Dunaj, Ren, Loara, Pad i Wisła są cieniami samych siebie. Wysychające rzeki to szok dla Europy
Europa zmaga się z głębokim kryzysem wodnym. Rekordowo niskie poziomy wody w wielu wielkich rzekach kontynentu paraliżują transport i energetykę, zagrażają ekosystemom. Rolnictwo i akwakultura liczą straty spowodowane długotrwałą suszą. Wysychające rzeki odsłaniają też obiekty i budowle sprzed dziesiątek, a nawet setek lat.
Fale upałów oraz dotkliwy brak opadów doprowadziły największe europejskie rzeki do rekordowo niskich poziomów wody. Problem nie jest lokalny – dotyczy wielu krajów i wielu rzek, kluczowych dla przemysłu, gospodarki i energetyki. Wysychają nawet rzeki ogromne, i to jednocześnie, w wielu miejscach. Europa mierzy się z bezprecedensową sytuacją hydrologiczną. Kryzys wodny w Europie Największe rzeki Europy – Pad we Włoszech, Loara we Francji, Ren w Niemczech oraz Dunaj płynący przez Europę Środkową – osiągnęły nienotowane od lat minima. We Francji susza objęła niemal cały kraj – w połowie lipca ostrzeżenia obowiązywały na 85% jej terytorium, podczas gdy zaledwie dwa lata wcześniej problem ten dotyczył niespełna 2%. Szczególnie trudna sytuacja panuje na Loarze, i to ponownie - suszę odnotowano tam także w 2022 roku. W Niemczech kluczowy dla gospodarki Ren osiągnął historyczne minimum, co w miastach takich jak Kolonia czy Düsseldorf pozwala na przechodzenie przez rzekę pieszo. Operatorzy barek transportowych byli zmuszeni do ograniczenia ładunków do zaledwie jednej piątej ich normalnej wagi, co paraliżuje łańcuchy dostaw dla przemysłu stalowego i chemicznego. Dodatkowo eksperci ostrzegają, że osłabienie naturalnej filtracji spowodowane suszą może podnieść koszty uzdatniania wody pitnej dla milionów mieszkańców nawet o 30%. Z kolei na Węgrzech wysychający Dunaj stał się bezpośrednim zagrożeniem dla bezpieczeństwa energetycznego kraju. Niski przepływ w rejonie elektrowni jądrowej Paks niemal uniemożliwił chłodzenie reaktorów, co zmusiło władze do apelu o oszczędzanie energii elektrycznej. Na Węgrzech odnotowano temperatury sięgające 42 st. Celsjusza, co potęguje parowanie i pogłębia deficyt wody. W Rumunii wojsko było zmuszone do kontrolowanych eksplozji w korycie Dunaju, by zapewnić dopływ wody do chłodzenia elektrowni Cernavodă. Rekordowo niski stan Wisły i susza hydrologiczna w Polsce Na stacji Warszawa-Bulwary odnotowano rekordowy poziom Wisły wynoszący zaledwie 103 cm. Według aktualnych (10 sierpnia 2026) komunikatów hydrologicznych IMGW, na 344 stacjach w całym kraju przepływy wody spadły poniżej średniego niskiego przepływu z wielolecia (SNQ), a aż 66% stacji pomiarowych znajduje się w strefie wody niskiej. W znacznej części kraju utrzymują się ostrzeżenia przed suszą hydrologiczną. Eksperci IMGW podkreślają, że letnie burze, których od początku sierpnia było w kraju całkiem sporo, nie rozwiązują problemu – wzrosty poziomu wód są chwilowe. Dla odbudowy zasobów konieczne są długotrwałe i jednostajne opady o niskim natężeniu. Susza odsłania ślady historii Susza odsłania niezwykłe obiekty, które przez dekady, a nawet wieki były ukryte pod wodą. W Bułgarii, w pobliżu miejscowości Gigen, niski stan Dunaju ujawnił fundamenty mostu Konstantyna z IV wieku n.e., będącego niegdyś jedną z najdłuższych konstrukcji starożytności. W Serbii, w rejonie miejscowości Prahovo, z rzeki wyłoniły się wraki dziesiątek niemieckich okrętów wojennych zatopionych celowo w 1944 roku. Wiele z tych jednostek wciąż może zawierać niewybuchy, co stwarza realne niebezpieczeństwo. W Budapeszcie wysychające koryto rzeki odsłoniło wojskowy motocykl z czasów II wojny światowej, a w miejscowości Baja na Węgrzech ukazał się wrak statku z tego samego okresu. Na Słowacji w miejscowości Virt policja musiała zabezpieczyć 700-kilogramową brytyjską bombę lotniczą, którą następnie w bezpieczny sposób zdetonowano. Dramat ryb na Węgrzech Kryzys wodny dotkliwie uderzył w węgierską branżę hodowli ryb, szczególnie w systemie mokradeł Rétimajor. Z powodu upałów i obniżającego się poziomu wody umarło tam około 150 ton ryb, a straty materialne szacuje się na 165 mln forintów. Woda w płytkich stawach nagrzewa się do temperatury ponad 30 stopni Celsjusza, co przy głębokości zaledwie 40 cm prowadzi do drastycznego spadku nasycenia tlenem. Hodowcy ryb wskazują na konflikt interesów: woda jest w pierwszej kolejności wypompowywana przez rolników do nawadniania pól, przez co nie dociera do niżej położonych gospodarstw rybnych. Brak wody w stawach to nie tylko straty gospodarcze, ale i katastrofa ekologiczna dla chronionych obszarów Natura 2000, zamieszkiwanych przez ponad 200 gatunków ptaków. Źródła: IMGW, Onet, DW, Euronews, <a href="https://www.reuters.com/business/environment/low-danube-water-levels-bulgaria-expose-roman-era-bridge-2026-08-06/?fbclid=IwY2xjawTiXPJwZG9mBGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDzQwOTk2MjYyMzA4NTYwOQABHl3-2h7HT8KNVyFuXoPFbUEF-GKQtyfR6da1ov0YLLpLb6ozGVTzow3KMEkb_aem_l43-npTag2hfhjV_91Cfeg&link_source=ta_first_comment&taid=6a74aaeb2ca90900011f90db&utm_campaign=trueAnthem%3A%2BTrending%2BContent&utm_medium=trueAnthem&utm_source=facebook" target="_blank" rel="nofollow noopener">Reuters, Copernicus, The Independent, The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Niepokojące ostrzeżenia wyłoniły się z dna wysychającej rzeki. To wiadomości sprzed wieków
Rekordowe upały, utrzymujące się od kilku tygodni w Niemczech, przyczyniają się do bardzo niskiego stanu Renu - najdłuższej rzeki naszych zachodnich sąsiadów. Z wysychającego akwenu zaczęły wyłaniać się zapomniane obiekty, które przez lata znajdowały się na dnie. Niektóre z nich to ostrzeżenia od minionych pokoleń.
Ekstremalne upały, które od tygodni utrzymują się nad Europą, wywołały niszczycielską suszę na Starym Kontynencie. Węgry musiały wstrzymać pracę swojej elektrowni jądrowej. Trudna sytuacja panuje również u naszych zachodnich sąsiadów – wysychający Ren zachwiał tamtejszą gospodarką i turystyką. Teraz najdłuższa rzeka Niemiec zaczęła ukazywać obiekty, które lata temu, ku przestrodze, zostały tam pozostawione przez minione pokolenia. Ostrzegawcze znalezisko w Renie Gdzie szukać potwierdzenia, że sytuacja związaną z suszą jest naprawdę poważna? Obiekty, które kilka dni temu wynurzyły się z Renu są przestrogą przed konsekwencjami niszczycielskich upałów. W niemieckiej miejscowości Neuss (miasto graniczące z Dusseldorfem) spod wody wyłonił się stary kuter rybacki. Łódź osiadła na dnie Renu w latach 90. XX wieku i od tamtej pory pozostawała zatopiona. Opieszałość w wyciąganiu statku nie bierze się jednak z lenistwa lokalnych władz, a z celowego działania. Łódź służy za punkt ostrzegawczy, którego pojawienie się oznacza niebezpiecznie niski poziom wody w rzece. Z tego odkrycia nikt więc nie powinien się cieszyć. Ostatni raz zatopiony kuter ukazał się mieszkańcom Neuss w 2022 roku. Panująca wówczas susza doprowadziła m.in do pierwszego w historii wysuszenia źródła Tamizy – drugiej co do długości rzeki w Wielkiej Brytanii. Sygnał sprzed wieków zwiastujący głód Dużo bardziej niepokojące obiekty ukazały się w ostatnich dniach mieszkańcom innych nadreńskich miast. Wysychająca rzeka odsłoniła tzw. „kamienie głodowe” – skały z wyrytymi na nich inskrypcjami. Takie kamienie były umieszczane w korytach Renu i innych niemieckich rzek od ok. XV do XIX wieku, by ostrzec przyszłe pokolenia przed głodem spowodowanym ekstremalnymi upałami. Na jednej z inskrypcji możemy przeczytać: „Jeśli mnie widzisz, płacz”, natomiast na innej napis sugerujący, że gdy kamień zniknie pod wodą, życie znów stanie się bardziej kolorowe. Tak jak w przypadku zatopionej łodzi, to nie pierwszy raz, gdy złowieszcze głazy wynurzają się nad taflę wody. Podczas wspomnianych upałów sprzed czterech lat podobne obiekty były widziane w Łabie, Renie czy Dunaju. Europa walczy z upałami Od kilku tygodni mieszkańcy Europy walczą z konsekwencjami ekstremalnych upałów. Pożary wywołane skrajną suszą zmusiły francuski rząd do ewakuacji setek tysięcy mieszkańców z zachodnich terenów kraju. Hiszpanie musieli natomiast w niektórych regionach graniczących z Madrytem ogłosić stan klęski żywiołowej, spowodowanej trawiącym te tereny ogniem. Wraz z lądem cierpi też woda – w wielu krajach media informują o rekordowo niskim stanie rzek. Węgierski Budapeszt w związku z wyłączeniem elektrowni w Paks od kilku dni musi oszczędzać energię, spowalniając tamtejsze metro czy wstrzymując nocne oświetlenie najważniejszych atrakcji stolicy. Deficyt wody w Dunaju nie umożliwia bowiem odpowiedniego chłodzenia obiektu dostarczającego ogromne ilości prądu do całego kraju. Synoptycy notujący kolejne rekordy temperatur (podczas tego lata najwyższe wyniki zarejestrowano m.in. w Polsce, Danii czy Słowacji) podkreślają bezprecedensowość panujących obecnie upałów. Jeśli upalny trend nie minie, kolejne europejskie państwa zaczną mierzyć się z niedoborem wody i prądu. Źródła: TVN24, The Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Sekwana miała być niebezpieczna. Dziś paryżanie szukają w niej ratunku przed upałem
Europejskie miasta odzyskują swoje rzeki. Dzięki kosztownym programom oczyszczania mieszkańcy Paryża, Bazylei czy Kopenhagi znów mogą korzystać z nich jak z naturalnych kąpielisk. W dobie zmian klimatu stają się one czymś więcej niż tylko elementem krajobrazu.
Przez większość życia Pauline Janbon nie wyobrażała sobie kąpieli w paryskiej Sekwanie. – Kiedy byliśmy dziećmi, mówiono nam, że w rzece pływają zwłoki – wspomina 20-letnia studentka Sorbony. – Sekwana miała opinię miejsca skrajnie zanieczyszczonego. Tymczasem w czerwcu, gdy Francję nawiedziła rekordowa fala upałów, Pauline wraz z tysiącami innych paryżan wskoczyła do miejskich rzek i kanałów. W dniu, w którym ją spotkałam, stała na brzegu Kanału Saint-Martin, otoczona tłumami kąpielowiczów skaczących do wody, pływających i unoszących się na jej powierzchni. – Nigdy wcześniej nie kąpałam się we własnym mieście – mówiła, wyciskając wodę z włosów. – Czuję się, jakbym była na wakacjach. Paryż jest jednym z wielu europejskich miast, które podjęły walkę o przywrócenie swoich rzek mieszkańcom. Kopenhaga, Bazylea, Zurych, Berno i Oslo przez lata inwestowały w modernizację systemów kanalizacyjnych, rozwój infrastruktury do odprowadzania wód opadowych oraz rozwiązania ograniczające zanieczyszczenie wód. Ich wysiłki przyniosły wymierne efekty. Dziś Europejczycy ponownie korzystają z rzek i kanałów, a wraz z nasilającymi się skutkami zmian klimatu oraz coraz częstszymi falami upałów władze i urbaniści zaczynają postrzegać miejskie akweny jako ważny element adaptacji do wyższych temperatur. – Obserwujemy, jak ludzie na nowo definiują swoją relację z wodą – mówi Matthew Sykes, współzałożyciel i dyrektor programowy organizacji Swimmable Cities, zrzeszającej instytucje promujące prawo mieszkańców do korzystania z miejskich rzek i kanałów. – Coraz więcej osób dostrzega, że miasto, w którym można bezpiecznie pływać, jest po prostu lepszym miejscem do życia. Powrót do miejskich rzek. Jak Europa odzyskuje czystą wodę Aż do początku XX wieku kąpiele w rzekach miejskich były powszechną praktyką w Europie Zachodniej i części Ameryki Północnej. Łazienki i pływalnie budowano bezpośrednio na rzekach – były to miejsca, do których ludzie chodzili zarówno dla rozrywki, jak i po to, by zadbać o higienę. Brak prywatnej instalacji wodno-kanalizacyjnej w domach sprawiał, że rzeczne kąpieliska – popularne w miastach takich jak Nowy Jork, Londyn, Boston, Filadelfia czy Paryż – były często jedynym miejscem, gdzie mieszkańcy mogli się umyć. Wraz z postępującą industrializacją i gwałtownym wzrostem liczby mieszkańców miejskie rzeki w całej Europie stały się niewyobrażalnie brudne. W Paryżu ścieki, szczątki zwierząt i mydliny odprowadzano bezpośrednio do Sekwany. W rezultacie w 1923 roku władze miasta zakazały kąpieli w rzece, uznając jej wodę za niebezpieczną dla zdrowia. Urzędnicy zaczęli rozmawiać o oczyszczeniu rzeki już w 1988 roku, jednak dopiero w 2016 roku mer Paryża Anne Hidalgo ponownie zobowiązała miasto do oczyszczenia Sekwany. Projekt stał się jednym z filarów starań Paryża o organizację Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2024 roku. W lipcu 2025 roku, gdy Sekwana została oficjalnie otwarta dla mieszkańców, w trzech wyznaczonych kąpieliskach popływało ponad 100 tys. osób. Zainteresowanie było tak duże, że władze przedłużyły sezon do początku września. Tego lata rzeka wkracza w drugi sezon kąpielowy, a Paryż udowadnia, że oczyszczanie miejskich rzek jest nie tylko możliwe, lecz także kluczowe w dobie zmian klimatu. W czerwcu Paryż doświadczył najbardziej ekstremalnej fali upałów w swojej historii. We Francji klimatyzacja nadal jest rzadkością – wyposażona jest w nią zaledwie jedna czwarta domów i mniej niż 7 procent szkół. Charakterystyczne dla Paryża haussmannowskie kamienice są przy tym słabo zabezpieczone przed wysokimi temperaturami, przez co mieszkańcy mają niewiele możliwości ochłody. Gdy pod koniec czerwca temperatury gwałtownie wzrosły, mieszkańcy szukali ochłody w klimatyzowanych alejkach supermarketów i czekali w długich kolejkach do miejskich basenów. Najpopularniejszym sposobem na ucieczkę przed upałem okazały się jednak niedawno oczyszczone paryskie rzeki i kanały, do których tłumnie ruszyli ludzie, by po raz pierwszy wykąpać się we własnym mieście. Z naukowego punktu widzenia paryżanie mają niewiele powodów do obaw o czystość wody. Każdego dnia miasto monitoruje Sekwanę pod kątem obecności bakterii E. coli i enterokoków, które mogą wywoływać gorączkę, zakażenia dróg moczowych oraz biegunkę. Zgodnie z normami określonymi przez Unię Europejską badania regularnie potwierdzają, że woda nadaje się do kąpieli. Mimo to u wielu paryżan bariera psychologiczna wciąż uniemożliwia pływanie w Sekwanie. Gdy w 2021 roku agencja badawcza IFOP zapytała tysiąc Francuzów o ich opinię na temat rzeki, 70 procent respondentów określiło ją jako brudną, zanieczyszczoną i cuchnącą. Niewielu deklarowało, że zdecydowałoby się na kąpiel. Choć to nastawienie zaczęło się zmieniać, wieloletnia reputacja Sekwany jako brudnej rzeki pozostaje trudna do przełamania. – Cieszę się, że moi synowie mogą korzystać z wody, ale nie ma mowy, żebym sama do niej weszła – przyznaje 52-letnia Soizic Prado, siedząc na pobliskiej ławce i obserwując pływające dzieci. – Jestem pewna, że woda jest bezpieczna, ale przez całe życie słyszałam, że jest brudna. To po prostu nie zachęca. Szwajcaria przykładem dla innych miast W sobotnie popołudnie spakowałam telefon, portfel oraz aparat do wodoszczelnej torby i wskoczyłem do Renu, by wraz z setkami mieszkańców dryfować przez samo centrum Bazylei. Choć Bazyleę dzieli od Paryża zaledwie 400 kilometrów, relacja mieszkańców z rzeką nie mogłaby być bardziej odmienna. – Nigdy nie martwię się o jakość wody – mówi 23-letnia studentka Sophie Mauckenthaler, przepływając obok miejskiej katedry. – Nikt się tym nie przejmuje. Szwajcaria ma jedne z najczystszych miejskich rzek na świecie. Kraj jest światowym liderem w oczyszczaniu ścieków i każdego roku wydaje na utrzymanie systemu średnio około 860 zł na mieszkańca, znacznie więcej niż inne państwa europejskie. Dzięki temu Bazylea stała się jednym z europejskich miast najbardziej przyjaznych pływakom. W każdy letni dzień można zobaczyć ludzi wskakujących do wody i pijących z miejskich fontann rozmieszczonych na placach oraz rogach ulic. Zdecydowanie najpopularniejszą aktywnością jest jednak pływanie w Renie. Niektórzy mieszkańcy docierają nawet w ten sposób do pracy, unosząc się z nurtem rzeki. – Nie potrafimy zrozumieć, jak można mieć rzekę w mieście i się w niej nie kąpać – mówi Ruedi Bösiger, szwajcarski ekspert ds. wód słodkich związany z World Wildlife Fund. – To część naszej kultury. Mieszkańcy Bazylei kąpią się w Renie co najmniej od XV wieku. Pierwsze oficjalne kąpielisko rzeczne miało zostać otwarte w 1831 roku, choć dokumenty archiwalne sugerują, że podobne obiekty mogły istnieć już wcześniej. Od czterech dekad nieodłącznym elementem lata jest spływanie Renem z charakterystycznymi wodoodpornymi torbami, znanymi lokalnie jako Wickelfisch. Relacja Szwajcarów z rzekami nie zawsze była jednak wolna od problemów. W 1986 roku pożar magazynu środków agrochemicznych firmy Sandoz doprowadził do przedostania się toksycznych substancji do Renu, przez co woda zabarwiła się na czerwono. Wyciek chemikaliów zdziesiątkował organizmy żyjące w dolnym biegu rzeki i został uznany za jedną z najpoważniejszych katastrof ekologicznych w historii Renu. Jeszcze przed tym zdarzeniem szwajcarskie rzeki miejskie były silnie zanieczyszczone. Podobnie jak w wielu innych europejskich krajach w połowie XX wieku miasta odprowadzały do nich odpady przemysłowe, ścieki oraz zanieczyszczenia z fabryk, przez co woda nie nadawała się do kąpieli. Wyciek chemikaliów w Bazylei doprowadził jednak do gruntownych zmian prawnych w całej Szwajcarii. Powstała infrastruktura zapobiegająca przedostawaniu się do rzeki wody wykorzystywanej podczas akcji gaśniczych, zmodernizowano oczyszczalnie ścieków przemysłowych i komunalnych, a wzdłuż Renu wdrożono kompleksowy system monitorowania jakości wody. – Ten kryzys zjednoczył ludzi i uświadomił im, że muszą zatroszczyć się o Ren – mówi Patricia Holm, badaczka ekosystemów wodnych z Uniwersytetu w Bazylei. – W rezultacie rzeka jest dziś w lepszym stanie niż przed wyciekiem. Choć Szwajcarię często przedstawia się jako przykład sukcesu, eksperci podkreślają, że nadal pozostaje wiele do zrobienia. – To, że w rzece można bezpiecznie się kąpać, nie oznacza jeszcze, że jest ona nienaruszona pod względem ekologicznym – zaznacza Ruedi Bösiger. Jakość wody ocenia się przede wszystkim na podstawie poziomu bakterii E. coli, ale taki pomiar nie uwzględnia ogólnego stanu ekologicznego rzeki. Choć szwajcarskie rzeki nie wywołują już chorób u kąpiących się ludzi, ich koryta zostały uregulowane i podzielone przez elektrownie wodne. Doprowadziło to do utraty siedlisk oraz ograniczenia transportu osadów w dół rzek, co negatywnie wpływa na dziką przyrodę i ekosystemy wodne. Eksperci zwracają również uwagę, że badania jakości wody powinny obejmować mikrozanieczyszczenia, takie jak pozostałości leków, pestycydy i parabeny, które mogą szkodzić zdrowiu ludzi oraz zwierząt. W 2016 roku Szwajcaria jako pierwszy kraj na świecie przyjęła przepisy nakazujące usuwanie substancji chemicznych z wody. Każdego roku kolejne miasta rozbudowują istniejące oczyszczalnie o instalacje do usuwania mikrozanieczyszczeń. Zdaniem ekspertów ważną rolę odegrał również szwajcarski system demokracji bezpośredniej, który pozwala mieszkańcom wpływać na regulacje dotyczące wody poprzez inicjowanie referendów. Według Yixin Cao, byłej badaczki związanej z Urban Bathing Studio na Uniwersytecie w Lyonie, ten wyjątkowy system polityczny ułatwił działania na rzecz oczyszczania wód i umożliwił mieszkańcom aktywne uczestnictwo w przywracaniu rzek miastom. – W Szwajcarii ludzie postrzegają rzekę jako wspólną przestrzeń i mają do niej zaufanie. Tego podejścia wciąż brakuje w kulturze paryskiej i innych uprzemysłowionych miast Europy – mówi. – Szwajcarzy są bardzo silnie związani ze swoimi rzekami. Gdy wczesnym wieczorem wyszłam z Renu kilka kilometrów dalej, spotkałam 66-letniego Danny’ego Wehrmuellera, miejscowego reżysera teatralnego, który spędził dzień, unosząc się na wodzie wraz z żoną. Powiedział, że pływanie w miejskich rzekach jest „kwintesencją szwajcarskości”, po czym dodał pewne zastrzeżenie. – Kiedy dorastałem, rzeka nie była wystarczająco czysta, żeby można było się w niej kąpać – wspomina. – Przez pierwsze 30 lat mojego życia nikt nie odważył się wejść do wody. Dziś już nawet nie zastanawiamy się nad zanieczyszczeniem. Zdaniem Danny’ego możliwość kąpieli w Renie nie powinna być traktowana jako coś wyjątkowego. – To pokazuje, że każdą rzekę można oczyścić – niezależnie od tego, gdzie się znajduje. Źródło: National Geographic
Europejskie rzeki wysychają. Węgry gaszą światła, a z dna Dunaju i Renu wyłaniają się tajemnicze artefakty
Na skutek utrzymujących się w tego lata upałów, wysychają największe rzeki Europy. Niski poziom wody w Dunaju zmusił węgierski rząd do zamknięcia Elektrowni Jądrowej w Paks, która dostarcza blisko połowę energii elektrycznej w całym kraju. Niemcy również walczą z ubytkiem wody w swoim najważniejszym śródlądowym akwenie – Renie. Wyłaniające się miejscami dno zaczyna przynosić zaskakujące odkrycia.
Tegoroczne lato obfituje w wręcz tropikalne temperatury utrzymujące się nad Europą. Pod koniec czerwca w Polsce padł rekord najwyższej zanotowanej ciepłoty – termometry w Słubicach ukazały 40,5°C. Historyczne pomiary odnotowano również m.in. w Danii, Czechach czy Niemczech. Utrzymujące się upały drastycznie odbijają się na kondycji najważniejszych europejskich akwenów. W szczególności cierpią rzeki, które w wielu państwach stanowią trzon krajowej gospodarki. Kryzysowa sytuacja zmusza niektóre rządy do stanowczych, odmieniających funkcjonowanie całego narodu działań. Dunaj gasi światło Premier Węgier Péter Magyar ogłosił, że Elektrownia Jądrowa w Paks będzie musiała zostać wyłączona. Decyzja ta jest konsekwencją utrzymującego się niskiego poziomu wody w Dunaju, który służy obiektowi za główne źródło chłodzenia. To pierwsza taka sytuacja od 44 lat, kiedy to elektrownia zaczęła swoją pracę. Rezultaty decyzji węgierskiego premiera widać w największych miastach kraju. Władze Budapesztu zostały zmuszone do spowolnienia metra oraz tramwajów, które w ten sposób mają zaoszczędzić 15 megawatogodzin każdego dnia. Zmiany dotkną również niektórych linii napędzanych prądem elektrycznym trolejbusów, których część zostanie zamieniona na pojazdy zasilane olejem napędowym. W stolicy Węgier zostanie również wyłączone oświetlenie dekoracyjne głównych atrakcji turystycznych miasta. Ucierpią najważniejsze i najbardziej widowiskowe budowle, takie jak budynek Parlamentu i Zamek w Budzie. Choć ostatnia turbina elektrowni obecnie jeszcze działa, przyszłość zdaje się niezwykle niepewna. Magyar w jednym z najnowszych wystąpień zaznacza, że żywotność obiektu balansuje na bardzo cienkiej, 5-centymetrowej granicy. Tyle bowiem dzieli obecny wynik 83 metrów i 68 centymetrów nad poziomem Morza Bałtyckiego od absolutnej granicy, po której rozpoczyna się całkowity proces wyłączania Elektrowni Jądrowej w Paks. Rekord na Renie Sytuacja nie wygląda bardziej kolorowo u naszych zachodnich sąsiadów – najdłuższa rzeka kraju, Ren, również notuje rekordowo niski poziom wody. Wodowskaz w Kolonii, ważnym punkcie śródlądowej żeglugi, pokazał w ostatnich dniach raptem 66 centymetrów. Taki wynik zmusił rząd krajowy Nadrenii Północnej-Westfalii do zaapelowania do rządu federalnego o zapewnienie środków na dalszą rozbudowę toru wodnego między Duisburgiem a Kolonią. Tym fragmentem rzeki bowiem – choć z zdecydowanie mniejszym obłożeniem – nadal mogą pływać statki transportowe. Niski poziom Renu zaczyna znacząco wpływać na gospodarkę naszych zachodnich sąsiadów. Dość powiedzieć, że śródlądowa żegluga odgrywa kluczową rolę w transporcie towarów masowych, a straty wywołane ubytkiem wody w Renie szacuje się już na 2,4 mld euro. Mimo apelów niemieckiej Izby Przemysłowo-Handlowej rząd w Berlinie zachowuje spokój, nie przewidując, by tegoroczna susza doprowadziła do podobnej sytuacji jak w 2018 roku, kiedy to niski poziom wody doprowadził do utraty niemal dwóch i pół miliarda euro. Cierpi jednak nie tylko przemysłowy transport śródlądowy – lokalne media podkreślają, że deficyt wody wpływa na zahamowanie tamtejszej turystyki. Mniejsi przedsiębiorcy cierpią na brak możliwości wynajmu wodnego sprzętu, który co roku stanowi ważny element nadreńskiego wypoczynku. Dodatkowo część komercyjnych przepraw promowych została zatrzymana. Cierpi też rzeczna flora i fauna, której na skutek podwyższenia temperatury wody zaczyna brakować tlenu. Organizacje ochrony środowiska sprzeciwiają się również projektowi budowy toru wodnego, który miałby dodatkowo wyeksploatować najdłuższą niemiecką rzekę. Według przewodniczącej ekologicznej fundacji BUND ingerencja w nurt Renu przyczyni się do degradacji cennych przyrodniczo terenów brzegowych. Artefakty z dna rzek Wysychająca woda w europejskich rzekach wynosi na wierzch nieznane wcześniej artefakty. W niemieckim Renie mieszkańcy zaczynają natrafiać na starą amunicję, która niezwłocznie zostaje usuwana przez wyszkolonych saperów. Podobna sytuacja miała miejsce w Budapeszcie, gdzie z Dunaju wyłowiono nie lada arsenał: dziesięć min przeciwpancernych, granat ręczny oraz kilogram mieszanej amunicji. To kolejny raz, jak w wyniku spadku poziomu wody w węgierskiej stolicy muszą interweniować saperzy – w lipcu woda odsłoniła części pocisku artyleryjskiego z czasów II wojny światowej. Do prawdziwej sensacji doszło na bułgarskim odcinku Dunaju. Na terenach bułgarsko-rumuńskiej granicy mieszkaniec natrafił na dziwnie wyglądające kości, które po konsultacji z Regionalnym Muzeum Historii okazały się szczątkami prehistorycznego mamuta włochatego. Eksperci przewidują, że odnaleziona żuchwa, ciosy, żebra oraz inne fragmenty szkieletu należały do osobnika osiągającego prawie 5 metrów wysokości. Odkrycie stanowi jedną z nielicznych pozytywnych konsekwencji dramatycznie niskiego stanu najważniejszych europejskich rzek. Źródła: Rzeczpospolita, EuroNews, RMF24, PKB25.pl, Interia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Na Polskę spadł upragniony deszcz, ale czy zdoła zatrzymać suszę? Hydrolodzy nie mają złudzeń
Polska zmaga się z ciężką sytuacją hydrologiczną. Choć ostatnia doba przyniosła wyczekiwane opady, eksperci studzą optymizm: doraźne deszcze nie są w stanie cofnąć głębokiego deficytu wody. Obecny stan rzek i gleby przypomina raczej koniec upalnego lata niż środek wiosny.
Sytuacja w polskich rzekach jest, jak na początek maja, wyjątkowa – z danych IMGW-PIB wynika, że aż 72 proc. stacji hydrologicznych w całym kraju odnotowuje niski stan wody. Jedynie 1 proc. rzek znajduje się w strefie wody wysokiej, a 27 proc. w strefie średniej. Dr Sebastian Szklarek, ekohydrolog z Polskiej Akademii Nauk, podkreśla w rozmowie z PAP, że takie parametry o tej porze roku są alarmujące. Problem suszy w Polsce nie jest niczym nowym – występuje stale, od lat. Nawet zima nie przyniosła wytchnienia, ponieważ stan suszy, z którym weszliśmy w nowy rok, został jedynie „zakamuflowany” przez opady śniegu. Wraz z nadejściem wiosny i wzrostem temperatur, parowanie resztek wilgoci z krajobrazu gwałtownie przyspieszyło, co doprowadziło do obecnej, kryzysowej sytuacji. Dlaczego ulewy nie rozwiążą problemu? Wielu z nas z nadzieją patrzyło na prognozy zapowiadające opady sięgające lokalnie nawet 50 litrów na metr kwadratowy. Jednak dla hydrologa takie deszcze to za mało, a momentami mogą one wręcz pogorszyć sytuację. Sebastian Szklarek porównuje przesuszoną polską ziemię do rośliny w doniczce: jeśli przez długi czas nie była podlewana, nagłe wylanie na nią „wanny wody” spowoduje, że ta po prostu spłynie po powierzchni, zamiast wsiąknąć w głąb gleby. Ulewne i nawalne opady w niewielkim stopniu uzupełniają zasoby wodne. Zamiast zasilać wody podziemne, deszcz spływa do rzek, powodując lokalne podtopienia i powodzie, zamiast powoli wsiąkać w glebę. Tym, na co naprawdę czekają rolnicy i przyroda, jest deszcz długotrwały, o umiarkowanym natężeniu. Rolnictwo i lasy w obliczu suszy Skutki suszy najboleśniej odczuwa rolnictwo. Na polach, np. w województwie warmińsko-mazurskim, rolnicy opisują ziemię jako „jeden wielki popiół”. Szacuje się, że 45 proc. powierzchni rolnych i leśnych w Polsce jest bezpośrednio zagrożonych suszą rolniczą. Trudna sytuacja panuje też w lasach. Od początku 2026 roku do początku maja wybuchło już 3306 pożarów, podczas gdy w analogicznym okresie ubiegłego roku było ich 2191. Z powodu „bezprecedensowej o tej porze roku suszy” wprowadzono pierwsze zakazy wstępu do lasów, w Roztoczańskim Parku Narodowym oraz w Nadleśnictwie Zwierzyniec, w związku z pożarem Puszczy Solskiej, który szalał 5 i 6 maja 2026. Potrzeba systemowych zmian Eksperci ostrzegają, że sucha wiosna i anomalie pogodowe stają się „nową normą”, choć zasoby wody pitnej w Polsce, oparte głównie na ujęciach podziemnych, nie są jeszcze bezpośrednio zagrożone. Rozwiązaniem nie jest czekanie na deszcz, lecz zmiana paradygmatu gospodarowania wodą. Przez dziesięciolecia skupialiśmy się na jak najszybszym odprowadzaniu wody z pól i miast poprzez systemy melioracyjne i betonowanie powierzchni. Obecnie konieczne jest odtwarzanie mokradeł i naturalnych form retencji, zatrzymywanie wody w miejscu jej opadu (tzw. mała retencja) i wprowadzanie zieleni do zabetonowanych miast. Opady mogą przynieść chwilową ulgę dla roślinności powierzchniowej, ale nie zatrzymają suszy hydrologicznej. Bez systemowego zatrzymywania każdej kropli wody, Polska będzie co roku mierzyć się z coraz dotkliwszymi skutkami deficytu wody, niezależnie od tego, jak intensywne będą majowe burze. Źródła: Lasy Państwowe, Nauka w Polsce, Serwis Hydrologiczny IMIGW, TVN24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Koniec rzek, jakie znamy. Dramatyczny raport ONZ o populacjach ryb słodkowodnych
Poznaliśmy brutalną prawdę o stanie światowych rzek. Tamy, zanieczyszczenia i zmiany klimatu sprawiły, że ryby słodkowodne to dziś najbardziej zagrożone kręgowce na Ziemi.
Ryby słodkowodne to jedne z najbardziej zagrożonych kręgowców. Gatunki migrujące znajdują się obecnie w fazie gwałtownego spadku liczebności, który zagraża stabilności ekosystemów rzecznych oraz bytowi milionów ludzi. Najnowszy raport „Global Assessment of Migratory Freshwater Fishes”, przygotowany dla Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (CMS), rzuca światło na krytyczną sytuację setek gatunków zależnych od swobodnego przemieszczania się wzdłuż rzek całego świata. Dokument ten opiera się na analizie blisko 15 000 gatunków z Czerwonej Listy IUCN, co pozwala na precyzyjne zidentyfikowanie ryb wymagających natychmiastowej ochrony. Obecnie na listach CMS znajdują się 23 gatunki ryb słodkowodnych, jednak szczegółowa analiza wskazuje, że powinny one objąć aż 325 kolejnych. Przyczyny gwałtownego spadku populacji ryb migrujących Od 1970 roku liczebność populacji migrujących ryb słodkowodnych spadła o zawrotne 81%. Głównym zagrożeniem jest fragmentacja siedlisk, spowodowana między innymi budową zapór, które skutecznie blokują trasy migracji do tarlisk oraz żerowisk. Degradacja siedlisk poprzez wylesianie, regulację koryt oraz wydobycie surowców niszczy naturalne miejsca rozrodu, a zanieczyszczenia systematycznie pogarszają jakość wody w całych dorzeczach. Nadmierna eksploatacja, w tym kłusownictwo ukierunkowane na pozyskanie kawioru, drastycznie redukuje liczbę dorosłych osobników niektórych gatunków. Zmiana klimatu dodatkowo przekształca rzeki, prowadząc do rozregulowania cykli życiowych ryb. Ponieważ problem dotyczy rzek jako nierozerwalnej całości, ochrona prowadzona wyłącznie w obrębie jednego państwa jest dalece niewystarczająca. Gatunki na krawędzi wyginięcia i priorytety ochronne Jesiotrokształtne to obecnie najbardziej zagrożona grupa ryb. Większość należących do niej gatunków posiada status krytycznie zagrożonych. Symbolem tego kryzysu stał się wiosłonos chiński, który w 2022 roku został oficjalnie uznany za gatunek wymarły. Równie dramatycznie wygląda sytuacja węgorza europejskiego. Populacja pangaza w Mekongu balansuje na krawędzi przetrwania z powodu fragmentacji siedlisk i zaburzeń naturalnego rytmu wylewów rzeki. W fatalnej kondycji są również sumowate z Amazonki, takie jak dorado i piramutaba, które odbywają migracje na dystansie przekraczającym 11 000 km. Bardzo niepokojąco prezentuje się także sytuacja minogów. Najważniejsze dorzecza na świecie Współpraca międzynarodowa jest absolutnie niezbędna w regionach o największej liczbie transgranicznych systemów rzecznych. Należą do nich między innymi dorzecze Amazonki i system La Plata-Paraná w Ameryce Południowej, Dunaj łączący aż 19 krajów w Europie oraz Mekong i Ganges-Brahmaputra w Azji. W Afryce natomiast dorzecza Konga, Nigru i Nilu zmagają się z coraz dotkliwszymi suszami. Mechanizmy ochrony i rekomendacje dla państw Aby powstrzymać zapaść populacji ryb, CMS proponuje zestaw narzędzi prawnych wdrażanych przez państwa i organizacje regionalne. Tak zwany „Aneks I” nakłada obowiązek ścisłej ochrony gatunków znajdujących się na skraju wyginięcia, natomiast „Aneks II” promuje międzynarodowe zarządzanie populacjami. Niezbędne jest ujednolicenie systemów monitorowania, swobodny przepływ danych oraz przywrócenie naturalnego biegu rzek. Sukces będzie możliwy tylko dzięki szerokiej współpracy – w przeciwnym razie czeka nas ekologiczna katastrofa, która drastycznie zmieni życie milionów ludzi. Źródło: Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Trzecia rzeka świata wraca do życia. Taki projekt mogły przeprowadzić tylko Chiny
W rzece Jangcy odradza się bioróżnorodność, a liczebnośc ryb gwałtownie rośnie. Po 70 latach degradacji ekosystemu rząd Chin wprowadził bezprecedensowy, 10-letni zakaz połowów. I przynosi on wymierne efekty, potwierdzone badaniami opublikowanymi w „Science”.
Dorzecze Jangcy to jeden z najważniejszych na świecie obszarów pod względem bioróżnorodności słodkich wód. W ciągu ostatnich 70 lat działalność człowieka doprowadziła jednak niemal do załamania całego ekosystemu. Aby powstrzymać tę degradację, w 2021 roku chiński rząd wprowadził bezprecedensowy zakaz połowów na 10 lat. Najnowsze badanie, opublikowane w czasopiśmie „Science” wskazuje, że to radykalne podejście zaczyna przynosić efekty. Jangcy – życiodajna tętnica Chin Jangcy, nazywana też Rzeką Błękitną, jest najdłuższą rzeką Azji i trzecią pod względem długości na świecie. Ma długość ok. 6300 km, a jej dorzecze obejmuje około 1,8 mln km², co stanowi aż jedną piątą powierzchni Chin. Rzeka ma fundamentalne znaczenie dla Państwa Środka: w jej dorzeczu mieszka około 40% ludności kraju, a z tamtejszych pól pochodzi aż 75% ogólnokrajowych zbiorów ryżu. Jangcy jest też kluczowym szlakiem transportowym oraz gigantycznym źródłem energii dzięki licznym tamom, w tym słynnej Zaporze Trzech Przełomów, która jest jedną z największych elektrowni wodnych na świecie. Pierwsze oznaki odrodzenia Monitoring prowadzony w latach 2018–2023 wykazał, że wprowadzenie zakazu połowów skutecznie odwróciło trwający od 70 lat trend spadkowy w populacjach ryb. Analizy biomasy i bioróżnorodności pokazują znaczną poprawę kondycji fizycznej ryb, przy czym najbardziej skorzystały na tym duże gatunki. Pozytywne zmiany odnotowano również w przypadku rzadkich gatunków, takich jak krytycznie zagrożony jesiotr z Jangcy (Acipenser dabryanus) czy Myxocyprinus asiaticus. Przyszłość innego giganta – jesiotra chińskiego (Acipenser sinensis) – nadal jednak pozostaje niepewna. W sumie, według szacunków naukowców, biomasa ryb wzrosła aż o 209%, a bioróżnorodność – o 13%. Nie tylko ryby wracają Jednym z najbardziej spektakularnych sukcesów jest poprawa sytuacji morświnka chińskiego (Neophocaena asiaeorientalis asiaeorientalis), jedynego ssaka słodkowodnego w tej rzece, który nie występuje nigdzie indziej. Jego populacja wzrosła z 445 osobników w 2017 roku do 595 w 2022 roku. To wzrost aż o jedną trzecią w zaledwie pięć lat. Badania statystyczne potwierdziły, że głównym motorem tej zmiany był właśnie zakaz połowów. Na poprawę stanu ekosystemu wpłynęły też bardziej pośrednie konsekwencje zakazu, na przykład zmniejszenie ruchu statków, odrodzenie stref roślinności przybrzeżnej oraz poprawa czystości wody. Co czeka rzekę Jangcy? Ustawa o ochronie Jangcy to gigantyczne przedsięwzięcie. Z użycia wycofano 111 000 łodzi i przesiedlono 231 000 rybaków. Inwestycje w redukcję azotu i fosforu trafiających do rzeki pochłonęły około 300 miliardów dolarów w ciągu ostatnich 10 lat. Znacząco ograniczono też wydobycie jednego z kluczowych surowców: piasku. Wprowadzenie ustawy okazało się milowym krokiem w ratowaniu przyrody, ale naukowcy podkreślają, że proces odbudowy dopiero się zaczyna. Przed nami jeszcze 5 lat zakazu połowów, a potem wysiłki trzeba będzie kontynuować. Jangcy cierpi nie tylko z powodu przełowienia – jest jedną z najbardziej zanieczyszczonych plastikiem rzek na świecie. Poza tym, jak każdy ekosystem, jest dotknięta zmianami klimatycznymi. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Wypływa w górach i kończy bieg w wielkiej rzece. Przez wieki wyznaczała granicę Polski
Nysa Kłodzka wypływa spod świerkowych korzeni na Trójmorskim Wierchu, by chwilę później stać się pstrągowym rajem i naturalną fosą dla kłodzkiej twierdzy. To niezwykła rzeka – starsza niż góry, które przecina malowniczym przełomem w Bardzie. Choć dziś jej energię tłamszą potężne zapory jezior Otmuchowskiego i Nyskiego, wciąż zachwyca dziką przyrodą.
Spis treści: Źródło na Trójmorskim Wierchu Furia górskiego potoku Z górskiej doliny do kotliny Geologiczny i przyrodniczy cud Ujarzmienie nurtu Ostatni odcinek podróży do Odry Nysa Kłodzka – lewobrzeżny dopływ Odry – przecina obszar dwóch województw: dolnośląskiego i opolskiego. Wypływa z malowniczych Sudetów Wschodnich, by 181 km dalej wpłynąć do drugiej najdłuższej rzeki w Polsce. Po drodze tworzy niesamowite krajobrazy i miejsca tak niezwykłe, że niektóre są określane mianem „cudu”. Źródło na Trójmorskim Wierchu Rzeka wypływa z Masywu Śnieżnika. Oficjalnie uznane źródło Nysy Kłodzkiej, które w 2020 roku otrzymało nazwę „Szczodre”, znajduje się na wysokości 1006 m n.p.m., w pobliżu zboczy Trójmorskiego Wierchu. Woda wybija tam z dwóch niewielkich źródełek, oddalonych od siebie o zaledwie metr. Jedno tryska spod korzeni potężnego świerka, drugie przebija się przez warstwę leśnych liści. Już po chwili te dwa strumyki łączą się, tworząc spójny ciek, który w praktyce jest pierwszym tchnieniem Nysy Kłodzkiej. Dotarcie do tego miejsca nie stanowi dużego wyzwania. Z pobliskiej wsi Jodłów prowadzi tam łagodny, czerwony szlak turystyczny – szeroka leśna droga o niezbyt dużym nachyleniu, która w niecałą godzinę pozwala stanąć u kolebki rzeki. Furia górskiego potoku W swoim górnym biegu Nysa Kłodzka ma charakter typowego górskiego potoku. Jej wody są wartkie, krystalicznie czyste i zimne. Płynąc w dół przez naturalny kanał odpływowy – Rów Górnej Nysy – rzeka tworzy liczne kaskady i niewielkie wodospady, rzeźbiąc sobie drogę w skalistym podłożu. Ten odcinek charakteryzuje się niezwykłą czystością wód. Zaliczane są do I klasy czystości, co czyni je idealnym siedliskiem dla wymagających ryb, takich jak pstrąg potokowy i lipień. To sprawia, że w górnym biegu, rzeka jest istnym rajem dla wędkarzy muchowych. Zanim Nysa Kłodzka wpłynie do rozległej Kotliny Kłodzkiej, mija pierwsze historyczne miasta: Międzylesie, z dominującym nad okolicą zamkiem, i Bystrzycę Kłodzką, z jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych układów urbanistycznych i malowniczym rynkiem. Z górskiej doliny do kotliny Po opuszczeniu naturalnego kanału odpływowego, rzeka wpływa na rozległy teren Kotliny Kłodzkiej. Na tym odcinku krajobraz zmienia się diametralnie. Górska dolina ustępuje miejsca największej kotlinie w Sudetach, otoczonej pierścieniem pasm górskich: od zachodu – Górami Stołowymi, od północy – Bardzkimi, od wschodu – Złotymi, a od południa zamyka ją potężny Masyw Śnieżnika, z którego rzeka wypłynęła. W sercu tej krainy, historycznie zwanej Ziemią Kłodzką, leży jej stolica – Kłodzko. To właśnie bieg rzeki uczynił miasto niezwykle ważnym punktem na historycznej mapie Europy. Najcharakterystyczniejszym symbolem jego militarnej przeszłości jest potężna twierdza, jeden z najpotężniejszych i najlepiej zachowanych systemów fortyfikacyjnych w Europie. Wpływ rzeki widoczny jest w całym układzie miasta. Jego sercem, obok rynku, jest malowniczy, kamienny most gotycki, zawieszony nad Młynówką – kanałem Nysy Kłodzkiej. Zbudowany w XIV wieku, zdobiony barokowymi figurami, często porównywany jest do słynnego Mostu Karola w Pradze i stanowi jeden z najcenniejszych tego typu zabytków w Polsce. Geologiczny i przyrodniczy cud Opuszczając rozległą Kotlinę Kłodzką, rzeka napotyka na swojej drodze potężną, wydającą się niemożliwą do sforsowania barierę – Góry Bardzkie. Zamiast ją ominąć, Nysa Kłodzka wdziera się w sam środek pasma, tworząc jeden z najbardziej spektakularnych krajobrazów w Sudetach. To Przełom Nysy Kłodzkiej, nazywany też Przełomem Bardzkim – niemal 15-kilometrowy odcinek, gdzie rzeka pokazuje swoje najdziksze i najpiękniejsze oblicze. Przełom Nysy Kłodzkiej jest klasycznym przykładem przełomu antecedentnego. Oznacza to, że bieg rzeki jest starszy niż góry, przez które przepływa. Nysa płynęła tamtędy, zanim Góry Bardzkie zaczęły się wypiętrzać. W miarę jak masyw górski powoli rósł, rzeka z uporem utrzymywała swój bieg, wcinając się w podnoszące się skały, zamiast szukać łatwiejszej drogi. Efektem tego procesu jest niezwykły krajobraz. Nysa płynie tam pięcioma głębokimi meandrami, charakterystycznymi dla rzek nizinnych, ale zamkniętymi w ciasnym, górskim kanionie. Dolina miejscami zwęża się do zaledwie 20–30 metrów, a niemal pionowe skalne ściany wznoszą się na wysokość 50–60 metrów nad lustro wody. Przyroda Przełomu Nysy Kłodzkiej Unikatowy mikroklimat, czysta woda i trudno dostępne zbocza sprawiły, że Przełom Bardzki stał się ostoją dla rzadkich gatunków flory i fauny. Jego wyjątkowa wartość przyrodnicza została doceniona w skali europejskiej – ten niezwykły obszar został objęty ochroną w ramach sieci Natura 2000. Największym skarbem przełomu są wodne zbiorowiska roślinne, należące do rzadkiego siedliska Ranunculion fluitantis. Latem, powierzchnię rzeki pokrywają białe kwiaty włosienicznika pędzelkowatego. Roślina ta jest niezwykle wrażliwa na zanieczyszczenia i rośnie tylko w bardzo czystej, dobrze natlenionej i szybko płynącej wodzie. Jej obecność stanowi najlepsze świadectwo doskonałego stanu ekologicznego tego odcinka Nysy. Na nasłonecznionych, skalistych zboczach wykształciły się cenne murawy pannońskie, z ciepłolubnymi gatunkami (takimi jak rezeda żółta). Niestety, temu unikatowemu ekosystemowi coraz bardziej zagrażają inwazyjne gatunki obce, jak rdestowiec sachaliński, które stopniowo wypierają rodzimą roślinność. Przełom rzeki jest prawdziwym rajem dla miłośników przyrody. Na skalistych zboczach, szczególnie o wschodzie lub zachodzie słońca, można dostrzec stada muflonów. Choć jest to gatunek introdukowany, doskonale zadomowił się w surowych warunkach Gór Bardzkich. Awifauna jest niezwykle bogata. Nad wodą polują zimorodki, a w bystrym nurcie pożywienia szukają pluszcze i pliszki górskie. Wśród drzew gniazduje bocian czarny, a nad doliną krążą myszołowy i jastrzębie. W pobliżu potoków można spotkać również salamandrę plamistą. Miasto cudów Przełom zamyka Bardo – historyczne miasteczko, którego dzieje od wieków związane są z kultem maryjnym. Najważniejszym tamtejszym zabytkiem jest Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. W jej ołtarzu głównym znajduje się największy skarb Barda – cudowna, romańska figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Rzeźba, datowana na XI wiek, jest najprawdopodobniej najstarszą drewnianą rzeźbą sakralną w Polsce. Inne warte zobaczenia miejsca to kamienny most na Nysie Kłodzkiej z XVI wieku, urokliwa ruchoma szopka w podziemiach klasztoru oraz punkt widokowy na Obrywie Skalnym, upamiętniający potężne osunięcie się zbocza góry w 1598 roku. Ujarzmienie nurtu Dalej Nysa Kłodzka ostatecznie opuszcza góry i wpływa na Przedgórze Sudeckie. Tam jej charakter ulega radykalnej zmianie. Wartki, nieprzewidywalny górski potok staje się rzeką nizinną, ale wciąż groźną. Jej częste i niszczycielskie wezbrania, które przez wieki pustoszyły dolinę Odry, doprowadziły do powstania jednego z największych w Polsce kompleksów hydrotechnicznych – systemu czterech zbiorników zaporowych, znanego jako kaskada Nysy Kłodzkiej. Pierwszymi zaporami na drodze rzeki są zbiorniki Topola i Kozielno, które razem tworzą Zalew Paczkowski. Ukończone w 2002 roku, są najmłodszymi elementami kaskady. Kolejnym ogniwem systemu jest Jezioro Otmuchowskie. To najstarszy z wielkich zbiorników na Nysie Kłodzkiej, zbudowany w latach 1928–1933. Tuż za Otmuchowem, Nysa Kłodzka tworzy swoje ostatnie i najbardziej rekreacyjne jezioro – Jezioro Nyskie, znane również jako Głębinowskie. Powstało w latach 1971–1972 i szybko stało się turystycznym sercem regionu. Ostatni odcinek podróży do Odry Za Nysą rzeka ostatecznie wkracza na płaską Nizinę Śląską. Jej bieg staje się leniwy, a nurt spokojny. Silnie meandrując, mija mniejsze miejscowości, jak Lewin Brzeski i Skorogoszcz. To już ostatnie kilometry jej długiej, 182-kilometrowej podróży. Wreszcie, w okolicach wsi Rybna, Nysa Kłodzka kończy swój samodzielny bieg, łącząc swoje wody z potężniejszą Odrą. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najważniejsza rzeka starożytnego świata – to wąski pas wody, od którego zależało przetrwanie cywilizacji
Nil, rzeka wciąż wzbudzająca fascynację, to coś więcej niż tylko ciek wodny. To życiodajna arteria, która w jałowym sercu pustyni umożliwiła narodziny i rozkwit jednej z najwspanialszych cywilizacji w dziejach ludzkości. Dla starożytnych Egipcjan rzeka była darem bogów – ucieleśnieniem porządku i obfitości. Jej coroczne wylewy nanosiły żyzny muł, gwarantując przetrwanie i dobrobyt. Ta sama rzeka, która niegdyś jednoczyła, dziś dzieli, stając się epicentrum napięć geopolitycznych, gdzie walka o każdą kroplę wody może przerodzić się w otwarty konflikt.
Spis treści: W poszukiwaniu źródeł Nilu Bieg Nilu do morza Dorzecze Nilu, czyli tętniąca życiem arteria Ujarzmić potwora – wpływ człowieka na Nil Choć w wielu popularnych źródłach Nil wciąż funkcjonuje jako najdłuższa rzeka Ziemi, w świecie nauki palma pierwszeństwa należy już do jego południowoamerykańskiego rywala. Najnowsze i najbardziej szczegółowe dane naukowe wskazują, że Amazonka jest o około kilkaset kilometrów dłuższa (choć należy podkreślić, że naukowcy wciąż nie doszli do ostatecznego porozumienia w tej kwestii). Nil spadł z najwyższego stopnia podium, jednak nie oznacza to, że afrykański gigant przestał fascynować i intrygować. Przeciwnie. W pewnym sensie, Nil do dziś pozostaje jedną z największych zagadek geograficznych w historii. W poszukiwaniu źródeł Nilu Przez stulecia kwestia poszukiwań źródeł Nilu inspirowała niezliczone ekspedycje, w tym wyprawy wysyłane przez rzymskich cesarzy. Dziś wiemy, że ustalenie miejsca, w którym ogromna rzeka wydaje pierwsze tchnienie, jest w zasadzie niemożliwe. Wynika to z faktu, że Nil nie ma jednego, konkretnego początku. Jest zasilany przez niezwykle złożony system dopływów i jezior, rozciągający się na ogromnym obszarze Afryki Środkowo-Wschodniej. Oficjalnie przyjmuje się, że ten kolos ma dwa źródła o skrajnie odmiennych charakterach: Nil Biały i Nil Błękitny. Nil Biały Podróż Nilu rozpoczyna się w odległych, górzystych rejonach Rwandy i Burundi. To tam biją źródła rzeki Kagera, uznawanej za najbardziej oddalony od ujścia dopływ systemu rzecznego Nilu. Meandrując przez rozległe sawanny, Kagera wpada do rozległego Jeziora Wiktorii, największego jeziora Afryki. Wypływając z jego północnego krańca, już jako Nil Wiktorii, rozpoczyna swoją długą, północną wędrówkę. Jej bieg jest tu przerywany przez kolejne zbiorniki wodne – najpierw zamulone Jezioro Kioga, a następnie głębokie Jezioro Alberta. Najtrudniejszym etapem tej podróży jest Sudd w Sudanie Południowym. To jeden z największych na świecie obszarów podmokłych, gdzie tworzy się gigantyczny labirynt kanałów, rozlewisk i pływających wysp roślinności. Rzeka rozlewa się tu na ogromnej przestrzeni, tracąc w palącym słońcu nawet połowę swojej wody. Jednocześnie to właśnie na tych bagnach zbiera ogromne ilości materii organicznej, która w dalszym biegu stanie się kluczowym składnikiem życiodajnego mułu. Po pokonaniu tej przeszkody, płynie dalej na północ, by po przebyciu około 3700 km od Jeziora Wiktorii dotrzeć do Chartumu. Nil Błękitny Źródła Nilu Błękitnego są zlokalizowane w Jeziorze Tana, położonym na wysokości 1800 m n.p.m. na Wyżynie Abisyńskiej w Etiopii. W okresie letnich deszczów monsunowych, ciek ten staje się potężną, rwącą rzeką, dostarczającą ponad dwie trzecie całkowitej objętości wody Nilu i większość żyznego mułu, naniesionego z wyżyn Etiopii. Po pokonaniu 1600 km rzeka dociera do Chartumie. Spotkanie w Chartumie W stolicy Sudanu oba ramiona Nilu łączą się w spektakularny sposób. To właśnie tam spokojne, niemal przezroczyste wody Nilu Białego, płynące stałym, miarowym nurtem, spotykają się z ciemnymi, nasyconymi osadami wodami Nilu Błękitnego. Jeden dopływ daje rzece trwałość, z kolei drugi – dobrobyt. Nil Biały zapewnia stały, niezawodny przepływ, który gwarantuje, że rzeka nigdy nie wysycha. Z kolei Nil Błękitny dostarcza sezonowy zastrzyk wody i bezcennych składników odżywczych, który zamienia jałową pustynię w nadającą się do życia przestrzeń. Bieg Nilu do morza Od Chartumu, już jako zjednoczony Nil, rzeka rozpoczyna mierzący blisko 2700 km bieg ku Morzu Śródziemnemu. Na tym etapie przecina monumentalne formacje geologiczne i granice starożytnych imperiów. Wielki łuk Po opuszczeniu Chartumu, Nil wpływa na obszar Pustyni Nubijskiej, gdzie zamiast płynąć prosto na północ, tworzy ogromny zakręt, przypominający literę "S". Tym wielkim łukiem, rzeka podąża najpierw na południowy zachód, by następnie gwałtownie zawrócić na północ w kierunku Egiptu. To właśnie na tym odcinku, przecinając twarde skały tarczy saharyjskiej, rzeka tworzy serię naturalnych barier znanych jako katarakty. Katarakty Nilu Pod tą nazwą kryją się progi skalne – płytkie odcinki rzeki, usiane granitowymi głazami i wysepkami, gdzie nurt staje się rwący i trudny do nawigacji. Istnieje sześć głównych katarakt, numerowanych tradycyjnie w górę rzeki (od północy na południe): pierwsza katarakta – znajduje się w okolicach Asuanu w Egipcie i od czasów faraońskich stanowiła naturalną, południową granicę państwa; druga katarakta (nazywana wielką) – znajdowała się w Nubii. Została zalana wodami Jeziora Nasera po budowie Wysokiej Tamy Asuańskiej; trzecia katarakta – znajduje się w pobliżu Tombos w Sudanie. czwarta katarakta – zlokalizowana w pustynnym regionie Manasir, od 2008 roku również znajduje się pod wodą, zatopiona przez zaporę Merowe; piąta katarakta – jest zlokalizowana między miastami Abu Hamad i Atbara w Sudanie; szósta katarakta – znajduje się na północ od Chartumu, gdzie Nil przecina masyw wulkaniczny Sabaluka. Te geologiczne formacje były czymś więcej niż tylko przeszkodami w żegludze. Przez tysiąclecia determinowały geografię i tożsamości kulturowe. Tworząc naturalne, łatwe do obrony granice, umożliwiły rozwój odrębnych, choć powiązanych ze sobą kultur – egipskiej na północy i nubijskiej (kuszyckiej) na południu. Stanowiły barierę, która hamowała ekspansję imperiów w obu kierunkach, pozwalając Królestwu Kusz zachować swoją unikatową tożsamość. Ku Morzu Śródziemnemu Po pokonaniu ostatniej katarakty w Asuanie, Nil wpływa w głąb Egiptu, gdzie jego dolina staje się wąskim, zielonym pasem, „wciśniętym” między bezkresne pustynie po obu stronach. Na tym ostatnim odcinku, rzeka płynie dość spokojnie, a jej objętość maleje na skutek intensywnego parowania i ogromnego poboru wody na potrzeby rolnictwa. Delta Delta Nilu to rozległy obszar o powierzchni 22 tys. kilometrów kwadratowych, gdzie rzeka wpływa do morza. Zaczyna się już na przedmieściach Kairu. Wzdłuż wybrzeża, osiąga szerokość 220 km. Dorzecze Nilu, czyli tętniąca życiem arteria Nil przecina niemal wszystkie strefy klimatyczne Afryki, a to czyni tę rzekę potężnym „korytarzem ekologicznym”, wzdłuż którego rozwinął się niezwykle zróżnicowany świat roślin i zwierząt. Flora Bieg rzeki jest czymś w rodzaju przeglądu krajobrazów całego kontynentu. W rejonach źródłowych Nilu Białego, dominują tropikalne lasy deszczowe, bogate w heban, bambus i dzikie krzewy kawowe. Dalej na północ, na równinach Sudanu, krajobraz przechodzi w sawannę z charakterystycznymi akacjami. W regionie Sudd rozciągają się wspomniane już ogromne mokradła, porośnięte gęsto papirusem, trzciną i inwazyjnym hiacyntem wodnym. Od Chartumu w kierunku północnym rozciąga się już prawdziwa pustynia, gdzie roślinność ogranicza się do nielicznych, karłowatych krzewów. Wreszcie w Egipcie, w wąskiej dolinie rzeki, flora jest niemal w całości wynikiem działalności człowieka. Fauna Wody Nilu i jego brzegi są domem dla niezliczonych gatunków zwierząt. Wśród ryb króluje olbrzymi okoń nilowy, mogący osiągać wagę ponad 80 kg, a obok niego żyją liczne gatunki sumów, tilapii i drapieżna ryba tygrysia (goliat tygrysi). Najcharakterystyczniejszym przedstawicielem fauny Nilu pozostaje jednak krokodyl nilowy, obecny na większej części biegu rzeki. Oprócz niego spotkać można żółwie miękkoskorupowe, warany i kilkadziesiąt gatunków węży. Niegdyś powszechne w całym systemie rzecznym hipopotamy, dziś można spotkać głównie na odległych, bagnistych terenach Sudd. Ujarzmić potwora – wpływ człowieka na Nil Punktem zwrotnym w historii ekologicznej Nilu była budowa Wysokiej Tamy Asuańskiej w latach 60. XX wieku. Monumentalna konstrukcja, będąca symbolem postępu, zadziałała jak twarda, nieprzepuszczalna bariera, która fundamentalnie przerwała istniejące od tysiącleci cykle życiowe i połączenia ekologiczne. Tama zablokowała coroczną migrację wielu gatunków ryb, prowadząc do załamania się ich populacji w dolnym biegu rzeki. Wstrzymała również spływ bogatych w składniki odżywcze osadów, co miało katastrofalne skutki nie tylko dla rolnictwa w delcie, ale także dla populacji sardeli we wschodniej części Morza Śródziemnego, pozbawionych nagle źródła pokarmu. W ten sposób tama podzieliła rzekę na dwie odrębne strefy ekologiczne: górną i dolną. W 2011 roku Etiopia rozpoczęła budowę Tamy Wielkiego Odrodzenia (GERD) na Nilu Błękitnym, co zapoczątkowało nowy, potencjalnie najbardziej wybuchowy rozdział w historii rzeki. Dla Etiopii, kraju, w którym ponad połowa populacji nie ma dostępu do elektryczności, tama z elektrownią o mocy 6,45 GW jest kluczem do rozwoju gospodarczego i walki z ubóstwem. Jest postrzegana jako suwerenne prawo do wykorzystania własnych zasobów naturalnych. Dla Egiptu, który w ponad 90% jest zależny od wód Nilu, projekt ten stanowi egzystencjalne zagrożenie. Kair obawia się, że Etiopia, kontrolując tamę, będzie w stanie regulować przepływ rzeki, co w okresach suszy może mieć katastrofalne skutki dla egipskiego rolnictwa i dostaw wody pitnej. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rzeka, która ginie w piasku. Delta Okawango w Botswanie to ostatni taki fenomen na Ziemi
Delta Okawango to jedno z najbardziej wyjątkowych miejsc na Ziemi – rzeka, która kończy swój bieg w piaskach pustyni, zamiast wpadać do morza. Jej rytm wyznacza życie tysięcy zwierząt i ludzi.
Spis treści: Rzeka bez ujścia: wodny fenomen na skraju pustyni Zwierzęta, które nauczyły się żyć z kaprysami delty Ekskluzywne safari, które nie zostawia śladu Nie cisza luksusu, a luksus ciszy Ten fenomenalny ekosystem rozciąga się na rozległej Pustyni Kalahari, gdzie rzeka Okawango po przebyciu ponad tysiąca kilometrów z deszczowych wyżyn Angoli rozpływa się w bezkresnych mokradłach. Delta nie tylko tworzy gigantyczną oazę życia, ale również przestawia sezonowe cykle – powodzie przypadają tu na środek pory suchej. Co więcej, jej znaczenie wykracza daleko poza biologię – to przestrzeń, gdzie zrównoważona turystyka łączy się z ochroną przyrody i dziedzictwem lokalnych społeczności. Rzeka bez ujścia: wodny fenomen na skraju pustyni Delta Okawango w Botswanie jest fenomenem hydrologicznym – zamiast uchodzić do morza, rzeka, która pokonała ponad tysiąc kilometrów z deszczowych wyżyn Angoli, rozlewa się i ostatecznie znika w piaskach rozległej Pustyni Kalahari. To bezodpływowe ujście tworzy jedno z najbardziej tętniących życiem, choć efemerycznych miejsc na Ziemi. Cały system ukształtował się około 10 000 lat temu, po wyschnięciu prehistorycznego Jeziora Makgadikgadi. Obecnie delta, w szczycie powodzi, zajmuje nawet 20 000 km², stając się gigantyczną oazą. Co najbardziej intrygujące – szczyt fali powodziowej dociera do delty w środku pory suchej, między czerwcem a sierpniem. To odwrócenie naturalnego cyklu zamienia jałową równinę w zielony labirynt kanałów i wysp, do którego migruje nawet 200 tysięcy dużych zwierząt – od słoni, po bawoły i liczne drapieżniki. Zwierzęta, które nauczyły się żyć z kaprysami delty Delta Okawango, wpisana na listę UNESCO, jest uznawana za dowód na ewolucyjną adaptację wielu gatunków zwierząt. Ponieważ jej wody są zmienne, tutejsza fauna musiała przystosować się do życia z jej obecnością i brakiem. Lwy Okawango, w odróżnieniu od większości ich kontynentalnych krewnych, rozwinęły unikatową umiejętność: brodzenia i pływania w płytkiej wodzie podczas polowań. Pozwala im to śledzić zdobycz na zalanych wyspach, gdzie inne drapieżniki się nie zapuszczają. Równie spektakularnym przykładem przystosowania jest antylopa kob moczarowy, której długa, wodoodporna sierść i budowa racic umożliwiają błyskawiczny ruch w wodzie. W obliczu zagrożenia instynktownie ucieka do głębszych kanałów, gdzie jej przewaga nad drapieżnikami rośnie. Najnowsze obserwacje wskazują również na zmianę diety słoni (w delcie żyje jedna z ich największych populacji). Coraz częściej nurkują głową w dół, aby wyciągać bulwy i kłącza roślin z dna. W okresach suszy te podwodne węglowodany stają się kluczowym uzupełnieniem ich jadłospisu, co jest nietypowe dla afrykańskich słoni sawannowych. Ekskluzywne safari, które nie zostawia śladu Ta krucha równowaga i cud natury, jakim jest niewątpliwie Delta Okawango, przyciągają turystów, ale rodzi kluczowe pytanie: jak doświadczać tej intymnej, dzikiej przyrody, nie stając się dla niej ciężarem? Właśnie w tej wrażliwej przestrzeni Botswana i sektor turystyczny postawiły na model „Safari Minimalnego Wpływu”. Zamiast budować monumentalne, stałe hotele, branża kieruje się ku modelowi „zrównoważonej intymności”. Przykładem jest inicjatywa Under Canvas od &Beyond, która jesienią 2025 roku otworzyła dwa nowe, kameralne obozy namiotowe: Sandibe i Nxabega. To esencja safari w najczystszej formie, gdzie zaledwie trzy namioty goszczą maksymalnie sześć osób. Całość infrastruktury jest zasilana energią słoneczną, a do eksploracji wykorzystuje się tradycyjne łodzie mokoro, wykonane dziś z włókna szklanego, by chronić lokalne drzewa. Ten model, choć ekskluzywny (Sandibe – terytorium drapieżników, Nxabega – ciche, wodne drogi), ma głęboki wymiar społeczny i ekologiczny. Inwestycje opierają się na koncesjach i partnerstwach, które bezpośrednio wspierają lokalne społeczności i programy ochrony przyrody, takie jak Wild Impact. Nasze pieniądze finansują strażników, patrole antykłusownicze, badania naukowe i wsparcie mieszkańców żyjących na terenie delty. Nie cisza luksusu, a luksus ciszy Delta Okawango stoi przed ciągłym wyzwaniem, a największym luksusem w tym miejscu nie są super king-size łóżka, ani nawet nowy Starlink Wi-Fi dostępny w namiotach. Jest nim intymny kontakt z naturą, cisza przerywana głosem hipopotama, rykiem lwów, chichotem hien oraz miliony gwiazd nad rozległą, płynącą pustynią. Każdy, kto miał okazję oglądać z bliska kąpiące się w rzece hipopotamy, a nocą zasypiać słuchając ich sapania, wie, że to doświadczenie bezcenne. Delta oferuje mnóstwo takich spotkań, a rola odpowiedzialnej turystyki polega na tym, by ta unikatowa możliwość trwała. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Ta ryba-krokodyl to żywa skamieniałość. Może ważyć 130 kilogramów, połyka ofiary w całości i składa trujące jaja. Nowe odkrycie może ją ocalić
Niszczuka krokodyla przetrwała 157 milionów lat, ale może nie przetrwać najbliższych dekad – przynajmniej w USA. Naukowcy szukają sposobów, by zbadać i ocalić tego olbrzymiego drapieżnika. Są na dobrej drodze.
Spis treści: Gigant sprzed milionów lat Zła sława niszczuki krokodylej Gatunek zagrożony czy nie? Zależy, gdzie Jak badać niszczuki przez „kolczugę” z łusek? Mały wycinek płetwy zamiast śmiertelnego stresu Cuda ewolucji: życie bez tlenu i trujące jaja Jak ocalić słodkowodne olbrzymy? Niszczuka krokodyla (Atractosteus spatula) to prawdziwy postrach słodkowodnych wód i druga co do wielkości ryba Ameryki Północnej. Pokrywające jej ciało kostne łuski sprawiają, że wygląda jak opancerzony dinozaur. I nie jest to dalekie od prawdy – rządzi w rzekach już od późnej jury, czyli od 157 milionów lat. Ale jej „rządy” mają się ku końcowi – jej populacja w amerykańskich rzekach dramatycznie zmalała. Gigant sprzed milionów lat – Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że ten 3-metrowy gigant wciąż istnieje, a kiedy się o nim dowiadują, ich pierwszą reakcją często jest strach – mówi Solomon David, ichtiolog z Nicholls State University w Luizjanie. – Niszczuka, choć z wyglądu faktycznie podobna do krokodyla, nie poluje tak jak aligatory, lwy czy inne zwierzęta, które odgryzają kawałki mięsa – mówi David. – Ona po prostu połyka zdobycz w całości, więc dla ludzi jest zupełnie nieszkodliwa – dodaje. Niszczuki krokodyle, które mogą ważyć ponad 130 kilogramów, są podobne do swoich imienników tylko pod jednym względem: to drapieżniki szczytowe. Pełnią kluczową rolę w swoich siedliskach, głównie w środkowej i dolnej części dorzecza Missisipi w USA. – Utrzymują w ryzach populacje wielu gatunków, polując na mniejsze ryby, płazy, gady, ssaki i ptaki – wyjaśnia David. Zła sława niszczuki krokodylej Jednak ich drapieżny tryb życia przyniósł im złą sławę wśród wędkarzy i urzędników odpowiedzialnych za dziką przyrodę. Próbowano je wytępić, uznając za konkurentów wobec ryb, które łowi się częściej. W latach 30. XX wieku Komisja ds. Rybołówstwa w Teksasie zbudowała nawet łódź, która raziła prądem. Nazwano ją „Elektrycznym niszczycielem niszczuk” (Electrical Gar Destroyer). Do tego doszła utrata siedlisk spowodowana budową zapór i osuszaniem terenów zalewowych. Konsekwencje są takie, że niszczuka krokodyla jest dziś niezwykle rzadka w górnych odcinkach amerykańskich rzek, gdzie kiedyś występowała powszechnie. W niektórych stanach, takich jak Ohio i Illinois, gatunek ten zniknął całkowicie i uznawany jest za lokalnie wymarły. Gatunek zagrożony czy nie? Zależy, gdzie Częściej niszczuki występują w południowej części swojego zasięgu, zwłaszcza w Teksasie i Luizjanie. Dlatego Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje je globalnie jako gatunek najmniejszej troski. – To kwestia skali. To, co może być „najmniejszej troski” w ujęciu globalnym, zdecydowanie nie musi tak wyglądać lokalnie – tłumaczy David. Dlatego on i jego współpracownicy próbują zahamować spadek liczebności tych ryb, między innymi rozmnażając je w niewoli oraz opracowując sposoby badania ich bez wyrządzania im szkody. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Transactions of the American Fisheries Society” w styczniu 2025, David i współautorzy pokazali, że zamiast nacinać ciało ryby, by pobrać próbki, można uzyskać te same informacje przeprowadzając znacznie łagodniejszy zabieg – pobranie wycinka płetwy. Jak badać niszczuki przez „kolczugę” z łusek? Aby chronić niszczuki, naukowcy najpierw zbierają podstawowe informacje: gdzie te kolosy wędrują i czym się żywią. Do tego zwykle potrzebna jest próbka tkanki wielkości małej monety, która zawiera ślady pierwiastków pozwalających śledzić historię wędrówek ryby. – Ponieważ niszczuki mają łuski niczym średniowieczna kolczuga, czasochłonny i traumatyczny zabieg pobierania takiej próbki może powodować u zwierzęcia silny stres – mówi Thea Fredrickson, biolog z Lower Colorado River Authority w Teksasie. – Ten zabieg może być nawet śmiertelny – mówi Fredrickson. Na szczęście w swoim nowym badaniu obaj naukowcy wykazali, że przycinanie płetw ryby znoszą znacznie lepiej. Mały wycinek płetwy zamiast śmiertelnego stresu Nowy sposób pozwala wielokrotnie pobierać próbki od tych samych osobników, a płetwy szybko im odrastają. – Uważam wyniki tej pracy za bardzo obiecujące. Niektóre niszczuki krokodyle dożywają 95 lat lub więcej, co czyni każdego osobnika niezwykle cennym. Musimy zrozumieć ich biologię i ekologię, ale nie chcemy ich poświęcać – komentuje badanie Zeb Hogan, biolog z University of Nevada w Reno. Choć technikę przycinania płetw stosowano już u innych gatunków ryb, nikt wcześniej nie wypróbował jej na niszczukach. Teraz, gdy skuteczność metody została potwierdzona, naukowcy zaczęli używać jej w rezerwacie St. Catherine Creek National Wildlife Refuge w stanie Mississippi. W lutym 2025 roku David oraz pracownicy U.S. Fish and Wildlife Service, wraz ze specjalistką od niszczuk Kaylą Kimmel, schwytali na terenie rezerwatu liczne ryby, w tym jedną dłuższą niż wzrost samego Davida. Oznakowali je i wytypowali 10 osobników do programu rozrodczego w niewoli w ośrodku hodowlanym Private John Allen National Fish Hatchery. Jeśli wszystko pójdzie dobrze, ich potomstwo zostanie wypuszczone tam, gdzie niszczuki już zniknęły. Cuda ewolucji: życie bez tlenu i trujące jaja Na świecie występuje siedem gatunków niszczuk, a wszystkie w toku ewolucji zmieniły się bardzo nieznacznie, dlatego nazywa się je „żywymi skamieniałościami”. – Znalazły plan budowy ciała, który działa – i się go trzymają – mówi David, wyjaśniając przy okazji że długie, wąskie ciało pozwala im błyskawicznie doskakiwać do ofiary. Niszczuki krokodyle potrafią też oddychać powietrzem atmosferycznym, co umożliwia im przeżycie w gorących, ubogich w tlen środowiskach, w tym w słonawych estuariach, a nawet w wodzie morskiej. To nie koniec ich niezwykłych „wynalazków” – składają też trujące jaja. Ich ikra nie jest śmiertelna dla innych ryb – jest toksyczna tylko dla ssaków, ptaków, gadów, płazów i w szczególności stawonogów, takich jak skorupiaki. Może to oznaczać, że toksyna wyewoluowała specjalnie po to, by chronić jaja przed krabami i rakami. – Kawior z niszczuki? Nie polecam - śmieje się Solomon David. Jak ocalić słodkowodne olbrzymy? Słodkowodna megafauna, luźno definiowana jako gatunki, które średnio ważą ponad 30 kilogramów, należy do najbardziej zagrożonych zwierząt na Ziemi. Globalne populacje takich organizmów spadły od 1970 roku o prawie 90 procent – to dwukrotnie większa utrata niż w przypadku kręgowców żyjących na lądzie lub w oceanach, jak wykazało badanie z 2019 roku opublikowane w „Global Change Biology”. Duże ryby, takie jak jesiotry, łososie czy olbrzymie sumy, szczególnie na półkuli północnej, doświadczyły jeszcze większych spadków, głównie z powodu przełowienia, zanieczyszczeń i budowy zapór. Dlatego Solomon David stara się zmieniać postrzeganie tych zwierząt na wszelkie możliwe sposoby. Czasem robi to, żartując na temat niszczuk w mediach społecznościowych, a innym razem – składając zeznania przed legislaturą stanu Minnesota na rzecz nowego projektu ustawy, który wprowadziłby ochronę niszczuk i innych „mało wartościowych ryb”, zamiast pozwalać na ich nieograniczone zabijanie. Źródła: iScience, National Geographic
Antarktydę przecinały kiedyś rzeki. Miliony lat temu wyrzeźbiły tamtejszy krajobraz
Dziś Antarktyda kojarzy się z bezkresnym lodem, ale miliony lat temu wyglądała zupełnie inaczej. Jej powierzchnię przecinały rzeki, które rzeźbiły doliny i wąwozy. Teraz, dzięki nowoczesnym technologiom, naukowcy odkryli ten ukryty pod Wschodnim Lądolodem Antarktycznym krajobraz.
W tym artykule: Lód pokrywa aż 98% Antarktydy Krajobraz pod lądolodem Trzy rzeki zapomnianego świata Krajobraz „ukryty na widoku” Lód kojarzy nam się z twardymi kostkami zamrożonej wody albo nieruchomą taflą jeziora. Zimą, przy odpowiednim mrozie, lód skuwa również rzeki. Jednak już lodowce mają zdolność poruszania się i przemieszczania. Zajmują one aż jedną dziesiątą powierzchni lądu na Ziemi. Są kluczowym elementem ziemskiego systemu klimatycznego. Lód pokrywa aż 98% Antarktydy Największe skupiska lodu to lądolody, czyli lodowce kontynentalne. Wśród nich rekordowo duży jest Wschodni Lądolód Antarktyczny (ang. East Antarctic Ice Sheet, EAIS). Ten lądolód ma powierzchnię aż 14 mln km2 i grubość prawie dwóch kilometrów. Ta pokrywa lodowa jest tak gigantyczna, że gdyby w całości się rozpuściła, poziom wody w oceanach podniósłby się aż o 50–60 m. Dziś lód pokrywa aż 98% powierzchni Antarktydy. I od dawna aktywnie wpływa na to, co dzieje się na szóstym ziemskim kontynencie. Kilka lat temu zespół naukowców pod kierunkiem Lauren Simkins wykazał, że 15 tys. lat temu pod lądolodem wschodnim znajdował się system rzek odprowadzających wodę z lądolodu. W zeszłym roku zaś okazało się, że pod jego zachodnią częścią płynie rzeka długości 460 km. Krajobraz pod lądolodem Jak Antarktyda wyglądała wiele milionów lat temu? Na to pytanie odpowiedź znalazł zespół badaczy kierowany przez Stewarta Jamiesona z Uniwersytetu w Durham w Wielkiej Brytanii. Naukowcy wykorzystali satelity i radar, by stworzyć mapę obszaru o powierzchni 32 tys. km2, znajdującego się pod Wschodnim Lądolodem Antarktycznym. Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie Naukowcy wwiercili się pół kilometra pod lodowiec na półkuli południowej. Odkryli tam komorę przypominającą katedrę, a w niej setki organizmów żywych. To kolejny znak, że dopiero zaczy... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gleboko-pod-lodem-antarktyki-znaleziono-ukryty-swiat-to-nieznany-wczesniej-ekosystem-w-ktorym-istnieje-zycie-fot-niwa-craig-stevens-642b924.jpeg" width="938" height="563" alt="Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie (fot. Niwa/ Craig Stevens)" title="Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie (fot. Niwa/ Craig Stevens)" /> Pod tysiącami ton lodu znajduje się teren prawdopodobnie ukształtowany przez rzeki 14 mln lat temu. Możliwe jest również, że tak wyglądał krajobraz Antarktydy aż 34 lata temu, pod sam koniec rozpadania się superkontynentu Gondwany. Trzy rzeki zapomnianego świata Badany rejon został wyrzeźbiony przez trzy rzeki. Składał się z wyżyn podzielonych głębokimi rzecznymi korytami. Takie ukształtowanie terenu pochodzi jeszcze sprzed zlodowacenia, kiedy płynęły nim rzeki kierujące się w stronę wybrzeża. Później całą okolicę, przypominającą krajobraz Północnej Walii, na wiele milionów lat pokryła pokrywa lodowa. Była stabilna i utrzymywała się mimo następujących po sobie okresów ociepleń i zlodowaceń. − Ląd pod pokrywą lodową Antarktydy Wschodniej jest mniej znany niż powierzchnia Marsa – zauważa Stewarta Jamieson, główny autor pracy opublikowanej w „Nature Communications”. – I to jest problem, ponieważ od krajobrazu zależy, w jaki sposób lód płynie w Antarktydzie. A także w jaki sposób reaguje na przeszłe, teraźniejsze i przyszłe zmiany klimatu – dodaje naukowiec. Krajobraz „ukryty na widoku” − To niezwykłe, że ten krajobraz, dosłownie „ukryty na widoku” przez wiele lat, może nam tak wiele powiedzieć o historii pokrywy lodowej wschodniej Antarktydy – dodaje Neil Ross, współautor badań z Uniwersytecie w Newcastle. W jaki sposób naukowcy są w stanie odtworzyć, jak wygląda ląd pod lodem? Chociaż go nie widać, zdjęcia satelitarne wykonane nad tym regionem uchwyciły niewielkie pofałdowania powierzchni pokrywy lodowej. Dostarczają one wskazówek na temat krajobrazu pod spodem. Dane uzyskane dzięki satelitom potwierdzono następnie, korzystając z radaru. Obecne badania wykorzystują wcześniejsze prace tego samego zespołu, który sporządził mapę ukrytych pasm górskich, systemów kanionów i jezior pod lodem Antarktydy. Naukowcy są przy tym przekonani, że pod lodem antarktycznym znajduje się jeszcze bardzo wiele do odkrycia. − Dołożymy wszelkich starań, aby wypełnić luki w badaniach, i zrozumieć, jak pokrywa lodowa Antarktydy i leżący pod nią krajobraz zmieniły się na przestrzeni swojej długiej historii – zapowiada prof. Jamieson. Źródło: Nature Communications, Nature Geoscience Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ganges wysycha w bezprecedensowym tempie. Jaka będzie przyszłość świętej rzeki?
Ganges to święta rzeka hinduizmu, od której zależne są miliony mieszkańców Indii. I zarazem temat rzeka. Duże emocje wzbudza jej ogromne zanieczyszczenie, za które odpowiadają trafiające do nurtu tysiące ton odpadów przemysłowych czy niedopalone ciała zmarłych. Największa rzeka płynąca w Indiach ma też jednak inny problem: wysycha w bezprecedensowym tempie, co przeraża lokalną ludność.
Od Gangesu zależy przetrwanie niemal 600 milionów ludzi w Indiach i krajach sąsiednich. W dolinie położonej wzdłuż 2500-kilometrowej rzeki od stanu wody uzależnione jest życie nie tylko ludzi – to najgęściej zaludnione dorzecze na świecie – ale także całej fauny i flory. Doświadcza ona obecnie najgorszego okresu suszy od 1300 lat, a naukowcy z Uniwersytetu Arizony i IIT Gandhinagar udowodnili, że przyczyną tego stanu rzeczy jest działalność człowieka. Tak źle jeszcze nie było Badania na temat Gangesu zostały opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Naukowcy najpierw zrekonstruowali przepływ rzeki przez ostatnie 1300 lat. Pracy było sporo, bo na tapet wzięli okres od 700 do 2020 roku n.e. W oszacowaniu jej przebiegu pomogły im słoje starych drzew. Następnie porównali dane z udokumentowanymi historycznie suszami czy klęskami głodu w Indiach. Okazało się, że wysychanie rzeki z lat 1991–2020 jest zdecydowanie bardziej intensywne niż wszystkie dotychczasowe. Susza jest o 76% gorsza niż ta z XVI wieku, czyli do tej pory największa w historii pomiarów. Nie chodzi tylko o skalę suszy, ale także o częstość jej występowania i długość trwania. Bardziej suche okresy zdarzały się zawsze, ale nigdy jeszcze nie były tak dotkliwe. Jaki jest powód wysychania Gangesu? Wysychanie świętej rzeki zdaniem naukowców ma podłoże antropogeniczne, czyli spowodowane jest przez człowieka. Głównym powodem jest między innymi ocieplenie Oceanu Indyjskiego i zanieczyszczenie aerozolami – kropelkami cieczy z drobnymi cząstkami stałymi pochodzącymi z setek okolicznych fabryk, pojazdów czy elektrowni. Te hamują monsunowe opady deszczu, od których zależny jest region. – Ostatnie susze wykraczają poza zakres zmienności klimatu ostatniego tysiąclecia. Nasze odkrycia podkreślają pilną potrzebę głębszego zbadania interakcji między czynnikami kontrolującymi opady monsunowe w okresie letnim – ostrzegają autorzy badania. Jak zapobiec wysychaniu rzeki? Badacze apelują, by korzystając z ich badań, tworzyć bardziej wiarygodne modele klimatyczne. Obecne nie przewidywały bowiem skali suszy, z jaką mamy dziś do czynienia. Według nich uwzględnienie regionalnego wpływu działalności człowieka umożliwi skuteczniejszą walkę z żywiołem. W dolinie Gangesu jest to szczególnie ważne, bo od stanu rzeki zależą miliony istnień. To źródło wody pitnej, ale wód z Gangesu korzysta także rolnictwo i przemysł. Naukowcy zalecają jak najszybsze wdrożenia nowych, lepiej zaadaptowanych strategii zarządzania w celu złagodzenia niedoborów wody. Jeśli to się nie wydarzy, dolina Gangesu może się wkrótce bardzo zmienić. Źródło: PNAS, WWF Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Tego procesu nie da się powstrzymać” – naukowcy załamani tym, co zostało z arktycznych rzek
Najnowsze zdjęcia z Alaski alarmują: niegdyś krystalicznie czyste strumienie i rzeki przybierają niepokojący, pomarańczowy kolor. Według badań przyczyną jest roztapiająca się wieczna zmarzlina, która uwalnia do wody toksyczne metale. To alarmujące wieści dla całego ekosystemu Arktyki, szczególnie ryb.
Ocieplenie klimatu, rozmrażające niegdyś stale zamarzniętą ziemię, wywołuje chemiczną reakcję łańcuchową. Do rzek na Alasce przedostają się toksyczne związki, które sieją spustoszenie w arktycznym ekosystemie. Toksyny spod lodu Sukcesywne ocieplanie się planety sprawa, że „wieczna” zmarzlina – warstwa stale zamarzniętej, arktycznej gleby – zaczyna się roztapiać. W wyniku tego toksyny trafiają prosto do niegdyś krystalicznych, a teraz bardzo zanieczyszczonych rzek. Jak to działa? Do wolnej od lodu gleby z łatwością przedostaje się woda i tlen. Te rozkładają skały bogate w siarczki i tak powstaje żrący kwas siarkowy, który wypłukuje z kamieni metale wprost do rzeki: ląduje tam między innymi aluminium, żelazo, miedź czy kadm. Przykładem jest rzeka Salmon na Alasce, która przypomina kwaśne, górnicze ścieki. Z tym, że w okolicy nie ma ani jednej kopalni. Zmiany klimatyczne, które widać gołym okiem Jak czytamy w badaniu opublikowanym czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”, stężenia toksyn mogą w znaczących sposób szkodzić organizmom wodnym. – Pracuję i podróżuję po Górach Brooksa od 1976 roku, a ostatnie zmiany w ukształtowaniu terenu i składzie chemicznym wody są naprawdę zdumiewające – donosi David Cooper, naukowiec z Colorado State University i współautor badania, które analizowało skalę skażenia. Chociaż skupiało się ono głównie na rzece Salmon, to podobnie sprawa ma się w kilkudziesięciu innych arktycznych potokach. Woda trująca dla ryb Chociaż w niewielkich ilościach metale nie są toksyczne, poziom skażenia przekracza wszelkie dostępne progi. Zmętniona żelazem woda dodatkowo ogranicza ilość światła przedostającego się na dno rzeki, zabijając larwy owadów – podstawę diety łososi i innych ryb, z których znane są arktyczne potoki. Ryby te są szczególnie ważne dla wielu lokalnych, rdzennych społeczności. Bez nich ich przetrwanie jest zagrożone. Czy możemy coś z tym zrobić? – Gdy już się rozpocznie, procesu tego nie da się powstrzymać – mówi Tim Lyons, biogeochemik z Uniwersytetu Kalifornijskiego. Wskazuje, że jest to kolejna nieodwracalna zmiana spowodowana ociepleniem planety. Jedyną rzeczą, która może powstrzymać przebiegający na naszych oczach proces chemiczny, który dewastuje rzeki, jest regeneracja wiecznej zmarzliny. Ta utrzymałaby ponownie toksyny w ryzach. – Niewiele jest na Ziemi miejsc tak nietkniętych, jak te rzeki na Alasce. Ale nawet tutaj, z dala miast i autostrad, ślad globalnego ocieplenia jest niewątpliwy. Nie oszczędza żadnego miejsca – konstatuje smutno Lyons. Źródło: PNAS, Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Udana renaturyzacja delty rzeki Nidy – powrót rzadkich gatunków i lepsza ochrona przed suszą
Od dziesięcioleci meandrująca delta Nidy coraz bardziej obumierała, tracąc swoją faunę i florę. Naprzeciw pogarszaniu się jakości rzecznych wód wyszli naukowcy z Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, którzy podjęli się próby przywrócenia naturalnego stanu rzece. Obecnie możemy podziwiać efekty tych działań, dzięki którym Nida ponownie tętni życiem.
Proces renaturyzacji to szereg przyrodniczych działań mających na celu przywrócenie naturalnych cech rzece, które zostały utracone wskutek działalności człowieka. Przywraca się rzece jej naturalny bieg, odnawiając meandry oraz likwidując sztuczne umocnienia. Rzeka odzyskuje również dawne rozlewiska i tereny zalewowe, które działają jak naturalny magazyn wody. Całość prowadzi do stworzenia odpowiednich warunków dla powrotu ryb, płazów, ptaków wodnych i roślin związanych z terenami podmokłymi. Dlaczego Nida zaczęła obumierać? Nida przez lata meandrowała pośród świętokrzyskich łąk. Tworzyła starorzecza, mokradła i torfowiska, które były domem dla rzadkich gatunków zwierząt (np. traszki czy żółwie błotne). Całość zaczęła obumierać wraz z nasileniem się procesów melioracji i regulacji rzeki prowadzonych przez człowieka. Aby pozyskać więcej terenów rolniczych, odcinano rzeczne zakola oraz prostowano koryto Nidy. Władze PRL w ten sposób prowadziły swoją politykę zwiększenia produkcji rolnej kosztem „nieużytków”. Pobliskie bagna i łąki zalewowe zaczęły więc się osuszać – przeobraziły się w rolnicze pastwiska, przez co przestały być domem dla niektórych płazów, ptaków i owadów. Mogłoby się wydawać, że rozwój rolnictwa na tych terenach doprowadzi do całkowitego przeobrażenia rzeki. Na szczęście przyrodnicy w porę zaczęli zwracać uwagę na ekologiczną destrukcje zapoczątkowaną w latach 70 XX wieku, co skutkowało rozpoczęciem procesu renaturyzacji. Renaturyzacja delty Nidy Sam proces odbudowy delty Nidy składa się z kilku prac mających na celu przywrócenie terenowi jego pierwotnego kształtu. Całe przedsięwzięcie obejmuje około 400 ha w gminach Kije, Pińczów i Imielno (woj. świętokrzyskie). Na działania prowadzone w terenie składają się m.in.: udrożnienie cieków i odtworzenie starorzeczy – odbudowano 12 km cieków i 5 km dawnych zakoli rzeki, dzięki czemu woda może swobodniej krążyć i nie odpływa już tak szybko, jak po regulacjach XX wieku. przywrócenie rozlewisk i mokradeł – odtworzono 10 ha naturalnych rozlewisk – woda ponownie wylewa się w dolinę. odtwarzanie siedlisk i reintrodukcja gatunków – płazy takie jak traszka grzebieniasta i kumak nizinny już się pojawiły. Planowane jest wprowadzenie 150 osobników żółwia błotnego wyposażonych w nadajniki GPS, aby monitorować ich wędrówki. Jakie efekty możemy już dostrzec? Kierownik projektu Piotr Wilk mówi w rozmowie z PAP: „Widzimy gołym okiem, że dzięki naszym działaniom ten teren jest bardziej zielony i odporny na suszę niż inne. Renaturyzacja okazała się realnym wsparciem w retencji”. Wszystko dzięki przywróceniu mokradeł, które magazynują wodę. Ekosystem znów działa jak gąbka – zatrzymuje H2O, co ma znaczenie w walce z kryzysem klimatycznym. Wilk zwraca również uwagę na znaczenie renaturyzacji w przypadku innych polskich rzek. Przy panującej suszy hydrologicznej istotne jest tworzenie jak największej liczby terenów retencyjnych, które mogłyby gromadzić wodę. Należy więc zwiększać potencjał retencyjny poprzez odnawianie starorzeczy wraz ze wszystkimi rozlewiskami rzek. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Rekordowo niski stan Wisły. Hydrolog wskazuje często pomijaną przyczynę
Niski stan Wisły niepokoi nie tylko warszawskich spacerowiczów, ale mieszkańców całej Polski. W wielu rzekach poziomy wody spadły do absolutnego minimum. Hydrolog Piotr Bednarek tłumaczy powody tego stanu i wyjaśnia, czy grozi nam pustynnienie.
W poniedziałek na stacji pomiarowej Warszawa-Bulwary stan Wisły spadł do 9 cm. To niechlubny rekord w historii pomiarów. Niski stan rzek obserwuje się nie tylko na Mazowszu, ale i w całej Polsce. Przyczyną może być działalność człowieka – i to bardziej bezpośrednią, niż by się wydawało. Przyczyna niskiego stanu wody w Wiśle – Powodem tak niskiego stanu wody jest przede wszystkim szybko postępująca erozja wgłębna, czyli pogłębianie się koryta Wisły – przekazał PAP Piotr Bednarek, hydrolog i doktorant w Zakładzie Hydrologii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, a także prezes fundacji Wolne Rzeki. Erozji winna jest głównie postępująca regulacja rzek i funkcjonowanie kopalni piasku. Powyżej Warszawy działają takie dwie i zatrzymują one materiał niesiony przez rzekę. Za sytuację na Wiśle odpowiedzialna jest także susza. Przyczyniły się do niej nierównomierne rozłożone opady. Chociaż deszczu było całkiem dużo, to większość wody spadła latem – przez to wyparowała, zanim zdążyła zasilić rzeki. Do prawidłowego funkcjonowania rzek konieczne są obfite opady śniegu zimą, które stają się rzadkością. Czym grozi brak wody w rzekach? Na niskim stanie Wisły cierpi w szczególności elektrociepłownia Siekierki – jest ona odpowiedzialna za ogrzanie 55 procent budynków w stolicy. Kompleks wykorzystuje wodę czerpaną z Wisły do chłodzenia swoich urządzeń. Przez jej brak pojawiają się problemy z funkcjonowaniem instalacji grzewczych. To tylko wierzchołek góry lodowej: takich placówek jest w Polsce o wiele więcej. Niski stan rzek to więc nie tylko problem z punktu widzenia ekosystemu, ale także związanej wodą infrastruktury. Jak zapobiegać wysychaniu rzek? – Do prostych i tanich rozwiązań, które powinny zostać wdrożone „na wczoraj”, należy przede wszystkim zaprzestanie regulacji i pogłębiania rzek – mówi Piotr Bednarek. Według hydrologa wspierające rzeki renaturyzacje mogłyby obejmować np. zasypywanie rowów melioracyjnych, których w Polsce jest kilkukrotnie więcej niż samych rzek. – To naprawdę bardzo proste rzeczy do zrobienia i nie ma uzasadnienia dla tego, że nie są wdrażane – dodaje ekspert. Czy grozi nam pustynnienie? Chociaż nie powinno zabraknąć wody do wzrostu drzew – a tego rodzaju brakiem jest pustynnienie – niektóre niskie stany rzek mogą prowadzić do wymarcia wielu ekosystemów. Może czekać nas zniknięcie ryb, małży czy niektórych płazów. Poziom wody poniżej minimum okresowego występuje obecnie na 14 stacjach hydrologicznych na rzekach: Warcie, Kaczawie, Moszczenicy, Budzówce, Żylicy, Nysie Kłodzkiej, Kwisie, Pilicy, Prądniku, Skawicy i Krasnej. W wielu rzekach jesteśmy 1–2 cm od najniższych stanów w historii pomiarów. Według Bednarka jest realna szansa na to, że rzeki w Polsce mogą wyschnąć całkowicie – zwłaszcza jeśli nic się nie zmieni. Jednak Wisła – ze względu na swoje rozmiary i dostojność – będzie ostatnią z nich. Obyśmy nigdy nie musieli tego oglądać. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Susza hydrologiczna w Polsce: niski stan rzek, zanik jezior. Ekolodzy biją na alarm
Na warszawskim odcinku Wisły zanotowano rekordowo niski poziom wody. Stan rzeki Narwi osiągnął za to głębokość zera wodowskazowego. Wody brakuje również m.in. w Warcie, Noteci i Pilicy. Susza hydrologiczna trawi polskie cieki, a stacje badawcze biją kolejne niechlubne rekordy pomiarowe.
Spis treści: Jak susza klimatyczna wpływa na stan polskich rzek? Szkodliwa działalność człowieka Jakie są ekologiczne skutki suszy hydrologicznej w Polsce? Efekty suszy klimatycznej dostrzec można w kolejnych medialnych komunikatach. W ostatnim czasie doszło chociażby do pożaru połaci terenu Biebrzańskiego Parku Narodowego. Wzrost temperatury dotyka również rolników, których plony są obecnie dramatycznie zagrożone. Warto jednak pamiętać, że wszystkie te zdarzenia – wraz z obniżeniem stanu wód w polskich zbiornikach – nie są jedynie konsekwencją działania natury. Człowiek w niektórych momentach jest w stanie przeciwdziałać suszy, hamując jej destrukcyjny charakter. Jak susza klimatyczna wpływa na stan polskich rzek? Susza to przede wszystkim skutek wzrostu temperatur powietrza. Od 2014 roku średnia temperatura wzrosła o prawie jeden stopień Celsjusza. W porównaniu z ubiegłym stuleciem wzrost ten wynosi już około dwóch stopni. Wyższe temperatury powodują zwiększenie potencjalnego parowania wody, co prowadzi do utraty zasobów z lustra rzeki, roślin przybrzeżnych i terenów wilgotnych. Opady, mimo że przez wiele lat pozostają na podobnym poziomie, nie są w stanie uzupełniać parujących zasobów wodnych. Główna przyczyna to zmiana charakteru letnich deszczy, które stały się gwałtowne i krótkotrwałe. Choć suma opadów rocznych pozostaje niezmieniona, ich chwilowość i nieregularność nie sprzyja systematycznemu odbudowywaniu poziomu wód. W wielu przypadkach dochodzi wręcz do efektu odwrotnego – intensywnych, krótkich ulew powodujących lokalne zalania. Oprócz opadów deszczu, rzeka tracą kolejne źródło zasilania w wodę – topniejącą pokrywę śnieżną. Wraz z ociepleniem polskich zim, pokrywa śnieżna utrzymuje się zdecydowanie krócej lub w niektórych miejscach w ogóle nie występuje. Taka sytuacja prowadzi do zbyt wczesnego zasilania rzek wodą roztopową. Spływ do ujścia następuje jeszcze przed rozpoczęciem lata, pozbywając się zasobów koniecznych do przetrwania upalnej pory roku. Pokrywa śnieżna przestaje pełnić funkcję naturalnego bufora hydrologicznego, który w przeszłości zapewniał stopniowe nawadnianie rzek i gleb w odpowiednim tempie. Szkodliwa działalność człowieka Dramatyczny stan polskich rzek to nie tylko efekt zmieniającej się sytuacji klimatycznej. Przyczynia się do tego również człowiek prowadzący działalność szkodliwą dla hydrologii. Jednym z takich działań jest wzmożona eksploatacja wód powierzchniowych i gruntowych. Człowiek pobiera zbyt dużo wody z jej naturalnego obiegu, tworząc trwały deficyt wodny. Średni dzienny pobór wody przez Warszawę wynosi ok. 350 000 m³ – to prawie objętość 100 olimpijskich basenów dziennie. Wzmożone wydobycie wód gruntowych przyczyniło się do cofnięcia linii brzegowej mazurskiego jeziora Świętajno o 15 metrów. W przypadku wód gruntowych konieczne jest również regularne uzupełnianie ich poziomu. Niestety, w większości polskich miast występuje kanalizacja burzowa, która wodę pochodzącą z odpadów przenosi bezpośrednio do miejskich rzek. W ten sposób zasoby nie są magazynowane na czas potencjalnej suszy. Wprowadzenie zielono-błękitnej infrastruktury (mechanizmy retencyjne gromadzące wodę i opóźniające spływ wód opadowych) mogłoby pomóc w miejskim zasilaniu wód gruntowych – niezbędnych do przeciwdziałania suszy hydrologicznej. Człowiek eksploatuje nie tylko wodne zasoby polskich rzek. W niektórych miejscach dochodzi do wydobycia piasku i żwiru z rzecznego dna, co automatycznie obniża lustro wodne. W rzekach występuje szybszy spadek poziomu rzek przy suszy oraz ograniczone zasilanie przyrzecznych gruntów. Do sytuacji takiej doszło np. w Włocławku, gdzie obniżenie poziomu wody doprowadziło do lokalnych susz. Jakie są ekologiczne skutki suszy hydrologicznej w Polsce? Susza hydrologiczna, z która obecnie mamy do czynienia w Polsce, powoduje szereg skutków ekologicznych dla środowiska. Wymienić można: śmierć organizmów wodnych – wraz z wysychaniem rzek ubywa miejsc do życia dla wielu organizmów. Powstają przyduchy – stan, w którym w wodzie jest zbyt mało tlenu, by organizmy wodne mogły przetrwać; utratę siedlisk mokradłowych i łąk zalewowych – susza powoduje zanik terenów podmokłych, które są siedliskiem wielu gatunków zwierząt i roślin; zanikanie połączeń między wodami – niska woda powoduje, że rzeki i jeziora tracą połączenia z dopływami, starorzeczami i stawami, co prowadzi do ograniczania migracji ryb i płazów; wzrost temperatury i pogorszenie jakości wody – prowadzi do zakwitu szkodliwych glonów i sinic. Źródła: PAP, TVN24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Zbiornik Racibórz Dolny. Zachwycił mieszkańców południowej Polski i zadziwił archeologów
Ta instalacja uratowała setki tysięcy osób podczas katastrofalnej powodzi w 2024 roku. Zajmuje powierzchnię zbliżoną do Kołobrzegu czy Pułtuska. A podczas jej budowy doszło do sensacji archeologicznych. Zbiornik Racibórz Dolny to nowy cud Polski.
Spis treści: Gdzie jest zbiornik Racibórz Dolny? Kiedy wybudowano zbiornik Racibórz Dolny? Jak działa zbiornik Racibórz Dolny? Jak wygląda zbiornik Racibórz Dolny? Archeolodzy w zbiorniku Racibórz Dolny Niewiele jest tak potężnych inwestycji zrealizowanych w ostatnich latach w Polsce. Budowa zbiornika Racibórz Dolny była olbrzymim wyzwaniem zarówno logistycznym, jak i finansowanym. Gdzie jest zbiornik Racibórz Dolny? Zbiornik Racibórz Dolny jest położony w południowej Polsce na terenie województwa śląskiego. Znajduje się parę kilometrów na południe od miasta Racibórz zarówno na terenach należących do miasta, jak też do gmin Krzyżanowice, Kornowac, Lubomia i Gorzyce. Warto zwrócić uwagę, że jest to potężny zbiornik. Jego powierzchnia to 26 kilometrów kwadratowych. Zbliżoną powierzchnię zajmują takie miasta jak Kołobrzeg (25,67 km kw.) czy Pułtusk (23,1 km kw.). To największy zbiornik przeciwpowodziowy w Polsce. Kiedy wybudowano zbiornik Racibórz Dolny? Pierwsze pomysły wykonania obszernego zbiornika przeciwpowodziowego w górnym biegu Odry powstały już w latach 1880–1906. Po zakończeniu II wojny światowej powrócono do tego pomysłu, ale sprawa stanęła jedynie na rozmowach ze stroną czechosłowacką – ewentualnie spiętrzenie wody mogłoby zagrozić naszym południowym sąsiadom. Kolejne dekady to wiele prac koncepcyjnych i formalnych ustaleń, które ulegały modyfikacjom. W tzw. międzyczasie w latach 1989–2002 powstał mniejszy polder Buków (ponad 800 ha powierzchni) na terenie trzech gmin – Gorzyce i Lubomia w powiecie wodzisławskim oraz Krzyżanowice w powiecie raciborskim. Do koncepcji budowy zbiornika Racibórz powrócono po katastrofalnej powodzi latem 1997 roku. Wówczas ruszyły prace koncepcyjne. Budowa tej konstrukcja wiązała się w potrzebą przesiedlenia mieszkańców blisko 200 gospodarstw w jej planowanym obrysie. Mieszkańcy dwóch wsi zgodzili się na wywłaszczenie. Część z nich przeniosła się do powstałej od podstaw nowej miejscowości Nieboczowy, na terenach, gdzie były pola. Ciekawostką jest fakt, że przeniesiono nawet cmentarz. Prace koncepcyjne i budowlane zbiornika Racibórz Dolny miały miejsce w dwóch pierwszych dekadach XXI wieku. Ostatecznie, po zmaganiach związanych z pozyskaniem olbrzymich środków zarówno na wykupienie gruntów, nieruchomości i samej inwestycji zbiornik uzyskał funkcjonalność w styczniu 2020 roku. Budowa zbiornika pochłonęła 2 mld złotych i była dofinansowania ze środków Unii Europejskiej. Jak działa zbiornik Racibórz Dolny? Zadaniem zbiornika jest spłaszczenie fali powodziowej oraz opóźnienie momentu dojścia fali na Odrze do ujścia Nysy Kłodzkiej. W ten sposób ma zmniejszyć prawdopodobieństwo nałożenia się dwóch kulminacji fal. Ten zbiornik jest suchy (czyli jest polderem) – oznacza to, że wypełnia się tylko w chwili zagrożenia. W praktyce oznacza to, że zbiornik napełnia się wodą, która jest wypuszczana w stopniowy i kontrolowany sposób. Teraz zbiornik jest w stanie pomieścić 185 mln m3 wody. Jednak te parametry mają ulec poprawie, bo planowane jest jego pogłębienie. Wówczas do polderu mogło by się wlać nawet 300 mln m3. Pogłębienie będzie zyskowne nie tylko ze względu na poprawę parametrów zbiornika. Pozyskany urobek to kruszywo, czyli żwir, który będzie można sprzedać. Zajmuje się tym obecnie kilka firm. Uważa się, że dzięki zbiornikowi podczas powodzi w 2024 roku wiele terenów nie zostało zalanych, w tym takie miasta jak Opole czy Wrocław. Eksperci zwracają jednak uwagę na to, że tego typu infrastruktura jest co prawda niezbędna, to powinna być elementem złożonego systemu zapobiegającego powodziom. A na taki system powinny składać się też naturalne mokradła, zrenaturalizowane rzeki, lasy i dzikie tereny w górnych częściach rzek oraz odsuwanie wałów od koryt. Jak wygląda zbiornik Racibórz Dolny? Głównym elementem zbiornika są wały ziemne, otaczające obszar 26,3 km kw. Te zapory mają długość 22,4 km. Ich maksymalna wysokość wynosi 11,1 m. Na ten cel użyto 6,8 mln ton ziemi. W zaporze czołowej , w której kierunku zmierza woda, wykonano betonową budowlę przelewowo-spustową z sześcioma zasuwami i sześcioma spustami dennymi. To w tym miejscu kontroluje się prędkość przepływu wody. Mniejsze instalacje umożliwiające upuszczanie wody są też w innych częściach wałów. View oEmbed on the source website Archeolodzy w zbiorniku Racibórz Dolny Badacze przeszłości są obecni przy wszystkich wielkich inwestycjach. Tak było na przykład w czasie budowy autostrad czy tras szybkiego ruchu. Nie mogło ich zabraknąć przy wznoszeniu zapór zbiornika Racibórz Dolny. Archeologom udało się dokonać wielu wspaniałych odkryć w ramach tych ratowniczych badań. Można je przyrównać do prac prof. Kazimierza Michałowskiego w Sudanie, gdy w latach 60. XX wieku zaangażował się w ratowanie dziedzictwa archeologicznego. Artefakty i budowle sprzed setek i tysięcy lat znajdowały się w granicach powstającego Jeziora Nasera – powstającego w wyniku spiętrzenia wody przez Wielką Tamę Asuańską. Opracowanie wyników ratowniczych badań wykopaliskowych poprzedzających budowę planowanego zbiornika przeciwpowodziowego Racibórz Dolny liczy blisko 3000 stron. Badania objęły blisko 20 stanowisk archeologicznych o łącznej powierzchni ponad 13,5 ha. Były to ślady po obecności ludzi począwszy od okresu paleolitu po nowożytność. Jako najważniejsze znaleziska archeolodzy wskazali osady pierwszych rolników na naszych ziemiach. Na terenie jednej z nich odkopano jeden z najliczniejszych w Polsce zespołów figurek antropomorficznych, w tym unikatową, zachowaną w całości figurkę ukazującą kobietę, którą okrzyknięto jako „Wenus z Raciborza”. Być może związana była z kultem płodności i bogini matki. W czasie tych wykopalisk udało się też udokumentować pozostałości z czasów II wojny światowej: okopy, transzeje, schrony oraz groby poległych wówczas żołnierzy. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Święte miasto Mezopotamii zdradza tajemnice. Setki kilometrów kanałów
Wokół jednego z najstarszych miast Mezopotamii, Eridu, naukowcy odkryli gęstą siatkę kanałów nawadniających. To dzięki nim już tysiące lat temu możliwe było intensywne rolnictwo i rozwój cywilizacji.
Spis treści: Cywilizacja wyrosła na zbożu Eridu – najświętsze miasto Mezopotamii Setki kilometrów starożytnych kanałów Pierwsze cywilizacje rozkwitły na Bliskim Wschodzie w Egipcie i w Mezopotamii. Naukowcy od lat wskazują na ścisły związek intensywnego rolnictwa z rozwojem osiadłego życia, a w konsekwencji urbanizacji. Cywilizacja wyrosła na zbożu Kluczową rolę w uprawie ziemi odegrały sztuczne kanały nawadniające lub odprowadzające nadmiar wody. To o nich przeczytamy w każdym podręczniku na temat początków wielkich cywilizacji. Ale co na ich temat tak naprawdę wiemy? Niewiele, bo archeolodzy od XIX wieku skupiali się głównie na badaniu wspaniałych świątyń i bogatych grobowców. Tam można było znaleźć cenne artefakty i przewieźć do muzeów. Od kilku dekad to się zmienia. Teraz badacze koncentrują się m.in. na analizowaniu dawnych krajobrazów. W tym celu korzystają ze zobrazowań satelitarnych i analiz geomorfologicznych. Eridu – najświętsze miasto Mezopotamii Tak też było w przypadku najnowszych badań wykonanych w rejonie świętego miasta Eridu w Mezopotamii w dzisiejszym Iraku. Istniało tutaj wiele świątyń, w tym ta poświęcona bogowi Enki i ziggurat. Szeroko zakrojone analizy starożytnego krajobrazu wykonano dzięki wykorzystaniu map geologicznych czy prac terenowych. Wyniki opublikowano na łamach „Antiquity”. Autorami są badacze z Iraku, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Jeśli chodzi o zdjęcia satelitarne, użyto tych archiwalnych pochodzących ze zbioru wykonanego w ramach szpiegowskiego programu USA – CORONA z czasów zimnej wojny. To nie pierwszy raz, gdy są wykorzystywane przez badaczy pierwszych cywilizacji i to z sukcesem. Setki kilometrów starożytnych kanałów W ramach badania w regionie Eridu odkryto ponad 200 głównych i dużych kanałów długości od 1 do 9 km każdy i od 2 do 5 m szerokości. Bezpośrednio łączyły się ze starożytną rzeką Eufrat. Poza tym zidentyfikowano również ponad 4000 mniejszych kanałów długości od 10 do 200 metrów każdy. Oznacza to, że w sumie udało się namierzyć co najmniej setki kilometrów kanałów wokół starożytnego Eridu. Badacze nie podają ich dokładnej sumarycznej długości. Kanały były połączone z rzeką Eufrat, która kilka tysięcy lat temu miała swoje ujście blisko Eridu. Dziś to stanowisko archeologiczne (znane jako Abu Shahrajn) znajduje się w głębi lądu. Duże kanały połączone z Eufratem doprowadzały wodę do tych mniejszych. Te drugie docierały bezpośrednio do pól uprawnych. W obrębie poszczególnych obszarów rolniczych istniał układ mniejszych kanałów. Zidentyfikowano ponad 700 gospodarstw, a mniejsze kanały zwykle znajdują się na obwodzie każdego z nich. To obrazuje skalę rolnictwa w starożytności. Powierzchnia każdego gospodarstwa wynosiła od 500 do 20 000 m2. Należy jednak zaznaczyć, że nie wszystkie kanały muszą pochodzić z jednego okresu. Pobliskie Eridu, do którego musiała trafiać większość zboża, istniało od połowy VI tysiąclecia do IV wieku p.n.e. Sieć kanałów nie była regularna w geometrycznym sensie. Była dostosowana do lokalnej topografii, biegu rzeki i potrzeb poszczególnych rolników. Niemniej jednak intensywność i gęstość sieci kanałów w regionie Eridu wskazują na dobrze rozwinięty i zorganizowany system irygacyjny. To bardzo ważne badanie, bo większość naszej wiedzy na temat nawadniania i rolnictwa w południowej Mezopotamii pochodziła dotychczas z dowodów pośrednich, takich jak teksty na tabliczkach klinowych. Źródło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Dorosłe samce amazońskich delfinów oddają mocz w powietrzu. Czy to tylko popisy?
Oddawanie moczu przez delfiny amazońskie jest bardziej powszechne, niż do tej pory sądzono. W nowym badaniu obserwowano te zwierzęta przez ponad 200 godzin. Zaobserwowano, że samce sikały w powietrzu 36 razy. Jaka jest przyczyna takich popisów?
Spis treści: Zabawy delfinów z moczem Funkcje moczu w królestwie zwierząt Komunikacja chemiczna poprzez mocz u amazońskich delfinów Na ratunek inii amazońskiej Delfin leniwie przewraca się na plecy, wystawia penisa z wody i wystrzeliwuje w powietrze entuzjastyczny strumień moczu. Strumień rozchodzi się po niebie niczym żółta tęcza. Zabawy delfinów z moczem To dziwaczne zachowanie – nazywane przez ekspertów „oddawaniem moczu z powietrza” – zaobserwowano u delfinów amazońskich (Inia geoffrensis), znanych również jako inie amazońskie. Jest to praktyka, która zarówno szokuje, jak i dezorientuje naukowców. Claryana Araújo-Wang, badaczka z Botos do Cerrado Research Project w Brazylii i CetAsia Research Group w Kanadzie i jej koledzy opublikowali niedawno badanie na temat tego osobliwego zjawiska. Obserwowali delfiny przez 218,9 godziny i zaobserwowali, jak samce 36 razy tryskały moczem w powietrze. – Osobnik zaczyna powoli odwracać się brzuchem do góry, odsłaniać penisa i oddawać mocz. Kiedy inny samiec jest obecny, czasami goni strumień moczu swoim pyskiem – wyjaśnia Claryana Araújo-Wang. Jason Bruck, profesor nadzwyczajny na Stephen F. Austin State University, który nie był zaangażowany w badanie, zna to zjawisko. Bruck, ekspert w dziedzinie delfinów, od lat prowadzi wykłady, które zawierają slajd z obrazem delfina rzecznego uczestniczącego w tej praktyce. Zdaniem Brucka istnieją solidne fundamenty do badania tego typu zjawiska, bo nie są to pojedyncze wybryki tych zwierząt. Funkcje moczu w królestwie zwierząt Wiele zwierząt nie tylko pozbywa się moczu ze swojego organizmu. Lwy, tygrysy i niedźwiedzie, a także wilki, kojoty i myszy używają moczu do oznaczania swojego terytorium. Samice raków, homarów i jeżozwierzy dają samcom znać, że są gotowe do zabawy poprzez sikanie, a samce tilapii używają go, aby udowodnić swoją sprawność seksualną. Małpy nawet kąpią się w moczu w nadziei, że jego zapach przyciągnie partnera. Podczas gdy większość zwierząt jest w stanie wykryć zapach moczu, ewolucja sprawiła, że delfiny straciły zmysł węchu, więc polegają na smaku. – Wiele sygnałów u ssaków jest kodowanych chemicznie. To my, ludzie, jesteśmy słabi w używaniu komunikacji chemicznej. Nasz zmysł węchu jest dość kiepski – mówi Bruck. Komunikacja chemiczna poprzez mocz u amazońskich delfinów Naukowcy nie są do końca pewni, co wyprawiają delfiny amazońskie, ale spekulują, że ta zaskakująca praktyka może mieć cel społeczny. Inie zwykle używają sygnałów akustycznych do ogólnej komunikacji, ale zachowania godowe obejmują przejawy agresji między samcami, a nawet przenoszenie przedmiotów przedmiotów dryfujących w wodzie. – Możliwe, że oddawanie moczu z powietrza jest kolejnym zachowaniem z repertuaru społeczno-seksualnego samców – mówi Araújo-Wang. Przypuszcza, że oddawanie moczu z powietrza pomaga w zaprezentowaniu męskości. Jak dotąd zaobserwowano, że tylko samce sikają na siebie nawzajem, a 67% tych zdarzeń miało miejsce, gdy w pobliżu znajdował się samiec „odbiorca”. Bruck, który w 2022 roku opublikował dwa badania pokazujące, że delfiny butlonose (łac. Tursiops truncatus) mogą identyfikować przyjaciół na podstawie smaku ich moczu, zastanawia się, czy może to wskazywać na chemiczny system komunikacji. – Być może widzimy, jak delfiny rzeczne mogą robić coś, co obserwowaliśmy u delfinów butlonosych – mówi. Na tym etapie nie można mieć pewności. Delfiny mogą wykorzystywać sygnały chemiczne do wskazywania tożsamości, statusu społecznego i zdrowia fizycznego lub może to być „po prostu zabawna rzecz, którą robią” – mówi Bruck. Aby to potwierdzić, naukowcy musieliby wyizolować różne zmienne w kontrolowanych eksperymentach. A to bardzo trudna rzecz do zrobienia w przypadku tego gatunku. Na ratunek inii amazońskiej Autorzy badania uważają, że odkrycia te mogą być ważne dla wysiłków na rzecz ochrony zagrożonych delfinów amazońskich, a Bruck się z tym zgadza. – Nadszedł czas, aby zacząć uznawać, że istnieją mocne dowody [na] komunikację chemiczną u waleni. Mogą mieć na to wpływ rzeczy, które umieszczamy w wodzie – mówi Bruck. Jeśli delfiny używają sygnałów chemicznych do komunikowania się ze sobą, zanieczyszczenie środowiska przez ludzi może blokować lub maskować te sygnały i wpływać na przyszłość gatunku. Dlatego zdaniem badacza przedmioty wyrzucane przez ludzi do wody mogą wpływają na populacje delfinów i ich rozmnażanie. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Ściana wody. Relacja z wędrówki wzdłuż strefy zdemilitaryzowanej w Korei Południowej
Niewiele osób wie, że Koreę Południową i Północną oddziela nie tylko ogrodzenie, ale częściowo również „ściana” wody. Ten opustoszały i dziewiczy rejon odwiedził Paul Salopek. Oto jego relacja.
Spis treści: „Wybuchowa” turystyka w Korei Południowej Nieznane oblicze strefy zdemilitaryzowanej (DMZ) Najbardziej wysunięte przyczółki Korei Południowej i ich zrelaksowani mieszkańcy Przykurzona linia frontu Strefa zdemilitaryzowana, Korea Południowa, 37° 47’ 20” N, 126° 29’ 19” E Gigantyczną połać bezludnego terenu oddzielającego Koreę Południową od Północnej można opisać następująco: Ostatnia zimnowojenna granica świata skończyła w tym roku 71 lat. Zmaterializowała się w 1953 r., gdy zarówno Seul, jak i Pjongjang, pogodziły się z faktem, że konflikt, która pochłonął 2,5 mln istnień ludzkich, skończył się impasem. Oficjalnie oba kraje pozostają w stanie wojny. Rozległa strefa zdemilitaryzowana (określana niekiedy angielskim skrótem DMZ) ciągnie się przez długich 248 km gór, dolin, opustoszałych wsi i gospodarstw. Oddziela od siebie wrogie armie pasem szerokim na cztery bezludne kilometry. „Wybuchowa” turystyka w Korei Południowej Tę umocnioną granicę odwiedza co roku ok. 1,2 mln turystów. Na każdego z nich przypada średnio jedna mina – po obu stronach strefy rozmieszczono ponad milion ukrytych ładunków wybuchowych, by wybić przeciwnikowi z głowy próby inwazji. W potyczkach stoczonych w DMZ w ciągu kilkudziesięciu lat zginęło łącznie ok. 800 żołnierzy północno- i południowokoreańskich, a także amerykańskich; USA są sojusznikiem Korei Południowej. W 1996 r., po niełatwych negocjacjach, grupa weterynarzy z Korei Południowej uratowała północnokoreańską krowę, która utknęła na rzecznej wyspie w strefie zamkniętej. Incydent ten ujawnia mało znaną prawdę o DMZ – częściowo składa się ona z wody. Nieznane oblicze strefy zdemilitaryzowanej (DMZ) Na odcinku 67 km, od betonowego wału przeciwpowodziowego na północ od Seulu aż po brzegi Morza Żółtego, oba kraje mierzą się wrogimi spojrzeniami ponad mulistymi wodami rzeki Han-gang, rozlewającymi się szeroko w rozległym estuarium, a potem rozpływającymi w słonych falach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/11/4-IMG7850-507a247.jpg" width="4032" height="3024" alt="Ogrodzona natura: DMZ, czyli strefa zdemilitaryzowana między dwiema Koreami, przez ostatnie 71 lat była w niewielkim stopniu zagospodarowana przez człowieka. Zdziczała, stanowi de facto obszar chroniony." title="Ogrodzona natura: DMZ, czyli strefa zdemilitaryzowana między dwiema Koreami, przez ostatnie 71 lat była w niewielkim stopniu zagospodarowana przez człowieka. Zdziczała, stanowi de facto obszar chroniony." /> Jako że ludzie nie mają wstępu do strefy zdemilitaryzowanej, nie jest wykluczone, że ujście Han-gang należy do najbardziej dziewiczych na świecie. Brzegów nie kalają tu porty ani fabryki, na frontowych wodach nie kołysze się ani jeden prom, boja nawigacyjna czy rybacka łódka. Krwawy konflikt sprawił, że cały rzeczny ekosystem trwa zastygły poza czasem. Na osuchach, gdzie od dekad nie postała podeszwa kalosza, zagrożone wyginięciem warzęchy małe polują na cefale. Wśród trzcin aż roi się od jelonkowców błotnych. A cały ten mulisty raj można podziwiać zza rzędów wież strażniczych, płotów pod napięciem, pól minowych i zasieków z drutu żyletkowego. Najbardziej wysunięte przyczółki Korei Południowej i ich zrelaksowani mieszkańcy Wraz z mym koreańskim towarzyszem przemierzałem te zaciszne rozlewiska przez trzy upalne, letnie dni. Czułem się, jakbym brnął przez krainę nakrytą szklaną kopułą – parną muzealną dioramę. – Jestem jedną z ostatnich, którzy tu zostali – stwierdziła 85-letnia Song Yoon-Yeo, emerytowana rolniczka z zapyziałej wioseczki na wyspie Ganghwa w ujściu Han-gang. – Wszyscy wyjechali do Seulu. Song przykucnęła pod dziką jabłonią i przy studni prała ubrania. Nie robiło na niej wrażenia, że w zasięgu wzroku ma Koreę Północną – wrogie państwo uzbrojone w głowice atomowe i rządzone przez dyktatora, który wytruł ponoć swoich krewnych. Skarżyła się na zwyczajne problemy. Migracja do miast pustoszyła koreańską prowincję, a dostęp do usług publicznych stawał się coraz gorszy. Ale były i dobre wieści: niedawno w okolicy otworzyła się kawiarnia. – Jeszcze kilka lat temu nie wiedzieliśmy, co to kawa – przyznała Song. Mieszkańcy Cho-Gang Ri, innej nadrzecznej wsi, upierali się wręcz, że życie tuż obok najmocniej ufortyfikowanej i najpilniej strzeżonej granicy na Ziemi to w gruncie rzeczy najbezpieczniejsze, co może człowieka spotkać. – Ludzie zamartwiają się, co będzie, jeśli znów wybuchnie wojna. Ale tutaj nikt nie wierzy, by to było możliwe – przekonywał Jang Youngchul, który handluje ryżem. – A nawet jeśli, to wiesz co? Oba kraje odpalą rakiety wycelowane w swoje stolice. Nasza wieś jest tak mała, że nikt nie zwróci na nią uwagi. Tak jak niemal cała południowokoreańska prowincja, Cho-Gang Ri sprawiała wrażenie na wpół opustoszałej. Jang roztaczał jednak wizję złotych czasów, jakie nastaną po zjednoczeniu Korei. Wyobrażał sobie rzekę Han-gang jako szlak handlowy. A póki co, dodał, poletka wzdłuż strefy zdemilitaryzowanej są idealnymi działkami dla znerwicowanych mieszczuchów z Seulu. Wytyczony wzdłuż DMZ „szlak pokoju” dostarcza im podobno relaksu. Przykurzona linia frontu W niewyobrażalnym skwarze maszerowaliśmy nim przez wiele dni. Nie spotkaliśmy żywej duszy. View Ediplayer on the source website Obserwowaliśmy za to szramę rozcinającą Półwysep Koreański na swoje, gdzie 1 220 000 żołnierzy stacjonuje wzdłuż dziczejącego pasa ziemi. Zamaskowane koszary nad Han-gang poszarzały i pokryły się kurzem. Z wież strażniczych sterczały umundurowane manekiny, też wyblakłe od słońca. Trudno było nie wyobrażać sobie podobnego bezruchu na północnokoreańskim brzegu, gdzie w skwarze pobłyskiwały ciche, zielone wzgórza. Nad rzeką, niczym konfetti, unosiły się stada czapli. – Przejdź się dowolną ulicą w Seulu i zapytaj kogokolwiek przed czterdziestką, jak często myśli o Korei Północnej albo o strefie zdemilitaryzowanej – radził Lee Junseok, wydawca czasopisma popularnonaukowego i mój tyczkowaty kompan. – Upłynęło zbyt wiele czasu. Nikt już nie wierzy w zjednoczenie. Co nie znaczy, że po dawno odciętej kończynie nie pozostał fantomowy ból. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/11/IMG7800-bbc7265.jpeg" width="4032" height="3024" alt="85-letnia Song Yoon-Yeo, mieszkanka wioski położonej w pobliżu strefy zdemilitaryzowanej, wspomina trudne lata życia w powojennej Korei Południowej – gotowanie na skradzionym drewnie, przemierzanie kilometrów w poszukiwaniu jedzenia i brak dostępu do usług publicznych" title="85-letnia Song Yoon-Yeo, mieszkanka wioski położonej w pobliżu strefy zdemilitaryzowanej, wspomina trudne lata życia w powojennej Korei Południowej – gotowanie na skradzionym drewnie, przemierzanie kilometrów w poszukiwaniu jedzenia i brak dostępu do usług publicznych" /> Pomaszerowaliśmy nadrzeczną ścieżką, w cieniu wysokich bambusów. Wspięliśmy się na betonowe umocnienia, których strzegli południowokoreańscy chłopcy uzbrojeni w karabinki M-4. Oznaczenia pozawieszane na nadrzecznym płocie instruowały dezerterów z Korei Północnej, by nacisnęli guzik i wezwali pomoc: jedzenie, wodę, otwarte drzwi. Sprzedawca z punktu widokowego na strefę nieopodal Gimpo opowiedział nam o pewnym melancholijnie usposobionym uciekinierze. Spragniony wolności, przepłynął przez rzekę, ale po latach życia w Korei Południowej zmienił zdanie. Pewnej nocy powrócił, przecisnął się pod ogrodzeniem i popłynął na północ. Rzeka miała w tym miejscu prawie dwa kilometry szerokości. Podobno mu się udało. Ale świat nie usłyszał o nim już nigdy więcej. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk. Nasz ekspert Paul Salopek Podróżnik i dziennikarz Towarzystwa National Geographic. Wyruszył w liczącą 34 tys. km reporterską wędrówkę przez świat, którą nazwał Out of Eden Walk. Podąża śladami naszych praprzodków. Fot. Subhashish Panigrahi, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0
Najdłuższa rzeka Włoch kończy swój bieg w spektakularny sposób. Warto odwiedzić to miejsce
Najdłuższa rzeka Włoch nosi co prawda bardzo krótką nazwę – Pad, ale jest potężnym ciekiem wodnym. Wpływa do Morza Adriatyckiego przez rozłożystą, przepiękną deltę. Ten dziki i podmokły obszar znajduje się na liście Rezerwatów Biosfery UNESCO.
W tym artykule: Kluczowe informacje o najdłuższej rzece Włoch Rzeka Pad zmaga się z suszami Delta Padu – idealne miejsce dla pasjonatów dzikiej przyrody Znaczenie rzeki Pad dla Włoch Jest wiele atrakcji we Włoszech, o których wiedzą wszyscy: prastary Rzym, jedyna w swoim rodzaju Wenecja czy krzywa wieża w Pizie. Ale czy na tej liście znajduje się też najdłuższa rzeka Włoch? Niekoniecznie. Tymczasem może ona zaoferować całkiem dużo, bo przebiega przez ciekawe regiony Italii. Kluczowe informacje o najdłuższej rzece Włoch Rzeka Pad we Włoszech płynie przez Turyn, Piacenzę, Cremonę i Ferrarę. Swój bieg rozpoczyna w okolicy Monte Viso, czyli najwyższego szczytu Alp Kotyjskich na pograniczu Włoch i Francji. Toczy swe wody z zachodu na wschód. Początkowo jest to rwący górski strumień, który wraz z rosnącą odległością od źródeł nabiera dostojeństwa, spowalnia i poszerza swoje koryto. Pad mierzy 652 km. To średniak na tle innych europejskich rzek. Plasuje się w czwartej dziesiątce. Przypomnijmy: najdłuższymi rzekami na naszym kontynencie są Wołga (3790 km), Dunaj (2857 km) i Ural (2428 km). W swojej środkowej i dolnej części Pad tworzy parę meandrujących zakrętów. Można tam natknąć się na wiele starorzeczy i jezior, które są pozostałościami po tej rzece. Głównymi dopływami Padu są: Dora Baltea o długości 160 km. Jej źródła znajdują się w Alpach Zachodnich, na południowo-wschodnich stokach masywu Mont Blanc. Trafia do Padu na wschód od Chivasso; Sesia o długości 140 km. Źródłem rzeki są lodowce Ghiacciaio della Sesia, Ghiacciaio di Bors i Ghiacciaio delle Piode w masywie Monte Rosa w Alpach Pennińskich. Rzeka ta jest ulubionym miejscem spływów kajakarskich. Rzeka Pad zmaga się z suszami Podobnie jak inne rzeki w Europie Pad, zwłaszcza w okresie letnim, zmaga się z niskim poziomem wody. Jest to związane z globalnymi zmianami klimatu. Na przykład w 2022 roku Europejska Agencja Kosmiczna opublikowała zdjęcia satelitarne, na których widoczna była rzeka Pad, a w zasadzie to, co z niej zostało. Przez pewien czas była bowiem prawie całkowicie wyschnięta. Ta sytuacja przyniosła niespodziewane odkrycie. W lipcu nieopodal wsi Borgo Virgilio rybacy natknęli się na 450-kilogramową bombę z czasów II wojny światowej. Przed operacją jej usunięcia z okolicy ewakuowano 3 tys. osób. Delta Padu – idealne miejsce dla pasjonatów dzikiej przyrody Jeśli jesteście fanami Parku Narodowego Ujście Warty albo Parku Krajobrazowego Dolina Dolnej Odry, to dolina rzeki Pad będzie się wam podobać. Tyle że jej powierzchnia jest zdecydowanie większa. A co za tym idzie, można tu zobaczyć zdecydowanie większe nagromadzenie różnorodnych gatunków roślin i zwierząt. Rezerwat Biosfery UNESCO Delty Padu to równinna delta położona w północnych Włoszech przy ujściu rozwidlonej rzeki do Morza Adriatyckiego. Na deltę składają się wydmy i inne formacje piaskowe, laguny, stawy rybackie, bagna, wydmy kopalne, kanały i przybrzeżne lasy sosnowe, rozległe słonawe tereny podmokłe i tereny rolnicze zdominowane przez uprawę ryżu. Jest to jeden z największych obszarów podmokłych na terenie Europy. Delta położona jest między trzema słynnymi miastami: Rawenną, Ferrarą i Wenecją. Obszar Delty Padu jest bardzo rozległy. Obejmuje terytoria należące do regionów Veneto i Emilia-Romagna. Łączna powierzchni chronionego obszaru to w sumie 138 000 hektarów, z czego 30% znajduje się w Emilii-Romanii. To niewiele w porównaniu do słynnej delty Nilu w Egipcie, której powierzchnia wynosi 2 400 000 hektarów. Jak czytamy na stronie UNESCO, krajobrazy doliny Padu stanowią o wyjątkowej tożsamości i wysokim poziomie różnorodności biologicznej ze względu na rozległą gamę siedlisk. Rezerwat ten jest ważnym celem turystycznym. Również rolnictwo i hodowla ryb stanowią kluczowe aktywności w ramach działalności gospodarczej lokalnych społeczności. Co ciekawe, na obszarze delty rosną gęste lasy otoczone trzcinowiskami. Można w nich spotkać jelenie, flamingi i kormorany. Ponad 300 gatunków ptaków występuje w tym rejonie. Mimo że delta Padu to obszar chroniony, dopuszczalnych jest tu wiele form aktywności. W zależności od pory roku można spenetrować ten teren pieszo, łodzią, rowerem lub konno. Ze względu na występowaniu licznych gatunków ptaków obszar ten stał się rajem dla entuzjastów ich obserwacji. Przygotowano dla nich specjalne trasy i miejsca piknikowe. Jest też międzynarodowy festiwal The Birdwatching Fair. Najdłuższy dopływ Dunaju ma ponad 900 km długości. Przepływa przez pięć krajów Najdłuższy dopływ Dunaju płynie przez terytorium pięciu państw, a jego wody zasilają także inne ważne cieki. Mówimy tu o dziewiętnastej najdłuższej rzece Europy, która pod tym względ... Znaczenie rzeki Pad dla Włoch Co prawda ludzie zamieszkują cały obszar Włoch dość równomiernie, jednak dorzecze rzeki Pad cieszy się dużym powodzeniem. Zlewnia Padu ma powierzchnię ponad 71 tys. km2, z czego przeważająca cześć znajduje się we Włoszech, a tylko niewielka część w Szwajcarii. W dorzeczu Padu mieszka blisko 17 milionów osób, co stanowi prawie 1/3 populacji Włoch. Głównym sposobem użytkowania ziemi na Nizinie Padańskiej jest intensywne rolnictwo. W dorzeczu Padu hodowana jest też olbrzymia liczba zwierząt gospodarskich – około 3,1 mln bydła, co stanowi 50% krajowego pogłowia, i 6 mln świń (około 65% krajowego pogłowia). Na większej części rzeka kontrolowana jest poprzez system wałów i grobli. Mimo że obecnie poziom wody jest niski, to zdarzały się w historii potężne powodzie. Nie są one niestety wykluczone w najbliższej przyszłości. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych, nieskończonego Wszechświata oraz podróży? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najdłuższa rzeka Ukrainy. Potężny Dniepr wspiera ten kraj w wojnie z Rosją
Najdłuższa rzeka Ukrainy to Dniepr. Jest na pierwszym miejscu poza podium wśród najpotężniejszych rzek Europy. Szczególnie w południowej części Ukrainy Dniepr stanowi ważne wsparcie dla walki z rosyjskim najeźdźcą. Od stuleci odgrywał ważną rolę we wschodniej Europie.
W tym artykule: Jaka jest najdłuższa rzeka Ukrainy? Ile jest rzek na terenie Ukrainy? Ciekawostki na temat rzek w Ukrainie Rzeki od tysiącleci odgrywały kluczową rolę w rozwoju pierwotnych tkanek miejskich. Pierwsze miasta zakładano właśnie nad ciekami wodnymi. Bo bez nich ludzie nie mogą się obyć. Woda potrzebna jest przede wszystkim do picia, ale też do szeregu innych kluczowych czynności. Nie inaczej jest w przypadku najdłuższej rzeki Ukrainy, która przecina ten kraj na dwie części: zachodnią i wschodnią. Dniepr jest dla Ukraińców takim samym ważnym symbolem narodowym, jak dla Rosjan Wołga. Jaka jest najdłuższa rzeka Ukrainy? Dniepr jest czwartą najdłuższą rzeką Europy. Pod względem długości wyprzedzają ją: Wołga, Dunaj i Ural. Jest to jednocześnie najdłuższa rzeka Ukrainy. Całkowita długość tej rzeki wynosi 2200 km. Ale uwaga. Jej źródło nie znajduje się w tym kraju, ale w Rosji. Niewielki ciek rozpoczyna się na płaskowyżu Wałdaj, około 150 km na zachód od Moskwy. Płynie głównie na południe, ale nieco meandruje. Blisko 500 km płynie przez region Kurska, potem wpływa do Białorusi. Po 600 km trafia w końcu do Ukrainy od północnej części tego kraju. Mija Kijów, potem skręca na południowy-wschód w stronę Dniepropietrowska, a następnie na południowy-zachód wpływa do Morza Czarnego. Jej przebieg na terenie Ukrainy można przyrównać do litery S. W granicach Ukrainy ma długość 981 km. Dniepr jest żeglowny na swojej większej części – blisko 1700 km. Ze względu na swoje rozmiary na Dnieprze wybudowano kilka elektrowni wodnych. Największa to Dnieproges (Dnieprzańska Elektrownia Wodna) w południowo-wschodniej części Ukrainy. Jest to największa z sześciu elektrowni wodnych zbudowanych na Dnieprze. Obecnie znajduje się w krytycznym stanie po ostrzałach wojsk rosyjskich. Ta hydroelektrowania powstała w latach 1927-1932. Zapora hydroelektrowni mierzy 760 m długości i 60 m wysokości. Tak wielka tama spiętrza Zbiornik Dnieprzański o powierzchni 420 km kw. powierzchni i 170 km długości. Ile jest rzek na terenie Ukrainy? To nie powinno zaskoczyć, że na obszarze Ukrainy jest olbrzymia liczba rzek, bo kraj ten zajmuje 603 550 km2. Rzek i strumieni jest sumie ponad 63 tysiące. Ich łączna długość to ponad 206 tys. km. Warto jednak zauważyć, że większość z tych cieków wodnych jest maleńka. 93% jest krótsza niż 10 km. Jeśli chodzi o rzeki średniej długości, to jest ich 81 o łącznej długości 15 488 km. Do dużych rzek Ukrainy należą m.in. Dunaj, Tysa, Dniepr, Prypeć, Desna czy Dniestr. Większość mniejszych rzek należy do dorzeczy Dniepru (27,7%), Dunaju (26,3%), Dniestru (23,7%) i południowego Buh (9,3%). W Ukrainie jest 117 rzek, których długość przekracza 100 km. Jedynie 13 z nich jest dłuższych niż 500 km. W zasadzie cały obszar Ukrainy należy do zlewiska Morza Czarnego i Azowskiego. Rzeki Ukrainy zazwyczaj płyną w kierunku południowym. Jest kilka wyjątków. Są to rzeki zlokalizowane na północnym-zachodzie, gdzie przeważa przepływ na północ do rzeki Prypeć, dopływu Dniepru, albo do Wisły. Ta ostatnia przepływa przez Polskę do Morza Bałtyckiego. Ukraińskie rzeki są zasilane przez opady deszczu, topniejący śnieg, wody gruntowe i lodowce. Warto jednak zauważyć, że w strefie stepowej prawie wszystkie opady od razu wyparowują lub wsiąkają w glebę. Z kolei rzeki na równinach są zasilane głównie przez topniejący śnieg. Dramat dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Jest niszczone w tempie niespotykanym od II wojny światowej Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę to nie tylko dramat ludzi. Na masową skalę, w tempie niespotykanym od 1945 roku, niszczone są przez wojska Putina zabytki i stanowiska archeologiczne. To ... Ciekawostki na temat rzek w Ukrainie Podwodna rzeka Ukraina może pochwalić się niezwykłą rzeką. W 2010 roku naukowcy z angielskiego Uniwersytetu w Leeds dzięki wykorzystaniu sonaru odkryli pod powierzchnią Morza Czarnego podwodny ciek. Jest to słona rzeka, którą przepływają 22 tysiące sześciennych wody na sekundę. To jedyna taka rzeka odkryta do tej pory. Limany w Ukrainie Ciekawostką jest też fakt, że niektóre ukraińskie rzeki, w tym Dniepr i Dniestr, uchodzą do Morza Czarnego poprzez limany. Są to płytkie i jednocześnie słone zbiorniki wodne, które powstały w wyniku zatopienia przez wody morskie wylotu nadbrzeża i odcięcia go od morza mierzeją lub tzw. kosą. Limany są charakterystycznymi formami dla wybrzeża Morza Czarnego. Są szczególnie częste w okolicach Odessy. Tam do morza uchodzi na przykład Dniestr. Również Dniepr uchodzi do limanu Morza Czarnego. Dniepr wsparciem dla wojsk Ukrainy Dniepr jest nieocenionym wsparciem dla wojsk ukraińskich w obronie z rosyjskim najeźdźcom. Od wielu miesięcy front w południowej części kraju oparty jest właśnie o kilkusetkilometrowy odcinek Dniepru rozciągający się od wybrzeża Morza Czarnego (Chersoń) po Zaporoże. W pierwszej fazie wojny ukraińska artyleria zniszczyła szereg mostów, by okupanci z nich nie skorzystali. W dolnej części biegu rzeka ta miewa nawet kilka kilometrów szerokości, co utrudnia jej forsowanie. Porohy Dniepru Poniżej miasta Dniepr zlokalizowane były progi skalne przegradzających nurt największej z rzek Ukrainy. Obecnie są one zalane na skutek spiętrzenia wody przez zapory. To w tym rejonie leży historyczne Zaporoże, gdzie w XVI wieki powstawały sicze zamieszkane przez zbiegłych chłopów i awanturników określanych jako kozacy. Stworzyli niezależną społeczność, która słynęła z wojaczki. Dniepr przyciągał ludzi od tysiącleci Dorzecze Dniepru było zamieszkane od czasów starożytnych. Wzdłuż tego cieku wodnego rozwinął się system szlaków w IV-VI wieku. Łączył Morze Czarne z Bałtykiem, umożliwiał zatem transport produktów ze strefy śródziemnomorskiej do nadbałtyckiej. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych, nieskończonego Wszechświata oraz podróży? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Oto Narwiański Park Narodowy. Ten rzeczny labirynt o każdej porze roku wygląda inaczej
Narwiański Park Narodowy to prawdziwa skarbnica natury, a sama Narew jest jedną z najbardziej niezwykłych rzek Europy. Niektórzy nazywają ją polską Amazonką. Dlaczego? O to najważniejsze informacje o NPN.
W tym artykule: Rzeka anastomozująca – co to takiego? Dolina Narwi ma unikalny charakter Bogactwo przyrody Narwiańskiego Parku Narodowego Zwierzęta w Narwiańskim Parku Narodowym Narwiański Park Narodowy: atrakcje i jak zwiedzać? Informacje praktyczne Narwiański Park Narodowy, usytuowany w północno-wschodniej Polsce, jest jednym z najcenniejszych obszarów chronionych w Polsce. Zajmuje powierzchnię ponad 6800 hektarów i obejmuje dolinę rzeki Narwi na długości 30 km, między Rzędzianami na północy, a Surażem na południu, w województwie Podlaskim. To niezwykłe miejsce, gdzie natura zachowała swoje pierwotne piękno, a różnorodność biologiczna zadziwia nawet najbardziej wymagających przyrodników. Rzeka anastomozująca – co to takiego? Narwiański Park Narodowy wyróżnia się na tle innych parków narodowych w Polsce dzięki swojej unikalnej hydrografii. Rzeka Narew, płynąca przez park, ma charakter anastomozujący. To oznacza, że ma wiele koryt: tworzy skomplikowaną sieć odnóg i kanałów. Takie rzeki są unikatowe nie tylko w Polsce, ale i na skalę europejską. Poza Narwią rzekami anastomozującymi są np. Amazonka i Kongo. Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? Największe rzeki w Polsce nie są tak imponujące, jak światowi giganci. W tej kategorii, niepodzielnie rządzi Nil, który osiąga 6853 km, a tuż za nim plasuje się Amazonka, mierząca 6437 km... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najwieksze-rzeki-w-polsce-jak-jest-najdluzsza-a-jaka-najglebsza-polska-rzeka-fot-getty-images-2108e73.jpg" width="938" height="629" alt="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" title="Największe rzeki w Polsce – jak jest najdłuższa, a jaka najgłębsza polska rzeka? (fot. Getty Images)" /> Dolina Narwi ma unikalny charakter Powstanie wielokorytowego systemu Narwi związane było z narastaniem torfów w dolinie. Rozwój roślinności wodnej i roślinności szuwarowej powodował hamowanie i spiętrzanie wód. To doprowadzało do dzielenia się koryta i tworzenia się sieci koryt bocznych. Dolina Narwi jest miejscem, gdzie natura sama kreuje krajobraz, tworząc mozaikę siedlisk wodnych, bagiennych i lądowych. W zależności od poziomu wody, rzeka zmienia swoje koryto, co prowadzi do powstawania i zanikania wysp, zatok oraz kanałów. Taki dynamiczny ekosystem stwarza idealne warunki do życia dla ogromnej ilości gatunków roślin i zwierząt. Wiosną, kiedy poziom wody w rzece jest najwyższy, dolina Narwi przypomina prawdziwe labirynty wodne. Latem, kiedy wody opadają, odsłaniają się liczne łachy i wyspy. Na nich rozwijają się bujne łąki. Zimą, kiedy woda zamarza, cały obszar przybiera zupełnie inny, niemalże magiczny charakter. Narwiański Park Narodowy położony jest w większości na gruntach prywatnych. Trudno w to uwierzyć, ale w jego skład formalnie wchodzi około 12 tysięcy działek. Tylko 38% powierzchni Parku należy do Skarbu Państwa. To także jedyny Park Narodowy w Polsce, gdzie nie wytyczono żadnego obszaru ochrony ścisłej. W wielu obszarach Parku zatem wciąż toczy się zwykłe, wiejskie życie, podporządkowane rzece i rytmowi pór roku. Parki narodowe w Polsce. Ile ich jest i gdzie się znajdują? Parki narodowe w Polsce należą do najpiękniejszych zakątków, które obejmują najbardziej wyjątkowe obszary naszego kraju. Każdy z nich oferuje nieco odmienne walory przyrodnicze i krajobraz... Bogactwo przyrody Narwiańskiego Parku Narodowego Roślinność doliny w granicach Narwiańskiego Parku Narodowego została ukształtowana przez człowieka w ciągu wielu stuleci osadnictwa i tradycyjnego użytkowania gruntów. Tereny te koszono i wypasano na nich zwierzęta. To się zmieniło dopiero pod koniec XX wieku. Od tamtej pory trwa tam proces zanikania niektórych siedlisk i sukcesji – czyli zarastania terenów podmokłych przez np. wierzby. Władze Parku starają się te procesy zatrzymać, między innymi przez przywrócenie koszenia. Roślinność Parku przyprawia o zawrót głowy. Przyrodnicy doliczyli się w nim 704 gatunków roślin. Najbardziej charakterystyczne dla tych podmokłych terenów są m.in. czarcikęsik, gnidosz błotny, goździk pyszny czy mieczyk dachówkowaty. Zwierzęta w Narwiańskim Parku Narodowym Dolina Narwi to też doskonałe siedlisko dla wielu zwierząt preferujących wodno-błotne środowiska. Obfitość ryb, płazów i bezkręgowców w rozlanych wodach rzeki przyciąga przede wszystkim ptaki. Symbolem Parku jest duży, drapieżny błotniak stawowy, który zdobi jego logo. W Parku stwierdzono występowanie 213 gatunków ptaków, z czego 160 to gatunki lęgowe, co stanowi niemal połowę awifauny Polski. Występuje tu na przykład jeden z globalnie zagrożonych gatunków ptaków – wodniczka. To ptak wyjątkowo wrażliwy na pogorszenie warunków siedliskowych. Inne rzadkie ptaki to: rożeniec, uszatka błotna i zaroślówka. W takim środowisku świetnie czują się też lubiące wodę ssaki: wydra, bóbr, karczownik, ryjówka aksamitna i rzęsorek rzeczek. Narwiański Park Narodowy: atrakcje i jak zwiedzać? Ale jak właściwie zwiedzać ogromne rozlewiska, szuwary i bagna, położone na całkiem płaskim terenie? Narwiański Park Narodowy wychodzi tu naprzeciw turystom. Wybudowano w nim kilka wież widokowych, które pozwalają spojrzeć z góry na okolicę, m.in. w okolicach wsi Uhowo, Kurowo i Waniewo. Niektóre są całkiem wysokie. Wieża w pobliżu Uhowa ma 44 metry i jest najwyższa na Podlasiu. Do zwiedzania pieszo udostępnione są: Park przydworski i fragment ścieżki przyrodniczej „Kładka wśród bagien” przy dyrekcji Narwiańskiego Parku Narodowego w Kurowie. Grobla „zerwanego mostu” od strony miejscowości Kurowo i Kruszewo. Kładka Waniewo – Śliwno od strony obu miejscowości Szlaki dojściowe do wież widokowych. Ciekawym rozwiązaniem jest kładka na ścieżce przyrodniczej Waniewo – Śliwno. Łączy brzegi Narwi dwoma ruchomymi pomostami. Pomosty są samoobsługowe, wystarczy na nich stanąć i za pomocą łańcucha przeciągnąć pomost na drugi brzeg. Tereny Parku można zwiedzać także na wodzie, i jest to sposób nawet lepszy niż pieszo. Można bowiem dotrzeć w niedostępne miejsca i mieć bliższy kontakt z bujną przyrodą doliny Narwi. W Parku przygotowano dwa szlaki kajakowe. Pętla „wokół Kurowa” jest krótsza. W zależności od wariantu można ją pokonać w 45 minut, półtorej lub trzy godziny. Najdłuższy wariant jest polecany raczej zaawansowanym kajakarzom, ponieważ prowadzi w dużej części pod prąd rzeki. Drugi szlak kajakowy to znacznie dłuższy „Narwiański labirynt” którego pokonanie zajmuje 2-3 dni. Trasa ma w sumie 44 km i prowadzi z Suraża do Rzędzian. Można ją oczywiście skrócić i wybrać się na wycieczkę tylko którymś z odcinków. Jeśli chcemy skorzystać z któregoś ze szlaków, chęć wypożyczenia kajaka należy zgłosić w siedzibie Parku w Kurowie. Informacje praktyczne Wstęp do Parku jest płatny. Jeden bilet jednodniowy (normalny) kosztuje 8 zł, a trzydniowy – 20. Można je kupić na stronie eparki.pl oraz w punkcie informacji turystycznej w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej „Młynarzówka” w Kurowie. W Ośrodku przygotowano także nowoczesną, multimedialną ekspozycję o przyrodzie doliny Narwi. Bilet normalny na ekspozycję kosztuje 12 zł. Park oferuje też 3 pola biwakowe: Kurowo (przy siedzibie dyrekcji Parku), Topilec oraz Kolonia Topilec. Z dwóch ostatnich można korzystać na podstawie ważnego biletu wstępu, w Kurowie trzeba uiścić dodatkową opłatę (20 zł/os/doba).
Nad pięknym modrym Dunajem i nie tylko. Rejsy wycieczkowe to doskonały sposób na spędzenie wakacji
Rejsy wycieczkowe wciąż nie są zbyt popularną wśród Polaków formą spędzania wakacji. A szkoda, bo możliwości jest co niemiara – zarówno rejsów morskich, jak i śródlądowych.
W tym artykule: Rejsy rzeczne – sposób na zwiedzenie Europy Dunaj, Ren i inne rzeki z pokładu statku – najważniejsze atrakcje Nie tylko Europa i nie tylko rzeki – rejsy po różnych zakątkach świata Poznawanie świata z pokładu tylko z pozoru może wydawać się nudne. Statki wycieczkowe często zawijają do portów. A wakacje na wodzie to zupełnie inne, spokojniejsze podróżowanie niż na lądzie. Oto przegląd niektórych rejsowych możliwości zwiedzenia Europy i świata. Rejsy rzeczne – sposób na zwiedzenie Europy Rejs to zupełnie unikatowy sposób na podróżowanie i zwiedzanie. Współczesne rejsy wycieczkowe nie mają nic wspólnego z niegdysiejszymi niedogodnościami przemieszczania się po rzekach, morzach i oceanach. Dzisiejsze wycieczkowce to komfortowe pływające hotele, oferujące doskonały nocleg i jedzenie, a także mnóstwo innych atrakcji na pokładzie. Dodajmy do tego atrakcje turystyczne po tym, jak już z pokładu zejdziemy – i dostaniemy wyjątkowe wakacyjne doświadczenie. Szczególnie atrakcyjnym kierunkiem do zwiedzania na wodzie jest Europa. I to nie tylko z morza – także z rzek. Rzeki to kręgosłup naszego kontynentu. Wiele z nich przez stulecia odgrywało ogromną rolę w rozwoju i gospodarce europejskich krajów. Do najważniejszych rzek Europy, po których możemy wybrać się w rejs, należą: Dunaj, Ren, Rodan, Mozela, Douro. Jedź na Węgry! Dunaj chwyta za serce Czy może być jakiś pożytek z odwołanego samolotu? Oczywiście! Ja tak trafiłam do samego serca Węgier! Dunaj, Ren i inne rzeki z pokładu statku – najważniejsze atrakcje Europejskie rzeki są nie tylko atrakcją samą w sobie. Pozwalają też zwiedzić niektóre najważniejsze miasta naszego kontynentu. Szczególne Dunaj – druga najdłuższa rzeka Europy i prawdziwa jej kulturowa arteria. Płynie przez 10 państw, a przy jego brzegach leżą tak ważne i niezwykłe miasta jak Budapeszt, Wiedeń, Belgrad i Bratysława. Także te mniej znane bywają niezwykłe. Np. niemieckie Ulm z gotycką katedrą, posiadającą najwyższą wieżę kościelną na świecie (161 m.). Nie tylko miasta można zobaczyć płynąc po Dunaju, także m.in. zjawiskowe zamki w Sigmaringen (Niemcy) czy Golubac (Serbia). Ren, choć nieco krótszy od Dunaju, jest dla Europy niemal równie ważny. Rejs po nim pozwala dobrze poznać nieco inne, zachodnie okolice naszego kontynentu. Ren przepływa przez 7 państw, a wzdłuż jego brzegów leżą między innymi: Bazylea, Strasburg, Kolonia, Heidelberg, Koblencja i Rotterdam. Koblencja to miasto, gdzie Ren spotyka Mozelę, tworząc spektakularny widok. Cypel Niemiecki Róg (Deutsches Eck) to miejsce, gdzie stoi monumentalny pomnik cesarza Wilhelma I. Koblencja zachwyca również swoją starówką oraz twierdzą Ehrenbreitstein, jedną z największych w Europie. Wyjątkowo malownicza jest Dolina Środkowego Renu, obszar wpisany na listę UNESCO. To tutaj można podziwiać niesamowite krajobrazy, z licznymi zamkami (np. Marksburg i Rheinfels), winnicami i urokliwymi miasteczkami. Zachwycająca Europa. Oto top 9 niezwykłych miejsc wybranych przez redakcję National Geographic Na Starym Kontynencie nie brak miejsc niezwykłych. O tym, jak zachwycająca jest Europa świadczy nasz wybór. Sprawdźcie najlepsze europejskie atrakcje! <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f80daca539c4a7768755c641643769628b8a6266-acb6679.jpg" width="938" height="626" alt="Zachwycająca Europa. Oto top 9 niezwykłych miejsc wybranych przez redakcję National Geographic ( fot. Getty Images, Shutterstock)" title="Zachwycająca Europa. Oto top 9 niezwykłych miejsc wybranych przez redakcję National Geographic ( fot. Getty Images, Shutterstock)" /> Niemiecka Mozela i portugalskie Douro, a także duża część samego Renu to jedne z najważniejszych regionów winiarskich w Europie. Strome brzegi Mozeli są nie tylko widowiskowe. Tworzą tez doskonałe siedlisko pod uprawę rieslinga. W świecie wina panuje zgoda, że rieslingi znad Mozeli to jedne z najlepszych win świata. Dolina Douro również wpisana jest na listę UNESCO. Krajobraz jest tu zdominowany przez strome, tarasowe winnice. Wina produkowane wzdłuż Douro sa nie tylko klasą samą w sobie, służą tez do wyrobu porto. Tego słynnego wzmacnianego wina najlepiej spróbować w mieście, które dało mu nazwę. Porto to żelazny punkt każdego rejsu po Douro. Nie tylko Europa i nie tylko rzeki – rejsy po różnych zakątkach świata Jedną z firm oferujących szeroki wachlarz rejsów jest grupa Scenic. Można wybierać m.in. spośród bliskich, rzecznych rejsów po Europie. Ceny takich 8-dniowych rejsów zaczynają się on mniej więcej 3 tys. euro. Ale Europę można zwiedzać także z morza – tu oczywiście prym wiedzie Morze Śródziemne. Na takim rejsie można m.in. zobaczyć Prowansję, Lazurowe Wybrzeże, Korsykę, Ibizę i Majorkę. Morzem z Balearów blisko jest do Maghrebu. Niektóre rejsy Scenic zahaczają także o porty w Algierze i Tangerze. Innym atrakcyjnym, choć chłodniejszym kierunkiem są Wyspy Brytyjskie i położone stosunkowo niedaleko Wyspy Owcze oraz Islandia. Także Azję można podziwiać z rzek – a konkretnie z Mekongu i zobaczyć w ten sposób część Wietnamu i Kambodży. Na pozaeuropejskich rejsach morskich można zwiedzić między innymi: Nową Zelandię, Kanadę, Indonezję i oczywiście Karaiby. Dla żądnych przygód Scenic przygotowała rejsy ekspedycyjne, na przykład na Antarktydę i Falklandy, wokół Islandii, czy po fiordach Patagonii. Bez większego problemu można zaplanować rejs połączony z interesującym nas wydarzeniem, np. zaćmieniem Słońca na Grenlandii i Islandii 12 sierpnia 2026 roku. Także z wydarzeniami ze świata kultury czy sportu – np. Festiwalem Filmowym w Cannes. Scenic pływa łącznie aż do 278 portów w 50 krajach świata. A – dodajmy – to niejedyna możliwość wakacji na pokładzie. Firm oferujących rejsy jest więcej, m.in. Costa Cruises, MSC Cruises, Royal Carribean czy Norwegian Cruises.