbudowany przez japońskich naukowców w ramach nowatorskiego testu. Jego celem jest sprawdzenie możliwości wykorzystania drewna w eksploracji Księżyca i Marsa.
Surowce odnawialne w kosmosie Tradycyjna japońska technologia Satelita bardzo ekologiczny LignoSat – taką nazwę nadano satelicie opracowanemu przez badaczy z Uniwersytetu w Kioto i firmę Sumitomo Forestry. Został on zbudowany z wyjątkowo nietypowego jak na warunki kosmiczne materiału. „Lignum” to po łacinie drewno. Urządzenie jest wielkości dłoni i ma za zadanie zademonstrować kosmiczny potencjał tego odnawialnego surowca. Satelita właśnie leci w kierunku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Zostanie wypuszczony na orbitę na wysokości około 400 kilometrów nad Ziemią. Czyli na takiej samej, na jakiej porusza się ISS. Surowce odnawialne w kosmosie Takao Doi, zasłużony astronauta i pracownik Uniwersytetu w Kioto podkreśla, że właśnie drewno może stać się najlepszym materiałem do rozpoczęcia kolonizacji innych planet. – Dzięki drewnu, materiałowi, który możemy sami wyprodukować, będziemy mogli budować domy, mieszkać i pracować w kosmosie już na zawsze – mówił na konferencji prasowej Takao Doi. – Samoloty z początku XX wieku były wykonywane z drewna. Dlaczego nie możemy nie wypróbować tego materiału do budowy satelity – przekonywał profesor nauk leśnych Uniwersytetu Kioto, Koji Murata. Ten innowacyjny projekt prowadzony jest we współpracy z NASA. Drewno, w tym przypadku magnolia, zostało wybrane ze względu na stabilność w kosmosie, biodegradowalność oraz potencjalne korzyści ekologiczne. Tradycyjna japońska technologia Honoki to rodzaj drzewa magnolii pochodzącego z Japonii, tradycyjnie używanego do produkcji osłon mieczy. Naukowcy odkryli, że najlepiej nadaje się ono do wykorzystania na statkach kosmicznych po 10-miesięcznym eksperymencie na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. LignoSat został wykonany z honoki przy użyciu tradycyjnej japońskiej techniki rzemieślniczej, bez śrub i kleju. Twórcy drewnianego satelity mają bardzo ambitny plan sadzenia drzew na Księżycu i Marsie. W ramach projektu LignoStar naukowcy rozważają długoterminowe działania ekologiczne w przestrzeni kosmicznej. Rozpoczęcie takiej inicjatywy, choć brzmi futurystycznie, mogłoby wspierać rozwój technologii przystosowanej do funkcjonowania w środowiskach pozaziemskich. Oraz przyczynić się do regulowania poziomu dwutlenku węgla na Ziemi i w kosmosie. – W przestrzeni kosmicznej drewno staje się wyjątkowo wytrzymałym materiałem, ponieważ nie ma w nim ani wody, ani tlenu, które mogłyby spowodować gnicie lub spalenie się – twierdzi profesor Murata. LignoSat pozostanie na orbicie przez sześć miesięcy. Komponenty elektroniczne na pokładzie będą mierzyć, jak drewno znosi ekstremalne środowisko kosmiczne, w którym temperatury wahają się od minus 100 do plus 100 stopni Celsjusza – co 45 minut, gdy urządzenie orbituje od ciemności do światła słonecznego. Satelita bardzo ekologiczny – LignoSat oceni również zdolność drewna do zmniejszania wpływu promieniowania kosmicznego na półprzewodniki, co czyni go użytecznym w zastosowaniach takich jak budowa centrów danych – powiedział Kenji Kariya, menedżer w Sumitomo Forestry Tsukuba Research Institute. Wyjątkowo istotny jest też wpływ satelitów na środowisko. Wszystko dlatego, że aby zlikwidować satelitę, należy ponownie wejść w atmosferę, aby urządzenie mogło ulec spaleniu. Konwencjonalne metalowe satelity wytwarzają wówczas cząsteczki tlenku glinu. Drewniane po prostu spłonęłyby, nie pozostawiając wielu negatywnych śladów. – Ze względu na zanieczyszczanie środowiska i atmosfery metalowe satelity mogą zostać w przyszłości zakazane. Jeśli uda nam się udowodnić, że nasz pierwszy drewniany satelita działa, chcemy zaoferować go firmie SpaceX Elona Muska – mówi astronauta Takao Doi. Czy to oznacza, że w przyszłości Starlinki będą budowane z drewna? Źródło: Reuters Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Życiodajne wodociągi sprzed tysiącleci przepadły bez wieści. Naukowcy znaleźli sposób, by je odkryć
Podziemne systemy nawadniające były użytkowane na Bliskim Wschodzie przez tysiąclecia. W większości zostały zniszczone. Jednak dzięki sztucznej inteligencji i zdjęciom szpiegowskim naukowcy potrafią je znaleźć. W ten sposób namierzą nieznane nauce miasta i osady.
Spis treści: Kanaty – podziemne systemy nawadniające Archeolodzy dziękują agencji wywiadu Sztuczna inteligencja w kanale Reliktom archeologicznym nieustannie grozi zniszczenie. Są rozorywane przez maszyny rolnicze czy niszczone na skutek działań wojennych. Wiele z cennych stanowisk archeologicznych przepada bez wieści. W ten sposób badacze najstarszej historii człowieka tracą bezcenne informacje. Kanaty – podziemne systemy nawadniające Jednym z rodzajów pradawnych reliktów po działalności człowieka są kanaty. Były to podziemne kanały pobierające wodę z podziemnych warstw wodonośnych lub górskich strumieni. Drążono je w taki sposób, by miały regularny spadek. Było to ważne, by ten system mógł zapewniać czystą wodę, niezbędną dla funkcjonowania ludzkich siedzib i służącą też do nawadniania pól. Kanaty znane są w różnych częściach świata: od Ameryki Południowej po Japonię. Najbardziej rozpowszechnioną nazwą jest karez (kārēz) lub kanat (qanat, qanāt), pochodzący od arabskiego słowa oznaczającego kanał. To sugeruje, że szczególnie na Bliskim Wschodzie były ważne. Takie wodonośne żyły umożliwiały ludziom zamieszkiwanie w miejscach ubogich w wodę. Obecność takich kanałów świadczy o aktywności ludzi setki lub tysiące lat temu. Ze względu na rangę tego typu instalacji naukowcy postanowili opracować system umożliwiający ich zdalne wykrywanie. Udało się. Wynikami podzielili się na łamach „Journal of Archaeological Science”. Archeolodzy dziękują agencji wywiadu Archeolodzy z Katalońskiego Instytutu Archeologii Klasycznej wykorzystali odtajnione zdjęcia szpiegowskie HEXAGON z czasów zimnej wojny, które miały służyć namierzaniu obiektów wojskowych, by wyszukać kanaty m.in. na terenie Iranu, Afganistanu, Maroka czy Chin. W jaki sposób widać te wodociągi z lotu ptaka? Na powierzchni system kanatów to linia regularnie rozmieszczonych szybów (studni) używanych do usuwania gruzu podczas wykopów lub czyszczenia tunelu. Ta cecha umożliwia wykrywanie ich z lotu ptaka. – Odkrycie nieznanych instalacji nie było celem samym w sobie. Chcieliśmy wyszkolić sztuczną inteligencję w taki sposób, by na podstawie naszych wytycznych wyszukiwała kanaty w innych lokalizacjach, już bez naszej pomocy – mówi National Geographic Polska jeden z autorów artykułu, dr Nazarij Buławka. I dodaje, że inne modele AI koncentrowały się na namierzaniu pojedynczych studni, ograniczając ich zastosowanie do większych obszarów. – Nasz model natomiast skupia się na wykrywaniu szybów w linii – opisuje. Sztuczna inteligencja w kanale Badacze zastosowali model głębokiego uczenia YOLO (Patrzysz tylko raz (ang. You Only Look Once). Jak wyjaśnił dr Iban Berganzo-Besga, YOLO jest obecnie najnowocześniejszym modelem, dlatego został wybrany. Model został opracowany w ramach europejskiego projektu UnderTheSands. Eksperci są zadowoleni z efektów działania sztucznej inteligencji. Na zobrazowaniach ze zdjęć szpiegowskich z dużą dokładnością wykrywa podziemne tunele. YOLO namierzyło prawie 63% wszystkich szybów z precyzją 88% z obszarów testowych wskazanych przez naukowców. – System można stosować w różnych regionach świata – przekonuje dr Buławka. Na szpiegowskich zdjęciach satelitarnych widoczne są miejsca, które dziś mogą już nie istnieć. Dlatego analiza tych zobrazowań jest taka cenna dla archeologów, bo nawet najlepsze i najnowsze zdjęcia satelitarne mogą ich już nie odnotować. Kolejnym krokiem zespołu katalońskich badaczy będzie analiza setek tysięcy innych zdjęć wykonanych w różnych miejscach na świecie. Być może archeologów czekają niespodzianki i uda się wykryć nieznane instalacje, które powiodą ich w miejsca zasiedlane niegdyś przez nieznane ludy. Pytań jest sporo. Na przykład do dzisiaj nie jest jasne, które z tych kanałów są najstarsze. Zapewne te z obszaru dzisiejszego Iranu z czasów Imperium Achemenidów (650–330 p.n.e.). Być może przyszłe badania oparte o właśnie opracowany system przyniosą przełom. Źródło: Journal in Archaeologica Science, National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Pomoc z kosmosu. Naukowcy CBK PAN i firma Iceye wspierają działania ratownicze na południu Polski
Przez południe Polski przetacza się niszczycielska powódź. Walka z żywiołem nie jest łatwa, a woda zalewa kolejne miejscowości. Służby ratunkowe otrzymały wsparcie z nieoczywistej, bo kosmicznej strony. Mowa o radarowych satelitach ICEYE oraz metodach wypracowanych przez Centrum Informacji Kryzysowej CBK PAN. Wspólnie co kilka godzin dostarczają dane satelitarne do zastosowań operacyjnych.
Spis treści: Radar widzi więcej Szybka ścieżka dostępu Eksperyment, który działa Teledetekcja w zarządzaniu kryzysowym „W związku z pogarszającą się sytuacją Centrum Informacji Kryzysowej będące częścią Centrum Badań Kosmicznych PAN uruchomiło w piątek 13 września specjalny monitoring satelitarny sytuacji powodziowej. Pozwala on wykryć miejsca, gdzie woda wystąpiła z koryt rzecznych i pojawiają się rozlewiska. Działania prowadzone są we współpracy z polsko-fińską firmą Iceye, twórcą największej cywilnej konstelacji satelitów radarowych obserwujących Ziemię. Co kilka godzin dane i raporty są dostarczane Państwowej Straży Pożarnej, centrom zarządzania kryzysowego oraz IMGW-PIB” – poinformowało w niedzielę 15 września Centrum Badań Kosmicznych PAN. Rafał Modrzewski, współzałożyciel i prezes Iceye dodał: „Wszystkie satelity radarowe ICEYE zostały skierowane do obserwacji sytuacji kryzysowej na południu Polski. Nasi analitycy współpracują z Centrum Informacji Kryzysowej Centrum Badań Kosmicznych PAN, opracowując zbierane dane i dostarczając informacje Instytutowi Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Państwowej Straży Pożarnej i innym służbom działającym na zalewanych terenach. Działamy!” Radar widzi więcej – Dzięki konstelacji satelitów radarowych Iceye otrzymujemy szeroki obraz rozkładu powodzi. Satelity radarowe są tu o tyle istotne, że pozwalają obserwować powierzchnię Ziemi poprzez chmury. A te zwykle towarzyszą powodziom i uniemożliwiają pracę satelitom optycznym. Radar nie ma tych ograniczeń – wyjaśnia dr Jakub Ryzenko, kierownik Centrum Informacji Kryzysowej CBK PAN. Nowe dane dostarczane są co godzinę. Następnie trafiają do miejscowych ośrodków walczących z powodzią. Mowa nie tylko o straży pożarnej, ale również o urzędach wojewódzkich i miejskich. Wszędzie tam, gdzie potrzebna jest szeroka informacja o zasięgu i rozwoju rozlewisk. Miejscowi specjaliści konfrontują obraz ze swoim wyobrażeniem o sytuacji oraz uzupełniają go o raporty terenowe pozyskane z góry, np. z dronów. – Udało nam się wspólnie wypracować wyjątkowo szybką ścieżkę. Od przelotu satelity do momentu gdy CIK otrzyma dane i analizę mija mniej niż pół godziny. A za kolejne 20 minut pozyskane dane są już na ekranach strażaków w terenie. Zeszliśmy poniżej godziny. To rzeczywiście otwiera użyteczność danych do operacyjnych zastosowań – mówi dr Ryzenko. Szybka ścieżka dostępu Dr Ryzenko podkreśla, że na początku pojawiają się tzw. dane szybkie, które pozwalają na zorientowanie się w sytuacji po jednym rzucie oka. Następnie dostarczane są bardziej szczegółowe dane, które można analizować w systemach GIS, wykonując analizy przestrzenne. Obecnie jednak kluczowe jest, aby satelity kierowały swoje „oczy” tam, gdzie dzieją się najważniejsze wydarzenia. Dzięki temu możliwe jest dostarczanie informacji, które realnie wspierają działania ratownicze, co teraz stanowi główne zadanie. Eksperyment, który działa Zagrożenie powodziowe w południowej i południowo-zachodniej Polsce doprowadziło do pilotażowego uruchomienia Civil Security Hub, rozwijanego w naszym kraju w ramach działań Europejskiej Agencji Kosmicznej. Testy systemu dostarczania informacji satelitarnych dla zarządzania kryzysowego, tworzonego we współpracy z firmą Iceye, były pierwotnie planowane na wiosnę 2025 roku. Jednak ze względu na obecną sytuację rozwiązania te zostały uruchomione wcześniej w trybie eksperymentalnym. Już teraz dostarczają operacyjnie wykorzystywane informacje. – Można powiedzieć, że jest to nasz chrzest bojowy. W kilka dni zrobiliśmy coś, co miało powstać w wiele miesięcy. Civil Security Hub ma być pomostem między eksperymentalnym, niesprawdzonym i innowacyjnym rozwiązaniem a użytkownikiem z obszaru ratownictwa i zarządzania kryzysowego. Nasza praca skupi się demonstrowaniu, wdrażaniu i optymalizowaniu wykorzystania innowacji w sektorze kryzysowym. Wypracowanie praktyki ich użycia i całej otoczki, w tym instytucjonalnej gotowości do wykorzystania tego typu rozwiązań. Jako CIK mamy w tym ponad dziesięć lat praktyki – podkreśla dr Ryzenko. Teledetekcja w zarządzaniu kryzysowym Centrum Informacji Kryzysowej powstało jako wynik działań specjalistów z zakresu teledetekcji CBK PAN w trakcie powodzi 2010 roku. Wówczas, gdy piwnice głównej, warszawskiej siedzimy CBK PAN zalewała już wezbrana Wisła, na najwyższym piętrze budynku naukowcy pobierali zobrazowania satelitarne z tworzonego właśnie europejskiego systemu satelitarnego Copernicus. Następnie starali się je przekazywać na bieżąco służbom ratowniczym, a te wykorzystywały je do analiz przebiegu powodzi. W niedalekiej przyszłości dane satelitarne, wspierane informacjami z dronów, będą stałym i intensywnie wykorzystywanym źródłem wsparcia dla działań ratowniczych i zarządzania kryzysowego. Choć już teraz z nich korzystamy, nie jest to jeszcze tak powszechne i oczywiste, jak korzystanie z telefonów komórkowych. Tymczasem w sytuacjach kryzysowych, zwłaszcza w przypadku dużych wydarzeń, takich jak powodzie, dostęp do informacji odgrywa kluczową rolę w podejmowaniu decyzji. Dokładne, szybkie i wiarygodne dane wspierają działania jednostek odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe. W trakcie akcji przeciwpowodziowych umożliwiają one ocenę skali zjawiska i prognozowanie jego dalszego rozwoju, co jest niezbędne do ustalenia priorytetów i efektywnego wykorzystania zasobów w odpowiedzi na zagrożenie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
SpaceX: zbawca z problemami. Firma Elona Muska traci rakietę Falcon 9 i przesuwa zaplanowane misje
W środę 28 sierpnia, tuż po wyniesieniu serii satelitów systemu Starlink, doszło do katastrofy członu rakiety Falcon 9 firmy SpaceX. Zamiast poprawnego, 23. lądowania pierwszego stopnia tej odzyskiwalnej rakiety widzowie zobaczyli kłęby ognia i dymu. Tym samym loty Facon 9 zostały wstrzymane, co stawia pod znakiem zapytania mającą wystartować już kilka dni temu prywatną misję Polaris Dawn.
W tym artykule: Dochodzenie Federalnej Administracji Lotnictwa Uziemiony do odwołania Problemy SpaceX Płomienie buchnęły z podstawy rakiety Falcon 9 firmy SpaceX tuż po wylądowaniu na umieszczonej na morzu platformie – lądowisku. Wkrótce booster, który właśnie odbył swoją rekordową 23. misję, przewrócił się. Był to ten sam booster, który w 2022 roku pomógł wynieść na orbitę komercyjną misję Inspiration4. Pierwszy stopień rakiety nie może być odzyskiwany w nieskończoność. Mimo to wczorajsze wydarzenie stawia pod znakiem zapytania kolejne misje, jakie mają być zrealizowane przez SpaceX. Dochodzenie Federalnej Administracji Lotnictwa Falcon 9 został uziemiony, a katastrofą zajęła się Federalna Administracja Lotnictwa (FAA). Bada ona, dlaczego pierwszy stopień rakiety przechylił się i eksplodował podczas próby lądowania. „Dochodzenie ma na celu dalsze zwiększenie bezpieczeństwa publicznego, ustalenie pierwotnej przyczyny zdarzenia i określenie działań naprawczych, aby zapobiec jego powtórzeniu się” – podała FAA w oświadczeniu. „Powrót do lotu rakiety nośnej Falcon 9 opiera się na ustaleniu przez FAA, że żaden system, proces lub procedura związana z anomalią nie ma wpływu na bezpieczeństwo publiczne” – dodano. Przypomnijmy, że Falcon 9 został też uziemiony na około dwa tygodnie w lipcu. Jego silnik drugiego stopnia doświadczył wówczas anomalii, która uniemożliwiła rozmieszczenie kolejnej partii satelitów Starlink na odpowiedniej wysokości, co doprowadziło do ich spalenia przy ponownym wejściu w atmosferę ziemską. Uziemiony do odwołania W związku z katastrofą firma SpaceX wycofała się również z zaplanowanego na dzisiaj startu. Z bazy Sił Kosmicznych USA w Vandenberg miała wystartować misja, której celem – podobnie jak wczorajszej – było rozmieszczenie na orbicie kolejnych satelitów systemu Starlink. Życie na Marsie. Kiedy mogło powstać i czy mamy szanse na odnalezienie organizmów na Czerwonej Planecie? Organizmy potrzebują stabilnych warunków, źródła energii i ciekłej wody. Kiedy zatem mogło powstać życie na Marsie? Tę kwestię wyjaśniamy poniżej. Komentatorzy zastanawiają się, co w tej sytuacji stanie się z zaplanowaną na ten tydzień komercyjną misją Polaris Dawn. Umieszczona na szczycie rakiety Falcon 9 kapsuła Dragon Crew miała wynieść czworo komercyjnych astronautów na rekordową wysokość 1400 kilometrów. Start był zaplanowany pierwotnie na ubiegły tydzień, następnie przesunięto go na wtorek 27 sierpnia, po czym ponownie o kolejny dzień. Wreszcie firma SpaceX poinformowała, że do startu misji dojdzie nie wcześniej niż 30 sierpnia. Przy czym to stwierdzenie nie oznacza, że misja tego dnia wystartuje. Polaris Dawn nie jest jedynym problemem SpaceX-a. Kosmiczna potęga Elona Muska jest w tej chwili głównym partnerem operacyjnym USA w programie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Nie tylko dostarcza na ISS zaopatrzenie i ładunki techniczne, ale też astronautów. Problemy SpaceX Kilka dni temu podano informację, że to właśnie Dragon Crew zabierze na Ziemię dwoje astronautów, którzy dotarli na ISS statkiem Boeinga Starliner. Pierwszy załogowy lot Starlinera wywołał wiele kontrowersji i pytań o bezpieczeństwo załogi. Wycieki i problemy z silnikami Starlinera na szczęście nie zakończyły się katastrofą podczas lotu, uniemożliwiły jednak załodze powrót na Ziemię. Zaplanowany na tydzień pobyt dwojga astronautów: Sunity Williams i Butcha Wilmore’a, przedłużył się do stycznia 2025. NASA, wyznając zasadę „safety first”, uznała, że woli powierzyć życie załogi sprawdzonemu już statkowi Dragon firmy SpaceX. A chociaż kapsuła do lądowania nie potrzebuje rakiety, to chwilowo każda operacja związana z rakietami serii Falcon 9 pozostaje pod znakiem zapytania. Źródło: Space.com Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Europejska rakieta Ariane 6 zadebiutowała w pięknym stylu! Czy będzie konkurencją dla Falcona 9 SpaceX?
Późnym wieczorem 9 lipca, z europejskiego kosmodromu w Gujanie Francuskiej, wystartowała długo oczekiwana ciężka rakieta Ariane 6. Pierwsza faza lotu przebiegała podręcznikowo. Rakietę można było dostrzec nawet na polskim niebie. Czy nowa rakieta ArianeGroup da Europie niezbędną, kosmiczną samodzielność w wynoszeniu dużych sond i mniejszych ładunków? Rozstrzygnie to pewnie kwestia kosztów.
W tym artykule: Europejskie okno w kosmos Silnik nazwany na cześć Leonarda da Vinci Ile kosztuje jeden lot Ariane 6? Punktualnie o godzinie 21 czasu środkowoeuropejskiego, ze specjalnie przygotowanego stanowiska startowego <a href="http://Punktualnie%20o%20godzinie%2021%20czasu%20%C5%9Brodkowoeuropejskiego,%20ze%20specjalnie%20przygotowanego%20stanowiska%20startowego%20Guja%C5%84skiego%20Centrum%20Kosmicznego,%20wystartowa%C5%82a%20Ariane%206,%20nast%C4%99pczyni%20wys%C5%82u%C5%BConej%20i%20zas%C5%82u%C5%BConej%20ci%C4%99%C5%BCkiej%20rakiety%20Ariane%205.%20Na%20ten%20moment%20czekali%C5%9Bmy%20rok,%20cho%C4%87%20je%C5%9Bli%20licz%C4%85c%20od%20pocz%C4%85tku%20prac%20projektowych,%20to%20nawet%20dekad%C4%99.%20Nowa%20rakieta%20mia%C5%82a%20wej%C5%9B%C4%87%20do%20u%C5%BCytku%20tu%C5%BC%20po%20tym,%20jak%20Ariane%205%20wykona%C5%82a%20sw%C3%B3j%20ostatni%20lot%20w%202023%20roku.%20Ariane%205%20wykona%C5%82a%20w%20sumie%20117%20misji,%20wynosz%C4%85c%20tak%20wa%C5%BCne%20urz%C4%85dzenia,%20jak%20Kosmiczny%20Teleskop%20Jamesa%20Webba%20oraz%20sond%C4%99%20JUICE.%20%20Europejskie%20okno%20w%20kosmos%20Gdy%20zosta%C5%82a%20wycofana,%20a%20kolejna,%20unowocze%C5%9Bniona%20wersja,%20wci%C4%85%C5%BC%20nie%20by%C5%82a%20operacyjna,%20jedyn%C4%85%20dzia%C5%82aj%C4%85c%C4%85%20rakiet%C4%85%20orbitaln%C4%85%20w%20europejskiej%20stajni%20by%C5%82a%20wyrzutnia%20ma%C5%82ych%20satelit%C3%B3w%20Vega.%20W%C5%82a%C5%9Bnie%20dlatego%20Europa%20pok%C5%82ada%20tak%20wielkie%20nadzieje%20w%20Ariane%206.%20%20-%20Ariane%206%20wyniesie%20Europ%C4%99%20w%20kosmos.%20Ariane%206%20przejdzie%20do%20historii%20-%20napisa%C5%82%20o%20wczorajszym%20starcie%20Josef%20Aschbacher,%20dyrektor%20generalny%20Europejskiej%20Agencji%20Kosmicznej%20(ESA).%20W%20takim%20razie%20przyjrzyjmy%20si%C4%99%20samej%20rakiecie.%20Ariane%206%20%20produkowana%20jest%20w%20dw%C3%B3ch%20wersjach:%20Ariane%2062%20ma%20dwa%20boostery,%20podczas%20gdy%20Ariane%2064%20%20a%C5%BC%20cztery.%20Generuj%C4%85%20one%20przy%20starcie%20si%C5%82%C4%99%20ci%C4%85gu%20odpowiednio:%20-%20%2062:%208400%20kN;%20-%2064:%2015%20400%20kN.%20Gdyby%20przeliczy%C4%87%20to%20na%20przeci%C4%99tn%C4%85%20si%C5%82%C4%99%20ci%C4%85gu%20generowan%C4%85%20przez%20lokomotyw%C4%99,%20da%C5%82oby%20to%20odpowiednio%2021%20i%2038%20lokomotyw.%20Ud%C5%BAwig?%20%20W%20przypadku%20wersji%20z%20dwoma%20boosterami%20-%20nieco%20ponad%2010%20ton%20na%20nisk%C4%85%20orbit%C4%99%20ziemsk%C4%85%20i%204,5%20na%20orbit%C4%99%20geostacjonarn%C4%85.%20Ariane%2064%20mo%C5%BCe%20wynie%C5%9B%C4%87%20na%20nisk%C4%85%20orbit%C4%99%20a%C5%BC%2021,6%20ton,%20a%20na%20geostacjonarn%C4%85%20%E2%80%93%2011,5%20ton.%20W%20trakcie%20wczorajszego%20debiutu%20wykorzystano%20wersj%C4%99%20z%20dwoma%20boosterami.%20Oba,%20w%20trakcie%20dwuminutowego%20lotu,%20spali%C5%82y%20300%20ton%20paliwa.%20%20Silnik%20nazwany%20na%20cze%C5%9B%C4%87%20Leonarda%20da%20Vinci%20Rodzina%20rakiet%20Ariane%206%20ma%20konstrukcj%C4%85%20dwustopniow%C4%85%20i%20wyposa%C5%BCona%20jest%20w%20silniki%20Vulcain%202.1%20na%20paliwo%20kriogeniczne%20%E2%80%93%20ciek%C5%82y%20tlen%20i%20ciek%C5%82y%20wod%C3%B3r.%20Ale%20to%20silnik%20g%C3%B3rnego%20cz%C5%82onu%20jest%20tak%20naprawd%C4%99%20interesuj%C4%85cy.%20Nosi%20nazw%C4%99%20Vinci%20i%20mo%C5%BCe%20si%C4%99%20kilkukrotnie%20w%C5%82%C4%85cza%C4%87%20i%20wy%C5%82%C4%85cza%C4%87%20na%20orbicie.%20Dzi%C4%99ki%20temu%20ma%20mo%C5%BCliwo%C5%9B%C4%87%20wynoszenia%20satelit%C3%B3w%20na%20r%C3%B3%C5%BCne%20orbity%20podczas%20jednego%20lotu.%20I%20w%C5%82a%C5%9Bnie%20to%20jest%20ewidentn%C4%85%20przewag%C4%85%20Ariane%206%20wobec%20jej%20kosmicznej%20konkurencji.%20Po%20wczorajszym,%20bardzo%20udanym%20te%C5%9Bcie,%20zar%C3%B3wno%20Europejska%20Agencja%20Kosmiczna,%20jak%20i%20ArianeGroup%20powinny%20przyj%C4%85%C4%87%20zas%C5%82u%C5%BCone%20brawa.%20Z%20drugiej%20strony,%20czy%20w%20czasach,%20w%20kt%C3%B3rych%20ju%C5%BC%20dobrze%20wiemy,%20%C5%BCe%20przynajmniej%20jeden%20cz%C5%82on%20rakiety%20mo%C5%BCe%20by%C4%87%20odzyskiwany,%20jak%20w%20przypadku%20Falcon%209%20SpaceX,%20budowanie%20rakiet%20do%20jednorazowego%20u%C5%BCytku%20ma%20sens?%20Gdy%20w%202014%20rozpocz%C4%99to%20prace%20nad%20Ariane%206,%20Falcon%209%20by%C5%82%20ju%C5%BC%20operacyjny.%20W%20pewnym%20sensie%20mo%C5%BCna%20powiedzie%C4%87,%20%C5%BCe%20ArianeGroup%20przegapi%C5%82a%20swoj%C4%85%20szans%C4%99%20na%20budow%C4%99%20nowoczesnej,%20odzyskiwalnej%20rakiety.%20Z%20drugiej%20strony%20Ariane%206%20nie%20jest%20jedyn%C4%85%20now%C4%85%20rakiet%C4%85%20jednorazowego%20u%C5%BCytku.%20Wystarczy%20spojrze%C4%87%20chocia%C5%BCby%20na%20SLS,%20kt%C3%B3ra%20ma%20by%C4%87%20koniem%20poci%C4%85gowym%20programu%20Artemis.%20Ile%20kosztuje%20jeden%20lot%20Ariane%206?%20Mo%C5%BCe%20wi%C4%99c%20Ariane%206%20b%C4%99dzie%20konkurencyjna%20cenowo?%20K%C5%82opot%20w%20tym,%20%C5%BCe%20koszt%20jednego%20lotu%20Ariane%206%20jest%20trudny%20do%20okre%C5%9Blenia%20ze%20wzgl%C4%99du%20na%20polityk%C4%99%20ArianeSpace.%20Szacuje%20si%C4%99,%20%C5%BCe%20bazowa%20cena%20startu%20poprzedniej%20wersji%20rakiety%20-%20Ariane%205%20-%20wynosi%C5%82a%20oko%C5%82o%20150%20mln%20euro,%20co%20sugeruje,%20%C5%BCe%20docelowa%20cena%20misji%20Ariane%206%20b%C4%99dzie%20wynosi%C4%87%20oko%C5%82o%2075%20mln%20euro.%20Wed%C5%82ug%20magazynu%20%E2%80%9EArs%20Technica%E2%80%9D,%20nowa%20rakieta%20by%C5%82aby%20%22rozs%C4%85dnie%20konkurencyjna%22%20w%20por%C3%B3wnaniu%20do%20Falcona%209,%20kt%C3%B3rego%20lot%20kosztuje%2067%20mln%20USD.%20Dodatkowo%20pa%C5%84stwa%20cz%C5%82onkowskie%20ESA%20zobowi%C4%85za%C5%82y%20si%C4%99%20do%20subsydiowania%20Ariane%206%20w%20wysoko%C5%9Bci%20od%20290%20do%20340%20mln%20euro%20rocznie%20do%20oko%C5%82o%202031%20roku,%20co%20oznacza,%20%C5%BCe%20rzeczywisty%20koszt%20ka%C5%BCdego%20startu%20b%C4%99dzie%20wy%C5%BCszy%20ni%C5%BC%20zap%C5%82ac%C4%85%20klienci.%20Ariane%206%20ma%20ju%C5%BC%20zaplanowanych%2030%20lot%C3%B3w,%20z%20kt%C3%B3rych%2018%20pomo%C5%BCe%20zbudowa%C4%87%20now%C4%85%20konstelacj%C4%99%20satelitarno-internetow%C4%85%20Kuiper%20firmy%20Amazon.%20Nowa%20rakieta%20prawdopodobnie%20wykona%20jeszcze%20jedn%C4%85%20misj%C4%99%20w%20tym%20roku,%20a%20nast%C4%99pnie%20sze%C5%9B%C4%87%20lot%C3%B3w%20w%202025%20r.,%20osiem%20w%202026%20r.%20i%2010%20w%202027%20r.%20Oczywi%C5%9Bcie,%20%C5%BCe%20daje%20to%20szans%C4%99%20na%20wzmocnienie%20rynku.%20Z%20drugiej%20strony%20Falcon%209%20od%20stycznia%20do%20czerwca%20tego%20roku%20wykona%C5%82%20%20a%C5%BC%2063%20misje,%20a%20kolejne%2031%20jest%20ju%C5%BC%20zaplanowanych.">Gujańskiego Centrum Kosmicznego, wystartowała Ariane 6, następczyni wysłużonej i zasłużonej ciężkiej rakiety Ariane 5. Na ten moment czekaliśmy rok, choć jeśli licząc od początku prac projektowych, to nawet dekadę. Nowa rakieta miała wejść do użytku tuż po tym, jak Ariane 5 wykonała swój ostatni lot w 2023 roku. Ariane 5 wykonała w sumie 117 misji, wynosząc tak ważne urządzenia, jak Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba oraz sondę JUICE. Europejskie okno w kosmos Gdy Ariane 5 została wycofana, a kolejna, unowocześniona wersja, wciąż nie była operacyjna, jedyną działającą rakietą orbitalną w europejskiej stajni była wyrzutnia małych satelitów Vega. Właśnie dlatego Europa pokłada tak wielkie nadzieje w Ariane 6. – Ariane 6 wyniesie Europę w kosmos. Ariane 6 przejdzie do historii – napisał o wczorajszym starcie Josef Aschbacher, dyrektor generalny Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). View oEmbed on the source website Przyjrzyjmy się samej rakiecie. Ariane 6 produkowana jest w dwóch wersjach: Ariane 62 ma dwa boostery, podczas gdy Ariane 64 aż cztery. Generują one przy starcie siłę ciągu odpowiednio: 62: 8400 kN; 64: 15 400 kN. Gdyby przeliczyć to na przeciętną siłę ciągu generowaną przez lokomotywę, dałoby to odpowiednio 21 i 38 lokomotyw. Udźwig? W przypadku wersji z dwoma boosterami – nieco ponad 10 ton na niską orbitę ziemską i 4,5 na orbitę geostacjonarną. Ariane 64 może wynieść na niską orbitę aż 21,6 ton, a na geostacjonarną – 11,5 ton. W trakcie wczorajszego debiutu wykorzystano wersję z dwoma boosterami. Oba, w trakcie dwuminutowego lotu, spaliły 300 ton paliwa. Silnik nazwany na cześć Leonarda da Vinci Rodzina rakiet Ariane 6 ma konstrukcją dwustopniową i wyposażona jest w silniki Vulcain 2.1 na paliwo kriogeniczne – ciekły tlen i ciekły wodór. Ale to silnik górnego członu jest tak naprawdę interesujący. Nosi nazwę Vinci (od słynnego Leonarda da Vinciego) i może się kilkukrotnie włączać i wyłączać na orbicie. Dzięki temu ma możliwość wynoszenia satelitów na różne orbity podczas jednego lotu. I właśnie to jest ewidentną przewagą Ariane 6 wobec jej kosmicznej konkurencji Z drugiej strony to właśnie problemy z Vinci sprawiły, że misja nie została wykonana w 100 procentach, a ostatni człon rakiety zamiast spłonąć w atmosferze, dołączył do kosmicznych smieci. Po wczorajszym, bardzo udanym teście, zarówno Europejska Agencja Kosmiczna, jak i ArianeGroup powinny przyjąć zasłużone brawa. Z drugiej strony, czy w czasach, w których już dobrze wiemy, że przynajmniej jeden człon rakiety może być odzyskiwany, jak w przypadku Falcon 9 SpaceX, budowanie rakiet do jednorazowego użytku ma sens? Gdy w 2014 rozpoczęto prace nad Ariane 6, Falcon 9 był już operacyjny. W pewnym sensie można powiedzieć, że ArianeGroup przegapiła swoją szansę na budowę nowoczesnej, odzyskiwalnej rakiety. Z drugiej strony Ariane 6 nie jest jedyną nową rakietą jednorazowego użytku. Wystarczy spojrzeć chociażby na SLS, która ma być koniem pociągowym programu Artemis. Ile kosztuje jeden lot Ariane 6? Może więc Ariane 6 będzie konkurencyjna cenowo? Kłopot w tym, że koszt jednego lotu Ariane 6 jest trudny do określenia ze względu na politykę ArianeSpace. Szacuje się, że bazowa cena startu poprzedniej wersji rakiety – Ariane 5 – wynosiła około 150 mln euro, co sugeruje, że docelowa cena misji Ariane 6 będzie wynosić około 75 mln euro. Według magazynu „Ars Technica”, nowa rakieta byłaby „rozsądnie konkurencyjna” w porównaniu do Falcona 9, którego lot kosztuje 67 mln USD. Dodatkowo państwa członkowskie ESA zobowiązały się do subsydiowania Ariane 6 w wysokości od 290 do 340 mln euro rocznie do około 2031 roku, co oznacza, że rzeczywisty koszt każdego startu będzie wyższy, niż zapłacą klienci. Ariane 6 ma już zaplanowanych 30 lotów, z których 18 pomoże zbudować nową konstelację satelitarno-internetową Kuiper firmy Amazon. Nowa rakieta prawdopodobnie wykona jeszcze jedną misję w tym roku, a następnie sześć lotów w 2025 r., osiem w 2026 r. i 10 w 2027 r. Oczywiście, że daje to szansę na wzmocnienie rynku. Z drugiej strony Falcon 9 od stycznia do czerwca tego roku wykonał aż 63 misji, a kolejnych 31 jest już zaplanowanych. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Satelity NASA pomagają zagrożonym gatunkom. Jak to działa?
Rozrost populacji ludzkiej, zużywanie zasobów naturalnych i zmiany w ekosystemach – zagrażają wielu gatunkom zwierząt. Na szczęście dane satelitarne dostarczane przez NASA pomagają w ich ochronie. W jaki sposób?
W tym artykule: Nowe siedliska dla tygrysów Ratunek dla zwierząt z orbity Możliwości satelitów obserwacyjnych Słoń indyjski, słoń afrykański sawannowy i słoń afrykański leśny są już oficjalnie gatunkami zagrożonymi wyginięciem, z czego ostatni – krytycznie. Według szacunków, niecałe 100 lat temu, bo w 1930 r., w Afryce żyło około 10 milionów słoni. Dziś jest ich już tylko około 400 tysięcy. Populacja słoni afrykańskich leśnych spadła o 86% w ciągu ostatnich 31 lat. Z kolei populacja afrykańskich słoni sawannowych zmniejszyła się o co najmniej 60% w ciągu ostatnich 50 lat. Oba gatunki odnotowały gwałtowne spadki populacji od 2008 r. Wszystko z powodu znacznego wzrostu kłusownictwa, które nadal stanowi wielkie zagrożenie dla tych zwierząt. Rocznie ginie nawet 20 000 słoni, co daje liczbę 55 dziennie – wynika z danych WWF. Nowe siedliska dla tygrysów Natomiast niegdyś szeroko rozpowszechnione w całej Azji, tygrysy (Panthera tigris) straciły aż 93% swoich siedlisk w ciągu ostatnich 150 lat. Naukowcy szacują, że żyje mniej niż 4000 tych majestatycznych drapieżników. Ale według Erica Sandersona, ekologa pracującego w Ogrodzie Botanicznym w Nowym Jorku, jest szansa na uratowanie tych zwierząt. I to szansa, która przyszła z wyjątkowo niespodziewanego miejsca, bo z kosmosu. – Na świecie jest wciąż o wiele więcej miejsca dla tygrysów, niż przypuszczaliśmy. Byliśmy w stanie to określić i zrozumieć tylko dlatego, że zebraliśmy dane pozyskane przez NASA z obserwacji satelitarnych i zintegrowaliśmy je z informacjami z terenu – powiedział Eric Sanderson. Dane satelitarne pozwalają monitorować stan roślinności z góry w czasie niemal rzeczywistym. Łącząc to z mapowaniem geograficznym i historycznymi pracami terenowymi na ziemi, Sanderson i jego współpracownicy byli w stanie zidentyfikować potencjalne siedlisko. Jest to miejsce do którego tygrysy mogą samodzielnie migrować lub być do niego przenoszone. Ratunek dla zwierząt z orbity Zdaniem Sandersona właśnie badania wielokierunkowe z wykorzystaniem danych satelitarnych pozwolą utworzyć nowe siedliska dla zagrożonych gatunków. – Gdyby te siedliska miały wystarczającą ilość potencjalnych zdobyczy i gdyby tygrysy były w stanie ją znaleźć, zajmowana baza lądowa dla tygrysów mogłaby wzrosnąć o 50% – przekonuje naukowiec. Podobnym tropem poszli również specjaliści NASA, którzy wykorzystali łączone techniki do zmapowania zmieniającego się siedliska słoni azjatyckich (Elephas maximus) w południowym Bhutanie. Słonie są niezbędne do funkcjonowania lasów, ale borykają się również z problemem kurczących się siedlisk. Prace badaczy pozwoliły zidentyfikować najbardziej optymalne i nie krzyżujące się z siedliskami ludzkimi korytarze między obszarami chronionymi. – Satelity obserwują rozległe obszary powierzchni Ziemi w harmonogramach dziennych lub tygodniowych – mówi biogeograf NASA Keith Gaddis. – Pomaga to naukowcom monitorować siedliska, których badanie z ziemi byłoby logistycznie trudne i czasochłonne. Patrzenie z góry na duże obszary ma kluczowe znaczenie dla zwierząt takich jak tygrysy, które wędrują po obszernych terytoriach. Możliwości satelitów obserwacyjnych Nieustannie zbierane przez satelity dane pozwalają śledzić zmiany klimatu i ich wpływ na faunę. Pomocne są też w ocenie ruchu turystycznego, badaniach zmian populacji zagrożonych gatunków i w wyjątkowo precyzyjny sposób wspierają rolnictwo. Dla europejskich badaczy zajmujących się teledetekcją podstawą są satelity serii Sentinel. Satelity pozwalają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy? Morza i oceany są przełowione, a kryzys rybołówstwa postępuje. Jednak regulacjom prawnym podlegają tylko jednostki zgłoszone. A jak się właśnie okazało, aż 75 procent działalności prz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/satelity-pomagaja-sledzic-piratow-czy-obserwacje-z-orbity-pomoga-rozwiazac-ziemskie-problemy-fot-shutterstock-d7724b7.jpg" width="938" height="624" alt="Satelity pomagają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy? (fot. Shutterstock)" title="Satelity pomagają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy? (fot. Shutterstock)" /> To na nich oparty jest program Copernicus, znany pierwotnie jako GMES – Global Monitoring for Environment and Security. Jest to wyjątkowo ambitny program obserwacji Ziemi, który zapewnia dokładne, aktualne i łatwo dostępne informacje, pozwalające na poprawę zarządzania środowiskiem. Pomaga również w zrozumieniu i złagodzeniu skutków zmian klimatu, a także wspiera bezpieczeństwo cywilne. Niedawno, bo w ostatnich dniach maja, na orbitę trafił satelita EarthCARE, będący wynikiem współpracy Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz japońskiej JAXA. EarthCARE to skrót od Earth Cloud, Aerosol i Radiation Explorer. Celem misji jest lepsze zrozumienie procesów chmurowych, radiacyjnych i aerozolowych, które wpływają na klimat Ziemi. W drugiej połowie roku ma zostać wyniesiony satelita Biomass, który ma dostarczyć pierwszych kompleksowych pomiarów biomasy leśnej na świecie. Misja ma trwać pięć lat i zbadać co najmniej osiem cykli wzrostu w lasach świata. Wygląda na to, że teledetekcja może stać się kluczem do zrozumienia i odwrócenia procesów degradacji środowiska. Orbitalne oczy ludzkości są w stanie dostrzec szeroki obraz tego, co z powierzchni widzimy tylko fragmentarycznie. A skoro zjawiska zachodzące na Ziemi stanowią system naczyń połączonych, tylko pełny obraz pozwoli je naprawdę zrozumieć. Źródło: frontiersin.org Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy Rosjanie szykują nam prawdziwe gwiezdne wojny? Rosyjska broń antysatelitarna budzi poważne obawy
Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych nie przyjęła historycznej rezolucji dotyczącej wyścigu zbrojeń w przestrzeni kosmicznej z powodu weta Federacji Rosyjskiej. Tymczasem Pentagon ostrzega, że Rosja opracowuje „masową” broń jądrową, która ma zostać wysłana w kosmos. Czy traktat o zakazie prób broni nuklearnej z czasów zimnej wojny przestaje nas chronić?
W tym artykule: Rosja wetuje rezolucję ONZ Broń antysatelitarna Rosji Prawo obowiązujące w kosmosie Dlaczego Rosja może blokować ONZ? Historyczne testy jądrowe w kosmosie Skutki eksplozji 16 maja 2024 r. Rosja wystrzeliła na niską orbitę okołoziemską satelitę, który może przenosić broń zdolną do niszczenia innych satelitów – poinformował 21 maja rzecznik amerykańskiego Departamentu Obrony. Rosyjski satelita trafił na tę samą orbitę, co amerykański satelita USA-314, wyniesiony 26 kwietnia 2021 roku. USA-314 to elektrooptyczny satelita rozpoznawczy KH-11, działający na rzecz Narodowego Biura Rozpoznania (National Reconnaissance Office). Rosja wetuje rezolucję ONZ Zaledwie kilka tygodni wcześniej, w trakcie kwietniowego spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ, przedstawiciele Federacji Rosyjskiej zawetowali projekt rezolucji. Miała ona potwierdzić postanowienia Traktatu o Przestrzeni Kosmicznej, zakazującego umieszczania broni jądrowej lub innej broni masowego rażenia w kosmosie. – Rosja zachowuje się jak szachista, który, nie mogąc wygrać inaczej, przewraca szachownicę – komentuje dr Bartosz Malinowski, specjalista ds. prawa kosmicznego Centrum Badań Kosmicznych PAN. Jeszcze przed wojną w Ukrainie było wiadomo, że Rosja dysponuje bronią antysatelitarną. Mowa o pociskach ASAT. Kreml skutecznie przetestował je w 2020 roku, niszcząc satelitę Kosmos 2543. Pocisk rozbił urządzenie na tysiące kawałków, które zagroziły Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Będą problemem dla misji kosmicznych jeszcze przez długi czas. Broń antysatelitarna Rosji Natomiast stosunkowo niedawno okazało się, że tuż przed atakiem na Ukrainę Rosja wystrzeliła satelitę Kosmos 2553. Jest przeznaczony do testowania uzbrojenia zdolnego do niszczenia satelitów przy użyciu broni nuklearnej – poinformował „Wall Street Journal”. Powołał się przy tym na amerykańskich urzędników i ekspertów. Czy bomba atomowa może jednak uratować Ziemię przed asteroidą? Wyniki najnowszych badań NASA dają nadzieję na skuteczną obronę Ziemi przed asteroidą mogącą zniszczyć życie na naszej planecie. Sam Kosmos 2553 nie przenosi ładunku nuklearnego, lecz niejądrowe elementy rosyjskiego systemu uzbrojenia. W przypadku osiągnięcia pełnej funkcjonalności tego systemu, Moskwa mogłaby użyć eksplozji nuklearnej do zniszczenia setek satelitów na niskiej orbicie. Zarówno rządowych, jak i komercyjnych, takich jak Starlink, które są kluczowe dla komunikacji na ukraińskim polu bitwy. Prawo obowiązujące w kosmosie W tej chwili naszego kosmicznego ładu strzegą dwa międzynarodowe dokumenty. – W dalszym ciągu obowiązuje tzw. układ o przestrzeni kosmicznej z 1967 r., jak również układ o zakazie prób broni nuklearnej w atmosferze, w przestrzeni kosmicznej i pod wodą z 1963 r. Ten drugi traktat, przyjęty przez 126 państw, stanowi zabezpieczenie podstawowych zasad międzynarodowego prawa kosmicznego. W tym zasady wolności wykorzystywania przestrzeni kosmicznej, jak i zasady prowadzenia działalności kosmicznej z uwzględnieniem uzasadnionych interesów innych państw, następnie wyraźnie ujętych w ww. układzie z 1967 roku – wylicza mecenas Malinowski. – Późniejszy układ z 1967 r., do dziś stanowiący fundament prawa kosmicznego, poszedł nawet dalej. Całkowicie zakazał umieszczania w kosmosie broni jądrowej. Po wprowadzeniu tych regulacji prowadzone były prace mające na celu zapobieganie wyścigowi zbrojeń w przestrzeni kosmicznej. Przykładem takich prac była niedawno planowana rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ. Została jednak zawetowana w kwietniu 2024 r. przez Rosję – podkreśla specjalista ds. prawa kosmicznego. Po kwietniowym spotkaniu Rady Bezpieczeństwa ONZ rozgorzały trwające do dziś dyskusje o tym, czy mamy się przygotować na gwiezdne wojny. W specjalnym oświadczeniu wydanym przez brytyjską dyplomatkę i stałą przedstawicielkę przy ONZ Barbarę Woodward, można przeczytać m.in.: „Detonacja nawet jednej broni jądrowej w kosmosie mogłaby zniszczyć lub trwale uszkodzić znaczną część satelitów na orbicie okołoziemskiej. Powstałe w ten sposób promieniowanie i szczątki sprawiłyby, że wiele orbit nie nadawałoby się do użytku przez bardzo długi czas. Miałoby to bardzo destrukcyjne i potencjalnie zagrażające życiu konsekwencje dla tych podstawowych zastosowań: map, pogody, monitorowania ryzyka. To miałoby wpływ na wszystkie państwa, nie tylko kraje rozwijające się. W związku z tym Zjednoczone Królestwo głosowało za przyjęciem przedmiotowej rezolucji. W tej rezolucji nie było niczego, czemu jakiekolwiek praworządne państwo, zaangażowane w działania na rzecz pokoju i zapobiegania wyścigowi zbrojeń w przestrzeni kosmicznej, mogłoby się zasadnie sprzeciwić. A jednak Rosja to zrobiła. (…) Działań Rosji nie można interpretować inaczej. Dążą one do podważenia globalnej architektury nieproliferacji, co powinno być przedmiotem poważnego zaniepokojenia nas wszystkich”. Dlaczego Rosja może blokować ONZ? – We współczesnym klimacie politycznym towarzyszącym relacjom państw europejskich i USA z Rosją trudno spodziewać się, aby istniały jakiekolwiek skuteczne środki nacisku na Rosję, mające na celu poprawę postępowania tego państwa w wymiarze bezpieczeństwa. Widać to szczególnie wyraźnie na podstawie braku ugięcia się tego kraju wobec sankcji wynikających z napaści na Ukrainę – mówi mecenas Bartosz Malinowski. Podkreśla, że nieskuteczność prób zmiany postawy Rosji wynika, niestety, z samej natury obecnego ładu międzynarodowego. Nie ma on struktury hierarchicznej ani organów faktycznie przeważających nad stałymi członkami Rady Bezpieczeństwa. – Poszczególni członkowie Rady Bezpieczeństwa, posiadają – jak widzimy – praktyczną możliwość ignorowania nawet najbardziej podstawowych norm prawa międzynarodowego. Utrzymujący się obecnie brak możliwości zagwarantowania wykonania tychże norm wobec Rosji może świadczyć o tym, że powojenny układ stosunków międzynarodowych wraca do warunków podobnych to tych, które legły u jego powstania. Pamiętajmy jednak, że także wówczas był to stan przemijający – podsumowuje mecenas. Historyczne testy jądrowe w kosmosie Dodajmy, że mamy już pewną wiedzę o tym, jaki byłby efekt użycia broni nuklearnej na orbicie. Tuż przed podpisaniem Traktatu o Przestrzeni Kosmicznej, do czego doszło w 1963 roku, zarówno ZSRR, jak i USA pracowały nad nuklearną bronią satelitarną. USA i ZSRR chciały zrzucić na Księżyc bomby atomowe. Plany były bardzo zaawansowane Niewiele brakowało, a człowiek zbombardowałby Srebrny Glob, zanim postawił na nim stopę! Taką szaleńczą demonstrację siły planowali i sowieci, i Amerykanie. W 1962 roku Stany Zjednoczone przeprowadziły próbę Starfish Prime. Było to wyniesienie i detonacja głowicy termojądrowej W49 o mocy 1,4 megaton na wysokości 400 km nad Ziemią. Czyli tej samej, na jakiej porusza się obecnie Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. W próżni nie doszło do pojawienia się grzyba atomowego. Dostrzeżono natomiast rozbłysk plazmy. Wybuch wywołał impuls elektromagnetyczny, który okazał się znacznie większy, niż można było zarejestrować. Impuls uszkodził urządzenia elektryczne na Hawajach, wywołując wiele problemów. Jednak to długofalowe skutki były najgorsze. Skutki eksplozji Eksplozja wprowadziła do magnetosfery Ziemi dużą ilość naładowanych cząstek. Ziemskie pole magnetyczne rozciągnęło je wokół planety, tworząc sztuczny pas radiacyjny, podobny do naturalnych pasów van Allena. Doprowadziło to do uszkodzenia jednej trzeciej z 24 operujących wówczas na niskiej orbicie okołoziemskiej satelitów. A także do zwiększenia zagrożenia promieniowaniem podczas załogowych lotów kosmicznych. Trzeba jednak pamiętać, że w tej chwili na orbicie Ziemi znajduje się niemal 10 tysięcy satelitów. Aż 84 proc. z nich znajduje się na niskiej orbicie. Utrata jednej trzeciej oznacza zniszczenie ponad 2500 obiektów. Obiektów, które tworzą nowoczesne systemy nawigacji, dostarczają bezprzewodowy internet, wspierają rolnictwo, pomagają badać zmieniający się klimat i chronić się przed skutkami klęsk żywiołowych. Zapewniają nam życie, jakie znamy. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Spalające się w atmosferze satelity przyczyniają się do zmian klimatu? Tak twierdzą naukowcy z USA
Dr Dan Cziczo uważa, że te spalanie w atmosferze statków kosmicznych może zaburzyć odradzanie się warstwy ozonowej. Szczątki satelitów mogą też wpływać na globalne ocieplenie.
W tym artykule: Czym jest dziura ozonowa? Problem kosmicznych śmieci Wpływ resztek satelitów na atmosferę Satelity i globalne ocieplenie Firma Elona Muska SpaceX ogłosiła, że pozbędzie się 100 satelitów Starlink. Niewielkie satelity ogromnej konstelacji mają wadę konstrukcyjną, która może doprowadzić do awarii pozostałych urządzeń. Zostaną więc zdeorbitowane i spłoną w atmosferze ziemskiej. Kłopot w tym, że takich deorbitacji jest coraz więcej, a to nie pozostają bez wpływu na klimat. Czym jest dziura ozonowa? Dziura ozonowa była jednym z najgłośniejszych tematów dotyczących środowiska w latach 80. i 90. ubiegłego wieku. Warstwa ozonowa znajduje się w stratosferze na wysokości od 15 km do 30 km nad ziemią. Chroni nas oraz inne żywe organizmy przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym Słońca. Jest naszą tarczą. Kłopot w tym, że sami zrobiliśmy w tej tarczy dziurę. Ilości substancji zubożających warstwę ozonową, jaką jako ludzkość wyemitowaliśmy do atmosfery w latach 70. i 80. doprowadziła do powstania dziur ozonowych na biegunach Ziemi. A te zwiększyły poziom promieniowania ultrafioletowego na powierzchni planety. Co by się stało, gdyby Ziemia nie miała warstwy ozonowej? Wynik symulacji zaskakuje Naukowcy przeprowadzili symulację, by ustalić, co by się wydarzyło, gdybyśmy utracili warstwę ozonową. Efekt byłyby niespodziewany. Temperatura na Ziemi spadłaby aż o 3,5 stopnia Celsjusza. Sytuacja była naprawdę trudna, szczególnie, że groźne gazy były powszechnie używane. Na szczęście w 1987 roku przyjęto międzynarodowe porozumienie, zwane protokołem montrealskim. Dzięki niemu wycofano z użytku wielu substancji zubożających warstwę ozonową. Wśród nich m.in.: chlorofluorowęglowodory (CFC), wodorochlorofluorowęglowodory (HFC) i gazy halonowe stosowane w lodówkach, dezodorantach i innych procesach przemysłowych. Warstwa ozonowa zaczęła się odradzać. Według raportu opublikowanego w 2023 roku, jeśli używanie szkodliwych substancji nadal będzie zakazane, warstwa ozonowa zostanie przywrócona do stanu z 1980 roku do 2040 roku. W przypadku Antarktydy pełna regeneracja warstwy spodziewana jest około 2066 roku, a w Arktyce do 2045 roku. Problem kosmicznych śmieci Z jednej strony jest to znakomita informacja. Ale z drugiej wiele wskazuje na to, że rozrastające się armady satelitarne mogą znacznie zakłócić proces regeneracji warstwy ozonowej. Zużyte satelity trzeba w jakiś sposób zutylizować. Niska orbita ziemska jest już naprawdę bardzo zatłoczona, a wysyp małych i niedrogich satelitów sprawił, że będzie ich coraz więcej. Wielkie agencje kosmiczne od kilku lat alarmują, że śmieci kosmiczne są coraz większym problemem. Tylko w 2022 roku na orbitę wyniesiono – według raportu Europejskiej Agencji Kosmicznej – 2409 ładunków, w tym głównie małe satelity. Co więcej, ich żywotność jest krótka. Są projektowane tak, by spalić się w atmosferze po dwóch latach działania na niskiej orbicie ziemskiej. Na tej samej orbicie zidentyfikowano też około 30 tys. kosmicznych odpadków większych niż 10 cm. Wszystkie wyliczenia wskazują na to, że ta liczba będzie się tylko zwiększać. Może to doprowadzić do tzw. syndromu Kesslera. Czyli sytuacji, w której dochodzi do takiego nagromadzenia na niskiej orbicie obiektów kosmicznych, głównie śmieci, że te, zderzając się ze sobą, będą nieustannie i lawinowo generowały kolejne śmieci. Aby temu zapobiec, konieczne było wprowadzenie regulacji nakazujących deorbitowanie nieczynnych satelitów. I wszystko wydawało się iść w dobrym kierunku. Do chwili, gdy podjęto temat wpływu takiego działania na atmosferę ziemską. Wpływ resztek satelitów na atmosferę Początkowo ani sektor kosmiczny, ani astrofizycy nie uważali spalania satelitów podczas ponownego wejścia w atmosferę za poważne zagrożenie środowiskowe – przynajmniej dla atmosfery. W końcu liczba i masa deorbitowanych sond kosmicznych jest wciąż niewielka w porównaniu z 440 tonami meteorytów, które codziennie wchodzą w atmosferę Ziemi. Wydaje się być też znikoma w porównaniu z popiołem wulkanicznym i zanieczyszczeniami emitowanymi przez człowieka w wyniku procesów przemysłowych na Ziemi. Jednak najnowsze badania wskazują, że wcale nie musi być tak różowo, jakby się nam wydawało. Klimatolodzy coraz częściej przekonują, że spalające się w atmosferze satelity nie pozostają bez wpływu na atmosferę. Swoje obawy opierają na 40 latach badań nad przyczynami powstania dziur ozonowych nad biegunem południowym i północnym. Dziś wiemy, że utrata ozonu jest wywołana przez gazy przemysłowe wytwarzane przez człowieka. Łączą się one z naturalnymi i bardzo wysoko położonymi polarnymi chmurami stratosferycznymi lub z tzw. chmurami perłowymi. Powierzchnie tych chmur działają jak katalizatory, zamieniając nieaktywne substancje chemiczne w bardziej aktywne formy, które mogą szybko niszczyć ozon. Satelity i globalne ocieplenie Jednym z badaczy podnoszących ten temat jest dr Dan Cziczo. To naukowiec z Uniwersytu Purdue w USA i współautor niedawnego badania, w którym wykazano aktywność substancji zubożających warstwę ozonową w stratosferze. Badacz zastanawia się, czy cząstki ze statków kosmicznych wspierają tworzenie się chmur perłowych. I czy prowadzą do utraty ozonu w czasie, gdy atmosfera ziemska dopiero zaczyna się regenerować. Paradoksalny efekt walki z dziurą ozonową. Protokół montrealski uratował letni lód w Arktyce na 15 lat Międzynarodowe traktaty dotyczące spraw globalnych – takich jak klimat i atmosfera – mają ogromny wpływ na cały świat. Naukowcy właśnie policzyli, że pozytywnym „ubocznym efektem” ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/paradoksalny-efekt-walki-z-dziura-ozonowa-protokol-montrealski-uratowal-letni-lod-w-arktyce-na-15-lat-fot-royalty-free-arctic-photos-free-download-pxfuel-cc0-2e8520e.jpg" width="910" height="607" alt="Paradoksalny efekt walki z dziurą ozonową. Protokół montrealski uratował letni lód w Arktyce na 15 lat (fot. Royalty-free arctic photos free download | Pxfuel, CC0)" title="Paradoksalny efekt walki z dziurą ozonową. Protokół montrealski uratował letni lód w Arktyce na 15 lat (fot. Royalty-free arctic photos free download | Pxfuel, CC0)" /> Jego zdaniem najbardziej niepokojące jest to, że zaledwie kilka nowych cząstek może wytworzyć więcej tego typu obłoków polarnych. Nie tylko w górnych warstwach atmosfery, ale także w dolnych warstwach atmosfery, gdzie tworzą się chmury pierzaste, czyli cirrusy. To cienkie, delikatne chmury lodowe, które można dostrzec wysoko na niebie, powyżej sześciu kilometrów. Cirrusy mają tendencję do przepuszczania ciepła słonecznego, a następnie zatrzymywania go w atmosferze. Zatem w teorii więcej cirrusów może przyczynić się do zwiększenia globalnego ocieplenia. Niektórzy astrofizycy twierdzą, że cząsteczki tlenku glinu pochodzące ze statków kosmicznych powodują reakcje chemiczne w atmosferze, które prawdopodobnie wywołają zniszczenie ozonu. Wiemy, że cząstki ze spalających się statków kosmicznych znajdują się w stratosferze. Nie mamy jednak pewności, co to oznacza dla warstwy ozonowej lub klimatu. Wielu badaczy próbuje zbagatelizować te obawy, twierdząc, że dowody są słabe lub wręcz anegdotyczne. Faktem jest, że w tej chwili spalanie zużytych statków kosmicznych w atmosferze jest najmocniej promowaną metodą pozbywania się śmieci kosmicznych. W dodatku na horyzoncie nie widać innego rozwiązania. Z drugiej strony, właśnie na przykładzie dziury ozonowej nauczyliśmy się tego, że jeśli poczekamy, aż dostępne będą niepodważalne dowody, może być za późno na interwencję. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Point Nemo, czyli punkt Nemo to najbardziej samotne miejsce na Ziemi. Tutaj spadnie stacja kosmiczna ISS
Jest takie miejsce na Ziemi, do którego najbliżej jest z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przemieszczającej się około 400 km nad powierzchnią planety. To miejsce nosi nazwę Point Nemo – Punkt Nemo.
W tym artykule: Gdzie jest Point Nemo Jak wyznaczono Punkt Nemo Prądy morskie w Punkcie Nemo Życie w Punkcie Nemo Cmentarzysko statków kosmicznych Jego współrzędne to 48°52.6′S 123°23.6′W. Znajduje się na Oceanie Spokojnym, około 2 688 kilometrów od najbliższego lądu – bezludnej wyspy koralowej Ducie – między Australią a Ameryką Południową. Gdzie jest Point Nemo Point Nemo to tak odległe miejsce, że najbliższy zamieszkany kawałek lądu znajduje się w odległości ponad 3090 kilometrów (1670 mil morskich), na Wyspie Wielkanocnej. Nie ma nikogo w pobliżu na terenie 22 milionów kilometrów kwadratowych. Czyli na obszarze, który jest około 35 razy większy od Francji. Aby odnaleźć Punkt Nemo na kuli ziemskiej, wystarczy poszukać rozległego pasa nieprzerwanego błękitu między Nową Zelandią a południowym Chile. Jest on mniej więcej w połowie drogi. Aby uzyskać dokładniejszą lokalizację, można dokonać triangulacji między niezamieszkanym atolem, wyspą Ducie – częścią Wysp Pitcairn – na północy, wyspą Maher na Antarktydzie na południu, wyspami Chatham na zachodzie i Chile na wschodzie. Jest to tak samotne miejsce, że najczęściej widują je astronauci przebywający na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), która kilka razy dziennie przemieszcza się nad południowym Pacyfikiem. To również to miejsce, w którym za kilka lat spocznie wysłużona ISS. Dołączy tam do długiego szeregu statków kosmicznych. W tym kilku statków towarowych Europejskiej Agencji Kosmicznej i ponad 140 rosyjskich statków kosmicznych Sojuz. A także stacji orbitalnej MIR. Jak wyznaczono Punkt Nemo To odległe i niedostępne miejsce zostało nazwane na cześć kapitana łodzi podwodnej z powieści Juliusza Verne’a „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” – kapitana Nemo. „Nemo” po łacinie oznacza „nikt”. Co odzwierciedla fakt, że to miejsce jest tak odległe, że w promieniu tysięcy mil w żadnym kierunku nie ma nikogo. Point Nemo został po raz pierwszy zidentyfikowany w 1992 roku przez Hrvoje Lukatela, chorwacko-kanadyjskiego inżyniera i geodetę. Lukatela wykorzystał własne oprogramowanie geoprzestrzenne, które pozwoliło mu wskazać dokładne współrzędne punktu najdalszego od suchego lądu. Zrobił to wyznaczając punkt, który znajduje się w tej samej odległości od trzech najbliższych linii brzegowych. To właśnie Punkt Nemo. Prądy morskie w Punkcie Nemo Pomimo swojego statusu najbardziej odizolowanego miejsca na Ziemi, Punkt Nemo przyciąga nieustraszonych podróżników. Nieustraszonych, bo dostanie się do tego miejsca wymaga długiej i kosztownej podróży przez jedne z najbardziej wzburzonych mórz na Ziemi. Ten obszar to lodowaty skrawek oceanu. Śmiertelnie niebezpieczne miejsce gigantycznych, ciągle zmieniających się fal, dramatycznego nieba i wiatrów o sile sztormu. Najczęstszymi gośćmi w tym miejscu są naukowcy. Ich zainteresowanie budzą unikatowe prądy oceaniczne oraz ogólna biodynamika tego obszaru. Punkt Nemo znajduje się w samym środku tzw. Wiru Południowego Pacyfiku. Jest to duży i złożony system prądów oceanicznych, który obraca się zgodnie z ruchem wskazówek zegara wokół centralnego punktu oceanu. Ponieważ woda znajduje się tak daleko od lądu, praktycznie nie ma tam cząstek pyłu ani dopływów z lądu. Wody mają wyjątkowo niskie stężenie składników odżywczych. Życie w Punkcie Nemo Z tego powodu Point Nemo jest czymś, co można określić mianem oceanicznej pustyni. Nie ma tam rekinów ani dużych ryb. Fitoplankton – drobne glony, które tworzą dno morskiego łańcucha pokarmowego – występują tam tylko na głębokościach poniżej stu metrów. Jednak pomimo swojego oddalenia i braku dużego życia morskiego, Wir Południowego Pacyfiku jest domem dla wielu bakterii i innych mikroorganizmów. W znacznym stopniu biorą one udział w globalnych cyklach biogeochemicznych. Przy kominach wulkanicznych na dnie morskim w pobliżu Point Nemo znaleziono też małe kraby. Niestety, jest to również miejsce, w którym gromadzi się dużo plastiku. W próbkach wody morskiej pobranych w okolicach Punktu Nemo znaleziono aż 26 cząstek mikroplastiku na metr sześcienny. Nawet najbardziej odległe miejsce na Ziemi jest zanieczyszczone. Choć nie tak bardzo, jak Morze Południowochińskie, gdzie na metr sześcienny przypada około 350 cząstek plastiku. Co roku w okolicy Punktu Nemo rozgrywane są zawody żeglarskie – The Ocean Race. Cmentarzysko statków kosmicznych Wyjątkowo odległe położenie Point Nemo sprawia, że jest to idealne miejsce dla śmieci kosmicznych, które mogą bezpiecznie wylądować. W rzeczywistości miejsce to jest tak odległe, że zostało wyznaczone jako cmentarzysko statków kosmicznych przez międzynarodową społeczność. Satelity i inne obiekty kosmiczne, które wypadają z orbity, są często kierowane w stronę Point Nemo. Tam mogą bezpiecznie rozbić się w oceanie bez szkody dla zaludnionych obszarów. Ogromna odległość do jakichkolwiek osad ludzkich jest w takich wypadkach kluczowa. Deorbitowany statek kosmiczny nie spada w całości w wybrane miejsce, ale wchodząc w atmosferę spala się i rozpada na tysiące fragmentów. Rozpalonych i pędzących z zawrotną prędkością w kierunku Ziemi. Takie odłamki mogą rozsypać się na przestrzeni setek kilometrów. Właśnie dlatego lepiej, aby do deorbitacji nie dochodziło na obszarze, na jakim mogą znajdować się osady ludzkie lub przepływać statki. Punkt Nemo został wyznaczony na miejsce ostatniego spoczynku ISS. Czyli największej i najbardziej zasłużonej stacji orbitalnej w dotychczasowej historii eksploracji kosmosu. Niebiański dom o wielkości boiska piłkarskiego zatonie w pobliżu Punktu Nemo w 2031 roku. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Cyfrowe narzędzia wkraczają do archeologii. Czy wykopaliska to przeżytek?
Skanowanie laserowe, drony, sztuczna inteligencja i badania geofizyczne – archeolodzy wykorzystują przeróżne nowoczesne, w tym cyfrowe narzędzia. Ile romantyzmu pozostało w archeologii? O tym jest nasz kolejny podcast.
W tym artykule: Archeologia XXI wieku Archeolog w terenie, ze wsparciem nowinek Dzień pracy w terenie Archeologia często kojarzona jest jako zawód marzeń. Na przykład z podróżami do egzotycznych krajów, które przepełnione są przygodami i arcyciekawymi wykopaliskami. Czy taki romantyczny wizerunek tej nauki jest w dzisiejszych czasach prawdziwy? Ile prawdy jest w filmach z Indianą Jonesem w roli głównej? O tym rozmawiamy z ekspertką z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, archeolożką cyfrową i redaktorką naczelną serwisu Archeowieści.pl, dr Julią Chylą. Archeologia XXI wieku Archeolodzy wykorzystują dzisiaj szerokie spektrum metod zapożyczonych z innych nauk. Wiele z nich pochodzi ze świata zaawansowanych, cyfrowych technologii. Czy współczesna archeologia może zatem obyć się już bez wykopalisk, łopaty, szpachelki i kielni? – Nie, oczywiście nie możemy porzucić łopaty czy kielni. Są to narzędzia, których ciągle używamy w terenie do badań wykopaliskowych. Wówczas chcemy poznać stratygrafię stanowisk archeologicznych i oszacować chronologię. Jednak narzędzia cyfrowe bardzo nam pomagają. Przyspieszają naszą pracę – opowiada dr Julia Chyla. Są zatem pomocne przy dokumentowaniu stanowisk archeologicznych, czyli miejsc po dawnej obecności człowieka – pradziejowych osad czy cmentarzysk. Ale nie tylko. – Pomagają również znaleźć stanowisko archeologiczne – podkreśla ekspertka. Archeolog w terenie, ze wsparciem nowinek Praca archeologa to nadal w dużej mierze praca terenowa. – Nic nie zastąpi człowieka w terenie. Musimy pojechać, zobaczyć na własne oczy – zaznacza dr Chyla. Przed wyjściem w teren warto skorzystać na przykład ze zobrazowań satelitarnych, które stały się ostatnio łatwo osiągalne. To na nich, nawet na ogólnodostępnych mapach Google, można wypatrzyć nieznane nauce ślady po przeszłości. Są tym bardziej cenne dla badaczy przeszłości, że można tam zapoznać się z fotografiami z dalszej przeszłości. – Możemy używać sztucznej inteligencji do ich analizy – wskazuje archeolożka. W terenie dużą pomocą są drony. Nie do zastąpienia są też aparaty fotograficzne, używane do fotogrametrii. Jest to technika zastosowana do dokładnego odtwarzania kształtów, rozmiarów i wzajemnego położenia obiektów. Fotografie przetwarzane są do trójwymiarowych modeli. Dzień pracy w terenie Dr Chyla opisuje swój dzień pracy w terenie. Specjalizuje się w rekonesansie archeologicznym, poszukiwaniu i rejestrowaniu stanowisk. – Dzień pracy w terenie zaczynam w zasadzie wiele dni wcześniej. Wówczas analizuję zobrazowania satelitarne obszaru, który odwiedzę. Wiele ze stanowisk archeologicznych w krajach, w których pracuję, znika. Na przykład stoi tam już współczesny dom – wyjaśnia dr Chyla. Rekonesans archeologiczny wiąże się z wielokilometrowymi wędrówkami. Dlatego warto mieć dobrą kondycję. – W czasie moich badań w Peru bardzo ważne było przygotowanie trasy do przejścia kolejnego dnia. Dolina Huarmey, gdzie pracujemy, jest w zasadzie kanionem, co wiązało się ze wspinaczką po stokach. Był to profesjonalny trekking – mówi ekspertka. Skanowanie 3D i sztuczna inteligencja. Pismo klinowe odszyfrowywane dzięki technologiom cyfrowym Nawet trudne do odczytania teksty sprzed tysiącleci jest w stanie rozpoznać system działający w oparciu o sztuczną inteligencję. Kluczowe było jednak zastosowanie skanowania 3D. Pismo klinow... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/skanowanie-3d-i-sztuczna-inteligencja-pismo-klinowe-odszyfrowywane-dzieki-technologiom-cyfrowym-80daffb.jpg" width="700" height="467" alt="Skanowanie 3D i sztuczna inteligencja. Pismo klinowe odszyfrowywane dzięki technologiom cyfrowym" title="Skanowanie 3D i sztuczna inteligencja. Pismo klinowe odszyfrowywane dzięki technologiom cyfrowym" /> W podcaście dowiecie się też, czym jest „masowy pobór danych”, o rabusiach stanowisk archeologicznych, o stosunku dr Chyli do Indiany Jonesa i o tym, czy w tych czasach warto pójść na studia archeologiczne oraz do czego (oprócz kopania w gruncie rzeczy) mogą się przydać w życiu zawodowym. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Satelity pozwalają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy?
Morza i oceany są przełowione, a kryzys rybołówstwa postępuje. Jednak regulacjom prawnym podlegają tylko jednostki zgłoszone. A jak się właśnie okazało, aż 75 procent działalności przemysłowej na morzach i oceanach nie podlegało kontroli i statystykom. To się właśnie zmienia dzięki połączeniu technologii kosmicznych, danych GPS oraz algorytmów uczenia maszynowego. Czy obserwacje z orbity są sposobem na szarą strefę?
W tym artykule: Monitoring morza z orbity Zlokalizować i oznaczyć Rewolucja dzięki teledetekcji Coraz dokładniejsze analizy Wsparcie dla rolników i ekologów – Obserwując i charakteryzując aktywność ekspansywnych „ciemnych flot”, możemy lepiej zrozumieć i określać ilościowo nie tylko nielegalne rybołówstwo, ale także dużą część działalności człowieka, która wpływa na nasze środowisko morskie – mówi Paul Woods, dyrektor ds. innowacji w Global Fishing Watch. To właśnie ta organizacja stoi za raportem pokazującym skalę ukrytej działalności na morzach i oceanach. Naukowcy związani z projektem wykorzystali szeroki przegląd zobrazowań satelitarnych z lat 2017–2021. Następnie połączyli je z danymi GPS statków i przepuścili informacje przez oprogramowania do uczenia maszynowego. Dzięki temu zespół kierowany przez Global Fishing Watch stworzył pierwszą światową mapę ruchu dużych statków i infrastruktury morskiej. Efekty tej pracy wydobywają na światło dzienne dużą liczbę nieoznaczonych jednostek. Lub takich, które wcześniej nie pojawiały się w publicznych systemach monitorowania. Raport jest poważnym krokiem w kierunku precyzyjnej oceny globalnego wpływu działalności człowieka na morzu. Monitoring morza z orbity Nowe, upublicznione mapy, oferują pełniejszy obraz uprzemysłowienia oceanów. Może to pomóc naukowcom w rozwiązywaniu globalnych problemów, takich jak zmiany klimatyczne. Bardziej kompleksowy obraz ruchu statków poprawi szacunki emisji gazów cieplarnianych na morzu i pociągnie do odpowiedzialności jednostki degradujące ekosystem. Zmiany klimatu doprowadzają do zmiany koloru Ziemi. Widać to na mapie Zmiany klimatu na całym świecie są odczuwalne inaczej. Wyraźnie pokazują je zdjęcia satelitarne. Przeprowadzona przez zespół analiza wykazała, że aż 75 proc. światowych przemysłowych statków rybackich i ponad 25 proc. statków transportowych i energetycznych nie jest publicznie śledzonych. Stanowi to wyzwanie dla zarządzania zasobami naturalnymi, takimi jak chronione obszary morskie. Zlokalizować i oznaczyć Większość nieoznaczonych na mapach przemysłowych statków rybackich znaleziono w okolicach Afryki i południowej Azji. Wiele z nich jest często zaangażowanych w nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy. Zespół był w stanie zlokalizować i zidentyfikować statki oraz infrastrukturę morską na wodach przybrzeżnych sześciu kontynentów. To właśnie tam koncentruje się ponad 75 proc. morskiej działalności przemysłowej. To z kolei ujawniło zmieniające się trendy w działalności połowowej. Spadła ona na całym świecie o około 12 procent podczas pandemii COVID-19. W tym samym czasie znacznie wzrósł rozwój energetyki morskiej, takiej jak odwierty naftowe i turbiny wiatrowe. Natomiast aktywność statków transportowych i energetycznych pozostała stabilna. Rewolucja dzięki teledetekcji – Historycznie rzecz biorąc, aktywność statków była słabo udokumentowana. To ograniczało nasze zrozumienie tego, w jaki sposób wykorzystywany jest największy na świecie zasób publiczny, jakim jest ocean – powiedział Fernando Paolo, współautor i starszy inżynier uczenia maszynowego w Global Fishing Watch. – Łącząc technologię kosmiczną z najnowocześniejszym uczeniem maszynowym, zmapowaliśmy nieujawnioną działalność przemysłową na morzu na niespotykaną dotąd skalę. – Żyjemy w erze rewolucji teledetekcji – komentuje dr hab. Edyta Woźniak z Centrum Badań Kosmicznych PAN. – Liczba cywilnych satelitów obserwacyjnych radykalnie wzrasta. W roku 2020 było ich 40, trzy lata później już 75. Od 2013, wraz z rozwojem infrastruktury komercyjnej, przeszliśmy z obserwacji zamawianych na życzenie, prowadzonych w paśmie widzialnym i podczerwonych z rozdzielczością trzech metrów, do regularnych, codziennych obserwacji. – W dodatku zebrane dane mogą być poddawane analizie bezpośrednio w chmurze, przy użyciu algorytmów uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji – wylicza wicedyrektor CBK PAN oraz szefowa projektu Earth Observation Training in Science and Technology (EOTiST). To inicjatywa zajmująca się usługami ekosystemowymi z wykorzystaniem danych satelitarnych. Coraz dokładniejsze analizy Dr Woźniak dodaje, że jeszcze pewien czas temu możliwości satelitów obserwacyjnych pozwalały co najwyżej na odróżnienie pola od lasu. Za to w tej chwili precyzja obserwacji pozwala na uzyskanie bardzo bogatych i różnorodnych danych. Japonia zamierza zanurzyć w morzu gigantyczną turbinę, by wykorzystywać energię prądów morskich Zakończył się trzy i pół letni test prototypowego urządzenia, które generuje energię z prądów morskich. Japonia chce wykorzystać jego pełnowymiarową wersję, by wytwarzać prąd dzięk... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/japonia-zamierza-zanurzyc-w-morzu-gigantyczna-turbine-by-wykorzystywac-energie-pradow-morskich-fot-ihi-corp-nedo-f6d560b.jpeg" width="938" height="380" alt="Japonia zamierza zanurzyć w morzu gigantyczną turbinę, by wykorzystywać energię prądów morskich (fot. IHI Corp./NEDO)" title="Japonia zamierza zanurzyć w morzu gigantyczną turbinę, by wykorzystywać energię prądów morskich (fot. IHI Corp./NEDO)" /> – Przy pomocy zdjęć hiperspektralnych jesteśmy w stanie wykrywać poszczególne gatunki roślin. Obrazowo można to wyjaśnić mówiąc, że kiedyś mieliśmy jedne duże okulary. Teraz mamy szereg precyzyjnych okularów do bardzo różnych celów. Przez to, że możemy regularnie pobierać dane dla całego świata, jesteśmy też w stanie przejść od klasyfikacji ogólnej do bardzo szczegółowej – wyjaśnia dr Woźniak. – Wykorzystując dane z satelitów Sentinel w CBK PAN przygotowaliśmy m.in. system wspierający rolnictwo. Został on zaimplementowany w Głównym Urzędzie Statystycznym oraz w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wykorzystując dane satelitarne jesteśmy w stanie dostarczyć statystyki, które na tym poziomie były wcześniej wykonywane raz na dekadę i kosztowało pracę dziesiątek ludzi przez wiele tygodni. Teraz dwie osoby w dwa tygodnie raz w roku mogą wykonać to samo – wylicza badaczka. Wsparcie dla rolników i ekologów O jakich statystykach mowa? Choćby o rodzajach upraw, okresowych zmianach zapotrzebowania na nawozy, chorobach roślin. Słowem o wszystkim tym, co wcześniej było widoczne jedynie w małym wycinku, a teraz da się zaobserwować w szerokiej skali. Teledetekcja pozwala śledzić zmiany klimatu i ich wpływ na faunę, oceniać ruch turystyczny, badać zmiany populacji zagrożonych gatunków i w wyjątkowo precyzyjny sposób wspierać rolnictwo. A to, zdaniem dr Woźniak, dopiero początek. – Raporty takie, jak wykonany przez Global Fishing Watch pokazują, że korzystając z teledetekcji możemy realnie ocenić wpływ człowieka na ekosystem. Oraz że kamery satelitów widzą znacznie więcej, niż dostrzegamy my z poziomu Ziemi. Wykorzystanie tych danych może pomóc w ograniczeniu niekontrolowanej i szkodliwej działalności człowieka – podsumowuje badaczka. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dwa nowe polskie satelity na orbicie! Jeden testuje ogniwa perowskitowe, drugi sztuczną inteligencję
To było kosmicznie wyjątkowe Święto Niepodległości. W sobotę, 11 listopada należąca do firmy SpaceX rakieta Falcon 9 wyniosła na orbitę ładunek, wśród którego znalazły się dwa polskie satelity.
W tym artykule: Orbitalny test perowskitów z Polski Gliwicki satelita w kosmosie Polska sztuczna inteligencja we włoskim pojeździe Polski sektor kosmiczny W sobotni wieczór z bazy Vandenberg wystartowała rakieta Falcon 9, wynosząca na orbitę szereg małych satelitów, tzw. cubesatów. Wśród nich znalazły się dwie polskie jednostki oraz pojazd transferowy, do którego Polacy przygotowali nowoczesny komputer pokładowy Antelope. W kosmos trafił kolejny satelita obserwacyjny wrocławskiej firmy SatRev. Stork-7 wyposażony jest w 28 ogniw perowskitowych firmy Saule Technologies. Po raz pierwszy w historii przełomowe, opracowane przez dr Olgę Malinkiewicz ogniwa perowskitowe zostaną przetestowane w warunkach kosmicznych. Za skonstruowanie, oprogramowanie, wyniesienie i operację satelity na orbicie odpowiada firma SatRev. Orbitalny test perowskitów z Polski – Wierzę, że ta misja potwierdzi odporność ogniw perowskitowych Saule Technologies na promieniowanie kosmiczne, co wykazały już badania w laboratorium. To idealne źródło zasilania w kosmosie z wielu powodów – komentuje dr Olga Malinkiewicz, CEO Saule Technologies. – Ogniwa perowskitowe są znacznie lżejsze od ogniw tradycyjnych, co jest niezwykle istotne, biorąc pod uwagę koszt transportu każdego kilograma na orbitę. Są elastyczne, więc można je upakować w niewielkiej przestrzeni. Z kolei dzięki temu, że są drukowane cyfrowo, mogą przybierać dowolne kształty. To oznacza, że można w maksymalnym stopniu wykorzystać dostępne powierzchnie do wytwarzania prądu – dodaje dr Malinkiewicz. W trakcie misji ogniwa perowskitowe firmy Saule Technologies będą stale monitorowane. Dane dotyczące prądu, natężenia światła słonecznego i temperatury będą regularnie przesyłane do stacji naziemnych, umożliwiając analizę pracy ogniw w czasie rzeczywistym. Zdaniem Viveka Babu, dyrektora ds. kosmonautyki w Saule Technologies, ta misja otwiera nowe perspektywy dla ultracienkich rozwiązań energetycznych w przemyśle kosmicznym. Gliwicki satelita w kosmosie Falcon 9 wyniósł też w kosmos pierwszego satelitę zbudowanego przez gliwicką firmę KP Labs. Intuition-1 to tzw. nanosatelita klasy 6U. Cubesat został wyposażony w wysokiej klasy hiperspektralny instrument optyczny oraz jednostkę przetwarzania danych Leopard DPU, potrafiącą przetwarzać do 3 bilionów operacji na sekundę. – Dzięki współpracy tych dwóch komponentów, Intuition-1 będzie analizował zebrane dane już na orbicie. To przyczyni się do zredukowania przesyłu danych z satelity na Ziemię i przełoży się na znaczącą redukcję kosztów operacyjnych. Satelita wesprze rozwój w wielu dziedzinach. Od rolnictwa, poprzez badania środowiska, po analizę deforestacji – napisała w oświadczeniu gliwicka firma. Polska sztuczna inteligencja we włoskim pojeździe KP Labs miało również znaczy udział w innym urządzeniu wysłanym tym samym transportem. Falcon 9 wyniósł na orbitę tzw. pojazd transferowy ION Satellite Carrier włoskiej spółki D-Orbit. Na pokładzie zainstalowano zaawansowany komputer pokładowy Antelope, stworzony do pracy w warunkach kosmicznych. Urządzenie zostało zaprojektowane i wykonane przez KP Labs. Głównym zadaniem Antelope jest użycie algorytmów sztucznej inteligencji do monitorowania danych telemetrycznych pozyskiwanych z podzespołów satelity. – To nie tylko krok w przyszłość dla eksploracji kosmicznej. To także inwestycja w technologie, które w najbliższych latach mogą zrewolucjonizować wiele dziedzin naszego życia, przynosząc korzyści dla globalnej społeczności – mówi Michał Zachara, COO KP Labs. Start misji był wielkim przeżyciem i kamieniem milowym dla rozwoju firmy. KP Labs zostało założone w 2016 roku przez grupę inżynierów z Politechniki Gliwickiej. Dzisiaj firma realizuje kilkanaście dużych projektów dla Europejskiej Agencji Kosmicznej, NASA oraz firm prywatnych. Wyniesienie na orbitę zarówno Intuition-1, jak i komputera pokładowego Antelope da firmie kolejny impuls do rozwoju. Polski sektor kosmiczny – Czujemy dumę połączona z pewnym poczuciem realizacji. W sobotę przeżyliśmy niewyobrażalny stres. W końcu przyglądaliśmy się, jak wynik kilku lat pracy dziesiątek osób unosi się w górę w luku ogromnej rakiety. Ale ten stres mamy już za sobą. Bardzo pozytywnie zaskoczyły nas reakcje ludzi komentujących start. Otrzymaliśmy masę wsparcia, wiele pozytywnych słów – opowiada Michał Zachara. – Teraz czekamy na wypuszczenie Intuition-1 z ION-a i wejdziemy w fazę łapania kontaktu z satelitą. Powoli, jeden po drugim będziemy włączać i testować podsystemy. Myślę że zajmie to przynajmniej miesiąc. A po wszystkim zaczniemy zbierać pierwsze zobrazowania. Antylopa pozostanie w ION-ie. Po uwolnieniu z niego wszystkich satelitów będziemy mogli – we współpracy z operatorami platformy – uruchomić scenariusze testowe, sprawdzić, czy sprzęt funkcjonuje jak trzeba i rozpocząć detekcję anomalii w telemetrii – podsumowuje Michał Zachara. Dodajmy, że Sat Rev i KP Labs to pierwsze polskie prywatne firmy z własnymi satelitami na orbicie. Na początku tego roku wystartowała również niemiecko-polska misja Star-Vibe. Na pokładzie satelity zamontowano nowoczesny teleskop wrocławskiej firmy Scanway. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Śmiecisz w kosmosie? Zapłacisz na Ziemi. Wymierzono pierwszą w historii karę finansową za zaśmiecanie nieba
Firma, która nie zadbała o prawidłowe pozbycie się swojego satelity, ma zapłacić 150 tys. dol. Przełomową grzywnę nałożyła w poniedziałek amerykańska Federalna Komisja Łączności.
W tym artykule: Jak umierają satelity Góry kosmicznych śmieci Satelita jaśniejszy od gwiazd Coraz ciaśniej na orbicie To pierwsza kara dla firmy, która zlekceważyła zalecenia dotyczące prawidłowego pozbycia się niedziałającego już satelity. Otrzymała ją spółka Dish Network, amerykański operator telewizji cyfrowej i satelitarnej. Federalna Komisja Łączności (ang. Federal Communications Commission, FCC) nałożyła grzywnę za niezgodną z zaleceniami deorbitację satelity EchoStar-7. EchoStar-7 to satelita komunikacyjny, wystrzelony w kosmos w lutym 2002 roku. Satelita został umieszczony na orbicie geostacjonarnej, 36 tys. km nad Ziemią. Na orbicie geostacjonarnej pracują m.in. satelity telekomunikacyjne i telefonii satelitarnej. Ten obszar kosmosu jest kluczowy dla systemów łączności wykorzystywanych na Ziemi. Jak umierają satelity W 2012 roku, dziesięć lat po rozpoczęciu pracy przez EchoStar-7, jego operator zgodził się przyjąć plan pozbycia się tego satelity, gdy ten wyjdzie już z użytku. Ustalono, że po skończeniu misji satelita trafi na tzw. orbitę cmentarną. „Punkt Nemo” na Oceanie Spokojnym to wyjątkowe cmentarzysko statków kosmicznych i satelitów Jest takie miejsce na Ziemi, do którego najbliżej jest z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej przemieszczającej się około 400 km nad powierzchnią planety. To miejsce nosi nazwę Point ... To jeden z dwóch sposobów pozbywania się kosmicznych śmieci – niedziałających satelitów albo np. wykorzystanych rakiet nośnych. Mogą być one deorbitowane, czyli sprowadzone z orbity w atmosferę, gdzie spłoną. Albo właśnie wyniesione na orbitę cmentarną, znajdującą się 300 km nad orbitą geostacjonarną. Tam nie stanowią już niebezpieczeństwa dla ciągle pracujących satelitów. W 2022 r. okazało się, że EchoStar-7 ma za mało paliwa, by mógł zostać przesunięty w umówione miejsce. Ostatecznie znalazł się jedynie 122 km powyżej orbity, na której pracował. To było przyczyną nałożenia na Dish Network kary przez FCC. Góry kosmicznych śmieci Jak podaje „Guardian”, w zeszłym roku komisja zdecydowała, że operatorzy satelitów mają pozbywać się zużytych satelitów w ciągu pięciu lat od zakończenia przez te urządzenia działania. Ma być to jedna z metod zmniejszenia zaśmiecenia orbity okołoziemskiej. Jak podaje Europejska Agencja Kosmiczna, nad Ziemią znajduje się obecnie aż milion śmieci większych niż centymetr. Mniejszych jest o wiele więcej – aż 130 mln odpadów mających od 1 mm do 1 cm. W sumie wokół Ziemi krążą zbudowane przez ludzi różnego typu obiekty o łącznej masie 11 tys. ton. To bardzo dużo. Co gorsza, nawet małe przedmioty na orbicie przy zderzeniu mogą uszkodzić satelitę, sondę kosmiczną albo ISS. Dwa lata temu kosmiczny śmieć wybił kilkumilimetrową dziurę w robotycznym ramieniu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Minimalizując ilość śmieci na orbicie, zmniejsza się ryzyko kolizji, której skutki moglibyśmy odczuć również na Ziemi. Satelita jaśniejszy od gwiazd Jednak satelity powodują jeszcze inny rodzaj zanieczyszczenia nieba. Wczoraj w „Nature” ukazał się artykuł wskazujący, że w niektóre noce jednym z najjaśniejszych obiektów widocznych na niebie nie jest już gwiazda, ale satelita BlueWalker 3. W pewnym momentach przyćmiewa on aż 99 proc. gwiazd widocznych z miejsc niezanieczyszczonych światłem. 10% – Tyle wynosi prawdopodobieństwo śmierci z powodu spadającej rakiety Spadająca rakieta lub jej fragmenty mogą być zagrożeniem dla życia. Zwłaszcza dla mieszkańców konkretnych krajów. Gdzie ryzyko śmierci z powodu spadającej rakiety jest największe? BlueWalker 3 to ogromny, prototypowy satelita należący do spółki AST SpaceMobile. Jego rząd anten i biały kolor sprawiają, że odbija światło słoneczne w kierunku Ziemi. Ma jasność porównywalną z jasnością najwyraźniej widocznych gwiazd. Coraz ciaśniej na orbicie – To pokazuje, że nie ma żadnych ograniczeń dla jasności satelitów – komentuje na portalu nature.com Patrick Seitzer, emerytowany astronom z Uniwersytetu Michigan w Ann Arbor. – Obawiam się, że w następnej dekadzie zostanie wystrzelonych bardzo dużo ogromnych satelitów, które na zawsze zmienią wygląd nocnego nieba. Tego rodzaju obawy wydają się uzasadnione. Tylko jedna firma SpaceX wysłała na orbitę już 5 tys. satelitów. W nadchodzących latach firmy na całym świecie planują wysłać w kosmos nawet pół miliona takich urządzeń. AST SpaceMobile ogłosiła, że zamierza mieć na orbicie flotę składającą się z 90 satelitów takich jak BlueWalker 3. Pięć ma zostać wystrzelonych już w 2024 roku. Źródła: ESA, Guardian, Nature. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com