To miasto właśnie zostało kulinarną stolicą globu. Wyprzedziło światowych gigantów
Gdy myślimy o miastach słynących ze swojej kuchni, pierwszymi skojarzeniami są zazwyczaj Rzym, Paryż czy Tokio. To właśnie te metropolie od lat uchodzą za kulinarne stolice świata. Tym razem jednak ranking przygotowany przez portal TripAdvisor przyniósł niespodziankę – tytuł najlepszego miasta pod względem jedzenia na świecie trafił do zupełnie innego miejsca, które dla wielu może być zaskoczeniem.
W zestawieniu Travellers’ Choice Awards, opartym na milionach opinii podróżnych publikowanych w internecie w ciągu ostatnich 12 miesięcy, wyłoniono listę „najlepszych z najlepszych” kierunków kulinarnych. Analizie poddano jakość restauracji, różnorodność kuchni, autentyczność smaków oraz ogólne doświadczenia gastronomiczne turystów. Tym samym na szczycie tegorocznego rankingu znalazło się miasto z Wielkiej Brytanii, wyprzedzając tradycyjnych faworytów. Jak wygląda pełne zestawienie i dlaczego właśnie to miejsce zdobyło uznanie podróżnych? Londyn z najlepszą gastronomią. Dlaczego wygrał ranking? Przez długie lata Londyn nie był pierwszym miastem, które przychodziło na myśl w kontekście światowej gastronomii. Kojarzono go raczej z klasycznym fish and chips, kuchnią pubową i popołudniową herbatą niż z kulinarną rewolucją. Dziś jednak brytyjska stolica przeszła spektakularną przemianę, a jej scena gastronomiczna stała się jedną z najbardziej dynamicznych i różnorodnych na świecie. To właśnie ta ewolucja sprawiła, że w najnowszym zestawieniu Travellers’ Choice Awards 2026 portalu TripAdvisor Londyn zdobył tytuł najlepszego kierunku kulinarnego na świecie. Serwis zwrócił uwagę na niezwykłe połączenie „lokalnych miejscówek” i kuchni z różnych zakątków globu, które współtworzą tożsamość miasta i sprawiają, że niemal każda dzielnica ma własny kulinarny charakter. Aż 46% podróżnych deklaruje, że podczas wyjazdów najbardziej ekscytuje ich możliwość odkrywania lokalnej kuchni, a Londyn daje w tej kategorii niemal nieograniczone możliwości. Od eleganckich restauracji wyróżnionych gwiazdkami Michelin, przez tętniące życiem targi street foodowe, po rodzinne lokale prowadzone przez społeczności imigrantów z Azji, Bliskiego Wschodu, Afryki czy Karaibów – kulinarna mapa miasta jest odzwierciedleniem jego wielokulturowego charakteru. To właśnie ta różnorodność sprawia, że jednego dnia można spróbować autentycznego ramenu, kolejnego – kuchni etiopskiej, a wieczorem zakończyć dzień nowoczesną interpretacją brytyjskiej klasyki. – Uważam, że Londyn jest najlepszym miastem kulinarnym na świecie ze względu na swoją niesamowitą różnorodność. Mamy szczęście, że możemy zaoferować wyjątkowe doznania kulinarne w każdej cenie – od prostych, świetnie przygotowanych dań po wyrafinowane restauracje, które naprawdę są warte swojej ceny. Można tu zjeść wyjątkowo dobrze każdego dnia tygodnia, niezależnie od tego, czy to szybka przekąska, czy okazjonalny posiłek – podkreślił Mathew Carver, założyciel restauracji Pick & Cheese, w rozmowie z „Travel + Leisure”. Pozostałe najlepsze destynacje kulinarne 2026 Choć Londyn zdobył pierwsze miejsce, tuż za nim w globalnym rankingu TripAdvisor uplasował się Dubaj – miasto, które łączy bogactwo tradycyjnej kuchni Bliskiego Wschodu z eksplozją smaków z całego świata. W Dubaju można skosztować aromatycznych mezze i grillowanych mięs w lokalnych restauracjach, a także nowoczesnych dań inspirowanych kuchniami z Azji i Europy, co czyni go idealnym miejscem dla podróżnych szukających różnorodnych doświadczeń kulinarnych. Na trzecim miejscu uplasowała się stolica Włoch, uznawana za jedno z najważniejszych miast gastronomicznych na świecie. Rzymska kuchnia słynie z prostoty i jakości składników – klasyczne makarony, jak carbonara, cacio e pepe czy amatriciana, przygotowywane z niewielkiej liczby składników potrafią zachwycić nawet najbardziej wymagających smakoszy. Spacerując po ulicach historycznego centrum, warto też próbować lokalnych przysmaków, takich jak pizza al taglio, suppli albo rzymskie gelato. Na czwartym miejscu znalazł się Hongkong, miasto znane z dynamicznej sceny panazjatyckiej kuchni. Hongkong to raj dla miłośników dim sum, owoców morza i zup z makaronem, a liczne restauracje z gwiazdkami Michelin obok ulicznych straganów oferują ogromną różnorodność smaków: od klasycznych kantońskich potraw po kreatywne połączenia fusion. W pierwszej dziesiątce zestawienia znalazły się także inne fascynujące kierunki. Paryż pozostaje synonimem klasycznej finezji kulinarnej – od maślanych croissantów i wyrafinowanych deserów patisserie po bistro serwujące foie gras, sery i wina, które od dekad wyznaczają standardy światowej gastronomii. Majorka (kulinarna perła Morza Śródziemnego) słynie z tapas, świeżych ryb i owoców morza oraz lokalnych specjałów takich jak frito mallorquín czy ensaimada, które odzwierciedlają tradycje Balearów. Doha w Katarze (7. miejsce) łączy tradycyjne arabskie dania z luksusową ofertą restauracyjną. Kreta, największa grecka wyspa, kusi oliwkami, świeżymi serami i moussaką podawanymi w tawernach z widokiem na morze. Daleko na liście, lecz równie ciekawy jest Bangkok – mekka ulicznego jedzenia i aromatycznych potraw tajskich, oraz Marrakesz (10. miejsce), gdzie na stołach królują przyprawy, kuskus czy tagine, a medyny tętnią życiem i smakami. Źródła: Condé Nast Traveller, Travel + Leisure, Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To tutaj według legendy narodził się Rzym. Cesarze zamienili to wzgórze w dzielnicę władzy
Palatyn jest jak naturalna księga, w której spisano historię Rzymu, od najwcześniejszych protohistorycznych osad, poprzez symboliczną funkcję wczesnego miasta założonego przez Romulusa, aż po przekształcenie w wyłączne centrum władzy cesarskiej. W odległej przeszłości słynne wzgórze stanowiło fizyczne i polityczne jądro Wiecznego Miasta. Dziś jest nie tylko jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych we Włoszech, ale także jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych świata. Jaka jest historia tego miejsca? Jakie atrakcje oferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Wzgórze nad Wiecznym Miastem Mityczne i archeologiczne fundamenty Rzymu Od epoki żelaza do Republiki Rzymskiej Upadek Cesarstwa pociągnął za sobą upadek Palatynu Współczesne wzgórze Stwierdzenie, że wzgórze Palatyn jest „punktem zero” cywilizacji rzymskiej, w żadnym wypadku nie jest nadużyciem. To namacalne świadectwo jej narodzin, apogeum władzy cesarskiej i późniejszych przekształceń w erze renesansu. Dla naukowców jest to teren nieustannych odkryć, ukazujący niezwykłą stratygrafię: od protohistorycznych chat, po monumentalne pałace cesarskie. Wzgórze nad Wiecznym Miastem Palatyn jest sercem starożytnego Rzymu, centralnym i najstarszym obszarem osadnictwa, które dało początek Wiecznemu Miastu. Jego lokalizacja miała kluczowe znaczenie, zarówno w kontekście strategicznym, jak i symbolicznym. Naturalny, czworokątny płaskowyż historycznie zajmował najbardziej centralne miejsce wśród siedmiu rzymskich wzgórz. Wznosi się na wysokość 40 metrów nad Forum Romanum, stanowiąc dominujący element krajobrazu. Szczyt Palatynu osiąga 51 metrów n.p.m. Ta naturalna przewaga wysokości zapewniała wzgórzu doskonałe warunki obronne w początkach osadnictwa, a później – niezrównany prestiż dla zamieszkujących go elit. Obwód wzgórza wynosił 1740 metrów. Współcześnie Palatyn jest ceniony za swoje walory widokowe, oferując niezrównane panoramiczne ujęcia na najważniejsze zabytki antycznego Rzymu. Rozpościera się stamtąd malowniczy widok na Forum Romanum, które leży bezpośrednio u jego podnóża, a także na majestatyczne Koloseum i monumentalny Circus Maximus, z którym Palatyn bezpośrednio sąsiaduje. Spacerując po wzgórzu, zwiedzający mogą objąć wzrokiem całe centrum starożytnego życia – ruiny cesarskich rezydencji, miejsca publicznych zgromadzeń i rozrywki. Mityczne i archeologiczne fundamenty Rzymu Palatyn jest nierozerwalnie związany z mitem o założeniu Rzymu. Jak głosi legenda, to właśnie tutaj Romulus, po sporze z Remusem, założył miasto w 753 roku p.n.e.. Pierwotna osada, nosząca nazwę Roma quadrata, stanowiła centrum wczesnego osadnictwa. Kluczowym elementem mitycznej tożsamości Palatynu jest Luperkal – sanktuarium związane z wilczycą, która miała wykarmić legendarnych bliźniaków. Odkrycie tej groty w styczniu 2007 roku było prawdziwą sensacją. Podziemna budowla, zlokalizowana pod rezydencjami cesarskimi, ma plan centralny o średnicy 6,56 metra i wysokości 7,13 metra. Sklepienie Luperkalu jest bogato dekorowane – pokryte mozaikami, pumeksem i muszlami, a w jego centrum znajduje się wizerunek białego orła, symbolu Imperium Rzymskiego. Lokalizacja Luperkalu, znajdującego się poniżej rezydencji Augusta, jest głęboko symboliczna. Oktawian, zanim przyjął przydomek August, rozważał przyjęcie imienia Romulus. Miało to wskazywać na jego intencję ponownego założenia Rzymu. Budując swoją siedzibę blisko miejsca narodzin miasta, August nie tylko oddał hołd legendzie, ale także gruntował swoją nową władzę imperialną. Od epoki żelaza do Republiki Rzymskiej Historia Palatynu sięga daleko poza ramy mityczne. W praktyce mówimy tu o jednym z najstarszych terenów zamieszkanych w regionie Lacjum. Badania archeologiczne potwierdzają obecność zorganizowanych społeczności już w epoce żelaza. Najwcześniejsze osadnictwo jest datowane na X wiek p.n.e. Wzgórze było zamieszkane nieprzerwanie do VII wieku p.n.e. Wykopaliska ujawniły pozostałości protohistorycznych chat – niewielkich domostw z drewna, błota i słomy, a także fragmenty ceramiki i umocnień obronnych. Obecność tych fortyfikacji świadczy, że osady te były dobrze zorganizowane, i wymagały ochrony przed sąsiadującymi plemionami. Model zrekonstruowanej chaty, odkopanej w 1948 roku, jest dziś eksponowany w Muzeum Palatyńskim. Złoty wiek Republiki Rzymskiej Wraz z rozwojem Rzymu i stabilizacją polityczną w okresie Republiki, charakter Palatynu uległ fundamentalnej zmianie. Funkcja obronna, która pierwotnie przyciągała osadników, ustąpiła miejsca funkcji prestiżowej. W tamtym czasie, wzgórze stało się „najlepszym adresem” w mieście. Mieszkali tam najzamożniejsi i najbardziej wpływowi obywatele, w tym wybitne postaci polityczne i przywódcy wojskowi. Na Palatynie powstawały wówczas luksusowe domy i liczne świątynie. Wzgórze cesarskie Palatyn jeszcze bardziej zyskał na znaczeniu w okresie Cesarstwa Rzymskiego. Wzgórze stało się w wówczas oficjalną siedzibą władzy i faktycznym centrum politycznym imperium. Cesarze przekształcili to miejsce, wznosząc okazałe pałace i struktury. Początek tej transformacji datuje się na czas panowania Oktawiana Augusta, który po zdobyciu pełni władzy zaczął budować tam swoją rezydencję, ustanawiając tym samym Palatyn jako cesarską domenę. Domus Augusti i Domus Livia Oktawian August stał się najpotężniejszym człowiekiem ówczesnego świata, jednak jego oficjalna rezydencja wcale tego nie wyrażała. Przeciwnie, zachowywała pozory republikańskiej skromności, co było przemyślanym działaniem. W ten sposób władca chciał zakomunikować poddanym, że jest człowiekiem skromnym, który troszczy się nie o samego siebie, a o ogół. Domus Augusti, prywatna rezydencja cesarza, został zbudowany na dwóch poziomach. Do dziś zachowały się cenne kolorowe fragmenty fresków, które niegdyś zdobiły jego ściany. Tuż obok, oddzielony wąską alejką, znajdował się Domus Livia. Ta skromnie zbudowana, jak na standardy cesarskie, rezydencja z I wieku p.n.e. jest jednym z najlepiej zachowanych budynków na Palatynie. Przypisanie domu Liwii, żonie Augusta, opiera się na inskrypcji Iulia Augusta, znalezionej na ołowianej rurze i bliskości rezydencji cesarza. Wnętrza Domus Livia, odkryte w XIX wieku, są wyjątkowe dzięki zachowanym malowidłom ściennym, datowanym na około 30 rok p.n.e. Stanowią one dojrzałą fazę II stylu pompejańskiego. Apogeum monumentalizmu Szczyt rozwoju architektonicznego Palatynu nastąpił za panowania cesarza Domicjana. Jego Pałac Flawiuszów, ukończony w 92 r. n.e., był archeologicznym symbolem autokratycznej władzy. Choć Domicjan był ostatnim Flawiuszem, miejsce to służyło kolejnym cesarzom, z niewielkimi modyfikacjami, aż do upadku imperium. Kompleks składał się z dwóch ściśle połączonych skrzydeł: Domus Flavia – północno-zachodnia część pałacu, pełniąca publiczne, ceremonialne funkcje, a także przeznaczona na rozrywkę i oficjalne spotkania. Było to skrzydło publiczne, w którym skoncentrowano duże pomieszczenia; Domus Augustana – dwupoziomowa sekcja południowo-wschodnia, stanowiąca prywatną, mieszkalną część kompleksu. Formalne rozdzielenie funkcji obu części jest jednoznacznym dowodem, potwierdzającym formalizację autokracji i dystansu między władcą a poddanymi w czasach panowania ostatniego Flawiusza. W przeciwieństwie do Augusta, który starał się zachować pozory republikańskiej dostępności, Domicjan zbudował prawdziwą „twierdzę władzy”, gdzie ogrom i majestat części publicznej miał przytłaczać gości, a życie prywatne cesarza było ściśle odseparowane i chronione. Kryptoportyk Nerona Ważnym elementem architektury cesarskiej był Kryptoportyk Nerona. Jest to iście niezwykły zabytek – podziemne przejście o długości 130 metrów, które Neron kazał wykopać, aby połączyć pałace. Korytarz ten umożliwiał bezpieczne i dyskretne poruszanie się pomiędzy rezydencjami Tyberiusza, Augusta i Kaliguli, a jego własnym domem – Domus Aurea. To podziemne połączenie jest świadectwem ciągłego rozbudowywania i integrowania imperialnej domeny na wzgórzu. Stadion Palatyński Oprócz rezydencji cesarskich, na Palatynie mieszczą się również budowle związane z rekreacją. W południowo-wschodniej części Domus Augustana, za czasów Domicjana, zbudowano duży stadion. Budowla ma wydłużony, prostokątny kształt i mierzy około 160 metrów długości i 48 metrów szerokości. Mimo rozmiarów i kształtu przypominającego cyrk, Stadion Palatyński był za mały na wyścigi rydwanów. Większość historyków i archeologów wyraża przekonanie, że obiekt ten był przede wszystkim miejscem do jazdy konnej lub zawodów biegowych dla dworu cesarskiego. Architektura stadionu była imponująca. Z trzech stron otaczał go dwupoziomowy portyk, wsparty na kolumnach z kolorowego marmuru, co zapewniało spektakularny widok na arenę. W jego otoczeniu znaleziono liczne rzeźby, z których wiele eksponowanych jest obecnie w Muzeum Palatyńskim. Upadek Cesarstwa pociągnął za sobą upadek Palatynu Gdy Cesarstwo Zachodniorzymskie upadło, Palatyn został porzucony i zaczął popadać w ruinę. Miejsce, które było symbolem cesarskiej potęgi, zostało przeznaczone na cele religijne. Z czasem na wzgórzu wzniesiono kościoły, a wraz z nastaniem średniowiecza – twierdzę. W XVI stuleciu znaczna część Palatynu została podzielona pomiędzy dwa możne rody: Farnese i Barberini. Ci pierwsi założyli rozległe ogrody na pozostałościach wspaniałego niegdyś pałacu Tyberiusza. Drudzy zbudowali tarasy ogrodowe i winnice. Współczesne wzgórze Dziś Wzgórze Palatyn jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych świata, oferującym odwiedzającym zarówno głęboką lekcję historii, jak i spektakularne widoki. Muzeum Palatyńskie Obowiązkowym punktem dla wszystkich, którzy odwiedzają to miejsce, jest wizyta w Muzeum Palatyńskim. Do obecnej lokalizacji zostało przeniesione w 1930 roku. Eksponowane są tam kluczowe artefakty archeologiczne, rzeźby i fragmenty architektoniczne, odkryte w toku wykopalisk prowadzonych w cesarskich rezydencjach. Na parterze przedstawione zostały dzieje cywilizacji rzymskiej, od jej początków (z uwzględnieniem artefaktów z epoki żelaza), do okresu republikańskiego. Z kolei na piętrze prezentowane są kolekcje z okresu cesarskiego, w tym cenne fragmenty dekoracji i rzeźby znalezione w okolicach Stadionu Palatyńskiego. Muzeum przechowuje jedno z najciekawszych wczesnochrześcijańskich znalezisk, tzw. Graffiti Aleksamenosa. Jest to kamienna rzeźba z III wieku n.e., przedstawiająca satyryczną scenę człowieka oddającego cześć ukrzyżowanej postaci z głową osła. Jakie zabytki można zobaczyć na Palatynie? Wiele starożytnych budowli nie przetrwało do naszych czasów. Jednak na Palatynie zachowało się sporo ruin, potwierdzających dawną świetność tego miejsca. Należą do nich: Acqua Claudia, czyli Akwedukt Klaudiusza, Domus Severiana i Terme Severiane, Stadion Palatyński, Pałac Flawiuszy, renesansowa Loggia Mattei, świątynia Apollina, rezydencja Oktawiana Augusta i Liwii, świątynia Magna Mater, Domus Transitoria, Dom Romulusa, Kryptoportyk Nerona, Ogrody Farnese. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To tutaj Audrey Hepburn zajadała się włoskimi lodami – filmowy Rzym skrywa więcej takich historii
Filmowy Rzym to nie tylko scenografia do znanych filmów, ale także sposób na odkrywanie miasta z nowej perspektywy. Dzięki kinu można zobaczyć Wieczne Miasto oczami Gregory’ego Pecka, Audrey Hepburn i Federico Felliniego.
Spis treści: Dlaczego Rzym stał się ikoną światowego kina? Filmowy spacer po Rzymie – najważniejsze miejsca z ekranu Rzym, znany jako Wieczne Miasto, od lat przyciąga nie tylko turystów, ale także filmowców z całego świata. Filmowy Rzym to podróż w czasie i przestrzeni – przez kadry kultowych filmów, które uczyniły z włoskiej stolicy jedną z najczęściej wykorzystywanych lokalizacji filmowych na świecie. Spacerując uliczkami Rzymu, można poczuć się jak bohater klasycznego romansu, włoskiej komedii czy hollywoodzkiej superprodukcji. To właśnie tutaj historia, architektura i sztuka spotykają się z magią kina. Dlaczego Rzym stał się ikoną światowego kina? Rzym to miasto o niezwykłej estetyce – antyczne ruiny sąsiadują tu z renesansowymi pałacami, a barokowe fontanny zdobią place, które ożywają dzięki codziennemu życiu mieszkańców. Taka sceneria działa na wyobraźnię reżyserów. Od lat 50. XX wieku, kiedy włoskie kino przeżywało złotą erę neorealizmu, Rzym stał się naturalną scenografią filmowych opowieści – realistycznych, romantycznych i pełnych emocji. To właśnie wtedy zrodziły się obrazy, które przeszły do historii kina: „La Dolce Vita”, „Rzymskie wakacje”, „Złodzieje rowerów”. Rzym był także domem słynnego kompleksu filmowego Cinecittà – włoskiego Hollywood, gdzie powstawały zarówno włoskie, jak i zagraniczne produkcje, w tym „Ben Hur”, „Quo Vadis” i „Gladiator”. Dziś studio nadal działa, a jego dziedzictwo wpisuje się w filmową tożsamość miasta. Filmowy spacer po Rzymie – najważniejsze miejsca z ekranu Via Margutta – artystyczna enklawa Via Margutta to jedna z najbardziej malowniczych ulic Rzymu, ukryta nieco za Piazza di Spagna. To tutaj Joe Bradley (Gregory Peck) mieszkał w filmie „Rzymskie wakacje”. Uliczka ta, choć niewielka, pełna jest galerii sztuki, artystycznych warsztatów i historycznych budynków. Spacerując rzymską ulicą, można poczuć klimat lat 50., kiedy amerykańskie gwiazdy kina pokochały Rzym i uczyniły z niego swoje europejskie gniazdo. Schody Hiszpańskie – romantyzm z każdego kąta Schody Hiszpańskie to jedno z najczęściej fotografowanych miejsc w Rzymie i jedno z najbardziej filmowych. To tutaj księżniczka Anna z „Rzymskich wakacji” zjadała słynne gelato. Dziś miejsce to nadal emanuje romantycznym urokiem – pary zakochanych, artyści szkicujący panoramę miasta, muzyka uliczna. Wieczorami atmosfera staje się wręcz magiczna, przypominając kadry z klasycznych włoskich filmów. Fontanna di Trevi – marzenia wrzucone do wody Fontanna di Trevi pojawia się w dziesiątkach filmów, ale to scena z „La Dolce Vita”, kiedy Anita Ekberg kąpie się w wodzie fontanny, uczyniła ją jednym z najbardziej ikonicznych miejsc filmowych na świecie. Choć dziś kąpiel jest zakazana, rytuał wrzucenia monety, by powrócić do Rzymu, wciąż trwa. Fontanna symbolizuje marzenia, nadzieje i radość życia – wszystko to, co tak często ukazuje kino. Panteon i okolice – codzienność w filmowym rytmie Okolice Panteonu są jak żywe studio filmowe. Tu rozgrywają się codzienne rytuały mieszkańców – poranna kawa, rozmowy w cieniu kolumn, zakupy na lokalnych targach. To sceneria, która pojawia się w komediach romantycznych i filmach obyczajowych, gdzie bohaterowie prowadzą zwyczajne życie w niezwykłym mieście. Campo de’ Fiori – autentyczność i puls miasta Plac Campo de’ Fiori to przestrzeń żywa, pełna kolorów, zapachów i dźwięków. Wiele filmów pokazuje to miejsce jako centrum rzymskiego życia – tu odbywają się dialogi, spotkania, konflikty i romanse. W filmach często przedstawiany jest jako serce autentycznego Rzymu – mniej turystycznego, bardziej codziennego. Trastevere – dzielnica światła i cienia Trastevere to jedna z najbardziej klimatycznych dzielnic miasta. Wąskie, brukowane uliczki, stare kamienice z pnączami i intensywne życie nocne tworzą idealne tło dla opowieści o miłości, samotności, artystycznych poszukiwaniach. Dzielnica ta stała się tłem dla wielu współczesnych produkcji, pokazując bardziej intymne, „ludzkie” oblicze Rzymu. Kino włoskie a tożsamość Rzymu Włoskie kino odegrało ogromną rolę w promowaniu Rzymu na świecie. Reżyserzy tacy jak Federico Fellini, Vittorio De Sica czy Ettore Scola uczynili z miasta bohatera swoich opowieści. Rzym w ich filmach nie jest tylko tłem – to żywy organizm, który wpływa na losy postaci, definiuje ich wybory, nadaje ton opowieści. Współczesne produkcje również chętnie korzystają z rzymskich plenerów. Woody Allen w filmie „Zakochani w Rzymie” pokazuje miasto jako miejsce romantycznych i absurdalnych przygód. Julia Roberts w „Jedz, módl się, kochaj” odkrywa włoską dolce vita. Produkcje takie jak „Anioły i demony” czy „Spectre” korzystają z monumentalnej scenerii miasta, by dodać dramaturgii i realizmu. Jak zaplanować własną filmową podróż? Zwiedzanie filmowego Rzymu warto rozpocząć od stworzenia własnej mapy – zaznaczyć na niej miejsca znane z ulubionych filmów, a następnie spacerować między nimi bez pośpiechu. Rzymu nie da się zobaczyć w dwa dni – to miasto, które trzeba poczuć. Warto zatrzymać się na kawę w lokalnej kawiarni, zjeść lunch w małej trattorii, wejść w niepozorną uliczkę, bo to właśnie tam często kręcono sceny, które dziś uznawane są za kultowe. Dobrym pomysłem jest też wcześniejsze obejrzenie kilku klasyków, by lepiej zrozumieć kontekst – filmy pomagają dostrzec to, co dla zwykłego turysty może pozostać niewidoczne. A jeśli kochasz fotografię, Rzym pozwala uchwycić ujęcia, które wyglądają jak kadry z planu filmowego. Filmowy Rzym oczami podróżnika Podróż filmowym szlakiem po Rzymie to doskonała propozycja nie tylko dla miłośników kina, ale dla każdego, kto szuka sposobu na niebanalne zwiedzanie. Dzięki filmom możemy spojrzeć na miasto inaczej – bardziej emocjonalnie, głębiej i z większą wrażliwością. To także okazja, by poznać kulturowy kontekst miejsc, które już znamy – bo przecież każde z nich ma swoją historię zapisaną nie tylko w kamieniu, ale i w taśmie filmowej. Źródło: ItalySegreta.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ten barokowy plac to jeden z symboli Rzymu – powstał w miejscu antycznego stadionu
Piazza Navona to bez wątpienia jedno z najbardziej efektownych miejsc w Rzymie. Bardziej niż zwykły plac przypomina dzieło sztuki pod otwartym niebem. Przyjrzyjmy się nieco bliżej placowi, gdzie historia płynnie przenika się z kulturą i sztuką.
Spis treści: Od stadionu, przez targowisko, do wystawnego placu Fontanna Czterech Rzek Kościół i pałac Salon Rzymu Stadion ukryty pod brukiem To miejsce, gdzie dźwięki muzyki ulicznych artystów mieszają się z szumem wody, wyrzucanej przez wspaniałe fontanny. Gdzie nad starożytnym rzymskim stadionem wznosi się barokowe dzieło, stworzone z papieskiej ambicji i wizji dwóch wielkich artystów. Nazwanie tego wyjątkowego placu salonem Rzymu w żadnym wypadku nie będzie nadużyciem. W niezwykłej scenerii, przypominającej o długiej historii Wiecznego Miasta, nieustannie toczy się życie towarzyskie. Od stadionu, przez targowisko, do wystawnego placu Historia tego niezwykłego miejsca sięga I wieku n.e. W 86 roku cesarz Domicjan zlecił budowę stadionu przeznaczonego do zawodów lekkoatletycznych w stylu greckim. W ten sposób władca chciał wprowadzić w Rzymie bardziej wyrafinowaną, hellenistyczną formę rozrywki, będącą przeciwwagą dla krwawych zmagań w Koloseum. Architektura i skala Stadion Domicjana był imponującym osiągnięciem architektonicznym. Wydłużony, eliptyczny obiekt, przypominający grecki stadion w Olimpii, mierzył około 275 metrów długości i 106 metrów szerokości. Zbudowany z trawertynu i cegły, mógł pomieścić około 30 000 widzów na dwóch poziomach trybun, wspartych na potężnych arkadach. Upadek i metamorfoza W V stuleciu, po upadku Cesarstwa Rzymskiego, wspaniały stadion podzielił los wielu innych budowli. Jego solidne arkady zaczęto wykorzystywać jako fundamenty dla średniowiecznych domów, a także jako przestrzeń dla warsztatów i sklepów. Choć kamienne trybuny z czasem rozebrano, otwarta przestrzeń areny przetrwała, stając się jednym z niewielu publicznych placów w średniowiecznym Rzymie. Papieska wizja W 1477 roku papież Sykstus IV przeniósł tam targ, który wcześniej działał na Kapitolu. Wspaniały niegdyś stadion przez kolejne dwa stulecia pozostawał miejscem wymiany handlowej. Ciekawostką jest, że przez niemal 100 lat teren placu pozostawał nieutwardzony. Dopiero w drugiej połowie XVI wieku, w czasie pontyfikatu Grzegorza XIII, doczekał się brukowanej nawierzchni. Wtedy też na jego obu krańcach wzniesiono dwie fontanny, obie projektu Giacomo della Porta – Neptuna i Maura. Swój właściwy barokowy blask plac zyskał dopiero w XVII wieku dzięki Innocentemu X. Papież z rodu Pamphilj miał ambicję przekształcić Piazza Navona w monumentalny symbol potęgi i prestiżu rodu, czyniąc z publicznej przestrzeni prywatny salon rodziny papieskiej. Fontanna Czterech Rzek Najważniejszym dziełem na placu stała się centralna Fontanna Czterech Rzek, której autorem był Gian Lorenzo Bernini. Artysta, do którego papież nie pałał sympatią, zdobył zlecenie na jej budowę dzięki fortelowi – miał przedstawić papieżowi srebrny model projektu za pośrednictwem Donny Olimpii Maidalchini, wpływowej szwagierki głowy Kościoła. Projekt tak zachwycił Innocentego X, że ten natychmiast powierzył mu zadanie. Wzniesiona w latach 1648–1651, fontanna jest skomplikowaną alegorią globalnego zasięgu władzy papieskiej. Cztery gigantyczne postacie symbolizują wielkie rzeki czterech kontynentów: Nil (Afryka) – postać ma głowę zasłoniętą tkaniną, co symbolizowało nieznane w tamtym czasie źródła rzeki. Towarzyszą jej lew i palma. Rzeźbę wykonał Giacomo Antonio Fancelli; Ganges (Azja) – trzyma długie wiosło, co miało reprezentować żeglowność rzeki. Autorem rzeźby jest Claude Poussin; Dunaj (Europa) – dotyka herbu rodowego Pamphilj, co podkreślało potęgę Kościoła na kontynencie europejskim. Obok niego znajduje się koń. Rzeźbę stworzył Antonio Raggi; Rio de la Plata (Ameryki) – siedzi na stosie monet, symbolizując bogactwa Nowego Świata. Towarzyszy mu pancernik. Rzeźbę wykonał Francesco Baratta. Kościół i pałac Zachodnią pierzeję placu wyznaczył monumentalny kompleks architektoniczny, składający się z kościoła i pałacu. Papież zażyczył sobie, by oba obiekty były zintegrowaną całością, nie odrębnymi budynkami. Ta koncepcja miała symbolizować połączenie władzy świeckiej i duchowej. Kościół miał pełnić funkcję prywatnej kaplicy rodowej, pałac – rezydencji, a sam plac – ich spektakularnego dziedzińca. Sant’Agnese in Agone Kościół zastąpił kaplicę z IV wieku, wzniesioną w miejscu męczeńskiej śmierci św. Agnieszki. Budowę rozpoczęli w 1652 roku Girolamo i Carlo Rainaldi, jednak to interwencja Francesco Borrominiego w latach 1653–1657 nadała świątyni jej ostateczny, rewolucyjny kształt. Najbardziej charakterystycznym elementem jest wklęsła fasada, która cofa się od placu, tworząc dynamiczną grę z wypukłą kopułą i sprawiając, że cała bryła staje się bardziej widoczna. Wnętrze, zbudowane na planie krzyża greckiego, olśniewa bogactwem dekoracji, freskiem na kopule autorstwa Ciro Ferriego oraz marmurowymi płaskorzeźbami w ołtarzach. Nad głównym wejściem znajduje się pomnik nagrobny papieża Innocentego X. Palazzo Pamphilj W latach 1644–1650, tuż obok kościoła zbudowano pałac. Wspaniała rezydencja powstała poprzez połączenie kilku istniejących budynków w jedną okazałą siedzibę dla papieskiej rodziny. Jego wnętrza kryją prawdziwe skarby, w tym spektakularną galerię, ozdobioną freskami Pietro da Cortony, przedstawiającymi sceny z Eneidy. Pałac, będący niegdyś symbolem potęgi rodu Pamphilj, od 1920 roku pełni funkcję Ambasady Brazylii. Salon Rzymu Dziś Piazza Navona jest miejscem spotkań – tętniącym życiem salonem miasta dla mieszkańców i turystów. Jego nowoczesna funkcja jako centrum publicznej rozrywki i rekreacji jest bezpośrednią kontynuacją jego pierwotnego przeznaczenia jako stadionu Domicjana. Zmienił się rodzaj rozrywki. Piazza Navona to wielka scena, na której toczy się nieustanny spektakl. Występują tam uliczni muzycy, tancerze i iluzjoniści. Plac otaczają kawiarnie i restauracje. W okresie świątecznym, miejsce to zamienia się w najsłynniejszy jarmark bożonarodzeniowy w Rzymie, znany jako Festa della Befana. Stadion ukryty pod brukiem Nie można nie wspomnieć, że pozostałości starożytnej areny nie przepadły, a zostały ukryte około 4,5 metra pod obecnym poziomem ulicy. Można je zwiedzać w obszarze archeologicznym. Odwiedzający to miejsce zobaczą fragmenty oryginalnych trybun, łuków i murów, a dzięki rekonstrukcjom 3D wyobrażą sobie pierwotną skalę i wygląd stadionu. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Świątynia starsza niż chrześcijaństwo – zasłynęła ogromnym otworem w dachu
Panteon to świątynia poświęcona wszystkim bogom, która jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych i najlepiej zachowanych budowli starożytnego Rzymu. Wyróżnia się niezwykłą harmonią proporcji i rozwiązaniami konstrukcyjnymi, które przez stulecia stanowiły wzór dla architektów w całej Europie. Mimo że Panteon powstał niemal dwa tysiące lat temu, do dziś zachowuje integralność formy i funkcji, co czyni go unikatowym świadectwem rzymskiego geniuszu inżynieryjnego. Obecnie pełni rolę kościoła katolickiego, pozostając jednocześnie ikoną włoskiej kultury i historii.
Spis treści: Historia świątyni Niezwykła architektura Panteonu w Rzymie Wnętrze Panteonu – detale, materiały, dekoracje Panteon a architektura późniejszych epok Panteon od początku miał być czymś więcej niż zwykłą świątynią. Rzymianie poświęcili go wszystkim bogom, tworząc przestrzeń, która miała symbolizować jedność boskich sił i potęgę imperium. Ideę tę najlepiej wyraża geometryczna forma budowli: połączenie kwadratu i koła odczytywano jako metaforę harmonii między światem ludzi a sferą niebiańską, kopuła przypominająca sklepienie nieba miała odzwierciedlać kosmos, oculus, czyli otwór w jej zwieńczeniu, pełnił funkcję symbolicznego „oka bogów”, przez które do wnętrza wpada boskie światło. W epoce chrześcijańskiej dawną świątynię pogańską przekształcono w kościół Najświętszej Marii Panny od Męczenników. Ten zabieg nie tylko nadał jej nowe znaczenie religijne, lecz także uchronił ją przed zniszczeniem, jakie spotkało wiele antycznych budowli. Historia świątyni Pierwszy Panteon wzniósł w 27 r. p.n.e. Marek Agryppa, bliski współpracownik Oktawiana Augusta. Była to jednak budowla zupełnie inna od tej, którą znamy dziś – skromniejsza i wzniesiona na planie prostokąta. Po pożarze w 80 r. n.e. świątynię odbudowano, lecz również tę bryłę Panteonu strawił pożar. Przełom nastąpił dopiero za panowania cesarza Hadriana, kiedy na jego polecenie około 126 r. n.e. wzniesiono nowy, monumentalny Panteon. To właśnie on nadał budowli formę kolosalnej rotundy połączonej z klasycznym portykiem, tworząc kompozycję, jakiej nie widziano nigdy wcześniej. Co znamienne, Hadrian pozostawił na frontonie napis przypisujący fundację Agryppie. Gest ten był wyrazem szacunku dla tradycji i ciągłości republikańskiej pamięci, ale jednocześnie spowodował, że nie sposób jednoznacznie określić dokładnej daty powstania budynku. W VII wieku Panteon przekształcono w kościół chrześcijański, co paradoksalnie zapewniło mu przetrwanie. Z czasem Panteon stał się miejscem spoczynku wybitnych postaci włoskiej kultury, m.in. malarza Rafaela i królów z dynastii sabaudzkiej. Dziś pełni funkcję świątyni, mauzoleum i jednego z najważniejszych symboli ciągłości kulturowej Rzymu. Mimo zmian historycznych budowla uniknęła większych zniszczeń, dzięki czemu stanowi dziś najpełniejszy obraz rzymskiej architektury monumentalnej. Nic więc dziwnego, że jest chętnie odwiedzany przez turystów i ma stałe miejsce na liście miejsc do zobaczenia w Rzymie. Niezwykła architektura Panteonu w Rzymie Panteon zachwyca przede wszystkim perfekcyjną jednością przestrzeni i konstrukcji. Z zewnątrz uwagę przyciąga klasyczny portyk z kolumnami z granitu, tworzący reprezentacyjne wejście do wnętrza. Za nim kryje się właściwe serce budowli – ogromna rotunda o średnicy i wysokości ponad 43 metrów, co czyni największą kopułą betonową w historii, która została wzniesiona bez użycia zbrojenia. Jednak najbardziej charakterystycznym elementem rzymskiego Panteonu jest oculus – dziewięciometrowy otwór w szczycie kopuły, który pełni funkcję jedynego źródła światła. Dzięki niemu wnętrze zmienia się w zależności od pory dnia, a promień światła porusza się niczym monumentalny zegar słoneczny. Zdaniem wielu architektów Panteon jest więc czymś więcej niż świątynią. To świadectwo momentu, w którym rzymska inżynieria i architektoniczna wizja osiągnęły absolutny szczyt, tworząc obiekt o ponadczasowym pięknie. Czy do Panteonu przez oculus wpada deszcz? Tak, do Panteonu może wpadać deszcz, ponieważ oculus nie jest niczym osłonięty. Dla starożytnych Rzymian nie było to jednak problemem konstrukcyjnym. Posadzkę wykonano z lekkim spadkiem, a w jej centralnej części umieszczono system dyskretnych odpływów, które szybko odprowadzają wodę. Dzięki temu nawet podczas intensywnych opadów wnętrze świątyni nie jest zagrożone zalaniem. Co więcej, deszcz w Panteonie bywa postrzegany jako część jego niezwykłego klimatu. Krople spadające przez oculus tworzą widowisko, które podkreśla związek budowli z naturalnym światłem i otwartym niebem. To jeden z elementów, który czyni Panteon nie tylko arcydziełem inżynierii, lecz także miejscem o wyjątkowej, niemal teatralnej i nieco mistycznej atmosferze. Wnętrze Panteonu – detale, materiały, dekoracje Wnętrze Panteonu to przestrzeń zaprojektowana z niezwykłą precyzją geometryczną. Jednoprzestrzenna rotunda, otoczona siedmioma kaplicami, łączy w sobie różne porządki dekoracyjne, które układają się w wyrafinowany, symboliczny system. Posadzka o wzorze szachownicy kontrastuje tu z koncentrycznymi kręgami kasetonów w kopule, tworząc grę form prowadzącą wzrok ku górze. Kopułę podzielono na pięć pierścieni po 28 kasetonów. Ich równomierny układ bywa interpretowany jako odniesienie do kalendarza lub porządku kosmicznego. Naturalne światło wpada wyłącznie przez oculus i w ciągu dnia przemieszcza się po wnętrzu jak odwrócony zegar słoneczny, subtelnie modelując architekturę. Całość wzmacnia wrażenie „nieboskłonu” zawieszonego nad cylindryczną przestrzenią. Mimo późniejszych ingerencji (zwłaszcza neoklasycystycznej przebudowy górnej kondygnacji w XVIII wieku) oryginalna kompozycja na szczęście wciąż dominuje. Panteon to nadal miejsce, w którym architektura, światło i symbolika tworzą jedną z najbardziej harmonijnych przestrzeni. Panteon a architektura późniejszych epok Wpływ Panteonu na rozwój architektury jest widoczny niemal w każdej epoce europejskiej. Renesansowi twórcy traktowali go jako wzorzec idealnych proporcji. Szczególne znaczenie miał dla Filippo Brunelleschiego, który studiował konstrukcję kopuły podczas prac nad słynną katedrą we Florencji. Harmonia między portykiem a rotundą stała się inspiracją podczas projektowania m.in. licznych gmachów publicznych w Stanach Zjednoczonych. Panteon pokazał światu, że architektura monumentalna może być jednocześnie funkcjonalna, piękna i innowacyjna. Dzięki temu nie jest on wyłącznie jednym z wielu zabytków, ale jest także jednym z fundamentów europejskiej kultury architektonicznej. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Najważniejszy kościół katolicki na świecie kryje wiele sekretów. To tu pochowany jest Jan Paweł II
Bazylika św. Piotra na Watykanie, ze swoją potężną fasadą, górującą nad nią kopułą, lśniącymi marmurami i złotem, stanowi centrum katolickiego świata. Ściany monumentalnego kościoła skrywają długą historię, sięgającą skromnego grobu rybaka. To właśnie na miejscu pochówku pierwszego z apostołów wzniesiono najwspanialszą ze wszystkich świątyń. W tym artykule zgłębiamy jej tajemnice.
Spis treści: Jak powstała najwspanialsza świątynia chrześcijańskiego świata? Bazylika św. Piotra na Watykanie robi niesamowite wrażenie Mariaż sztuki i świętości Zwiedzanie bazyliki św. Piotra Trudno wskazać drugie miejsce, w którym głęboka wiara milionów ludzi, artystyczny i architektoniczny geniusz oraz dzieje chrześcijaństwa i współczesnego świata splatają się w spójną całość. Bazylika św. Piotra to coś więcej niż tylko kościół – miejsce codziennych mszy i modlitw. Jest trwającym świadectwem ludzkiej zdolności do tworzenia rzeczy wielkich. Jak powstała najwspanialsza świątynia chrześcijańskiego świata? Miejsce, w którym wzniesiono bazylikę św. Piotra, Wzgórze Watykańskie, nie zostało wybrane przypadkowo. To właśnie tam, w I wieku naszej ery, w pobliżu cyrku wzniesionego przez Kaligulę i Nerona Szymon Piotr poniósł męczeńską śmierć. Około 64 roku n.e., w czasie brutalnych prześladowań chrześcijan, został on ukrzyżowany, a jego ciało pochowano na pobliskim pogańskim cmentarzu. To właśnie ten skromny grób stał się duchowym fundamentem wszystkiego, co miało nadejść. Od grobu apostoła do bazyliki Konstantyna Przez niemal 250 lat miejsce to było celem pielgrzymek wiernych, chcących złożyć hołd pierwszemu biskupowi Rzymu. Dopiero w IV stuleciu, gdy Konstantyn Wielki zalegalizował chrześcijaństwo, uczczono jego pamięć w sposób godny wielkiego imperium. Około 324 roku nad grobem św. Piotra wzniesiono monumentalną bazylikę. Ogromna, pięcionawowa świątynia z transeptem przez około tysiąc lat pełniła funkcję najważniejszego sanktuarium zachodniego chrześcijaństwa. To właśnie tam, 25 grudnia 800 roku, papież Leon III koronował Karola Wielkiego na cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a niezliczone rzesze pielgrzymów przybywały tam, by modlić się przy grobie najwyższego z apostołów Chrystusa. Narodziny nowej świątyni Po dwunastu wiekach chwały i wojen, wspaniała bazylika znalazła się w opłakanym stanie. Monumentalna budowla nie tylko utraciła swój dawny blask, ale groziła też zawaleniem. Papiestwo nie mogło pozwolić, by najważniejsza ze wszystkich świątyń popadła w ruinę. W 1506 roku Juliusz II podjął odważną decyzję. Postanowił zburzyć stary kościół i wznieść na jego miejscu nowy, wspaniały gmach, który przyćmiłby wszystko, co wcześniej zbudowano. 18 kwietnia 1506 roku osobiście położył kamień węgielny pod nową budowlę. Zadanie zaprojektowania świątyni powierzono Donato Bramantemu. Czołowy architekt epoki przedstawił iście rewolucyjną wizję. Zamiast tradycyjnego, podłużnego planu bazyliki, zaproponował budowlę centralną na planie idealnego krzyża greckiego, zwieńczoną ogromną kopułą. Ta niezwykła koncepcja miała być manifestacją renesansowego humanizmu i dążenia do idealnej harmonii. Po śmierci Bramantego w 1514 roku, projekt pogrążył się w chaosie. Przez kolejne dekady, budowę nadzorowali kolejni mistrzowie: Rafael Santi, Giuliano da Sangallo i Baldassare Peruzzi. Każdy wprowadził własne modyfikacje do pierwotnego projektu, spowalniając tym samym postęp prac i oddalając realizację od pierwotnej wizji. Geniusz Michała Anioła W 1546 roku papież Paweł III powierzył kierownictwo nad budową Michałowi Aniołowi. Jeden z najgenialniejszych architektów epoki odrodzenia powrócił do koncepcji Bramantego, ale nadał jej własny wyraz. Wzmocnił filary, uprościł projekt i skupił całą swoją energię na stworzeniu kopuły, która miała stać się koroną Rzymu. W swoim projekcie uczynił ją dynamiczniejszą i bardziej strzelistą. Nad wspaniałą bazyliką pracował aż do śmierci. W 1564 roku, pozostawił po sobie ukończony tambur kopuły i precyzyjny model jej dalszej konstrukcji. Zakończenie prac Dzieło Bramantego, Rafaela i Michała Anioła kontynuowali kolejni znakomici architekci: Pirro Ligoria, Jacopo Barozzi da Vignola, Giacomo della Porta, Domenico Fontana, Giovanni Fontana i Carlo Maderna. Ten ostatni, zgodnie z życzeniem Pawła V, zmienił plan kościoła na krzyż łaciński. Wbrew wizji Michała Anioła, przedłużył jedno z ramion krzyża, tworząc trzy nawy. Zaprojektował również monumentalną, szeroką na 115 metrów fasadę. Ta decyzja, podyktowana względami funkcjonalnymi, doprowadziła do niezamierzonego, negatywnego skutku estetycznego. Oglądana z bliska fasada częściowo zasłania widok na kopułę. Ostatecznie 18 listopada 1626 roku papież Urban VIII dokonał konsekracji nowej świątyni – dzieła, którego budowa trwała 120 lat i objęła pontyfikaty 20 papieży. Bazylika św. Piotra na Watykanie robi niesamowite wrażenie Budowla ukończona wysiłkiem największych geniuszy swojej epoki prezentuje się iście imponująco. Powstała wspaniała bazylika o długości zewnętrznej 211,5 m i wewnętrznej 186 m. Nawa poprzeczna mierzy 137,5 m. Szerokość nawy głównej wynosi 27 m, a wysokość – 46 m. Największe wrażenie robi jednak ogromna kopuła. Mierząc od poziomu ulicy do wierzchołka krzyża, konstrukcja osiąga wysokość 133,3 m, natomiast od posadzki do brzegu latarni – 117,57 m. Średnica zewnętrzna to 58,9 m, a wewnętrzna – 41,5 m. Ogromna kopuła waży, bagatela, około 14 tys. ton. Mariaż sztuki i świętości Wnętrze o powierzchni ponad 15 tys. metrów kwadratowych skrywa niezliczone skarby. Wśród setek rzeźb i mozaik, trzy dzieła wyróżniają się w sposób szczególny. Pieta Michała Anioła Tuż po przekroczeniu progu bazyliki w oczy rzuca się jedna z najwspanialszych rzeźb świata. Michał Anioł stworzył słynną Pietę w latach 1498–1499, mając zaledwie 24 lata. Wykonana z jednego bloku karraryjskiego marmuru, przedstawia Matkę Bożą trzymającą na kolanach martwe ciało Chrystusa. Kompozycja przedstawia typową dla renesansu harmonię i spokój. Nie sposób doszukać się w niej dramatyzmu. Dzieło jest tak doskonałe, że początkowo nikt nie wierzył, że mógł je stworzyć tak młody artysta. Baldachim Berniniego Pod centrum kopuły Michała Anioła i nad grobem św. Piotra, w samym sercu bazyliki, wznosi się monumentalny barokowy baldachim, autorstwa Gian Lorenzo Berniniego. Dzieło, które artysta stworzył w latach 1624–1633, tworzy wizualne i duchowe centrum kościoła. Mierzący 28 metrów wysokości baldachim wspiera się na czterech gigantycznych, spiralnie skręconych kolumnach z brązu, których forma nawiązuje do kolumn z biblijnej świątyni Salomona. Na polecenie Urbana VIII, do jego budowy użyto brązu zdartego z belek portyku rzymskiego Panteonu. Akt ten miał symbolizować triumf chrześcijaństwa. Całość zdobią liczne detale, w tym pszczoły z herbu rodu Barberini, z którego pochodził papież. Katedra św. Piotra Wymieniając najwspanialsze dzieła, które znajdują się w bazylice, nie można nie wspomnieć o katedrze św. Piotra – symbolu władzy papieskiej. Olśniewające dzieło Berniniego zostało ukończone w 1666 roku. Gigantyczny, wykonany z pozłacanego brązu relikwiarz otacza starożytny drewniany tron, według tradycji należący do samego św. Piotra. Jako symbol nieprzerwanego autorytetu papieskiego, jest unoszony przez figury przedstawiające czterech ojców Kościoła, dwóch przedstawicieli tradycji zachodniej i dwóch wschodniej – św. Ambrożego, św. Augustyna, św. Atanazego i św. Jana Chryzostoma. Ponad tronem, w owalnym oknie z alabastru, znajduje się wspaniały witraż z gołębicą Ducha Świętego, z którego rozchodzą się złote promienie i anielskie zastępy. Zwiedzanie bazyliki św. Piotra Dziś bazylika św. Piotra na Watykanie jest nie tylko najważniejszą świątynią katolicką, ale także jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych na świecie. Wspaniała budowla przyciąga wiernych z całego świata, a także osoby zafascynowane architekturą i sztuką oraz zwykłych turystów, ciekawych niezwykłej atmosfery tego miejsca. Nie tylko wnętrze zostało udostępnione dla zwiedzających. Odwiedzający Watykan turyści mogę wejść także do Grot Watykańskich, słynnej nekropolii papieży. Głębiej pod powierzchnią znajduje się Nekropolia Watykańska, czyli starożytny cmentarz z I wieku. To właśnie tam według tradycji znajduje się grób pierwszego biskupa Rzymu. Należy jednak podkreślić, że ze względu na wyjątkową wartość archeologiczną, zwiedzanie tego obszaru podlega pewnym ograniczeniom. Dla zwiedzających udostępniona została także wspaniała kopuła Michała Anioła. Z zewnętrznego tarasu widokowego rozpościera się fantastyczna panorama Rzymu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gdzie w Europie najlepiej spędzić święta? W rekomendacjach stewardesy znalazło się polskie miasto
Coraz więcej osób rezygnuje z tradycyjnego spędzania świąt i decyduje się wykorzystać ten czas na podróż. Grudniowy wyjazd staje się sposobem na oddech, zmianę perspektywy i odkrycie europejskich miast w ich najbardziej nastrojowej odsłonie. Gdzie zatem warto pojechać, by poczuć wyjątkową atmosferę Bożego Narodzenia? Swoimi wskazówkami podzieliła się stewardesa, która zwiedziła dziesiątki miejsc w Europie.
Kto może doradzić lepiej w kwestii świątecznych kierunków niż ktoś, kto zawodowo przemierza Europę? Członkowie personelu pokładowego spędzają dużą część roku w podróży, poznając miasta nie tylko z perspektywy turysty, lecz także kogoś, kto obserwuje ich rytm o różnych porach dnia i roku. Na podstawie własnych doświadczeń jedna z członkiń załogi Wizz Air wskazała cztery najlepsze miejsca na spędzenie Bożego Narodzenia. Wśród jej faworytów znalazło się polskie miasto. Najlepsze miasta na święta według stewardesy Wizz Air Miley Adison, która porzuciła karierę zawodowej siatkarki na rzecz pracy w przestworzach, od trzech lat przemierza Europę jako stewardesa i – jak sama podkreśla – w tym czasie miała okazję odwiedzić już około czterdziestu miast, poznając je zarówno w intensywnym rytmie codzienności, jak i w okresach świątecznego wyciszenia. Tak szeroka perspektywa pozwoliła jej zauważyć, że niektóre kierunki zimą zyskują szczególny urok. W jej ocenie jednym z nich jest Rzym. To właśnie o tej porze roku brukowane place i renesansowe fasady nabierają wyjątkowego blasku, rozświetlone miękkim światłem bożonarodzeniowych iluminacji. Piazza Navona, czyli jeden z najbardziej rozpoznawalnych placów Wiecznego Miasta, zamienia się w świąteczne miasteczko pełne rzemieślniczych stoisk, scen bożonarodzeniowych i regionalnych słodkości, a monumentalna architektura okolicznych pałaców tworzy malowniczną oprawę dla tradycyjnych uroczystości religijnych. Co więcej, w swoich rekomendacjach Adison wyróżniła również Gdańsk, który określiła jako „ukryty klejnot” i jedno z najpiękniejszych miejsc do odwiedzenia w okresie Bożego Narodzenia. Jej zdaniem o wyjątkowości tego miasta decyduje harmonijne połączenie świątecznej atmosfery z historycznym dziedzictwem dawnego portu. Podkreśliła, że gdańskie jarmarki bożonarodzeniowe są regularnie wyróżniane w europejskich rankingach, przyciągając zarówno formą, jak i dbałością o detale: od świetlnych instalacji na Długim Targu po imponującą choinkę na Targu Węglowym. Całość dopełniają aromaty grzanego wina, pierników i kaw parzonych w niewielkich kawiarniach z widokiem na Motławę. W ocenie stewardesy to miejsce, które w okresie świąt odsłania swój najbardziej nastrojowy charakter. Gdzie uciec od zimy w Boże Narodzenie? Dla osób, które traktują świąteczne podróże jako okazję do ucieczki przed zimnem, Adison poleciła też kierunki o łagodniejszym klimacie. Wśród nich wyróżniła Tiranę – miasto, które w grudniu zaskakuje temperaturami sięgającymi około 15°C i atmosferą sprzyjającą spokojnej, niespiesznej eksploracji. Jej zdaniem stolica Albanii oferuje coś więcej niż tylko cieplejszą aurę: to przestrzeń, w której historia przenika się z nowoczesnością, a świąteczny nastrój subtelnie współgra z południowym charakterem miasta. W ciągu dnia można zwiedzać tu muzea, zagłębiać się w opowieści o Bałkanach lub wybrać się choćby w góry Dajti czy na wybrzeże, gdzie zimą panuje pogodna, jasna aura. Wieczorami miasto odsłania z kolei swój bardziej nastrojowy wymiar: tarasy widokowe na dachach wypełniają się gośćmi, a plac Skanderbega rozbrzmiewa muzyką towarzyszącą zimowemu festiwalowi, tworząc atmosferę, którą stewardesa określa jako „ciepłą w sensie dosłownym i symbolicznym”. Adison poleciła także Larnakę na Cyprze jako kierunek dla tych, którzy marzą o Bożym Narodzeniu spędzonym w otoczeniu morza. W grudniu temperatury dochodzą tu do 19°C, co pozwala cieszyć się zarówno spacerami po złocistych plażach, jak i odkrywaniem nadmorskich ruin, portowych zaułków czy stanowisk archeologicznych świadczących o wielowiekowych tradycjach wyspy. Jednocześnie Larnaka nie rezygnuje ze świątecznej oprawy – jej bożonarodzeniowe wioski, pełne iluminacji, lokalnych przysmaków i rzemiosła, tworzą oryginalne połączenie południowego klimatu ze świąteczną atmosferą. W opinii stewardesy to miejsce, które pozwala doświadczyć Bożego Narodzenia w zupełnie innym rytmie: słonecznym, spokojnym i przepełnionym śródziemnomorską lekkością. Źródło: Daily Mail Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Grób Jana Pawła II to wyraz prostoty i pokory. Jest świadectwem życia i pontyfikatu papieża
Grób Jana Pawła II stał się jednym z najważniejszych celów pielgrzymkowych współczesnego chrześcijaństwa. Dla wiernych jest to miejsce cichej modlitwy i głębokiej refleksji. Stało się jednym z najważniejszych punktów na religijnej, historycznej i kulturowej mapie XXI wieku – świadectwem życia człowieka, którego pontyfikat przyczynił się do upadku systemu totalitarnego i który zainicjował dialog między religiami i kulturami, nadając Kościołowi katolickiemu nową dynamikę na progu trzeciego tysiąclecia.
Spis treści: Pierwsze miejsce pochówku papieża Ostatnia podróż Jana Pawła II Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Jak trafić do grobu Jana Pawła II? 31 marca 2005 roku stan zdrowia papieża Polaka uległ gwałtownemu pogorszeniu. Gdy udał się do swojej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze i wysoka gorączka. Był to początek wstrząsu septycznego połączonego z zapaścią sercowo-naczyniową. 2 kwietnia Jan Paweł II zaczął tracić przytomność. Jeszcze tego samego dnia doszło u niego do gwałtownego wzrostu temperatury. Wieczorem zapadł w śpiączkę. O godzinie 21:37 Renato Buzzonetti, osobisty lekarz papieski, stwierdził śmierć papieża, który był wzorem nie tylko dla społeczności katolickiej, ale także dla ludzi wszystkich wyznań. Pierwsze miejsce pochówku papieża Pogrzeb Jana Pawła II, który 8 kwietnia odbył się na Placu Świętego Piotra, był jednym z największych zgromadzeń w historii chrześcijaństwa. Według różnych szacunków, w ceremonii uczestniczyło od 2 do 4 milionów osób. Po uroczystościach pogrzebowych trumnę z ciałem papieża złożono w Grotach Watykańskich, tradycyjnej nekropolii papieży, znajdującej się pod posadzką bazyliki św. Piotra. Spoczęło tam ponad 90 biskupów Rzymu, a także wybrane osoby świeckie, w tym królowa Krystyna Wazówna i Maria Klementyna Sobieska. Papież spoczął w niewielkiej absydzie o białych ścianach, a jego trumnę przykryto prostą płytą nagrobną. Pierwotny grób Jana Pawła II znajdował się w miejscu o szczególnym znaczeniu duchowym – w pobliżu tradycyjnej lokalizacji grobu św. Piotra. Od samego początku skromne miejsce pochówku stało się celem niekończących się pielgrzymek, a wąskie korytarze Grot Watykańskich z trudem mieściły tłumy wiernych. Papież Polak nie miał jednak spocząć tam na zawsze. Ostatnia podróż Jana Pawła II Proces beatyfikacyjny Jana Pawła II, wydarzenie bezprecedensowe w nowożytnej historii Kościoła, został oficjalnie otwarty 28 czerwca 2005 roku i od tamtego dnia postępował w niezwykle szybkim tempie. Kluczowym momentem było uznanie cudu za wstawiennictwem papieża Polaka – niewytłumaczalnego z medycznego punktu widzenia uzdrowienia francuskiej zakonnicy, siostry Marie Simon-Pierre, z zaawansowanej choroby Parkinsona. Po zatwierdzeniu cudu, Benedykt XVI ogłosił, że beatyfikacja odbędzie się 1 maja 2011 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego. Translacja doczesnych szczątków papieża Proces przeniesienia ciała Jana Pawła II rozpoczął się w piątek, 29 kwietnia. Pierwotny grób w Grotach Watykańskich został otwarty, a potrójna, zapieczętowana trumna – wydobyta i przeniesiona przed grób św. Piotra na czas modlitwy. 1 maja trumnę wniesiono do bazyliki i ustawiono przed głównym ołtarzem. Przez resztę dnia i całą noc, setki tysięcy pielgrzymów oddawało cześć nowemu błogosławionemu. 2 maja, w godzinach wieczornych, po zamknięciu świątyni dla wiernych, nastąpiło ostateczne, prywatne złożenie trumny w docelowym grobie. Miejsce wiecznego spoczynku papieża Polaka Na miejsce wiecznego spoczynku Jana Pawła II wybrano kaplicę św. Sebastiana w Bazylice św. Piotra. Wcześniej spoczywał tam błogosławiony Innocenty XI, papież znany ze swojej roli w odsieczy wiedeńskiej, co stanowi potwierdzenie statusu tej przestrzeni jako miejsca zarezerwowanego dla pontyfikatów o szczególnym znaczeniu historycznym. Miejscu temu patronuje wczesnochrześcijański męczennik, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci w hagiografii. Według tradycji, był on przywódcą przybocznej straży cesarza Dioklecjana. Gdy wypomniał władcy okrucieństwo wobec chrześcijan, został skazany na śmierć. Przywiązano go do słupa i przeszyto strzałami. Legenda głosi, że nieszczęśnik przeżył wyrok. Gdy wrócił do zdrowia, ponownie udał się do cesarza i zarzucił mu barbarzyństwo. W przypływie gniewu, władca rozkazał bić go pałkami, aż skona. Sebastian najprawdopodobniej zginął około roku 288. W centralnym punkcie kaplicy, nad grobem papieża, znajduje się monumentalny ołtarz z mozaiką przedstawiającą „Męczeństwo św. Sebastiana”. Dzieło zostało wykonane w XVIII wieku przez Piera Paola Cristofariego, dyrektora Watykańskiego Studia Mozaiki. Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Trumnę z ciałem Jana Pawła II złożono pod prostą, pozbawioną jakichkolwiek zdobień płytą z białego marmuru. Na jej gładkiej powierzchni widnieje jedynie prosty, zwięzły napis – „SANCTUS IOANNES PAULUS PP. II”, co oznacza „Święty Jan Paweł II, papież”. Bezpośrednio po przeniesieniu ciała do kaplicy, inskrypcja brzmiała: „BEATUS IOANNES PAULUS PP. II”, czyli „Błogosławiony Jan Paweł II, papież”. Obecny wydźwięk zyskała po kanonizacji, która odbyła się 27 kwietnia 2014 roku. Minimalistyczna forma grobu wyraźnie kontrastuje z barokowym przepychem otaczającej go bazyliki. Na tle marmuru i monumentalnych dzieł, prostota papieskiego grobowca wydaje się odzwierciedlać jego pontyfikat. Będąc przywódcą cieszącym się ogromnym autorytetem, człowiek ten zawsze stawiał w centrum swojego nauczania osobistą pokorę i kontakt z drugim człowiekiem, nie doczesną potęgę i splendor. Jak trafić do grobu Jana Pawła II? Żeby znaleźć kaplicę św. Sebastiana, po wejściu do bazyliki jednymi z głównych wrót należy skierować się w prawo. Miejsce pochówku papieża znajduje się w drugiej kaplicy od wejścia, tuż za Pietą dłuta Michała Anioła – marmurową rzeźbą, przedstawiającą Maryję trzymającą w ramionach ciało Jezusa Chrystusa. Grób Jana Pawła II znajduje się przed ołtarzem głównym. Należy wspomnieć, że wizyta przy grobie papieża prawie na pewno będzie wiązać się z oczekiwaniem w długiej kolejce. Nie ma ściśle wyznaczonego limitu czasowego dla odwiedzających to miejsce, ale straż bazyliki pilnuje, by nikt ze stojących przed grobem nie przebywał tam zbyt długo. Dzięki temu ruch odbywa się dość płynnie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Duchy i zjawy w starożytnym Rzymie. Poznajcie opowieści o nawiedzonych domach sprzed dwóch tysięcy lat
Duchy w starożytnym Rzymie były obecne nie tylko w ludowych podaniach, ale także w tekstach wielkich autorów. Pliniusz Młodszy, Cyceron czy Swetoniusz opisywali zjawy i nawiedzenia, które dziś brzmią jak scenariusze horrorów. Ale czy naprawdę w nie wierzyli?
Spis treści: Duchy w tekstach rzymskich historyków i filozofów Nawiedzone domy i folklor antyczny Znaczenie właściwego pochówku Duchy, zjawy i... polityka? Sceptycyzm i zjawiska w domu Pliniusza Wierzysz w duchy? Takie pytanie zadał około 100 r. n.e. swojemu przyjacielowi znany rzymski prawnik i polityk Pliniusz Młodszy. – Bardzo chciałbym wiedzieć, czy uważasz, że istnieją duchy. Czy przybierają kształty albo formę jakiegoś boskiego bytu, czy są tylko nierealnymi obrazami, które odzwierciedlają nasze lęki. Pliniusz pisał do swojego przyjaciela Sury, rzymskiego senatora, dzieląc się trzema zasłyszanymi opowieściami o duchach. Jedna z nich mówiła o mężczyźnie, któremu zjawa przepowiedziała zarówno polityczny awans, jak i tragiczną śmierć. Druga opowiadała o domu i brzęku łańcuchów ducha, który go nawiedzał. Trzecia zaś o wydarzeniach, które miały się rzekomo rozegrać w samym domu Pliniusza – ale o tym później. Duchy w tekstach rzymskich historyków i filozofów Historie o duchach pojawiają się w wielu rzymskich tekstach. W przeciwieństwie do dzisiejszych thrillerów są jednak często zaledwie kilkuzdaniowe. Na przykład: rzymski historyk Plutarch, opisując życie ateńskiego wodza, mimochodem wspomniał o greckiej łaźni, którą po zabójstwie zaczęto uważać za nawiedzoną. – Przez długi czas ukazywały się tam zjawy, a w tym miejscu słychać było jęki, jak opowiadali nasi ojcowie. Dlatego nakazano zamurować bramy łaźni. I po dziś dzień mieszkańcy okolicy twierdzą, że czasem widują widma i słyszą niepokojące odgłosy. Ale co starożytni Rzymianie naprawdę sądzili o duchach? Poszukaliśmy wskazówek, przyglądając się historii o zjawach, które krążyły w starożytnym Rzymie. Nawiedzone domy i folklor antyczny – W liście Pliniusza znajduje się wspaniała opowieść o nawiedzonym domu. Ten motyw przewija się przez całe antyczne piśmiennictwo – mówi Daniel Ogden, profesor historii starożytnej na Uniwersytecie w Exeter i autor książki Magic, Witchcraft and Ghosts in the Greek and Roman Worlds. W liście do Sury Pliniusz relacjonował zasłyszaną historię o domu w Atenach, który nawiedzało widmo brzęczące przeraźliwie głośnymi łańcuchami. Dom opustoszał, aż pewnego dnia wprowadził się tam filozof. Gdy nocą pisał przy blasku lampy, usłyszał, jak brzęk łańcuchów zbliża się coraz bardziej. W końcu duch ukazał mu się w pokoju. Ogden postrzega historię o nawiedzonym domu z listu Pliniusza jako część tradycji folklorystycznej, która zaczęła się w starożytnej Grecji i trwała po upadku zachodniej części Cesarstwa Rzymskiego około 476 r. n.e. Opowieści o nawiedzonych domach w tej tradycji mają zwykle podobne elementy, na przykład postać bohatera. W pogańskich historiach, takich jak u Pliniusza, bohaterem jest filozof. W chrześcijańskiej wersji z końca V wieku — biskup. Najwcześniejszą dużą rzymską historią o nawiedzonym domu jest Mostellaria, czyli Dom nawiedzony, komedia dramatopisarza Plauta około 200 r. p.n.e. Sztuka najpewniej opiera się na zaginionej greckiej komedii Phasma z końca IV lub początku III wieku p.n.e. To sugeruje, że folklor o nawiedzonych domach sięga co najmniej tak daleko. W Mostellarii zniewolony sługa próbuje przekonać przesądnego pana, który właśnie wrócił z długiej podróży, żeby nie wchodził do domu, bo ten jest nawiedzony. W rzeczywistości kłamie, by ukryć wybryki syna pana, który urządzał w domu hulanki podczas nieobecności ojca. Znaczenie właściwego pochówku Choć opowieść zniewolonego sługi jest komicznie sprzeczna sama w sobie, uwypukla inny powracający motyw rzymskich historii o duchach: nieodpowiedni pochówek. – Właściwy pochówek był niezwykle ważny – podkreśla Debbie Felton, profesor filologii klasycznej na Uniwersytecie Massachusetts w Amherst i autorka książki Haunted Greece and Rome: Ghost Stories from Classical Antiquity. – W rzymskich historiach o duchach pozostanie niepogrzebanym lub pochowanie „nie tak, jak trzeba” było najpewniejszą przyczyną nawiedzenia. Historia Pliniusza o nawiedzonym domu też zawiera wątek niewłaściwego pochówku. Zamiast uciec ze strachu, filozof pozwolił duchowi zaprowadzić się w pewne miejsce na zewnątrz. Tam widmo zniknęło. Rankiem filozof poprosił miejscowych urzędników, by rozkopali wskazany punkt. Odnaleziono ludzkie szczątki spętane łańcuchami. Gdy zapewniono im godny pochówek, nawiedzenia ustały. Duchy, zjawy i... polityka? Nawet jeśli nikt cię nie nawiedza, rzymskie opowieści sugerują, że warto zadbać o właściwy pochówek każdego napotkanego ciała. Duch może potem odwdzięczyć się pomocą. Rzymski mówca i polityk Cyceron zapisał w 44 r. p.n.e. wczesny przykład takiej historii, należącej do folklorystycznego gatunku „wdzięcznego zmarłego”. W dialogu Cycerona De divinatione (O wróżbiarstwie) poeta Simonides znajduje trup. Zapewnia mu porządny pochówek. Po wszystkim duch ostrzega go, by nie wyruszał w planowany rejs, bo statek zatonie. Simonides słucha i unika śmierci – przynajmniej swojej. – Szkoda tylko, że nie ostrzegł reszty pasażerów – zauważa z przekąsem Felton w swojej książce. Nie wszystkie postacie nadprzyrodzone były duchami zmarłych. Rzymianie zapisywali też opowieści o wielkich, półboskich zjawach. Historyk Swetoniusz pisał, że Juliusz Cezar ujrzał taką zjawę przed przekroczeniem Rubikonu i rozpoczęciem wojny domowej. A Pliniusz w liście do Sury zaczyna od historii o widmie, które trafnie przewidziało czyjś polityczny awans. Obie opowieści przedstawiają sukcesy bohaterów jako wynik przeznaczenia lub losu. Brzmią bardziej jak propaganda polityczna niż straszne historie. Sceptycyzm i zjawiska w domu Pliniusza Podobnie jak dziś, starożytni Rzymianie różnili się w poglądach na temat życia po śmierci i tego, czy duch zmarłego (lub inna istota) może ukazywać się żywym. Uczeni zwracają jednak uwagę, że z trzech głównych zachowanych opowieści o nawiedzonych domach dwie są komediowe lub satyryczne. Kpiąc z takich historii, zakładają, że publiczność już zna koncepcję nawiedzonych domów – zapewne z ustnych opowieści. Ich ton sugeruje też, że nie wszyscy w nie wierzyli. Na przykład ostatnia ważna rzymska historia o nawiedzonym domu pojawia się w dialogu Lukiana, satyryka z II wieku ze syryjskiej części imperium. W fragmencie znanym jako Philopseudes (Miłośnik kłamstw) filozof opowiada słuchaczowi, jak trafił na nawiedzony dom w Koryncie. Podobnie jak bohater Pliniusza, mówi, że zakończył nawiedzanie, odnajdując szczątki ducha i doprowadzając do właściwego pogrzebu. Sceptyczny rozmówca mu nie wierzy. Być może to zaproszenie, by czytelnicy także poddali w wątpliwość zasłyszane opowieści o widmach. A w co wierzył sam Pliniusz? Wskazówek można szukać w ostatniej „historii o duchach” z jego listu, tej z jego własnego domu. Pliniusz pisał, że dwie osoby nocujące w jego posiadłości – zniewolony chłopiec i brat pewnej służącej – budziły się w różne dni z obciętymi we śnie włosami. Obok wciąż leżały ścięte kosmyki. Oboje twierdzili, że w nocy widzieli tajemnicze postacie. Pliniusz zakończył list do Sury prośbą o jasną odpowiedź, czy ten wierzy w duchy. – Nie zostawiaj mnie w zawieszeniu i niepewności. Piszę do ciebie właśnie po to, by zakończyć moje wątpliwości. Nie dowiemy się, co wydarzyło się naprawdę w domu Pliniusza (ani jak odpowiedział mu Sura). Felton ma jednak swoją teorię. – Myślę, że ktoś zrobił Pliniuszowi psikusa. A on po prostu tego nie załapał. Źródło: National Geographic
Pod Koloseum odkryto tajny tunel cesarzy. Można go zwiedzić po raz pierwszy w historii
Po raz pierwszy w historii turyści mogą zobaczyć korytarz, którym dwa tysiące lat temu poruszali się rzymscy cesarze. Tajny tunel pod Koloseum został odrestaurowany i udostępniony zwiedzającym. To wyjątkowa okazja, by zajrzeć w przestrzeń, która przez stulecia pozostawała niedostępna.
Koloseum to jedna z największych atrakcji turystycznych na świecie i symbol potęgi starożytnego Rzymu, który od niemal dwóch tysięcy lat zachwyca miliony zwiedzających. Mimo że większość jego przestrzeni została udostępniona dla publiczności, wiele zakątków wciąż skrywa tajemnice. Badacze od lat prowadzą prace archeologiczne w poszukiwaniu ukrytych przejść i korytarzy, które mogły służyć cesarzom. Teraz jedno z takich miejsc, czyli sekretne przejście cesarza Kommodusa, zostanie po raz pierwszy otwarte dla zwiedzających, umożliwiając wejście do strefy zarezerwowanej niegdyś tylko dla władców i ich najbliższego otoczenia. Sekretne przejście cesarzy pod Koloseum otwarte po dwóch tysiącach lat Pod powierzchnią jednej z najbardziej rozpoznawalnych budowli świata kryje się miejsce, do którego przez stulecia nie miał wstępu nikt poza władcami imperium. Odkryty tunel Kommodusa, liczący blisko dwa tysiące lat, niegdyś stanowił sekretne przejście, którym cesarze Rzymu mogli niezauważeni dostać się do swojej loży w Koloseum. Korytarz o długości około 55 metrów został zbudowany z myślą o bezpieczeństwie i prestiżu władców – prowadził bezpośrednio z pałacowego kompleksu na Palatynie do amfiteatru, omijając zatłoczone wejścia i tłumy obywateli. Swoją nazwę przejście zawdzięcza cesarzowi Kommodusowi, synowi Marka Aureliusza, który panował w latach 177–192 n.e. i którego postać przeszła do historii jako symbol dekadencji późnego imperium. To właśnie w tym tunelu władca miał cudem uniknąć zamachu, co tylko wzmocniło jego obsesję na punkcie własnego bezpieczeństwa. W popkulturze ten cesarz znany jest przede wszystkim z filmu „Gladiator”, w którym Joaquin Phoenix sportretował go jako okrutnego i próżnego tyrana. Jak przypominają źródła archeologiczne, cesarz rzeczywiście lubił występować w roli gladiatora – pojawiał się na arenie przebrany za Herkulesa, walcząc z bezbronnymi przeciwnikami, a raz nawet miał ściąć głowę strusiowi ku uciesze wiwatującego tłumu. Tunel Kommodusa odkryty na nowo w sercu Rzymu Ukryty tunel Kommodusa po raz pierwszy został odkryty ponad dwieście lat temu, między 1810 a 1814 rokiem, przez francuskich archeologów. Od tamtej pory korytarz kilkukrotnie otwierano i ponownie zamykano. Kolejne badania przeprowadzono w 1874 roku oraz w latach 90. XX wieku, jednak dopiero współczesne prace konserwatorskie pozwoliły w pełni odsłonić i zabezpieczyć to niezwykłe miejsce. Podczas renowacji całego stanowiska archeolodzy dokładnie zmapowali podziemia, wykorzystując zaawansowane technologie skanowania 3D i narzędzia laserowe, które pomogły utrwalić kruche fragmenty tynku i oczyścić ściany z wielowiekowych osadów. Po zakończeniu prac oczom badaczy ukazały się marmurowe ściany zdobione scenami mitologicznymi – m.in. przedstawieniem Dionizosa, boga wina i zabawy, a także płaskorzeźbami polowań, walk niedźwiedzi i akrobatów, które niegdyś odzwierciedlały widowiska odbywające się na arenie powyżej. – Po raz pierwszy w historii to przejście zostało otwarte dla zwiedzających. Dzięki temu mogą oni poczuć się tak, jak niegdyś cesarze Rzymu – powiedziała w rozmowie z agencją Reuters archeolog Barbara Nazzaro. Z kolei Massimo Osanna, czyli dyrektor generalny włoskich muzeów, podkreślił, że otwarcie korytarza to „istotny kamień milowy” łączący badania naukowe z ochroną dziedzictwa kulturowego. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych rozwiązań, takich jak mapy w wersji dotykowej i rekonstrukcje wideo, nowa ekspozycja ma być dostępna dla wszystkich (również osób z niepełnosprawnościami) i pozwolić turystom spojrzeć na Koloseum z całkiem nowej perspektywy. Źródła: CNN, Reuters, AP News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rzym to nie tylko cesarze. Odkrycie „prarzeźni” sprzed 400 tysięcy lat
Niepozorne miejsce w Rzymie skrywało prawdziwą archeologiczną petardę. Stanowisko Casal Lumbroso ujawniło dowody na to, że już 400 tysięcy lat temu ludzie wytwarzali narzędzia z kości słonia. To nie tylko znalezisko – to opowieść o sprycie i chęci przetrwania pradawnych społeczności.
Odkrycie stanowiska archeologicznego Casal Lumbroso, zlokalizowanego w północno-zachodnim części Rzymu w środkowych Włoszech, było zupełnie przypadkowe. Wieczne Miasto kojarzymy z reguły z Cesarstwem Rzymskim i słynnymi cesarzami. Tu jednak mamy do czynienia z czymś zupełnie innym. W 2017 roku w trakcie prac budowlanych koparka natrafiła na fragment ciosu słonia. Na miejscu natychmiast pojawili się archeolodzy, którzy działali tam przez kilka lat. Rzeźnia sprzed setek tysięcy lat Szeroko zakrojone wykopaliska ujawniły ponad 300 szczątków szkieletu jednego słonia (Palaeoloxodon antiquus) z prostymi ciosami. Obok niego znajdowało się pół tysiąca kamiennych narzędzi. Zdaniem naukowców była to „rzeźnia” sprzed 400 tysięcy lat. To, jak wyglądała naukowcy opisali na łamach „PLOS One”. Cześć kości nosi ślady świeżych złamań, powstałych wkrótce po śmierci zwierzęcia. Brak widocznych śladów nacięć na kościach wskazuje na to, że do rozbioru tkanek miękkich ludzie używali małych narzędzi. A zatem większość kamiennych narzędzi na tym stanowisku archeologicznym ma rozmiar mniejszy niż 30 mm, prawdopodobnie ze względu na niewielką dostępność dużych kamieni. Natknięto się też na kilka kości słonia obrobionych w ten sposób, by mogły być używane jako narzędzia. Z analiz izotopowych szkliwa zęba słonia wynika, że środowisko, w którym żył ten zwierz, było idealne dla takich wielkich osobników – rosło tam sporo drzew i panowała dość wysoka wilgotność. Słoń – supersurowiec dla ludzi sprzed 400 tysięcy lat Głównym celem badań było poszerzenie wiedzy na temat strategii przetrwania oraz sposobów pozyskiwania i eksploatacji dużych zwierząt przez populacje przedneandertalskie. Być może polującym był tzw. człowiek heidelberski. Ustalono, że stanowisko archeologiczne Casal Lumbroso nie było miejscem długotrwałego obozowania. Ludzie przebywali tu krótko, tylko w czasie obróbki tuszy słonia. Archeolodzy twierdzą, że słoń służył nie tylko jako źródło pożywienia, ale – co równie ważne – jako źródło surowca do produkcji narzędzi. Najbardziej unikalny dowód to szesnaście fragmentów kości słonia, które nosiły ślady celowego łamania w momencie, gdy kość była jeszcze świeża. Kilkanaście kości miało zlokalizowane ślady zużycia, co dowodzi, że były używane jako masywne narzędzia – osiągały one nawet 77 cm długości, przewyższając rozmiarami większość narzędzi kamiennych. Znaczenie odkrycia prarzeźni Zdaniem badaczy znalezisko wskazuje, że w tym regionie Europy ludzie przyjęli długotrwałą i zaawansowaną technologicznie strategię optymalnego wykorzystania zasobów. W środowisku, gdzie krzemień był dostępny jedynie w postaci małych otoczaków, musieli być niesamowicie elastyczni. I dlatego z wielkich zwierząt wykonywali niezbędne im narzędzia. – Nasze badanie pokazuje, jak 400 tysięcy lat temu w okolicach Rzymu grupy ludzkie były w stanie eksploatować niezwykłe zasoby w postaci słonia – nie tylko jako pożywienie, ale także przekształcając jego kości w narzędzia – mówią badacze. Przyszłe badania skupiają się na narzędziach kościanych. Archeolodzy przypuszczają, że mogły służyć do kopania w ziemi. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rzymskie delfiny atakują się nawzajem. Nowe zdjęcia nie pozostawiają złudzeń
Dlaczego delfiny w Rzymie walczą ze sobą? To pytanie zadają sobie badacze analizujący setki zdjęć wykonanych w ciągu ostatnich lat. Odpowiedzi są dramatyczne – choroby, niedożywienie i ślady walk o pożywienie.
Spis treści: Blizny, rany, choroby – co pokazuje analiza zdjęć? Niedożywienie i rany od sprzętu rybackiego Agresywne zachowania między delfinami Delfiny zagrożone na całym świecie Brak ochrony i apel o działania polityczne Delfiny żyją w pobliżu Rzymu od co najmniej 2000 lat. Naukowcy obawiają się o ich przyszłość. Rzym, Wieczne Miasto, jest powszechnie podziwiany za swoją historię, sztukę, kulturę i kuchnię. Jednak niewiele osób wie, że mniej niż godzinę drogi od miasta, tam gdzie rzeka Tyber wpada do Morza Tyrreńskiego, znajduje się coś, co czyni ten obszar jeszcze bardziej wyjątkowym: populacja około 500 delfinów butlonosych. Najnowsze badanie pokazuje, że delfiny są nie tylko chore, ale także walczą o pożywienie – i jest to spowodowane działalnością człowieka. – Delfiny kapitolińskie – jak nazwali je naukowcy – zamieszkują wybrzeże niedaleko Rzymu od tysięcy lat, o czym świadczą mozaiki z wykopalisk archeologicznych w Ostia Antica, przedstawiające delfiny wykradające ryby z sieci rybackich już 2000 lat temu. Jednak dopiero od niedawna są one dokładnie badane – początki obserwacji sięgają roku 2016. Blizny, rany, choroby – co pokazuje analiza zdjęć? Około 500 delfinów przebywa w tym rejonie sezonowo, podczas gdy około 100 to stali rezydenci – głównie samice i ich młode, które żyją w pobliżu ujścia rzeki Tyber, gdzie dostęp do pożywienia jest największy. Czyni to ten obszar ważnym miejscem rozrodu, które co roku przyciąga samce do odbycia godów. Daniela Silvia Pace, badaczka z Uniwersytetu La Sapienza w Rzymie, bada te delfiny od dekady. Ona i jej współpracownicy niedawno przeanalizowali ponad 400 zdjęć wykonanych między 2016 a 2023 rokiem, przedstawiających 39 osobników z populacji rezydenckiej.– To, co się wyłania, to zdecydowanie niepokojący obraz – mówi Pace, wskazując, że zwierzęta te są poddane ogromnej presji. Pace i jej zespół mierzyli i zliczali blizny oraz rany na ciałach delfinów. Analiza takich śladów u waleni jest powszechną techniką stosowaną przez naukowców, ponieważ może wiele powiedzieć o życiu tych zwierząt, ich zdrowiu i zagrożeniach, na jakie są narażone. Niedożywienie i rany od sprzętu rybackiego Wyniki nowych badań, opublikowane w kwietniu w czasopiśmie „Aquatic Conservation: Marine and Freshwater Ecosystems”, nie przedstawiają optymistycznej wizji. – Niestety, sytuacja delfinów butlonosych w regionie Morza Śródziemnego, w tym w ujściu rzeki Tyber, wydaje się szczególnie niepokojąca – mówi Bruno Díaz López, biolog i dyrektor Bottlenose Dolphin Research Institute. Nie uczestniczył w badaniu, ale uznał je za bardzo interesujące i istotne. Analiza wykazała, że 70% badanych osobników wykazywało oznaki niedożywienia, takie jak widoczne żebra. – To dziwne, ponieważ znajdujemy się w obszarze bogatym w pożywienie – mówi Alice Turchi, doktorantka biologii środowiskowej i ewolucyjnej na Uniwersytecie La Sapienza w Rzymie i współautorka badania. Turchi i jej współpracownicy uważają, że brak pożywienia może wynikać z przełowienia. – Fakt, że większość populacji jest niedożywiona, to wyraźny sygnał alarmowy – dodaje Pace. W badaniu odnotowano, że liny i sznury używane przez rybaków pozostawiły ślady na ciałach połowy delfinów, a także stwierdzono przypadki amputacji. Prawie wszystkie, czyli 97%, delfinów miały choroby skóry. – To nie jest zaskakujące – mówi Turchi. – Woda jest zanieczyszczona, głównie z powodu nieczystości niesionych przez rzekę Tyber do morza, jak również ścieków z łodzi przepływających przez ten obszar. – Zanieczyszczenia mogą powodować immunosupresję i sprawiać, że zwierzęta chorują – tłumaczy Turchi. Agresywne zachowania między delfinami W innym niepokojącym odkryciu badacze znaleźli dowody walk. Przeanalizowali ślady po zębach, spowodowane interakcjami z innymi delfinami. Występowały one u wszystkich osobników w populacji. Tego typu ślady bywają normalne u delfinów – mogą się one gryźć, by komunikować dominację podczas walk o partnerki lub by ustalić hierarchie społeczne. Jednak w tej populacji liczba takich ran była wyjątkowo wysoka. Naukowcy sądzą, że może to być wynikiem konkurencji o kurczące się zasoby pożywienia. Delfiny zagrożone na całym świecie López z Bottlenose Dolphin Research Institute mówi, że ustalenia dotyczące zdrowia delfinów kapitolińskich są spójne z tym, co obserwujemy u wielu przybrzeżnych populacji delfinów butlonosych na całym świecie. – Te populacje są narażone na ciągłą i intensywną presję ze strony działalności człowieka – od rybołówstwa i ruchu morskiego, po zanieczyszczenia i degradację siedlisk – zauważa. Na przykład w Galicji, na atlantyckim wybrzeżu Hiszpanii, widzimy podobne wzorce śladów skórnych wynikających zarówno z naturalnych, jak i antropogenicznych czynników. Podobnie badania z innych regionów – takich jak Sarasota Bay w Stanach Zjednoczonych czy różne miejsca w Australii – również donoszą o wysokiej częstotliwości występowania śladów związanych z interakcjami społecznymi, sprzętem rybackim, uderzeniami łodzi oraz chorobami skóry. Brak ochrony i apel o działania polityczne Chociaż delfiny butlonose są gatunkiem zdolnym do przystosowania i wykazującym dużą odporność, badacze obawiają się o przyszłość tej konkretnej populacji. – Obszar jest obecnie niezarządzany – mówi Turchi, co oznacza, że niemal nie podejmuje się żadnych działań ochronnych w celu zabezpieczenia tego wybrzeża. – Trzeba podjąć interwencje w celu ochrony tej populacji, która jest wyjątkowa – twierdzi zespół. Badacze sugerują, że należałoby ustanowić Obszar o Znaczeniu Wspólnotowym (Site of Community Importance), który pomógłby w ochronie tej populacji oraz całego bogatego ekosystemu występującego u tego wybrzeża. – Ale proces ustanowienia takiego obszaru jest bardzo złożony – mówi Pace. Wymaga działań politycznych. Naukowcy mają nadzieję, że nagłośnienie istnienia tej populacji wśród ogółu społeczeństwa może być krokiem we właściwym kierunku, który sprawi, że politycy będą bardziej zmotywowani do wdrażania działań mających na celu ochronę tego regionu. – Ważne jest, aby pamiętać, że ten obszar jest ważny dla tego gatunku, a także ważny dla naszego gatunku – mówi Turchi. – Powinniśmy starać się jak najbardziej pogodzić eksploatację przez człowieka z ochroną bioróżnorodności. Źródło: National Geographic
Konklawe 2025: jest nowy papież! Kto zastąpił Franciszka?
Zakończyło się konklawe. Wśród najczęściej wymienianych faworytów do objęcia tronu Piotrowego było dwóch Włochów, Filipińczyk, Węgier oraz Gwinejczyk. Kto został wybrany?
W tym artykule: Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Polak nie został papieżem Kiedy odbyło się konklawe? Świat pożegnał papieża Franciszka 26 kwietnia odbyło się ostatnie pożegnanie papieża Franciszka. Cały świat z niecierpliwością oczekiwał wyników konklawe, które wyłoniło następcę zmarłej w Poniedziałek Wielkanocny głowy Kościoła katolickiego. Biały dym, zwiastujący wybór nowego papieża pojawił się nad Watykanem po godz. 18. Ponad godzinę później dowiedzieliśmy się, że 267. Ojcem Świętym został Robert Prevost z USA, przyjmując imię Leon XIV. To pierwszy kardynał z Ameryki Północnej na tronie Piotrowym w historii. Ma 69 lat. Jest augustianinem, przez wiele lat pracował w Peru i ma obywatelstwo tego kraju. Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Po śmierci Ojca Świętego trwały spekulacje, kto obejmie tron Piotrowy. Wśród głównych kandydatów wymieniani byli włoscy kardynałowie – Matteo Zuppi i Pietro Parolin. Obaj urodzeni w 1955 roku, należeli do bliskiego otoczenia Franciszka. Kard. Zuppi kieruje archidiecezją bolońską i jest przewodniczącym Konferencji Episkopatu Włoch, natomiast kard. Parolin dotychczas pełnił funkcję sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej i był drugą najważniejszą, zaraz po papieżu, osobą w Watykanie. Wiele mówiło się także o kandydaturze niespełna 68-letniego kardynała Luisa Antonio Tagle. To były arcybiskup metropolita Manili i prymas Filipin. Zdaniem ekspertów jego wybór oznaczałby kontynuację kościelnej polityki papieża Franciszka. Coraz częściej w spekulacjach przewijały się także nazwiska dwóch kardynałów z Afryki – Roberta Saraha z Gwinei oraz Petera Turksona z Ghany. Ten ostatni urodził się w 1948 roku i przez lata pełnił funkcję prefekta Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka. Co ciekawe, w 2013 r., tuż po abdykacji Benedykta XVI, był jednym z głównych faworytów do zostania papieżem. View Gallery on the source website Na następcę papieża Franciszka najczęściej typowani byli również: Peter Erdo z Węgier, Jean-Marc Aveline z Francji, Mario Grech z Malty, Raymond Burke z USA, Willem Eijk z Holandii, Anders Arborelius ze Szwecji. Polak nie został papieżem W szerokim gronie kandydatów do objęcia tronu Piotrowego wymieniano także kardynała Konrada Krajewskiego. Od 12 lat pełni on funkcję jałmużnika papieskiego, odpowiadając za niesienie pomocy najbardziej potrzebującym. Ciekawostką jest, że podczas konklawe w 2005 i 2013 roku Krajewski, jako ceremoniarz papieski, brał udział w ceremonii ogłoszenia nowego papieża, podczas której tradycyjnie wypowiadane są słowa „Habemus papam”. 61-letni duchowny z Łodzi, choć na tle wielu innych kardynałów uchodzi za stosunkowo młodego, według watykanistów właśnie z tego powodu mogł mieć ograniczone szanse. Oprócz kard. Konrada Krajewskiego o wyborze nowego biskupa Rzymu zdecydowali także trzej inni kardynałowie z Polski – Kazimierz Nycz, Grzegorz Ryś i Stanisław Ryłko. Kiedy odbyło się konklawe? Zgodnie z obowiązującymi przepisami, konklawe powinno rozpocząć się między 15. a 20. dniem po śmierci papieża. Jeśli wszyscy elektorzy stawią się wcześniej, możliwe jest przyspieszenie terminu. Konklawe zaczęło się 7 maja. W zgromadzeniu udział wzięło 133 kardynałów, którzy nie ukończyli 80. roku życia. Do momentu wyboru nowego papieża władzę w Watykanie sprawuje kamerling. Tę funkcję od 2019 r. piastuje kard. Kevin Farrell, który w czasie sede vacante – czyli okresie, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona – może liczyć na pomoc jednego z trzech kardynałów wspierających. Wśród nich znalazł się Polak, wspomniany chwilę wcześniej kard. Stanisław Ryłko. Przypomnijmy, że poprzednie dwa konklawe, w 2005 i 2013 roku, trwały też zaledwie dwa dni. Świat pożegnał papieża Franciszka Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia, w Poniedziałek Wielkanocny o godzinie 7:35 w Domu Świętej Marty. Pięć dni później na placu św. Piotra odbyło się jego uroczyste pożegnanie, które zgromadziło – jak podaje Watykan – ok. 250 tys. osób. Zgodnie ze swoją wolą, Ojciec Święty spoczął w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Większej. Franciszek został wybrany papieżem 13 marca 2013 roku. Był pierwszą głową Kościoła katolickiego pochodzącą z Ameryki Południowej. W ciągu dwunastu lat pontyfikatu odwiedził 66 krajów świata, opublikował cztery encykliki i mianował ponad 160 kardynałów. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Rzym w roku wielkich cudów. Co zobaczyć w Wiecznym Mieście w 2025 roku?
W jubileuszowym roku świętym Wieczne Miasto przygotowało dla pielgrzymów i turystów wyjątkowe niespodzianki – od odnowionych zabytków po zupełnie nowe przestrzenie do zwiedzania.
Spis treści: Fontanna Czterech Rzek – klejnot Piazza Navona Pasquino – znikające głosy ludu Panteon – podziw nieprzemijający Odkrycia Złotego Domu Nerona Fontanna di Trevi – ograniczenia i selfie Hiszpańskie Schody i Barcaccia Stacja Spagna – nowe oblicze metra Piazza Pia – nowe serce Rzymu Drzwi Święte – przeżycie duchowe Via Ottaviano – nowe życie ulicy Informacje praktyczne Rzym – Wieczne Miasto – zawsze przyciągał pielgrzymów, artystów i podróżników swoim niepowtarzalnym urokiem. Jednak rok 2025 to czas szczególny – Jubileusz Święty przywrócił blask najpiękniejszym zabytkom i stworzył nowe przestrzenie, które zachwycają zarówno turystów, jak i mieszkańców. Jeśli interesują cię ciekawostki o Włoszech i planujesz wizytę w Wiecznym Mieście, teraz masz niepowtarzalną okazję zobaczyć Rzym w jego najpiękniejszym wydaniu. Fontanna Czterech Rzek – klejnot Piazza Navona Nareszcie! – wzdycham z zachwytem, podziwiając oddaną w końcu ubiegłego roku miastu, po siedmiu miesiącach renowacji, fontannę Czterech Rzek. Zdobiona centrum Piazza Navona, biel oczyszczonego marmuru lśni w słońcu. Szesnastometrowej wysokości dzieło Gianlorenza Berniniego powstało na rozkaz papieża Innocentego X na uczczenie Roku Jubileuszowego 1650. Fontanna symbolizuje dominację Kościoła nad czterema kontynentami, przedstawionymi w formie gigantycznych postaci rzek: Dunaju, Nilu, Gangesu Rio La Plata. Woda tryska spod ich siedzeń, a nad nimi unosi się obelisk z gołębicą i gałązką oliwną. Na Jubileusz 2025 fontanna została gruntownie odnowiona. Pasquino – znikające głosy ludu Zaglądam za róg do starego znajomego – posągu Pasquino. Od czasów renesansu służył mieszkańcom Rzymu jako anonimowy głos sprzeciwu wobec władzy. Dziś jednak tablica na kartelusze i słynne paszkwile zniknęły. Czyżby czas satyry w Rzymie powoli przemijał? Panteon – podziw nieprzemijający Kolejki do Panteonu, mimo biletu za 15 euro, nadal przyciągają tłumy. To jedna z najbardziej znanych budowli starożytnego Rzymu. Świątynia wszystkich bogów, obecnie Bazylika Najświętszej Maryi Panny od Męczenników, kryje w sobie groby Rafaela Santiego i Wiktora Emanuela II. Jej monumentalna kopuła (średnica i wysokość 43,44 m) nadal zadziwia, a niedawny remont marmurowych posadzek przywrócił dawne piękno wnętrz. Odkrycia Złotego Domu Nerona Spacer po Złotym Domu Nerona kończy się w imponującej Sali Oktagonalnej. Kopuła przypomina tę z Panteonu – czy była dla niej inspiracją? Odkrycia archeologiczne nadal budzą zachwyt i pokazują nieprzemijające osiągnięcia starożytnego Rzymu. Fontanna di Trevi – ograniczenia i selfie Przy fontannie di Trevi potwierdza się wprowadzenie limitu osób w godzinach 9–21. Panowie porządkowi kontrolują przepływ turystów, a plotki mówią o możliwym wprowadzeniu biletów. Tymczasem tradycja wrzucania monet trwa w najlepsze. Hiszpańskie Schody i Barcaccia Na Placu Hiszpańskim nie mogę sobie odmówić krótkiej wizyty na odnowionych Schodach Hiszpańskich i przy fontannie Barcaccia, autorstwa Berninich. Choć turyści znów jedzą na stopniach, urok miejsca pozostaje niezmienny. Stacja Spagna – nowe oblicze metra Stacja metra Spagna przeszła metamorfozę: kolorowe dekoracje Jubileuszu i nowe automaty biletowe witają pasażerów. Na stacji S. Giovanni, gdzie metro przypomina muzeum, można podziwiać znaleziska archeologiczne. Choć budowa linii C nadal trwa, wrażenia są niezapomniane. Piazza Pia – nowe serce Rzymu Piazza Pia, dawniej hałaśliwe skrzyżowanie, stała się przyjazną strefą pieszą z fontanną, drzewami i bezpłatnym automatem z wodą. Przekształcenie tego miejsca wprowadziło harmonię w drodze do Watykanu. Zawsze interesowały mnie ciekawostki o najmniejszym państwie świata. Drzwi Święte – przeżycie duchowe W ramach Jubileuszu 2025 otwarto Święte Drzwi w czterech bazylikach. Przejście przez nie, zarejestrowane na iubilaeum2025.va, zapewnia odpust zupełny. Obsługa w kilku językach i duchowa atmosfera Via della Conciliazione sprawiają, że jest to doświadczenie niezapomniane. W Bazylice św. Piotra mogę podziwiać oryginalną Pietę Michała Anioła oraz odwiedzić grób Jana Pawła II. Via Ottaviano – nowe życie ulicy Wychodząc z Watykanu, zachwycam się nową Via Ottaviano – szeroką promenadą kuszącą eleganckimi witrynami. Wieczne Miasto naprawdę zyskało nowe życie na Jubileusz 2025. Rzym Jubileuszowy – informacje praktyczne Dojazd Tanie linie lotnicze od 150 zł lub LOT od 600 zł w dwie strony. Nocleg Pokoje od 85 euro za dobę: Agatha’s Apartments, Apartamenty Via Virginia. Warto wiedzieć Przejście przez Święte Drzwi możliwe również bez rejestracji (poza pielgrzymkami). Karta Roma Pass 48 h: 36,5 euro, 72 h: 58,5 euro. Karta Pielgrzyma – darmowa, dostępna online. Jedzenie, którego warto spróbować Fiori di zucca – panierowane kwiaty cukinii. Spaghetti alla carbonara – klasyka bez śmietany. Bucatini all'Amatriciana – pasta z guanciale i pecorino. Pinsa alla romana – rzymski klasyk łączący focaccię i pizzę. Carciofi alla giudia – smażone karczochy po żydowsku. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Anna Kłossowska Dziennikarka i ekspertka od Italii. Autorka przewodników „Włochy, jakich nie znacie”, „Atlas turystyczny Rzymu”, „Atlas turystyczny Włoch Południowych”. Pilotka grup turystycznych po Włoszech. Współpracuje z National Geographic Traveler. Prowadzi bloga italiannawdrodze.blogspot.com.
Jak wytyczano granice Rzymu? Wbrew pozorom wały i mury nie służyły do obrony imperium
Misją starożytnego Rzymu była ekspansja. Ale że nic nie może rosnąć w nieskończoność, w pewnym momencie imperium także stało się zbyt duże, by dało się nim efektywnie zarządzać. Cesarz Hadrian jął więc wytyczać stabilne, wyraźne granice, od Brytanii, którą podzielił kamienną barierą, po pustynie Syrii. Czemu te umocnienia służyły, jaka była ich faktyczna funkcja? Na pewno nie chodziło o obronę przed armiami barbarzyńców. A czy możemy w tym dostrzec jakieś analogie do naszych czasów?
Spis treści: Jak wyglądały granice Rzymu Cesarz Hadrian – pierwszy budowniczy granic Mur Hadriana Jaką rolę pełniły granice? Handel i zastraszanie Granica na Eufracie Schyłek imperium Podskakując na wybojach bawarskiego duktu leśnego, archeolog Claus-Michael Hüssen z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego przygląda się drzewom po lewej stronie drogi. Wypatruje w gęstym lesie punktów orientacyjnych. Nagle zatrzymuje furgonetkę i wysiada. Rozkłada mapę topograficzną 1:50 tys. i nabija fajkę tytoniem. Patrząc pilnie pod nogi, Hussen z fajką w ręku przechodzi na drugą stronę i zapuszcza się w gęste zarośla. Po chwili znajduje ledwo widoczny niski kopiec w odległości 50 m od drogi. Wał ma mniej więcej metr wysokości i 6 m szerokości. Usiany jest płaskimi białymi kamieniami i biegnie przez las nienaturalnie prosto. Blisko 2 tys. lat temu była to linia oddzielająca Cesarstwo Rzymskie od reszty świata. Ten niewyraźny nasyp w Niemczech jest pozostałością wysokiego niegdyś na 3 m muru, który biegł setkami kilometrów, pilnowany przez zakwaterowanych w wieżach legionistów. To musiał być niesamowity widok na tym pustkowiu, tysiąc kilometrów na północ od stolicy imperium. – Mur był tu otynkowany i pomalowany. I idealnie prosty – objaśnia Hüssen. Rzymianie mieli skłonność do perfekcjonizmu. Studenci geodezji wymierzyli na jednym odcinku wału, że na długości 50 km odchył od linii prostej nie przekroczył 92 cm. Hüssen patrzy na północ. Rzym ma za plecami, natomiast 200 m przed nim, zaraz za zrytą przez dziki wąską łąką w dolinie potoku, wznosi się kolejne wzgórze. – Tu jest granica, a po drugiej stronie piękny widok na pustkowie – mówi. Jak wyglądały granice Rzymu Rubieże Rzymu wyznaczała rozległa sieć wałów, rzek, pustynnych warownych obozów i górskich wież strażniczych. U szczytu potęgi, w II w. n.e., cesarstwo wysyłało wojska do patrolowania granic, które sięgały od Morza Irlandzkiego po Morze Czarne, a także ciągnęły się przez całą Afrykę Północną. Wał Hadriana w Anglii, chyba najpowszechniej znany fragment limes, ufortyfikowanej rzymskiej granicy, został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1987 r. W roku 2005 do listy dopisano 550-kilometrowy fragment rzymskich umocnień granicznych na terenie Niemiec. Międzynarodowe prace badawcze mogą przynieść odpowiedź na zaskakująco trudne pytanie: po co Rzymianom były te mury? Czy do obrony przed napierającymi barbarzyńcami, czy tylko po to, by zaznaczyć fizycznie kraniec imperium? To nie jest kwestia czysto akademicka. Wyznaczaniu i obronie granic także i dzisiaj nadaje się wielkie znaczenie. Jeśli zrozumiemy, skąd się brała obsesja Rzymian na punkcie granic – i jaką rolę ta obsesja odegrała w upadku cesarstwa – to może lepiej zrozumiemy samych siebie. Przez sześć następnych stuleci, mniej więcej od roku 500 p.n.e., Rzym nieustannie rozszerzał się terytorialnie. Z małego miasta-państwa w niespokojnym zakątku Półwyspu Apenińskiego stał się największym imperium, jakie kiedykolwiek widziała Europa. Cesarz Hadrian – pierwszy budowniczy granic Cesarz Trajan był nieodrodnym dziedzicem tej tradycji podbojów. W latach 101–117 n.e. podporządkował sobie ziemie dzisiejszej Rumunii, Armenii, Iranu i Iraku i ciężką ręką zmiażdżył powstania żydowskie. Jego zwycięstwa upamiętniają rzymskie monety. W roku 117 n.e., gdy zmarł Trajan, terytorium cesarstwa rozciągało się od Zatoki Perskiej po Szkocję. Cesarz usynowił i naznaczył następcą swojego wychowanka, 41-letniego senatora pochodzącego jak i on z Hiszpanii, samozwańczego poetę i architekta Publiusza Eliusza Hadriana. Świeżo wyniesiony do godności cesarz od razu zdał sobie sprawę, że Rzym podbił za dużo ziem, by móc nimi efektywnie zarządzać, dlatego mimo nacisków polityków i wojskowych skończył z polityką podbojów. – Jego pierwszą decyzją było wycofanie się z ostatnich nabytków terytorialnych i redukcja kosztów – wyjaśnia biograf władcy, Anthony Birley. – Miał dość rozumu, by się domyślić, że jego poprzednicy nachapali się więcej, niż mogli strawić. Polityka nowego władcy szła na przekór oczekiwaniom armii, przyzwyczajonej do walki w polu. Co gorsza, zaburzała wizerunek Rzymu. Przecież imperium, którego przeznaczeniem są rządy nad światem, nie może się godzić na pozostawienie jakiegoś terytorium poza swym zasięgiem! Jednak Hadrian przypuszczalnie uświadomił sobie, że każdy kolejny nabytek Rzymu przynosi coraz mniejsze korzyści. Najcenniejsze prowincje, jak Galia czy rodzinna Hiszpania Hadriana, pełne były kwitnących miast i dobrze zagospodarowanych ziem uprawnych. A bić się o inne obszary nie miało sensu. Pomogło Hadrianowi to, że cieszył się szacunkiem armii. Ten były legionista nosił się po wojskowemu; żołnierską brodę ma nawet na portretach oficjalnych – jako pierwszy cesarz rzymski. Podróżował niestrudzenie, więcej niż połowę 21-letniego okresu rządów spędził na wizytowaniu prowincji i oddziałów wojskowych na trzech kontynentach. Ewakuowano wojska z wielkich obszarów; armia okopała się na nowych, skonsolidowanych granicach. Gdziekolwiek udał się Hadrian, tam wznosiły się wały. – Zwolennikom ekspansji terytorialnej dawał wyraźnie do zrozumienia, że nie będzie już więcej nowych podbojów – tłumaczy Birley. Gdy niestrudzony cesarz zmarł w 138 r., sieć umocnień i dróg, których pierwotnym przeznaczeniem było zabezpieczenie dostaw dla legionów w marszu, przekształciła się w umocnioną granicę długą na tysiące kilometrów. Armia stojąca obozem otacza niczym szaniec obronny swym kręgiem cywilizację, od zamieszkanych obszarów Etiopii po Fasis, od Eufratu w głębi lądu po wielką, najdalszą wyspę na zachodzie – z dumą głosił retor grecki Eliusz Arystydes niedługo po śmierci Hadriana. Mur Hadriana Na tej „najdalszej wyspie” Hadrian wzniósł budowlę, która nosi dziś jego imię, wał z kamienia i darni przecinający Wielką Brytanię w poprzek. Dziś mur Hadriana jest jednym z najlepiej zachowanych i zbadanych odcinków umocnionych granic Rzymu. Pozostałości 118-kilometrowej bariery biegną przez słone mokradła, zielone pastwiska i – na jednym krótkim fragmencie niedaleko śródmieścia Newcastle – wzdłuż czteropasmowej drogi. Ponad 100 lat badań archeologicznych dało naukowcom solidną wiedzę o wale Hadriana. Mur, zaprojektowany prawdopodobnie przez samego cesarza podczas podróży do Brytanii w 122 r., na większości odcinków miał imponującą wysokość 4,5, a szerokość 3 m. Do dziś widoczne są ślady biegnącej wzdłuż niego głębokiej na 3 m fosy. Między fosą a murem znaleziono też resztki ostrokołu, który miał stanowić jeszcze jedno utrudnienie dla intruzów. Droga wzdłuż umocnień ułatwiała wojskom szybkie dotarcie do miejsc zagrożonych atakiem. Regularnie rozmieszczonym bramom towarzyszyły wieże, stawiane co 500 m. Kilka kilometrów w głębi własnego terytorium założono sieć warownych obozów, odległych od siebie o pół dnia marszu. Każdy mieścił załogę liczącą od 500 do 1000 żołnierzy, zdolną zareagować w razie ataku. W 1973 r. robotnicy, którzy kopali rów odwadniający w Vindolandzie, typowym frontowym umocnionym obozie, natknęli się pod grubą warstwą gliny na stosy starożytnych śmieci. Mokra glina nie przepuszczała powietrza, dzięki czemu wszystko, zarówno budynki, jak i tkaniny, drewniane grzebienie, skórzane obuwie i odchody psów, zachowało się przez 1900 lat w doskonałym stanie. Jeszcze głębiej badacze natknęli się na setki cieniutkich, pokrytych pismem tabliczek drewnianych. Dzięki nim można poznać w szczegółach życie codzienne pod murem Hadriana. Były tam umowy o pracę, grafiki dyżurów, zamówienia, listy osobiste. Znalazło się nawet zaproszenie na imprezę urodzinową organizowaną przez pewną żonę oficera. Jest to najwcześniejszy przykład odręcznego zapisku kobiety po łacinie. Z tabliczek można wyciągnąć wniosek, że wprawdzie pilnowanie „tych nędznych Brytów”, jak ludność miejscową określił pewien autor z Vindolandy, wymagało nieco wysiłku, ale służby na tej placówce nie można było uznać za zesłanie na ciężkie roboty. Część żołnierzy mieszkała z rodzinami – znaleziono dziesiątki sztuk dziecięcego obuwia. Strażnicy wału Hadriana byli dobrze karmieni – w jadłospisie mieli: bekon, szynkę, dziczyznę, drób, ostrygi, jabłka, jajka, miód, piwo oraz wino. Nie brakowało im też ulubionej przyprawy garum, czyli sfermentowanego sosu rybnego. Żołnierze, którzy pozostawili rodziny w ojczyźnie, dostawali z domu paczki. „Wysyłam ci (...) skarpety, dwie pary sandałów i dwie pary majtek” – pisze ktoś troskliwie. Jaką rolę pełniły granice? Naukowcy zadają dziś sobie podstawowe pytanie, które niewątpliwie przechodziło przez głowę także rzymskim żołnierzom szczękającym zębami podczas patroli w zimnym angielskim deszczu: co oni tu właściwie robią? Rozmach umocnień – murów, fos, wież, dróg – sugerowałby obronę przed jakimś groźnym agresorem. Tymczasem z meldunków z Vindolandii wcale nie wyłania się obraz oblężonej twierdzy. Jeśli nie liczyć paru drobnych śladów – by wspomnieć np. nagrobek pechowego centuriona Tytusa Anniusa, który „poległ w walce” – właściwie nie ma bezpośrednich dowodów na to, że wzdłuż brytyjskiej granicy trwały jakieś walki. Ogromne przedsięwzięcie inżynieryjne podjęte na północy w ogóle nie jest w korespondencji wspomniane. – Można się domyślić, że coś się działo. Zamawiano ogromne ilości materiałów. Ale o samym murze ani słowa – dziwi się szef wykopalisk w Vindolandzie Andrew Birley. Skoro granica nie była nieustannie zagrożona, po co mury? Wpisanie śladów rzymskich limes z różnych krajów na listę dziedzictwa UNESCO zwróciło na nie uwagę, a to z kolei może pomóc w odpowiedzi na powyższe pytanie. Przez dekady koncentrowano się na szczegółach taktycznych. Czy na murze stały szeregi żołnierzy szyjących strzałami w najeźdźców, czy też czyniono wypady, by niszczyć przeciwnika w polu? Transzeje I wojny światowej i krwawe ofensywy-kontrofensywy kolejnego światowego konfliktu niewiele zmieniły w przeważającym poglądzie na charakter tej starożytnej granicy jako stałej bariery oddzielającej Rzym od wrogich hord barbarzyńskich. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kamien-sprzed-1700-lat-pokazuje-jak-ich-wyzwisk-wowczas-uzywano-jest-tez-obrazek-dzis-wulgarny-b38ed1a.jpeg" width="938" height="627" alt="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" title="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" /> Jednak nowe pokolenie archeologów patrzy na sprawy inaczej. Wyraźna, nieprzerwana linia wału Hadriana może być tak naprawdę mylnym tropem. 118-kilometrowym wyjątkiem potwierdzającym regułę, która dopiero teraz formułuje się w głowach naukowców. W Europie kontynentalnej Rzymianie wykorzystywali bariery naturalne – rzeki Ren i Dunaj, które patrolowała silna rzeczna flota wojenna. W Afryce Północnej, we wschodnich prowincjach Syrii, Judei i Arabii, naturalną granicę tworzyła pustynia. Obozy wojskowe zakładano ad hoc, jeśli trzeba było przypilnować rzeki lub innej ważnej drogi. Łacińskie słowo limes, czyli granica, pierwotnie znaczyło patrolowaną drogę lub szlak. Nadal używamy tego słowa. Nasz „limit” wziął się od limites, formy liczby mnogiej rzeczownika limes. Wysunięte placówki wojskowe nad Renem czy Dunajem albo na skraju pustyni na wschodnich i południowych rubieżach przypominały raczej posterunki policji lub straży granicznej. Byłyby bezużyteczne przeciwko najeźdźczej armii. Ich zadaniem było raczej zwalczanie przemytu, pacyfikacja rozbójników, a może pobieranie opłat celnych. Na słabo obsadzonych wojskiem wałach w Anglii i Niemczech chodziło o to samo. – Te umocnienia miały znaczenie cywilne – twierdzi Benjamin Isaac, historyk z Uniwersytetu Telawiwskiego. – Były odpowiednikiem dzisiejszego płotu z drutu kolczastego, miały za zadanie utrudniać dostanie się na terytorium cesarstwa jednostkom lub małym grupkom. – Analiza Isaaca została powszechnie przyjęta – twierdzi David Breeze, autor książki „Frontiers of Imperial Rome” (Granice cesarskiego Rzymu). – Umocnienia graniczne mają służyć nie do zatrzymywania wrogiego wojska, lecz raczej kontroli ruchu ludności. Handel i zastraszanie Innymi słowy, limes nie miały być nieprzenikliwą barierą chroniącą Twierdzę Rzym przed światem zewnętrznym. Raczej narzędziem służącym Rzymianom do wywierania wpływów sięgających daleko w głąb barbaricum – jak nazywano ziemie poza cesarstwem – takimi metodami jak handel, a niekiedy wypady zbrojne. Przez stulecia cesarze groźbą, strachem i przekupstwem starali się zapewniać pokój. Rzym nieustannie negocjował z ościennymi plemionami i królestwami. Dyplomacja tworzyła strefę buforową zależnych władców i lojalnych kacyków, która izolowała cesarstwo od mieszkających dalej od granicy plemion nieprzyjacielskich. Sojusznicy mieli prawo przekraczania muru granicznego. Przedstawiciele plemion niesprzymierzonych z Rzymem mogli dostarczać towary na handel, ale musieli się poruszać po terytorium cesarstwa pod strażą. Lojalnych sojuszników wynagradzano dobrami luksusowymi oraz bronią, wsparciem i szkoleniem wojskowym. Przyjaźni barbarzyńcy służyli niekiedy w rzymskich legionach; po 25 latach służby przechodzili w stan spoczynku i otrzymywali obywatelstwo rzymskie, a wraz z nim prawo do osiedlania się w dowolnym miejscu cesarstwa. W Vindolandzie stacjonowały oddziały legionistów pochodzących z terytoriów dzisiejszych Hiszpanii, Francji, Belgii, Holandii. Po angielskich rzekach pod banderą rzymską pływali flisacy z Iraku, a z murów wpatrywali się w pochmurny pejzaż łucznicy z Syrii. Handel stanowił ważne narzędzie polityki zagranicznej. Baza danych Niemieckiego Instytutu Archeologicznego zawiera informacje o ponad 10 tys. rzymskich wytworów znalezionych na obszarach poza terytorium cesarstwa. Rzymska broń, monety, szkło, ceramika znajdowane są nawet w dzisiejszej Norwegii i Rosji. Rzymianie stosowali politykę kija i marchewki. Ich ulubioną taktyką był odwet, a legiony wprost rwały się do walki na zewnątrz limes. Wieści o bezwzględności Rzymian sprawiały, że przeciwnik zastanowił się dwa razy, nim z nimi zadarł. Dla Rzymian krwawe represje i ludobójstwo odgrywały ważną rolę w zapewnianiu cesarstwu bezpieczeństwa. Pax Romana nie był ustanowiony raz na zawsze, lecz trzeba go było zapewniać wciąż na nowo, brutalnymi metodami – tłumaczy Ian Haynes, archeolog z Uniwersytetu Newcastle. Granica na Eufracie Mur Hadriana jest przykładem rzymskich umocnień granicznych z okresu największej świetności, zaś opuszczone warownie nad Eufratem stanowią żywy przykład schyłku. Dura Europos to ufortyfikowane miasto na granicy między cesarstwem a Persją, głównym rywalem Rzymu. Dziś Dura leży w Syrii, 40 km od granicy z Irakiem. Archeolodzy dotarli tam w latach 20. XX w., gdy żołnierze brytyjscy, pozostający na Bliskim Wschodzie po rewolcie arabskiej, przypadkiem odkryli fragmenty muru świątynnego z rzymskimi malowidłami. Zespół naukowców z Uniwersytetu Yale i z Francuskiej Akademii Nauk zatrudnił setki Beduinów z łopatami i kilofami, którzy przerzucali i przewozili wagonikami dziesiątki tysięcy ton piasku. – Przypominało to chwilami scenę przy Studni Dusz z „Poszukiwaczy zaginionej arki” – uśmiecha się archeolog Simon James z Uniwersytetu Leicester. Dziesięć lat wykopalisk ujawniło zatrzymane w czasie rzymskie miasto z III w. n.e. Na ścianach z kamienia i suszonej na słońcu cegły ciągle jeszcze trzyma się tynk, komnaty pałaców i pomieszczenia świątyń – w tym najstarszego odkrytego kościoła chrześcijańskiego – są tak wysokie, że można po nich chodzić i wyobrażać sobie, jak wyglądały, gdy przykrywał je strop. Durę założyli Grecy około roku 300 p.n.e. Rzymianie podbili miasto pięć wieków później. Wysokie i grube mury obronne, a także położenie na wysokim brzegu nad Eufratem, czyniły z niej twierdzę. Północna część miasta była odgrodzona murem od reszty. Mieściły się tam koszary, budynki dowództwa garnizonu, murowana łaźnia dla tysiąca legionistów, amfiteatr (z tego, co wiadomo, wysunięty najdalej na wschód w całym imperium) i pałac z 60 komnatami zapewniający dostojnikom komfortową (jak na przygraniczne warunki) kwaterę. Z zachowanych grafików służby wiadomo, że warowni w Durze podlegało co najmniej siedem wysuniętych posterunków. Jeden miał zaledwie trzyosobową załogę, inny był położony aż 150 km w dół rzeki. – To nie było miasto nieustannie zagrożone napadami – tłumaczył mi James. – Zapewne legioniści byli tu bardziej zajęci pilnowaniem porządku publicznego niż obroną przed najazdami. Ale pokój nie okazał się trwały. Pół wieku po zajęciu Dury przez Rzymian Persja stała się najpoważniejszym zagrożeniem granicy wschodniej cesarstwa. Począwszy od 230 r. n.e. wojna między rywalizującymi potęgami ogarnęła całą Mezopotamię. I wkrótce okazało się, że strategia obrony granic, która służyła Rzymowi przez ponad stulecie, nie sprawdza się wobec zdeterminowanego i silnego nieprzyjaciela. Na Durę przyszła kolej w 256 r. Ostatnie chwile miasta odkrywały wykopaliska francusko-syryjskiej ekipy archeologów. James działał tu przez 10 lat. Powiada, że Rzymianie musieli zdawać sobie sprawę z nieuchronności ataku. Mieli czas na wzmocnienie potężnego muru od zachodu. Zburzyli część miasta – w tym kościół i bogato wyposażoną synagogę – aby stworzyć stromą, ufortyfikowaną skarpę. Oblegająca Durę armia perska rozłożyła się obozem na cmentarzu, paręset metrów od głównej bramy miejskiej. Gdy katapulty miotały na Rzymian kamienie, Persowie budowali szturmową pochylnię i robili podkopy, licząc na zawalenie się murów. Oblężeni Rzymianie drążyli własne tunele. Na powierzchni trwały zażarte walki, a równocześnie – jak opowiada James – 19 Rzymian dostało się do perskiego podkopu. Zostali uduszeni wtłoczonym pod ziemię trującym gazem. Ich szczątki są najwcześniejszym archeologicznym świadectwem użycia broni chemicznej. James przypuszcza, że zwłoki żołnierzy, które znaleziono 1700 lat później stłoczone w ciasnym tunelu, wykorzystano do jego zatarasowania; Persowie próbowali je spalić. Murów obronnych Dury nie udało się zburzyć, ale Persowie w końcu zdobyli miasto. Zostało ono później porzucone i zasypane przez piaski pustyni. Obrońców zgładzono lub wzięto w niewolę. Wojska perskie wkroczyły do dawnych wschodnich prowincji Rzymu, zdobyły dziesiątki miast i odparły dwóch cesarzy, a trzeciego, Waleriana, w 260 r. pojmały w niewolę. Według kronikarzy perski król Szapur I przez pewien czas używał nieszczęśnika jako podnóżka do wsiadania na koń, a potem kazał obedrzeć ze skóry, którą powiesił na ścianie. Schyłek imperium To był punkt zwrotny w historii Rzymu. Od upadku Dury utrzymywana na granicach Rzymu równowaga działań zaczepnych, obronnych i psychologicznego zastraszania rozsypała się. Przez blisko półtora wieku umocnione granice pozwalały Rzymianom nie przyjmować do wiadomości bolesnej prawdy: świat za murami idzie naprzód, częściowo za ich sprawą. Michael Meyer z Wolnego Uniwersytetu w Berlinie zwraca uwagę, że barbarzyńcy, którzy służyli w rzymskich legionach, nieśli z powrotem do siebie wykształcenie, broń, wiedzę wojskową. Podczas gdy Rzym zajmował się czymś innym, liczebność, siła i organizacja barbarzyńskich plemion rosły. Gdy legiony z innych stron cesarstwa przerzucono do walki z Persami, od razu nasiliły się ataki w Germanii i Dacji. Spuścizna Hadriana rozsypywała się. – Fatalną cechą rzymskiej strategii była koncentracja siły wojskowej na granicach – twierdzi Meyer. – Gdy Germanie zaatakowali limes i zdołali się przedrzeć na tyły legionów, całe terytorium Rzymu stanęło przed nimi otworem. Można przyrównać imperium do komórki, a barbarzyńskie armie do wirusów. Gdy napastnicy zdołają przerwać cienką ścianę zewnętrzną cesarstwa, mogą we wnętrzu kraju robić, co im się żywnie podoba. Inskrypcja na 1,5-metrowym ołtarzu odkopanym w Augsburgu w Niemczech w 1992 r. jest czymś w rodzaju epitafium idei Hadriana. Głosi ona, że 24 i 25 kwietnia 260 r. n.e. rzymscy legioniści starli się z barbarzyńcami z Germanii. Rzymianie zwyciężyli – ale ledwo, ledwo. Ich dowódca rozkazał wznieść ołtarz ku czci bogini zwycięstwa, Wiktorii. Czytając między wierszami tej inskrypcji, dostrzega się inny obraz: barbarzyńcy miesiącami plądrowali terytoria leżące głęboko w Italii i wracali do domu z tysiącami rzymskich jeńców. – Widać z tego, że granica już się rozpadała – twierdzi Hüssen z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego. Cesarstwo już nigdy nie było bezpieczne w swojej skorupie. Presja wywierana na limes stała się w końcu zbyt silna. Miasta wewnątrz cesarstwa zaczęły budować własne mury. Cesarze z trudem odpierali regularne najazdy. Koszty wojny rosły. Wkradał się chaos. W ciągu dwóch wieków imperium, które niegdyś panowało nad obszarem większym niż dzisiejsza Unia Europejska, upadło. Źródło: archiwum NG.
Zakochani Polacy spędzą walentynki za granicą. Paryż przegrał z innymi miastami
Walentynki cieszą się w Polsce ogromną popularnością. Podobnie jak Halloween, święto zakochanych ma jednak swoich zwolenników i przeciwników. Dla wielu par 14 lutego to pretekst, żeby zrobić razem coś nowego lub zaskoczyć się miłym gestem. Pary podróżników chętnie organizują w tym czasie krótkie wyjazdy. Dokąd?
Spis treści: Gdzie na walentynki w Europie? Romantyczne miejsca w Rzymie Gdzie na walentynki? W podróż! W tym roku 14 lutego wypada w piątek. Możemy więc wydłużyć sobie weekend o jeden dzień i spędzić go razem z partnerką lub małżonkiem. Zimowa aura w Polsce nieszczególnie sprzyja romantycznym spacerom, ale i w naszym kraju nie brakuje urokliwych miejsc chętnie odwiedzanych przez pary i małżeństwa. Jednym z najpopularniejszych romantycznych polskich miasteczek jest Chełmno nazywane Miastem Zakochanych. A jak wygląda sytuacja na arenie europejskiej? Okazuje się, że mamy nowego faworyta. Paryż był tłem dla wielu romantycznych i bajkowych historii. To tu powstały takie filmy jak „O północy w Paryżu”, „Przed zachodem słońca” czy kultowa „Amelia”. Od kilku lat stolica Francji jest też scenerią serialu „Emily w Paryżu”. Mimo to miasto miłości położone nad Sekwaną nie znalazło się nawet w pierwszej piątce najchętniej wybieranych walentynkowych kierunków. Gdzie na walentynki w Europie? Jak wynika z danych Kiwi.com romantyczne podróże mają nowy najgorętszy kierunek. W tym roku to nie Paryż, a Rzym skradł serca zakochanych. Liczba rezerwacji do Wiecznego Miasta wzrosła aż o 37%. Mediolan nie pozostaje daleko w tyle (+23,5%). Trzecie miejsce na podium zajęła Barcelona kusząca śródziemnomorskim klimatem. Stolica Katalonii przyciąga nie tylko wyższymi temperaturami (od polskich). Miasto również było tłem dla wielu filmów o miłości. Jedna z najbardziej znanych produkcji to oczywiście „Vicky Cristina Barcelona” z oscarową rolą Penelope Cruz. Kiwi.com podaje, że ceny biletów są średnio o 15 euro niższe niż w ubiegłym roku. W tygodniu walentynkowym lot do Mediolanu kosztuje około 31 euro, a do Rzymu 71 euro. Idealna okazja, by zaplanować spontaniczny wyjazd. To dobra wiadomość dla zakochanych, którzy chcą spędzić walentynki zagranicą. Wśród europejskich miast, które zakochani najliczniej odwiedzą właśnie w okolicach 14 lutego, jest i polski akcent. W walentynkowy weekend Kraków przyciągnie o 22% więcej par niż zwykle, głównie z Wielkiej Brytanii, Danii, Włoch i Hiszpanii. Trudno się dziwić, że to właśnie stolica Małopolski znalazła się na randkowej mapie Europy. Trudno się dziwić, że to właśnie stolica Małopolski znalazła się na randkowej mapie Europy. Kraków oferuje spacery po urokliwym Starym Mieście, pierogi w klimatycznej restauracji czy romantyczne kawiarnie... A to tylko kilka z wielu pomysłów na romantyczny wieczór we dwoje. Romantyczne miejsca w Rzymie Rzym może wydawać się nieco mniej oczywistym wyborem na walentynki niż Paryż, ale przecież w stolicy Włoch także powstawały kultowe filmy romantyczne. To tu Audrey Hepburn spędzała „Rzymskie wakacje”. Do dziś wielu turystów (nie tylko w parach) zwiedza Wieczne Miasto właśnie śladami filmowej księżniczki Anny. Taki plan wycieczki uwzględnia najbardziej romantyczne miejsca w Rzymie. To między innymi: Fontanna di Trevi – jedna z najsłynniejszych fontann na świecie. Rzucenie monety do fontanny podobno gwarantuje powrót do miasta – a może także szczęście w miłości?; Via Margutta – cicha, urocza uliczka. Jej artystyczna atmosfera i brukowana nawierzchnia tworzą idealne tło na romantyczny spacer. To tu w filmie „Rzymskie wakacje” mieszkał bohater grany przez Gregory’ego Pecka. W filmie para przejeżdża też przez Piazza Venezia na skuterze Vespa, ale równie romantyczny jest Zamek Świętego Anioła i prowadzący do niego most; Villa Borghese – piękny park, gdzie można wynająć rowery lub łódkę na małym jeziorze. A z tarasu Pincio roztacza się spektakularny widok na miasto, szczególnie o zachodzie słońca. Na koniec dnia warto odwiedzić pełną klimatycznych uliczek i romantycznych restauracji dzielnicę Trastevere. To idealne miejsce na kolację przy świecach w kameralnej atmosferze. Alternatywą może być wizyta w Giardino degli Aranci. Ogród Pomarańczowy to jedno z najlepszych miejsc na podziwianie zachodu słońca nad Rzymem. Nocą Rzym wygląda inaczej niż za dnia, gdy ulicami drepczą grupki turystów. Spacer wzdłuż Forum Romanum po zmroku, gdy ruiny są podświetlone, to magiczne doświadczenie. Niedaleko znajduje się też Koloseum, które wieczorem wygląda jeszcze bardziej imponująco. Źródło: Kiwi.com Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Smażeni na żelaznych krzesłach i pożerani przez lwy. Tak chrześcijanie ginęli w rzymskich amfiteatrach
Entuzjastycznie wiwatujący widzowie w rzymskich amfiteatrach, w których katowano chrześcijan, nie byli motłochem, ale „porządnymi obywatelami”. Wyznawców Jezusa smażono na żelaznych krzesłach, łamano im kości i rzucano na pożarcie wygłodzonym lwom.
Spis treści: Żelazne krzesło i rozjuszony byk – tak cierpieli chrześcijanie Obserwowanie przemocy – miło spędzony czas w czasach starożytnego Rzymu Brutalna śmierć chrześcijan na arenach Męczeńska śmierć na rzymskich arenach – triumf chrześcijan Dramatyczne relacje chrześcijan z amfiteatrów Latem 177 r. n.e. w Lugdunum (dzisiejszy Lyon w południowej Francji) nastał czas fiesty, a w programie amfiteatru dawano chrześcijan. Ich współwyznawcy zebrali potem relacje naocznych świadków z tego, co się wydarzyło. Żelazne krzesło i rozjuszony byk – tak cierpieli chrześcijanie Najpierw wprowadzono Maturusa i Sanktusa. Poddano ich każdemu rodzajowi tortur. Musieli przebiec między dwoma szeregami chłoszczących, ich ciała szarpały dzikie zwierzęta. Znosili wszystko, czego okrzykami domagał się podniecony tłum. Następnie przyszła kolej na Attalusa i Aleksandra. Ich także męczono, a w końcu przypięto do gorącego żelaznego krzesła, które smażyło ich ciała. Ostatniego dnia festiwalu do amfiteatru zawleczono niewolnicę Blandynę. Czekały ją pejcze, czekały lwy, potem rozgrzane do czerwoności płyty, a w końcu spętano ją siecią i rzucono bykowi. „Miotana przez jakiś czas przez zwierzę, nie czuła już później, co się dzieje, a to dzięki swej nadziei, sile wiary i komunii z Chrystusem”. Obserwowanie przemocy – miło spędzony czas w czasach starożytnego Rzymu Dla mieszkańców drugowiecznego Lyonu chrześcijanie byli częścią miłego dnia na mieście, częścią rozrywki, częścią przedstawienia. Widownia – tak jak lwy – ryczała. Należy przy tym podkreślić, że w tej historii, jak i tylu innych opowieściach o przemocy i brutalności, entuzjastycznie wiwatujący widzowie nie byli awanturującym się motłochem lokalnych żuli i nierobów. To nie rozhisteryzowany motłoch, lecz dobrzy, porządni obywatele, dla których publicznie organizowana przemoc była poważnym i absorbującym sposobem spędzania czasu. Wyrzutkowie społeczni (bandyci, rabusie, skazani przestępcy, zbiegli niewolnicy) mieli zginąć w mękach ku uciesze ludzi przyzwoitych i praworządnych. Na tej samej zasadzie od zawodowych wojowników (gladiatorów, łowców dzikich zwierząt) oczekiwano wykonania roli. Na widowni zasiadali w części eksperci w sprawach umiejętności, treningu i karier ich ulubieńców. Dla innych pokancerowani walkami macho z nizin byli przedmiotem seksualnych fantazji. Uczestnicy igrzysk angażowali się bez reszty. Powiadano w Rzymie o cesarzu Klaudiuszu, że tak bardzo fascynowały go agonalne cierpienia mordowanych, że kazał obracać ku sobie ich twarze. Istotnie, według cesarskiego biografa Swetoniusza, Klaudiusz, sam fizycznie chuderlawy, do tego stopnia ekscytował się przemocą gladiatorską, że przybywał do amfiteatru przed świtem i nie opuszczał go przez całe popołudnie, gdy większość zamożniejszej publiki wycofywała się do domu na sjestę. Brutalna śmierć chrześcijan na arenach To w tej samej przerażającej przestrzeni, w której rzymska społeczność chciała zamknąć grę życia i śmierci, przemocy i porządku, zbiorowości i jej wrogów, wielu chrześcijan własnowolnie szło na śmierć. Męczeństwo nie było chrześcijańską innowacją, miało wszak wyraźne żydowskie antecedencje – ale męczeństwo chrześcijańskie wyróżniało się tym, że szukano go intencjonalnie w obliczu niewierzącego i wrogiego tłumu. Jego ponury bieg dział się w jednym z najważniejszych miejsc publicznych każdego z rzymskich miast. Krzyżowało się bezpośrednio ze złożonym ściśnięciem przemocy i porządku, tak znamiennym dla rzymskiego doświadczenia igrzysk w amfiteatrze. Nie trzeba wątpić w to, że męczeństwo było krwawym widowiskiem. W 177 r. n.e. tłum lyoński, wiwatujący, gdy grupa chrześcijan szła na śmierć, patrzył na łamanie kości jednego z nich, smażenie innego na żelaznym krześle, mordowanie jeszcze innego przez byka, rzucanie pozostałych na pożarcie wygłodzonym lwom, szarpiącym ludzkie ciała kawałek po kawałku. Męczeńska śmierć na rzymskich arenach – triumf chrześcijan Dla chrześcijan jednak tortury i śmierć męczenników nie były zniechęcającą klęską z rąk wrażej i nielitościwej społeczności. Męczeństwo było triumfem – dramatycznym, publicznym aktem nieposłuszeństwa realizowanym dokładnie w tej przestrzeni, w której rzymska zbiorowość chciała wystawiać się na pokaz i demonstrować swą własną wyższość. Dla wyznawców Jezusa w miastach imperium męczeństwo stanowiło przemożne potwierdzenie własnej wiary i najmocniejsze okazanie otwartej pogardy względem rzymskiego porządku. Wyznawanie chrześcijaństwa wobec wszystkich i przerażające, pamiętne publiczne egzekucje były kluczowe dla pojmowania męczeństwa jako skutecznego aktu protestu i czynu, wokół którego mogli jednoczyć się wyznawcy. Żadna inna śmierć nie uświęcała pozornie irracjonalnej chęci poświęcenia samego siebie. Chrześcijanie, niczym kapryśni cesarze, celowo rzucali wyzwanie starannie wyważonej równowadze przemocy i porządku w samym środku igrzysk gladiatorskich. Władcy pokazywali przez takie działania, jak bardzo byli ponad względy i konwencje tego świata. Chrześcijanie za to obwieszczali, że na względzie mają jedynie świat, który ma nadejść. W początkach II w. n.e. Ignacy, biskup syryjskiej Antiochii, deklarował bezkompromisowo na temat swojej drogi męczeństwa: „Od Syrii aż do Rzymu potykam się z dzikimi bestiami, na ziemi i na morzu, w dzień i w nocy […]. Niechaj ogień i krzyż, stada dzikich zwierząt, rozszarpywanie na części, ćwiartowanie, wyłamywanie kości, kaleczenie członków, miażdżenie całego ciała […]. Pszenicą jestem Bożą, a zmielony zwierzęcymi zębami okażę się czystym chlebem Chrystusa.” Dramatyczne relacje chrześcijan z amfiteatrów Nade wszystko liczyła się obalająca siła męczeństwa. Krwawe opowieści o śmierciach prześladowanych odczytywano w kościołach. Żywe i szczegółowe przekazy mordów na chrześcijanach pozwalały powtarzać ich zwycięstwo przy każdym odczytaniu. Gdy w połowie II w. n.e. Polikarp, biskup Smyrny (obecnie Izmir) został spalony na stosie, w świetle relacji chrześcijan, którzy, jak twierdzili, byli naocznymi świadkami zdarzenia: „Płomień utworzył coś na kształt sklepienia, coś jak wydęty wiatrem żagiel statku, i niby murem otoczył ciało męczennika. I był on w środku nie jak palące się ciało, lecz jak chleb wypiekany, lub złoto czy srebro próbowane w ogniu. I poczuliśmy też rozkoszny zapach jakby dymu kadzidlanego lub innych drogocennych wonności.” Męczeństwo chrześcijańskie wywróciło rzymski świat do góry nogami. Dla chrześcijańskich oczu okaleczone ciała męczenników były pięknym widokiem. Dla chrześcijańskich nosów zapach przypalanych ciał był zniewalający w swej wonnej słodyczy. Upiększone jest koniecznym preludium do błogosławionego. I, co ważne, aktami męczeństwa chrześcijanie zawsze wygrywali. To jest przedruk z książki Chrstophera Kelly'ego, w tłumaczeniu Andrzeja Kompy, pt. „Cesarstwo Rzymskie”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego w serii Krótkie wprowadzenie. Tytuł, lead, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
To musisz wiedzieć, idąc do kina na nowego „Gladiatora”. Kim naprawdę był cesarz Makrynus?
W „Gladiatorze II” Denzel Washington wciela się w cesarza rzymskiego Makrynusa. Nie wszystko, co zobaczycie na ekranie, wydarzyło się w rzeczywistości. Ale jego prawdziwa historia jest równie ekscytująca.
Spis treści: Początki Makrynusa Urozmaicone i kosmopolityczne Imperium Rzymskie Od prowincji do gwardii pretoriańskiej. Makrynus wspina się po szczeblach kariery Atak cesarza Karakalli na Makrynusa Makrynus cesarzem Kres Makrynusa Urodzony na terenie dzisiejszej Algierii Marcus Opellius Macrinus był jednym z niewielu rzymskich cesarzy, którzy pochodzili z Afryki. Teraz Makrynus pojawia się w filmie „Gladiator II”. Postać tę gra Denzel Washington. Filmowy Makrynus toruje sobie drogę do władzy na pełnym intryg dworze oraz na arenach Rzymu. Początki Makrynusa Historyczny cesarz również żył w III wieku, ale jego historia jest zupełnie inna. Wyłonił się z niebytu, by stać się najpotężniejszym człowiekiem imperium. Błyskawiczny awans pokazuje różnorodność starożytnego rzymskiego świata. Pochodzenie etniczne lub miejsce urodzenia nie były tam barierami w dojściu do władzy. Historia Makrynusa rozpoczyna się w rzymskiej Afryce Północnej. Makrynus urodził się w 165 r. n.e. w Cezarei, nadmorskim mieście w prowincji Mauretania. Cezarea, zamożna stolica prowincji, była podobna do innych dobrze prosperujących miast w rzymskiej Afryce, takich jak Aleksandria i Leptis Magna. Urozmaicone i kosmopolityczne Imperium Rzymskie Dzięki rzymskiemu podbojowi takich miejsc jak Kartagina i Egipt, region Afryki Północnej był mocno związany z imperium. Rzymscy Afrykanie czasami podróżowali do odległych zakątków cesarstwa. Na przykład naukowcy ustalili, że zamożna rzymska kobieta, która została pochowana w Yorku w Anglii, mogła pochodzić (lub jej przodek) z Afryki Północnej. Odkrycie to pokazuje, jak bardzo połączony, zróżnicowany i kosmopolityczny był świat rzymski. Rzeczywiście, rzymscy Afrykanie byli członkami praktycznie każdej klasy społecznej, od zniewolonych robotników po żołnierzy stacjonujących w rzymskiej Brytanii, uczonych i handlarzy. W 193 r. urodzony w Libii Septymiusz Sewer został pierwszym cesarzem rzymskim pochodzącym z Afryki. Współczesny rasizm nie był znany w starożytnym Rzymie. Ale Rzymianie nadal zwracali uwagę na różnice, promowali stereotypy i żywili uprzedzenia. Wierzyli, że różne grupy kulturowe i etniczne różnią się od siebie i mają swoje wrodzone cechy. Makrynus nie ukrywał swojego afrykańskiego pochodzenia. Według starożytnego historyka Kasjusza Diona, miał nawet przekłute ucho, co Dion opisał jako zwyczaj ludzi z jego regionu. Wydaje się, że rodzina Makrynusa należała do klasy jeźdźców, która była podobna do stanu rycerzy. Jej status społeczny nie wyróżniał się specjalnie. To rodziny senatorskie, takie jak Juliuszów i Klaudiuszów, posiadały „klucze” do imperium, w przeciwieństwie do rodu Makrynusa. Każdy cesarz, jakiego kiedykolwiek znał Rzym, należał do tej klasy, czy to z racji urodzenia, czy osiągnięć – aż do Makrynusa. Od prowincji do gwardii pretoriańskiej. Makrynus wspina się po szczeblach kariery Wiele szczegółów na temat wczesnego życia Makrynusa przepadło bez wieści. Wiemy, że uzyskał wykształcenie prawnicze jeszcze przed pełnieniem ról administracyjnych na niższych stanowiskach gwardii pretoriańskiej. Pod rządami cesarza Karakalli w 212 r. n.e. Makrynus awansował na dowódcę gwardii pretoriańskiej, co uczyniło go jednym z najpotężniejszych ludzi w Rzymie. Pretorian można określić jako specyficzne agentów tajnych służb i cesarskich ochroniarzy. Cesarze byli od nich w pełni uzależnieni. W 41 r. n.e. gwardia pretoriańska uknuła i przeprowadziła zamach na Kaligulę. Sto lat później pretorianie sprzedali swoje wsparcie na aukcji kandydatom na cesarza, pomagając Dydiuszowi Julianowi na krótko rządzić imperium w 193 roku. Atak cesarza Karakalli na Makrynusa W 217 r. Makrynus dołączył do kampanii cesarza Karakalli przeciwko Imperium Partów w Azji Środkowej. Karakalla nie ufał w pełni Makrynusowi po tym, jak rzekomo usłyszał przepowiednię, że ten zastąpi go jako cesarz. Niepopularny i brutalny Karakala wiedział, jak usuwać rywali. W 211 roku zabił swojego brata, Getę. Teraz jego wzrok padł na Makrynusa. Makrynus wiedział, że musi uderzyć pierwszy i prawdopodobnie zaaranżował zabójstwo Karakalli. Podczas podróży do świątyni we współczesnej Turcji cesarz został zasztyletowany przez strażnika, gdy zatrzymał się na poboczu drogi, aby skorzystać z toalety. Strażnika szybko zabito. Nikt nie był w stanie go przesłuchać ani ustalić, czy działał na czyjeś polecenie. Według historyka Herodiana z Antiochii z III wieku, Makrynus nie chciał być postrzegany jako uzurpator. Pełen szacunku poddał cesarza kremacji i wysłał jego prochy matce. Makrynus cesarzem Po usunięciu Karakalli z drogi Makrynus nie czekał, aż ktoś koronuje go na cesarza. Zamiast tego przejął tytuł dla siebie. Niewielu wydawało się to przeszkadzać, wszyscy odetchnęli z ulgą, że odszedł bezwzględny i porywczy Karakalla. Makrynus próbował pozycjonować się jako władca miłosierny. W tamtych czasach jedną z form dyscypliny wojskowej było dziesiątkowanie, praktyka polegająca na zabijaniu jednego żołnierza na dziesięciu spośród ukaranego oddziału. Według Herodiana Makrynus zamiast tego promował centymację, czyli zabijanie jednego na stu. Herodian uważał jednak, że Makrynus grał łagodnego władcę tylko na pokaz. Oskarżył go o próbę naśladowania Marka Aureliusza, stoickiego cesarza, który był powszechnie kochany i podziwiany. Herodian twierdził, że efekty stoicyzmu Makrynusa były płytkie – cesarz pławił się w luksusach i zaniedbywał administrację imperium. Niektórzy nawet oskarżali byłego administratora o niekompetencję. Od Makrynusa zaczęli się odwracać Rzymianie. Sprzeciwiali się jego nieobecności w mieście, ponieważ nie wrócił do niego po zabójstwie Karakalli. Co najważniejsze jednak, Makrynus stopniowo tracił poparcie wojskowych. Wstydzili się, że zgodził się na pokój z Partami. Niechęć do cesarza wzrosła jeszcze bardziej, gdy Makrynus z oszczędności obniżył żołd dla nowych rekrutów. Kres Makrynusa Nikt nie nienawidził Makrynusa tak bardzo jak rodzina Karakalli, która desperacko pragnęła odzyskać utraconą władzę. W tym celu Julia Maesa, ciotka zabitego cesarza, zaczęła rozpowszechniać plotki, że jej 14-letni wnuk, Elagabalus, był nieślubnym synem Karakalli – i, co oczywiste w takiej sytuacji, powinien zostać cesarzem. Niektórym żołnierzom taki pomysł przypadł do gustu, podobnie jak pieniądze Julii Maesy. Szybko zjednoczyli się wokół nastolatka i ogłosili go cesarzem w maju 218 roku. Dni Makrynusa były policzone. Julia Maesa i Elagabalus pomaszerowali wraz z wojskami przeciwko niemu i pokonali Makrynusa w bitwie pod Antiochią we współczesnej Turcji. Po klęsce szybko go wytropiono i zabito. Makrynus był cesarzem tylko nieco ponad rok. Od prowincjonalnej rodziny do najpotężniejszego człowieka w imperium, historia Makrynusa rozpoczęła się w innym miejscu niż zdecydowanej większości cesarzy. Ale ostatecznie zginął tak samo gwałtownie, jak wielu przed nim i po nim. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Kontrowersyjny pomysł podzielił Rzymian. Do Koloseum wrócą walki gladiatorów
Airbnb oferuje turystom możliwość wcielenia się w rolę gladiatorów i stanięcia na arenie Koloseum. Choć inicjatywa jest reklamowana jako edukacyjna, budzi wiele kontrowersji wśród polityków, mieszkańców Rzymu i ekspertów.
Spis treści: Koloseum i gladiatorzy – rzymski fenomen Walki gladiatorów znów w Koloseum Gladiatorzy w popkulturze Gladiatorzy to jedna z ikon starożytnego Rzymu, która od wieków fascynuje historyków, artystów i filmowców. W rzeczywistości byli to głównie niewolnicy, jeńcy wojenni, a czasem również wolni obywatele pragnący sławy lub odkupienia swoich długów. Walczyli na arenach, takich jak Koloseum, nie tylko dla rozrywki, ale też by manifestować potęgę Rzymu. Koloseum i gladiatorzy – rzymski fenomen Gladiatorzy przechodzili rygorystyczne szkolenie w szkołach walk, gdzie uczono ich technik użycia broni, taktyki i przetrwania na arenie. Ich wyposażenie zależało od rodzaju walki, np. retiarius posługiwał się siecią i trójzębem, zaś murmillo walczył z ciężkim mieczem i tarczą. Walki gladiatorów były spektaklami, które przyciągały tysiące widzów. Choć nie zawsze kończyły się śmiercią, stanowiły brutalną rozrywkę, często połączoną z politycznymi przekazami. Władcy Rzymu wykorzystywali igrzyska, by zjednywać sobie tłumy, zapewniając darmowe widowiska i jedzenie – chleb i igrzyska. Dziś Koloseum jest jednym z najchętniej odwiedzanych zabytków na świecie. Jego symbolika jest jednak głęboko zakorzeniona w historii cierpienia i rozrywki opartej na ludzkiej tragedii. Pomysł Airbnb, by organizować w nim inscenizowane walki gladiatorów, choć nieporównywalnie mniej brutalny, w oczach krytyków budzi obawy o „komercjalizację kultury”. Walki gladiatorów znów w Koloseum Airbnb, platforma wynajmu krótkoterminowego, podpisała umowę z dyrekcją Koloseum opiewającą na 1,5 mln euro. Zgodnie z projektem, w maju 2025 roku, wieczorami, po zamknięciu Koloseum dla turystów, organizowane będą dwie tury inscenizowanych walk. Inicjatywa obejmuje również warsztaty, w których uczestnicy poznają techniki walki gladiatorów. Pomysł wywołał falę krytyki. Włoski polityk Enzo Foschi określił inicjatywę jako „zamienianie Rzymu w Disneyland”. Minister kultury nazwał projekt „utowarowieniem kultury”. Z kolei rzymscy mieszkańcy uważają, że wykorzystanie Koloseum w ten sposób narusza godność zabytku. Nie wszyscy jednak są przeciwni. Rzymska Grupa Historyczna, zaangażowana w projekt, podkreśla jego walory edukacyjne. Dyrekcja parku archeologicznego twierdzi, że inicjatywa łączy „renowację, edukację i innowację”. Czy pomysł Airbnb rzeczywiście przyniesie edukacyjne korzyści, czy jest jedynie kolejnym krokiem w komercjalizacji zabytków? Niezależnie od odpowiedzi, Koloseum pozostaje miejscem, które wymaga szczególnej troski i odpowiedzialności w jego wykorzystaniu. Historia gladiatorów to nie tylko spektakularne widowiska, ale także opowieść o ludzkiej tragedii, odwadze i determinacji. Gladiatorzy w popkulturze Walki gladiatorów od dawna inspirują kinematografię. Film „Gladiator” Ridleya Scotta z 2000 roku, z Russellem Crowe w roli głównej, stał się globalnym fenomenem, zdobywając pięć Oscarów. Jego fabuła, choć fikcyjna, ukazuje brutalność życia gladiatora i polityczne intrygi Cesarstwa Rzymskiego. Obecnie w kinach wyświetlany jest „Gladiator II”, długo wyczekiwana kontynuacja tego klasyka. Film powraca do Koloseum jako centralnej sceny dramatycznych wydarzeń, wzbudzając nowe zainteresowanie tym aspektem rzymskiej historii. Popularny jest też serial „Those About To Die” dostępny na Amazon Prime Video. Źródło: Polskie Radio 24 Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Germanik był złotym chłopcem starożytnego Rzymu. Czy ktoś chciał jego śmierci?
Germanik był młody, utalentowany i miał zostać kolejnym cesarzem Rzymu. Ale nagle zmarł. Tłumy pogrążyły się w żałobie. Pojawiły się pogłoski o tym, że został zamordowany. Jaka jest prawda na temat przyczyn śmierci słynnego rzymskiego wodza?
Spis treści: Germanik. Bohater wojenny Niepewna przyszłość Germanika Germanik. Złoty chłopiec popularny w Egipcie Pizon na procesie Germanik był przystojnym mężczyzną, a na polu bitwy – charyzmatycznym przywódcą. Cesarz rzymski Oktawian August zaaranżował dla swojego następcy, Tyberiusza, formalną adopcję Germanika w wieku 19 lat. W ten sposób zasugerował, że to Germanik, a nie syn Tyberiusza, Drusus, powinien zostać następnym cesarzem. W 14 roku n.e. zmarł Oktawian August, a Tyberiusz został kolejnym cesarzem Rzymu. Niektórzy uważali, być może w złej wierze, że talenty Germanika przyćmiewały Tyberiusza, pracowitego człowieka, któremu brakowało charyzmy adoptowanego syna. Z plotkami o zazdrości Tyberiusza i mnóstwem politycznych wrogów wokół niego, Germanik miał wielu potencjalnych rywali, którzy mogli życzyć mu śmierci. Kiedy zmarł w wieku 34 lat, wielu uważało, że przyczyną zgonu było morderstwo. Germanik. Bohater wojenny Zakładano, że Germanik pewnego dnia będzie rządził imperium i powinien być przygotowany do tej roli. Kiedy Tyberiusz został cesarzem, zlecił Germanikowi przywrócenie rzymskich wpływów na wschód od Renu. Stało się to po tym, jak plemiona germańskie pokonały rzymskie legiony w bitwie w Lesie Teutoburskim w 9 r. n.e.. Młody Germanik, który w tym czasie był konsulem w Galii, przekroczył Ren i najechał Germanię przy wsparciu ośmiu lojalnych legionów. Ostatecznie odniósł zwycięstwo w bitwie pod Idistaviso, niedaleko Wezery, w 16 r. n.e. Tyberiusz przyznał Germanikowi triumf i poprosił go o powrót do Rzymu. Pomimo plotek o zazdrości cesarza o sukcesy militarne Germanika, Tyberiusz dał mu specjalny mandat do uporządkowania spraw na greckim wschodzie w 17 roku n.e. Poznanie i zarządzanie tymi prowincjami było niezbędnym krokiem w szkoleniu przyszłych cesarzy. Tyberiusz podjął jednak niezrozumiałą dla niektórych decyzję. Oprócz przyznania Germanikowi najwyższego dowództwa na wschodzie, mianował męża stanu Gnejusza Kalpurniusza Pizona gubernatorem Syrii. Prowincja ta była ważna, ponieważ legiony chroniące niebezpieczną granicę z Imperium Partów, głównym wrogiem Rzymu w tamtym czasie, stacjonowały w syryjskiej stolicy Antiochii. Pizon, rzymski senator o starożytnym rodowodzie, miał reputację surowego i wydaje się, że Germanik był przeciwny jego nominacji. Krytycy twierdzili, że cesarz Tyberiusz mianował Pizona za namową własnej matki, cesarzowej Liwii, z zamiarem potajemnego kontrolowania Germanika. Pizonowi towarzyszyła w Syrii jego żona, Plancina, bliska przyjaciółka Liwii. Placinę według starożytnych historyków oskarżano o prowadzenie kampanii nienawiści i zastraszania Germanika i jego żony, Agrypiny. Niepewna przyszłość Germanika Podróż Germanika na wschód przyczyniła się do konsolidacji jego władzy. Najpierw przybył do Nikopolis, miasta zbudowanego przez Augusta w pobliżu Akcjum. Z Akcjum Germanik udał się do Aten. Była to radosna i uroczysta wizyta, podczas której cała jego rodzina została przyjęta z wielkimi honorami. Ale droga na wschód miała też swoje ciemne strony. Kiedy Germanik przybył do prowincji Azji, odwiedził słynną wyrocznię w Klaros niedaleko Kolofonu, gdzie kapłani przekazywali wolę Apollina. Ku zaskoczeniu wszystkich, wyrocznia nie miała korzystnego przesłania dla Germanika. W rzeczywistości kapłan przepowiedział mu przedwczesną śmierć. Germanik skutecznie wykonywał swoje obowiązki na wschodzie. Dopilnował koronacji nowego króla Armenii i nawiązał stosunki dyplomatyczne z Partami i satelickimi królestwami. W oczach Pizona przyjazna dyplomacja Germanika osłabiała pozycję Rzymu. Pizon rozpoczął kampanię oszczerstw przeciwko Germanikowi. Korumpował legiony i zwracał je przeciwko Germanikowi. Relacje między dwoma mężczyznami pogorszyły się, gdy ten drugi zdecydował się odwiedzić Egipt. Germanik. Złoty chłopiec popularny w Egipcie Według papirusu znalezionego w Oksyrynchos w Egipcie, kiedy Germanik przybył do Aleksandrii, miejscowi powitali go z entuzjazmem. Wykrzykiwali swoje poparcie podczas jego publicznych wystąpień. Być może zachęcony tym przyjęciem, Germanik próbował złagodzić niedobór zboża w prowincji. Otworzył cesarskie spichlerze, główne źródło pszenicy dla Rzymu. Dostawy pszenicy do stolicy imperium zostały zakłócone, co wywołało strach przed niedoborami żywności. Niedopatrzenie Germanika sprawiło, że Tyberiusz stał się niespokojny. Uczucie to potęgowały negatywne raporty Pizona. Relacje między Tyberiuszem a Germanikiem pogorszyły się, a obaj stali się sobie obcy. Kiedy Germanik powrócił z Egiptu do Antiochii w Syrii, jego wrogość wobec Pizona była już powszechnie znana. Następnie Germanik nagle zachorował. W starożytności zidentyfikowanie przyczyny jakiejkolwiek choroby było trudne. Niełatwo było zaakceptować fakt, że 34-letni mężczyzna przeznaczony do pełnienia najwyższych obowiązków mógł poważnie zachorować bez wyraźnej przyczyny. Szukając innych powodów, przyjaciele i krewni wierzyli, że Pizon, wielki wróg Germanika, spiskował przeciwko niemu. Sam Germanik też tak uważał. Bliscy Germanika twierdzili, że znaleźli w pałacu dowody na to, że generał był poddawany złośliwym praktykom magicznym. Twierdzili, że znaleźli zwęglone szczątki ludzkich ciał, którym towarzyszyły zaklęcia i klątwy spisane na tabliczkach. Zwolennicy Germanika poszukiwali winowajcy. Zakładano, że zleceniodawcą był Pizon. Żona Pizona, Plancina, zatrudniała kobietę, o której mówiono, że słynie z przygotowywania trucizn, co tylko zwiększyło ich podejrzenia. Poszlaki świadczące przeciwko Pizonowi piętrzyły się. Świadomy oskarżeń Pizon postanowił opuścić Syrię i udać się do Rzymu. W drodze dotarły do niego wieści, że Germanik wraca do zdrowia. Kiedy ta wiadomość dotarła do Rzymu, została przyjęta z powszechną radością. Jednak wkrótce potem Germanik zmarł w Antiochii. Przed śmiercią otwarcie oskarżył zarówno Pizona, jak i Plancinę o morderstwo. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/09/Zrzut-ekranu-2024-09-18-113848-d77983d.png" width="911" height="755" alt="Agrypina i jej dzieci otaczają Germanika na łożu śmierci na XVII-wiecznym obrazie Dérarda de Lairesse/ Il. Bpk/scala, Florencja" title="Agrypina i jej dzieci otaczają Germanika na łożu śmierci na XVII-wiecznym obrazie Dérarda de Lairesse/ Il. Bpk/scala, Florencja" /> Lekarze dokładnie zbadali jego ciało w poszukiwaniu śladów trucizny, ale nic nie znaleźli. W Antiochii jego pogrzeb był prosty. Jednak Tacyt wspomina, że „byli tacy, którzy ... porównywali jego śmierć ze śmiercią Aleksandra Wielkiego”. Pizon na procesie Ciało Germanika zostało skremowane, a jego prochy przekazano wdowie, która wróciła do Rzymu. W towarzystwie swoich dzieci, pogrążona w żałobie Agrypina wykorzystała tę podróż, aby zarówno uhonorować swojego zmarłego męża, jak i wskazać, których uważała za odpowiedzialnych za jego śmierć. Po przybyciu na południowe wybrzeże Italii, do Brindisi, Agrypina została powitana wielkim publicznym żalem. Tyberiusz był jednak wyraźnie nieobecny i pozwolił jedynie na skromne uroczystości ku czci Germanika w Rzymie. Niezadowolony z żałoby ludu, Tyberiusz zwrócił uwagę na Pizona, który powrócił do Syrii po śmierci Germanika. Pizon stanął przed senatem. Werdykt był jednoznaczny: Pizona, gubernatora Syrii, skazano za zabicie Germanika, niesubordynację i wywołanie wojny domowej w Syrii, która wybuchła po śmierci Germanika. Gubernator został skazany na śmierć, ale wcześniej popełnił samobójstwo. Po śmierci Pizona senat nałożył na niego sześć pośmiertnych kar, w tym zakaz publicznej żałoby, usunięcie portretów i posągów oraz konfiskatę jego majątku. Pomimo skazania Pizona, debata na temat śmierci Germanika trwa do dziś. Uczeni uważają, że mógł on umrzeć z przyczyn naturalnych, ale nie ma na to ostatecznych dowodów. Jeśli Germanik został zamordowany, Pizon pozostaje głównym podejrzanym. Jednak zarzuty padły też na Tyberiusza. Pod koniec panowania cesarz zaczął atakować swoich przeciwników politycznych – w tym Agrypinę i dwóch synów Germanika. Aby jednak skomplikować sprawę przyszłym historykom, Tyberiusz adoptował pozostałego przy życiu syna Germanika, Gajusza Juliusza. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Koniec snów o wielkich podbojach. Straszliwa klęska powstrzymała Rzym
Ambicje Krassusa, wspólnika Cezara i Pompejusza, sprowadziły straszliwą klęskę na rzymską armię w walce z Partami i zakończyły sny Rzymu o wielkich podbojach na Wschodzie.
W tym artykule: Jak nie Egipcjanie, to Partowie Imperator na Wschodzie Zdrada na pustyni Wytrawni jeźdźcy i bicie w bębny Pod gradem strzał Biada pokonanym W partyjskiej pułapce Tama dla Rzymu Marek Licyniusz Krassus uchodził za człowieka o wielkich zdolnościach i jeszcze większych ambicjach. Wraz z Cezarem i Pompejuszem Wielkim w 60 r. p.n.e. stworzył porozumienie polityczne zwane triumwiratem, dzięki któremu politycy ci de facto zdobyli decydujący głos w sprawach republiki rzymskiej. Krassus był najstarszy i najbogatszy z całej trójki, a jednocześnie najmniej utytułowany. Cezar robił błyskotliwą karierę – podbijał Galię, gromił Germanów i jako pierwszy rzymski wódz najechał Brytanię. Pompejusz mógł chwalić się, że rozgromił króla Pontu Mitrydatesa, pokonał groźnego renegata Sertoriusza i oczyścił Morze Śródziemne z uciążliwych piratów. Na ich tle osiągnięcia Krassusa wyglądały blado. Największym jego sukcesem było pokonanie Spartakusa w 71 r. p.n.e. Było to jednak zwycięstwo „tylko” w wojnie z niewolnikami. Odmówiono mu nawet prawa do odbycia triumfu w stolicy! Co gorsza, Pompejusz, który włączył się w walkę z buntownikami w końcowej fazie, zręcznie ukradł mu resztki chwały pogromcy niewolników. Krassus, jeśli chciał liczyć się w rozgrywce o władzę, musiał przekonać Rzymian, że jest wielkim wodzem. Swą szansę zobaczył na Wschodzie. Jak nie Egipcjanie, to Partowie Początkowo ubiegał się o dowództwo podczas planowanej aneksji Egiptu. Wciąż bogate, ale słabe militarnie, państwo Ptolemeuszy wydawało się wymarzonym celem. Krassus trzykrotnie próbował zdobyć zgodę na zajęcie Egiptu, plany te jednak zostały storpedowane przez jego politycznych przeciwników w senacie. Wówczas zwrócił uwagę na rozległe państwo Partów graniczące z rzymską prowincją Syrią. Partowie wyrośli na wielkie mocarstwo, podbijając większość ziem dawnego imperium Seleukidów. Pod władzą Partów znalazła się m.in. Mezopotamia, jeden z najbogatszych regionów ówczesnego świata. Potencjał militarny Partów w porównaniu z Rzymem był stosunkowo niewielki. Historycy oceniają ich możliwości militarne na około 50–60 tys. wojowników. W dodatku właśnie trwała w Partii wojna domowa pomiędzy braćmi – Orodesem i Mitrydatesem III, którzy po zamordowaniu ojca poróżnili się o władzę. Krassus dostał zielone światło do ataku na Partię w 55 r. p.n.e. Na mocy porozumienia z Pompejuszem i Cezarem Krassus otrzymał w zarząd Syrię i ruszył na wschód. Wedle antycznych autorów marzył mu się podbój terenów aż do Indii, jednak powątpiewa w to dr Maciej Piegdoń z Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, autor biografii Krassusa. Uważa, że plany triumwira były o wiele skromniejsze. Jak się okazało i tak go przerosły. To nie Germanie jako pierwsi ograbili Rzym. Tej zniewagi imperium nigdy nie wybaczyło najeźdźcom Galowie, a nie niesławni Wandalowie czy Wizygoci, byli pierwszymi, którzy zdobyli Rzym i złupili to miasto dla jego bogactwa. Słowa ich przywódcy będą prześladować Rzymian przez pokolenia:... Imperator na Wschodzie Krassus, po przybyciu do wyznaczonej mu prowincji, ruszył do ataku. Wiosną 54 r. p.n.e. przekroczył z armią Eufrat i uderzył na będące pod wpływami Partów tereny królestwa Osroene i północnej Mezopotamii. Początki kampanii Krassusa zwiastowały łatwy sukces. Rzymianie zajęli bez walki wiele miast, których greccy mieszkańcy entuzjastycznie witali najeźdźców. Jedynie w Zenodion oddziały Krassusa natrafiły na opór – mieszkańcy pod pozorem poddania się zwabili w mury miasta stu legionistów, a następnie ich wybili. W odwecie namiestnik Syrii po zajęciu Zenodion sprzedał wiarołomnych mieszkańców w niewolę. Żołnierze Krassusa uczcili zdobycie tego miasta, obdarowując go tytułem imperatora – tj. zwycięskiego wodza. Partyjski satrapa Sillakes próbował odeprzeć najeźdźców, ale poniósł klęskę pod miastem Ichnia, gdzie został ranny. To zwycięstwo umożliwiło Rzymianom zajęcie kolejnych miast w Mezopotamii, m.in. Carrhae. W tym momencie Krassus się zatrzymał, pozostawił w zajętych miastach garnizony, sam zaś wycofał się do Syrii. Główne uderzenie na kraj Partów zaplanował na następny rok – chwilowo dysponował zbyt szczupłymi siłami, aby realnie myśleć o ich pokonaniu. Do kolejnej kampanii Krassus przygotowywał się bardzo starannie. Do Syrii przybyły posiłki prowadzone przez jego syna Publiusza; w tym tysiąc galijskiej jazdy. Triumwir gromadził nowe legiony i pieniądze, nie cofając się nawet przed zajęciem majątków świątyń w Hierapolis-Bambyke i Jerozolimie (Judea była od czasów Pompejusza Wielkiego państwem wasalnym wobec Rzymu i od czasu do czasu musiała spełniać „zachcianki” Rzymian). Co więcej, jego sukcesy doprowadziły do przejścia na stronę Rzymu króla Armenii, który obiecał wesprzeć Krassusa liczną jazdą. Wszystko układało się więc po myśli triumwira. Zdrada na pustyni Na początku 53 r. p.n.e przed obliczem namiestnika Syrii pojawiło się partyjskie poselstwo. Emisariusze króla Orodesa II (który zdążył już wcześniej pokonać i zabić brata) pytali, co jest powodem napaści i czy Krassus działa jako przedstawiciel Republiki Rzymskiej, czy jako człowiek prywatny? Triumwir odpowiedział buńczucznie, że udzieli odpowiedzi w Seleucji, partyjskiej metropolii. Poseł jednak wyśmiał przechwałki Rzymianina. „Pierwej tu włosy wyrosną niż ty, Krassusie, zobaczysz Seleucję” – powiedział, wskazując na spód dłoni. Nie zachwiało to pewności siebie Rzymianina. Wiosną ruszył do natarcia. Początkowo zamierzał dotrzeć do Seleucji, trzymając się Eufratu. Rzymianie liczyli, że zamieszkujący to miasto Grecy opowiedzą się po ich stronie. A dysponując bazą w Seleucji, Krassus mógł uderzyć na pobliski Ktezyfont, stolicę Partów. Ostatecznie Rzymianin zmienił jednak plany. Wpłynął na to Abgar – król Edessy wchodzącej w skład państwa Osroene. Skłonił triumwira do skierowania wojsk do północnej Mezopotamii. Ponad 40-tysięczna armia rzymska ruszyła przez półpustynny i pustynny teren. Żołnierzom ogromnie dawał się we znaki upał. Wkrótce nadeszły pierwsze złe wieści. Król Armenii Artawazdes poinformował, że z powodu partyjskiego najazdu na jego królestwo nie może przysłać obiecanych posiłków. Poradził przy tym, by Krassus wybrał trasę przez górzystą Armenię, gdzie jazda partyjska straci swoje walory. Mądre argumenty Artawazdesa nie przekonały jednak namiestnika Syrii. Krassus nie tylko nie miał zamiaru skorzystać z rad króla Armenii, ale uznał taką postawę za zdradę i zagroził nielojalnemu w jego opinii sojusznikowi wyciągnięciem konsekwencji! Nad rzeką Balissos, w pobliżu miasta Carrhae, do Rzymian dotarła wiadomość o nadciąganiu wojsk partyjskich. Ich obecność niemile zaskoczyła najeźdźców, którzy nie spodziewali się tak szybko wejść w kontakt bojowy z wrogiem. Było południe 9 czerwca 53 r. p.n.e. Wytrawni jeźdźcy i bicie w bębny Zmęczeni i spragnieni Rzymianie przygotowywali się do bitwy. Początkowo Krassus ustawił legiony w długi i płytki szyk, a jazda zajęła pozycje na flankach. Długa linia bojowa Rzymian miała zapobiec okrążeniu przez mniej licznego, ale bardziej mobilnego nieprzyjaciela. Ostatecznie jednak – na swoje nieszczęście – wódz zmienił ustawienie i przeformował swoje 40-tysięczne wojska w wielki czworobok, którego każdy bok stanowiło dwanaście kohort. Dowództwo na jednym ze skrzydeł objął kwestor Gajusz Kasjusz Longinus, na drugim syn wodza Publiusz Licyniusz, a sam wódz naczelny miał dowodzić środkiem wojsk. Armia partyjska pod wodzą Sureny była znacznie mniejsza niż rzymska. Liczyła około 10 tys. jazdy. Większość stanowili konni łucznicy, było też tysiąc ciężkozbrojnych kawalerzystów, zwanych katafraktami. Przeciwnicy Rzymian byli natomiast znakomitymi jeźdźcami. Nic dziwnego, bo – jak podał w III w. rzymski historyk Marek Junianus Justynus (powołując się na Pompejusza Trogusa, żyjącego na przełomie ery) – w życiu Partów konie odgrywały kluczową rolę. Konno walczyli, na koniach ucztowali, nie schodząc z nich załatwiali publiczne i prywatne sprawy, podróżowali, handlowali i spotykali się towarzysko. Surena, aby dodać animuszu swoim mniej licznym wojownikom i zarazem zastraszyć przeciwnika, rozkazał przed bitwą bić w bębny i hałasować. Tak opisał tę wojnę psychologiczną Plutarch: „Najpierw całą równinę napełnili ponurym wyciem i przejmującym hałasem. Bo nie rogami czy trąbami podniecają się oni do bitwy, ale jakby maczugami z wydrążeniem i spiżowym pierścieniem, na który napina się skóry; w te uderzając, wywołują głos głęboki i ponury, groźny jak ryk dzikich zwierząt wśród huku grzmotów. Dobrze więc spostrzegli [Partowie], że doznanie słuchu najbardziej podnieca i najbardziej ze wszystkiego wytrąca człowieka z rozwagi”. Potem Surena ruszył do ataku. Pod gradem strzał Początkowo liczył, że zdoła rozbić Rzymian frontalną szarżą. Legioniści wytrzymali jednak natarcie katafraktów. Wtedy wódz Partów zmienił taktykę – zamiast frontalnie atakować, rozkazał ostrzeliwać Rzymian z dystansu. Partyjskie łuki kompozytowe miały znacznie większy zasięg niż rzymskie oszczepy. Dzięki temu Partowie mogli bezkarnie zasypywać legionistów pociskami, sami pozostając poza zasięgiem wrogich oszczepów. Iranista dr Keveh Farrokh szacuje, że w ciągu zaledwie 20 minut partyjscy łucznicy mogli wystrzelić w kierunku Rzymian od 1,6 do 2 mln strzał! Krassus planował poczekać, aż Partom zabraknie pocisków i wtedy uderzyć. Spotkała go przykra niespodzianka – mimo upływu czasu konnym łucznikom nie kończyła się amunicja. Zapobiegliwy Surena przyprowadził bowiem ze swoją armią tysiąc wielbłądów wiozących zapas strzał. Gdy Rzymianie dostrzegli wreszcie, że partyjscy jeźdźcy uzupełniają amunicję przy wielbłądach, zaczęli tracić rezon. Krassus – widząc, że jego defensywna taktyka nie sprawdza się – rozkazał swojemu synowi przeprowadzić kontratak na czele wydzielonych sił. Partowie nie podjęli walki z Publiuszem, lecz zaczęli się cofać. Wtedy w Rzymian wstąpił nowy duch. Z entuzjazmem rzucili się w pościg za wrogiem. Młody Krassus nie zdawał sobie sprawy, że to pozorowany odwrót, który ma go odciągnąć od głównych sił. Gdy Publiusz oddalił się wystarczająco daleko od reszty armii rzymskiej, Partowie zawrócili, odcinając mu drogę odwrotu. Po zaciętej walce większość ludzi młodego Krassusa poległa, a on sam – ranny, nie chcąc dostać się do niewoli – kazał przebić się słudze mieczem. Po chwili odciętą głowę Publiusza Partowie nadziali na włócznię i zaprezentowali pozostałym Rzymianom, co podłamało morale legionistów. Biada pokonanym W ostatniej fazie bitwy Partowie otoczyli rzymski czworobok, ostrzeliwując stłoczone kohorty z łuków i próbując rozbić je za pomocą szarż katafraktów. Rzymianie słabli, zdołali jednak przetrwać partyjską nawałę. Zapadający zmierzch położył kres walce. Partowie odjechali, rzucając na odchodne, że „darują Krassusowi jedną noc na opłakanie syna”. W rzymskich szeregach zapanowało rozprzężenie, Krassus, załamany klęską i śmiercią syna, nie panował nad sytuacją. Wyręczyli go legaci – Kasjusz i Oktawiusz, zarządzając nocny wymarsz do obsadzonego rzymską załogą miasta Carrhae. Spieszyli się. Aby nie opóźniać marszu, zdecydowali się nawet porzucić rannych. W trakcie nocnego odwrotu część Rzymian zabłądziła. Z nastaniem dnia Partowie wycięli ich w pień. Podobny los spotkał rannych porzuconych w obozie. Główne siły Krassusa zdążyły jednak schronić się w murach miasta. Chwilowo Rzymianie byli bezpieczni. Triumwir nie zamierzał jednak zostawać w Carrhae, planował wymknąć się stamtąd nocą i dotrzeć do Armenii. Jednak kolejny raz nie dopisało mu szczęście. Andromachos – człowiek, którego wybrał na przewodnika – okazał się zdrajcą (kolejnym po królu Abgarze, bo to jego potomni obarczyli winą za wprowadzenie armii Krassusa prosto na armię Sureny!). W partyjskiej pułapce W czasie nocnego marszu z Andromachosem rzymska armia rozdzieliła się. Ostatecznie około 5 tys. żołnierzy pod komendą Oktawiusza – prowadzonych przez lojalnych przewodników – dotarło przed świtem do wzgórza Synnaki. Druga grupa została u boku Krassusa i Kasjusza. Jednak oficer, widząc knowania Andromachosa i bezradność wodza, porzucił swego dowódcę i zawrócił do Carrhae, skąd później z 500 jeźdźcami przedarł się do Syrii. Z nastaniem dnia grupę Krassusa zaatakowali Partowie, na szczęście w ostatniej chwili przybył mu z odsieczą wierny Oktawiusz. Zanosiło się, że Rzymianie zdołają uciec w góry. Wtedy partyjski dowódca postanowił użyć podstępu: wysłał do Krassusa posłów, proponując zawarcie traktatu. Rzymianin nie ufał Surenie i zamierzał kontynuować marsz w góry pod osłoną nocy – lecz żołnierze zmusili go do podjęcia negocjacji. W czasie spotkania doszło do walki między Rzymianami a Partami. Okoliczności śmierci Krassusa nie są jasne. Wedle części źródeł zginął w czasie starcia lub próby ucieczki. Niektórzy antyczni autorzy spekulowali, że śmierć Krassusowi zadał jeden z jego własnych żołnierzy, aby wrogowie nie wzięli wodza żywcem. Tak czy inaczej, Partowie mieli ciało Krassusa. Odcięli mu głowę i prawe ramię – był to orientalny zwyczaj poniżenia pokonanego wroga. Wedle rzymskiego historyka Kasjusza Diona nalali też Rzymianinowi do gardła roztopione złoto. Tama dla Rzymu Bilans wyprawy okazał się dla Rzymian opłakany – w bitwie i w czasie odwrotu poległo około 20 tys. ludzi, a 10 tys. dostało się do niewoli. Jeńcy zostali wcieleni do armii partyjskiej i osadzeni na wschodnich rubieżach państwa Partów. Większość z wziętych do niewoli legionistów już nigdy nie powróciła do ojczyzny. Zaledwie ok. 10 tys. żołnierzy zdołało dotrzeć do Syrii. Zwycięski Surena zorganizował w Seleucji parodię rzymskiego triumfu, gnając ulicami miasta jeńców i sobowtóra Krassusa. A głowa Krassusa posłużyła jako rekwizyt w przedstawieniu greckiej sztuki Eurypidesa „Bachantki” odgrywanej na dworze partyjskiego władcy Orodesa II. Los dopisał jednak zaskakujący epilog do antycznego dramatu. Surena został zamordowany przez króla zazdrosnego o jego sukcesy. Z kolei sam władca zginął w 38 r. p.n.e. z ręki własnego syna. Klęska pod Carrhae poważnie nadwerężyła prestiż Rzymu, choć nie wpłynęła na trwałe zmiany granic. Bo mimo pokonania Krassusa i kilku innych późniejszych sukcesów, Partom nie udało się odebrać Rzymowi już zajętych prowincji. Rzymianie, choć jeszcze wielokrotnie toczyli wojny z Partami, nie uważali ich za śmiertelne niebezpieczeństwo. „Bezsprzecznie są groźni w działaniach wojennych, niemniej sława przewyższa ich osiągnięcia. Nie zdobyli nic na Rzymianach, a do tego utracili pewne części swoich posiadłości”– twierdził Kasjusz Dion na przełomie II i III w. Zwycięstwa Sureny nad Krassusem nie można jednak bagatelizować. Zdaniem znawcy antyku prof. Józefa Wolskiego bitwa ta stała się kamieniem węgielnym nowego układu sił na Wschodzie. Rzym przestał być jedynym mocarstwem w tamtym regionie – Partowie położyli tamę dalszej ekspansji Rzymian na Wschód.
Ciekawostki o Fontannie di Trevi pokazują, że jedna z największych atrakcji Rzymu przynosi kolosalne zyski
W Wiecznym Mieście można znaleźć dziesiątki wspaniałych fontann, będących namacalnym świadectwem niebywałego kunsztu słynnych i mniej znanych artystów. Żadna jednak nie zachwyca w takim stopniu, jak ta, którą ufundował papież Klemens XII. Monumentalna fontanna, zdobiąca plac Trevi, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków nowożytnego Rzymu i nic dziwnego. To nie tylko wspaniałe dzieło sztuki, ale także pokaz kunsztu starożytnych inżynierów. Jakie legendy wiąże się z tym zachwycającym wodotryskiem? Jak powstała Fontanna di Trevi? Ciekawostki o wybitnym dziele barokowej architektury wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie jest Fontanna di Trevi? Historia Fontanny di Trevi Co symbolizuje Fontanna di Trevi? Legenda o młodej dziewicy Fontanna di Trevi zagwarantuje powrót do Rzymu i zapewni szczęście w miłości Ile pieniędzy trafia do Fontanny di Trevi? Niełatwo jest wskazać drugi przykład sztuki baroku, który zachwycałby tak bardzo jak słynna Fontanna di Trevi. Nikt z odwiedzających Wieczne Miasto nie odmówi sobie przyjemności podziwiania tego wybitnego dzieła. Nic dziwnego, że bez względu na dzień czy porę roku, u stóp Fontanny di Trevi gromadzi się mnóstwo turystów. Okazję na wykonanie czystego ujęcia, na którym widać fontannę i zdobiące ją posągi, nie tłumy, mają jedynie ci, którzy na miejscu zjawią się skoro świt. Większość podziwiających monumentalną budowlę wrzuca do wody monetę lub nawet trzy, czyniąc w ten sposób zadość lokalnej tradycji i przy okazji – zasilając budżet rzymskiego Caritasu. Gdzie jest Fontanna di Trevi? Pomiędzy Palazzo del Quirinale (Pałacem Kwirynalskim), miejscem urzędowania włoskiego prezydenta, a Piazza Colonna, gdzie wznosi się kolumna upamiętniająca zwycięstwa Marka Aureliusza, rozpościera się niewielki plac. Niepozorny, ze wszystkich stron otoczony fasadami budynków, pewnie nie ściągałby tłumów turystów, gdyby nie jeden szczegół. To właśnie tam powstał najbardziej spektakularny ze wszystkich wodotrysków Wiecznego Miasta – Fontanna di Trevi. W Rzymie nie brakuje zapierających dech w piersiach zabytków, ale to właśnie barokowy monument jest wymieniany wśród najwspanialszych, zwykle obok słynnego Koloseum. Historia Fontanny di Trevi Jak powstała największa ze wszystkich rzymskich fontann? Żeby opowiedzieć jej historię, najpierw trzeba cofnąć się do starożytności, a dokładnie do 19 roku p.n.e. Należy bowiem podkreślić, że to właśnie dzięki pracy starożytnych inżynierów fontanna nieustannie wyrzuca z siebie kaskady wody. Jedna z największych atrakcji Rzymu przestaje być darmowa. Zarobi na tym diecezja Panteon, Koloseum, Forum Romanum... Atrakcje turystyczne w Rzymie są znane na całym świecie. Jedna z największych niedługo przestanie być darmowa. Zaczęło się od starożytnego akweduktu W 19 roku p.n.e. Marek Agrypa, stronnik, zaufany przyjaciel i prawa ręka cesarza Oktawiana Augusta, zadecydował o budowie akweduktu, który miałby dostarczać wodę do kompleksu Terme di Agrippa na Polach Marsowych. Ponad 20-kilometrowy Aqua Virgo, bo tak nazwano kanał, rozpoczynał bieg na obszarze Agro Lucullano. Do ogrodów Lucullusa woda płynęła pod ziemią, a dalej – na arkadach. Pierwsza fontanna powstała w XV wieku Akwedukt spełnia swoją rolę do dziś, ale na przestrzeni lat podlegał licznym naprawom i przebudowom, między innymi w czasie panowania Tyberiusza, Klaudiusza, Konstantyna Wielkiego i Teodoryka. Najpoważniejszą modernizację Aqua Virgo wykonano w XV stuleciu, w czasie pontyfikatu papieża Mikołaja V. Po zakończeniu prac na Placu di Trevi wzniesiono pierwszą fontannę z wodą pitną. Zaprojektował ją Leon Battista Alberti. Nowy wodotrysk miał przyćmić poprzedni Instalacja wzniesiona z polecenia Mikołaja V była prosta w swojej formie. W XVII wieku papież Urban VIII zapragnął wybudować na jej miejscu monumentalny wodotrysk, który rozmachem i stylem przyćmi poprzedni. Projekt budowli powstał w 1640 roku. Opracował go Gian Lorenzo Bernini, ulubiony artysta papieża. Niebawem rozpoczęły się przygotowania do budowy, jednak po śmierci Urbana VIII prace wstrzymano. Do pomysłu powrócono dopiero w następnym stuleciu. Nicola Salvi nie był pierwszym wyborem papieża W 1732 roku Klemens XII ogłosił konkurs na projekt monumentalnej fontanny. Wygrał go urodzony w Rzymie Nicola Salvi. Trzeba jednak podkreślić, że to nie on był pierwszym wyborem papieża. Początkowo Klemens XII skłaniał się ku wyborowi projektu, który przedstawił Alessandro Galilei (pochodzący z tej samej rodziny, co Galileusz). Jednak mieszkańcom Rzymu nie spodobało się, że fontannę ma wybudować architekt pochodzący z Florencji. Finalnie papież ugiął się pod naporem i wybrał projekt przedłożony przez Rzymianina, który był mocno inspirowany pracą Berniniego. Imponujący wodotrysk powstawał przez 30 lat Prace rozpoczęły się w 1732 roku i trwały trzydzieści lat (fontannę ukończono 22 maja 1762 roku). W 1751 roku zmarł Nicola Salvi, a nadzór nad wykonaniem projektu przejął Giuseppe Pannini. Zgodnie z pierwotnym założeniem, fontannę dobudowano do Pałacu Poli. Wysoki na 27 metrów wodotrysk zajął obszar niemal całej fasady budynku i całkowicie go przyćmił. Do budowy posłużył trawertyn wydobywany z okolic Tivoli. Ten sam, z którego wiele wieków wcześniej wzniesiono Koloseum. Co symbolizuje Fontanna di Trevi? Dzieło rzymskiego architekta dosłownie emanuje symboliką i nawiązaniami. Powstało w okresie baroku, ale forma łuku triumfalnego wskazuje na tęsknotę twórcy za subtelniejszymi formami klasycznymi. Jednocześnie ogólny przepych i monumentalność projektu czynią zadość barokowemu przepychowi, którego nieodłącznym elementem jest bogata ornamentyka. Motywem przewodnim, który obrał Nicola Salvi, było morze. Bogowie rzymscy nie byli po prostu „kopiami” greckich bóstw. Wielu miało zupełnie inne korzenie Bogowie rzymscy wpływali na każdą dziedzinę życia mieszkańców Wiecznego Miasta, ale nie spoufalali się z ludźmi w takim stopniu, jak ich greccy odpowiednicy. Mało tego, u podstaw rzymskie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bogowie-rzymscy-najwazniejsze-bostwa-i-ich-atrybuty-w-starozytnym-rzymie-fot-shutterstock-bd064fc.jpg" width="938" height="623" alt="Bogowie rzymscy – najważniejsze bóstwa i ich atrybuty w starożytnym Rzymie (fot. Shutterstock)" title="Bogowie rzymscy – najważniejsze bóstwa i ich atrybuty w starożytnym Rzymie (fot. Shutterstock)" /> Neptun czy Okeanos? W centralnej części fontanny widoczny jest posąg Okeanosa. To mityczny tytan – najstarszy ze wszystkich synów Gai i Uranosa, personifikacja morza zewnętrznego. Postać została przedstawiona w rydwanie z muszli, do którego zaprzęgnięte są hippokampy. Mityczne pół-konie, pół-ryby są ujarzmiane przez trytonów, będących męskimi odpowiednikami syren. Symbolizują Kastora i Polluksa, bohaterów rzymskiej mitologii. Z kolei jeden z hippokampów, ten niespokojny, to symbol wzburzonego morza. Drugi, znacznie pokorniejszy, symbolizuje spokojne wody. Niektóre źródła wskazują, że centralna postać przedstawia Neptuna, boga wód, chmur i deszczu. Jest to jednak mało prawdopodobne, bo posągowi brakuje trójzębu, czyli głównego atrybutu rzymskiego bóstwa. Pozostałe posągi prezentują się równie imponująco Po obu stronach Okeanosa twórca umieścił dwa wysokie posągi. Postać po lewej stronie, trzymająca róg, to symbol obfitości. Prawa statua, pojąca węża, uosabia zdrowie. Nad nimi znalazły się dwie płaskorzeźby. Ta po lewej stronie przedstawia Marka Agrypę wydającego polecenie budowy akweduktu. Na płaskorzeźbie po prawej stronie przedstawiono natomiast młodą kobietę, wskazującą Rzymianom źródło wody. Na kolumnach umieszczono kolejne cztery posągi. Te symbolizują wpływ wody na życie ludzi. Budowlę wieńczy herb upamiętniający papieża Klemensa XII. Legenda o młodej dziewicy Wróćmy na chwilę do płaskorzeźby umieszczonej nad statuą symbolizującą zdrowie. Przedstawiona scena wiąże się z legendą o powstaniu akweduktu zasilającego fontannę. Młoda dziewica imieniem Trevia miała wskazać Rzymianom źródło, które później zaczęło zasilać akwedukt. Na jej cześć instalację nazwano Aqua Virgo. Wiele wieków później upamiętniono ją, nazywając jej imieniem fontannę. Tyle legend. Bardziej prawdopodobna wydaje się wersja, według której nazwa akweduktu odnosi się do czystości wody, a fontanny – do zbiegu trzech ulic, przy którym powstała. Trzeba bowiem wspomnieć, że włoskie „tre vie” oznacza „trzy drogi”. Fontanna di Trevi zagwarantuje powrót do Rzymu i zapewni szczęście w miłości Z ikoniczną fontanną wiąże się jeszcze jedna ciekawa legenda. Hołdując tamtejszej tradycji, przyjezdni wrzucają do wody monetę, by zapewnić sobie szczęście i powodzenie. Według legendy, osoba stojąca tyłem do instalacji i rzucająca pieniądz prawą ręką przez lewe ramię Okeanosa ma zagwarantowany powrót do Wiecznego Miasta. Wystarczy jednak zwiększyć „daninę” do dwóch monet, by zapewnić sobie gorący romans. Z kolei trzy monety mają być gwarancją ślubu. Skąd wziął się ten zwyczaj? Trudno powiedzieć. Ludzie od zawsze doszukiwali się w fontannach symbolicznego źródła szczęścia. Pewne jest natomiast, że kultywowany do dziś obyczaj zyskał na popularności w 1954 roku, po premierze melodramatu „Trzy monety w fontannie”. Ile pieniędzy trafia do Fontanny di Trevi? Oczywiście legenda nie precyzuje, jakie nominały mają zapewnić spełnienie intencji. Turyści ochoczo sięgają po „drobniaki”, by złożyć ofiarę z jednej, dwóch lub nawet trzech monet. Nie odczuwają straty w portfelach, jednak w ogólnym rozrachunku okazuje się, że barokowa fontanna jest niezwykle sprawnie działającą maszynką do zarabiania. Podobno dziennie do wody trafia nawet trzy tysiące euro, a rocznie nawet półtora miliona euro. Co dzieje się z pieniędzmi z Fontanny di Trevi? Ta astronomiczna kwota nie zasila jednak osób mniej lub bardziej potrzebujących, a przynajmniej nie w sposób bezpośredni. Trzeba pamiętać, że wyławianie pieniędzy z Fontanny di Trevi jest zakazane prawie dla wszystkich. Prawie, bo jedynym wyjątkiem są służby miejskie. Szczotkami zainstalowanymi na długich tyczkach pracownicy miasta zbierają pieniądze w stosy. Te następnie są odsysane przy pomocy specjalnych urządzeń. Następnie zostają oczyszczone, zapakowane do worków i wymienione na euro. Gdzie trafiają pieniądze z fontanny? Wcześniej wspomnieliśmy, że monety symbolizujące życzenia turystów nie zasilają bezpośrednio budżetu potrzebujących. To prawda, bo osoba przyłapana na „nielegalnym połowie” może zostać ukarana wysoką grzywną. Gra niewarta świeczki. Trzeba jednak podkreślić, że finalnie pieniądze i tak trafiają do tych, którzy ich potrzebują. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... W 2001 roku władze miasta zadecydowały, że zbierane z fontanny pieniądze będą przekazywane lokalnej organizacji dobroczynnej. Decyzją włodarza, środki trafiają na konto rzymskiego Caritasu. Bilon ze słynnej fontanny pokrywa aż 15 proc. budżetu instytucji. Trudno jednak powiedzieć, jak długo jeszcze Caritas może liczyć na tak hojne wsparcie dla swojej działalności. Już w 2016 roku rozpoczął się spór między miastem a organizacją charytatywną. Władze Rzymu chciały mieć pełne prawo do tych pieniędzy, by zyskać źródło finansowania miejskich inwestycji. To akurat żadna nowość, bo Fontanna di Trevi jest jedną z ostatnich w Rzymie, która nie zasila budżetu samorządu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To nie Germanie jako pierwsi ograbili Rzym. Tej zniewagi imperium nigdy nie wybaczyło najeźdźcom
Galowie, a nie niesławni Wandalowie czy Wizygoci, byli pierwszymi, którzy zdobyli Rzym i złupili to miasto dla jego bogactwa. Słowa ich przywódcy będą prześladować Rzymian przez pokolenia: „Vae victis”, czyli „biada zwyciężonym”.
W tym artykule: Zagrożenie znikąd – Galowie Wczesne spotkania z Celtami Galowie. Zaprawieni wojownicy Bitwa nad rzeką Alią Oblężenie i złupienie Rzymu Biada zwyciężonym Republika Rzymska kwitła na początku IV wieku p.n.e. Była bogata i potężna. Właśnie pokonała etruskie miasto Weje, zgromadziła ogromne łupy i podwoiła swoje terytorium. Zagrożenie znikąd – Galowie Ale wtedy, ni stąd ni zowąd, republika doświadczyła czegoś niewyobrażalnego: okupacji przez celtycki lud Galów. Było to pierwsze starcie Rzymu z Galią, ale nie ostatnie. W nadchodzących stuleciach Rzymianie i Galowie ścierali się jeszcze wiele razy. Ale ta pierwsza porażka w 387 r. p.n.e. spowodowała zbiorową traumę dla Rzymu. Trwała ona przez pokolenia, kształtując rzymskie podejście do wszystkich ludów z północy. Wczesne spotkania z Celtami W 600 r. p.n.e. galijski lud Insubrów osiedlił się już na południe od Alp, gdzie założył Mediolanum (dzisiejszy Mediolan). W ciągu następnych dwóch stuleci inne ludy galijskie zrobiły to samo. Rozszerzyły swoje wpływy na południową i zachodnią Europę. Około 400 r. p.n.e. Senonowie osiedlili się na wybrzeżu Adriatyku, w regionie, który Rzymianie nazwali później Ager Gallicus. Jednak osada ta wciąż znajdowała się w bezpiecznej odległości od Rzymu i po drugiej stronie Apeninów. One tworzą górzysty kręgosłup Półwyspu Apenińskiego, czyli współczesnych Włoch. Dekadę później Senonowie przekroczyli góry i zaatakowali etruskie miasto Clusium, blisko 150 km na północ od Rzymu. Ponad cztery wieki później rzymski historyk Liwiusz opisał tę galijską ekspansję. Historycy rzymscy opisywali Galów, ale należy traktować te zapisy z pewną rezerwą. Galowie mieli być wysocy, bladzi, wąsaci i nosić długie blond włosy. Niektórzy z nich, według greckiego historyka Diodora Sycylijskiego z I wieku p.n.e., rozjaśniali włosy „wodą wapienną”. Istnieją różne teorie na temat przyczyn ich inwazji na Półwysep Apeniński. Ogólnie rzecz biorąc, źródła rzymskie sugerują, że Galowie byli mniej rozwiniętym społeczeństwem niż mieszkańcy Włoch i pożądali ich ziemi uprawnej, a zwłaszcza wina. W pierwszym wieku naszej ery, wieki po wczesnej ekspansji galijskiej, grecki uczony Plutarch napisał, że kiedy Galowie po raz pierwszy skosztowali wina, „oszaleli z nowej przyjemności, jaką ono dało”. I wyruszyli „na poszukiwanie ziemi, która wydała taki owoc, uważając resztę świata za jałową i dziką”. Chociaż zamiłowanie Galów do wina było przesadzone, było w tym ziarno prawdy. Później rzymscy handlarze z winem wkroczyli do Galii jako pokojowi prekursorzy legionów, które miały po nich nastąpić. Galowie. Zaprawieni wojownicy Galowie wyróżniali się ze względu na swoją odzież, która była barwiona na jaskrawe kolory. W przeciwieństwie do Rzymian, mężczyźni nosili spodnie (po łacinie bracae), strój typowy dla koczowniczych jeźdźców z euroazjatyckich stepów. Starożytni Grecy i Rzymianie uważali noszenie takich strojów przez mężczyzn za barbarzyńskie, a nawet zniewieściałe. Elita wśród Galów nosiła biżuterię, w szczególności torques, czyli grube metalowe naszyjniki ze złota lub srebra, otwarte z przodu i skręcone jak warkocze. W 361 r. p.n.e., kilka lat po ataku na Rzym, młody Rzymianin Tytus Manliusz stanął twarzą w twarz z gigantycznym galijskim wojownikiem do pojedynku. Pomimo ogromnych rozmiarów Gala – w rzymskich opowieściach zawsze podkreśla się wzrost Celtów – Tytus pokonał go. Przejął jego torques i był odtąd znany jako Torkwatus. Przydomek, który przeszedł na jego potomków. Jeśli chodzi o ochronę podczas walk, wielu galijskich wojowników posiadało jedynie wydłużoną, owalną tarczę i hełm ozdobiony piórami. Ich typową bronią był długi miecz. Na temat zaciekłości, z jaką walczyli Galowie, narosło wiele stereotypów. Rzekomo była ona bardziej zniechęcająca niż w przypadku innych przeciwników, z którymi Rzymianie mieli do tej pory do czynienia. Według klasycznych źródeł, Galowie atakowali w swojej masie przy dźwiękach rogów wojennych, bez użycia formacji taktycznych czy oddziałów rezerwowych. Mieli tendencję do atakowania swoich przeciwników od razu i w dużej liczbie. Bitwa nad rzeką Alią Wróćmy do ataku Galów na miasto Clusium. Obrońcy zaapelowali o pomoc do Rzymu. Senat wysłał trzech ambasadorów, którzy błagali Brennusa, przywódcę galijskich Senonów, o wycofanie się. Kiedy Brennus odmówił, ambasadorowie, zamiast wrócić do Rzymu, dołączyli do szeregów Clusium, próbując odeprzeć Galów. Popierając w tak oczywisty sposób mieszkańców Clusium, naruszyli ówczesne prawo. Decyzja ta dała Brennusowi pretekst do wypowiedzenia wojny Rzymowi. Po zdobyciu miasta Brennus poprowadził swoje wojska na południe w kierunku Rzymu. Rzymska armia pomaszerowała na północ i dogoniła Galów kilkanaście kilometrów za miastem, nad brzegiem rzeki Allia, która jest dopływem Tybru. Był to pierwszy raz, kiedy legiony walczyły z Galami. Wynik był katastrofalny dla Rzymian, którzy musieli się salwować ucieczką. Oblężenie i złupienie Rzymu Trzy dni później Brennus i jego armia Galów stanęli u bram Rzymu. Miasto było słabo chronione, ponieważ brakowało mu pełnego muru obwodowego. Większość ludności uciekła – nawet westalki, strażniczki świętego ognia w mieście. Zostali z kolei wysocy rangą senatorowie. Z rzymskich źródeł wynika, że kiedy przybyli pierwsi Galowie, byli oni oszołomieni godnością i opanowaniem tych starszych mężów stanu. Jeden z najeźdźców rzekomo pociągnął za długą białą brodę senatora Marka Papiriusa, aby sprawdzić, czy nie jest on posągiem. Papirius odpowiedział ciosem swojej laski. Gal zabił Papiriusa mieczem, a jego towarzysze zmasakrowali resztę senatorów. Ludzie Brennusa splądrowali i zniszczyli miasto. Niektórym Rzymianom udało się schronić na Wzgórzu Kapitolińskim. Ale Galowie zauważyli ślady stóp prowadzące na wzgórze. Należały one do posłańca, którego Rzymianie wysłali do Ardei w poszukiwaniu pomocy. Galowie jeszcze tej samej nocy wysłali grupę uderzeniową na zbocze wzgórza. Ani rzymscy strażnicy, ani ich psy stróżujące nie usłyszały ich nadejścia. Ale gęsi poświęcone bogini Junonie, które tam mieszkały – tak. Gęganie zaalarmowało rzymskich obrońców, którzy chwycili za broń i zmusili napastników do odwrotu. Biada zwyciężonym Minęło siedem miesięcy, a Galowie ciągle oblegali wzgórze. W końcu wynegocjowano ugodę. Galowie zgodzili się opuścić Rzym w zamian za tysiąc funtów złota [ponad 300 kg – przy. red.]. Obrońcy zeszli ze Wzgórza Kapitolińskiego niosąc skarby i zważyli je na Forum przed swoimi zdobywcami. Kiedy trybun Kwintus Sulpicjusz zauważył, że Galowie kładą fałszywe odważniki na wadze, aby uzyskać więcej bogactw, złożył skargę. Brennus upuścił swój własny miecz na wagę i wykrzyknął: „Vae victis – biada zwyciężonym”. Zrezygnowani Rzymianie przekazali jeszcze więcej złota, aby zrównoważyć wagę miecza. Rzymscy historycy różnią się co do tego, jak zakończyło się galijskie oblężenie. Zarówno Plutarch, jak i Liwiusz twierdzą, że Marek Furiusz Kamillus, wygnany generał, odpowiedział na wezwanie Rzymu o pomoc. Został mianowany dyktatorem i wykorzystał swoją potęgę do wypędzenia sił galijskich. Piszący w II wieku p.n.e. historyk Polibiusz nie wspomina o Kamillusie ani o wypędzeniu Galów. W jego opowieści Rzym płaci okup, a Galowie po prostu odchodzą. Archeolodzy nie znaleźli dowodów na masowe zniszczenia i pożary tak straszne, jak w pismach Liwiusza. Wydaje się, że Rzym bardzo szybko odbudowano, co byłoby mało prawdopodobne, gdyby zniszczenia były tak poważne, jak opisano. Dowody sugerują, że miał miejsce szybki, dynamiczny najazd zakończony grabieżą. Temat inwazji galijskiej opowiedziany w historiach spisanych wieki później jest dowodem na przesadny strach przed Galami i innymi ludami północy. Był wykorzystywany do celów politycznych. Domniemane zagrożenie posłużyło jako pretekst do kampanii Juliusza Cezara w Galii w I wieku p.n.e. Źródło: National Geographic. Opracował: Szymon Zdziebłowski
Czerwcówka 2024 za granicą. Tanie loty (nie tylko) do Włoch kuszą Polaków
Czerwcówka jest kolejną – zaraz po majówce – okazją do kilkudniowego wypoczynku przed rozpoczęciem sezonu wakacyjnego. Sprawdź, dokąd warto się wybrać na długi weekend czerwcowy, nie wydając przy tym fortuny.
W tym artykule: Czerwcówka 2024 – tanie loty z Polski Gdzie jechać na długi weekend czerwcowy? Majówka 2024 już zaplanowana? Jeśli tak, to pora o pomyśleć o długim weekendzie czerwcowym, czyli czerwcówce. Z pomocą przychodzą eksperci popularnej platformy podróżniczej, którzy przygotowali zestawienie kierunków idealnych na krótki urlop w niskiej cenie. Na liście m.in. Ateny, Paryż czy Wenecja. Czerwcówka 2024 – tanie loty z Polski Boże Ciało w 2024 r. wypada dosyć wcześnie, bo w czwartek, 30 maja. Warto zatem rozważyć wzięcie urlopu dzień później, by cieszyć się przedłużonym weekendem i udać się w kolejną wymarzoną podróż. Sprzyja temu nie tylko kalendarz, ale również ceny biletów lotniczych, które na dwa miesiące przed czerwcówką nie poszybowałby jeszcze w górę i są wciąż dość atrakcyjne, jak na ten okres. – Nasze wspólne badania z agencją GfK potwierdzają, że najwięcej podróżujących Polaków (65%) rezerwuje city breaki od 1 miesiąca do ponad 3 miesięcy przed podróżą. Wykupienie biletów lotniczych z takim wyprzedzeniem pozwala sporo zaoszczędzić. A z badań wiemy, że dla ponad połowy ankietowanych Polaków (52%) okazyjna cena lotów to najważniejsza kwestia przy organizacji kilkudniowego wyjazdu – wyjaśnia Deniz Rymkiewicz, ekspert eSky.pl . Dni wolne od pracy 2024. Weź 10 dni urlopu, by wypoczywać przez 33 Kiedy najlepiej wziąć urlop w 2024, by móc cieszyć się wakacjami jak najdłużej? Ci, którzy dobrze zagospodarują swoim kalendarzem, mogą liczyć nawet na miesiąc wolnego. Opracowaną przez platformę eSky.pl listę najtańszych kierunków na długi weekend czerwcowy otwierają Włochy, gdzie polecimy już z mniej niż 400 zł w obie strony. Zainteresowani krótkim urlopem do słonecznej Italii mają do wyboru Wenecję, Rzym oraz Pizę. I tak za lot z Katowic do „Pływającego Miasta” w dniach 31 maja–4 czerwca zapłacimy 244 zł; 381 zł z Gdańska do włoskiej stolicy (31 maja–4 czerwca) oraz 390 zł za połączenie Wrocław–Piza (2–4 czerwca). Osobom, które chcą przeznaczyć maksymalnie 400 złotych na bilety lotnicze, proponujemy Paryż (29–31 maja; Modlin–Beauvais). Stolica Francji na przełomie lipca i sierpnia będzie gospodarzem 32. Letnich Igrzysk Olimpijskich. Dlatego końcówka maja to ostatni dzwonek, by zarezerwować wycieczkę nad Sekwanę w przystępnej cenie. Miłośnikom serialu „Gry o tron” polecamy z kolei chorwacki Dubrownik, gdzie kręcono hitową produkcję. Za loty w dwie strony w dniach 2–5 czerwca (wylot z Wrocławia) zapłacimy 389 zł. Miasto słynie z licznych zabytków, masy atrakcji, pięknej architektury, przepysznej kuchni oraz nocnego życia. Ten aquapark oferuje „lato przez cały rok”. Polacy upatrzyli go sobie już dawno 28 zjeżdżalń, 14 basenów i „lato przez cały rok”. A to wszystko zaledwie godzinę drogi od polskiej granicy. Mowa o jednym z największych parków wodnych w Europie, który swoją ofertą... Gdzie jechać na długi weekend czerwcowy? Inne propozycje? Za niewiele więcej niż do Paryża czy Dubrownika polecimy do Aten. Ze stolicy Dolnego Śląska do stolicy Grecji dolecimy za 404 zł w dwie strony (2–5 czerwca). Spragnionych hiszpańskiego słońca z pewnością zainteresuje natomiast połączenie Katowice–Walencja za 451 zł, także w dniach 2–5 czerwca. Warto jednak pamiętać, że im bliżej dnia wylotu, tym większe szanse, że ceny biletów wzrosną. Dlatego jeśli planujemy długi weekend czerwcowy spędzić poza domem, warto zarezerwować sobie wyjazd już teraz. Źródło: eSky.pl. Szukasz fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Poznaj jedyną kobietę wtajemniczoną w spisek na życie Juliusza Cezara. To Porcja, żona Brutusa
Słynna starożytna stoiczka Porcja, córka Katona Młodszego, była kobietą o silnych przekonaniach politycznych. Pomogła swojemu mężowi, Brutusowi, obalić Juliusza Cezara.
W tym artykule: Wśród spiskowców na życie Juliusza Cezara – nie tylko mężczyźni Co wiemy o Porcji Katonis? Porcja i wielka polityka Spisek przeciw Cezarowi Pokłosie spisku na Juliusza Cezara Kiedy Juliusz Cezar wydawał się coraz bardziej skłonny do objęcia rządów autorytarnych, dwóch mężczyzn wyłoniło się jako najzacieklejsi obrońcy Republiki Rzymskiej. Byli to Katon Młodszy, który przewodził oporowi wobec Cezara w Senacie, oraz jego bratanek, Marek Juniusz Brutus, który kierował spiskiem mającym na celu zamordowanie Cezara. Wśród spiskowców na życie Juliusza Cezara – nie tylko mężczyźni Ale był jeszcze jeden kluczowy gracz w burzliwych wydarzeniach otaczających koniec Cezara. Kobieta, która była silna nawet pod presją i niezwykle lojalna. Nazywała się Porcja. Córka Katona i żona Brutusa, Porcja Katonis (ok. 73–43 p.n.e.) była „jedyną kobietą, która została wtajemniczona w spisek”, jak opisał ją rzymski historyk Kasjusz Dion. Odwaga, logiczny umysł i gotowość do poświęceń Porcji zostały docenione przez rzymskich historyków, a wieki później uwiecznione w tragedii Williama Szekspira „Juliusz Cezar” z 1599 roku. Wiele czynników ukształtowało tę niezwykłą osobę, ale dwa wyróżniają się: niestabilny klimat polityczny i nauki jej ojca. Co wiemy o Porcji Katonis? Wiele z tego, co wiadomo o Porcji, pochodzi głównie od greckiego historyka Plutarcha (w jego książkach o Brutusie i Katonie) oraz z „Historii rzymskiej” Kasjusza Diona i ze wzmianek w innych dziełach. Według Judith P. Hallett, emerytowanej profesorki na University of Maryland w USA i autorki książki „Fathers and Daughters in Roman Society: Women and the Elite Family” we wszystkich starożytnych źródłach jest ona „opisana jako członek rodziny Katona Młodszego, który jest najbardziej oddany sprawie swojego ojca”. Ojciec Porcji, Katon Młodszy (nazwany tak dla odróżnienia od swojego pradziadka Katona Starszego), był arystokratą i republikaninem starej gwardii. Jako wielbiciel filozofii stoickiej, Katon stawiał cnotę i odpowiedzialność obywatelską ponad wszystko inne. Ten bezkompromisowy idealizm głęboko wpłynął na jego córkę. Porcja i wielka polityka Wysoko postawiona rodzina Porcji była głęboko zaangażowana w rzymską wojnę domową, która rozpoczęła się w 49 r. p.n.e. Wówczas Cezar odmówił oddania swoich wojsk i terytoriów republice. Rzym podzielił się na dwie frakcje, jedną kierowaną przez Cezara, a drugą przez Pompejusza. Konserwatywni Katon i Marek Kalpurniusz Bibulus sprzymierzyli się z Pompejuszem i znaleźli się po przegranej stronie wojny. Bibulus, przywódca floty Pompejusza na Adriatyku, zmarł z powodu choroby około 48 r. p.n.e. Katon odebrał sobie życie w Utyce (dzisiejsza Tunezja), gdy wojska Cezara wygrały bitwę pod Tapsus w 46 r. p.n.e.. W Rzymie Porcja obserwowała, jak Cezar zdobywa władzę. Zamiast pogodzić się z dyktaturą, nadal wierzyła w starą republikę. W 45 r. p.n.e. poślubiła Marka Juniusza Brutusa, niegdysiejszego sojusznika Cezara, który obrócił się przeciwko niemu. Spisek przeciw Cezarowi W kolejnych miesiącach Brutus, wraz z innymi senatorami rzymskimi, zaniepokojonymi ambicjami Cezara, rozpoczął spisek mający na celu jego zamordowanie. Mimo że w kulturze rzymskiej polityka była głównie domeną mężczyzn, Porcja zobowiązała się pomóc mężowi ze względu na przekonania swojej rodziny. Według Plutarcha zauważyła zmianę w swoim mężu i zaczęła go wypytywać. Kiedy Brutus nie chciał odpowiedzieć, zraniła się nożem w udo. Akt ten był prośbą, aby jej mąż okazał jej zaufanie i szacunek: „Brutusie, jestem córką Katona i zostałam sprowadzona do twojego domu, nie jako zwykła konkubina, aby dzielić twoje łóżko i jadło, ale aby być partnerką w twoich radościach i partnerką w twoich kłopotach”. Jej determinacja skłoniła Brutusa do ujawnienia planu zabójstwa na Juliusza Cezara. Co więcej, jak napisał Plutarch, zainspirowała go do doprowadzenia spisku do końca. Pokłosie spisku na Juliusza Cezara Po śmierci Cezara 15 marca 44 r. p.n.e. Brutus uciekł z Rzymu, aby uniknąć gniewu zwolenników Cezara, podczas gdy Porcja pozostała w stolicy. Śledziła losy swojego męża, który walczył w obronie republiki przeciwko Oktawianowi, spadkobiercy Cezara, w sojuszu z Markiem Antoniuszem. W końcu Porcja otrzymała wiadomość, że Brutus został pokonany w bitwie pod Filippi (42 r. p.n.e.). Podobnie jak jej ojciec, Katon, odebrał sobie życie. Nie wiadomo na pewno, co wydarzyło się później. Bardziej dramatyczne zakończenie wygląda następująco. Zdruzgotana Porcja zabija się, połykając rozżarzone węgle lub wdychając tlenek węgla. Jeden kluczowy dowód podaje jednak samobójstwo Porcji w wątpliwość. Rzymski mąż stanu i orator Cyceron napisał list do Brutusa w 43 r. p.n.e., opłakując śmierć Porcji. Oznacza to, że Porcja zmarła przed swoim mężem. Słowa Cycerona sugerują, że zmarła z przyczyn naturalnych. Legenda o samobójstwie pojawiła się później, ale zakorzeniła się w popularnej wyobraźni. Plutarch kazał Brutusowi powiedzieć o swojej żonie: „Chociaż brakuje jej siły mężczyzn, jest tak dzielna i aktywna dla dobra swojego kraju, jak najlepsi z nas”. Zwłaszcza William Szekspir zainspirował się postacią Porcji. Oprócz historycznej postaci Porcji w „Juliuszu Cezarze”, jej imię pojawia się również w „Kupcu weneckim” (1596–98). Tam nadano jej imię błyskotliwej kobiecie, zdeterminowanej, by zaistnieć w męskim świecie. Jako symbol odwagi i poświęcenia, postać Porcji odbiła się szerokim echem w historii. Abigail Adams, żona Johna Adamsa, drugiego prezydenta USA i pierwszego wiceprezydenta USA, podpisywała listy do niego jako Porcja. Robiła to w uznaniu „patriotycznego poświęcenia” stoickiej żony Brutusa. Źródło: National Geographic. Opracował: Szymon Zdziebłowski