Aokigahara to las owiany złą sławą. Miejsce wielu tragedii działa jak magnes na poszukiwaczy mocnych wrażeń
Aokigahara to miejsce, któremu towarzyszy wyjątkowo zła sława. Gęsty las porastający teren u podnóża ogromnego stratowulkanu cechuje się pierwotnym pięknem i aż trudno uwierzyć, że w tak urokliwym miejscu czyjąkolwiek głowę mogą zaprzątać złe myśli. A jednak. Od kilkudziesięciu lat na wyprawę do Aokigahary decyduję się ludzie, którzy chcą targnąć się na swoje życie. Nic dziwnego, że na całym świecie miejsce to jest znane jako „las samobójców”.
Spis treści: Dlaczego Aokigahara stała się „lasem samobójców”? Liny i wstążki w lesie Aokigahara Niechlubna statystyka Dlaczego samobójcy wybierają las Aokigahara? Kto odbiera sobie życie w lesie Aokigahara? Las Aokigahara jako atrakcja turystyczna Las Aokigahara, znany także jako Morze Drzew, znajduje się na obszarze Parku Narodowego Fudżi-Hakone-Izu, w prefekturze Yamanashi. Rośnie pomiędzy jeziorami Sai i Shōji, u północno-zachodniego podnóża góry Fudżi. Kompleks, który dziś zajmuje powierzchnię 30 kilometrów kwadratowych, zaczął formować się po erupcji krateru Nagao, do której doszło w 864 roku. Morze zastygłej lawy z czasem pokryło się gęstą roślinnością, tworząc wspaniały krajobraz. Wspaniały, ale także nieco niepokojący. Do lasu dociera niewiele światła, a przy tym można odnieść wrażenie, że powietrze jest tam całkowicie nieruchome. Gęste zarośla przepuszczają niewiele promieni słonecznych i niemal całkowicie wyhamowują wiatr. Jakby tego było mało, dookoła panuje złowieszcza cisza. Czy to właśnie dlatego miejsce to zyskało tak dużą sławę wśród osób chcących odebrać sobie życie? Otóż nie. Dlaczego Aokigahara stała się „lasem samobójców”? Na temat lasu Aokigahara od dawna krążą niepokojące legendy. Podobno miejsce to jest nawiedzane przez złe duchy, a w odległej przeszłości miały odbywać się tam tajemnicze rytuały. Jednak to nie mroczne opowieści sprawiły, że osoby zdesperowane, które w swojej opinii nie mają już nic do stracenia, wybierają las na swój ostatni przystanek. Aokigahara zaczęła przyciągać ich uwagę po 1960 roku, gdy ukazały się dwie książki autorstwa Seichō Matsumoto. Pierwsza, „Pagoda fal”, była opowieścią o duchu kobiety, która skończyła ze sobą w lesie Aokigahara. Motywem drugiej, zatytułowanej „Kuroi jukai”, była tragiczna miłość dwojga kochanków, którzy przybyli tam wspólnie, by zakończyć swoje życie. Już wtedy las zaczął być traktowany jako ostatni cel podróży. Tragicznych przypadków było coraz więcej, jednak najgorsze miało dopiero nadejść. W 1993 roku Wataru Tsurumi wydał poradnik zatytułowany „The Complete Manual of Suicide”, czyli „Kompletny podręcznik samobójstwa”. Na 198 stronach autor zawarł szczegółowy opis i analizę wielu sposobów na odebranie sobie życia. Wskazał też miejsca, które jego zdaniem najlepiej się do tego nadają. Jedną z wymienionych przez autora lokacji jest las Aokigahara. Liny i wstążki w lesie Aokigahara Już w 1970 roku wolontariusze zaczęli organizować tam patrole. Szukają przede wszystkim ciał nieszczęśników, którzy w lesie zakończyli swoje życie, ale także osób żywych, które nie zdążyły jeszcze wykonać ostatecznego kroku. O ich działalności świadczą sznurki i wstążki, którymi oznaczają miejsca już przeszukane. Niektóre tego typu ślady zostawiają jednak osoby chcące targnąć się na swoje życie. W ten sposób chcą ułatwić wolontariuszom ich pracę. Niewykluczone, że lina prowadząca do punktu wyjścia jest przez nich traktowana także jako pewnego rodzaju zabezpieczenie. Gdyby ktoś się rozmyślił, mógłby znaleźć drogę powrotną. O tym, jak poważny jest to problem, świadczą tablice ostrzegawcze ustawione wzdłuż linii lasu. W Polsce, takie znaki najczęściej informują o zakazie śmiecenia i rozpalania ognia. W lesie Aokigahara tablice informują, pod jaki numer zatelefonować, by uzyskać pomoc. Są na nich zamieszczane także apele, w których władze proszą o przemyślenie swoich decyzji. Niechlubna statystyka Teren lasu patrolują także umundurowani funkcjonariusze. W przypadku napotkania samotnych osób, mają oni prawo zastosować areszt prewencyjny. Żeby dodatkowo wzmocnić nadzór, w okolicy zainstalowano monitoring. Czy tymi działaniami uratowano komukolwiek życie? Z całą pewnością. W 2002 roku zatrzymano 83 potencjalnych samobójców. Mimo to statystyka wciąż jest porażająca. W 1998 roku 73 osoby odebrały sobie tam życie. W 2002 roku liczba skutecznych samobójstw wzrosła do 78. W późniejszych latach odnajdywano tam średnio 100 ciał rocznie. Większość osób zginęła poprzez powieszenie i przedawkowanie leków. Od 2010 roku nie są prowadzone żadne oficjalne statystyki. To dobre posunięcie. Informacja na temat wzrostu liczby skutecznych prób samobójczych mogłaby zachęcić kolejne osoby do takiego kroku. I bez tego Japonia wciąż pozostaje krajem z jednym z najwyższych wskaźników samobójstw. Nieoficjalnie mówi się, że w lesie Aokigahara może dochodzić średnio nawet do jednej skutecznej próby samobójczej dziennie. Dlaczego samobójcy wybierają las Aokigahara? Książki „rozsławiły” las wśród samobójców, ale dlaczego chcący odebrać sobie życie Japończycy wybierają właśnie to miejsce? Japońscy psychiatrzy już w XX wieku prowadzili badania na ten temat. Jak wynika z relacji osób, którym udało się przeżyć próbę samobójczą, szalę decyzji w kwestii wyboru miejsca przeważyła nadzieja na powodzenie. W gęstym, rozległym lesie trudno o przypadkowe spotkanie z kimś, kto mógłby przeszkodzić zdesperowanej osobie w jej zamiarach. Niektórzy naukowcy wskazali też na coś w rodzaju poczucia wspólnoty. Odbierając sobie życie w miejscu, w którym wcześniej to samo zrobiło wiele innych osób, samobójcom może wydawać się, że nie są sami. Kto odbiera sobie życie w lesie Aokigahara? Wolontariuszom przeczesującym leśną gęstwinę w poszukiwaniu ciał, udało się stworzyć profil osoby, która przyjeżdża tam, by odebrać sobie życie. Ich zdaniem, najczęściej są to mężczyźni w wieku od 40 do 50 lat – pracownicy korporacji lub drobni przedsiębiorcy. Najwięcej przypadków samobójstw odnotowuje się tam w marcu. To z kolei wskazuje, że główną przyczyną desperackiego kroku są problemy finansowe. Wtedy w Japonii kończy się rok podatkowy. Nie każdy potrafi poradzić sobie z obciążeniem psychicznym, wynikającym z wysokości podatków. Wielu takich ludzi nie szuka pomocy. Zamiast tego, decydują się wkroczyć na drogę, z której nie ma już powrotu. Las Aokigahara jako atrakcja turystyczna Towarzyszące temu miejscu tragiczne historie ściągają tam wielu turystów. Nie ulega wątpliwości, że Aokigahara jest pięknym lasem. Wytyczono tam kilka szlaków turystycznych. W pobliżu znajduje się malownicze jezioro Saiko, są też jaskinie, w których przez cały rok zalega pokrywa lodowa. Także sama bliskość góry Fudżi podnosi walory tego miejsca. Bądźmy jednak szczerzy, większość turystów przybywa tam tylko dlatego, by na własne oczy zobaczyć miejsce, gdzie wielu ludzi przychodzi po to, by już go nie opuścić. Są też poszukiwacze poklasku – blogerzy i vlogerzy – którzy liczą, że uda im się odnaleźć zwłoki i w ten sposób zwiększyć swoje statystyki. Trzeba bowiem podkreślić, że Aokigahara jest gęstym lasem, gdzie łatwo stracić orientację. Mimo starań władz i wolontariuszy, wielu ciał wciąż jeszcze nie odnaleziono. Być może na niektóre nigdy nie uda się natrafić. Taki rodzaj turystyki być może podnosi poziom adrenaliny, ale czy ma cokolwiek wspólnego z moralnością? Czy wypada szukać atrakcji w miejscu, w którym wydarzyło się tak wiele tragedii? Na te pytania każdy musi sam sobie odpowiedzieć. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Minister ds. samotności powołany w Japonii. To odpowiedź na rosnącą liczbę samobójstw
Japonia mianowała pierwszego w historii ministra ds. samotności. Osoba obejmująca nowo utworzone stanowisko będzie odpowiedzialna za poszukiwanie rozwiązań, które pozwolą przeciwdziałać samobójstwom. Ich liczba w Japonii wzrosła po raz pierwszy od 11 lat.
W tym artykule: Palący problem społeczny Kobiety i młodzież pod szczególną ochroną Zabójcza samotność Wstępne dane za 2020 rok pokazują, że w Japonii życie odebrało sobie 20 919 osób. To o 750 więcej tragicznie zakończonych prób samobójczych, niż w roku 2019. Za wzrost wskaźnika odpowiada kryzys związany z pandemią koronawirusa, a także psychiczne skutki długotrwałej izolacji społecznej. Dane ujawniają też, że szczególnie ucierpiały kobiety i młodzież. Pierwszym w historii Japonii ministrem ds. samotności mianowany został Tetsushi Sakamoto. O utworzeniu nowego – na razie jednoosobowego – resortu zdecydował premier Yoshihide Suga. Suga przyznał, że powołując ministra ds. samotności wziął przykład z Wielkiej Brytanii, gdzie w 2018 roku stworzono podobne stanowisko w celu opracowania strategii zapobiegania osamotnieniu, depresji, a w konsekwencji także samobójstwom. Japoński rząd powołał również grupę zadaniową, która będzie starała się zająć kwestią samotności w jurysdykcji i będzie wsparciem dla nowego ministra. "Cecha samotności" pod lupą badaczy. Mózgi takich osób funkcjonują inaczej Poprzez analizę wyników 38 701 wolontariuszy w średnim i starszym wieku, biorących udział w brytyjskim projekcie Biobank Health database, który połączył dane z rezonansu magnetycznego z oc... Palący problem społeczny Tetsushi Sakamoto, który jest odpowiedzialny także za walkę ze spadkiem wskaźnika urodzeń w kraju i ożywienie gospodarki regionalnej, powiedział, że ma nadzieję „podjąć działania mające na celu zapobieganie samotności i izolacji społecznej oraz ochronę więzi między ludźmi”. Administracja Sugi zauważa, że sprawa jest wyjątkowo pilna, a osamotnienie wśród ludności Japonii ponownie znalazło się w centrum uwagi z powodu pandemii. Izolacja społeczna jest postrzegana jako przyczyna wielu problemów społecznych, takich jak samobójstwa, ubóstwo i samotność społeczna. Dane są tym bardziej przytłaczające, że np. w październiku minionego roku odnotowano więcej zgonów z powodu samobójstw niż z powodu zakażenia koronawirusem od początku pandemii. Przykładem mogą być liczby za październik 2020. W ciągu miesiąca 2 153 osoby zginęły w próbie samobójczej, podczas gdy wskaźnik zgonów związanych z COVID-19 od początku statystyk pokazywał wówczas 1 765. Oficjalne dane na dzień 22 lutego 2021 r. pokazują, że 7 541 osób zmarło z powodu Covid-19 w Japonii od początku pandemii. Samotność: jak ją pokonać w trakcie izolacji społecznej? Seniorzy LGBTQ mają ponad dwukrotnie większe ryzyko życia w samotności, ale wielu z nich stworzyło silne społeczności, które zastąpiły utracone przez nich wsparcie rodzinne. Kobiety i młodzież pod szczególną ochroną Według Japan Times wzrost wskaźnika samobójstw związany jest głównie ze wzrostem liczby samobójstw wśród kobiet i młodych ludzi. Wynika to z rosnącej liczby kobiet mieszkających samotnie, z których wiele nie ma stałego zatrudnienia. W październiku 2020 w wyniku samobójstwa zginęło 879 kobiet. To o 70 proc. więcej niż w tym samym miesiącu w 2019 roku. – Wiele kobiet nie jest zamężnych. Muszą żyć same i nie mają stałej pracy. Tak więc, kiedy coś się dzieje, oczywiście uderza to w nie bardzo, bardzo mocno – mówiła w ostatnich dniach Michiko Ueda, japońska profesor zajmująca się badaniem samobójstw. – Kobiety bardziej cierpią z powodu izolacji (niż mężczyźni), a liczba samobójstw rośnie. Mam nadzieję, że zidentyfikujesz problemy i kompleksowo będziesz promować środki polityczne – mówił premier Japonii do nowo mianowanego ministra, choć podkreślił, że samobójstwa dotyczą wszystkich grup społecznych. Hikikomori, czyli wycofani ze świata [FOTOREPORTAŻ] - National Geographic Maika Elan odkrywa świat ludzi, którzy uciekają przed oczekiwaniami ze strony rodziny i społeczeństwa. Zabójcza samotność Suga zwrócił również uwagę na osoby starsze, które zostały uwięzione w domach z powodu pandemii i na studentów, którzy nie mogą osobiście uczestniczyć w zajęciach akademickich, co negatywnie odbija się na ich życiu społecznym i towarzyskim, a co za tym idzie – przyczynia się do izolacji i osamotnienia. Tetsushi Sakamoto, japoński minister ds. samotności, powiedział, że jeszcze w lutym zamierza zorganizować specjalne forum, aby wysłuchać obaw i spostrzeżeń osób, które na co dzień borykają się z samotnością lub mają do czynienia z innymi cierpiącymi z powodu osamotnienia i izolacji. Coraz więcej badań potwierdza, że samotność wpływa negatywnie nie tylko na nasze zdrowie psychiczne, ale również na zdrowie fizyczne. Samotność powiązano m.in. z wyższym ryzykiem chorób serca, demencji czy zaburzeń odżywiania.
Japonia: więcej samobójstw w miesiąc niż wszystkich ofiar pandemii
Choć w Japonii COVID-19 zdominował doniesienia medialne, kraj ten zmaga się z dużo poważniejszą epidemią, niż wywołana przez nowego koronawirusa. W październiku więcej osób odebrało sobie życie niż zmarło od początku roku po infekcji SARS-CoV-2.
Od wielu miesięcy naukowcy donoszą o wpływie koronawirusa na biologię mózgu. Podobnie dramatyczny dla zdrowia psychicznego jest wpływ przymusowego reżimu sanitarnego, szczególnie wynikającej z niego izolacji. Następstwa obecnej pandemii, głębokie efekty psychologiczne i społeczne COVID-19, będziemy odczuwać jeszcze przez wiele miesięcy i lat. Sytuacja z którą się dziś mierzymy prowadzi do stanów stresowych, lękowych czy obawy przed infekcją. Stałym problemem jest depresja i bezsenność. – U osób szczególnego ryzyka, z istniejącymi już zaburzeniami psychicznymi, pojawia się tendencja do nadużywania alkoholu czy narkotyków, także tendencje samobójcze – czytamy w analizie opublikowanej w “QJM: An International Journal of Medicine”. Co dzieje się w takiej sytuacji, gdy problem samobójstw jest masowym zjawiskiem społecznym, widać na przykładzie Japonii. View oEmbed on the source website Choć Japonia relatywnie dobrze na tle świata poradziła sobie z opanowaniem przyrostu infekcji, nie zmniejszyło to ekonomiczno-społecznych skutków pandemii. W Japonii, tak jak i w innych miejscach na Ziemi, ludzie tracą pracę i nie mają z czego płacić rachunków. - Tymczasem najnowsze oficjalne statystyki pokazują, że tylko w październiku więcej osób popełniło samobójstwo niż zmarło z powodu infekcji koronawirusem w całym 2020 roku – informuje Foundation for Economic Education. O tym, że przez COVID-19 przybędzie samobójstw jeszcze w kwietniu można było przeczytać w czasopiśmie wydawanym przez American Medical Association. Autorzy tej analizy ostrzegali, że wymuszona pandemią izolacja wytworzy idealne warunki by więcej osób próbowało wprowadzać w życie dramatyczne plany zamachu na własne życie. Zaprezentowane przez Keisatsu-chō, Agencję Policji Państwowej (rządowa agencja kontrolująca policję w zakresie sytuacji nadzwyczajnych; działa z ramienia Państwowej Komisji ds. Bezpieczeństwa Publicznego) miesięczne zestawienie samobójstw z października zamknęło się na liczbie 2153. Bardzo szybko tamtejsze media zestawiły to z inną aktualną liczbą zgonów, czyli 2087 osobami zmarłymi z powodu pandemii. Okazuje się, i to smutna rzeczywistość Japonii, że w kraju liczącym 126 mln ludzi łatwiej ustrzec się przed zabójczym wirusem, niż zgubnymi skutkami lockdownu. A w Japonii zarządzano je dwa razy. Niestety, co podkreślają eksperci, w przypadku Japonii zamykanie się ludzi w domach z powodu koronawirusa było jedynie katalizatorem głęboko skrywanych problemów niż faktyczną przyczyną licznych przypadków odbierania sobie życia. Starzejące się japońskie społeczeństwo jest skrajnie przemęczone. Dorośli nie radzą sobie ze stresem w pracy i długimi godzinami spędzonymi poza domem, młodzież nie daje rady z presją panującą w szkołach (stąd m.in. fenomen futōkō, czyli całego pokolenia odrzucającego zinstytucjonalizowaną edukację. Nie pomaga, że w Japonii osoby z problemami psychicznymi są stygmatyzowane, i z obawy przed reakcją otoczenia często nie chcą szukać pomocy specjalistów. Jak czytamy w analizie tego tematu opublikowanej w ”Psychiatry and Clinical Neurosciences”, źródeł chorób psychicznych upatruje się raczej ”w słabości psychicznej niż w biologicznych problemach” i jako takie, uznaje za nieuleczalne. Choć pandemia pogłębiła trudną osobistą sytuację wielu Japończyków, kobiety okazują się szczególnie mocno cierpieć w przymusowej izolacji. Choć fala infekcji SARS-CoV-2 zatrzymała, a następnie odwróciła zniżkowy do niedawna trend samobójstw (20 tys. w 2019 r.), to wśród kobiet wzrost nastąpił aż o 83 proc. (22 proc. dla mężczyzn), z czego 74 proc. w grupie wiekowej 20-39 lat. Zjawisko nie ominęło nawet celebrytek, jak aktorki Yuko Takeuchi, Sei Ashina czy zawodowa zapaśniczka grająca w emitowanym przez Netflix ”Terrace House” Hana Kimura . - Jako społeczeństwo żyjemy w przekonaniu, że nie możemy okazywać słabości, że musimy wszystko zatrzymywać w środku. Nie jest tak, ze ludzie czują, że nie mogą iść do terapeuty czy lekarza, ale wielu sądzi, że nie może okazywać swojej słabości nawet swoim najbliższym – tłumaczy w ”New York Times” Yasuyuki Shimizu, dyrektor ośrodka pomagającym potencjalnym samobójcom, JSCP (ang. Japan Suicide Countermeasures Promotion Center).
W tym miasteczku jednego dnia 11 osób chciało się zabić. Co się dzieje?
To małe miasteczko w Ontario jest na ustach wszystkich - notuje się w nim przerażającą falę samobójstw. Indianie kanadyjscy żyją tam w bardzo trudnych warunkach.
W Attawapiskat w kanadyjskim Ontario panuje stan nadzwyczajny po tym, jak jednego dnia 11 mieszkańców próbowało popełnić samobójstwo. Jednak ten kryzys dla mieszkańców Attawapiskat nie jest zupełną niespodzianką. Od września ponad 100 osób próbowało tam odebrać sobie życie. Problem dotyka wszystkich – cierpią zarówno starzy jak i młodzi, mężczyźni i kobiety. Kiedy podobna seria samobójstw miała miejsce w 2012 roku, francuskojęzyczny fotograf z Kanady Renaud Philippe zauważył, że w relacjach medialnych czegoś brakuje. - Nie znalazłem niczego, co pomogłyby mi zrozumieć, kim ci ludzie byli, jak wyglądało życie w tej społeczności – opowiada Philippe. – Media były po prostu skupione na przekazie informacji. Dlatego chciałem zrozumieć, jak to jest żyć w takim miejscu – położonym tak blisko Toronto, Quebecu, Montrealu, ale o którym nic tak naprawdę nie wiemy. Indianie kanadyjscy to rdzenna grupa ludności, która zamieszkiwała Kanadę na długo zanim pojawili się tam biali kolonizatorzy. Tradycyjnie nomadzi, polowali i migrowali zgodnie z porami roku. Jednak jak to zwykle bywało w historii kolonizacji, rządy kolonizatorów wymusiły na nich zmianę stylu życia. Pod koniec XIX wieku na podstawie ustawy o Indianach (ang. Indian Act) rdzenne grupy musiały ograniczyć się do mieszkania w rezerwatach i przystosować do kultury kolonizatorów. Mieszkańcy rezerwatów nie posiadają swoich domów czy ziemi na własność. Zamiast tego lokalny samorząd wodzów indiańskich zarządza listą napraw wymaganych w domach rezydentów, która nie ma końca. Nierzadko domy przeznaczane są do rozbiórki z powodu niedrożnej kanalizacji czy niewystarczającej izolacji, by chronić przed niskimi temperaturami spadającymi zimą do 35 stopnia Celsjusza poniżej zera. Kiedy domy stają się niezdatne do zamieszkania, rodziny wyprowadzają się do krewnych. Czasami ponad 20 osób tłoczy się w dwupokojowych domach. - Miałem wrażenie, że robię zdjęcia nie teraźniejszości, ale następstwom przeszłości – komentuje Philippe, który miał okazję obserwować tych ludzi. Attawapiskat jest odizolowaną społecznością składającą się z mniej więcej 2 tysięcy osób zamieszkujących brzeg Zatoki Jamesa. Jedyny sposób na wjazd i wyjazd ludzi lub towarów to droga powietrzna albo zamarznięta droga działająca jedynie przez dwa miesiące w roku. To co Philippe zobaczył po przyjeździe do Attawapiskat, zaszokowało go. - Byłem już w kilku strasznych miejscach, jak na terenach dotkniętych trzęsieniem ziemi czy w obozie uchodźców, gdzie widziałem ludzkie cierpienie. Ale Attawapiskat było inne. To się czuje na miejscu. Życie wydaje się tam być wyjątkowo trudne, wyjątkowo ciężkie. Philippe’a nie od razu przywitano serdecznie. Po kilku dniach rozmów z mieszkańcami poznał jednak rodzinę, która pozwoliła, by zamieszkał z nimi na dwa tygodnie. Brak perspektyw w tym miejscu był dla niego uderzający. Szalejące bezrobocie. Niektórzy pracują w pobliskiej kopalni DeBeers, inni mają coś w mieście, ale wielu z nich żyje z zasiłku. Philippe twierdzi, że w domu, w którym się zatrzymał rodzice regularnie brali OxyContin –drogi choć powszechny środek opioidowy w mieście. Niektórym mieszkańcom nawet szkoła nie daje zbyt dużo nadziei. Podczas tych dwóch tygodni, kiedy Philippe mieszkał u jednej z rodzin, dzieci ani razu nie poszły do szkoły. W rezerwatach dla Indian kanadyjskich liczba osób które nie chodzą do szkoły jest dużo większa niż gdzie indziej. Mimo wszystko zdarzały się momenty radości – kobiety spotykające się na grę w karty, dzieci grające w hokeja na domowym lodowisku, ojciec z czułością myjący włosy swojego syna w zlewie, by ograniczyć mu kontakt ze skażoną wodą. - Można by opowiedzieć wiele złego, ale widziałem też tyle miłości w tej rodzinie – przyznaje Philippe. To, co teraz powiem jest ważne: oni chcą żyć tak jak wszyscy inni. Chcą żyć w spokojnym miejscu, wśród kochającej się rodziny, i mieć cel na przyszłość.
Lit w wodzie pitnej wpływa na liczbę samobójstw. Brzmi jak teoria spiskowa?
W zakrojonej na szeroką skalę metaanalizie brytyjscy naukowcy udowodnili, że skład pitej przez nas kranówki ma wpływ na nasze samopoczucie. Odpowiada za to zawartość litu – jednego z najlżejszych pierwiastków. Już mikrodawki tego składnika mogą mieć wymierny wpływ na nasze życie.
Przez dziesięciolecia lit był lekiem ratującym życie osób z zaburzeniami nastroju, zwłaszcza chorobą dwubiegunową. Jego zdolność do stabilizowania nastroju i zmniejszania ryzyka samobójstwa u tych bardzo wrażliwych pacjentów została udowodniona już dawno. Dawki stosowane w psychiatrii są stosunkowo wysokie (ok. 200 miligramów dziennie), jednak przez lata pojawiały się badania mówiące, że nawet mikrodawki tego pierwiastka mogą powodować poprawę nastroju. Od lat 90. naukowcy zastanawiali się, czy lit naturalnie występujący w wodach pitnych na całym świecie może wywołać skutki na poziomie całej populacji – zmniejszyć wskaźniki samobójstw, zminimalizować przemoc i agresję, czy przyczynić się do spadku przypadków demencji. Na przestrzeni lat mnóstwo badań obserwacyjnych wskazało na związek między wyższym poziomem litu w wodociągach publicznych a niższymi wskaźnikami śmierci samobójczych w lokalnych populacjach. Teraz zespół naukowców z Wielkiej Brytanii opracował pierwszą w historii metaanalizę takich badań, potwierdzając ten związek. Obiecujące wyniki – Jest obiecujące, że wyższy poziom śladowych ilości litu w wodzie pitnej może działać zapobiegawczo wobec myśli samobójczych i potencjalnie poprawić zdrowie psychiczne społeczności – mówi epidemiolog Anjum Memon z Brighton and Sussex Medical School, główny autor badań. Zespół dokładnie przeszukał literaturę w poszukiwaniu badań na temat zawartości litu w wodzie i jego wpływu na zdrowie psychiczne. Odnalazł 15 tego typu prac, które następnie wykorzystano w syntezie jakościowej, a potem zawężono do metaanalizy dziewięciu badań. W sumie analiza obejmowała dane z 1286 miejscowości w Japonii, Austrii, USA, Anglii, Grecji, Włoszech i na Litwie. Średnie poziomy litu znalezione w próbkach wody pitnej wahały się od zaledwie 3,8 mikrogramów na litr (μg/l) do 46,3 μg/l, przy czym w kilku społecznościach osiągały szczyt powyżej 80 μg/l. (W jednym miligramie znajduje się 1000 mikrogramów.) Duży rozstrzał liczb ujawnił, że wyższe poziomy litu naturalnie występujące w wodzie pitnej były rzeczywiście powiązane z niższymi wskaźnikami samobójstw na danym obszarze. Potrzeba więcej danych Oczywiście, podobnie jak w przypadku każdej złożonej analizy dostępnej literatury, wyniki zawierają ważne zastrzeżenia. Zespół podkreśla, że badania są prowadzone w celu sformułowania hipotez – zamiast dawać odpowiedź, po prostu stawiają pytanie. Szczegóły dotyczące klas społecznych, rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych w populacji, a nawet tego, jak dużo ludzi się przemieszcza i jak często mogą wpływać na wyniki obserwacji, nie wspominając nawet o tym, że lit otrzymujemy również z naszego pożywienia. A te czynniki nie zostały uwzględnione w metaanalizie, z tego prostego względu, że brak na ten temat odpowiednich danych. – Co więcej, butelkowana woda pitna (przetworzona / uzdatniona lub naturalna woda mineralna ze źródeł) często ma znacznie wyższą zawartość litu niż woda z kranu – związek między wystawieniem na lit w wodzie butelkowanej a samobójstwami nie został zbadany – zauważa zespół. W świetle swoich ustaleń naukowcy zalecają randomizowane, społecznościowe próby uzupełniania zasobów wody litem jako „możliwy sposób sprawdzenia hipotezy”, wraz z badaniami źródeł litu w pożywieniu. Społeczna suplementacja Naukowcy wciąż pracują nad tym, aby nakreślić pełny obraz tego, jak w ogóle działa lit, dlaczego może mieć tak korzystny wpływ na poziom nastroju i czy anty-samobójcze działanie tego pierwiastka jest całkowicie odrębne. Oczywiście dla niektórych będzie to nieuchronnie brzmiało jak początek spisku rządowego. Ale jest wielu ekspertów, którzy chcą zachować ostrożność, zanim zaczniemy jakiekolwiek próby ogólnospołecznej suplementacji. Wciąż pozostało też wiele czynników – i ewentualnych skutków ubocznych – do zbadania. Wyniki metaanalizy zostały opublikowane w The British Journal of Psychiatry.
Pierwsza maszyna do samobójstw. Kolejny krok na drodze do racjonalizmu i możliwości pełnego decydowania o sobie?
Znany australijski aktywista na rzecz eutanazji zaprezentował koncept maszyny, która umożliwia samobójstwo na życzenie za pomocą jednego guzika. Bezboleśnie.
Brzmi upiornie? Pomysł nie jest specjalnie nowy, w serialu animowanym "Futurama" autorstwa Matta Groeninga (to ten pan od "The Simpsons") pojawia się budka do popełniania samobójstw – suicide booth. Wyglądem przypomina budkę telefoniczną. Wynalazek zaprezentowany przez Exit International, organizację dr Phillipa Nitschke, wygląda jak skrzyżowanie jednoosobowego samochodu z łóżkiem z solarium. Konstruktorzy chwalą się, że urządzenie działa bez wykorzystywania jakichkolwiek chemikaliów, które mogłyby być nielegalne – żadnych lekarstw. Kapsuła została w całości wyprodukowana w technologii druku 3d. By się do niej dostać trzeba będzie przejść przez kwestionariusz dotyczący kondycji psychicznej – gdy ten da odpowiedni rezultat, otrzyma 4-cyfrowy kod. Wewnątrz kapsuły osoba będzie wygodnie leżeć, podczas gdy uwalniany wewnątrz ciekły azot będzie obniżał poziom tlenu. Bezbolesna śmierć ma nastąpić w ciągu kilku minut. Nowością w konstrukcji jest rozwiązanie pozwalające na odłączaniu trumny – dzięki temu po każdym użyciu można wstawić nową i urządzenie może służyć dalej. Projekt Sarco ma zostać umieszczony w sieci jako open-source. Nietschke przekonuje, że to kolejny krok na drodze do racjonalizmu i możliwości pełnego decydowania o sobie. - Sarco nie używa żadnych substancji podlegających zakazom – tłumaczy – nie potrzebuje specjalnych ekspertyz, nie będzie nawet wykonywał żadnych zastrzyków. Każdy kto przejdzie test będzie mógł legalnie wejść do maszyny i zakończyć życie. Źródło: LifeNews Błażej Grygiel
W których grupach zawodowych jest najwięcej samobójstw? Nowe badanie
Ranking przeprowadzono na zbierając dane dotyczące samobójstw z lat 2012-15. Liczby niepokojąco wskazują na duży wzrost odbierania sobie życia w konkretnych grupach zawodowych. Celem zestawienia jest uczulenie otoczenia potencjalnie zagrożonych i zachęta na przykład pracodawców do większej uwagi odnośnie zdrowia psychicznego pracowników.
Sporządziły ją monitorujące zdrowie Amerykanów Centra Zapobiegania i Kontroli Chorób (CDC). Podczas pierwszych 16 lat tego wieku liczba samobójstw w USA wzrastała od 12,9 do 17.3 rocznie na każde 100 tysięcy osób. To skok o mniej więcej jedną trzecią, bardzo alarmujący wzrost. Jednym z istotnych problemów jest to, że nie ma on jednej przyczyny: składają się na to czynniki ekonomiczne, stres, poczucie izolacji, nadużywanie różnych substancji i wiele innych. Dlatego właśnie nie może być mowy o jednym rodzaju lekarstwa na ten problem. CDC publikując badania wyjaśnia, że znacznie ważniejsze od szukania remedium jest rozpoznanie kto może być zagrożony i profilaktyka. - Wzrastająca liczba samobójstw w USA pokazuje tragedię rodzin i społeczności oraz nacisk na amerykańskich pracowników – mówi Deb Houry, szefowa CDC National Center for Injury Prevention and Control. Większość dorosłych spędza swoje godziny pracy w konkretnym miejscu, zatem zrozumienie warunków zawodowych i otoczenia pozwoli skuteczniej dostrzegać potrzebę interwencji zanim dojdzie do tragedii. Autorzy raportu przyznają, że potrzeba znacznie dokładniejszych badań miejsc pracy by poprawić ich warunki i zminimalizować stres. W badaniu wzięto pod uwagę dane dotyczące ponad 22 tysiące osób w wieku 16-64, z 17 stanów USA, które zabiły się na przestrzeni lat 2012-15. Listę w kategorii „mężczyźni” otwierają pracownicy budowlani. Zanotowano wzrost samobójstw z 43,6 do 53,2 na 100 000 zaledwie w 3 lata. Następne sektory to media, sztuka, rozrywka i sport, gdzie zanotowano skok o około 50% do góry: z 26,9 na 39,7 na 100 000 pracowników tych obszarów. U kobiet także branża budowlana trafiła na pierwsze miejsce, ze wzrostem od 11,7 na 100 000 pracowniczek na 15,6 w 2015 roku. Wysoko na liście znalazły się zawody w sektorze opieki zdrowotnej oraz usługach ochrony. Największy wzrost zanotowano w branży gastronomicznej: wzrost o 54% z 6,1 do 9,4 na 100 000. Na drugim końcu skali znalazły się zawody w sektorze edukacji i bibliotek. Tu wskaźniki samobójstw były najniższe zarówno u kobiet jak i mężczyzn. Na szczęście zanotowano także pewne spadki w niektórych kategoriach. U mężczyzn było to przede wszystkim rolnictwo, u kobiet branża prawnicza. Samobójstwa w USA znalazły się w czołowej dziesiątce przyczyn zgonów tamtejszej ludności. Ponad połowa z nich nie została zdiagnozowana w kierunku chorób psychicznych, co dodatkowo sprawia, że trudno jest wyciągać proste i jasne wnioski. Dwa lata temu National Institute for Occupational Safety & Health przygotował raport dotyczący samobójstw, w którym balans był zupełnie inny. Na pierwszym miejscu znaleźli się lekarze. Jedną z interpretacji był fakt, że mają oni dostęp do farmakologicznych środków, których przedawkowanie wiąże się ze śmiertelnym ryzykiem, jednocześnie wykonując bardzo stresującą pracę w trudnych godzinach. Źródło: Science Alert
To pierwszy taki przypadek na świecie. Pszczoły, osy i wiewiórki zamieszkały w ciele wisielca
Choć brzmi makabrycznie, to doskonała okazja dla naukowców by nauczyć się jeszcze więcej o prawach przyrody.
Temat brzmi dość makabrycznie, ale nie oszukujmy się, zwłoki są doskonałym środowiskiem rozwoju dla wielu stworzeń. Do tej pory jednak raczej badano gnieżdżące się w trupach larwy much, czerwie i oczywiście bakterie. Słynny amerykański naukowiec William Bass stworzył za oceanem specjalny ośrodek nazywany “Trupią farmą”, gdzie bada się i obserwuje rozkład ciał. Z pewnością pracowników tego ośrodka zainteresuje polski przypadek. - Nikt wcześniej przed nami nie miał okazji opisać takiego przypadku – mówi w rozmowie z PAP dr inż. Marcin Kadej z Uniwersytetu Wrocławskiego – Przypadku gniazdowania pszczoły miodnej, osy zwyczajnej oraz wiewiórki we wnętrzu zwłok ludzkich, które zostały odnalezione na jednym z drzew. Wedle relacji dr inż. Kadeja ciało wisiało w tamtym miejscu około trzynastu lat. Ciało uległo naturalnej mumifikacji, odnaleziono je zachowane w zaskakująco dobrym stanie. Według naukowców odpowiedzialnych jest za to kilka czynników. - Po pierwsze ciało nie miało styczności z ziemią gdzie w naturalny sposób narażone by było na kontakt z drapieżnikami lub innymi padlinożercami - wyjaśnia dr inż. Kadej – Także warunki tam wysoko w koronie drzewa, a było to na wysokości 25 metrów, są zupłenie inne od tych panujących przy ziemi. Kolejnym powodem jest fakt, że znajdował się w pozycji pionowej, a to wpływa na opadanie wszystkich płynów w organizmie i procesy rozkładu. Wreszcie na koniec ciekawy szczegół, który odegrał tu równie ważną rolę: mężczyzna miał na sobie dwie pary spodni. - To stanowiło doskonałą barierę przed czynnikami atmosferycznymi, które oddziaływały na te zwłoki – mówi dr inż. Kadej. Dopiero po dostarczeniu ciała do zakładu medycyny sądowej okazało się jak wielu lokatorów miał zmarły. Naukowcy przekonują, że to bardzo ciekawe studium na temat zachowań tych gatunków. Okazuje się, że ludzkie ciało może być atrakcyjnym miejscem schronienia, oczywiście jeśli spełnia warunki. - Ten człowiek przypominał pewną strukturę przyrodniczą, którą nazywamy dziuplą – dodaje dr inż. Kadej. Choć dla nas może to być niełatwe, ale rzeczywiście dla zwierząt wysuszone i zmumifikowane zwłoki pełne otworów i szczelin są po prostu wymarzonym mieszkaniem dla różnych zwierząt. Błażej Grygiel Źródło: PAP
Samobójstwa nieletnich: Polska na drugim miejscu. "Brak wsparcia dla rodziców"
Polska jest na drugim miejscu w Europie pod względem samobójstw nieletnich. Ostatni raport Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę prezentuje alarmującą statystykę, a my pytamy – z czego ona wynika.
Zestawienie opublikowane w “Dzieci się liczą 2017 - Raporcie o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce” na pierwszym miejscu wymienia Niemcy. W 2014 roku doszło do 224 prób samobójczych osób poniżej 19 roku życia zakończonych śmiercią (statystyka nie obejmuje osób odratowanych). W tym samym czasie w Polsce zanotowano 209 takich przypadków. Trzecie miejsce niechlubnej listy zajmuje Francja (171), kolejne są: Wielka Brytania (134), Włochy (87) oraz Hiszpania (69). Ostatnie trzy miejsca, a zarazem najniższe statystyki mają: Norwegia (10), Serbia (8) oraz Słowenia (6). Źródłem danych prezentowanych w raporcie jest Eurostat oraz Komenda Główna Policji w Polsce. Pracująca w organizacji Joanna Włodarczyk tłumaczy, że trudno jednoznacznie ocenić te dane. Na decyzję o próbie samobójczej wpływa wiele czynników. Często także ta dramatyczna decyzja wcale nie jest nastawiona na śmierć, tylko dramatyczne wołanie o pomoc. Zaburzenia zdrowia psychicznego stają się jednym z największych problemów dzieci i młodzieży – mówi Włodarczyk. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę (dawniej Fundacja Dzieci Niczyje) już od 9 lat prowadzi Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111. Wcześniej głównie dzwoniły dzieci z problemami z rówieśnikami – narzekały na gnębienie w szkołach, stres, kłopoty w domu. Od kilku lat jednak stale wzrasta liczba zgłoszeń, których tematem jest właśnie zdrowie psychiczne, m.in. depresja i myśli samobójcze. – To są dzieciaki, które na zewnątrz sprawiają wrażenie, że wszystko jest ok, ale dzwonią, bo tylko przez telefon są w stanie o tym pogadać – opowiada. Młodzi ludzie borykający się z takimi problemami nie czują się na tyle swobodnie w relacjach z rówieśnikami czy rodzicami by móc zwierzyć się z samobójczych myśli. W takiej sytuacji młody człowiek często traci nadzieję, że ktokolwiek może go zrozumieć. Według danych KGP na przestrzeni 2011-16 liczba prób samobójczych wzrosła z 248 do 475. Jednocześnie jednak od 7 lat spada skuteczność takich prób. Fundacja zwraca uwagę na korelację statystyki samobójstw z niewystarczającą opieką psychologiczną w polskich szkołach. Problem dotyczy szczególnie mniejszych miejscowości, gdzie dostęp do psychologów i psychiatrów jest utrudniony. Dodatkowo wciąż bardzo często postrzega się korzystanie z ich pomocy jako objaw słabości lub porażki. Raport Najwyższej Izby Kontroli z 2017 roku alarmuje, że w latach 2014-2016 dzieciom w Polsce “nie zapewniono wystarczającej opieki psychologiczno-pedagogicznej.” Dodatkowo od lat kolejne raporty i badania psychologów wskazują na przeładowanie dzieci zajęciami i bodźcami. Brakuje czasu na odpoczynek, przetrawienie i przeanalizowanie własnych przeżyć. Źródeł problemu można szukać już w najmłodszych latach życia. Niedawno Fundacja przeprowadziła badanie na zlecenie WHO i Ministerstwa zdrowia, które pokazuje, że młodzi ludzie, którzy mieli negatywne doświadczenia w dzieciństwie – m.in. doświadczyli przemocy emocjonalnej lub zaniedbania emocjonalnego – są kilkanaście razy częściej podejmują próby samobójcze lub dokonują samookaleczeń. Szczegółowy raport z badania ma się ukazać pod koniec roku. Jest jeszcze jeden problem, o którym do tej pory mówiono bardzo niewiele. - Problemem jest także brak wsparcia dla rodziców nastolatków – dodaje Włodarczyk Rodzice zwierzają się, że nie wiedzą jak rozmawiać z nastolatkami, które traktują ich z agresją, rezerwą, albo korzystają z języka niezrozumiałego dla dorosłych. Do kogo mogą iść by nauczyć się dogadywania z młodymi?- Jeśli mają możliwość dobrze pójść do specjalisty – mówi przedstawicielka Fundacji Dajemy Dzieciom siłę - Dla rodziców zaniepokojonych o bezpieczeństwo dzieci mamy też telefon 800 100 100 przeznaczony do takich spraw. Ponadto, organizowanych jest dużo warsztatów dla młodych rodziców, ale warsztatów dla rodziców nastolatków jest niewiele i trzeba to zagospodarować. Błażej Grygiel
Zmarł Anthony Bourdain. Gość, który kochał życie w jego najprostszych przejawach. Felieton Łukasza Orbitowskiego
Jego zawadiackość, obsesyjna skłonność do zbaczania ze szlaku do najpodlejszych dzielnic, do brudu podwórka i straganu budziła szacunek, a nawet podziw. Próbował dotrzeć do miejsc i ludzi konsekwentnie unikanych przez innych, telewizyjnych celebrytów.
Pamiętam, jak pierwszy raz zobaczyłem jego program. Bourdain kręcił akurat w Kambodży. Siedział w jakiejś obskurnej knajpie, jadł palcami i rozmawiał z jakąś starszą kobietą o terrorze Czerwonych Khmerów. Oczy mu płonęły, tak jej słuchał. Nie przerywał. Zadawał inteligentne, proste pytania. Pomyślałem: no, ten facet naprawdę wie, jak robi się telewizję. Rozumiał, że jedzenie jest częścią życia i rozmawiając o jedzeniu, mówimy o życiu jako takim. Od tego, co na talerzu ważniejszy był człowiek, który nad nim zasiada. Mam wrażenie, że naprawdę kochał ludzi i cieszył się z każdego spotkania. Dojrzałość, pewność siebie właściwą dla starzejącego się faceta łączył z ciekawością dziecka. Jego zawadiackość, obsesyjna skłonność do zbaczania ze szlaku do najpodlejszych dzielnic, do brudu podwórka i straganu budziła szacunek, a nawet podziw. Próbował dotrzeć do miejsc i ludzi konsekwentnie unikanych przez innych, telewizyjnych celebrytów. Zrobił na tym szmal i dorobił się sławy. Tym lepiej. Pił, palił na wizji, na starość porobił sobie dziary i jeszcze umawiał się z Asią Argento, córką mojego ukochanego reżysera horrorów. Jak mogłem go nie pokochać? Ludzie, którzy zżyli się z jego programem płakali, jakby stracili kogoś bliskiego. Wiem, bo rozmawiałem z nimi o tej śmierci. Ktoś bliski, dobry, pracowity człowiek powiedział mi coś takiego. „Łukasz, ja zawsze żyłem dla obowiązku. Pomagałem rodzicom, pracowałem, zajmowałem się własnymi dziećmi. Liczyło się dla mnie tylko to, co powinienem zrobić. Anthony pokazał mi, że zwykły człowiek, taki jak ja, też ma prawo aby pomyśleć o sobie i cieszyć się życiem. Pokazał mi, jak ważne są drobne przyjemności: dobre jedzenie, które wcale nie musi być drogie. Kieliszeczek z przyjacielem. Spływ kajakiem i spacer po lesie. Zrozumiałem to właśnie dzięki programom Anthony’ego”. Ta samobójcza śmierć budzi powszechne zdziwienie. Podobnie było wcześniej w wypadku uśmiechniętego Robina Williamsa. Anthony Bourdain miał wszystko: sławę, autentyczną miłość telewidzów i czytelników. Kochał i był kochany. Realizował swoje pasje: jeździł po świecie, jadł, spotykał się z ludźmi. A jednak zamknął się w pokoju hotelowym. Zapewne wypił kilka głębszych na odwagę i włożył głowę w pętlę. Myślę o jego ostatnich chwilach, próbuję wyobrazić sobie, prześledzić jego ostatnie kroki. Jak to było? O czym myślał? Nie potrafię, rozum gubi się w tej strasznej ciemności. Ta ciemność jest odpowiedzią na pytanie o przyczyny samobójstwa. Śmierć Anthony’ego, choć straszna, jest dla mnie zrozumiała. Anthony Bourdain straszliwie cierpiał, tak jak cierpi wielu innych ludzi niezależnie od płci, wieku, statusu materialnego i profesji. Nie wiem czy cierpiał na depresję, nie widzę sensu w sprawdzaniu, diagnozować faceta ani myślę. Wiem za to, że to cierpienie naprawdę istnieje i potrafi odebrać rozum. Mowa o doświadczeniu nagiej grozy życia, bezsensu naszego trwania i nicości czekającej za śmiercią, a tak naprawdę o czymś, co nie ma nawet nazwy. To coś sprawia, że trzęsiemy się ze strachu o trzeciej nad ranem w mokrej pościeli, że rzucamy się w toksyczne związki, w wódkę i narkotyki. Słyszeliście, że Anthony był zaleczonym narkomanem? Na to cierpienie nie ma lekarstwa. Nie złagodzą go ani pieniądze, sława czy też podziw milionów. Mogą nawet pogorszyć sytuację. Cierpiący myśli w ten sposób: „Mam tak wiele, a ludzie żyją w biedzie. Odniosłem sukces, którego inni mi zazdroszczą. A jednak cierpię – jestem więc głupcem i niewdzięcznikiem.” Ludzie pytają, dlaczego nie myślał o żonie i dziecku. Czasem cierpienie jest tak wielkie, że myślimy tylko o nim. Za wszelką cenę chcemy, aby się skończyło. Wydaje mi się, że dobroć, ciekawość drugiego człowieka i apetyt na życie, tak charakterystyczne dla Anthony’ego nie przeczyły jego cierpieniu, lecz z tego cierpienia wynikały. Anthony cierpiał, więc wiedział jak ważna jest każda chwila, kiedy nie boli, jak bezcenny jest okruch szczęścia. W napotkanym człowieku widział (tak sobie dopowiadam) drugiego cierpiącego. Przeczuwał jego ból (słusznie albo i nie, w końcu nie wszyscy cierpią) i widział w nim siebie. Mogę się mylić. Nie przypominam sobie, aby Anthony się skarżył, aby mówił o swoim cierpieniu. Przypuszczalnie uważał, że mężczyzna się nie skarży. W gruncie rzeczy, ja też tak sądzę. Poza tym skarga nie pomaga, tylko szkodzi. Człowiek czuje się jeszcze gorzej – niepotrzebnie obarczył kogoś swoim cierpieniem. Nie umiemy mówić o cierpieniu i naśmiewamy się z cierpiących. Nie wiadomo, co z takim człowiekiem zrobić. Długo zastanawiałem się co napisać na koniec. Niewiele mądrych słów przychodzi do głowy. Reakcje na własne cierpienie są bardzo różne. Często cierpiący zamykają się w sobie, stają się okrutni i złośliwi. Anthony Bourdain dał ludziom mnóstwo dobrego, mimo tego, że cierpiał, a może właśnie dlatego. To wielka rzecz i wielki człowiek. Po prostu. Łukasz Orbitowski, pisarz
Samobójstwo - ucieczka przed światem czy wołanie o pomoc?
Rozmowa z Brunonem Hołystem - polskim prawnik, prof. zw. dr hab. nauk prawnych o specjalności kryminalistyka, kryminologia, profilaktyka społeczna, suicydologia, wiktymologia i terroryzm. Redaktorem drugiego wydania Wielkiej Encyklopedii Prawa, autorem m.in. podręczników akademickich: "Kryminalistyka" i "Suicydologia".
- Panie Profesorze, jest Pan cenionym specjalistą w dziedzinie kryminologii, kryminalistyki i wiktymologii. Co spowodowało, że zaczął się Pan interesować problematyką samobójstw? - Badaniem samobójstw zajmuję się od trzydziestu lat, wcześniej interesowałem się problematyką zabójstw. W samobójstwach zaintrygowało mnie kilka aspektów tego, narastającego wciąż, problemu: dlaczego ludzie pozbawiają się życia, co leży u podstaw agresji skierowanej w stosunku do samego siebie, jakie czynniki determinują zachowanie człowieka w obliczu życia i śmierci. Z czasem moje studia nad tym zjawiskiem zaczęły przybierać formę refleksji filozoficznych, psychologicznych i socjologicznych. W 1983r. opublikowałem książkę „Samobójstwo – przypadek czy konieczność”. W kolejnych latach moje badania koncentrowały się na usiłowaniach samobójstw, a więc na badaniu zachowań autodestrukcyjnych, które nie zakończyły się zgonem. W takich przypadkach istnieje możliwość uzyskania wielu informacji, dotyczących zarówno okoliczności jak i motywów, którymi kierowała się osoba, chcąca odebrać sobie życie. Jedynie komplementarne podejście do problematyki badania samobójstw, zarówno usiłowanych, jak i dokonanych, pozwala na zbliżenie się do prawdziwej istoty tego zjawiska. Do dziś nie znamy wielu zagadnień dotyczących tego problemu. Pamiętać należy, że niemal każdy przypadek samobójstwa ma swoje indywidualne oblicze. Samobójcy najczęściej nie chcą umierać, ale po prostu nie mogą dłużej żyć. Samobójstwo to wyzwanie rzucone społeczeństwu, ale także wołanie o pomoc. - Co oznacza pojęcie suicydologia? - Moje rozważania na temat samobójstw przekształciły się w pewien system, który określiłem mianem suicydologii - nauki zajmującej się monitorowaniem samobójstw, ustalaniem ich motywów, a przede wszystkim profilaktyką pre i postsuicydalną. Profilaktyka presuicydalna zajmuje się ustaleniem czynników, które powodują, że człowiek podejmuje ostateczne decyzje w sprawie swojego życia. Profilaktyka postsuicydalna zajmuje się sytuacją, w której podejmowana jest próba rozstania się z życiem, ale okazuje się ona nieskuteczna. Na nieskuteczność działań samobójczych wpływ mają dwie przyczyny: techniczna i psychologiczna. O przyczynach technicznych mówimy wówczas, gdy zastosowana metoda nie jest adekwatna do podjętego celu, a o przyczynach psychologicznych, gdy zamiar samobójstwa nie znajduje potwierdzenia w naszych radykalnych działaniach i zamiar śmierci zamieniamy na zamiar życia. - Do samobójstw dochodzi częściej w dużych aglomeracjach miejskich czy raczej w mniejszych skupiskach ludzi? - Do połowy lat 80. XX w. samobójstwo było typowym zjawiskiem miejskim. Obecnie przyrost samobójstw na wsi jest jednak większy niż w miastach. Dlaczego? Dlatego, że wieś ulega procesom: urbanizacji, cywilizacji, że wszystkie nieszczęścia znane ludziom mieszkającym w miastach, trafiają także na wieś. Wielu ludzi z miasta przenosi się na wieś a wraz z nimi przenoszą się również wzorce zachowań. - Czy możemy powiedzieć, że samobójstwa są chorobą cywilizacji? - Nie wątpliwie tak. Są to zjawiska patologii społecznej. Dlatego w połowie lat 50. XX w. pojawiły się pewne instytucjonalne formy zapobiegania samobójstwom. - W jakich okolicznościach dochodzi do popełnienia samobójstwa? - Aby doszło do samobójstwa musi nastąpić zetknięcie określonego suicydogennego układu sytuacyjnego z określonym typem osobniczych skłonności samobójczych. Suicydogenny układ sytuacyjny to zestaw faktów, czyli przyczyn samobójstwa. Musi istnieć powód, dla którego człowiek gotowy jest targnąć się na własne życie. Może tu chodzić o zawód miłosny, nieuleczalną chorobę lub utratę pracy. Jeżeli chodzi o skłonności samobójcze, to wyróżniamy trzy grupy osobnicze: pierwszą stanowią ludzie z poczuciem niezaspokojenia, niespełnienia i pozbawieni nadziei na zmianę sytuacji, drugą – opanowani przez lęki, a trzecią – ci, z niską samooceną. - Czy liczba samobójstw w Polsce jest duża? - Od pewnego czasu ciągle wzrasta. Jednak zdecydowanie bardziej powinna nas niepokoić liczba usiłowań samobójczych, która jest dziesięciokrotnie większa. Roczna ilość skutecznych zamachów samobójczych w Polsce waha się w przybliżeniu od 4700 do 5600 zgonów. Wiele osób podejmuje nieskuteczne zamachy samobójcze, które nie są zgłaszane, bądź wręcz utrzymane w tajemnicy. Wśród takich nieskutecznych zamachów samobójczych wiele jest pozorowanych lub na wpół pozorowanych. Osobie dokonującej takiego zamachu chodzi jedynie o wywarcie wrażenia na otoczeniu. Bywa też tak, że zamachy samobójcze są autentyczne, a jednak sprawcy przyświeca myśl, aby w rezultacie zostać uratowanym. - Kto popełnia częściej samobójstwa: kobiety czy mężczyźni? Ludzie starsi czy młodsi? - Spośród wszystkich samobójstw nieco ponad 80% popełnianych jest przez mężczyzn. Od 94% do 90% zamachów samobójczych podejmowanych przez nich jest skutecznych, zakończonych zgonem. Wśród kobiet owa „efektywność” jest nieco niższa i z roku na rok łagodnie spada. Tak więc kobiety nie tylko wyraźnie rzadziej niż mężczyźni podejmują zamachy samobójcze, ale też podejmując je, częściej niż mężczyźni działają nieskutecznie. W Polsce na pięć skutecznych samobójstw, co najmniej cztery popełniane są przez mężczyzn, jedno zaś przez kobietę. Co roku w naszym kraju dochodzi również do około stu samobójstw dzieci, tj. osób, które nie przekroczyły jeszcze czternastego roku życia. Wśród osób najstarszych tj. ponad 70-letnich, możemy zaobserwować gwałtownie malejącą liczbę samobójstw, zwłaszcza wśród mężczyzn. Można to w prosty sposób wytłumaczyć tym, że znaczna część osób, zanim dożyje tego wieku, zdąży umrzeć śmiercią naturalną. - Jakie są najczęstsze motywy samobójstw? - Najczęściej występującym motywem jest alkoholizm, który powinniśmy traktować jednak jak okoliczność towarzyszącą zamachom samobójczym. Z faktu, że denat popełnił zamach w stanie upojenia alkoholowego nie wynika oczywiście, że motywem jego samobójstwa był alkoholizm. Chodzi tu po prostu o to, że najliczniejsza grupa samobójców to osoby, które celowo użyły alkoholu zanim dokonały samobójstwa. Tak samo jest w przypadku narkotyków, które często towarzyszą osobom popełniającym samobójstwa. Tu jednak sprawa jest bardziej dyskusyjna. Chodzi mianowicie o to, czy narkoman popełniający samobójstwo „na głodzie” chciał się zabić, czy po prostu nieświadomie przedawkował używkę. Częstym motywem samobójstw jest choroba psychiczna, konflikty rodzinne i warunki ekonomiczne, które związane są z utratą pracy. Trzeba jednak zaznaczyć, że samobójstwa częściej popełniają ludzie bezrobotni, niż osoby wyraźnie motywowane warunkami ekonomicznymi. Trzy lub czterokrotnie rzadziej niż motyw rodzinny, pojawia się zawód miłosny, który najczęściej dotyczy osób młodych, nie związanych jeszcze węzłem małżeńskim. Każdego roku kilkanaście osób popełnia również samobójstwo z powodu dopuszczenia się przestępstwa. Chodzi tu jednak przede wszystkim o lęk przed karą. Co trzeci lub co czwarty uczeń popełniający samobójstwo, czyni to z powodu problemów szkolnych. - Czy samobójcy często zostawiają listy pożegnalne? - 25 do 28% samobójców zostawia listy, które można podzielić na dwie grupy. Są listy tak zwane instrumentalne, w których osoba popełniająca samobójstwo podejmuje ostatnie decyzje w życiu. Wydaje pewne dyspozycje, takie jak: prośba o oddanie koledze dwustu złotych czy oddanie książek do biblioteki. Druga grupa listów, to listy stanowiące swego rodzaju usprawiedliwienie decyzji o odebraniu sobie życia. Typu: „nie mogłem już wytrzymać z tą starą heterą” albo: „życie już było nie do zniesienia, ciągle mnie bił i przeklinał”. Miałem ostatnio niezwykle traumatyczny przypadek – chłopczyk w wieku 9 lat popełnił samobójstwo. W swoim pożegnalnym liście napisał, że nie mógł już patrzeć jak ojciec bije matkę, nie mógł wytrzymać ciągle obecnej atmosfery strachu i przemocy. - Jakie są powody popełniania samobójstw przez dzieci i młodzież? - Najczęstszymi powodami są: ucieczka od sytuacji traumatycznych, wołanie o pomoc po nieudanych próbach porozumienia się z najbliższymi, chęć połączenia się ze zmarłą osobą, reakcja ucieczki, pojawiająca się w sytuacji nie do zniesienia - zwykle z elementami samotności i desperacji oraz kompromitacja lub chęć wywarcia wrażenia na kimś bliskim. Należy jednak pamiętać, że problematyka samobójstw a także prób samobójczych ludzi młodych, mimo stosunkowo szerokiego opracowania, wciąż jest zagadnieniem otwartym, które wymaga ciągłego uzupełniania. Większość samobójstw dokonywanych przez dzieci i młodzież to tak naprawdę wołanie o pomoc. Niepokojący natomiast jest fakt, że z roku na rok liczba zamachów samobójczych znacznie wzrasta. Najwięcej samobójstw popełnianych jest z powodów egzystencjalnych. Miesza się tu kryzys wiary i światopoglądu ze zwątpieniem w sens życia i brakiem nadziei na jego odnalezienie. - A problemy w domu? Czy sposobem ucieczki od nich może być samobójstwo? - Tak, duża grupa samobójców motywuje swoje postępowanie konfliktami rodzinnymi. Dzielą się one na dwie kategorie. Jedne są wynikiem zbyt ostrej, wymagającej i bezwarunkowej surowości któregoś z rodziców, co wzbudza agresję, krytyczną ocenę i chęć odegrania się. Drugie, to pozostałe konflikty: poczucie odrzucenia, niezrozumienia, bycia niekochanym przez rodziców, brak rodziców w domu, czyli tak zwane puste domy. Mamy wtedy do czynienia z samobójstwem, które przybiera postać wycofania się, a nie agresji, jak w przypadku poprzednim. Próbom samobójczym towarzyszą również inne objawy nieprzystosowania, takie jak: ucieczki z domu, niepowodzenia w nauce, kradzieże, wagarowanie, uczestnictwo w subkulturach i odurzanie się środkami chemicznymi. W wyniku badań, przeprowadzanych wśród niedoszłych samobójców, wiemy, że najczęstszymi powodami targnięcia się na swoje życie jest: zła atmosfera w domu, alkoholizm ojca, konflikt z ojcem, niepowodzenia w nauce, konflikt z rodzeństwem, zawód miłosny, konflikt z matką, odrzucenie przez rówieśników i na końcu konflikt z nauczycielem. - A właśnie, co ze szkołą? Czy odgrywa ona nadal ważne miejsce w życiu młodych ludzi? - Szkoła jest jednym z ważniejszych miejsc, w którym dorastający, młody człowiek spędza często więcej, niż połowę dnia. Jest tu oceniany inaczej niż w domu rodzicielskim i musi skonfrontować się z innymi autorytetami. Musi poradzić sobie również z rywalizacją z innymi, często lepszymi od niego, uczniami. W jego życiu dużą rolę odgrywa również grupa rówieśnicza, która stanowić może dla niego oparcie, a nawet pewnego rodzaju drogę ucieczki przed dysfunkcyjną rodziną. To tu rodzą się pierwsze przyjaźnie, tu kształtuje się tożsamość seksualna czy poczucie własnej wartości. Pamiętać jednak należy, że grupa ta stanowić może źródło niezwykle traumatycznych przeżyć. Bardzo często problemy w szkole i negatywne przeżycia w grupie rówieśników stają się bezpośrednimi przyczynami samobójstw. Młodzi ludzie często podejmują decyzję o samobójstwie, gdyż są przekonani, że nie potrafią sprostać swoim lub rodziców oczekiwaniom. Żyją w poczuciu klęski życiowej i upokorzeniu, porównując się z rówieśnikami, a zwłaszcza z rodzeństwem. Dla nich samobójstwo jest wyrazem nienawiści do siebie i potrzebą wymierzenia sobie kary. A decyzja o samobójstwie niesie szansę odpokutowania domniemanych „przewinień”. - Czy możemy wyróżnić jakieś konkretne typy samobójstw? - Tak, wyróżniamy trzy takie typy. Pierwsze to samobójstwa prawdziwe, których intencją jest pozbawienie siebie życia. Ten typ samobójstwa rodzi się najczęściej podczas kryzysu egzystencjalnego, gdy brakuje motywacji do życia. Jest on popełniany przez samotnych mężczyzn w wieku powyżej 50 lat lub samotnych nastolatków. Do jego popełnienia stosowane są tak zwane gwałtowne środki, takie jak zastrzelenie się czy powieszenie. Drugi typ to samobójstwa rzekome, w których śmierć jest tylko dopuszczona a nie wybierana. Ich motywem jest najczęściej kryzys, w wyniku którego utracony został jakiś cel lub wartość, która dawała poczucie bezpieczeństwa. W obliczu beznadziejności i bezradności samobójstwo jest próbą ucieczki. Spotkałem kiedyś 8-letniego chłopca, który stracił matkę, ojca nie znał, a nikt z krewnych nie chciał go wziąć do domu. W obliczu samotności, w domu dziecka, postanowił odebrać sobie życie. Gdy go odratowano, zapytałem dlaczego to zrobił.. Odparł: „bo ja jestem sam na świecie”. Poczucie beznadziejności i bezradności w tym przypadku było tak silne, że w śmierci chłopiec dostrzegł ukojenie. I wreszcie trzeci typ, to gesty samobójcze - człowiek nie chce umierać, boi się śmierci, ale chce coś uzyskać. Wiele gestów samobójczych zakończyło się śmiercią, a zostało popełnionych przez osoby, które nie miały zamiaru, tak naprawdę, pozbawiać się życia. Zgon najczęściej następuje w wyniku pomyłki albo błędnych kalkulacji. Gesty samobójcze popełniane są przez młodych ludzi, uwikłanych w konflikty interpersonalne. W tym przypadku stosowana jest metoda zatrucia się lekami. Pamiętać jednak należy, że ktoś, kto próbuje zwrócić na siebie uwagę poprzez usiłowanie samobójstwa, jest rzeczywiście chory i wymaga należytej troski. - Czy skłonność do samobójstw może być dziedziczna? - Ostatnio mówi się o tym coraz częściej. Na początku lat 90. XX w. prowadzono badania, które wykazały, że wśród osób próbujących popełnić samobójstwo w sposób gwałtowny, u większości zanotowano epizody samobójcze w rodzinie ze strony matki. Natomiast wśród osób, które próbowały popełnić samobójstwo w sposób łagodny, przeważali samobójcy w rodzinie ze strony ojca. Ja zawsze za przykład podaję rodzinę Hemingwy’a; jego ojciec się zabił, jego siostra, wnuczka i on sam. - Jak należy pomagać osobom, które usiłowały popełnić samobójstwo? - Trudno tu mówić o istnieniu systemu rehabilitacyjnego, który da nam gwarancję, że osoba taka nie podejmie kolejnych prób. Gwarancji takiej nie może dać żaden system terapeutyczny ani prawny. Odratowanie człowieka z próby samobójczej nie oznacza, że jednostka ta jest zdrowa zarówno fizycznie, jak i psychicznie i już więcej nie targnie się na swoje życie. Kiedyś podczas rozmowy z odratowanym z samobójstwa pacjentem usłyszałem pytanie: „po co mnie pan ratował, skoro nie usunął pan mojego problemu?” I to jest największy ból, gdyż najczęściej na boku działań medycznych pozostają problemy związane z przyczyną targnięcia się na życie i motywacją do życia po odratowaniu. Najczęściej mamy do czynienia z leczeniem objawowym a nie przyczynowym. A tymczasem dopóki występują okoliczności podtrzymujące motywację do popełnienia samobójstwa, będziemy mieli z nim do czynienia, choć często już w innych formach niż za pierwszym razem. Pierwszym elementem skutecznej terapii postkryzysowej jest właściwa diagnoza stanu osoby, która została odratowana. Diagnoza musi dostarczyć informacji o przyczynach powstania kryzysu, o okolicznościach podjęcia decyzji, a także danych o osobowości niedoszłego samobójcy, jego kondycji społecznej i ekonomicznej. Jest to poważna praca nie tylko dla personelu lekarskiego ale przede wszystkim terapeutycznego zespołu interdyscyplinarnego. Pierwszym jej etapem jest wywiad kliniczny. Drugim - wywiad środowiskowy. Tu trzeba działać bardzo ostrożnie, by przez ingerencję w prywatne życie osoby, która przeżyła kryzys suicydalny, nie naruszyć jej prawa do wolności. Dopiero tak zebrane dane pomogą zrozumieć postępowanie osoby, która usiłowała popełnić samobójstwo i mogą pomóc w usunięciu problemu. - Co powinniśmy zrobić, gdy usłyszymy, że ktoś chce popełnić samobójstwo? - W sytuacji, gdy ktoś mówi o śmierci lub o sposobach pozbawienia się życia powinniśmy zachować szczególną ostrożność i postępować z najwyższą rozwagą. Kwestią niezwykle ważną jest nawiązanie odpowiedniego kontaktu z osobą, zagrożoną aktem autodestrukcji. Należy poświęcić czas i uwagę takiemu komuś zwłaszcza, gdy wysyła sygnały o potrzebie rozmowy. Czasem wysłuchanie takiego człowieka może wiele zdziałać. Gdy osoba taka nie zabiega o kontakt z nami, powinniśmy sami powiedzieć jej o naszym zaniepokojeniu. Do rozmowy takiej trzeba się odpowiednio przygotować. Jeśli okaże się dla nas zbyt trudna, powinniśmy poprosić kogoś o pomoc. Najlepiej osobę z bliskiego otoczenia człowieka zagrożonego autodestrukcją. Rozmowa musi odbyć się w odpowiednim miejscu, spokojnym, odizolowanym, zabezpieczonym przed niepożądaną ingerencją. Najlepszy jest teren neutralny. Mieszkanie prywatne nie jest wskazane ze względu na osobisty klimat. Nasz rozmówca musi mieć przekonanie, że się go naprawdę słucha i rozumie. Podczas rozmowy nie wolno odchodzić, wykonywać innych czynności a nawet robić notatek. Co ważne nie powinno się odwodzić jednostki od zamiaru samobójczego, gdyż to nie skutkuje. Jeżeli coś jest dla nas niezrozumiałe, powinniśmy to zasygnalizować naszemu rozmówcy mówiąc: „to jest dla mnie niejasne”. Nie wolno interpretować i komentować wypowiedzi rozmówcy. - Czy możemy ocenić jego postępowanie? - Nie wolno zabierać głosu z pozycji sędziego ani usprawiedliwiać jego postępowania nawet wtedy, gdy nasz rozmówca tego od nas oczekuje. Nie powinno się również doradzać, ani pouczać, gdyż może to zostać odebrane, jako irytujące. Należy dbać o zachowanie zimnej krwi i opanowanie. Jeżeli czujemy się wytrąceni z równowagi, zmęczeni czy niepewni, powinniśmy przerwać rozmowę i umówić się na inny termin. Po kilku takich spotkaniach propozycja zwrócenia się do terapeuty nie będzie przyjęta jako chęć pozbycia się kłopotu, lecz jako troska o dobro rozmówcy. Pamiętajmy, że gdy rozmawiamy z młodym człowiekiem zagrożonym samobójstwem musimy być przygotowani na zderzenie z bardzo silnymi emocjami. Gdy zagrożenie jest realne, a my nie do końca umiemy go określić, powinniśmy zwrócić się o pomoc do psychologa lub psychiatry. - Serdecznie dziękuję za rozmowę i poświęcony nam czas. Rozmawiała: Agnieszka Budo