Sahara dotarła do Polski. To zjawisko widać gołym okiem
Zmiana zabarwienia nieba oraz pogorszenie przejrzystości powietrza obserwowane w ostatnich dniach to efekt napływu pyłu saharyjskiego nad Polskę. Zjawisko to obejmuje znaczną część kraju i może wpływać zarówno na warunki atmosferyczne, jak i jakość powietrza. Według prognoz utrzyma się ono jeszcze przez najbliższe dni.
Do Europy, w tym również nad Polskę, napływa rozległa masa pyłu saharyjskiego pochodzącego z północnej Afryki. Za jego obecność odpowiada niż atmosferyczny Ulla, którego centrum ulokowało się nad Włochami. Cyrkulacja powietrza związana z tym układem sprzyja unoszeniu mikroskopijnych cząstek piasku i ich transportowi na znaczne odległości, nawet do północnych rejonów kontynentu. Choć tego typu zjawiska występują regularnie, ich intensywność oraz zasięg mogą się znacząco różnić. Pył saharyjski nad Polską – gdzie jest najbardziej widoczny? Napływ pyłu saharyjskiego nad Polskę ma charakter dynamiczny i zmienia się wraz z przemieszczaniem mas powietrza nad Europą. Zjawisko początkowo objęło zachodnią i południową część kraju, jednak już dziś, w środę, jego największe stężenie obserwowane jest przede wszystkim na wschodzie oraz południowym wschodzie Polski. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej potwierdził obecność pyłu na zobrazowaniach satelitarnych, wskazując na wyraźne zmętnienie atmosfery także nad północnymi regionami kraju i południowym Bałtykiem. W kolejnych godzinach chmura pyłu będzie stopniowo przesuwać się dalej na wschód, co oznacza poprawę jakości powietrza najpierw w zachodniej, a następnie w centralnej części Polski. Obecność saharyjskich drobin jest zauważalna – niebo traci intensywny błękit, przybierając mleczny lub lekko żółtawy odcień, a przejrzystość powietrza wyraźnie się obniża. Zjawisku towarzyszą także bardziej nasycone kolory wschodów i zachodów słońca. Szczególnie dobrze widać to w rejonach górskich – szczególnie w Tatrach, gdzie obecność pyłu została wyraźnie odnotowana. – Obserwujemy zmętnienie nieba, brak wyraźnego błękitu, a krajobraz sprawia wrażenie przysłoniętego. To wyraźny sygnał obecności pyłu saharyjskiego w atmosferze – wyjaśnia Paweł Parzuchowski z IMGW. Synoptycy przypominają, że nie jest to zjawisko wyjątkowe – podobne epizody pojawiają się cyklicznie, najczęściej wiosną. W 2024 roku szczególnie intensywna obecność pyłu nad Tatrami została odnotowana w okresie wielkanocnym. Warto dodać, że drobiny mogą osiadać na powierzchniach, zwłaszcza po opadach, pozostawiając charakterystyczny żółtobrązowy nalot na samochodach, parapetach czy dachach budynków. Według prognoz epizod ten nie będzie długotrwały – już w drugiej części tygodnia stężenie pyłu zacznie wyraźnie spadać, a do piątku zjawisko powinno całkowicie ustąpić, przemieszczając się dalej na południowy wschód kontynentu. Czy pył saharyjski jest groźny dla zdrowia? Wpływa na organizm i pogodę Choć obecność pyłu saharyjskiego w atmosferze może budzić niepokój, w większości przypadków nie stanowi on bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia ludzi ani środowiska. Badania naukowe wskazują, że drobiny, które przemieszczają się na ogromne odległości z północnej Afryki, mogą zawierać śladowe ilości różnych pierwiastków, w tym izotopów promieniotwórczych, jednak ich stężenie jest na tyle niskie, że nie ma realnego wpływu na bezpieczeństwo. Zjawisko to jest dobrze rozpoznane i monitorowane przez ośrodki meteorologiczne w Europie, w tym m.in. Regionalne Centrum Pyłu w Barcelonie. Nie oznacza to jednak, że obecność saharyjskiego pyłu pozostaje całkowicie obojętna dla organizmu. Wraz z nim napływa bowiem ciepłe i suche powietrze, które może nasilać dolegliwości u osób wrażliwych – szczególnie alergików oraz osób z chorobami układu oddechowego. Możliwe są objawy takie jak podrażnienie oczu, łzawienie, uczucie suchości w gardle czy dyskomfort w obrębie zatok. Napływ mas powietrza znad Sahary wpływa również na warunki pogodowe – przynosi wyższe temperatury i sprawia, że powietrze staje się bardziej suche. W efekcie obserwowane są nie tylko zmiany wizualne na niebie, lecz także subtelne różnice w jego odczuwalnej jakości. Mimo to specjaliści podkreślają, że obecny epizod ma umiarkowane natężenie i krótkotrwały charakter, dlatego nie powinien powodować poważniejszych konsekwencji dla zdrowia większości mieszkańców. Źródła: PAP, Polskie Radio, Onet, WP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Mamy zupełnie nowy gatunek dinozaura. Po ponad wieku znaleźli nieznanego spinozaura o wyjątkowym grzebieniu
Paleontolodzy w ekstazie! Przełomowe odkrycie w Nigrze pozwoliło zidentyfikować zupełnie nowy gatunek dinozaura. Skamieniałość z imponującym, sierpowatym grzebieniem znaleziono setki kilometrów od oceanu, zmieniając historię spinozaurów.
Paleontolodzy znaleźli w sercu pustyni nieznany wcześniej gatunek dinozaura – Spinosaurus mirabilis. Wyróżnia się imponującym grzebieniem i wyjątkowymi adaptacjami w środowiskach rzecznych i jest pierwszym od ponad 100 lat niepowtarzalnym dowodem na istnienie nowego spinozaura. Bezprecedensowe odkrycie na Saharze Przełom nastąpił już jakiś czas temu, bo w listopadzie 2019 roku. To wtedy paleontolodzy pod kierownictwem dr. Paula Sereno, podczas jednej z ekspedycji w środkowej części Sahary na terenie Nigru, natknęli się na wystające spod piekącego piasku nietypowe kości. Jednak dopiero kolejne badania terenowe w 2022 roku pozwoliły na zebranie pełniejszych danych oraz identyfikację wyjątkowych cech nowego dinozaura. Co zwróciło uwagę badaczy? Pierwszy fragment, który zwrócił ich uwagę i przyspieszył bicie serca, był ogromnym, sierpowatym grzebieniem – strukturą, której do tej pory nie obserwowano u znanych gatunków spinozaurów. Wśród znalezisk znalazły się również szczęki i zęby, które wykazywały szczególne przystosowania do chwytania ryb. Analiza pozostałości pozwoliła stwierdzić, że mamy do czynienia z zupełnie nowym gatunkiem, który nazwano Spinosaurus mirabilis – od łacińskiego słowa oznaczającego „niezwykły”. Nie udałoby się bez lokalnych przewodników Sukces ekspedycji zależał przede wszystkim od współpracy z lokalną społecznością. Dr Sereno relacjonuje, że kluczową rolę odegrał tuaregijski przewodnik, który doprowadził paleontologów na miejsce, gdzie znajdowały się skamieniałości. Odkrycie położone było kilkaset kilometrów od najbliższego wybrzeża ówczesnych mórz, na terenie zalewanym przez prehistoryczne rzeki. Teren, w którym znaleziono szczątki Spinosaurus mirabilis, jest jednym z najbardziej suchych i nieprzystępnych obszarów Sahary. To właśnie ekstremalne warunki naturalne przyczyniły się do doskonałego zachowania znalezisk, które przez miliony lat pozostały niemal nietknięte. Charakterystyczne cechy Spinosaurus mirabilis i jego tryb życia Wielki, sierpowaty grzebień Najbardziej rozpoznawalną cechą Spinosaurus mirabilis jest jego ogromny, sierpowaty grzebień na głowie, którego powierzchnia sugeruje, że był pokryty keratyną – twardym białkiem występującym m.in. u współczesnych ptaków czy gadów. Naukowcy przypuszczają, że ten grzebień pełnił funkcję wizualnego sygnału, pomagając w komunikacji z innymi osobnikami, zwłaszcza w okresie godowym lub jako element odstraszający konkurentów. Krokodyle zęby Charakterystyczną cechą czaszki Spinosaurus mirabilis jest specyficzne ułożenie zębów – dolne zęby wchodzą pomiędzy górne, tworząc swoistą „pułapkę” dla śliskich ryb. Podobną adaptację można zaobserwować u współczesnych krokodyli oraz dawnych gadów wodnych, co potwierdza rybożerny tryb życia tego dinozaura. Prawdziwa dinozaurza amfibia Nowy spinozaur wykazywał szereg przystosowań do życia zarówno w środowisku wodnym, jak i na lądzie. Budowa kończyn dolnych, ich solidność i długość sugerują, że dinozaur mógł poruszać się po dnie rzek, polując na ryby, ale także przemierzać suche tereny w poszukiwaniu pożywienia. Wyjątkowość znaleziska polega również na tym, że szczątki zostały odkryte w środowisku śródlądowym, daleko od prehistorycznych wybrzeży. Wśród innych skamieniałości z tego samego miejsca odkryto także szczątki dinozaurów roślinożernych oraz wielkich ryb, co świadczy o bogactwie ówczesnego ekosystemu, który dzisiaj jest największą pustynią świata. Wszystko przemija. Teraz wiemy więcej o spinozaurach Odkrycie Spinosaurus mirabilis znacząco poszerza naszą wiedzę o ewolucji spinozaurów – grupy dinozaurów, która dotychczas znana była głównie z gatunków występujących w środowiskach przybrzeżnych. Analizy morfologiczne wskazują, że nowy gatunek rozwinął wyjątkowe cechy przystosowawcze, które pozwoliły mu opuścić strefę przybrzeżną. To obala poprzednie hipotezy o nierozerwalnym złączeniu spinozaurów z morzem. Dodatkowo badania prowadzone w laboratoriach Uniwersytetu w Chicago z wykorzystaniem technologii tomografii komputerowej umożliwiły naukowcom cyfrową rekonstrukcję czaszki i grzebienia Spinosaurus mirabilis, co pozwoliło szczegółowo przeanalizować strukturę kości i kanałów naczyniowych. To z kolei dostarczyło dowodów na to, że grzebień był silnie unaczyniony, a jego zabarwienie mogło być bardzo intensywne. Odkrycie nowego gatunku dinozaura wywołało szerokie zainteresowanie nie tylko wśród paleontologów, ale także wśród miłośników dinozaurów i młodzieży. Już niebawem dotykalna replika czaszki Spinosaurus mirabilis będzie prezentowana w chicagowskim Muzeum Dziecięcym, co pozwoli dzieciom na bezpośredni kontakt z najnowszym osiągnięciem nauki. Źródło: Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Oko Sahary przecina pustynię koncentrycznymi kręgami. Skąd wzięła się ta niezwykła formacja?
Oko Sahary, jedna z najbardziej tajemniczych struktur geologicznych, rozpościera swe koncentryczne kręgi na największej pustyni na Ziemi, w miejscu, gdzie warunki są najmniej gościnne i przyjazne. Na przestrzeni lat powstało wiele tez na temat pochodzenia tej niezwykłej formacji. Czym jest Oko Sahary? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Tajemnicze „oko” na Saharze Oko Sahary to ślad po uderzeniu meteorytu? Atlantyda znajdowała się na Saharze? Czym właściwie jest Oko Sahary? Choć miejscowa ludność najprawdopodobniej od setek lat jest świadoma istnienia tego fenomenu geologicznego, to świat zwrócił uwagę na Oko Sahary dopiero, gdy człowiek wyruszył na podbój kosmosu. Tajemnicza struktura od dawna fascynuje naukowców i opinię publiczną, a duże zainteresowanie tylko podsyca spekulacje na temat jej pochodzenia. Na przestrzeni lat powstało kilka prawdopodobnych tez, wyjaśniających powstanie niezwykłej formacji, a obok nich wyrosły też opowieści ocierające się o fantastykę. Tajemnicze „oko” na Saharze Oko Sahary (znane też jako Oko Afryki), a właściwie – Kalb ar-Riszat, to struktura geologiczna na Saharze, oddalona o około 25 km na północny wschód od miasta Wadan, w północno-zachodniej Mauretanii. Rozpościera się na obszarze płaskowyżu Adrar, którego krajobraz kształtują suche doliny i ruchome wydmy. Monumentalny twór osiąga około 40 km średnicy. Skąd wzięła się jego niezwykła nazwa? Ta jest zasługą charakterystycznego ukształtowania tworzących go skał. Układają się one w ogromną kopułę skalną, którą przecinają koncentrycznie rozchodzące się kręgi. Od punktu orientacyjnego do przedmiotu badań Nie jest prawdą, że Oko Sahary odkryli pierwsi astronauci. Ludzie od dawna są świadomi istnienia formacji skalnych w północno-zachodniej Mauretanii. Najprawdopodobniej już wczesne koczownicze ludy Afryki używały jej jako punktu orientacyjnego podczas swoich wędrówek. Jednak przed pierwszymi załogowymi lotami w kosmos, nie przyciągała uwagi naukowców. Powód? Prozaiczny – formacja Kalb ar-Riszat jest zbyt rozległa, by można było ją poznać z poziomu gruntu. Nawet obserwacje lotnicze nie umożliwiały pełnego zobrazowania tej struktury. Dopiero zmiana perspektywy obserwacji na orbitalną pozwoliła zrozumieć, że pod wieloma względami jest to twór niezwykły. Pierwsze naukowe opisy Oka Sahary powstały już w latach 30. i 40. XX wieku, jednak jeszcze przez wiele lat ta struktura pozostawała tylko „lokalną ciekawostką”. Zmieniło się to dopiero w 1965 roku, kiedy podczas misji Gemini 4 astronauci Edward White i James McDivitt wykonali spektakularne fotografie tej formacji. Zdjęcia obiegły cały świat i nagle Oko Sahary stało się przedmiotem badań międzynarodowej społeczności naukowej. Widziany z orbity, ten niezwykły twór przypomina wielką tarczę strzelniczą lub ogromne oko. Właśnie to skłoniło badaczy do zainteresowania się geologicznym pochodzeniem Kalb ar-Riszat. Oko Sahary to ślad po uderzeniu meteorytu? Naukowcy zwrócili uwagę na symetryczny, okrągły kształt, podniesiony obwód zewnętrzny i nieco zapadnięte centrum struktury. Te cechy zdawały się jednoznacznie sugerować, że tajemnicze Oko Sahary to w praktyce nic innego, jak kolosalny krater uderzeniowy – ślad po kontakcie meteorytu z powierzchnią naszej planety. Pogląd ten był lansowany przez dość długi czas, ale późniejsze badania geologiczne stanowczo obaliły tezę o kraterze uderzeniowym. Za jej odrzuceniem przemawiało kilka kluczowych kwestii. Po pierwsze, badacze zwrócili uwagę na brak centralnego szczytu. W miejscach noszących rozległe ślady kosmicznego uderzenia najczęściej występuje złożona struktura wypiętrzenia, która powstaje w następstwie sprężystego odbicia skały po ogromnej sile uderzenia. Po drugie, w obszarze Oka Sahary nie ujawniono rozległej brekcji, czyli okruchowca zbudowanego ze scementowanych fragmentów innych skał. Co prawda występuje tam pewna brekcja krzemionkowa, ale ta ma przede wszystkim pochodzenie hydrotermalne. Naukowcy nie mają wątpliwości, że nie jest to skała powstająca w następstwie działania ekstremalnego ciśnienia, które powstaje w trakcie uderzenia meteorytu. Po trzecie, w strukturze na Saharze nie stwierdzono rozległego stopienia uderzeniowego, które byłoby następstwem działania ogromnego ciepła, uwolnionego pod wpływem intensywnego oddziaływania energii kinetycznej. Po czwarte, w obszarze Oka Sahary stwierdzono obecność skał magmowych i ich specyficznych układów strukturalnych. To z kolei wskazało na wewnętrzne pochodzenie magmowe Atlantyda znajdowała się na Saharze? Gdy mowa o rzeczach i zjawiskach tajemniczych, czyli nie do końca poznanych, od razu pojawiają się fantastyczne tezy na ich temat. To zaskakujące, ale niektóre osoby do dziś wierzą, że Oko Sahary jest pozostałością po Atlantydzie, czyli zamieszkałym przez rozwiniętą cywilizację mitycznym mieście, które w swoich dialogach opisał Platon. Zwolennicy tej tezy powołują się na zaskakującą zbieżność koncentrycznych kształtów ze starożytnymi opisami. Zupełnie nie biorą pod uwagę współczesnego poglądu, według którego Platon użył opowieści o Atlantydzie jako narzędzia literackiego, dzięki któremu wyraził swoje idee polityczne i filozoficzne. Nauka odrzuca istnienie Atlantydy, a geologia nie dostarcza żadnych dowodów, że Oko Sahary jest czymkolwiek innym, niż tylko (a właściwie aż) naturalną strukturą. Co więcej, badania archeologiczne nie ujawniły w tym obszarze żadnych struktur, które mogłyby być tworem rąk ludzkich. Czym właściwie jest Oko Sahary? Nie jest kraterem uderzeniowym ani pozostałością po starożytnym mieście. Czym zatem jest ta formacja? Obecnie dominuje mocno poparty pogląd, według którego Kalb ar-Riszat jest głęboko zerodowaną kopułą geologiczną, wypiętrzoną antykliną, która swój charakterystyczny wygląd zawdzięcza interakcji między działającymi na znacznej głębokości siłami magmowymi a długotrwałą erozją powierzchniową. Proces formowania tej struktury najprawdopodobniej rozpoczął się w okresie kredy, kiedy ogromna masa stopionej skały uległa wypchnięciu spod skorupy ziemskiej. Pod wpływem działania ogromnego ciśnienia powierzchniowego nastąpiło wypiętrzenie pierwotnie płaskich skał osadowych, przez co powstała rozległa kopuła. W ciągu milionów lat naturalne czynniki poddawały ją erozji, w wyniku czego powstały charakterystyczne koncentryczne pierścienie. Tak naprawdę naukowcy wiedzieli o tym od dawna Należy podkreślić, że podobną teorię w 1948 roku przedstawił geograf Jacques Richard-Molard. Opierając się na naukowej intuicji, założył, że struktura ta jest wynikiem wypiętrzenia lakolitowego. Nie miał jednak żadnych konkretnych dowodów na poparcie swoich obserwacji, dlatego przez wiele lat dominowały inne poglądy w tym temacie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Mauretania. Kraj między piaskami Sahary a Atlantykiem
Położona na skraju Sahary Mauretania należy do krajów najrzadziej odwiedzanych. Choć ma za sobą bogatą historię, dziś jest uznawana za jedno z najmniej bezpiecznych państw na świecie.
Spis treści: Długa historia Mauretanii Jaki klimat panuje w Mauretanii? Kalb al-Riszat. Czym jest Oko Sahary? Nawakszut – co wyróżnia stolicę Mauretanii? Kim są mieszkańcy Mauretanii? Ciekawostki o Mauretanii Czy Mauretania jest bezpieczna? Mauretania, oficjalnie Islamska Republika Mauretańska, to państwo leżące w Afryce Zachodniej. Granice kraju wyznacza od zachodu wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, Sahara Zachodnia od północy, Algieria na północnym wschodzie, Mali na wschodzie i południu oraz Senegal na południowym zachodzie. Z powierzchnią przekraczającą milion kilometrów kwadratowych Mauretania wciąż jest jednym z najmniej poznanych krajów świata. Długa historia Mauretanii Historia Mauretanii sięga starożytności. Początkowo ziemie te zamieszkiwały plemiona Berberów, którzy już przed IV wiekiem p.n.e. nawiązywali kontakty handlowe z Fenicjanami i Kartagińczykami. Nazwa Mauretania również ma pochodzenie berberyjskie. W antyku mianem tym określano jednak inny obszar. Ziemie położone bardziej na północ (na terenie dzisiejszej Algierii, Tunezji i Maroka) tworzyły wówczas rzymską prowincję Mauretania. W VII wieku n.e. region został podbity przez Arabów, co zapoczątkowało proces islamizacji i arabizacji lokalnej ludności. W XI stuleciu nomadyczne grupy Barberów utworzyły ruch Almorawidów, który dał początek imperium rozciągającemu się od Sahary po Półwysep Iberyjski. W XVII wieku miejscowe plemiona podjęły próbę powstrzymania napływu Arabów z plemienia Beni Hassan podczas wojny Char Bouba, jednak bezskutecznie. Potomkowie Beni Hassan stali się dominującą warstwą społeczną, a używany przez nich dialekt języka arabskiego zyskał przewagę wśród lokalnej ludności. W XIX wieku Francja rozpoczęła ekspansję kolonialną w regionie Sahary, podpisując traktaty z kolejnymi plemionami. Proces kolonizacji Mauretanii trwał aż do 1912 roku, a ostatnie punkty oporu zostały stłumione dopiero w 1934 roku. Niepodległość Islamskiej Republiki Mauretanii ogłoszono w roku 1960, a rok później stała się ona członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jaki klimat panuje w Mauretanii? Mauretania to kraj o zróżnicowanym krajobrazie, zdominowanym przez rozległe pustynie i półpustynie, stanowiące około 70% jego powierzchni. Na południu wzdłuż rzeki Senegal znajdują się stosunkowo niewielkie bardziej żyzne obszary, na których koncentruje się rolnictwo. Klimat jest głównie pustynny, czemu trudno się dziwić – Sahara stanowi ponad 2/3 powierzchni kraju. Charakteryzuje się on wysokimi temperaturami i niskimi opadami. Fauna Mauretanii obejmuje wielbłądy, gazele pustynne, fenki oraz różne gatunki gadów, a w nielicznych oazach można napotkać małpy i szakale. Szczególnie bogate życie zwierzęce można obserwować w rejonie Parku Narodowego Banc d’Arguin, który jest jednym z najważniejszych na świecie miejsc lęgowych dla ptaków wodnych, takich jak flamingi, pelikany i rybitwy. Czym jest „Oko Sahary”? W samym sercu Sahary – na terytorium Mauretanii – znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych geologicznie zjawisk na Ziemi. Kalb al-Riszat jest często nazywana Okiem Sahary. Ta olbrzymia formacja o średnicy około 40 km jest tak charakterystyczna, że można ją dostrzec nawet kosmosu. Początkowo naukowcy sądzili, że struktura powstała w wyniku uderzenia meteorytu. Jednak późniejsze badania wykazały, że jest to formacja geologiczna uformowana wskutek erozji i procesów tektonicznych. Kalb al-Riszat składa się z koncentrycznych pierścieni skał osadowych i wulkanicznych, które stopniowo odsłaniały się przez miliony lat. Obecnie uważa się, że Oko Sahary powstało około 100 milionów lat temu w wyniku wypiętrzenia skorupy ziemskiej, prawdopodobnie związanego z aktywnością magmową. Następnie siły erozji – woda i wiatr – stopniowo rzeźbiły jej kształt, odsłaniając kolejne warstwy skał. To właśnie ten proces nadał strukturze charakterystyczny, przypominający oko wygląd. Ze względu na swój nietypowy wygląd Kalb al-Riszat stała się przedmiotem licznych spekulacji. Niektórzy entuzjaści teorii spiskowych sugerują, że mogła być pozostałością po zaginionej Atlantydzie. Mimo że brak dowodów na poparcie takich teorii, fascynacja tym miejscem nie słabnie. Nawakszut – co wyróżnia stolicę Mauretanii? Stolica Mauretanii, Nawakszut, wyróżnia się położeniem. Miasto powstało bowiem na styku pustyni i oceanu. Choć jeszcze w połowie XX wieku była to niewielka osada, dziś jest największym ośrodkiem miejskim kraju, liczącym prawie milion mieszkańców. Miasto stanowi centrum polityczne, gospodarcze i kulturalne Mauretanii. Charakteryzuje się mieszanką tradycyjnej zabudowy saharyjskiej i nowoczesnej architektury, a ulice Nawakszut tętnią życiem dzięki bazarom, restauracjom oraz jednemu z największych w regionie portowi rybackiemu. Rytm dnia w stolicy wyznaczają nie tylko godziny pracy i handel na tętniących życiem targowiskach, ale także muzułmańskie modlitwy, które są nieodłącznym elementem życia mieszkańców. Popularnym miejscem spotkań są herbaciarnie, w których Mauretańczycy spędzają czas przy słodkiej miętowej herbacie, prowadząc zazwyczaj rozmowy o polityce i interesach. Mimo szybkiego rozwoju miasto zachowało swój spokojny charakter. Życie płynie tu w rytmie dostosowanym do upalnego klimatu i pustynnych warunków. Kim są mieszkańcy Mauretanii? Mauretania to kraj o bogatej mozaice etnicznej i kulturowej. Dominującą grupą są berberyjscy Arabowie, zwani „białymi Maurami”. Stanowią około 30% populacji. Haratin, potomkowie niewolników pochodzenia afrykańskiego, są z kolei nazywani „czarnymi Maurami” i stanowią około 40% ludności. Pozostałe 30% to różne grupy plemion subsaharyjskich, takich jak Wolofowie, Tukulerzy Fulanie i Soninke. Językiem urzędowym jest arabski, a w użyciu są także języki narodowe: pulaar, soninke i wolof. Francuski, choć nie ma statusu oficjalnego, to język powszechnie używany w administracji i edukacji. Ciekawostki o Mauretanii Oto 5 ciekawych faktów na temat Mauretanii. Stolica Nawakszut została zbudowana od podstaw. Przed uzyskaniem niepodległości była zaledwie niewielką wioską rybacką. W 1960 r. po powstaniu państwa mauretańskiego Nawakszut zostało wybrane na stolicę i rozbudowane niemal od zera. Siódme święte miasto islamu. Zabytkowy Szinkit położony na północy kraju jest uważany za siódme święte miasto islamu. Przez wieki był to ważny ośrodek handlu i nauki przyciągający uczonych z różnych dziedzin. Najdłuższy pociąg świata. Mauretania jest znana z jednego z najdłuższych pociągów na świecie. Pociąg towarowy transportujący rudy żelaza z kopalni w Zouérat do portu w Nawazibu może osiągać długość nawet 2,5 kilometra. Tradycja leblouh. W niektórych społecznościach mauretańskich istnieje tradycja leblouh, polegająca na tuczeniu dziewcząt przed zamążpójściem kuskusem, mlekiem i tłuszczem zwierząt, ponieważ pulchność jest uważana za oznakę piękna i bogactwa. Zakaz muzyki w radiu: W latach 80. XX wieku w Mauretanii obowiązywał zakaz nadawania muzyki w radiu państwowym. Uznawano ją za sprzeczną z wartościami islamskimi. Czy Mauretania jest bezpieczna? Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych stanowczo odradza niekonieczne podróże do Mauretanii, zwłaszcza przekraczanie granicy z Saharą Zachodnią. Kraj ten jest zagrożony terroryzmem, a w rejonach przygranicznych, szczególnie z Mali, mogą się zdarzać napady rabunkowe oraz porwania. Brak polskiej placówki dyplomatycznej znacząco ogranicza możliwość udzielenia pomocy konsularnej, choć w Nawakszut działa Konsul Honorowy RP. Obywatele polscy mogą skorzystać z pomocy konsularnej innych państw UE obecnych w Mauretanii, zgodnie z zasadami unijnymi. W celu znalezienia odpowiednich placówek zaleca się korzystanie z wyszukiwarki Komisji Europejskiej. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Odkryto sekret tajemniczej wydmy gwiaździstej na Saharze. Powstała w niespodziewany sposób
Wielka wydma gwiaździsta w Maroku formowała się przez kilkanaście tysięcy lat. Jednak jej czubek jest o wiele młodszy niż sądzono. Naukowcy odkryli też, że wydma przesuwa się o kilkadziesiąt centymetrów rocznie.
W tym artykule: Jak powstają wydmy gwiaździste? Szybki wzrost wydmy gwiaździstej Jak się ustala wiek wydmy? Wydmy gwiaździste a geologia Wydmy gwiaździste to jeden z naturalnych cudów świata. Są ogromne, masywne i imponujące. Oglądane z ziemi wyglądają jak piramidy. Gdyby zaś spojrzeć na nie z powietrza, przypominałyby gwiazdy. Zawdzięczają to ramionom odchodzącym od wspólnego wierzchołka. Jak powstają te niezwykłe struktury? By odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy z Aberystwyth University oraz University of London wybrali się do południowo-wschodniego Maroka. Tam zbadali jedną z najpiękniejszych wydm gwiaździstych świata. To Lala Lallia, znajdująca się w części Sahary znanej jako Erg Chebbi. W artykule opublikowanym w czasopiśmie „Scientific Reports” badacze opisują efekty tej wyprawy. Sprytne badanie wykazało, że podstawa wydmy Lala Lallii ma 13 tys. lat. Jednak jej górna część uformowała się stosunkowo niedawno. Potężna piaskowa góra urosła zaledwie w tysiąc lat. Jak powstają wydmy gwiaździste? Wiejące na pustyniach wiatry nieustannie przenoszą piasek. Jeśli na ich drodze pojawią się przeszkody – np. kamienie – piasek zaczyna się na nich gromadzić. Z czasem powstaje całe wzniesienie, czyli wydma. Wydmy mają różne kształty, w zależności od kierunku wiatru. Wydmy gwiaździste są jednymi z najbardziej skomplikowanych. Powstają tam, gdzie wiatry wieją z różnych stron. W takim wypadku usypują rozległe struktury o złożonym kształcie. Największa wydma gwiaździsta świata najprawdopodobniej znajduje się w Chinach na pustyni Badain Jaran. Ma 300 m wysokości. Piaszczyste góry istnieją też na Marsie i Tytanie. Badana przez Brytyjczyków Lala Lallia ma 700 metrów szerokości i 100 wysokości. Jej nazwa, pochodząca z języków berberyjskich, oznacza „najwyższy święty punkt”. Szybki wzrost wydmy gwiaździstej Naukowcy ustalili, że podstawa tej wydmy uformowała się ok. 13 tys. lat temu. Później wydma powoli rosła, aż ok. 9 tys. lat temu zatrzymała się. Wówczas na Saharze było bardziej wilgotno niż obecnie. Naukowcy znaleźli pozostałości starych korzeni. Wskazuje to, że Lala Lallię ustabilizowała roślinność. Aż przez 8 tys. lat wydma się nie zmieniała. Jednak ok. tysiąc lat temu znów zaczęła rosnąć. I to bardzo szybko, usypywana przez piasek nawiewany jednocześnie z przeciwnych kierunków: południowego zachodu i północnego wschodu. Był to efekt zmian klimatu. Naukowcy odkryli też, że wydma cały czas jest w ruchu. Wiatr ze wschodu powolutku pcha ją na zachód. Lala Lallia przesuwa się w tempie 50 cm rocznie. Fizycy sprawdzili, jak "komunikują się" wydmy. Czeka nas zderzenie? Na lądzie lub pod wodą wydmy zwykle występują w skupiskach, bardzo rzadko pojedynczo. Fizycy z BP Institute for Multiphase Flow University of Cambridge obserwując przemieszczanie się mas pias... Jak się ustala wiek wydmy? Skąd to wszystko wiadomo? Piasek powstał miliony lat temu. Jego wiek nie wyjaśnia, kiedy uformował wydmę. Jednak okazuje się, że da się z niego wyczytać co innego: kiedy ostatni raz wystawiony był na światło słoneczne. Naukowcy opracowali specjalną technikę datowania wydmowego piasku. Wymagała ona wydobycia próbek z wnętrza wydmy tak, by nie padło na nie światło. Zrobiono to z pomocą zwykłych rur. Później próbki trafiły do laboratorium osłoniętego przed światłem słonecznym. Tam, mierząc wypromieniowywaną energię, udało się określić, kiedy raz ostatni raz na piasek widział słońce. W ten sposób badacze mogli określić wiek różnych części wydmy. Wydmy gwiaździste a geologia Dla geologów wydmy gwiaździste kryją pewien sekret. Dotychczas naukowcy nie znajdowali zbyt wiele ich śladów w zapisie geologicznym. Ta tajemnicza nieobecność stanowiła wielką zagadkę. Autorzy najnowszej pracy uważają, że ją rozwiązali. Badanie Lala Lallii pozwoliło im opracować zestaw cech wydm gwiaździstych, które pozwolą je zidentyfikować podczas badań geologicznych. – Dzięki temu geolodzy będą po prostu lepiej wiedzieli, czego szukać – mówi prof. Charlie Bristow, główny autor pracy. Źródła: Guardian, phys.org, Scientific Reports.
Wielki Sfinks i zagadka jego kształtu. Kluczową rolę w rzeźbieniu posągu odegrał wiatr
Wielki Sfinks na Płaskowyżu Giza obok piramidy Cheopsa to jedna z najbardziej znanych rzeźb starożytności. Naukowcy już wiedzą, dlaczego Egipcjanie zdecydowali się wykonać ten monument. Okazało się, że zasadniczą rolę odegrał wiatr.
W tym artykule: Sfinksa wyrzeźbił... wiatr Sfinks w laboratorium Wielki Sfinks. Wielka zagadka Wielki Sfinks to olbrzymia rzeźba, ukazująca głowę człowieka z ciałem lwa w pozycji leżącej. Powstała w wapiennym ostańcu skalnym około 4500 lat temu. Mierzy 73 m długości i 20 m wysokości. Naukowcy spierają się do dziś, kto kazał go wykuć. Przeważają głosy, że był to Chefren, którego piramida znajduje się nieopodal. Inni wskazują, że był to faraon Cheops, czyli budowniczy największej egipskiej piramidy. Sfinksa wyrzeźbił... wiatr Amerykańscy naukowcy z Uniwersytetu Nowojorskiego postanowili odpowiedzieć na pytanie, jak wyglądał ostaniec skalny, z którego wyrzeźbiono sfinksa jeszcze przed podjęciem prac. Aby odpowiedzieć na to pytanie, badacze odtworzyli w laboratorium warunki, które istniały na Płaskowyżu Giza 4500 lat temu – kiedy zbudowano Sfinksa – aby pokazać, jak wiatr napierał na formacje skalne. – Nasze odkrycia proponują możliwą „historię pochodzenia” tego, w jaki sposób formacje podobne do Sfinksa powstawały w wyniku erozji – wyjaśnia prof. Leif Ristroph z Courant Institute of Mathematical Sciences na Uniwersytecie Nowojorskim. To jeden z autorów badania, które zostało zaakceptowane do publikacji w czasopiśmie naukowym „Physical Review Fluids”. Eksperymenty wykazały, że zaskakująco podobne do Sfinksa kształty mogą w rzeczywistości powstawać w wyniku erozji spowodowanej, jak napisano, przez „szybkie przepływy”. W przypadku Sfinksa był to głównie wiatr. Sfinks w laboratorium Prace skupiały się na odtworzeniu jardangów – niezwykłych formacji skalnych występujących na pustyniach, powstałych w wyniku unoszonego przez wiatr pyłu i piasku. Naukowcy przyjęli, że formacja skalna, z której wyrzeźbiono Sfinksa mogła być właśnie jardangiem. Prof. Ristrof wraz ze współpracownikami z Laboratorium Matematyki Stosowanej Uniwersytetu Nowojorskiego wykonali kopce miękkiej gliny i osadzili na nich twardszy, mniej ulegający erozji materiał. Naśladował ten z terenu w północno-wschodniego Egiptu, gdzie znajduje się Wielki Sfinks. Następnie poddali te formacje działaniu szybko płynącej wody. Miała ona odtworzyć wiatr, który wyrzeźbił i przekształcił ostaniec. Z uwagi na to, że jest kilka rodzajów skał tworzących Sfinksa, erozja następowała w różnym tempie. Twardszy lub bardziej odporny materiał stał się „głową”. Szyja powstała tam, gdzie wapień był bardziej miękki i erozja siała większe spustoszenie. W taki sposób powstał „korpus” z głową przywodzący na myśl siedzące zwierzę. Starożytni Egipcjanie dzięki pomocy sił przyrody mieli zdecydowanie mniej pracy. W identyczny sposób kształtowane są przez naturę różne ostańce skalne na całym świecie. Na przykład na Białej Pustyni między oazami Baharija i Farafra w Egipcie atrakcją turystyczną są ostańce przywodzące na myśl grzyby i zwierzęta. – Nasze spostrzeżenia wyjaśniają w prosty sposób, jak formacje podobne do Sfinksa mogą powstać w wyniku erozji – przekonuje Ristroph. Wielki Sfinks. Wielka zagadka Ciekawostką jest to, że głowa ukazująca faraona w formie sfinksa jest nieproporcjonalnie mała w stosunku do reszty ciała. Jest to jedna z zagadek, która do dziś nie doczekała się wyczerpującego wyjaśnienia. Nie można wykluczyć, że była przekuwana – zmieniono wizerunek twarzy. Wiek Wielkiego Sfinksa można z grubsza określić na 4500 lat. Jednak jego funkcja jest dla naukowców sporą zagadką. Pogłębia ją termin „sfinks”. To trochę zmienione przez starożytnych Greków słowo pochodzące z języka staroegipskiego – szesep-anch. Oznacza „żywy wizerunek”. Egiptolodzy do dziś głowią się, czy przedstawia on któregoś z faraonów, a może bogów? Źródła: Uniwersytet Nowojorski, American Phsycal Society (fotografie eksperymentów). Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Śnieg na Saharze to nic nowego. Biały puch prószy na pustyni coraz częściej
Choć śnieg na Saharze to wciąż rzadkość, w przeszłości największa pustynia Afryki kilkukrotnie była pokryta białą warstwą. Czy podobne anomalie pogodowe będą się zdarzać coraz częściej?
W tym artykule: Kiedy na Saharze spadł śnieg? Śnieg na pustynii Czy w Afryce jest śnieg? Sahara przez wielu uważana jest za największą pustynię świata. Co prawda wśród gorących pustyń nie ma sobie równych, ale jeśli za pustynię uznamy każde miejsce, które pozbawione jest zwartej szaty roślinnej, pod tym względem przegrywa z Antarktydą. Choć Sahara jest całkowitym przeciwieństwem Antarktydy, także tutaj odnotowywane są opady śniegu. Zdarza się to bardzo rzadko, ale za każdym razem zaskakuje i wzbudza sporo emocji. Na przestrzeni ostatnich czterech dekad takie przypadki miały miejsce pięciokrotnie – w 1979, 2016, 2018, 2021 i 2022 roku. Kiedy na Saharze spadł śnieg? Śnieg na Saharze to wciąż rzadkość. Jednak z roku na rok postępuje globalne ocieplenie. Wywołuje ono częstsze anomalie pogodowe, które nie omijają nawet najcieplejszych regionów świata. Do tej pory biały puch prószył na afrykańskiej pustyni pięciokrotnie na przestrzeni ostatnich czterech dekad. W tym aż cztery razy w ciągu ostatniego ćwierćwiecza. W 2017 r. algierskie miasteczko Aïn Séfra nawiedziła prawdziwa zamieć śnieżna, a zaspy sięgały na wysokość jednego metra. Temperatura w tym regionie po raz pierwszy od ponad pół wieku spadła do minus 3 st. C, choć zazwyczaj o tej porze roku utrzymuje się kilka stopni powyżej zera. Niespodziewany spadek temperatury pozwolił miastu Aïn Séfra doświadczyć śniegu po raz czwarty od 42 lat. Opady nie były obfite, ale pozwoliły na wykonanie kilku magicznych ujęć. Zdjęcia pokazujące cienką warstwę śniegu pokrywającą piaszczyste wydmy opublikował w mediach społecznościowych fotograf Karim Bouchetata. W pustynnym królestwie śnieg okazał się ogromną atrakcją i radością dla mieszkańców, przyzwyczajonych raczej do wysokich temperatur, a nawet ekstremalnych upałów. Serwis Geo News podał, że ludzie gromadzili się na pustyni, aby zobaczyć leżący na piasku śnieg. Aïn Séfra znajduje się w górach Atlas, w prowincji Naama w Algierii, w północnej części Sahary, w pobliżu granicy marokańskiej. Miasto leży na wysokości 1000 metrów nad poziomem morza i znane jest jako „brama pustyni”. Pogodowe anomalie udokumentowane zostały też na Twitterze, gdzie pojawiło się zdjęcie z regionu Tabuk w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej. Widać na nim wielbłąda odpoczywającego na śniegu. View oEmbed on the source website Do podobnego zdarzenia doszło również na początku 2022 roku. Wówczas termometry pokazywały dwa stopnie na minusie. Śnieg na pustynii W ostatnich latach biały puch przykrył też Maderę, słynącą z łagodnego klimatu, któremu zawdzięcza ona swoją opinię idealnego całorocznego kierunku wakacyjnego. Średnia temperatura zimą na Maderze wynosi 18 stopni Celsjusza. Oczywiście mieszkańcy Madery mogą cieszyć się śniegiem częściej niż ci zamieszkujący okolice Sahary, jednak opady trafiają się właściwie tylko w rejonie gór. Śnieg pojawił się w okolicy Pico do Arieiro, trzeciego pod względem wysokości szczytu na Maderze (1818 m n.p.m.). Lokalne media podały, że temperatura spadła do niecałego stopnia poniżej zera. Zdjęcia, na których uchwycono zimową aurę, szybko pobiły sieć, choć śnieg równie szybko zniknął. Hawajskie wulkany pokryte śniegiem. Rzadkie zjawisko uchwycono na zdjęciach satelitarnych Zdjęcia satelitarne z 2021 r. ukazują nieczęsto spotykany widok. Szczyty dwóch wulkanów na Hawajach pokryły się śniegiem. Po intensywnych opadach na ich zboczach pozostały niemal rekordowe... Z kolei pod koniec sierpnia 2021 r. zimowa aura zawitała do jednego z najsuchszych obszarów na świecie, czyli pustyni Atakama. Mieszkańcy położonego na wysokości 2000 metrów n.p.m miasteczka El Salvador nie kryli zaskoczenia, gdy za oknem zobaczyli białą pokrywę. Bowiem dla części z nich był to pierwszy śnieg w życiu. Początkową ekscytację szybko jednak minęła, a Chilijczycy zaczęli obawiać się o swoją przyszłość. Według meteorologów, opady śniegu były najsilniejsze od trzech dekad. Sami mieszkańcy powtarzali, że nie są przystosowani do zim, jakie mamy w Europie. Czy w Afryce jest śnieg? Choć Afryka kojarzona jest przede wszystkim z upałami i temperaturami przekraczającymi 30 st. C, są miejsca na kontynencie, gdzie biały puch nie jest niczym zaskakującym. W lutym 2023 r. Maroko – konkretnie jego południowo-wschodnią część – nawiedziły wielka śnieżyca. W regionie Ouarzazate warstwa śniegu osiągnęła dwa metry, a rekordowe opady całkowicie sparaliżowały życie mieszkańców.
1/3 ludzkości będzie żyła w saharyjskim upale. Już za 50 lat
Przez tysiące lat ludzie wybierali do życia strefy klimatyczne z roczną średnią temperaturą ok. 13 stopni Celsjusza. Odpowiada to naszym ciałom i pozwala na względnie normalne funkcjonowanie. Jak pokazuje nowe badanie, za 50 lat od 1 do 3 mld ludzi będzie zmuszonych do życia poza tymi obszarami w warunkach przypominających dzisiejszą Saharę. Alternatywą jest powstrzymanie zmian klimatu albo masowa migracja.
Każdy gatunek na Ziemi zamieszkuje odpowiednią dla siebie niszę. Choć technologia potrafi ludziom przetrwać w niesprzyjających warunkach, generalnie ta zasada też i nas dotyczy. Potrafimy radzić sobie ze słabą glebą, nadmiarem wody, ale nie z suszą i upałem. Jedzenie produkujemy w takich samych warunkach klimatycznych, w jakich większość nas żyje. - Jeżeli przez kolejne pół wieku będziemy funkcjonować jak gdyby z klimatem nic się nie działo, to geograficzne położenie naszej klimatycznej niszy zmieni się w tym czasie bardziej niż w ciągu ostatnich 6000 lat – przekonują autorzy analizy opublikowanej w czasopiśmie ”Proceedings of the National Academy of Sciences”. View oEmbed on the source website Naukowcy zwracają uwagę, że ludzie nie będą na bieżąco śledzić zmieniającego się klimatu, i zamiast migrować za chłodem będą próbować raczej dostosować się do coraz większych upałów tam, gdzie żyją obecnie. W konsekwencji za 50 lat nawet 1/3 ludzkości będzie doświadczać rocznych średnich temperatur rzędu 29 st. C. obecnych dziś jedynie na 0,8 proc. powierzchni naszej planety (w większości na Saharze) a w przyszłości nawet na 20 proc. – Najmocniej dotknięte tą zmianą obszary zamieszkują dziś najubożsi ludzie na Ziemi, w najmniej rozwiniętych krajach świata – podkreśla międzynarodowy zespół złożony z ekspertów z Chin, USA, Wielkiej Brytanii i Danii. Przenoszenie się umiarkowanych temperatur w stronę biegunów Ziemi sprawi, że niemal cała Brazylia stanie się niezdatna do zamieszkania. Podobnie duże fragmenty Bliskiego Wschodu czy Indii. Także południe Stanów Zjednoczonych, kraje Ameryki Środkowej, części Australii. W Europie klimat śródziemnomorski przeniesie się na północ a afrykańskie upały obejmą Włochy, Hiszpanię czy Portugalię. Z drugiej strony zyskają kraje północnej Europy, bo zamieszkać będzie można już niemal za kręgiem polarnym. Nadmierne upały przełożą się bezpośrednio na choroby i większą umieralność ludzi, ale też generalny spadek produktywności. Ciężko pracować, gdy nie można z powodu upału wyjść na zewnątrz. Ludzie dają sobie radę w Dubaju, Phoenix czy Nowym Delhi, ale wkrótce może to okazać się zbyt skomplikowane. I wtedy setki milionów będą musiały przeprowadzić się na Syberię.
Ogromna piaskowa chmura nad Atlantykiem. Uchwycił ją amerykański satelita
Potężna chmura pustynnego piasku i pyłu przetacza się nad wodami Oceanu Atlantyckiego – taki obraz prezentują najnowsze fotografie wykonane przez amerykańskiego satelitę Landsat 8.
Landsat 8 to ostatnio wystrzelony satelita United States Geological Survey, wyposażony w najnowszej generacji przyrząd do teledetekcji – Operational Land Imager (OLI) – o szerokim zakresie dynamicznym. Teledetekcja to rodzaj badań wykonywanych z dużej odległości przy wykorzystaniu specjalistycznych sensorów. Badania teledetekcyjne można wykonywać z samolotów, przestrzeni kosmicznej lub z powierzchni ziemi. OLI świetnie radzi sobie z obserwacją Ziemi, a ostatnio zrobił zdjęcia wiatrów panujących nad Namibią, które zbierają pył i piasek i przenoszą go nad Ocean Atlantycki. Wiatry, które niosą ten pył, nazywane są fenami. To ciepły i suchy wiatr, wiejący z gór w doliny. W wyniku zmian fizycznych, następuje ogrzewanie i osuszanie spadającego powietrza oraz gwałtowne ocieplenie w obszarze jego oddziaływania. W Tatrach ten wiatr nazywamy halnym. Zdjęcia, na których w wysokiej rozdzielczości możemy podziwiać rozległą chmurę pyłu przesłaniającą wody Atlantyku, powstały 17 lipca. OLI doskonale zarejestrował chwilę, w której fen był aktywny, a jego prąd porwał pył z Namibii nad ocean. Namibia to suchy kraj z zaledwie dwoma stałymi naturalnymi jeziorami. Leży pomiędzy dwiema pustyniami – Kalahari i Namib. Występuje tutaj również najmniej opadów spośród wszystkich krajów Afryki Subsaharyjskiej. Wysoki i suchy Płaskowyż Centralny Namibii, obejmujący duży obszar ziemi biegnący pionowo w dół kraju, daje idealne warunki do tworzenia się tych górskich wiatrów. Satelity wielokrotnie wychwytywały momenty przenoszenia pyłów z wnętrza lądów na obszary morskie i oceaniczne. Wcześniej w tym miesiącu satelity Copernicus Sentinel i Aeolus należące do ESA śledziły ogromną smugę pyłu podróżującą z Sahary do Ameryki Północnej. W wielu przypadkach transport pyłu z obszarów śródlądowych do oceanów może być ważnym źródłem składników odżywczych dla fitoplanktonu. Czasami wiatry te przenoszą tak dużo składników odżywczych, że prowadzi to do zakwitu planktonu. Są to ważne wydarzenia w biosferze, ponieważ plankton stanowi podstawę wodnej sieci pokarmowej. Jednak wzbijanie się pustynnego piasku i pyłu w powietrze oraz przenoszenie go nad wodę czy inne lądy ma też swoje negatywne konsekwencje. Klimatolodzy ostrzegają, że postępujące z roku na rok ocieplenie klimatu i susze doprowadzą do wzrostu zanieczyszczenia powietrza. Zawieszone w powietrzu drobinki utrudniają oddychanie i prowadzą do niszczenie nie tylko ludzkiego zdrowia, ale też infrastruktury.
Mali: Podróż "poza granicę świata popkultury"
Żywiołowa muzyka i pulsujące rytmy bębnów towarzyszą życiu Malijczyków w całym kraju – na zachodzie rolnikom Malinke, na południu Dogonom, którzy wierzą, że pochodzą z Saturna, a na wschodzie Tuaregom zmagającym się z żarem piasków Sahary.
Air France ląduje w Bamako kilka godzin po czasie, ale nic to nie dziwi. Tańsze linie Point Afrique potrafią przesunąć odlot o dzień wcześniej, nie informując o tym pasażerów. Przebijając się przez tłum tragarzy, naganiaczy i taksówkarzy, którzy wbrew wszelkim regułom wpuszczani są poza stanowiska imigracyjne, docieramy do sali odbioru bagażu. Chaos. Nietrudno po tym wywnioskować, że w Mali trzeba spodziewać się wszystkiego. Przed lotniskiem czeka mój znajomy taksówkarz, Sidi. Paliwo tankujemy po drodze – tutejsi kierowcy chyba zawsze mają pusty bak i napełniają go dopiero, gdy trafi się klient. Na nocleg wybraliśmy Auberge Jiatiguyia w zielonej dzielnicy Badalabogou. Od hałaśliwego centrum dzieli ją długi most Męczenników nad rzeką Niger. Kilka knajp to jedna z głównych atrakcji miasta, szczególnie że można w nich usłyszeć świetne malijskie granie. Tutaj utalentowanych artystów jest tylu, że na wieczory z muzyką na żywo wchodzi się za darmo, zaś za wstęp do knajp z DJ-em trzeba zapłacić słono jak na Afrykę (około 10 euro). Dowiadujemy się, że następnego dnia w Alliance Française – w wielu byłych francuskich koloniach to najważniejsze centrum kulturalne miasta – grać będzie Tinariwen, znany na całym świecie blues band Tuaregów. Zapowiada się niezły początek wyprawy! W sobotę przed koncertem odbębniamy obowiązkowe punkty programu. Kilka muzeów, jak to zwykle w Afryce, da się oblecieć szybko, mało w nich wartościowych eksponatów. Nie ma na to wpływu fakt, że setki lat temu ziemie dzisiejszego Mali należały kolejno do imperiów Ghany, Mali i Songhaju, które rozkwitały, bogacąc się na transsaharyjskim handlu złotem, kością słoniową, solą i niewolnikami, a struktury państwowe miały lepiej rozwinięte niż niejedno ówczesne państwo europejskie. W afrykańskich miastach nie należy się spodziewać szlaku turystycznych atrakcji, które się zalicza, po drodze konsumując lunch w przytulnej restauracji. Tutaj chłonie się klimat, przepycha się przez tłum, targuje o mango i przekomarza z uzbrojonymi po zęby rasta cwaniaczkami. Zakurzonych masek i instrumentów muzycznych idziemy szukać na targu Marché Artisanal. W Badalabogou, tuż nad rzeką stoi wielki gmach Palais de Culture. Najbardziej znany jest z największego w Afryce ambitnego biennale fotografii. Na co dzień w salach pałacu odbywają się próby muzyków, lekcje narodowego baletu dla miejscowych oraz studentów z całego świata. Przyciągnięci dźwiękiem bębnów, trafiamy do salki, gdzie pod okiem czarnej nauczycielki ćwiczy młoda, biała dziewczyna – jak się okazuje, polska instruktorka tańca afrykańskiego, Wioletta Pogorzelska. Po znakomitym koncercie Tinariwen muzycy wsiadają w swe land cruisery, a ja ciemną nocą postanawiam jeszcze załatwić jutrzejszy transport do Ségou. Oczywiście można po prostu kupić bilet na regularną linię, ale mamy ograniczony czas podróży i nie chcemy ryzykować. W Mali autobusy, które miały ruszać wcześnie rano, czasem startują dopiero po południu. Jadę więc na dworzec autobusowy Sogoniko. Miejsca, w dzień oblegane przez chmarę sprzedawców wmuszających w pasażerów zimną colę i szaszłyki, teraz są zupełnie puste. Gdzieniegdzie błyskają tylko białka oczu tanich nigeryjskich prostytutek, które pytane o drogę świecą sobie w twarze małymi chińskimi latarkami, z nadzieją, że trafiły na klienta. W końcu znajduję zaspanego kierowcę, który zgadza się przyjechać po nas następnego dnia rano i zawieźć w głąb kraju za ustaloną z góry stawkę. Wracam do oberży, wpełzam pod moskitierę i korzystam z ostatnich godzin gorącej nocy. Więcej pośpię w samochodzie, bo do Ségou mamy ładny kawałek drogi. Trasa, którą jedziemy z Bamako do Ségou, do niedawna była jedną z nielicznych szos asfaltowych w Mali; teraz doczekała się przedłużenia. Niezmordowani Chińczycy modernizujący Afrykę właśnie oddali do użytku odcinek Bamako- Dakar wzdłuż słynącej z niepunktualności linii kolejowej (pociąg miewał tydzień opóźnienia). Okazało się, że Ségou jest warte odwiedzin tylko w lutym, kiedy odbywa się tu wielki muzyczny festiwal. Zjeżdżają się nań gwiazdy z całej zachodniej Afryki, przyciągając kolorowy tłum nomadów, naciągaczy, przekupek i turystów. Żeby się upewnić, czy istotnie niczego nie przegapiliśmy, urządziliśmy sobie jeszcze wycieczkę po rzece do starego Ségou, sennej wioseczki nad Nigrem. Tak, Djénné, oddalone stąd o kilka godzin, jest zdecydowanie ciekawsze. Warto zacisnąć zęby i tam dojechać. Nam udało się zdążyć na główną atrakcję tygodnia – poniedziałkowy targ. Kupcy rozkładają swoje dobra przed Grand Mosque – jasnożółtą konstrukcją z wysuszonej gliny (gdy pada, zamienia się ona w rozpływającą się błotną breję). Meczet jest tłem dla wielobarwnych strojów przekupek z plemion Bambara, Fulani i niebieskich szat Tuaregów. Ta egzotyczna scenografia ciekawi turystów, antropologów, dziennikarzy, a nawet fotografów mody. Ci ostatni swym nierozsądnym zachowaniem sprawili, że oficjalnie Grand Mosque można oglądać tylko z zewnątrz. Fama głosi, że sprowadzili do środka modelki i urządzili sobie tam sesje, więc rozsierdzony imam zabronił wstępu niewiernym. Nie przeszkadza to sprytnym chłopaczkom za „dodatkową opłatą” tylnym wyjściem wprowadzać turystów, którzy z wypiekami na twarzy konsumują zakazany owoc, fotografują gliniane korytarze i odgrywają Indianę Jonesa, póki zniecierpliwiony przewodnik nie wygoni ich na zewnątrz. Siedzę na krzywej ławce i jem chudą rybę złowioną w płytkich i mulistych wodach rzeki Bani okalającej Djénné. Kawałek cienia rzucanego przez szmatę rozpostartą nad straganem dzielą ze mną szewc i gromada ubrudzonych pyłem dzieciaków. Wpatrują się w białego, ale prawdziwą przyczynę ich zainteresowania poznaję dopiero wtedy, kiedy rzucam pod ławkę obgryziony szkielet ryby. Jedno z dzieci porywa go niczym kot i oblizując, wysysa z niego resztki. Widząc to, złoszczę się na siebie, na moją niecierpliwość wobec naciągaczy, którzy nieodłącznie towarzyszą nam podczas przedpołudniowego spaceru po miasteczku, na rozdrażnienie, że zgubił się bagaż Ewy, jednej z uczestniczek wyprawy. Spadł z dachu naszego busa, a kierowca nie poczuwa się do odpowiedzialności. Teraz zapewne rzeczy dzielone są przez mieszkańców którejś z wiosek, ale pewnie bardziej przydadzą się im niż mojej koleżance. Domy z gliny i ze słomy regularnie są tu rozmywane przez deszcze, a mieszkańcy niestrudzenie na nowo lepią fikuśne mury i blanki, wzmacniają ściany. To jedno z bardziej organicznych miast, jakie widziałem. Zostało sklecone z tego, co naniosła rzeka Bani. Architektura Sahelu jest zresztą inspiracją dla budowniczych i architektów z Europy czy USA, eksperymentujących z naturalnymi technikami. Chociaż w Mali mieszka wiele grup etnicznych, nie wywołuje to poważnych problemów znanych z innych regionów Afryki. Jedziemy spotkać się z Dogonami – plemieniem niewielkim (ich liczebność ocenia się na 400–800 tys.), które wśród naukowców zasłynęło z niezwykle szerokiej wiedzy astronomicznej i mitologii związanej z pochodzeniem ich przodków od Syriusza. Dogoni mają wiele tabu i miejsc zakazanych. Po ich wioskach lepiej poruszać się z lokalnym przewodnikiem. Nas jednak prowadzi Sidi. Mimo że nie jest Dogonem, zna fajne zakamarki, potrafi załatwić w sensownej cenie taniec z maskami, tragarzy czy wózek zaprzężony w muły do wiezienia bagażu. Najpierw odwiedzamy wioski ukryte między dziwacznie pofałdowanymi skałami majestatycznego urwiska. Lud przeniósł się na płaskowyż, gdy fala islamizacji przetoczyła się w XIX w. przez Afrykę Zachodnią – jako niemuzułmanie uznawani byli za niewolników. W osadach małe chatki ze spiczastymi dachami pełnią funkcję spichlerzy i magazynów, a rzeczy mężczyzn i kobiet trzyma się osobno. Na środku wioski stoi toguna, swoisty dom kultury i ratusz, miejsce, w którym panowie prowadzą dyskusje i odpoczywają. Niski dach toguny ma zapobiegać gwałtownym ruchom i zrywaniu się do kłótni. Bogata kultura Dogonów jest dość skomercjalizowana – przyzwyczajeni do turystów miejscowi w prawie każdej wiosce trzymają chłodną coca-colę (inaczej byłaby tylko brudna woda ze studni), a taniec masek przyjemnie wypełnia nam ranek (cóż z tego, że został zaaranżowany specjalnie dla nas?). Turystyka pomaga tu zachować lokalne zwyczaje, widać, że ludzie są dumni ze swojej tradycji i odmienności. Gdyby nie pieniądze z zewnątrz, prawdopodobnie ledwie wiązaliby koniec z końcem, odziani w koszulki z lumpeksu, zasłuchani w hip-hop z przydrożnego baru, tak jak w wielu innych miejscach Afryki. Sidi oczywiście pakuje nas w kłopoty. Dla ochłody prowadzi pod urwisko, do przyjemnego malutkiego wodospadu. Spacer kończy się awanturą, chyba naruszyliśmy jakieś plemienne tabu. Jednak tym razem z gestów krzyczącego dogońskiego starca wynika, że bardziej chodzi o pieniądze niż o zdenerwowanie duchów. Do Mopti docieramy późnym popołudniem. Mamy całkiem spory wybór hotelików i pensjonatów poupychanych w uliczkach nad Nigrem. W mieście jest lotnisko i port rzeczny, z którego zamierzamy popłynąć w stronę Timbuktu. Wyruszam na negocjacje z właścicielami piróg, po drodze wymijając pośredników, którzy cenę zawyżą trzykrotnie. Najlepiej rozmawiać z kapitanami bezpośrednio na łodzi, wszystko sprawdzać, zapisywać w umowie, kserować dowody tożsamości, uważać z zaliczkami. Kilka metrów od brzegu rdzewieją statki państwowego przedsiębiorstwa żeglugi rzecznej Comanav. Nimi też można by popłynąć do Timbuktu: trwa to z tydzień, pokład dzieli się z setkami pasażerów. Jednak dla takiej jednostki poziom rzeki musi być dostatecznie wysoki, a zdarza się to coraz rzadziej. Nawet nasza krypa z trudem będzie pokonywać niektóre płycizny. Ciekawe, jak wiele nam potrzeba na trzy dni podróży: sterty puszek, zgrzewek wody mineralnej, plastikowa lodówka, cola, piwo, nasze bagaże, maski Dogonów... Wczesnym rankiem tragarze rozładowują wózek przyciągnięty przez osiołka z naszego hotelu, ja nadzoruję ich, przeliczając, czy nic nie zginęło, niczym Livingstone przed kilkumiesięczną ekspedycją. Już parę godzin po wypłynięciu z portu natrafiamy na wioski, gdzie nagie dzieci biją się o nasze puste butelki po wodzie mineralnej. Ich okrzyk „bidon! bidon!” towarzyszy nam przez resztę podróży. Płyniemy, kołysani nurtem rzeki. Kolonialna przejażdżka, jest czas na lekturę. Dopiero teraz zaczynamy łapać malijski rytm, nie denerwować się, nie żądać więcej akcji, nie chcieć szybciej, bo szybciej się nie da. I tak wyprzedzamy przeładowane łodzie wiozące ludzi na targ do sąsiedniej wioski czy te z dziurawymi żaglami zrobionymi z worków po ryżu Usaid. Wschody i zachody, baobaby, coraz bardziej wysuszony krajobraz, gdzie wydmy zastąpiły pola uprawne, a wielbłądy Tuaregów – krowy Fulani. Po porannej bagietce i rozpuszczalnej nescafé wędrujemy wąską burtą na rufę do niewygodnej wygódki, a wieczorem kładziemy się na plecionym dachu łódki i liczymy miliony przesuwających się nad nami gwiazd. Światło dnia, zwłaszcza gdy wpływamy na rozlewiska jeziora Débo, wypala wszystko, mleczna biel nieba zlewa się z wodą, jesteśmy zawieszeni w białej pustce. Sternik mówi coś o hipopotamach, rzeczywiście, gdzieś tam wystają z wody czarne łby. Lepiej nie podpływać zbyt blisko, spotkanie z nimi grozi śmiercią. Trafiamy do Niafounké, typowego miasteczka nad Nigrem. Uzupełniamy zapasy oleju napędowego i robimy ostatni dłuższy postój przed Timbuktu. Merem był tu do niedawna, do swej śmierci, genialny malijski muzyk, Ali Farka Toure. Mimo światowej sławy, mieszkania w Paryżu i fortuny, jakiej dorobił się na muzyce, wolał wrócić w rodzinne strony, gdzie nie dochodzi nawet porządna droga i spędzać czas z bliskimi, grać na swej gitarce, na werandzie zasypywanej piaskiem z Sahary. Respekt, panie Toure. Do samego Timbuktu nie da się dopłynąć. Port jest w oddalonym od niego o 8 km Korioume. Mimo nocy to jazda jak przez piekarnik. Timbuktu to niepozorne z wyglądu miasto. Ani to koniec świata – przed nami droga przez pustynię do Gao i dalej, do Niamej w Nigrze – ani centrum kultury Tuaregów. Tym jest raczej Kidal położony bliżej algierskiej granicy. Kiedyś był tu wielki ośrodek akademicki. W bibliotekach przechowywano 150 tys. liczących setki lat manuskryptów dzieł literackich i podręczników do nauk ścisłych. Jednak pozostałość dawnej świetności przykrywają piach i plastikowe czarne worki przeżuwane przez kozy. Jedząc zakurzone bagietki, opędzamy się od sprzedawców tuareskich mieczy i krzyży Agadezu. Nocą ruszamy na wielbłądach na wydmy, kilkanaście kilometrów poza obrzeża Timbuktu. Klasyka pustynnej turystyki: słońce zachodzi, prowadzący stado przewodnik ćmi fajeczkę z koziej kości, koło nas rozładowuje swój solny transport karawana, która przybyła z odległych kopalni w Taoudenni. A na zakończenie – impreza w obozowisku nomadów. Piękna noc, wiatr z głębi pustyni zasypuje nasze talerze. Zamiast typowej tutaj kolacji z ryżem, piaskiem i sosem, piach zgrzyta w czymś ekstra: zaserwowano nam całego grillowanego barana. Urywamy kawały mięsiwa i jemy je na klęczkach. Koło ogniska tuareskie kobiety rozpoczynają tinde. Klaszczą w dłonie, biją w małe bębenki, śpiewają, przeważnie o obecnych i nieobecnych facetach, dużo w tym żartu i społecznej krytyki. Nasi przewodnicy, nieco zażenowani, rechoczą. Warto wrócić tu w styczniu, kiedy Festiwal Pustyni gromadzi na jednej scenie artystów jak te kobiety, lokalne gwiazdy oraz bluesmanów z USA czy takich muzyków jak Manu Chao. Wszystko w miejscu, do którego nie prowadzi żadna droga. Ostatni etap naszej podróży to pustynia. Jedziemy półtora dnia z Timbuktu wzdłuż rzeki Niger szlakiem znanym z bandyckich napadów. Po drodze nocujemy w glinianej wiosce, gdzie dzieciaki z plemienia Songhai otaczają nas ciasnym kręgiem. Biali nie pojawiają się tu zbyt często. Nagle powstaje małe zamieszanie, wskazują na koszulkę jednego chłopca, na której widać portret Davida Beckhama, a potem na moją fryzurę. W końcu najodważniejszy łamaną francuszczyzną pyta, czy to ja jestem na koszulce. Dojechaliśmy kawałek poza granicę świata popkultury. Znajduje się ona sto mil na wschód za Timbuktu. Światosław Wojtkowiak
Piekło najnowszej historii tego kraju kontrastuje z bajecznymi krajobrazami. To ziemia imponujących rzymskich ruin, malowniczych pustynnych osad zwanych ksarami i oaz zagubionych wśród wydm.
Miasto Alberta Camusa i Mohammeda Diba od lat pozostaje izolowaną Marsylią Maghrebu. A szkoda, bo biały Algier to architektoniczna perełka, kompletne zaskoczenie i miła zapowiedź tego, co zastanę w głębi kraju. Już na pierwszy rzut oka widzę, jak mało arabskie i bardzo śródziemnomorskie jest to miasto. Na ulicach dominują biel, błękit i zieleń. Białe są kamienice, niebieskie – okiennice, zielone – ogrody, a turkusowe morze, które wcina się malowniczą zatoką w skały Atlasu Tellskiego. Sercem stolicy jest XVI-wieczna kazba (co po arabsku znaczy forteca), wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Spacerując jej wąskimi i krętymi uliczkami, czuję, jakby moja głowa była osadzona na kołowrotku – chcę mieć 360-stopniowy ogląd sytuacji. Tak. Za dużo naczytałem się w internecie opisów, że tutaj – w kraju zagrożonym atakami terrorystycznymi, gdzie zaledwie kilka lat temu zakończyła się wojna domowa – turysta z całą pewnością nie może czuć się bezpieczny. Jednak zamiast noży napotkani ludzie wyciągają własne historie, częstują herbatą i dzielą się ze mną swoim czasem. To mnie uspokaja i zaczynam dostrzegać detale. Białe ściany, charakterystyczny wykrój drzwi przypominają Andaluzję, tylko muzyka jest jakaś inna. Przez otwarte okna dobiegają dźwięki popularnej również w Polsce piosenki Aischa – przeboju muzyki rai. Ten styl powstał w Algierii i wraz z falą imigrantów uciekających przed rewolucją i wojną domową przedostał się do Europy. Szybko zdobył niezwykłą popularność. Każdy zapewne kojarzy piosenkę Barra Barra Rachida Tahy z filmu Helikopter w ogniu czy Cheba Mami razem ze Stingiem wykonującego Desert Rose. Niespiesznie docieram do pałacu Hassana Pachy. Zniszczony przez Francuzów w 1940 r., teraz powoli odzyskuje dawny blask. Nieopodal widzę Wielki Meczet wzniesiony w XI w. przez władców z rodu Almorawidów. Choć mocno zaniedbany, wciąż zachwyca swą architekturą. Tuż obok, u stóp kazby, wznosi się najważniejszy w kraju Nowy Meczet z XVII w. Żeby przestąpić jego próg, jak wszędzie w Algierii, muszę zapytać o zgodę imama. Na szczęście jest to czysta formalność. Podobno budynek w stylu osmańskim zaprojektował chrześcijanin. Wnętrze przypomina tureckie domy modlitwy – ściany wyłożono kafelkami, zaś zdobienia wykonano w drewnie. Bryła trzeciego, najnowszego meczetu Ketchaoua do złudzenia przypomina katolicki kościół. Okazuje się, że kiedyś był on katedrą św. Filipa, wzniesioną na fundamentach meczetu z XVII w., kiedy to Algier stanowił silną bazę osmańskich piratów. Tu właśnie przybijały okręty najgroźniejszego z nich, Khair ad-Dina, admirała floty osmańskiej zwanego w Europie Barbarossą. Przez blisko 40 lat siały one spustoszenie na szlakach handlowych Morza Śródziemnego i na jego wybrzeżach. Dopiero w 1830 r. z korsarzami rozprawiły się wojska francuskie. Po tym zwycięstwie żołnierze nie wrócili do ojczyzny, lecz stopniowo zajmowali kolejne rejony Algierii, czyniąc z niej kolonię francuską. Wówczas w miejscu meczetu wyrosła katedra, którą po odzyskaniu niepodległości w 1962 r. z powrotem przeobrażono w meczet. Na próżno szukać w nim teraz śladów po świątyni chrześcijańskiej... Wokół Algieru rozsiane są ruiny starożytnych metropolii z czasów Imperium Romanum. Kilka z nich, choć odległych od siebie, łączy postać św. Augustyna. Filozof, teolog, pisarz, Ojciec Kościoła, jeden z najświatlejszych umysłów swych czasów urodził się w Tagaście (dziś Sauk Ahras przy granicy z Tunezją). Jako biskup Hippony odwiedzał podległe mu miasta i prowadził korespondencję z ich biskupami. Jednym z takich ośrodków było SATIF (łac. Setifis), obecnie stolica naukowa Algierii. W czasach św. Augustyna wznosiły się tu klasztor i szkoła biskupia. Podziwiam ruiny z tamtych czasów, a także późniejsze – bizantyjskie. Ale to zaledwie przedsmak tego, co zobaczę w położonej 50 km dalej na wschód Al-Dżemili. Są miejsca, gdzie umysł zamiera, żeby mogła się zrodzić prawda, będąca właśnie jego zaprzeczeniem – pisał Albert Camus w Wietrze z Dżemili, poruszony widokiem smaganych pustynnym wiatrem znajdujących się tu pozostałości Cuic ul – jednego z najlepiej zachowanych miast rzymskich w Afryce. Przechodzę przez imponujący łuk triumfalny Karakali, ogarniam wzrokiem obszerne forum, amfiteatr i świątynie. W odkrytej tu bazylice być może św. Augustyn odprawiał msze. Wyraźnie widać zarysy domów i wille z doskonale zachowanymi mozaikami. Chociaż są wyblakłe i poszarzałe, wystarczy wylać na nie odrobinę wody, by ożywić dawne, bajeczne kolory. Gdy jadę do Kalamy, za oknem samochodu powoli przesuwają się zielone krajobrazy. Trochę przypominają nasze Bieszczady, zupełnie zaś nie kojarzą mi się z Afryką. Samą Kalamę założyli Fenicjanie. W tym ważnym mieście zachodniej części imperium biskupem był Posydiusz – uczeń, biograf i przyjaciel św. Augustyna. Pewnie nieraz wspólnie oglądali przedstawienia w teatrze, którego ruiny właśnie mam przed oczami. Za czasów kolonii francuskiej w Kalamie działały synagoga i kościół katolicki pw. św. Augustyna. Po odzyskaniu niepodległości obydwa budynki zostały przeobrażone w meczety. Starożytna Hippona, a dzisiejsza Annaba, jest szczególnie związana z żywotem św. Augustyna. W latach 396–430 sprawował tu funkcję biskupa i dokonał swego żywota podczas oblężenia miasta przez wojska Wandalów. Czasy świętego pamiętają okazałe ruiny forum i term. W Annabie trzeba też odwiedzić bazylikę św. Augustyna i meczet Said Abu Marwan z 1035 r. oraz przejść się krętymi uliczkami tutejszej kazby. Timkad (łac. Thamagus) już w III w. był ważnym ośrodkiem chrześcijaństwa. Tutejsi władcy próbowali kopiować najlepsze wzorce i leczyć kompleksy prowincji. Wznieśli amfiteatr o średnicy 60 m, który mógł pomieścić 4 tys. widzów. Moją uwagę przyciągają inskrypcje o zaokrąglonych kantach, zdobiące budowle. Taki sposób zapisu liter nazywa się uncjałą, a przed sobą mam najstarsze na świecie słowa wyryte w tym stylu. Zachowały się też termy, a w nich – pozostałości po basenach z ciepłą wodą. W salach masaży wciąż widać platformy, na których umieszczano łoża bogaczy. Czuję się, jakbym chodził po starożytnym aquaparku. Dziś Annaba jest popularnym kąpieliskiem nadmorskim. Wyprawę szlakiem św. Augustyna kończę w Konstantynie. Miasto wyrosło na dnie i na zboczach wąwozu o różnicy poziomów 400–1200 m n.p.m. Przez setki lat wznoszono tu dziesiątki malowniczo krzyżujących się mostów i wiaduktów, megalityczne pomniki i wiszące na ścianach skalnych kamienice. Wszystko to sprawia wrażenie scenografii do baśniowego thrillera. Na dworcu autobusowym w Algierze otwiera się kolejny rozdział mojej afrykańskiej podróży. Z trudem odnajduję okienko, gdzie sprzedają bilety na południe kraju, do Ghardaja. Za chwilę z prędkością ponad 100 km/godz. mijam góry Atlasu Tellskiego i podążam w kierunku niższego Atlasu Saharyjskiego. Na jego złocistym przedpolu, wśród rozległej kamienistej hamady, czeka na mnie dolina M’Zab. Figuruje ona na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO jako przykład miejsca, w którym od setek lat w perfekcyjnej harmonii ze środowiskiem żyje berberyjska społeczność Ibadytów (jedna z sekt muzułmańskich). Warowne osady, ksary, wznosili tu od XI w. Pięć z nich ulokowali na sąsiadujących ze sobą wzniesieniach: Ghardaja, Bani Jazkan, Malika, Bu-Nura i Al-Attaf. Nieopodal znajdują się jeszcze trzy młodsze osady: Warkala, Al-Karara i Barrjjan. U ich podnóża przebiegają dawne szlaki karawan. Każdy ksar otacza mur z gliny i kamienia. W centrum wznosi się ufortyfikowany meczet, którego minaret pełnił niegdyś funkcję wieży strażniczej. Wokół niego wyrosły domy mieszkalne, sklepiki i warsztaty. Te położone najbliżej wybudowali członkowie najstarszych i najważniejszych klanów. Mur okalający ksary, choć jest reliktem przeszłości, również i dziś chroni mieszkańców przed obcymi. Turyści mają prawo przebywać w jego obrębie tylko w obecności przewodnika i muszą opuścić osadę przed zmrokiem, zanim zostaną zamknięte bramy. Mieszkająca za murami starszyzna unika jak ognia wszelkich zdobyczy cywilizacji. Telefon dotarł tu dobre 50 lat po jego upowszechnieniu na świecie, a internet ciągle czeka w kolejce do akceptacji. W osadach obowiązuje całkowity zakaz picia alkoholu i palenia papierosów. Podczas spaceru po Bani Jazkan nagle w szczelinie uliczki pojawia się odsłonięta twarz młodej dziewczyny. Na mój widok przerażona nieruchomieje. Większość tutejszych kobiet jest zakwefi ona. I to jak! Zakrywający głowę biały welon przytrzymują ręką tak, aby nieznajomy mógł dojrzeć co najwyżej lewe oko. Kobiety żyją w niemal całkowitej izolacji od mężczyzn. Karą za niedostosowanie się do panujących tu reguł jest odosobnienie, a jak to nie pomoże – wygnanie. Taka osoba traci wszelkie prawa. Nie jest obsługiwana w sklepie. Kiedy ma własny, nikt u niej nie kupuje. Gdy wychodzi za mąż, nikt nie przyjdzie na ślub, a po śmierci nie zostanie rytualnie obmyta. W Ghardaja spotykam Sameta. Mieszka i pracuje w Paryżu, ale w tej osadzie się urodził i zna tu niemal wszystkich. Dlatego urlopy spędza nie w Marsylii, tylko na pustyni, u swoich. Zaprasza mnie na kolację do znajomych. Przestronny salon domu – zgodnie z panującą modą – jest pusty. Panie zajmują niewielki pokój obok kuchni, a panowie schodzą do piwnicy. Tłumaczą mi, że tam znajdziemy najlepsze schronienie przed upałem. Najpierw częstują mnie lemoniadą i znakomitą kawą. Po godzinie pojawia się danie główne – duża drewniana micha wypełniona kuskusem z niewielkimi kawałkami baraniny. Każdy z nas dostaje drewnianą łychę, którą będzie jadł ten największy lokalny przysmak. Wszystko idzie gładko, pilnuję się, żeby nie popełnić żadnego faux pas. Do czasu. Pod koniec spotkania, żegnając się z gospodarzem, stwierdzam, że grzecznie będzie zajrzeć także do kuchni i powiedzieć dobranoc jego małżonce. Na szczęście Samet wykazuje się nie lada refleksem. Za rękaw wyciąga mnie ku wyjściu i już na zewnątrz tłumaczy, że byłoby dalece niewskazane, abym zobaczył panią domu. – Tak tu jest i tak ma być – kwituje moje zdziwienie. Dalsza trasa wiedzie mnie na południe, w otwartą paszczę Sahary. W Hasi Masud, gdzie w 1956 r. odkryto złoża ropy naftowej, spędzam prawie cały dzień. Aby pojechać jeszcze dalej, potrzebuję zezwolenia, o które trzeba wystąpić w komisariacie policji. O dziwo, nie wbijają nic do paszportu, nie dają dokumentu. Telefon załatwia wszystko. Autobus odjeżdża późnym popołudniem i nie ma w nim żadnych turystów. Po godzinie docieramy do posterunku granicznego. Tu już mają moje nazwisko, ale mimo to próbują wyłudzić haracz. W takich chwilach zimna krew i stanowczość ratują zawartość portfela. Kilka godzin później dopada nas burza piaskowa. W okamgnieniu wstążka asfaltu znika pod piachem, widoczność spada niemal do zera, a pył wchodzi w zęby i we wszelkie zakamarki. Przejaśnia się tylko na chwilę przed kolejną burzą – pustynnej szarańczy. Miliardy owadów fruną z wiatrem i roztrzaskują się na szybach. Znowu zapada ciemność. Na szczęście o zachodzie słońca jest już po wszystkim. Autobus zatrzymuje się gdzieś pośrodku pustyni. Muzułmanie odnajdują kierunek Mekki i zaczynają się modlić. Między nimi przechadzają się bezpańskie wielbłądy. Któryś z pasażerów próbuje poskromić jednego z nich. Wybuchają salwy śmiechu. Nad ranem docieramy do Illizi. Wysypuję po szklance piachu z butów i szukam transportu jeszcze dalej na południe. Udaje mi się znaleźć dżipa. Przez okno samochodu obserwuję, jak pustynia z piaszczystej zmienia się w jeszcze bardziej martwą kamienistą hamadę. Dominują niewysokie wzgórza obsypane lśniącymi kamieniami. Jest zupełnie cicho. Po pokonaniu 500 km i po pięciu godzinach jazdy nareszcie jestem w oazie Dżanat. Kilka wiosek wtopionych w skalne zbocza, skupionych wokół oazy i gaju palmowego, tworzy największą osadę w południowo-wschodniej Algierii. W hoteliku Camping Zeriba spotykam Yanna Arthusa-Bertranda (tak, to ten, który fotografuje z lotu ptaka). Jest tu jedynym gościem. Dżanat zamieszkują głównie Tuaregowie, lud berberyjski. Tradycyjnie zajmowali się wypasem owiec, kóz i wielbłądów oraz wędrowali z karawanami. Obecnie wielu przeprowadziło się do miast. W ich społeczności obowiązuje matriarchat, zatem pozycja kobiet jest znacznie silniejsza niż u Arabów. Co ciekawe, to mężczyźni, nie kobiety, zasłaniają szczelnie twarze turbanem. Zaprzyjaźniam się z jednym z nich – Barką, który dla turystów organizuje wyprawy na pustynię. – Wśród Tuaregów włos ci z głowy nie spadnie – zapewnia. Nie musi tego mówić, wyczuwam to intuicyjnie. Uwielbiam ich towarzystwo, ich spokój, godność i serdeczność. Ale długi czas minie, zanim polubię ich herbatę – bardzo mocną, upiornie słodką, którą pije się małymi łykami z literatek. Niestety, nie można jej odmówić. Wypraw na pustynię można planować wiele i różnymi środkami lokomocji. Wybieram napęd 4x4 i jadę na spotkanie z malunkami naskalnymi w Parku Narodowym Tasili n’Azdżar. Najstarsze z nich powstały około 8 tys. lat temu i przedstawiają głównie dzikie zwierzęta, później prehistoryczni artyści malowali przede wszystkim konie, a następnie wielbłądy. Ich obrazy ukazują zmiany klimatu – z leśnego poprzez sawannę po pustynny. Bardziej jednak przyciągają oko nieprawdopodobne krajobrazy – rozsypujące się pagórki, grzyby skalne i potężne, 200-metrowe wydmy. Patrząc na to, nie mogę uwierzyć, że jeszcze kilka tysięcy lat temu rosła tu bujna zieleń, a suchymi i nagimi dziś wąwozami płynęły rwące rzeki. Algieria rzeczywiście zaskakuje. Ogromna i gościnna, ciągle czeka na odkrycie. Tekst: Marek Tomalik
Sahara: narodziny pustyni. "Nie sposób jej sobie wyobrazić"
Sahara jest tak wielka, tak piękna, i tak zróżnicowana. Przejechałem tylko mały jej kawałek. Ale zobaczyłem miejsce, w którym rodzi się pustynia.
Sahara to nie tylko piasek. To przede wszystkim monotonne żwirowe połacie, ciągnące się przez setki kilometrów kamieniste doliny, rozpalone słońcem wulkaniczne szczyty. No i życiodajne oazy. Najbardziej widowiskowe są jednak rozsypujące się górskie łańcuchy wzdłuż zwrotnika Raka, na południu Algierii. Rozmaitość form skalnych w Parku Narodowym Ahaggar i ich zmieniająca się w ciągu dnia kolorystyka tworzą nieziemski, jedyny w swoim rodzaju krajobraz. To agonia gór w najpiękniejszym wydaniu. I właśnie one są naszym celem. Jedziemy od kilku dni. Najpierw granica z Tunezją, potem miejscowości Al-Kulaja, Ajn Salih, w końcu Tamanghast, brama do Czarnej Afryki. To tam, w dobrze zaopatrzonym markecie w zachodnim stylu robimy zakupy na podróż przez Saharę. Większość miejsca w naszych samochodach zajmują paliwo i woda. Pustynna norma to trzy litry na osobę plus wiadro herbaty. Przez Ahaggar, który zajmuje większą powierzchnię niż Francja, da się przejechać tylko autem 4x4. Tutejsze agencje oferują samochody z kierowcą, przewodnikiem, a nawet kucharzem (często w jednej osobie). W takich warunkach można by się zaszyć na pustyni nawet na dwa, trzy tygodnie. Niestety, niestabilna sytuacja przy granicy z Nigrem sprawia, że decydujemy się jedynie na czterodniowy wypad. Prawie cały czas osłania nas eskorta policji. Po porwaniach obcokrajowców kilka lat temu algierski rząd zdecydował się na ochronę grp turystycznych w taki dość mało subtelny sposób. Patrole towarzyszą nam w czasie przejazdów między miastami, przed wyjazdem z każdego z nich musimy zgłosić na policji następny cel podróży. Mundurowi zawsze utrzymują dystans, starają się być niewidzialni. Lepiej nie robić sobie z nimi zdjęć i nie pytać o poglądy polityczne. Przyznawanie eskorty to procedura międzynarodowa, wymaga wypełnienia sterty kwitów i dostarczenia mnóstwa zaświadczeń. Bez pomocy lokalnego przewodnika – nie do przejścia. Dołącza na dobre do naszego konwoju. Płacimy mu słono (dniówka dobrego guide’a to ok. 100 euro), w przeciwieństwie do ochrony, która jest darmowa. ZDĄŻYĆ NA ZACHÓD Pierwszy postój wypada w oazie Tamakrest. I to przy wodospadzie! Soczysta zieleń trzcin kontrastuje z czerwonym marmurem skał, woda przelewa się z kamiennych mis, jakby były doskonale zaprojektowaną instalacją genialnego designera. Krótka wspinaczka korytem wodospadu doprowadza nas do osady. Spotykamy kobietę z małym chłopcem w tradycyjnych strojach. Wyglądają tak egzotycznie, że nie pytając o zgodę, pstrykamy zdjęcia jak oszalali. Wstyd, ale to pierwszy kontakt z Tuaregami. Potem zachowujemy się trochę lepiej. Mijamy kolejne tuareskie osady. W jednej z nich, Izarnan, robimy dłuższą przerwę. Podbiegają do nas bose i brudne dzieci. Zatrzymują się w bezpiecznej odległości i obserwują. Po chwili kobiety przynoszą swoje wyroby. Chcą je sprzedać. Natychmiast powstaje kramik na piachu, zaczyna się targowanie. Wełniane saszetki w geometryczne wzory nie są może artystycznie wysmakowane, ale kupujemy je bez większego wahania. Trochę na pamiątkę, trochę, by wspomóc ubogą wioskę. Czujemy na sobie ciekawskie spojrzenia, biały to tutaj ciągle rzadki gość. Nagle w dali pomiędzy zabudowaniami z trzciny dostrzegamy zaskakująco jasną twarz. Ubrana w kolorowe szaty kobieta okazuje się być albinosem. U Tuaregów jest to ponoć częste, chociaż dla nas zupełnie niezwykłe. Tuż za wioską nasi kierowcy gwałtownie skręcają w kierunku suchych akacjowych zarośli. Już po chwili na dachy land cruiserów ładujemy gałęzie i korzenie, a plecaki bierzemy na kolana. Bez drewna nie byłoby ogniska, a bez ogniska herbaty. Nocleg spędzamy na rozległym plateau otoczonym górami, pod baldachimem z gwiazd tak jasnych, że trudno zasnąć. Drogi, którymi jedziemy, prowadzą korytami wyschniętych rzek – wadi. Cały obszar jest poprzecinany śladami samochodowych kół. Trudno się zorientować, który szlak jest właściwy, szczególnie, że po silniejszym wietrze trzeba go przecierać na nowo. Tym większy szacunek wzbudzają nasi kierowcy, którzy bez CB-Radia, GPS-ów, a nawet mapy bezbłędnie trafiają tam, gdzie chcą. Najtrudniejsza jest droga pod wierzchołek Asakram. Do wyboru głębokie koleiny albo wąska półka. Slalom między wulkanicznymi czopami trwa przeszło godzinę. Pokonanie głębokich rozpadlin i niestabilnych osuwisk wymaga dużej koncentracji i ogromnego doświadczenia. W pewnym momencie najmłodszy z naszych kierowców popełnia błąd. Auto boksuje chwilę w miejscu, po czym osuwa się po niestabilnych kamieniach. Na szczęście w ostatniej chwili opiera się o skalną ścianę. Z pomocą przychodzą pozostali kierowcy. W końcu docieramy do obozu położonego na wysokości 2600 m n.p.m. Spieszymy się. Na sam wierzchołek trzeba jeszcze podejść kilkadziesiąt metrów, a właśnie rozpoczął się spektakl, dla którego tu przyjechaliśmy – zachód słońca. W milczeniu obserwujemy, jak promienie powoli znikają w pomarszczonych ścianach gór. Taki obraz utrwalony słodką herbatą, która na tej wysokości smakuje wybornie, pozostanie mi w pamięci na całe życie. Następnego dnia przed świtem wdrapuję się na kolejny szczyt. Wschód jest równie imponujący, a ja – po mroźnej i wietrznej nocy – zatęskniłem za słońcem i herbatą. WYDMY NA PIECHOTĘ Opuszczamy Ahaggar i kierujemy się na północ, przemierzając kilkaset kilometrów żwirowej, płaskiej pustyni, bez gór i wydm. Przez ten słabo kontrolowany ogromny obszar przebiegają szlaki przemytnicze z Mali, Nigru i Mauretanii. Może dlatego teraz mamy eskortę aż czterech wozów policyjnych! Docieramy do Timimun, oazy położonej na krawędzi Wielkiego Ergu Wschodniego. Zatrzymujemy si na kempingu wśród daktylowych palm, z którego tarasów rozpościera się widok na piaszczyste diuny. Na pustynną wycieczkę można się wybrać na grzbiecie wielbłąda lub w kabinie 4x4. My decydujemy się na trzeci sposób, najmniej popularny – na piechotę. Przewodnik kręci nosem, odradza, ale jest bezradny w starciu z polską determinacją. Samochodem okrążamy wydmy i zatrzymujemy się przy wiekowych ksarach – ufortyfikowanych osadach strzegących niegdyś drogi na południe. Bezlitośnie smagane wiatrem rozsypują się w pył. Szkielety dawno minionej świetności robią na nas przygnębiające wrażenie, ale doskonale pasują do tutejszej surowej przyrody. W pobliskiej wiosce widzimy, jak chłopcy przenoszą wydmę, worek po worku, na oślich grzbietach za miasto. Trudno ocenić, czy jest w tym sens, ale wygląda na to, że dzieciaki mają frajdę. Pustynne barchany przesuwają się w tempie metra, dwóch rocznie. Powoli, ale bez przerwy. Piach pożera domy z jednej strony wsi, wypluwa po drugiej, strawione kilka lat wcześniej. Wyruszamy pieszo z małej wsi Tala. Jest cicho i pusto. Początkowo wydmy urzekają swym ascetycznym pięknem, lecz po godzinie brnięcia w piachu zaczynam być lekko znużony. Wiatr zacina ostro po twarzy. Decyduję się wyjąć aparat i zrobić kilka ujęć. Z każdej strony po horyzont falujące morze piasku. Tak właśnie wyobrażałem sobie pustynię, brakuje tylko karawany wielbłądów. Pozostaję sam na pustkowiu. I nagle orientuję się, że wiatr zasypał ślady idących przede mną. Nie jest mi do śmiechu. Kierunek niby znam, ale wydmy wcale się nie kończą tam, gdzie powinny. Słońce grzeje mocno, podmuchy gorącego powietrza coraz silniejsze. Wdrapuję się na jak najwyższe wydmy… Aż w końcu dostrzegam Sebhki, częściowo wyschnięte słone jezioro. Po drugiej jego stronie majaczy znajomy, palmowy gaj, a w nim zacieniony kemping z zimnymi napojami. Z radości wypijam resztkę wody, o której myślałem przez ostatnią godzinę. Droga przez spękaną ziemię „posypaną” kryształkami soli, kałuże gęstej solanki i chmary much zajmuje następną godzinę. W lustrze wody odbijają się cudowne pomarańczowe diuny. I byłoby pięknie, gdyby na brzegach nie walały się utopione kiedyś butelki i puszki. Jak nic wracam do cywilizacji. MIASTA MAGHREBU Doświadczam jej w Ghardai, mieście bazarów, pełnym zgiełku i gwaru. To, co czyni je naprawdę niezwykłym, to architektura. Budynki pozbawione są okien i wyrastają kaskadowo jeden z drugiego. Tworzą jeden organizm pnący się spiralą w górę ku glinianemu minaretowi na szczycie. Życie rodziny toczy się na dachu, który dla sąsiadów z piętra jest tarasem. Cała kompozycja wygląda bardzo egzotycznie, nawet jak na algierskie warunki. Ghardaja wraz z pięcioma innymi oazami tworzy starożytną Dolinę M’Zab, zamieszkiwaną przez Mozabitów, lud pochodzenia berberyjskiego (pierwsze mozabickie miasta zakładano tu już w X w.). Społeczność ta wyznaje umiarkowany odłam islamu. Dla nas jedyną zauważalną różnicą jest to, że mężatki ubierają się wyłącznie na biało i mogą odsłonić tylko jedno oko. Ostatni przystanek to tunezyjskie miasto Susa, popularny cel wielu wycieczek z biurami podróży na kontynent afrykański. Ten wielki kurort z dyskotekami, lunaparkiem i tysiącami miejsc noclegowych jest zupełnie inny od pustynnych miast Algierii. Bez smrodku Orientu, bez smaku zupy na baraninie, bez herbacianej celebry jest lekkostrawny, ale z pewnością nie tak smaczny.
Codziennie pokonuję samochodem ponad dwieście kilometrów. W normalnych warunkach to żaden wyczyn. Na Saharze przygoda życia.
Słyszymy hasło Sahara i przed oczami od razu widzimy idealne poduchy żółtego piasku, po których wędruje karawana wielbłądów prowadzona przez Beduina osłaniającego twarz przed słońcem błękitnym szalem. Ale prawda jest taka, że Sahara nie jest ani żółta, ani piaszczysta, ani pagórkowata – to tylko jeden z puzzli składający się na obraz terenu wielkości Europy. Co kilkadziesiąt kilometrów krajobraz zmienia się całkowicie. Najlepiej tę różnorodność docenić, przemierzając pustynię dżipem. Co prawda taki sposób zwiedzania Sahary gwarantuje zupełny brak komfortu, ale w zamian za to oferuje niezapomniane przeżycia wizualne. Dla mnie numerem jeden na liście miejsc, które odkryłam w trakcie tej podróży, jest Pustynia Biała. Zagubiona gdzieś w połowie drogi między Kairem a Asuanem. Jej surrealistyczne rzeźby wykute przez naturę w białych opokach przypominają zamieniony w kamień zwierzyniec. Po drodze do niej podziwiam kaniony, jaskinie ze stropami, z których zwisają niczym szczotki miliony wapiennych sopli, moczę nogi w gorących źródłach, zwiedzam zasypane przez piasek starożytne miasta. No i zasypiam pod czarnym niczym aksamit niebem obsypanym gwiazdami. Ciszę zakłóca od czasu do czasu towarzystwo długouchych fenków, które polują na nasze jedzenie. Z żadnych wakacji nie wracałam w tak dobrym nastroju i z taką alergią na zdobycze cywilizacji. Oprócz dżipa, oczywiście. (AF) NO TO W DROGĘ: GDZIE ■ Sahara leży na terytorium 11 państw. Najlepiej na jej zwiedzanie samochodem z napędem na cztery koła wybrać się do Egiptu. Wycieczkę można zacząć z Kairu lub z oazy Al-Bahrijja. Z KIM ■ Organizacją wypraw na pustynię zajmuje się firma Pan Arab Tours, www.panarabtours.com. Koszt tygodniowej wyprawy (z kucharzem i kierowcą) to ok. 3 tys. zł na osobę.
Kronika Sahary: tu starożytne cywilizacje rodziły się i umierały zgodnie z cyklem pór deszczowych
Sahara sprawia wrażenie bezkresnej przestrzeni, na której istnieją jedynie dwa kolory – błękit nieba i żółć wydm. Zachwycając się widokiem pustyni, często zapominamy, że jest ona wspaniałą kroniką historii Ziemi.
W południowo-zachodniej Libii, w regionie Fazzan, bije serce Sahary, wypełnionej morzem piasku, wadisami, górami, równinami, oazami. Między 5000 r. p.n.e a 500 r. n.e. żyło tu ok. 100 tys. osób, mimo że w rejonie statystycznie opady wynosiły kilka centymetrów rocznie, a bywały lata, że nie spadła nawet kropla deszczu. – To strasznie dużo ludzi jak na środkową Saharę – podkreśla David Mattingly, kierujący zespołem badaczy pracujących nad Projektem Migracje. Ten archeolog z Uniwersytetu Leicester mówi o sobie, że jest niewolnikiem pustyni. – Pracuję w Libii od 30 lat i jej krajobraz urzekł mnie totalnie. Cóż, nietrudno uzależnić się od oślepiającego światła i ogromnych przestrzeni nieskażonych cywilizacją. W miejscu, które jedni zwą nieużytkiem, inni doznają olśnienia. Szkocki odkrywca Hugh Clapperton przemierzający pustynię w latach 1822–1825 spotkał niewolnicę pozostawioną na pastwę losu i pewną śmierć. Jej głowa była spuchnięta, kobieta nie mogła chodzić i nie reagowała na nic. Clapperton zanotował też, że przy kobiecie czekał jeden ze służących ich pana – nie po to, by pochować ciało, ale zabrać resztki ubrań, które ją okrywały. Podróżnik nie mógł jechać na wielbłądzie; nie miał siły, by się utrzymać. Wiedział, że jeżeli zostanie przy niej, sam zginie. Wiatr jest zimny – zanotował. I ruszył w dalszą drogę. To jest Sahara, której należy się bać. Suche morze piasku i kamieni, gdzie roi się od skorpionów, co jakiś czas przemyka żmija, a słońce jest bezlitosne. Libia jest ogromna (jej powierzchnia równa się połączonym terytoriom Włoch, Francji, Hiszpanii i Niemiec), a większość z 6 mln mieszkańców żyje w miastach ulokowanych wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego. Aby w pełni zrozumieć ten kraj, musimy stanąć tyłem do morza i skierować wzrok na południe. 95 proc. powierzchni Libii pokrywają pustynie, 20 proc. to wydmy, a przez jej teren nie płynie ani jedna niewysychająca rzeka. Na Pustyni Libijskiej zanotowano rekordową temperaturę powietrza (57,8°C), ale tamtejsze noce bywają przeraźliwie zimne. Ibrahim al-Koni, jeden z libijskich pisarzy, wychował się w Fazzan jako Tuareg. W swej książce Krwawiący kamień cytuje suficką pieśń: Pustynia jest skarbem dla tego, kto szuka schronienia od ludzi i ich zła znajdziesz tam zadowolenie znajdziesz tam śmierć i wszystko czego szukasz. Badania Mattingly’ego doprowadziły go do Idhan Aubari, miejsca z wieloma maleńkimi jeziorami o wodzie koloru kamieni szlachetnych. Niektóre fioletowe, inne pomarańczowe od minerałów i alg. Trudno sobie to wyobrazić, ale 200 tys. lat temu, w epoce obfitych deszczy, migotało tu w słońcu jezioro Megafazzan,akwen wielkości Anglii, a przez sam środek pustyni płynęły rzeki. Zmiany klimatu przychodziły i odchodziły, jakby ktoś włączał i wyłączał niewidzialny pstryczek. W porach suchych jeziora wysychały, a roślinność znikała. W okresach opadów zbiorniki ponownie napełniały się wodą, a pustynia miejscami przypominała sawannę. Tu i ówdzie pojawiały się ludzkie osady. Jak zlokalizować koryta rzek sprzed wieków? Z bardzo wysoka. Wykorzystując zdjęcia radarowe wykonane z kosmosu, członkowie zespołu Projektu Migracje Kevin White i Nick Drake oznaczyli na mapie miejsca osadów mineralnych pozostałych po starożytnych jeziorach i potokach. Następnie pojechali tam swoimi land roverami, dołączając do dwójki paleoantropologów Roberta Foleya i Marty Mirazón Lahr. Badacze odkryli kamienne narzędzia, głowice strzał, paleniska i groby mówiące o tym, jak przed wiekami mogło wyglądać życie na pustyni. Ludzie zamieszkiwali tutejszą sawannę ok. 130 tys. lat temu. Żyli z polowań i zbieractwa. Wynieśli się, gdy nastąpił stopniowy zanik opadów, co miało miejsce jakieś 70 tys. lat temu. Gdy deszcz powrócił, wrócili też osadnicy. Na pustynnych skałach wyryte są wspomnienia z dobrych lat Sahary, gdy żyły na niej zwierzęta zależne od wody – krokodyle, słonie i nosorożce. Ciekawa rzecz miała miejsce po zakończeniu ostatniego wilgotnego okresu. Około 5 tys. lat temu deszcze przestały padać. Jeziora wyschły i został tylko piach. Tym razem jednak ludzie się stąd nie wynieśli. Sztuka skalna świadczy o tym, że przeszli już od polowania do hodowli zwierząt. Wkrótce nastąpił rozkwit społeczeństwa, które wybudowało miasta i zajęło się rolnictwem – była to cywilizacja Garamantów. Garamantowie funkcjonowali w klimacie, jaki panuje na Saharze dzisiaj. Wielu naukowców podejrzewa, że żyli na sposób nomadów. Wykopaliska w Garamie, ich głównym ośrodku (koło dzisiejszego miasta Dżarma), i badania geodezyjne przeprowadzone przez zespół Mattingly’ego wykazały jednak, że Garamantowie byli ludem osiadłym, utrzymującym się z rolnictwa w oazach. Stworzyli system irygacyjny umożliwiający uprawianie pszenicy, jęczmienia, sorgo, daktylowców i oliwek. Podziemne kanały zwane fogarrami czerpały wodę spod ziemi i doprowadzały ją do pól, nie pozwalając na wyparowanie. Odnaleziono ślady po prawie 1000 km takich kanałów. System znakomicie funkcjonował przez setki lat. Niestety, wody gruntowe gromadzone w okresach intensywnych opadów w końcu wyschły, doprowadzając do upadku cywilizacji. Ludzie zamieszkujący Libię od tysięcy lat żyli w swego rodzaju korytarzu. Złoto, kość słoniowa i niewolnicy napływały z północy, z subsaharyjskiej Afryki; oliwa, wino, szkło i inne dobra znad Morza Śródziemnego podróżowały w głąb lądu. Karawany sunące pośród wydm to dla wielu chyba pierwsze skojarzenie z Afryką. Korytarz saharyjski być może jest też drogą, którą nasi przodkowie opuścili wschodnią część kontynentu, by zasiedlić świat. Naukowcy długo byli zdania, że z subsaharyjskiej Afryki do Eurazji migrowali wzdłuż Nilu. Obecnie promuje się inny pogląd – Fazzan mógł być fragmentem korytarza migracyjnego, który doprowadził część współczesnych ludzi do brzegów Morza Śródziemnego i dalej, przez Synaj. 1500 lat po upadku Garamantów rząd Libii buduje Wielką Sztuczną Rzekę – system ogromnych rurociągów, którymi woda z basenów pod Saharą trafi do suchej reszty kraju w celach nawodnienia. Te wodonośne warstwy wypełniły się dziesiątki tysięcy lat temu, a intensywne pompowanie szybko je wyczerpie. Cykl życia projektu szacowany jest na zaledwie 50–100 lat. Można przypuszczać, że ostatni rozdział Fazzanu jeszcze nie powstał. Charles Bowden (2010)
Po białe złoto Sahary: wyprawa Jakuba Pająka
Cel wyprawy: Uchwycenie w obiektywie i opisanie tradycyjnych karawan solnych przemierzających Saharę: od wydobycia soli, przez jej obróbkę, po przygotowanie do transportu na wielbłądach i handel solą
Sznur dromaderów przemierza największą pustynię świata. Do boków mają przytwierdzone wielkie płyty soli kamiennej. Wielbłądy mijają kolejny, na wpół przysypany piaskiem, częściowo obleczony zasuszoną skórą szkielet swojego krewniaka. Jako poganiacz, pomocnik i nowicjusz w karawanie modlę się, aby zwierzęta okazały się wystarczająco wytrzymałe, a natura – łaskawa. Na czele idzie najbardziej doświadczone ze zwierząt – dromader przewodnik. Na jego grzbiecie miarowo kiwa się postać w błękitno-granatowych szatach. Tegoż samego koloru zawój na głowie – szesz – zakrywa prawie całą twarz Maura. Ów czterometrowej długości kawałek materiału zabezpiecza przed wciskającym się wszędzie pyłem, chroni przed słońcem, w nocy pomaga przetrzymać przejmujący chłód. Jadący na przedzie karawany Hassan zna solny szlak do kopalń Taoudenni jak własną kieszeń. Od wieków białe złoto stanowi największe bogactwo tej pustyni. Jeden z ostatnich funkcjonujących do dziś solnych szlaków karawanowych wiedzie znad łuku rzeki Niger, m.in. z legendarnego Timbuktu, do kopalń Taoudenni w północnym Mali. Liczy blisko 1500 km w obie strony. Jego pokonanie zajmuje od czterech do sześciu tygodni w zależności od liczby wielbłądów i panujących na pustyni warunków. Kiedyś szlak był dwukrotnie dłuższy – łączył Czarną Afrykę z krajami Maghrebu i dalej Europą. Jeszcze na początku XIX w. na północ płynęły nim złoto, egzotyczne skóry, drewno i inne towary, a także niewolnicy, w przeciwnym zaś kierunku –sól kamienna z saharyjskich kopalń, której złóż brakuje w Afryce Zachodniej. Dla Maurów koczujących na pograniczu Sahary i Sahelu sól kamienna stanowi praktycznie jedyne źródło dochodu. Nie zabieram pieniędzy, paszportu ani rzeczy mogących stanowić pokusę dla rabusiów. Z Timbuktu wyruszam zaopatrzony w worek ryżu, mąki, parę kilo orzeszków ziemnych i daktyli, cukier, herbatę oraz leki i papierosy na wymianę. Do obozowiska Hassana na pustyni jadę wraz z jego bratankami. Po trzech dniach spędzonych na grzbiecie wielbłąda moim oczom ukazuje się biały spiczasty namiot z kilku warstw grubego płótna, stadko kóz i owiec oraz największa duma koczowników, czyli dromadery. Hassan ani jego rodzina nie mają dokumentów, nie odprowadzają podatków, nie mówią po francusku, który jest tu językiem urzędowym, a jedynie w hassanija, czyli zachodnioafrykańskim dialekcie arabskiego. Jego marzeniem jest radio na baterie, które pozwoli mu odbierać audycje z Nawakszutu, stolicy Mauretanii. Od kilkudziesięciu lat przemierza pustynię pięć razy do roku, w trakcie saharyjskiej zimy, która trwa od połowy października do połowy kwietnia. Wtedy to temperatura nie jest aż tak zabójcza – rzadko sięga 30°C w ciągu dnia. Nocą może spaść do zera. Po raz pierwszy Hassan wyruszył do kopalń jako kilkunastoletni chłopiec. Wiedzę oraz szacunek dla pustyni zdobyte od ojca przekazał dwóm pokoleniom nomadów. Teraz także mnie – człowiekowi spoza ich świata, który na własnej skórze chce poczuć trudy codziennej pracy na karawanowym szlaku, aby jak najlepiej udokumentować zanikający proceder wydobycia i handlu saharyjską solą. Nasz cel jest jasno określony: dotrzeć do kopalń i wrócić z towarem. Przez najbliższe dwa tygodnie będę wędrował z Hassanem i jego sześcioma wielbłądami. Na całym szlaku znajduje się zaledwie kilka studni, z których najważniejsza to Bir Ounâne, oraz jedna jedyna stała oaza – Araouane. Tak naprawdę tworzy ją parę glinianych domków zasypywanych przez lotne piaski. W tej oazie studnie nigdy nie wysychają. Najważniejsze w Araouane jest napojenie dromaderów i uzupełnienie zapasów wody na dalszą drogę. Spragniony wielbłąd potrafi jednorazowo pochłonąć prawie 100 l. Nieraz pije bez opamiętania, stąd Hassan siłą odciąga zwierzęta od wodopoju. W nadchodzących dniach nie zobaczą ani kropli wody. Jeść muszą jednak codziennie, dlatego dwa dni drogi za Araouane zatrzymujemy się zrobić zapasy paszy. Ścinamy rzadkie kępy traw porastające wydmy i formujemy z nich bele. Dalej pustynia jest tak jałowa, że nie rośnie właściwie nic. Każdego wieczora zostawiamy na piasku belę siana. Dzięki temu wielbłądy nie dźwigają zbędnego ciężaru i będzie je można objuczyć cennym towarem. Niepisane prawo pustyni nie dopuszcza kradzieży czyjegoś zapasu paszy – mogłoby to oznaczać śmierć zwierząt i niebezpieczeństwo dla ludzi. Trawy porastające południowe obrzeża Sahary służą także jako surowiec do wyrobu wędzideł, siodeł i powrozów do mocowania płyt soli. Maurowie wyplatają je podczas postojów w drodze do kopalń. Właściwie nie używają syntetycznych sznurów, bo po pierwsze trzeba je kupować, po drugie – szybko by się zniszczyły w kontakcie z solą. Dzięki temu malijska pustynia nadal pozostaje nieskazitelnie czysta. Przed nami ukazują się kopalnie soli Taoudenni, czyli rozległa niecka otoczona skalistymi progami i stołowymi górami. To dno dawnego, wyschniętego jeziora, gdzie osadziły się różne minerały. Sól kamienna tworzy kilkanaście poziomów, z czego eksploatowane są cztery. Najwyżej ceniona, bo najczystsza, to sól zwana al kamra. Al bejza zawiera więcej domieszek innych minerałów, zaś al bint – najbardziej zanieczyszczona – jest przeznaczona dla zwierząt. Kopalnie funkcjonują nieprzerwanie od końca XVI w. Obecnie w 150 wyrobiskach pracuje ok. 800 osób. To głównie Maurowie, ale przyjeżdżają też przedstawiciele innych grup etnicznych zamieszkujących Mali. Niektórych przyciąga tu możliwość zarobku, inni są wysyłani przez wierzycieli. Sytuacja wielu przypomina błędne koło – nie są w stanie zarobić dużo więcej, niż wynosi dług, więc do kopalni trafiają co roku. Górnicy drążą wyrobiska, zaś kamieniarze ociosują duże, 100-kilogramowe sztaby wydobytej soli zwane hasba na mniejsze prostokątne płyty przystosowane do karawanowego transportu, tzw. ras. Pojedyncza ras mierzy mniej więcej 100 x 50 cm przy 3–4 cm grubości i waży 25–30 kg. Metody wydobycia i obróbki soli nie zmieniły się chyba od wieków – potrzebne są tylko kilof z krótkim metalowym ostrzem oraz woda, która służy do zmiękczania skały. Górnicy i kamieniarze są zmuszeni kupować ją od ludzi zajmujących się jej wydobyciem i dostawą z jedynej w okolicy studni – oddalonej od obecnie działających wyrobisk o blisko 10 km. Za dwie płyty ras dobrej jakości otrzymują 200-litrową beczkę życiodajnego płynu. Także produkty spożywcze (w Taoudenni znajduje się piekarnia i masarnia) oraz inne dobra nabywa się tu często na drodze wymiany za sól. Przyglądam się pracy górników i kamieniarzy, mierzę i szkicuję wyrobiska oraz pobieram próbki soli do badań laboratoryjnych, a w tym czasie Hassan krąży po kopalniach, poszukując towaru dla swoich wielbłądów. Handel częściowo odbywa się na zasadzie wymiany, towarzyszy mu ożywione targowanie się. Gdy każde ze zwierząt ma już przypisany określony ładunek, wraz z innymi właścicielami i opiekunami dromaderów przybyłymi do kopalń tworzymy dużą karawanę, liczącą ponad 150 wielbłądów. Grubo przed wschodem słońca zaczynają płonąć wiązki słomy. W ich nikłym blasku, przy akompaniamencie pokrzykiwań i w niesamowitym rozgardiaszu poganiacze wyłapują wielbłądy i objuczają przeznaczonym dla nich ładunkiem. Nie pojmuję, jak w ciemnościach można rozpoznać poszczególne zwierzęta, więc ograniczam się do zakładania juków. Po uformowaniu szyku cały wielbłądzi zaprzęg rusza w długą drogę na południe. Zwierzęta idą najpierw wolno, drobiąc kroki, aż osiągają tempo szybkiego marszu człowieka. Karawanowy dzień zdaje się nie mieć końca. Nieraz zaczyna się tuż po północy i trwa aż do zachodu słońca. W tym czasie zwierzęta nie zatrzymują się i nie zwalniają ani na chwilę. Ludzie wszystkie czynności wykonują więc w marszu: załatwiają potrzeby fizjologiczne, modlą się, spożywają skromne posiłki… Od ponad miesiąca jemy dzień w dzień to samo: garść orzeszków ziemnych i parę daktyli na śniadanie, na lunch dogonou – mąka z sorgo i trochę soli rozmieszane w dwóch litrach chłodnej wody, na kolację – jedyny ciepły posiłek: ryż okraszony tłuszczem zwierzęcym. Może i przeszłoby mi przez myśl: „Boże! Już nigdy w życiu czegoś takiego nie tknę!”, gdyby nie skurcz nieustannie ściskający żołądek i tęskne oczekiwanie następnej głodowej porcji. Najbardziej zastanawiające jest to, jak precyzyjnie Hassan trafia do beli siana porzuconej kilkanaście dni wcześniej w okolicy pozbawionej charakterystycznych punktów. Ludzie wychowani i zżyci z pustynią mają niezwykły dar – rodzaj „wewnętrznego GPS-u”! Jednak historia zna przypadki tragicznych w skutkach pomyłek. O tym, że karawanowy szlak przez Saharę to wciąż bardzo poważne przedsięwzięcie, przypominają nam bielejące pośród piasku kości, które mijamy kilka razy dziennie. Przemierzamy szlak w okresie, gdy wieje harmattan – wiatr unoszący w powietrzu tumany pyłu, który zasnuwa niebo i słońce, wciska się wszędzie. To jednak nic w porównaniu z burzą piaskową, którą przeżywamy parokrotnie. Tempo spada wtenczas drastycznie, a nieraz karawana musi się zatrzymać. Piasek siecze niemiłosiernie, w brunatnej przestrzeni pozbawionej horyzontu bardzo łatwo zmylić drogę. Na szczęście burze, których doświadczamy, trwają nie dłużej niż dzień. Zapewne długa i silna burza piaskowa stała się na początku XIX w. powodem największej tragedii na szlaku, którym zmierzamy. Z powodu zagrożenia bandytyzmem ludzie organizowali się wtedy w bardzo liczne karawany. Po blisko stu latach lotne piaski odsłoniły niemal dwa tysiące ludzkich szkieletów i tyle samo szczątków dromaderów. W końcu nadchodzi wieczór – najtrudniejszy moment w ciągu całego dnia. Należy wtedy jak najszybciej rozkulbaczyć wycieńczone dromadery, aby gardłowo charcząc, plując i gryząc, nie zaczęły się buntować. Dlatego rozdzielamy karawanę na mniejsze grupy, zmuszamy zwierzęta do klapnięcia na piasku, po czym rozwiązujemy słomiane sznury i w pośpiechu, w pocie czoła ustawiamy solne płyty za dromaderami. Najtrudniejsze dla mnie jest zdejmowanie ładunku soli najgorszej jakości – blisko 50-kilogramowe sztaby ważą nieomal tyle co ja. I tak dzień po dniu: ok. 50 km marszu i jazdy na dromaderze oraz 3 t solnego towaru do przerzucenia przez każdego z poganiaczy przy załadunku i rozładunku wielbłądów. Dopiero po oporządzeniu zwierząt zmęczeni karawaniarze mają chwilę dla siebie. Zaczynamy od rozpalenia ogniska z wielbłądzich odchodów i przyrządzenia zielonej, bardzo słodkiej herbaty. Tu dodam, że jednym z moich wieczornych zajęć, oprócz rozładowywania i puszczenia na popas dromaderów, jest zbieranie ich bobków. Po herbatce pora na kolację i zaraz potem układamy się do snu. Wprost na piasku, pod rozgwieżdżonym firmamentem, zawinięci w koce. Niestety zmęczenie nie pozwala długo cieszyć się widokiem i najwygodniejszym na świecie posłaniem. Sen przychodzi natychmiast. Przedostatniego wieczora wyprawy dostrzegam na rozgwieżdżonym niebie łunę Timbuktu. Mimo trudów, niebezpieczeństw i surowych warunków życia minionych 40 dni na pustyni czuję, że coś ściska mnie za serce na myśl o powrocie do miasta i naszej cywilizacji. Rozumiem, że kończy się niepowtarzalna podróż nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. Kolejny dzień drogi na południe, w stronę rzeki Niger. Krajobraz na całym szlaku jest raczej monotonny. Na północy parę niewielkich gór stołowych i skalistych prożków. Na płaskich fragmentach pustyni żwirowej widać równoległe piaszczyste ścieżki wydeptane przez karawany w ciągu wieków używania szlaku, zaś dalej na południe rysuje się parę malowniczych podłużnych wydm. Podczas ich przekraczania Hassan inicjuje tradycyjną pieśń, reszta ludzi momentalnie podchwytuje monotonną melodię. Murmurando uspokaja dromadery i karawana zostawia za sobą ślad. Po długich tygodniach żegluga przez pofalowany ocean Sahary dobiega końca. Dobijamy do Timbuktu. Solne płyty już zyskały wielokrotnie na wartości, lecz to jeszcze nie koniec ich drogi. Z portu Korioume nieopodal Timbuktu popłyną rzeką Niger na targowiska Mali i całej Afryki Zachodniej. Składy solnych płyt odnajdziemy w porcie turystycznego Mopti, w obrocie detalicznym sól z Taoudenni spotkamy pod glinianym meczetem w Djénné, u stóp progu Bandiagara w kraju Dogonów, na bazarze w Wagadugu i na wszystkich innych cotygodniowych targowiskach w zachodnim Sahelu. Hassan wyciągnie z przywiezionego towaru, ile tylko się da. Tymczasem odkłada solne płyty, aby przehandlować je w lecie, kiedy sól z Sahary przestanie napływać do Timbuktu i ceny wzrosną. Wtedy wymieni je na potrzebne jego rodzinie produkty. Z workiem ryżu, orzeszków ziemnych i daktyli, zieloną herbatą, cukrem i tabaką, a może nawet żywym inwentarzem w postaci kozy lub owcy wróci do swego obozowiska pośród wydm, by odpocząć przed kolejnym sezonem karawanowym. Jakub Pająk – Podróżnik i fotograf. Połknął bakcyla Czarnego Lądu. Pasjonuje się też geologią i geoturystyką stosowaną. Pracuje w Dżubie, stolicy autonomicznego Sudanu Południowego. Naukowo zajmuje się Saharą (doktorat na AGH). Grant w wysokości 10 tys. zł przyznany w konkursie Travelery 2007 pozwolił mu na realizację opisanej wyprawy. www.sudan.info.pl
"Jestem jak Tomek Wilmowski." Wyprawa starymi samochodami przez Saharę [odcinek 3]
Publikujemy trzeci fragment książki Piotra Biegały o jego fantastycznej podróży Żukiem przez Saharę. Polecamy!
Około drugiej w nocy Polonez zgłasza, że mają dość i muszą odpocząć, a do tego całkiem pilnie. Rozglądam się za miejscem gdzie moglibyśmy się bezpiecznie zatrzymać. Przy okazji czeka nas kolejne „dmuchnięcie w oponkę” – tylne lewe koło traci powietrze, wszystko wskazuje na to że kolejna felga pękła na tych dziurach. Jednak kółka od lżejszego Suzuki nie sprawdzają się zbyt dobrze w załadowanym Żuku. Szkoda, bo uwielbiam ich wygląd. Będę musiał rozejrzeć się za felgami od Honkera – ten sam rozmiar, a jednak mocniejsze. Teraz co około 40-60 kilometrów musimy dobijać w koło dwie atmosfery. Sytuacji nie poprawia pianka uszczelniająca – co potwierdza diagnozę pękniętej felgi. Wreszcie wypatruję zaciszną zatoczkę przy przekaźniku telefonii komórkowej. Zjeżdżamy więc w bok, na prawo od drogi i po kilku chwilach obie załogi pogrążają się we śnie. Ja nie mogę jakoś zasnąć dłużej niż na pół godziny. Czuję się naładowany energią, mimo ze niedawno sam padałem na twarz. To takie wrażenie że musze dojechać do celu i dlatego nie jestem w stanie przełączyć się w tryb odpoczynku. Dojadę, to będę odpoczywał. Teraz muszę zadbać o bezpieczeństwo pozostałych śpiących. Czuję się za nich odpowiedzialny. W końcu to mój głupi pomysł nas tu ściągnął. Jestem w szoku, właśnie sobie uświadamiam że to już rok od momentu jak powiedziałem – JADĘ! Jestem tu i teraz, pod afrykańskim niebem, bo kiedyś tam powiedziałem sobie – JADĘ! Sylwia śpi, razem z nią cała reszta. To z Sylwią powiedzieliśmy razem – JEDZIEMY! Bez niej przecież bym tu nie dotarł. Nawet nie wyszedłbym z domu. To właśnie Ona jest tym paliwem które mnie napędza. Marchewką na kijku przed pyszczkiem osiołka. Jednocześnie Górą na którą zawsze się wspinam i Morzem przez które ciągle płynę. Najważniejszą Inspiracją mojego życia. Osobą bez której połowa mnie po prostu nie istnieje. Bez niej ograniczyłbym się do zwykłego odżywiania i przeżywania kolejnych dni w jakiś nudny sposób… Dobra, dość rozważań, trzeba się ruszyć, rozejrzeć wokół – sprawdzić sytuację. Wychodzę z Żuka, rozkładam kawałek kuchni, robię sobie kawę, siadam na krzesełku przy aucie i oddaję obserwacjom przepięknego, nie zakłóconego światłem miasta rozgwieżdżonego nieba. Jest bardzo piękne, gwiazd miliardy, żałuję że nie mam znowu dwudziestu lat i sokolego wzroku, aby w pełni to docenić. Sącząc kawę analizuję problem który w Mali bezlitośnie się wzmógł na tutejszych, monstrualnych "leżących policjantach". Strasznie dobijamy przodem na wybojach. Właściwie każde mocniejsze hamowanie kończy się chrobotem opony dartej o nadkole. Problem wyraźnie się nasilił od czasu jazdy przez Ziemię Niczyją między Maroko a Mauretanią (straciliśmy tam kawałek lewego nadkola), a minęło raptem jakieś 2000 kilometrów. Decyduję się maksymalnie odciążyć auto i wylewam 90 litrów wody z prysznica, oraz opróżniam jeden z dodatkowych zbiorników wody - kolejne dwadzieścia. Pozostawiam niezbędną rezerwę - około 25 litrów. Brzmi to może dość dramatycznie, ale bez przesady. Nie nazywam się doktor Livingstone i nie prowadzę wyprawy badawczej po nieznanej nikomu z nas Afryce – czysta woda jest dostępna w najbliższej wiosce bez większego problemu. Po prostu usuwam to bez czego możemy się w tej chwili obejść. To już nie Sahara, no i nie jesteśmy 1000 kilometrów od cywilizacji… Drugim krokiem jest wywalenie Tomka z roli pilota i zastąpienie go sporo lżejszą Sylwią na przednim fotelu. Taka roszada tylko odrobinę ratuje sytuację, ale lepsze to niż nic. Budzę Grzechotniki i około 3:00 w nocy ruszamy w dalszą podróż. Jest nadal ciemno, prowadzę Żuka dość ostrożnie i niezbyt szybko, aby bez darcia oponą o nadkole móc zwalniać przed przeszkodami. Powyżej 60 km/h nie jestem w stanie normalnie wyhamować jeśli widzę np. wyrwę w jezdni w snopie moich świateł. Bardzo przydaje się druga para oczu – razem z Sylwią wypatrujemy wszelkich możliwych dziur i innych atrakcji na drodze. Nawigacja doprowadza nas do miejscowości Kayes. Tankujemy maszyny na stacji Shell. To trochę nas zaskakuje – nie spodziewaliśmy się po prostu tej firmy tutaj – raczej jak zwykle wypatrywaliśmy Totala. Jeśli sobie wyobraziliście polską stację Shella przeniesioną w malijskie realia, to bardzo byście się rozczarowali. To naprawdę nie było nic niesamowitego – zwykła stacja jakich pełno w Mali – pan co kasę pobiera i nic poza tym. Nie było hot-dogów, wylizanej do czysta łazienki i darmowego internetu. Nie pytali o punkty, nie proponowali energetyka w promocji. Tylko to wielkie logo z muszlą. Zalewamy samochody pod korki, bo cena całkiem dobra i podjeżdżamy do bulanżerki po świeże bagietki. Tam słyszę pięknie i melodyjnie powiedziane po rosyjsku: - Wy russkije czieławieki, da? Rozglądam się za jakimś Rosjaninem, ale widzę tylko ciemnoskórego, lekko wstawionego jegomościa, który ponawia pytanie tym samym tonem. Uśmiecham się i mówię do niego: - Niet, my nie russkije, my Paliaki, iz Polszy. - Nu kak Paliaki, eta ruskaja maszina. - Żuk, ruskaja maszina? A paszoł w pizdiec, eta polskije awto! – wypalam bez zastanowienia, ale szeroko się uśmiecham. Przekaz okazuje się jasny i zrozumiały. Radość na jego twarzy - niesamowita. To szkolony w rosyjskich szkołach oficer armii malijskiej po cywilnemu. Cieszył się jak dziecko, że może pogadać ze mną po rosyjsku, bo dawno nie miał okazji, więc dałem mu sporo tej przyjemności moim szkolnym rosyjskim. I nawet dużo pamiętałem. Ruszyliśmy do Diamou, gdzie przeprogramowałem Androzica na nawigację azymutową, według wbitych uprzednio koordynatów z roadbooka. Tego wymagał dojazd do celu – położonego w zupełnie dzikim miejscu. Zjechaliśmy z asfaltu i zagłębiliśmy się w busz. Słońce szykowało się do wzejścia, zwierzęta dzienne do rozpoczęcia swojej aktywności, nocne właśnie zakładały piżamki i mościły się w norkach. Mieliśmy jeszcze 16 kilometrów do biwaku na którym powinniśmy być od dobrych dziesięciu godzin i donośnie chrapać. Żuk sunął spokojnie szutrową drogą między drzewami, robiło się coraz jaśniej, wyłączyłem reflektory i zgasiłem LEDbar na dachu. Delektowałem się początkiem dnia, odsunąłem szybę mimo porannego chłodu, słuchałem tego co się dzieje wokół. Czułem, że wreszcie dojechałem do tej czarnej Afryki, tej takiej prawdziwej, wymarzonej i wyśnionej, o której od dziecka marzyłem, że znowu jestem jak Tomek Wilmowski, że zaraz odkryję nieznany gatunek małpki, albo innej afrykańskiej świni - no po prostu uskrzydlony. I wtedy nagle pojawiła się rzeka. Szeroka, z przejazdem po kamieniach, mostu brak. Maszyna STOP. Wysiadam, idę na zwiad. Podłoże nieco trudne, częściowo naturalny układ kamieni miejscami uzupełniono wylanym chaotycznie betonem, który zresztą bez zbrojenia zaraz popękał. Nie powinno być problemu z przejazdem, choć trzeba to zrobić powolutku. W tym momencie wschodzi słońce i zalewa rzekę światłem. Idealne wyczucie czasu. Zawsze tutaj zaskakuje mnie ten szybki świt i zmierzch. Nadal nie mogę się do tego przyzwyczaić. Choćbym najbarwniejszymi epitetami próbował oddać czar chwili i nawet w strofy nadobne swe uczucia ubrał - to się po prostu nie da. Piękno niewypowiedziane człowieczemi usty. Z zachwytem patrzyłem na parującą wodę, czułem każdym zmysłem piękno tej chwili i jej wyjątkowość. Doceniałem widok mojego Żuka nad tą rzeką. Cieszyła mnie dosłownie każda sekunda tej, tak bardzo niestety ulotnej chwili. Delektowałem się powietrzem i ciszą, bez klekotu ukochanej Andorii. Naprawdę wspaniały moment. Przeprawa przez rzekę wymagała obudzenia całego towarzystwa i wypędzenia z auta, aby je odciążyć. Łatwo nie było, ale jakoś się udało. Powoli, metr za metrem pokonaliśmy uskoki płyt i kamieni i znaleźliśmy się po drugiej stronie. Rzut oka w nawigację, punkty się zgadzają, jazda w prawo. Koncepcja aby reszta biegła do obozu za autem upadła. Szkoda, bo znacząco mniej dobijało by zawieszenie. Załoga okazała się mało chętna do wsparcia moich wysiłków zorientowanych przecież na wspólne dotarcie do celu za wszelką cenę… Kompletne niezrozumienie i czarna niewdzięczność... Jeśli podoba wam się ten rozdział szukajcie całej książki tutaj.
"Diabli wiedzą co tutaj żyje". Przeczytaj o przygodach polskiej ekipy jadącej Żukiem przez Saharę [odcinek 2]
Piotr Biegała, autor książki "Grzmiący rydwan na Saharze" udostępnił naszym czytelnikom fragmenty swojej opowieści o podróży starym Żukiem przez najsłynniejszą pustynię świata.
Widzimy drogę, która nas czeka - na pierwszy rzut oka niezły, nieco kamienisty szuter. Coś ten roadbook nas po prostu straszył, przecież droga jest jak stół, szuterek to taka przyjemna nawierzchnia. Jest godzina prawie 16:00, mamy jakieś dwie godziny do zachodu słońca. Ruszamy. Jeszcze nie mamy pojęcia co nas czeka… Droga już po około dwóch kilometrach zamienia się w najgorszy, nocny koszmar. Kamienie coraz większe, prędkość spada momentami do 4-6 km/h. Do tego zdarza się konieczność objechania różnych dziur w „jezdni”. Tak, słowo „jezdnia” to poważne nadużycie semantyczne. Każdy taki objazd wymaga aby pilot wysiadł z wozu i sprawdził na własnych nogach możliwości przejazdu. To zabiera sporo czasu. Ale jakoś ciągle jedziemy. Dwie koleiny pośrodku kamienistego pola – jak okiem sięgnąć. Oto cała droga. Co chwila słyszę jak uderzam belką przedniego zawieszenia o większe kamulce. Każde takie spotkanie to solidny huk, próbuję nie kląć za każdym razem. Aby oszczędzić maszynę i zwiększyć nieco prędkość - staram się jechać okrakiem, aby mieć większy prześwit pod samochodem. Nie zawsze się udaje, stąd regularne uderzenia o wybitnie duże kamienie. Polonez wcale nie ma łatwiej. Chłopaki przed wyjazdem podnieśli go w górę ile się dało, podcięli błotniki, założyli duże koła, ale i tak ratuje ich głównie dorobiona solidna osłona miski olejowej. Bez niej już dawno staliby z rozbitą w drobny mak i bez oleju w silniku. Po przejechaniu około 10 kilometrów droga robi się odrobinę lepsza i w nasze serca wstępuje nadzieja. A może teraz jest czas na to żeby się wycofać? Żadna to ujma na honorze, a jedynie trzeźwa ocena możliwości i szans. W końcu nie chodzi o to żeby zarżnąć siebie i auta i to nawet nie w połowie całego wyzwania rajdowego a co tu myśleć o trasie powrotnej. Zawrócimy, walniemy się spać tuż przy asfalcie i rano zyskamy sporo czasu. Nieeeeee, jedziemy dalej. No bo jak – my nie damy rady? Jak nie my – to kto? Niestety słońce wcale nie ma zamiaru na nas czekać i zaczyna się swoisty wyścig z nim. Przegrywamy z kretesem i tuż po osiemnastej złocista tarcza definitywnie znika, robi się szybko ciemno, a my kontynuujemy naszą podróż w świetle reflektorów i potężnego LEDbara na dachu Żuka. W opcji jest rozbicie obozu gdzieś tutaj, na wypadek gdybyśmy jednak odpuścili dalszy wysiłek. Wystarczy uprzątnąć z kamieni kawałek terenu i można rozstawić namioty, a między autami rozwiesić hamaki. Jednak jeszcze się obawiamy trochę dzikości terenu – nie znamy przecież wcale tego miejsca, nie wiemy czego się spodziewać. Nie czujemy się na razie pewnie w Maroko. Później nam to minie. Droga raz jest trochę lepsza, a raz gorsza. Nie jest równo, nie ma chwili wytchnienia od ciągłego wypatrywania potencjalnie niebezpiecznych miejsc. Przekraczamy koryta wyschniętych strumieni, wspinamy pod górki, zjeżdżamy z nich, omijamy wielkie głazy. Jest cholernie trudno, bolą mnie ręce, kierownica nie raz się z nich wyrywa i błyskawicznie skręca w jedno ze skrajnych położeń. Przy okazji za każdym takim razem pojawia się ryzyko wybicia palców ze stawów, a już szczególnie kciuka. Nie wiem jakim cudem daję radę ja i wóz, ale jedziemy tak przed siebie, kilometr za kilometrem w tempie starego żółwia, umierającego na suchoty. Ciągle kołacze się po głowie myśl – „czy to na pewno mądre?”. A czy cały ten wyjazd jest aby „mądry”? Całe moje życie nie jest wcale „mądre”… Nagle z mroku wyłania się kilku żołnierzy. Ubrani raczej dość luźno, mundury niespecjalnie paradne. No nawet tutaj kontrola? Taki kawał drogi od jakiejkolwiek cywilizacji? Kilka razy już kontrole były, ale to na asfalcie – po drodze. Dawaliśmy policjantom, czy też żołnierzom fiszkę, czyli przygotowany jeszcze w Polsce spis załogi z kserami paszportów i dane auta. Mamy tego chyba 150 kopii, bo na każdym forum pisano, że koniecznie trzeba mieć. No i ci tutaj też proszą o fiszkę. Dostają, wskazują kierunek do Erg Chigaga i machają na pożegnanie. Przynajmniej mamy pewność, że jesteśmy we właściwym miejscu. Szkoda tylko, że w niewłaściwym czasie. Wolelibyśmy już być w obozie. Ruszamy dalej i po około 2-3 kilometrach i niezliczonych zakrętach kończy się wreszcie ten kamienisty koszmar. Dzisiaj pamiętamy już niewiele, ale to silnie dało nam w kość. Dobre czterdzieści kilometrów męczyliśmy się naprawdę mocno i każde z nas ma kamieni po dziurki w nosie. Teraz droga na dystansie zaledwie kilkuset metrów robi się płaska jak stół, twarda jak beton, tyle że szeroka jak lotnisko. Ślady kół po których dotychczas jechaliśmy po prostu rozjeżdżają się na prawo i lewo, widać że dziesiątki aut w tym miejscu po prostu pomknęły jak chciały. Nie bardzo wiemy za którymi podążyć. Na szczęście uprzednio zaprogramowany Androzic bezbłędnie wskazuje właściwy kierunek jazdy. Musimy dotrzeć w bardzo konkretny punkt, ściśle określony w roadbooku – to jedyne miejsce gdzie możemy przeskoczyć niską wydmę i wjechać do obozu. Obóz otoczony jest wysokimi bardzo wydmami z trzech stron. Z daleka widzimy „latarnię morską” – organizator ustawił silny reflektor który idealnie pokrywa się ze wskazaniami Androzica. Dobra nasza, dojedziemy spokojnie. Ruszamy idealnie prosto, kierując się najkrótszą drogą do celu. Ale najkrótsza nie znaczy nigdy najszybsza i najprostsza… Po resztkach roślinności i radzieckiej mapie sztabowej według której właśnie jedziemy – wiemy, że jesteśmy już na dnie wyschniętego jeziora. Rozpędzamy się więc do prawie 100 km/h pędząc przed siebie po idealnie równej powierzchni dna. Auto leci jak na skrzydłach, Polonez trzyma się naszego tyłu. Nagle pojawia się jedna mała, poprzeczna, piaszczysta łacha, przeskakujemy rozpędzeni, potem druga, też dajemy radę i wjeżdżamy na trzecią, licząc, że i tę z rozpędu weźmiemy. Niestety okazała się sporo większa od poprzedniczek – Żuk po kilkudziesięciu metrach dosłownie wrył się po osie, a Polonez wcale nie był gorszy. Oba auta stoją a my mamy głupie miny. A miało być tak pięknie przecież. Obóz na wydmach, kolacja, wywiady z dzielnymi zdobywcami pustyni i takie tam. Powoli zbliża się dwudziesta, a nas czeka wydobycie aut z pułapki i to zanim coś zjemy. Chwila medytacji, do obozu jest jeszcze spory kawałek, więc iść z buta po pomoc nie ma sensu – za daleko. Za długo by to potrwało no i diabli wiedzą co tutaj żyje i może wszamać człowieka w ramach własnej kolacji. Trzeba wypchnąć jedno z aut z piachu i pojechać po wsparcie. Okazuje się, że Żukowi zabrakło jakieś 70 metrów z przodu do pokonania piasku, więc prościej będzie wypchnąć Poloneza do tyłu - tylko 30 metrów. Spuszczamy mu powietrze z kół do jednej atmosfery, co zdecydowanie poprawi trakcję na sypkim podłożu, łopatami odgarniamy piach i wspólnymi siłami wypychamy z piaszczystego więzienia. Chłopaki zabierają jedno radio PMR i ruszają do obozu. Mamy tylko nadzieję że nie zakopią się gdzieś kawałek dalej. Obserwujemy oddalające się światła Poloneza z nadzieją na rychłą pomoc. Nie warto jednak tracić czasu na samo gapienie się. Spróbujemy ruszyć w ten sam sposób Żuka, ale musimy uwzględnić że on waży prawie 3 tony i jest nas mniej. Kotwice pasowe na które bardzo liczyłem niestety przegrywają z piaskiem - zbyt drobny, dosłownie mąka. To fajny wynalazek, zastępujący wyciągarkę, której linę nie zawsze jest do czego zaczepić. Ale tutaj nie sprawdziły się zupełnie. Zatem bierzemy się za spuszczenie powietrza z kół, łopaty w dłonie, trochę kopania i podobnie jak Poloneza - udaje się Żuka wypchnąć do tyłu. W momencie kiedy skończyliśmy i składaliśmy sprzęt - zjawia się kawaleria w postaci Nissana Patrola. Drogę do nas bezbłędnie wskazywał świecący bez przerwy nasz dachowy LEDbar. Chłopaki czują się nieco zawiedzeni, że nie czekaliśmy na nich. Tak bardzo chcieli się wykazać. Za to machają żebyśmy jechali za nimi, co zdejmuje nam z głowy problem nawigacyjny. Ruszamy. Pędzimy, aby nadążyć za radośnie mknącą terenówką, która zupełnie nie ma pojęcia o starożytnej konstrukcji naszego wehikułu. Muszę ostro deptać gaz, jednocześnie usiłując nie zniszczyć sobie zawieszenia na jakiejś wysokiej kępie lokalnego zielska, czy niewidocznej na pierwszy rzut oka dziurze. Niestety przed samym obozem ponownie zakopujemy się w piachu po osie. Dojazd do obozowiska wymaga bowiem przeskoczenia przez niską wydmę, wiedzieliśmy o niej z roadbooka, ale nie przewidziałem, że to już, teraz, w tym miejscu i zwyczajnie brakło mi prędkości. Mrugam bezradnie LEDbarem. Nissan od razu nawraca, gęby się chłopakom cieszą, wyskakują z liną kinetyczną i nadchodzi chwila prawdy. Przed tą wyprawą Żuk dostał zupełnie nowy zderzak, zrobiony z profilu stalowego, ze wzmocnieniami. Wzmocniona została też rama auta i zderzak mocowany jest do niej w czterech punktach. Na zderzaku zaś znalazły się solidne uchwyty do szarpania. Z tym, że nie zostało to jeszcze nigdy przetestowane, bo i jak? No cóż - zatem test będzie teraz! Zapinam kinetyka, ustalamy, że chłopaki ruszą, wyciągną Żuka z piaskowej pułapki a następnie wykonamy koło o dużym promieniu i wciągną nas przez wydmę do biwaku. Widzę jak ruszają, lina się napina, rozciąga i nagle czuję na własnej skórze co to jest "strzał z kinetyka" - Żuk w ciągu krótkiej chwili ciągnięty jest z ogromną, płynnie narastającą siłą, która wyrywa go dosłownie z piasku. Gdyby nie ten zderzak - lina zostałaby zaczepiona do belki przedniego zawieszenia w oryginalnym uchwycie holowniczym, a siła kinetyka zapewne wyrwałaby nam całe zawieszenie. Nowy zderzak przyjął całe to wydarzenie z absolutnie angielską obojętnością - śladu na nim nie ma, auto wyjechało z piachu... Rano okazało się, że Żuk i Polonez to jedyne samochody z napędem na jedną tylko oś, które tam tego dnia wjechały... Żadna inna załoga jadąca w klasie turystycznej nie zdecydowała się na taki ruch. Chyba dokładniej od nas czytali roadbook, albo mieli więcej rozsądku. Ale dzięki temu znowu zostajemy dostrzeżeni i chyba ocenieni jako szaleńcy. W każdym razie wszyscy nas serdecznie pozdrawiają i gratulują odwagi. Czujemy się kompletnie wypruci z sił, ten dojazd ostro dał nam w kość. Mam świadomość, że jutro powtórka z rozrywki, bo innej drogi powrotnej po prostu nie ma. Musimy wrócić po swoich śladach. Trzeba wypocząć najlepiej jak się da. Rozkładamy obóz, szykujemy jedzenie, wieszamy hamaki i szykujemy się do spania w jednym z najpiękniejszych miejsc na Ziemi - pośród wydm, bez wiatru, z absolutnie genialnym widokiem na wszystkie gwiazdy. W pobliżu nie ma żadnego miasta lub fabryki, która generowała by tak zwany smog świetlny. Mamy idealną ciemność i perfekcyjną widoczność. Zanim pójdziemy jednak spać – najpierw z wysiłkiem wchodzimy na wydmę. Myśleliśmy że to nic trudnego, a tymczasem solidnie nas zmęczyło. Piasek osypuje się pod najlżejszym dotykiem. Trzy kroki w górę okupione są zjechaniem o dwa. Uparcie drapiemy się pod górę i wreszcie osiągamy „grań wydmy”. Leżymy na jej szczycie z Sylwią, trzymając się za ręce przez dobre dwadzieścia minut. Piasek jest jeszcze trochę ciepły, cisza, oczy skierowane prosto w niebo. A tam gwiazdy w niezwykłej ilości. Droga Mleczna jakby ktoś śmietanę rozlał w poprzek nieba. Tak po prostu mnóstwo, mnóstwo gwiazd. Jest po prostu cudownie i niesamowicie. Taka integracja z naturą i to przecież w wymarzonej i wyśnionej Afryce. Znowu mi się „Tomek na Czarnym Lądzie” przypomina... Jeśli podoba wam się ten rozdział szukajcie całej książki tutaj. Niedługo opublikujemy kolejne fragmenty!
Ten człowiek przejechał całą Saharę starym zielonym Żukiem, którego sam przerobił. Co za przygoda! [odcinek 1]
Piotr Biegała, miłośnik motoryzacji i podróżnik, podzielił się z nami fragmentami swoich wspomnień z wypraw przez Saharę. "Grzmiący Rydwan na Saharze" to opowieść o wyprawie zielonym Żukiem przez najsłynniejszą pustynię świata. Oto pierwszy fragment.
16 stycznia Dalszy ciąg supermaratonu przez Europę. Austria – Włochy – Francja. Plan opracowany kilka miesięcy temu sprawdza się bez zarzutu. Przygotowałem sobie specjalny arkusz kalkulacyjny w tablecie. Wystarczyło w nim wpisać rzeczywistą godzinę startu, a on sam przeliczał o której godzinie, którego dnia powinniśmy mijać kolejne, wybrane na trasie miasta. To były nasze punkty orientacyjne. Dzięki temu wiedziałem czy trzymamy się harmonogramu. Co jakiś czas przełączałem się na rzeczony arkusz i sprawdzałem poprawność obliczeń. Było to krytycznie ważne, jeśli chcieliśmy zdążyć na prom z Almerii do Melilli. Gdybyśmy się nie wyrobili – czekało nas kolejne 400 kilometrów jazdy do Gibraltaru. Mieliśmy tylko 5 godzin zapasu, każda grubsza zwłoka mogła rozłożyć nas na łopatki. To jest rajd, precyzyjne planowanie to podstawa. Oczywiście idealnie jest tylko wtedy kiedy realizacja idzie bez przeszkód, ale muszę przyznać, że mieliśmy szczęście. Prom z Almerii pływał w tym okresie raz na dobę. Dziwne, ale jak się później okazało - niewiele załóg zdecydowało się skorzystać z tej przeprawy – większość jechała do Gibraltaru. Niepotrzebnie nadkładali dodatkowe kilometry. Prom z Almerii płynie osiem godzin, w nocy, jest to więc idealny czas na odpoczynek i podjęcie następnego dnia jazdy będąc lepiej wypoczętym. Cena za prom praktycznie identyczna jak w Gibraltarze. Około północy faktycznie osiągamy Włochy, mijamy ukochaną Wenecję, żałuję, ale tym razem nie mamy absolutnie szansy aby się w niej zagłębić. Podczas planowania rajdu brałem pod uwagę opcję na kilka godzin w niej, ale matematyka brutalnie udowodniła że nic z tego nie będzie. Trudno – wodne miasto będzie musiało poczekać. Zajmuję miejsce za kierownicą. Tomek idzie na tył, miejsce pilota obejmuje Krzysiek. Tak będzie w sumie przez większość jazdy – ja z Krzyśkiem w jednym zespole a Tomek zazwyczaj z Sylwią. Nie jest to sztywny podział, ale przeważnie tak się dobieraliśmy. Przez całe Włochy prowadzę Żuka, mijam Weronę i kieruję się potem autostradą E70 na Genuę. Zaplanowana trasa prowadzi przez południe Francji, do Barcelony i dalej wybrzeżem hiszpańskim. O świcie, kawałeczek za Genuą, oddaję kierownicę Krzyśkowi. Sylwia wskakuje na miejsce pilota, a ja idę do tyłu i po chwili razem z Tomkiem zasypiamy. Prowadziliśmy przez niemal 1000 kilometrów we dwóch. Niestety sen wiąże się z utratą widoków na jednej z najpiękniejszych autostrad Europy – nad Lazurowym Wybrzeżem. Przebiega ona naprzemiennie tunelami i wiaduktami w łańcuchu górskim. Widoki zapierają dech w piersiach. No nic, nie można mieć wszystkiego – jechałem nią już i w dzień i w nocy, trochę tylko żałuję że Tomek to przespał. Do Francji wjeżdżamy w okolicy godziny 14:00. Przejazd przez Włochy, oprócz bardzo drogiego paliwa przy drogach, pochłonął dodatkowo ok. 70 euro za autostrady. Nadal ważny jest czas. Absolutnie nie wolno nam zmarnować nawet minuty ponad to co konieczne. Zatrzymujemy się na dłuższy postój na stacji z prysznicami i jedzeniem. Jest wreszcie miłe dla spragnionych wiosny ciał ciepło (to nadal styczeń!), zrzucamy beztrosko kurtki i polary, a Tomek z Krzyśkiem zakładają krótkie spodenki, których właściwie nie zdejmą aż do powrotu do Warszawy. Żadna zmiana pogody, żaden wiatr nie zmusi ich do ponownego założenia długich spodni! Odpoczywamy, szybki prysznic, dzięki czemu regenerujemy nieco siły. Odpoczynek jest cholernie ważny. W uszach ciągle huczy nam dźwięk silnika, czujemy się nim nieco oszołomieni. Chyba nawet Tomek z Krzyśkiem bardziej to odczuwają – ja z Sylwią wiemy czego spodziewać się po jeździe w Żuku. Do tego dochodzi świadomość, że wreszcie to się dzieje naprawdę. Że naprawdę jedziemy do Afryki. To nie jest takie proste do zaakceptowania. W czasie tej drogi mamy niezły ubaw rozmawiając przez CB z polskimi kierowcami ciężarówek. Kiedy słyszą odpowiedź na standardowe pytanie (jakie zadaje każdy kierowca) – dokąd to śmigacie tym Żuczkiem? – padamy ze śmiechu. Odpowiedź: Do Afryki – jest dość zaskakująca dla dosłownie każdego pytającego. Niektórzy tracą mowę, inni się śmieją koleżeńsko, spora część zadaje dalsze pytania o silnik, przeróbki itp. Aż wreszcie raz słyszymy coś takiego: - Kurczę, Żuk to było moje pierwsze auto w karierze zawodowego kierowcy! W życiu bym nie uwierzył że można nim tak daleko zajechać. Ja się nieraz bałem na wybrzeże z Bydgoszczy jechać. Ale go fajnie przerobiliście. Szacun i powodzenia! Po czym ciężarówka wyprzedziła nas, oddając salut honorowy ze swojego klaksonu, a my poczuliśmy się tacy dumni i ubawieni. Odpoczynek wykorzystaliśmy, nadchodzi jednak moment kiedy kończy się przerwa. Krzysiek wsiada za kierownicę i ruszamy w kierunku Hiszpanii. Znowu niekończąca się autostrada. Całe szczęście że nasze organizmy składają się głównie z ekscytacji, bo droga jest bardzo monotonna, ale dajemy radę. Żuk średnio nadaje się do jazdy po nowoczesnych trasach, ze względu na swoją niewielką prędkość przelotową i spory hałas, mimo solidnego wygłuszenia. Francuska autostrada, podobnie jak włoska, co jakiś czas przerywana jest kolejnym punktem poboru opłat. Ich idiotyczne oznakowanie gubi Krzyśka i podjeżdża do niewłaściwej bramki. Za nami staje TIR, tracimy możliwość wycofania. Kierowca ciężarówki orientuje się, że mamy problem i z uśmiechem i pozdrowieniem wycofuje swoją wielką dżdżownicą – a my wzdychamy z podziwu. Mniej więcej w tej właśnie chwili (o czym jeszcze wtedy nie wiedzieliśmy) załoga Peugeota przeżywała jedne z najbardziej dramatycznych momentów swojej podróży. Koło pasowe osadzone na wale korbowym silnika, po prostu się odkręciło i wypadło, roztrzaskując na drobne kawałki. Stracili napęd pompy wody i alternatora. Nie ma chłodzenia i ładowania, dalsza jazda jest niemożliwa o własnych siłach. Piątek, Francja, trzydziestoletnie auto, autostrada. Sami możecie sobie wyobrazić jakie mieli opcje. Francuzi po godzinach pracy zainteresowani są tylko odpoczynkiem. Wszystko zamknięte na głucho do poniedziałku. Choćby nie wiem co – każdy Francuz powie: nie wiem, nie znam się, odpoczywam. Peugeot unieruchomiony, szanse na dobrą klasyfikację pogrzebane. Dwa dni w plecy. Pech. Ale chłopaki nie z tych co noszą rurki, do tego z krokiem w kolanach i zaraz się poddają. Podejmują rękawicę. Nieważne, że wydają kupę kasy na lawetę, nieważne, że swoimi telefonami obdzwaniają pół Francji, zmuszając wypoczywających Francuzów do wysiłku znalezienia koła pasowego do ich auta. W ostateczności ktoś nawet przywiezie takie z Polski. Wszystko, byle ruszyć i pojechać dalej. " Jeśli podoba wam się ten rozdział szukajcie całej książki tutaj. Niedługo opublikujemy kolejne fragmenty!
200 i ciągle mało „Wygląda jak nierealne senne marzenie” – powiedział Hiram Bingham w 1911 r., kiedy zobaczył opuszczone inkaskie miasto wtopione w zbocza góry. Dotarł do miejsca przez prawie 400 lat owianego tajemnicą. I choć był tylko upartym marzycielem bez akademickiego przygotowania, rok później wrócił do Machu Picchu z misją badawczą wspartą przez National Geographic. Od początku istnienia nasze Towarzystwo Naukowe finansuje badania i eksploracje w najdalszych zakątkach ziemi. Przyznaliśmy już ponad 10 tys. grantów naukowcom, ale też szalonym podróżnikom takim jak Bingham, którzy dzięki swojej determinacji docierają do miejsc nieodkrytych. A wszystko po to, żeby lepiej poznać, zrozumieć i opisać świat. Dlatego w tym 200., jubileuszowym wydaniu magazynu National Geographic Polska zabieramy Was w podróż do miejsc najbardziej fascynujących, odległych i niedostępnych. Tych położonych najgłębiej i najdalej. Na dno Rowu Mariańskiego, 11 km poniżej poziomu morza, i na mroźny kraniec północy. Do „jądra ciemności” i do miejsc odnalezionych po wielu latach poszukiwań – Machu Picchu, Troi, Petry. Ale także do nowo powstałych, takich jak Zaatari, gigantyczny obóz, który z dnia na dzień pojawił się na środku pustyni jako schronienie dla syryjskich uchodźców. Dosłownie na naszych oczach wyrosło miasto zamieszkiwane przez tysiące ludzi. Świat i nasza wiedza o nim wciąż się zmieniają. I choć mamy złudne poczucie, że wiemy wszystko, wciąż odkrywamy nowe tajemnice, zmieniamy mapy. Ta podróż nigdy się nie kończy. I właśnie to jest w niej najlepsze!
24 - Miasto Jaguara Nieznane ruiny ukryte w tropikalnym lesie? Wydawałoby się, że to tylko fantazja. A jednak... Tekst: Douglas Preston Zdjęcia: Dave Yoder 40 - Skarby dla zuchwałych Troja, Petra, Machu Picchu. Największe odkrycia były dziełem raczej awanturników i obieżyświatów niż naukowców. Tekst: Joanna Lamparska 56 - Fatamorgana 140 tys. ludzi żyjących w jednym miejscu na pustyni. Prawdziwe miasto, którego nie ma, bo w istocie jest obozem dla uchodźców. Tekst: Katarzyna Boni 74 - Kongo Rejs barką po rzece Kongo jest podróżą do geograficznego i mitycznego serca Afryki. Tekst: Robert Draper Zdjęcia: Pascal Maitre 98 - Ziemia Franciszka Józefa Pustkowia Arktyki wciąż pozwalają doświadczyć świata, w którym to natura dominuje nad człowiekiem. Tekst: David Quammen Zdjęcia: Cory Richards 122 - Na gruzach utopii Dzieła potęgi ZSRR sfotografowane w śnieżnej bieli są jak metafora postapokaliptycznej przyszłości. Tekst: Rena Silverman Zdjęcia: Daniła Tkaczenko
Jak wygląda typowy krajobraz Wietnamu? Okazuje się, że nad Morzem Południowochińskim można się poczuć trochę, jak w Egipcie, Maroku, czy Emiratach Arabskich.
Białe Piaszczyste Wydmy i Czerwone Piaszczyste Wydmy są atrakcją resortów Mui Ne i Phan Thiet położonych nad Morzem Południowochińskim, jakieś 200 km od miasta Ho Chi Minh. Czerwone wydmy są bardziej fotogeniczne za to mniejsze niż białe - zwane ze względu na rozmiary Białym Jeziorem. Fot. Shutterstock To idealne miejsce na uprawianie sandboardingu, oglądanie romantycznych wschodów i zachodów słońca, podczas których można delektować się lokalnymi przysmakami, drinkami, kawą lub herbatą roznoszonymi przez obnośne handlarki. To właśnie z Phan Thiet pochodzi słynny wietnamski sos rybny, składnik większości tamtejszych dań.
Ostatnia prosta przed biegaczami z „4 Deserts”. Prosta? Całkiem trudna: 250 km biegu na Antarktydzie. Wylot już dziś
Dwa tygodnie po powrocie z Atakamy Adam Gondek, Marek Wikiera i Daniel Lewczuk ruszają na 250-kilometrowy bieg po Antarktydzie. Polacy po raz pierwszy w historii podjęli to wyzwanie. Są już bardzo blisko finału. Przypomnijmy, cykl 4Deserts jest jednym z najtrudniejszych wyzwań wytrzymałościowych dla człowieka – wynika z raportu CNN. Polega na przebiegnięciu 250 km na każdej pustyni. czyli 1000 km w sumie. Każda pustynia stawia inne wyzwanie: Sahara jest najgorętsza, Gobi - najbardziej wietrzna, Atakama - najbardziej sucha, a Antarktyda najzimniejsza. Polacy do tej pory pokonali 3 pustynie: Gobi, Saharę i Atakamę, przed nimi ostatni bieg - Antarktyda. Dotychczas najtrudniejszym wyzwaniem okazała się Atakama. Jej wysokość Atakama Bieg Atacama Crossing rozpoczęli na 3300 m n.p.m. - Wysokość sprawiała, że byliśmy osłabieni i każdy kilometr pokonywaliśmy, mając wrażenie wysiłku 5 km. – wyjaśniają. W dzień temperatura wynosiła 41 stopni Celsjusza, w nocy spadała do ok. 1 stopnia. Pustynia uchodzi za najbardziej suche miejsce na świecie, NASA prowadzi tam symulacje dla swoich urządzeń, porównując panujące tam warunki do tych na powierzchni Marsa. Kosmos! W biegu Atacama Crossing wzięło udział 162 zawodników. Wśród nich wystartował niewidomy, a najstarszy zawodnik miał 67 lat. Na metę dotarło 127 zawodników. W tym 3 Polaków. Antarktyda - inna od wszystkich Ledwo wrócili z Ameryki i już dziś wylecieli na Antarktydę. - Organizm nie zdążył sie w pełni zregenerować – tłumaczy Daniel. - Wróciłem z zapaleniem ścięgna Achillesa. Rehabilitacja powinna trwać 6 tygodni, a ja wylatuje po dwóch. Ścięgno boli, a znieczulanie lekami, grozi zerwaniem go do końca. Bieg na Antarktydzie będzie inny od poprzednich. Nie będzie można przystanąć, by odpocząć, bo organizm będzie się wychładzał. Trzeba być gotowym na nieoczekiwane zmiany planów. Organizatorzy ostrzegają, że wszystko będzie podyktowane warunkami pogodowymi. Obawy? Są, ale mniejsze niż determinacja, by ukończyć projekt. :) Biegacze najbardziej martwią się o planowanie i strategię. - Bo jak tu rozłożyć siły, jeśli w trakcie dnia organizator dorzuci nam np. 25 km? Jak zaplanować jedzenie, skoro nie wiemy, jaki dystans przed nami – wyjaśnia Daniel. Nie wiadomo, jak ich organizmy zachowają się na statku, wielu "ultrasów" skarży się właśnie na chorobę morską. Dodatkowym motywatorem, choć przykrym, jest dla nich śmierć jednego z członków ekipy – Marcina Żuka, z którym przebiegli 2 z 4 pustyń. - Obiecaliśmy przebiec dla niego 4 Deserts i tak zrobimy – dodają. Co dalej? O kolejnych planach mówią niechętnie. Z uśmiechem, ale bardzo tajemniczo. - Mamy genialny pomysł na projekt na 2015 rok. Ekstremalny, piękny, szalony i cudny w realizacji. Ale nie chcemy stresować naszych żon –śmieje się Daniel. Rozważają UTMB – bieg wzdłuż masywu Mont Blanc, Andrzej myśli o Spartatlonie. A ten szalony projekt – śmieje się Daniel - Nie, na razie nic więcej nie powiem. :)
Uczestnicy rowerowej pielgrzymki w ciągu 35 dni zdobyli Afrykę. RW Team „rozkręcał wiarę” na piaskach Sahary.
Wyprawa została zorganizowana w ramach ewangelizacyjnego projektu „Rozkręć Wiarę”. Rowerzyści wyruszyli z Żywca 16 lipca, a na pustynnych piaskach Sahary znaleźli się 18 sierpnia. Śmiałkowie pokonali aż 5 tys. kilometrów. Początkowym miejscem docelowym miała być Fatima, ale w trakcie organizacji wyjazdu pojawił się szalony plan – uczestnicy zapragnęli zdobyć zarówno portugalską Fatimę, jak i Maroko. Głównym celem wyprawy było dotarcie do Merzougi, małej miejscowości położonej w samym sercu pustyni. Wśród dziewięcioosobowej ekipy znalazł się między innymi zawodowy żołnierz, dwie studentki. Najmłodszy członek wyprawy miał 18 lat. Jeden z uczestników, dzięki jeździe na rowerze, pokonał swoje nałogi. Nie obyło się bez przygód. Już w pierwszych dniach ze względu na kontuzję tzw. „G Team” pożegnał pierwszego uczestnika. Dokładnie tydzień później miał miejsce poważnie wyglądający wypadek, który wyeliminował na dwa tygodnie kolejnego członka ekipy. Trasa nie należała do najłatwiejszych. Przez całą drogę były podjazdy, a w Hiszpanii zaczęły towarzyszyć rowerzystom bardzo wysokie temperatury, co znacznie utrudniało jazdę. Czasami pojawiały się też problemy ze sprzętem. Na kontynencie afrykańskim oprócz upału pojawiły się wśród kilku rowerzystów problemy zdrowotne związane z zatruciem pokarmowym. Wtedy po raz pierwszy konieczne było wsparcie samochodu technicznego. Jednak oprócz trudnych momentów były również wspaniałe chwile. Do takich z pewnością należały spotkania z ludźmi, którzy gościli pielgrzymów i okazywali im dużo serdeczności. – Przez takie wyjazdy człowiek może też poznać samego siebie. Ze względu na to, że nie był to typowy wyjazd z biura podróży, mogliśmy mieć lepszy, bezpośredni kontakt z lokalną ludnością. Zadziwiające są różnice kulturowe. Dzięki temu doceniłem to, na co w codziennym życiu zwykle nie zwracałem uwagi. Sahara nauczyła mnie pokory. – relacjonuje Maciej Faber, student politologii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, trzykrotny uczestnik pielgrzymek rowerowych w ramach projektu "Rozkręć Wiarę". W przedsięwzięciu uczestniczył też tzw. PrayBus, czyli samochód-kaplica w którym znajdowały się Księgi Intencji, do których wcześniej wpisywali się mieszkańcy Żywiecczyzny. Uczestnicy w trakcie wyjazdu odwiedzili sanktuaria maryjne w Lourdes i Fatimie. Pojawili się także w Santiago de Compostela i Oviedo. Głównym celem wyprawy była modlitwa za niewierzących w Boga i o pokój na świecie. - Tegoroczna wyprawa zakończyła się dla nas ogromnym sukcesem. Jednak Afryka i piaski Sahary były trudnym sprawdzianem nie tylko pod względem fizycznym, ale przede wszystkim psychicznym. Jeżeli tylko sytuacja polityczna pozwoli, to w przyszłym roku chcielibyśmy przejechać pustynię Judzką i dotrzeć na szczyt góry Nebo, gdzie zakończyła się pustynna wędrówka Izraelitów – mówi ks. Grzegorz Kierpiec, twórca projektu „Rozkręć Wiarę” i wikary z żywieckiej parafii Narodzenia NMP. Zwieńczeniem tegorocznej pielgrzymki był koncert włoskiego tenora Andrea Bocelli, który odbył się 30 sierpnia na Stadionie Cracovii w Krakowie. W wydarzeniu uczestniczyło prawie 100 osób z terenu Żywiecczyzny. Wyjazd na koncert został zorganizowany przez ks. Grzegorza Kierpca, opiekuna duchowego projektu „Rozkręć Wiarę z Kulturą”, która jest istotnym elementem projektu „Rozkręć Wiarę”.
Skąd wzięły się kredki w plecaku jednego z biegaczy? Ile można zarobić na sprzedaży chusteczek na środku pustyni? Rozmawiamy z 3 śmiałkami, którzy jako pierwsi planują pokonać morderczy wyścig 4 Deserts
Adam Gondek, Marek Wikiera, Daniel Lewczuk pokonali już 2 pustynie: Gobi i Saharę, przed nimi kolejne 2: Atakama i Antarktyda. Każdy bieg to 250 km w trudnych warunkach. Jedni z najtwardszych biegaczy zdradzają sprawdzone sposoby na radzenie sobie z bólem, upałem, pragnieniem. Szczerze, ale zawsze z uśmiechem, opowiadają, jaka atmosfera panuje tam - na pustyni. Ze śmiałkami rozmawiały Anna Szczypczyńska i Hanna Gadomska. NG: Najgorsze już za Wami? A może najbardziej przeraża Was któryś z przyszłych biegów? Daniel Lewczuk: Każda pustynia niesie jakieś wyzwanie. Ja bym się bardziej obawiał Atakamy ze względu na to, że starujemy z 3000 metrów. Nikt z nas nie biegał na tak dużej wysokości. Marek Wikiera: Chyba Gobi do tej pory była najtrudniejsza, bo było strasznie "górzyście". Andrzej Gondek: Dla mnie najtrudniejszy będzie bieg na Antarktydzie. Może nie jest ona tak pofałdowana jak Gobi, trudność polega na tym, że bieg startuje 2 tygodnie po Atakamie. Ledwo przyjedziemy, przepakujemy się i z powrotem w samolot. 30 godzin lotu. Organizm nie będzie w stanie się zregenerować. Można powiedzieć, że to będzie z dnia na dzień bieganie ultramaratonu. NG: Czy to jest tak, że przed drugim startem, kiedy już wiedzieliście na czym to polega, baliście się bardziej niż za pierwszym razem? A.G.: Na początku była niewiadoma. Jak organizm zareaguje, jakie wrażenie wywrze pustynia. Na początku bez przerwy wszystko kontrolowałem: tętno, czy nie mam objawów odwodnienia. Cały czas czułem taki lęk. Teraz obawiam się dwóch rzeczy: tego, że pojawi się jakaś głupia kontuzja oraz tego, bo to jest jednak jakaś rywalizacja, że człowiek się w niej zapomni. D.L.: Jak wybierałem się na Saharę, jechałem w ciężkiej nieświadomości tego, na co się porywam. Ale Gobi pokazała, że bez względu na wiek, na przygotowanie, czy na ambicje, jeden niewłaściwy krok i projekt może się nie udać. Każdemu. NG: Współpracujecie ze sobą? Jaka tam - na pustyni - panuje atmosfera? D.L.: Ja na przykład staram się na tym zarobić. Oferuję chusteczkę za dolara, mokrą za dolara pięćdziesiąt (śmiech). A.G.: To jest inkubator przyjaźni. W specyficznych warunkach, gdy każdy jest zmęczony, gdy łączy nas wspólny cel, relacje postępują szybciej. Na przykład: przyjeżdża jeden zawodnik, który na lotnisku gubi cały bagaż. Nie ma sprzętu, nie ma jedzenia. Staje z tablicą „Nie mam nic” i zaraz ktoś przynosi baton, ktoś torebkę z obiadem, aż udało się skompletować cały plecak. I ten człowiek stanął na starcie. Oczywiście jest rywalizacja, ale taka fair. Jeśli mamy rywalizować to normalnie w biegu, a nie dlatego, że komuś zabrakło dwóch batonów. NG: Pomagacie sobie i pomagacie innym. D.L.: Połowa z nas robi to charytatywnie. Tam są ludzie sukcesu zawodowego, którzy maja również sukcesy w życiu prywatnym i na poziomie sportowym. Mają słynny life balans. Ale oprócz tego, co osiągnęli, chcą się jeszcze dzielić z innymi. Poświęcają na przykład część urlopu, żeby zebrać środki na cele charytatywne. A.G.: Każdy przecież dba, żeby plecak z którym biegnie był jak najlżejszy. Niektórzy odcinali paski od plecaka, żeby zyskać kilka gramów. A tu nagle u kogoś w plecaku znajduje się 5 kompletów kredek. Jeden z biegaczy przygotował te komplety, żeby przebiegając przez wioski, rozdawać je dzieciom. Nie do pomyślenia! NG: Jakich cech wymaga ten sport? A.G.: Przede wszystkim głowy. Psychiki. Dobrej umiejętność planowania. Tak, jak w biznesie. D.L.: Pokory. Brak świadomości, że można dostać w kość, może zgubić. Ta pokora, to jest wiedza, kiedy odpuścić, kiedy przebiec obok zawodnika, a kiedy się zatrzymać i zaoferować pomoc. Cała masa wyborów. NG: Jeśli chodzi o głowę - korzystacie ze wparcia psychologa? D.L.: Sam niedawno zadałem sobie pytanie - czy potrzebny jest nam psycholog. Nie mieliśmy kryzysu pod tytułem „poddaje się”. Owszem, to było trudne, ale do zrobienia. Może mamy ten komfort, że jesteśmy jak zespół, znamy się, rozluźniamy atmosferę. Nie było konieczności, aby po tę pomoc sięgać. A wy jak myślicie, w jakich sytuacjach powinniśmy, zadzwonić do takiego psychologa? A.G.: Motywacji nie brakuje, chęć osiągnięcia mety mamy bardzo dużą. Sztuka polega na tym, żeby wprowadzić się w trans, kiedy głowa jest odcięta od reszty. Bo ciało krzyczy, że boli, jest zmęczone, niedożywione, jest gorąco itd. Biegnąc trzeba zrobić wszystko, żeby te impulsy nie docierały do głowy. Trzeba zająć głowę. NG: Jak ją zająć? A.G.: Trzeba znaleźć własne sposoby, jak na przykład myślenie o rzeczach pozytywnych, o rodzinie. Wizualizowanie, że najbliżsi stoją gdzieś na mecie i czekają. Ja mam metodę wyznaczania celów pośrednich: dobiegnięcie do wydmy, potem drobna nagroda, np. 2 łyki wody. Stosuję też metodę narracji – prowadzę narrację komentatora sportowego. I przez 2 godziny potrafię sobie tak opowiadać głosem Szpakowskiego czy Zimocha. Wyobrażam sobie, że ogląda to moja rodzina. D.L., M.W.: Taki nasz pustynny Szpakowski (śmiech)! NG: Był taki moment, kiedy baliście się, że któryś z was usiądzie i nie pobiegnie dalej? A.G.: Miałem taki moment, jak okazało się, że nie mam już chusteczek higienicznych. Wtedy pojawił się Daniel z chusteczkami za dolara (śmiech). M.W.: Ja na pewnym odcinku źle zaplanowałem trasę, pominąłem jeden punkt kontrolny i okazało się, że przede mną jeszcze 11 kilometrów. To było trudne. A.G.: Tak naprawdę za dużo jest do stracenia. Z czasem tylko rośnie chęć dotarcia do mety. W ogóle nie ma takiego myślenia, żeby zrezygnować. NG: Co jest najtrudniejsze w realizacji tego projektu? A.G.: Przekonanie rodziny. Największy element niepokoju to nasze bezpieczeństwo. D.L.: Rodzina. Ale będąc tam, rozmawiamy o swoich żonach, o tym co zostawiamy. I dzieci ważne. Kiedy tam jesteśmy, wracamy do tych podstawowych wartości, doceniamy je. NG: Dlaczego podjęliście to wyzwanie? D.L.: Andrzej wymyślił taki tytuł książki: „Granice są w nas”. Robimy to po to, żeby sprawdzić, gdzie są te granice. Również, aby uczulać innych, że niektórzy takie ultramaratony muszą pokonywać na co dzień, np. mając chore dziecko. Argumentem był również fakt, że jesteśmy pierwszymi Polakami, którzy próbują zdobyć 4deserts. Plus motywacja wynikająca z naszego wieku. M.W.: Dla mnie to był prezent na 45 urodziny, żeby po latach ciężkiej pracy pobiegać sobie po pustyni (śmiech). A poważnie cel jest taki: mam 10-latka, którego chciałbym zarazić sportem. Udało mi się już przekonać do ruchu starego kumpla. Cieszą mnie takie drobne rzeczy. A.G.: Kiedy 5 lat temu biegałem po lesie Kabackim jakaś „piątkę” czy „dziesiątkę”, nie pomyślałbym, że będę spotykał się z dziećmi, opowiadał o motywacji, o pustyniach, że National Geographic weźmie nas pod swoje skrzydła. NG.: Co dalej? Macie już plany? D.L.: Jak powiedział mój znajomy: maraton - niezdrowy, ultra - niezdrowy, ale zdrowe jest, żeby po ukończeniu biegu mieć w głowie kolejny cel. Już na mecie. NG: Dziękujemy bardzo za rozmowę i powodzenia! Będziemy trzymać kciuki! Ekipa 4Deserts: Każde wsparcie jest bardzo potrzebne. Dziękujemy!
4Deserts: Polacy ukończyli pustynny ultarmaraton w komplecie
Czterech Polaków – Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk, Marek Wikiera i Marcin Żuk, ukończyło w komplecie pierwszy etap ekstremalnych zawodów 4Deserts - cyklu biegów ultramaratońskich na czterech pustyniach: jordańskiej Wadi Ramm, Gobi, Atakamie i Antarktydzie
- Pierwszy bieg odbył się w dniach 16-22 lutego. Ze względów bezpieczeństwa organizator - firma Racing The Planet z siedzibą w Hongkongu - przeniósł zawody z egipskiej Sahary na jordańską pustynię Wadi Ramm. Wczoraj w południe 250 km trasę ukończyło 172 zawodników (27 kobiet i 155 mężczyzn) z 30 krajów świata. Trasa była podzielona na 6 odcinków, z których najdłuższy liczył aż 86,3 km. W jego trakcie znaleźliśmy się na wysokości 371 m.n.p.m, aby 12 km później być już na 1456 m.n.p.p.m. Jordania nie jest bowiem płaskim krajem, a pustynia to nie tylko piach. Zawodnicy finiszowali na terenie starożytnej Petry, umieszczonej na liście światowego dziedzictwa UNESCO - poinformował Marcin Żuk, uczestnik biegu, będący jednocześnie rzecznikiem polskiej grupy. Jordański wyścig zakończył się zwycięstwem miejscowego biegacza (Salameh Al Aqra), który wynikiem 22:44:09 ustanowił rekord trasy. Wśród pań tryumfowała Australijka Sandy Suckling (31:29:00). Miejsca Polaków: 12. Andrzej Gondek, 21. Marek Wikiera, 67. Marcin Żuk i 89. Daniel Lewczuk. Kolejne biegi rozpoczną się: przez pustynię Gobi (Chiny) – 30 maja, Atakamę (Chile) – 5 października oraz Antarktydę – 1 listopada. Dotychczas żaden Polak nie ukończył całego cyklu imprezy, organizowanej od 2006 roku. Ukończenie wszystkich czterech biegów w ciągu jednego roku gwarantuje wejście do elitarnego klubu 4Deserts Grand Slam (Wielki Szlem). Obecnie jest na świecie zaledwie 28 osób, którym udało się tego dokonać, w tym tylko siedmiu Europejczyków. W 2014 roku wyzwanie sięgnięcia po 4Deserts Grand Slam zadeklarowało 21 osób, w tym 4 naszych rodaków. - To co zrobiliśmy w miniony tydzień było dla organizmu ogromnym wysiłkiem. Musieliśmy biec z ekwipunkiem na plecach, w którym oprócz wymaganego sprzętu znajdowało się pożywienie na siedem dni przebywania na pustyni. Organizator zapewnił tylko wodę, namiot i opiekę medyczną. Przeciętny plecak ważył 12 kg - mówi Marcin Żuk. Polscy zawodnicy mówią o sobie, że są profesjonalnie przygotowanymi amatorami: - Pragniemy aby nasze bieganie było powiązane z celem charytatywnym. Począwszy od pustyni numer 2, czyli Gobi (1-7 czerwca) ultramaratoński wysiłek będzie miał nie tylko wymiar sportowy, ale i społeczny. Obecnie trwają prace nad projektem. Szczegóły ujawnimy niebawem – zakończył Żuk. Informacje dotyczące projektu 4Deserts są dostępne na stronie internetowej www.4deserts.pl
Travelery 2012: przeczytaj relacje z wypraw zwycięzców i weź udział w tegorocznym konkursie!
Chcesz wygrać 10 000 złotych na realizację swojej wyprawy?
W ramach plebiscytu Travelery ogłosiliśmy konkurs – BILET NA PRZYSZŁOŚĆ. Nagrodzony otrzymuje grant na realizację projektów podróżniczo-badawczych, których celem jest lepsze zrozumienie współczesnego świata! Szczegóły konkursu znajdziesz tutaj, a teraz czas na relację z podróży osób, którym już się to udało Dotychczasowe zwycięskie projekty w konkursie BILET NA PRZYSZŁOŚĆ to: “Solne szlaki Sahary” – Jakub Pająk Uchwycenie w obiektywie i opisanie tradycyjnych karawan solnych przemierzających Saharę. Zbadanie poszczególnych etapów tego zamierającego zjawiska – od wydobycia soli, jej obróbkę, po przygotowanie do transportu na wielbłądach i handel solą. Przeczytaj pełną relację z wyprawy Jakuba Pająka „Wyżej niż kondory – 70 lat później” – Wojciech Lewandowski Ekspedycja śladami pierwszych polskich wypraw w Andy. Prócz celów sportowych (wspinaczka na sześciotysięczniki) także badanie zmian przyrodniczych, jakie zaszły w Andach w ciągu ostatnich 70 lat. Przeczytaj pełną relację z wyprawy Wojciecha Lewandowskiego “Irian Jaya – Ewolucja atrakcyjności” – Piotr Sorokowski Czy piękno jest wartością uniwersalną, niezależną od kultury, w jakiej się wychowaliśmy? Badania na Papui-Nowej Gwinei w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czy żyjącym z dala od cywilizacji Papuasom podobają się te same kobiety, co nam – Europejczykom.