Czego współcześni flisacy szukają na najdłuższym zakolu Wisły? Tajemnica fordońskiego kolana
Tradycyjne łodzie płaskodenne na Dolnej Wiśle mierzą się z kaprysami natury. Jak dawne, zapomniane systemy spławu pomagają dziś wodniakom połączyć Toruń i Bydgoszcz w obliczu ekologicznej zapaści europejskiej Amazonii?
Spis treści: Kręgosłup Europy i polska Amazonia Ślad dawnej gospodarki i zagadka niskiej wody Dawny pas transmisyjny Europy, czyli czas surferów Smartfon i logistyka w dobie suszy Słownik wiślanego slangu. Jak nie utknąć na fordońskim zakolu? – Trzymajmy się lewej! Tam, przy kępie, woda lekko marszczy się w jodełkę. To podwodna kosa. Jak na nią wejdziemy, zostaniemy tu do nocy – tłumaczy Maciej Nielipowicz, sternik z toruńskiej Winnicy, sprawnie korygując kurs drewnianej łodzi. Znajdujemy się na pokładzie jednostki „Copernicus” – repliki dawnego statku towarowego. Zrekonstruowano go na podstawie XV-wiecznej polichromii z toruńskiego kościoła Wniebowstąpienia Najświętszej Marii Panny, przedstawiającej statek rzeczny z epoki miksującej średniowiecze z renesansem. Ruszyliśmy o świcie z Bydgoskiego Przedmieścia w Toruniu. Choć prąd niesie nas na zachód, poważne wyzwanie nawigacyjne zaczyna się tam, gdzie nurt gwałtownie skręca ku północy. Przed nami rozciąga się unikatowy mikroregion – fordońskie zakole Wisły. To tutaj, na dziesięciokilometrowym łuku od Solca Kujawskiego po Fordon, Wisła opuszcza Pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką i wpływa do Doliny Dolnej Wisły, całkowicie zmieniając swój dotychczasowy charakter. Kręgosłup Europy i polska Amazonia Mówienie o Wiśle jedynie w kategoriach lokalnej drogi wodnej to błąd perspektywy. W skali całego kontynentu, w większości zabetonowanego i ujętego w uregulowane rynny – jak Ren czy Sekwana – dzika Wisła to rzadki ekosystem. To korytarz ekologiczny, który dla Europy Środkowej pełni podobną funkcję, jaką lasy deszczowe Amazonii czy dorzecze Kongo pełnią dla swoich kontynentów. Podczas gdy Zachód zamienił rzeki w sterylne kanały, polska rzeka w swoim dolnym biegu zachowała charakter zbliżony do naturalnego. Najcenniejszym elementem tego środowiska są łęgi – lasy wierzbowo-topolowe porastające brzegi. To jedne z najbardziej produktywnych i bogatych w gatunki ekosystemów w tej części świata. Ich istnienie jest nierozerwalnie związane z cyklicznymi wezbraniami, które co roku nanoszą żyzny muł. Dziś jednak ten nadrzeczny las stoi w obliczu drastycznych zmian. Globalne ocieplenie, połączone z presją hydrotechniczną, destabilizuje cały organizm. Zamiast stałego zasilania, rzeka funduje łęgom skrajności: miesiące letnich, głębokich niżówek przeplatane gwałtownymi falami opadowymi. Erozja denna sprawia, że lustro Wisły zapada się, odcinając korzenie drzew od wód gruntowych. Te unikatowe lasy zaczynają po prostu zamierać. Ślad dawnej gospodarki i zagadka niskiej wody W labiryncie wysychającego koryta współczesna żegluga tradycyjna wymaga rzemieślniczej intuicji. Sternik musi dekodować najmniejsze zmarszczki, wiry i cienie na powierzchni wody. Czytanie nurtu przypomina analizę górskiego potoku przez kajakarzy. W strategicznym punkcie zakola odsłaniają się polodowcowe głazy, piaszczyste odsypy i zdradliwe łachy, które jeszcze tydzień temu były niewidoczne. Nawigacja to zygzak, który ostatecznie wykręci na liczniku GPS blisko 45 kilometrów, choć w linii prostej dystans między Toruniem a Bydgoszczą wynosi niewiele ponad 35. Przy obecnych niżówkach piaszczyste kępy wyrastają z toni jak pułapki. Nad naszymi głowami, spłoszony nagłym manewrem, wzbija się w górę bielik, tnąc skrzydłami powietrze nad wysychającym korytem. Pan Maciej od ponad 40 lat jest, jak mówi o sobie skromnie, „tylko pasjonatem” – i właśnie teraz nie ma już czasu na dalsze opowieści. Przy brzegu czeka już na niego kolejna wycieczka spragniona rzecznej przygody. Rzuca mi tylko przez ramię krótkie pożegnanie i odsyła do głębszej lektury – do prawdziwego „białego kruka” literatury fachowej, jakim jest kultowa pozycja dr. inż. Jerzego Litwina „Polskie szkutnictwo ludowe XX wieku”. Dawny pas transmisyjny Europy, czyli czas surferów Pięć stuleci temu, w okresie złotego wieku handlu wiślanego, pierwsi flisacy prowadzili potężne szkuty czy dubasy, wykorzystując stabilny, mocny nurt zasilany regularnymi roztopami. Dawny flisak rzadko walczył z drastycznym brakiem wody. Wykorzystywał ogromną siłę rzeki, czuły na ruch elastycznego, drewnianego pokładu. Co istotne, dawna Wisła była bezodpadowym systemem logistycznym. Statki takie jak galary czy komęgi były konstrukcjami jednorazowymi. Na południu kraju zbijano je pospiesznie z sosnowych elementów. Ładowano na nie zboże, potaż oraz sól i ruszano z duchem wody ku Gdańskowi. Ciągnięcie pustego kadłuba pod prąd było ekonomicznie nieopłacalne. Dlatego po dopłynięciu do portu przeznaczenia galary bezwzględnie rozbierano. Pozyskany w ten sposób surowiec służył jako tani budulec pomocniczy w Gdańsku. W górę rzeki wracały tylko solidniejsze, droższe w produkcji szkuty i baty, wyładowane towarami luksusowymi. Ich załogi parły pod prąd tygodniami, budując gospodarczą więź między regionami. Smartfon i logistyka w dobie suszy Ta niezwykła relacja przetrwała, choć dziś zamiast twardego handlu spaja ją kultura flisacka, wpisana na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Kujawsko-pomorski odcinek rzeki stał się kluczowym punktem podtrzymywania tych wielowiekowych tradycji. Szlak łączy dziś Włocławek, Nieszawę, Ciechocinek, Toruń, Solec Kujawski i Bydgoszcz, aż po Chełmno i Grudziądz. Dla współczesnych wodniaków z całego kraju przepłynięcie tego wymagającego odcinka to ostateczny sprawdzian kunsztu. Na tutejszych wodach obok lokalnych jednostek spotkać można załogi z Ulanowa nad Sanem, a także łodzie z Kazimierza Dolnego czy Warszawy. W dobie permanentnie niskich stanów wód właściciele łodzi muszą na bieżąco wymieniać się informacjami o lokalnych przykosach. Z pokładów płynie nieprzerwany cyfrowy dialog o aktualnej sytuacji hydrologicznej. – Ocknij się, chłopie, dopływamy! – wesoły okrzyk Macieja przerywa moje rozmyślania. Łódź gwałtownie przechyla się na prawą burtę, gdy mijamy ostatni uskok tuż przed fordońskim mostem. Patrzę na rzekę i już wiem: ślady dawnych „surferów” wciąż tkwią głęboko na jej dnie. Odrodzenie flisactwa na Królowej Polskich Rzek pokazuje, że ślady dawnego rzemiosła skutecznie bronią się przed zapomnieniem. Choć dzisiejsza rzeka stawia twarde, klimatyczne warunki, pamięć o dawnych technikach pozwala bezpiecznie nawigować po trudnym szlaku, łącząc nadwiślańskie miasta ponad dawnymi podziałami. Zamiast budować sztuczne bariery, rzeka znów uczy pokory i ścisłej współpracy. Słownik wiślanego slangu. Jak nie utknąć na fordońskim zakolu? Kosa i przykosa (podwodne pułapki z piasku) – dla laika woda to po prostu woda. Dla wodniaka to pole minowe. Kosa to długi, wąski odsyp piaszczysty lub kamienna ostroga wrzynająca się w nurt. Przykosa z kolei to wędrująca, podwodna wydma. Wisła potrafi usypać ją w kilka dni między Solcem Kujawskim a Fordonem. Zdradza ją gwałtowny uskok dna i charakterystyczne marszczenie wody „w jodełkę”. Wejście na przykosę oznacza szorowanie brzuchem łodzi po piasku. Współcześni flisacy zamiast map używają ostrzeżeń na grupach w smartfonach. Galar (statek z biletem w jedną stronę) – to najwięksi ekolodzy dawnej logistyki. Galary były rzecznymi jednorazówkami. Budowano je na południu Polski z taniego sosnowego drewna, spajając konstrukcję potężnymi żelaznymi gwoździami – morfisami. Po dopłynięciu do Gdańska i rozładowaniu zboża, galary rozbierano do ostatniej deski i sprzedawano jako budulec. W górę rzeki wracały jedynie droższe, elitarne szkuty i dubasy. Pychówka i krypa (rzeczne jednostki terenowe) – łodzie płaskodenne, które nie potrzebują głębokiej wody. Prześlizgną się tam, gdzie nowoczesne motorówki dawno urwałyby śrubę. To idealne narzędzia do „czytania rzeki” i lawirowania w labiryncie wysychającego koryta. Łęgi (nadrzeczna dżungla) – to nie są zwykłe zarośla. Łęgi wierzbowo-topolowe to nasz rodzimy odpowiednik lasów tropikalnych. Rosną na brzegach Wisły i żyją w ścisłej symbiozie z jej naturalnym nurtem, uzależniając swoje przetrwanie od okresowych, życiodajnych wylewów rzeki.
„Rewelacyjne znalezisko archeologiczne!”. Średniowieczny miecz wyciągnięty z Warty obok Wronek
Czy to broń wojownika, a może element dawnego kultu? XI-wieczny miecz wyłowiony z Warty koło Wronek rozpala wyobraźnię historyków. Zabytek został uratowany dzięki czujności pana Mirosława Tucholskiego. Teraz trafił do konserwacji, a już niebawem znajdzie się na wystawie.
Susza jest dla dziedzictwa archeologicznego zarówno szansą, jak i zagrożeniem. Szansą ze względu na możliwość odkrycia wyłaniających z wody zabytków, ale zagrożeniem z powodu ryzyka uszkodzeń – wilgoć posiada właściwości konserwujące. Dzięki temu bardzo dobrze zachowały się relikty łużyckiej osady w Biskupinie. Miecz w Warcie We wtorek Muzeum Ziemi Wronieckiej poinformowało za pośrednictwem mediów społecznościowych o tym, że do tej placówki trafił miecz datowany na XI wiek. „Rewelacyjne znalezisko archeologiczne! Uczciwy znalazca, Wronczanin p. Mirosław Tucholski, wydobył średniowieczny miecz z rzeki Warty na terenie naszej gminy. Po wstępnych oględzinach przedmiotu w muzeum, będący na miejscu archeolog p. Ryszarda Pietrzak, potwierdził oryginalność miecza i wydatował go na XI w.!” – napisali rozentuzjazmowani muzealnicy. Informację o znalezisku przekazano, zgodnie z obowiązującym prawem, do Wojewódzkiego Wielkopolskiego Konserwatora Zabytków. Sam miecz, zgodnie z zaleceniami, odpowiednio zabezpieczono. Jaka jest historia odnalezionej broni? Miecz jest niestety anonimowy. „Czy należał do wojownika żyjącego w czasach wczesnego średniowiecza na naszych ziemiach, czy może został wyrzucony z łodzi płynącej Wartą w wyniku jakiegoś aktu kultu? Tego już się pewnie nie dowiemy…” – zastanawiają się muzealnicy. W ich ocenie ziemia wroniecka nadal chowa przed nami jeszcze wiele tajemnic. Co dalej z mieczem? Burmistrz Wronek Rafał Zimny zadeklarował zabezpieczenie środków finansowych na konserwację i opracowanie naukowe broni. W tym celu artefakt trafi do pracowni Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Muzealnicy pochwalili odpowiedzialną postawę znalazcy. Dzięki temu to niezwykłe znalezisko będzie można już za kilka miesięcy obejrzeć w Muzeum Ziemi Wronieckiej. „Dzięki p. Mirosławowi ten fascynujący zabytek będzie stanowił podstawę wielu prac naukowych, badawczych, lekcji muzealnych oraz niebywałą atrakcję turystyczną dla naszego miasta” – napisali w mediach społecznościowych. To nie pierwsze takie znalezisko Odkrycia mieczy w rzekach w ostatnich latach są coraz częstsze. W lipcu 2025 roku pisaliśmy o wędkarzu, który w Warszawie na wysokości Tarchomina wyciągnął średniowieczny miecz. Zabytek trafił do pracowni konserwatorskiej Państwowego Muzeum Archeologicznego. Z kolei w 2024 roku w czasie pogłębiania Wisły we Włocławku wydobyto kolejny średniowieczny miecz. Mógł być na wyposażeniu wojownika wikińskiego, ale równie dobrze należeć do miejscowego możnowładcy w X wieku. Jedno z największych w Polsce nagromadzenie średniowiecznej broni zatopione w wodzie zlokalizowano w jeziorze Lednica. W sumie na przestrzeni kilku dekad wydobyto olbrzymią „zbrojownię” – kolekcję militariów z czasów Mieszka I i Bolesława Chrobrego. To blisko 300 zabytków wśród których są topory, włócznie i miecze. Źródło: Muzeum Ziemi Wronieckiej Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Zagadka żywicielki Mezopotamii rozwiązana. Eufrat uciekał przed górami
Potężna rzeka Eufrat od tysiącleci była żywicielką wielkich bliskowschodnich cywilizacji, ale jej początki pozostawały zagadką. Najnowsze badania geologiczne odsłoniły jej tajemnicę. Historia Eufratu okazała się bardziej skomplikowana, niż sądzono.
Słowo Mezopotamia pochodzi z języka greckiego i oznacza międzyrzecze. Ta starożytna kraina, położona między rzekami Tygrys i Eufrat, usytuowana jest w obecnych granicach Syrii, Kuwejtu, Turcji i przede wszystkim Iraku. Uważana jest za kolebkę cywilizacji. Tym razem badacze postanowili się przyjrzeć nie reliktom po ludziach, ale jednej z kluczowych dróg wodnych – Eufratowi. Mimo tak ogromnego znaczenia, czas powstania i ewolucja jego biegu pozostawały dla nauki zagadką. Wnioski z nowych analiz opublikowano na łamach „Nature Geoscience”. Eufrat z dalekiej przeszłości Istniały sprzeczne hipotezy na temat lokalizacji i przebiegu Eufratu. Jedne zakładały, że rzeka kończyła bieg w jeziorach Anatolii lub Morzu Śródziemnym, inne zaś sugerowały kierunek południowo-wschodni ku Półwyspowi Arabskiemu. A próba poznania prawdy nie była sztuką dla sztuki, bo umożliwiłaby odtworzenia warunków, w których rozkwitły pierwsze społeczeństwa. Wiele metod, jeden cel Zespół naukowców pod kierunkiem Andrew S. Madofa podjął próbę rozstrzygnięcia tego sporu, wykorzystując zaawansowane narzędzia: obrazy sejsmiczne osadów ukrytych pod dnem morskim, mapy pradziejowych złóż oraz osadów rzecznych. Dzięki temu udało się powiązać współczesne rzeki z ich dawnymi odpowiednikami, których ślady przetrwały w strukturach geologicznych. Dwa Eufraty Badanie wykazało, że dzisiejszy Eufrat narodził się z połączenia dwóch oddzielnych systemów rzecznych: Palaeo-Karasu i Palaeo-Murat. Około 5,4 miliona lat temu, podczas tzw. messyńskiego kryzysu salinarnego, gdy Morze Śródziemne niemal całkowicie wyschło, obie te rzeki płynęły przez tereny dzisiejszej Turcji i Syrii, uchodząc bezpośrednio do wyschniętego basenu śródziemnomorskiego Co ciekawe, w tym okresie rzeki te niosły więcej wody niż współczesny Nil czy Eufrat, co świadczy o niezwykle intensywnych opadach w tamtym czasie. Kiedy góry ruszają rzeki Dlaczego rzeki zmieniły swój kierunek o setki kilometrów? Głównym sprawcą okazała się tektonika. Regionalna aktywność, w tym wypiętrzanie się terenu i ruchy wzdłuż wielkich uskoków, takich jak uskok północnoanatolijski (NAF) i wschodnioanatolijski (EAF), zaczęła blokować dotychczasowe drogi odpływu. Pod wpływem tych sił Palaeo-Murat została skierowana na południowy wschód, w stronę Zatoki Perskiej. Zjawisko to wymusiło na wodzie znalezienie zupełnie nowej drogi przez kontynent. Narodziny współczesnego Eufratu Proces formowania się rzeki, którą znamy dzisiaj, był rozłożony w czasie. Około 3,6 miliona lat temu reaktywacja uskoku wschodnioanatolijskiego ostatecznie skierowała Palaeo-Murat na Płytę Arabską. Nieco później, około 2,8 miliona lat temu, podobny los spotkał Palaeo-Karasu, która połączyła się z Palaeo-Murat, tworząc zalążek dzisiejszego systemu. Ostateczny kształt Eufrat przybrał około 1,6 miliona lat temu, kiedy to jego wody zaczęły płynąć ku Zatoce Perskiej. Dziedzictwo Żyznego Półksiężyca Wyniki tych badań mają znaczenie wykraczające poza samą geologię. Naukowcy sugerują, że to właśnie te wymuszone tektoniką zmiany biegu rzek stworzyły warunki niezbędne do powstania Żyznego Półksiężyca – a to w tym rejonie doszło do rozpoczęcia procesów związanych z neolityzacją. Tutaj udomowiono zboża i zaczęto hodować rośliny. Chociaż mieszkańcy Mezopotamii mieli inny pogląd w tej kwestii. Według mitów o stworzeniu świata, rzeka Eufrat została uformowana przez Enki, boga mądrości i wody, podczas narodzin świata. Przekierowanie ogromnych mas wody i osadów na Płytę Arabską utworzyło rozległe, żyzne równiny zalewowe, które tysiące lat później położyły fundament dla rozwoju rolnictwa i wielkich miast-państw Mezopotamii. Zatem o lokalizacji Mezopotamii zdecydował geologiczny zbieg okoliczności. Źródło: Nature Geoscience Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Neretwa nazywana jest chorwacką Amazonką. Jej delta to ostoja dzikości
Płynąca w większości przez Bośnię rzeka Neretwa przed ujściem do morza – już w Chorwacji – rozwidla się w dziesiątki odnóg, kanałów i rozlewisk. Podróż przez deltę tej rzeki to spotkanie z naturą w najdzikszej postaci.
Spis treści: Chorwacka Amazonka Wodny labirynt Węgorz z żabami Ujście Neretwy – informacje praktyczne Tony są niskie, a melodia nieco posępna. Brzmi jak ścieżka dźwiękowa filmu dziejącego się w górskich ostępach. Co nie jest aż tak dalekie od rzeczywistości, bo stoję na czubku kamienistego szczytu nieopodal miejscowości Rogotin na południu Chorwacji. Nie słucham jednak utworu hollywoodzkiego kompozytora, lecz muzyki wiatru. Wygrywa on skomplikowane melodie na wietrznych organach postawionych sześć lat temu na górze Trovro. Miejscowy inżynier, Željko Škorić, stworzył instrument, który rzadko kiedy milknie. Muzyka pojawia się, gdy wiatr dmie z prędkością minimum 2,7 m/s, a umiejscowienie piszczałek po trzech stronach wzgórza sprawia, że zwykle przynajmniej jeden element organów omiatany jest silniejszymi podmuchami. Željko ukrył 21 piszczałek w trzech budynkach, wtapiając konstrukcję w górski krajobraz. Przysiadam na murku jednego z nich, by słuchać dobywającego się z trzewi góry pomruku. Muzyka jest czystą improwizacją, żaden dźwięk nie wybrzmi ponownie tak samo – siła i kierunek podmuchów zmienia się przecież nieustannie. Inżynier Škorić wykreował coś, co pozwala usłyszeć naturę, ale nie daje żadnej możliwości jej kontrolowania. Słuchacz nie ma wpływu na to, co organy zagrają. Wszystkie karty trzyma adriatycki wiatr. Chorwacka Amazonka Wdrapałem się na szczyt Trovro kamienną ścieżką, by spojrzeć z góry na przestrzeń, po której wiatr na co dzień swobodnie hula – na deltę uchodzącej do Adriatyku rzeki Neretwy. Płynąca głównie przez Bośnię i Hercegowinę tuż przed rozlaniem się w morze wpada do Chorwacji, by posiekać nadmorski teren kanałami, odnogami i rozlewiskami. Mimo niewielkiej odległości od Dubrownika (87 km) czy Splitu (144 km) ta kraina zdaje się być bytem odrębnym, dalekim od letnich kurortów i przestrzeni okupowanych przez wczasowiczów z całego świata. Jak na nadmorską Chorwację ujście Neretwy pozostaje przestrzenią zadziwiająco spokojną. Wciąż można tu spotkać wąsatych mężczyzn przesiadujących całymi godzinami przy kawie lub szklaneczce wina, wciąż można liczyć na proste dania przygotowane ze składników pochodzących z własnego ogródka lub z pola oddalonego najdalej o kilkaset metrów. Nadal można tu trafić do niemal bezludnych zakątków, gdzie wtopienie się w świat natury jest równie łatwe jak zaczerpnięcie kilku oddechów. Nie oznacza to, że miejscowi nie zarabiają na turystach, te przedsięwzięcia są jednak bardziej rodzinnymi inicjatywami niż wielkim biznesem. Przekonuję się o tym następnego dnia, gdy korzystam z usług Ex­plore Neretva. Założona przez mieszkającego w delcie rzeki Vedrana Jurinovicia firma organizuje wycieczki pozwalające przyjezdnym poznać region z powierzchni wody. Dołączam do niewielkiej grupy, wbijam się w kadłub kajaka i wypływamy na rzekę. Wystarczy kwadrans, by zniknęły za nami zabudowania miejscowości Opuzen, z której startujemy, i pojawiła się gęsta zieleń. Mam wrażenie, że przeniosłem się gdzieś w dorzecze Amazonii, nasz przewodnik uśmiecha się jednak, kiwając głową. Wodny labirynt Przez ostatnie dekady mnóstwo się tu zmieniło. 50 lat temu cała delta Neretwy była bagnami i rozlewiskami, niemal nikt się tu nie zapuszczał. Dziś to już w dużej mierze świat okiełznany przez człowieka. Trudno mi sobie to wyobrazić. Przez dwie godziny powolnego wiosłowania trafiamy bowiem na zaledwie dwie łodzie rybaków i jednego rolnika jadącego na rowerze po grobli. Kanały wydają się tworzyć nieprzebyty labirynt. Wygląda na to, że jest tu więcej ptaków niż ludzi – ornitolodzy doliczyli się na mokradłach Neretwy ponad 300 gatunków, w tym jedna trzecia tu gniazduje. Rzeczywiście jednak, gdy rozglądam się uważniej, dostrzegam, że delta Neretwy jest pocięta równymi kanałami, opleciona żwirowanymi groblami, poszatkowana poletkami – w rejonie uprawia się mnóstwo arbuzów i mandarynek (rośnie tu ponad 1,5 mln drzewek mandarynkowych). Mająca blisko 200 km² powierzchnia w XIX w. została objęta projektami melioracyjnymi i przez kolejne dekady sukcesywnie osuszana na potrzeby rolnictwa. Świadomość tego nie psuje mi jednak przyjemności z wycieczki. To doznanie niemal metafizyczne. Przemierzając kanały, otoczeni jesteśmy szpalerem wysokich trzcin, woda mieni się turkusem, a gałęzie drzewek mandarynkowych zwieszają się tak nisko, że można by sięgać po owoce wprost z łodzi. Węgorz z żabami Uchodząca do morza rzeka przyciągała uwagę w starożytności, żyzne tereny zajmowali już Ilirowie, później Grecy i Rzymianie. W okolicach miejscowości Vid zachowały się ślady dawnego rzymskiego miasta Narona. Cesarz Wespazjan cenił sobie smak łapanych w delcie węgorzy, ryby te zresztą do dziś pozostały lokalnym specjałem. Idę więc tropem rzymskiego cesarza i wybieram się na rybną ucztę. Za cel obieram niepozorną knajpkę Tete Olga (Ciotka Olga) nieopodal Rogotinu, którą polecili mi właściciele mojego pensjonatu. Lokal okazuje się prosty – stoły z ceratami, palenisko na tarasie, pomieszczenie wypełnione papierosowym dymem. Zamawiam lokalny specjał – crveni brudet, czyli rodzaj zupy czy też gulaszu, w którym oprócz kawałków węgorzy są też żaby. U Ciotki Olgi płazy dostępne są w przynajmniej kilku wersjach: w panierce, grillowane, gotowane. Domawiam do tego węgorza z rożna przygotowywanego na żarze nawet przez kilka godzin. Jest wilgotny, treściwy i rozpływający się w ustach. Ponoć wyjątkowy smak zawdzięcza krystalicznie czystej wodzie Neretwy (miejscowi rybacy często piją ją prosto z rzeki), w której żyje. Szybko przekonuję się jednak, że danie jeszcze bardziej zyskuje, gdy popije się je czerwonym winem z winnicy Terra Madre znajdującej się niedaleko, w Komarnej. Kończę dzień na brzegu Adriatyku, na Opuzensko Ušće. Spaceruję piaszczystą plażą, jedną z nielicznych w Chorwacji, obserwując miłośników kitesurfingu, którzy powoli schodzą na brzeg. Ujście Neretwy to najlepsze w kraju miejsce na morskie szaleństwa na desce – wiejące tu niemal zawsze wiatry, ale też płytkie wody pozwalają szkolić umiejętności. Jest tu sporo szkółek, więc być może jutro spróbuję swoich sił na wodzie. Dziś wystarczą mi przyjemny plażowy bar, widok na Adriatyk i świadomość, że nigdzie się nie muszę spieszyć. Ujście Neretwy – informacje praktyczne Dojazd Do ujścia Neretwy najłatwiej dostać się z Dubrownika lub Splitu – w sezonie do obu miast latają z Polski przewoźnicy niskokosztowi (od kilkuset złotych w obie strony). Regularne połączenia do stolicy Dalmacji ma też LOT. Za bazę wypadową można obrać np. miejscowość Blace, do której można dotrzeć wynajętym autem lub autobusem, jadąc do Ploče, z którego do celu zostanie ci ok. 13 km do przebycia okazją lub taksówką. Nocleg Apartment Case Topic ma cudowny taras wychodzący wprost na wodę zatoki, z którego można się zsunąć, by popływać, lub na którym warto urządzać sobie posiłki. Od ok. 250 zł za 2 os. Jeżeli zależy ci na większym wyborze, zatrzymaj się w Ploče, gdzie znajdziesz zarówno niedrogie apartamenty (np. Vjeka Home, 250 zł), jak i stylowe rustykalne domy wiejskie (np. Rural House Janjić, od 1000 zł). Atrakcje W maju w Metkoviciu odbywa się festiwal folklorystyczny Na Neretvu Misečina Pala. Impreza poświęcona jest folklorowi z doliny Neretwy. Mnóstwo tu tańców i zespołów z regionu Adriatyku. Neretva Rafting Fest w Konjicu. Wyścig pontonowy w centralnej części rzeki. Odbywa się późną wiosną lub wczesnym latem. Co roku w drugą sobotę sierpnia w wodach Neretwy organizowany jest maraton tradycyjnych łodzi. To jedna z większych imprez w Chorwacji, będąca sporą atrakcją turystyczną. Trasa zawodów ma ponad 20 km. Start wyznaczono w miejscowości Metković, metę zaś w Ploče. W maratonie bierze udział kilkaset łodzi, a wydarzeniu towarzyszy muzyka i mnóstwo dodatkowych imprez. Źródło: archiwum NG
Aleksandria zniknie z mapy? Naukowcy ostrzegają przed dramatem olbrzymich rzecznych delt
Najnowsze badania satelitarne ujawniły groźną prawdę o przyszłości naszych wybrzeży. Delty rzek zapadają się znacznie szybciej, niż podnosi się poziom oceanów. Olbrzymie rolnicze obszary w kolejnych dekadach będą zmuszone do ewakuacji. Jednym z takich miejsc jest urodzajna Delta Nilu w Egipcie. Tam znajduje się słynna Aleksandria.
Delty rzeczne to jedne z najważniejszych miejsc na naszej planecie. Zajmują one zaledwie 1% lądu, ale są domem dla blisko pół miliarda ludzi. To tutaj znajdują się ogromne miasta i serca światowego rolnictwa. Niestety, te regiony leżą bardzo nisko, często mniej niż dwa metry nad poziomem morza. Przez lata sądziliśmy, że ich największym wrogiem jest podnoszące się lustro wody w oceanach. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie „Nature” pokazuje jednak coś innego. To ląd na terenie delt się zapada i to całkiem szybko. Satelita prawdę powie Naukowcy zbadali zmiany wysokości terenu w 40 największych deltach rzek na świecie. Wykorzystano do tego zaawansowane dane z radarów satelitarnych Sentinel-1 z lat 2014–2023. Pomiary wykonano z bardzo wysoką precyzją, osiągając rozdzielczość 75 metrów na piksel. Badacze określili wpływ wydobycia wód podziemnych, braku osadów oraz rozbudowy miast na osiadanie lądu. Aby to zrobić, zastosowali modele uczenia maszynowego. Umożliwiło to zrozumienie skomplikowanych i nieliniowych powiązań między tymi czynnikami. Delta Nilu. Serce Egiptu pod ogromną presją Naukowcy wskazali Deltę Nilu jako jeden z najbardziej zagrożonych obszarów. To kluczowy region dla całego Egiptu, zapewniający żywność i przestrzeń do życia milionom ludzi. Badania wykazały, że aż 80% powierzchni Delty Nilu zapada się szybciej niż 5 mm rocznie. To tempo znacznie przewyższa globalny wzrost poziomu mórz, który wynosi około 4 mm na rok. Wiele obszarów zapada się tam nawet dwukrotnie szybciej niż rośnie ocean. Dramat Delty Nilu widać w porównaniu z danymi liczbowymi z poprzednich lat. Jeszcze w ubiegłym wieku tempo zmian poziomu wody wynosiło tu zaledwie 1 mm rocznie. Delta Nilu zmaga się z „podwójnym ciężarem”. Z jednej strony ląd opada, a z drugiej ocean nieubłaganie napiera. Naukowcy sugerują, że Egipt nie jest gotowy na te zatrważające zmiany. Czy Aleksandrię pochłonie morze? Jednym z najbardziej znanych miast Delty Nilu jest Aleksandria. Miasto to wymieniane jest jako jeden z najbardziej narażonych ośrodków miejskich na świecie, obok Dżakarty czy Bangkoku. Oto, co konkretnie piszą źródła na temat zagrożenia dla tego miasta. Aleksandria doświadcza osiadania lądu w tempie, które jest równe lub nawet wyższe niż średnia dla całej delty Nilu. Oznacza to, że grunt pod miastem zapada się wyjątkowo szybko, co potęguje procesy niszczenia infrastruktury i utraty wysokości terenu. Pomimo skali zagrożenia, delta Nilu (wraz z Aleksandrią) została sklasyfikowana w grupie nieprzygotowanych. Oznacza to regiony, w których poziom morza rośnie bardzo szybko, a zdolność instytucjonalna i finansowa państwa do adaptacji do tych zmian pozostaje niska. Badacze ostrzegają, że dla miast takich jak Aleksandria, osiadanie gruntu stanowi bardziej bezpośrednie i dotkliwe zagrożenie niż sam globalny wzrost poziomu oceanów wywołany topnieniem lodowców. Może to prowadzić do masowych migracji i napięć społecznych wynikających z utraty zasobów Główny winowajca. Co sprawia, że ziemia znika? Naukowcy odkryli, że to odpowiedzialnym za te procesy jest człowiek. W 35% badanych delt to nadmierne wypompowywanie wód podziemnych powoduje osiadanie gruntu. W Delcie Nilu rolnictwo i przemysł potrzebują ogromnych ilości wody, co sprawia, że pustoszeją podziemne zbiorniki, a ląd traci oparcie. To jednak nie jedyny problem. Kiedyś Nil co roku przynosił świeży muł , który budował nowy ląd. Dziś wielkie tamy, w tym Wielka Tama Asuańska i wały zatrzymują ten osad, zanim dotrze on do morza. W ocenie badaczy walka o delty nie jest jeszcze przegrana, ale wymaga natychmiastowego działania. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wypływa w górach i kończy bieg w wielkiej rzece. Przez wieki wyznaczała granicę Polski
Nysa Kłodzka wypływa spod świerkowych korzeni na Trójmorskim Wierchu, by chwilę później stać się pstrągowym rajem i naturalną fosą dla kłodzkiej twierdzy. To niezwykła rzeka – starsza niż góry, które przecina malowniczym przełomem w Bardzie. Choć dziś jej energię tłamszą potężne zapory jezior Otmuchowskiego i Nyskiego, wciąż zachwyca dziką przyrodą.
Spis treści: Źródło na Trójmorskim Wierchu Furia górskiego potoku Z górskiej doliny do kotliny Geologiczny i przyrodniczy cud Ujarzmienie nurtu Ostatni odcinek podróży do Odry Nysa Kłodzka – lewobrzeżny dopływ Odry – przecina obszar dwóch województw: dolnośląskiego i opolskiego. Wypływa z malowniczych Sudetów Wschodnich, by 181 km dalej wpłynąć do drugiej najdłuższej rzeki w Polsce. Po drodze tworzy niesamowite krajobrazy i miejsca tak niezwykłe, że niektóre są określane mianem „cudu”. Źródło na Trójmorskim Wierchu Rzeka wypływa z Masywu Śnieżnika. Oficjalnie uznane źródło Nysy Kłodzkiej, które w 2020 roku otrzymało nazwę „Szczodre”, znajduje się na wysokości 1006 m n.p.m., w pobliżu zboczy Trójmorskiego Wierchu. Woda wybija tam z dwóch niewielkich źródełek, oddalonych od siebie o zaledwie metr. Jedno tryska spod korzeni potężnego świerka, drugie przebija się przez warstwę leśnych liści. Już po chwili te dwa strumyki łączą się, tworząc spójny ciek, który w praktyce jest pierwszym tchnieniem Nysy Kłodzkiej. Dotarcie do tego miejsca nie stanowi dużego wyzwania. Z pobliskiej wsi Jodłów prowadzi tam łagodny, czerwony szlak turystyczny – szeroka leśna droga o niezbyt dużym nachyleniu, która w niecałą godzinę pozwala stanąć u kolebki rzeki. Furia górskiego potoku W swoim górnym biegu Nysa Kłodzka ma charakter typowego górskiego potoku. Jej wody są wartkie, krystalicznie czyste i zimne. Płynąc w dół przez naturalny kanał odpływowy – Rów Górnej Nysy – rzeka tworzy liczne kaskady i niewielkie wodospady, rzeźbiąc sobie drogę w skalistym podłożu. Ten odcinek charakteryzuje się niezwykłą czystością wód. Zaliczane są do I klasy czystości, co czyni je idealnym siedliskiem dla wymagających ryb, takich jak pstrąg potokowy i lipień. To sprawia, że w górnym biegu, rzeka jest istnym rajem dla wędkarzy muchowych. Zanim Nysa Kłodzka wpłynie do rozległej Kotliny Kłodzkiej, mija pierwsze historyczne miasta: Międzylesie, z dominującym nad okolicą zamkiem, i Bystrzycę Kłodzką, z jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych układów urbanistycznych i malowniczym rynkiem. Z górskiej doliny do kotliny Po opuszczeniu naturalnego kanału odpływowego, rzeka wpływa na rozległy teren Kotliny Kłodzkiej. Na tym odcinku krajobraz zmienia się diametralnie. Górska dolina ustępuje miejsca największej kotlinie w Sudetach, otoczonej pierścieniem pasm górskich: od zachodu – Górami Stołowymi, od północy – Bardzkimi, od wschodu – Złotymi, a od południa zamyka ją potężny Masyw Śnieżnika, z którego rzeka wypłynęła. W sercu tej krainy, historycznie zwanej Ziemią Kłodzką, leży jej stolica – Kłodzko. To właśnie bieg rzeki uczynił miasto niezwykle ważnym punktem na historycznej mapie Europy. Najcharakterystyczniejszym symbolem jego militarnej przeszłości jest potężna twierdza, jeden z najpotężniejszych i najlepiej zachowanych systemów fortyfikacyjnych w Europie. Wpływ rzeki widoczny jest w całym układzie miasta. Jego sercem, obok rynku, jest malowniczy, kamienny most gotycki, zawieszony nad Młynówką – kanałem Nysy Kłodzkiej. Zbudowany w XIV wieku, zdobiony barokowymi figurami, często porównywany jest do słynnego Mostu Karola w Pradze i stanowi jeden z najcenniejszych tego typu zabytków w Polsce. Geologiczny i przyrodniczy cud Opuszczając rozległą Kotlinę Kłodzką, rzeka napotyka na swojej drodze potężną, wydającą się niemożliwą do sforsowania barierę – Góry Bardzkie. Zamiast ją ominąć, Nysa Kłodzka wdziera się w sam środek pasma, tworząc jeden z najbardziej spektakularnych krajobrazów w Sudetach. To Przełom Nysy Kłodzkiej, nazywany też Przełomem Bardzkim – niemal 15-kilometrowy odcinek, gdzie rzeka pokazuje swoje najdziksze i najpiękniejsze oblicze. Przełom Nysy Kłodzkiej jest klasycznym przykładem przełomu antecedentnego. Oznacza to, że bieg rzeki jest starszy niż góry, przez które przepływa. Nysa płynęła tamtędy, zanim Góry Bardzkie zaczęły się wypiętrzać. W miarę jak masyw górski powoli rósł, rzeka z uporem utrzymywała swój bieg, wcinając się w podnoszące się skały, zamiast szukać łatwiejszej drogi. Efektem tego procesu jest niezwykły krajobraz. Nysa płynie tam pięcioma głębokimi meandrami, charakterystycznymi dla rzek nizinnych, ale zamkniętymi w ciasnym, górskim kanionie. Dolina miejscami zwęża się do zaledwie 20–30 metrów, a niemal pionowe skalne ściany wznoszą się na wysokość 50–60 metrów nad lustro wody. Przyroda Przełomu Nysy Kłodzkiej Unikatowy mikroklimat, czysta woda i trudno dostępne zbocza sprawiły, że Przełom Bardzki stał się ostoją dla rzadkich gatunków flory i fauny. Jego wyjątkowa wartość przyrodnicza została doceniona w skali europejskiej – ten niezwykły obszar został objęty ochroną w ramach sieci Natura 2000. Największym skarbem przełomu są wodne zbiorowiska roślinne, należące do rzadkiego siedliska Ranunculion fluitantis. Latem, powierzchnię rzeki pokrywają białe kwiaty włosienicznika pędzelkowatego. Roślina ta jest niezwykle wrażliwa na zanieczyszczenia i rośnie tylko w bardzo czystej, dobrze natlenionej i szybko płynącej wodzie. Jej obecność stanowi najlepsze świadectwo doskonałego stanu ekologicznego tego odcinka Nysy. Na nasłonecznionych, skalistych zboczach wykształciły się cenne murawy pannońskie, z ciepłolubnymi gatunkami (takimi jak rezeda żółta). Niestety, temu unikatowemu ekosystemowi coraz bardziej zagrażają inwazyjne gatunki obce, jak rdestowiec sachaliński, które stopniowo wypierają rodzimą roślinność. Przełom rzeki jest prawdziwym rajem dla miłośników przyrody. Na skalistych zboczach, szczególnie o wschodzie lub zachodzie słońca, można dostrzec stada muflonów. Choć jest to gatunek introdukowany, doskonale zadomowił się w surowych warunkach Gór Bardzkich. Awifauna jest niezwykle bogata. Nad wodą polują zimorodki, a w bystrym nurcie pożywienia szukają pluszcze i pliszki górskie. Wśród drzew gniazduje bocian czarny, a nad doliną krążą myszołowy i jastrzębie. W pobliżu potoków można spotkać również salamandrę plamistą. Miasto cudów Przełom zamyka Bardo – historyczne miasteczko, którego dzieje od wieków związane są z kultem maryjnym. Najważniejszym tamtejszym zabytkiem jest Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. W jej ołtarzu głównym znajduje się największy skarb Barda – cudowna, romańska figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Rzeźba, datowana na XI wiek, jest najprawdopodobniej najstarszą drewnianą rzeźbą sakralną w Polsce. Inne warte zobaczenia miejsca to kamienny most na Nysie Kłodzkiej z XVI wieku, urokliwa ruchoma szopka w podziemiach klasztoru oraz punkt widokowy na Obrywie Skalnym, upamiętniający potężne osunięcie się zbocza góry w 1598 roku. Ujarzmienie nurtu Dalej Nysa Kłodzka ostatecznie opuszcza góry i wpływa na Przedgórze Sudeckie. Tam jej charakter ulega radykalnej zmianie. Wartki, nieprzewidywalny górski potok staje się rzeką nizinną, ale wciąż groźną. Jej częste i niszczycielskie wezbrania, które przez wieki pustoszyły dolinę Odry, doprowadziły do powstania jednego z największych w Polsce kompleksów hydrotechnicznych – systemu czterech zbiorników zaporowych, znanego jako kaskada Nysy Kłodzkiej. Pierwszymi zaporami na drodze rzeki są zbiorniki Topola i Kozielno, które razem tworzą Zalew Paczkowski. Ukończone w 2002 roku, są najmłodszymi elementami kaskady. Kolejnym ogniwem systemu jest Jezioro Otmuchowskie. To najstarszy z wielkich zbiorników na Nysie Kłodzkiej, zbudowany w latach 1928–1933. Tuż za Otmuchowem, Nysa Kłodzka tworzy swoje ostatnie i najbardziej rekreacyjne jezioro – Jezioro Nyskie, znane również jako Głębinowskie. Powstało w latach 1971–1972 i szybko stało się turystycznym sercem regionu. Ostatni odcinek podróży do Odry Za Nysą rzeka ostatecznie wkracza na płaską Nizinę Śląską. Jej bieg staje się leniwy, a nurt spokojny. Silnie meandrując, mija mniejsze miejscowości, jak Lewin Brzeski i Skorogoszcz. To już ostatnie kilometry jej długiej, 182-kilometrowej podróży. Wreszcie, w okolicach wsi Rybna, Nysa Kłodzka kończy swój samodzielny bieg, łącząc swoje wody z potężniejszą Odrą. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Amazonka skrywa więcej niż myślisz. Ta rzeka wciąż zaskakuje naukowców
Amazonka to jedna z najbardziej fascynujących rzek świata, znana nie tylko ze swojej ogromnej długości, ale również z bogactwa przyrody, która ją otacza. Jej wody i otaczające ją lasy deszczowe kryją tysiące gatunków roślin i zwierząt, z których wiele nie występuje nigdzie indziej na Ziemi. Rzeka ta od wieków fascynuje podróżników i badaczy i jest bezsprzecznym symbolem dzikiej przyrody Ameryki Południowej.
Spis treści: Amazonka – położenie geograficzne i krajobrazy Amazonka – rzeka w liczbach Dopływy Amazonki Roślinność Amazonki Tysiące gatunków zwierząt, każdy warty uwagi Więcej niż tylko rzeka Określenie dokładnego źródła Amazonki od dziesięcioleci budzi dyskusje. Najczęściej przyjmuje się, że rzeka rozpoczyna się w peruwiańskich Andach, jednak wskazanie jednego „najbardziej właściwego” potoku nie jest proste. Za potencjalne źródła uznawane są przede wszystkim Apacheta i Carhuasanta, dwa wysokogórskie strumienie. Amazonka – położenie geograficzne i krajobrazy W latach 90. XX wieku polski podróżnik Jacek Pałkiewicz wskazał potok Apacheta jako początek Amazonki. Z kolei badania hydrometryczne czeskich naukowców pokazały, że Carhuasanta może mieć większe znaczenie hydrologiczne. Spór nie został ostatecznie rozstrzygnięty, co wynika z naturalnych zmian przepływu wody i trudności w prowadzeniu długoletnich pomiarów w tak niedostępnym terenie. Przebieg rzeki od Andów po Atlantyk Od źródeł położonych na wysokości około 5170 m n.p.m. Amazonka kieruje się na wschód, przecinając trzy kraje: Peru, Kolumbię i Brazylię. W górnym biegu dominuje gwałtowny nurt i wąskie wąwozy charakterystyczne dla rzek wysokogórskich. Dopiero po wejściu w rozległą Nizinę Amazonki rzeka zwalnia, zaczyna intensywnie meandrować i tworzyć system rozlewisk o skali niespotykanej nigdzie indziej na świecie. Warto również wspomnieć, że rzeka Amazonka pełni kluczową rolę w lokalnym klimacie. Jej masy wodne oraz lasy deszczowe wpływają na opady i temperaturę w całym regionie, a także pomagają w regulacji globalnego obiegu wody. Amazonka – rzeka w liczbach Amazonka to rekordowa rzeka pod względem przepływu wody, ale również jedna z najdłuższych na świecie. W zależności od przyjętego źródła, długość Amazonki wynosi od około 6400 km do ponad 7000 km. Na uwagę zasługuje również jej szerokość. Rzeka jest najbardziej rozległa w dolnym biegu rzeki. W tych rejonach szerokość Amazonki sięga nawet do 100 km. Amazonka jest niezwykle potężna pod względem objętości wody. Średni przepływ wynosi około 209 tys. m³/s, co stanowi około 20% całkowitego dopływu wód słodkich do oceanów na całym świecie. Na mapie kontynentu Amazonka tworzy rozległy, jasny „korytarz” wodny. Jej system dopływów jest tak rozbudowany, że obejmuje niemal całą północną część kontynentu, co sprawia, że dorzecze Amazonki ma około 7 mln km² i jest największe na świecie. Dopływy Amazonki Amazonka nie byłaby tym, czym jest, bez swoich licznych dopływów. System rzeczny obejmuje setki mniejszych i większych rzek, które wpływają do głównego nurtu Amazonki, dostarczając jej wodę z ogromnych obszarów dorzecza. Wśród najważniejszych dopływów można wymienić takie rzeki jak Madeira, Rio Negro, Tapajós czy Xingu. Każdy z tych dopływów wnosi swoje unikatowe właściwości – od wody mętnej, pełnej osadów po wody ciemne, niemal czarne, bogate w humus. Dzięki temu Amazonka tworzy niezwykle złożony ekosystem wodny. Jej dopływy są nie tylko drogami transportowymi dla lokalnych społeczności, ale także miejscem życia niezliczonych gatunków ryb, gadów i ptaków. Roślinność Amazonki Rzeka Amazonka płynie przez jedno z najbogatszych florystycznie miejsc na Ziemi. Lasy deszczowe, które ją otaczają, są domem dla dziesiątek tysięcy gatunków roślin – od ogromnych drzew kapokowych, po drobne epifity i rośliny wodne. W wielu miejscach woda rzeki wlewa się w rozległe rozlewiska i bagna, tworząc idealne środowisko dla roślinności przybrzeżnej. Na brzegach Amazonki rosną m.in. palmy, liany, paprocie i bambusy, które tworzą nieprzeniknioną zieloną ścianę. Niektóre gatunki mają znaczenie gospodarcze i kulturowe dla mieszkańców regionu – od roślin jadalnych, po surowce wykorzystywane w medycynie naturalnej. Fascynująca jest także roślinność wodna, w tym znane wodne lilie, których liście potrafią osiągać średnicę nawet dwóch metrów. Dzięki tak bogatej roślinności Amazonka i jej okolice pełnią rolę naturalnego filtra i magazynu dwutlenku węgla, mają więc niebagatelne znaczenie dla klimatu globalnego. Warto przy tym pamiętać, że zmiany w środowisku rzeki, w tym wylesianie, mają bezpośredni wpływ na zdrowie całego ekosystemu. Tysiące gatunków zwierząt, każdy warty uwagi Amazonka to prawdziwe zoo na otwartej wodzie i lądzie. Jej rozlewiska i lasy są siedliskiem dla niezliczonych gatunków ryb, ptaków, ssaków, gadów i płazów. W wodach Amazonki żyją m.in. piranie, słynne delfiny rzeczne czy gigantyczne sumy, które potrafią osiągać kilka metrów długości. Na brzegach rzeki i w lasach spotkamy kapibary, jaguary, leniwce, małpy i niezliczone gatunki ptaków amazońskich, w tym tukany i papugi. Unikatowy świat zwierząt jest tu niezwykle wrażliwy – zmiany klimatu i działalność człowieka mogą prowadzić do utraty siedlisk i gatunków. Niektóre miejsca rzeki pozostają niemal nietknięte przez człowieka, przypominając dziką Amazonkę sprzed wieków. Zdarza się też, że rzeka odsłania niezwykłe tajemnice – jak w przypadku odsłonięcia ponad 100 skalnych rzeźb, będących dowodem na długą i fascynującą historię regionu. Więcej niż tylko rzeka Nie sposób mówić o Amazonce, nie wspominając o całym regionie Amazonii. To miejsce, gdzie życie toczy się w rytmie rzeki, a ekosystemy są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Amazonka, jej dopływy, lasy i fauna tworzą złożoną sieć życia, którą naukowcy wciąż poznają. Ochrona tego regionu jest dziś priorytetem dla ekologów i władz państw regionu, a każde działanie człowieka może mieć dalekosiężne konsekwencje – nie tylko lokalnie, ale i globalnie. W ostatnich latach coraz więcej państw wprowadza programy ograniczające wylesianie oraz kontrolujące działalność wydobywczą, która często narusza naturalne korytarze wodne. Jednocześnie rośnie liczba projektów wspierających lokalne społeczności, bo to właśnie one najskuteczniej strzegą tych terenów przed degradacją. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jedyna rzeka świata płynąca przez 10 państw. To fenomen europejskiego krajobrazu
Dunaj to druga najdłuższa rzeka Europy, przepływająca przez 10 państw i 4 stolice. Poznaj jej rolę w historii, ekologii, gospodarce i współczesnych wyzwaniach klimatycznych.
Spis treści: Znaczenie Dunaju w historii i gospodarce Europy Ekosystem i ochrona przyrody w dorzeczu Dunaju Dunaj wobec zmian klimatu: powodzie i wyzwania przyszłości Turystyka, kultura i atrakcje związane z Dunajem Dunaj to fascynująca rzeka o długości 2888 km, która łączy Europę Środkową i Południowo-Wschodnią. Przepływa przez różnorodne krajobrazy, wiele stolic oraz regionów o bogatej historii i wyjątkowej faunie i florze. Jest żywą arterią handlu, miejscem o ogromnej wartości przyrodniczej i jednym z kluczowych elementów gospodarczych kontynentu. Współcześnie Dunaj mierzy się z wyzwaniami ekologicznymi i klimatycznymi, ale wciąż pozostaje symbolem współpracy międzynarodowej i dziedzictwa kulturowego Europy. Znaczenie Dunaju w historii i gospodarce Europy Dunaj od wieków odgrywa fundamentalną rolę w dziejach kontynentu. Od czasów starożytności rzeka była ważnym szlakiem handlowym, a w jej dolinie rozwijały się potężne cywilizacje i imperia. Przez wieki była zarówno granicą, jak i arterią łączącą narody. Dziś Dunaj przepływa przez 10 państw: Niemcy, Austrię, Słowację, Węgry, Chorwację, Serbię, Bułgarię, Rumunię, Mołdawię, Ukrainę. Cztery europejskie stolice leżą nad jego brzegami: Wiedeń, Bratysława, Budapeszt i Belgrad. Fakt ten czyni z Dunaju wyjątkowy przykład transgranicznego cieku wodnego o ogromnym znaczeniu politycznym i gospodarczym. Dunaj jako szlak handlowy i droga żeglugowa Już od starożytności Dunaj służył jako ważna droga handlowa, umożliwiająca transport towarów, ludzi i idei. Współcześnie jego znaczenie w transporcie nie zmalało – jest jedną z głównych arterii żeglugi śródlądowej w Europie. Długość żeglownego odcinka rzeki rozpoczyna się od miasta Ulm w Niemczech i biegnie aż do ujścia do Morza Czarnego, a liczne porty rzeczne ułatwiają wymianę towarów. Obok funkcji transportowej Dunaj stanowi kluczowe źródło wody dla rolnictwa i przemysłu. Woda z rzeki nawadnia rozległe, suche tereny w Bułgarii, Rumunii, na Węgrzech i w Serbii. Dodatkowo na Dunaju działa wiele elektrowni wodnych, z których największą jest kompleks Żelazna Brama na pograniczu Rumunii i Serbii. Ekosystem i ochrona przyrody w dorzeczu Dunaju Dunaj to nie tylko gospodarka i historia, lecz także jeden z najbardziej zróżnicowanych ekosystemów Europy. W jego dorzeczu żyje ponad 5 tys. gatunków roślin i zwierząt, z których wiele jest rzadkich lub zagrożonych. Przykładem jest jesiotr dunajski – ryba, której naturalne siedliska w Europie znacząco się zmniejszyły. Ważnym elementem są mokradła i tereny zalewowe – naturalne filtry wody i obszary łagodzące skutki powodzi. Na bułgarskim odcinku rzeki znajduje się ponad 100 wysp, z których większość porastają lasy lub pastwiska, pełniąc funkcje przyrodnicze i gospodarcze. Wyjątkowe gatunki roślin i zwierząt oraz obszary chronione Ekosystem Dunaju chroniony jest w licznych parkach narodowych, rezerwatach i projektach międzynarodowych. Najbardziej znana jest delta Dunaju, która znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Jest to jeden z największych i najlepiej zachowanych obszarów podmokłych Europy, będący domem dla setek gatunków ptaków i ryb. Dzięki współpracy międzynarodowej podejmowane są działania na rzecz ochrony cennych gatunków i siedlisk oraz poprawy jakości wody. Międzynarodowa Komisja Ochrony Dunaju koordynuje prace państw dorzecza, co przynosi wymierne efekty ekologiczne. Dunaj wobec zmian klimatu: powodzie i wyzwania przyszłości Zmiany klimatyczne coraz mocniej wpływają na dynamikę i funkcjonowanie Dunaju. Rosnąca liczba ekstremalnych zjawisk pogodowych powoduje powodzie, gwałtowne przybory i spadki poziomu wód, co zagraża zarówno ludziom, jak i przyrodzie. W sierpniu 2023 roku poziom wody w Budapeszcie wzrósł o ponad 2,5 metra w ciągu kilku dni z powodu obfitych opadów i wezbrania dopływów. Takie sytuacje stają się coraz częstsze, a eksperci alarmują, że zmiany klimatu mogą nasilać ich częstotliwość. Rekordowe poziomy wody, powodzie i działania na rzecz bezpieczeństwa Najwyższy poziom Dunaju w Budapeszcie odnotowano w grudniu 2023 roku – aż 6,93 metra. Powódź zimowa była efektem zarówno intensywnych opadów, jak i gwałtownego topnienia śniegu. Reakcją państw są inwestycje w infrastrukturę przeciwpowodziową, poprawę systemów ostrzegania i odbudowę naturalnych terenów zalewowych. Istotne jest także wdrażanie długofalowych strategii adaptacji do zmian klimatu, obejmujących współpracę międzynarodową i edukację społeczeństw w zakresie bezpieczeństwa wodnego. Turystyka, kultura i atrakcje związane z Dunajem Dunaj od wieków fascynował artystów, podróżników i badaczy. Rzeka łączy wiele kultur i narodów, będąc inspiracją dla twórców i miejscem licznych wydarzeń. Stolice nad Dunajem, wyspy i atrakcje przyrodnicze Przez Dunaj przebiegają szlaki turystyczne, ścieżki rowerowe i liczne trasy wodne. Wiedeń, Bratysława, Budapeszt i Belgrad przyciągają miliony turystów, a panorama Dunaju w Budapeszcie również została wpisana na listę UNESCO. Wyspy na Dunaju, zwłaszcza te na bułgarsko-rumuńskim odcinku, stanowią unikatowe miejsca wypoczynku i rekreacji. Delta Dunaju jest prawdziwym rajem dla miłośników przyrody – to miejsce obserwacji ptaków, połowów ryb i aktywnej turystyki ekologicznej. Szlak żeglugowy na Dunaju to także okazja do odkrycia mniejszych miejscowości, zamków i rezerwatów, które odgrywają ważną rolę w zachowaniu dziedzictwa kulturowego regionu. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Niezwykły dorsz olimpijczyk przepłynął 860 kilometrów w górę rzeki. To absolutny rekordzista
Australijski dorsz Murray Arnie dokonał niemożliwego – wykorzystał powodzie i wyruszył w niespotykaną dla jego gatunku podróż, podczas której pokonał prawie tysiąc kilometrów, z czego większość w górę rzeki. Chociaż nie od razu pochwalił się olimpijskim wyczynem, to naukowcom udało się prześledzić jego trasę. Jego ekscesy mogą świadczyć o poprawie kondycji całego ekosystemu.
Arnie jest dorszem Murray, czyli dużą, słodkowodną rybą drapieżną zamieszkującą Australię i teraz już na zawsze zapisał się w annałach historii. Pobił absolutny rekord migracji swojego gatunku, przepływając 860 kilometrów wzdłuż rzeki Murray. Drugie miejsce pokonało zaledwie 160 kilometrów, więc naukowcy głowią się, co wstąpiło w wielką rybę. Dorsz Arnie popłynął ku przygodzie Można się zastanawiać, co Arnie – który zawdzięcza swoje imię australijskiej pływaczce, mistrzyni olimpijskiej Ariarnie Titmsie – tak właściwie robił w rzece. Dorsze są przecież rybami słonowodnymi, a najbardziej kojarzymy je z dorszem atlantyckim. Cóż, Arniego łączy z nimi jedynie nazwa – dorsz Murray to kompletnie inny gatunek ryby. To duży, słodkowodny drapieżnik. Olimpijczyk został oznakowany w 2022 roku w Mullaroo Creek, około 13 godzin jazdy samochodem od Sydney. Miał wówczas 4 lata i ważył niespełna 1,7 kilograma i nikt nie spodziewał się, że dokona niemożliwego. To historia jak z filmu o najmniejszym chłopcu z klasy, który zostaje rekordzistą świata. Powódź, która zmieniła wszystko Niedługo po oznakowaniu przez region zamieszkiwany przez sympatycznego Arniego przetoczyły się ciężkie powodzie, a ryba rozpoczęła swoją niebywałą wędrówkę. Wykorzystała zalewającą teren wodę i upadające tamy, by pokonać dystans, który wcześniej wydawał się niemożliwy do osiągnięcia dla tego gatunku. W ciągu niespełna dwóch miesięcy ryba pokonała 760 kilmetrów w górę rzeki Murray, a następnie, w ciągu kilkunastu kolejnych tygodni przebyła 100 kilometrów w dół rzeki, wykorzystując inne koryta i wracając w kierunku domu. Łącznie Arnie zwiedził 860 kilometrów, bijąc dotychczasowy rekord innego dorsza Murray, który wynosił… 160 kilometrów. To deklasacja. Naukowcy śledzili jego trasę z zapartym tchem Jednym z pierwszych, którzy zauważyli dane wskazujące na ekstremalną migrację Arniego, był Zed Tonkin z Departamentu Energii, Środowiska i Działań Klimatycznych australijskiego stanu Wiktoria. Dla badaczy było to całkowite zaskoczenie, ponieważ w historii badań nad tym gatunkiem nie zaobserwowano podobnego przypadku. Tonkin uważa, że zjawisko to nie byłoby możliwe, gdyby nie specyficzne warunki hydrologiczne: podczas powodzi usunięto bariery w systemie rzecznym Murray, co stworzyło korytarz umożliwiające podróże. – Dla ryb było to jak zaproszenie – twierdzi naukowiec. Arnie na przedpolu dorszowej ofensywy Rekordowa migracja Arniego ma nie tylko wymiar symboliczny, ale i naukowy. Jak uważają badacze możliwość rozrodu i migracji dorszów Murray jest wyznacznikiem dobrej kondycji ekosystemu rzecznego. To wyjątkowe zwierzęta: dorsze te mogą dożyć nawet 48 lat, osiągnąć 1,8 metra długości i ważyć ponad 80 kilogramów. Ich przetrwanie wpływa na stabilność biologiczną całego systemu rzeki, a zrozumienie zachowań Arniego pozwoli naukowcom dostosować przepływ wody w celu ochrony środowiska na całym świecie. Dziękujemy, Arnie! Źródło: phys.org, Ecological Applications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Najciemniejsza rzeka świata nie przestaje zaskakiwać – zanurzona w niej dłoń znika
Najciemniejsza rzeka świata pochłania niemal całe światło, sprawiając, że wszystko znika pod jej taflą. Naukowcy od lat próbują wyjaśnić, co stoi za tym niezwykłym zjawiskiem.
Spis treści: Najciemniejsza rzeka świata? Zaskakujące właściwości Ruki w sercu Konga Dlaczego rzeka Ruki przez dekady pozostawała tajemnicą dla naukowców? Co zamienia rzekę Ruki w „dżunglową herbatę”? Zaskakujące źródło ciemnej wody Ukryte zagrożenie w sercu Afryki. Jak torfowiska Ruki mogą wpłynąć na klimat? Zwana potocznie „rzeką ciemności”, rzeka Ruki w Kotlinie Konga nie przestaje zadziwiać badaczy. Wody tego naturalnie płynącego cieku charakteryzują się niecodzienną absorpcją światła – po zanurzeniu dłoni przestaje być ona widoczna już kilka centymetrów pod powierzchnią. To efekt wyjątkowych warunków fizykochemicznych, które sprawiają, że rzeka pochłania ponad 90% światła słonecznego. Co ciekawe, mimo tak niskiej przejrzystości, w rzece żyje wiele gatunków ryb i roślin, które zaadaptowały się do tych ekstremalnych warunków. Najciemniejsza rzeka świata? Zaskakujące właściwości Ruki w sercu Konga – Byliśmy zaskoczeni kolorem tej rzeki – mówi Travis W. Drake, badacz z Politechniki Federalnej w Zurychu. Tak wspomina Ruki, dopływ Konga, jedną z największych rzek w Kotlinie Konga. Wody Ruki są tak ciemne, że gdy zanurzy się w niej dłoń, przestaje się ją widzieć. Zdaniem badaczy Ruki to jedna z najczarniejszych – a być może nawet najciemniejsza rzeka świata. Jej wody są ciemniejsze nawet od Rio Negro, największego lewego dopływu Amazonki. Czemu zawdzięczają swoje wyjątkowe zabarwienie? Według badaczy ogromnym ilościom rozpuszczonej materii organicznej, które trafiają do rzeki z lasów równikowych, przez którą płynie. Dlaczego rzeka Ruki przez dekady pozostawała tajemnicą dla naukowców? Ruki pozostaje słabo poznaną rzeką. Nigdy wcześniej nie była badana przez naukowców. Od lat 30. ubiegłego wieku rejestrowano jedynie zmiany poziomu jej wód. Natomiast nigdy wcześniej nie analizowano jej składu chemicznego. Tego zdania podjął się międzynarodowy zespół naukowców dopiero w 2019 r. Badacze założyli stację pomiarową w pobliżu miasta Mbandaka. Przez następny rok mierzyli poziom rzeki oraz pobierali próbki jej wody. Analiza tych ostatnich miała wyjaśnić, ile rozpuszczonej materii organicznej znajduje się w Ruki. Co zamienia rzekę Ruki w „dżunglową herbatę”? Zaskakujące źródło ciemnej wody Ruki okazała się bardzo szczególną rzeką. W pobliżu miejsca, gdzie wpływa do Kongo, ma kilometr szerokości. Jej zlewnię porastają pierwotne lasy deszczowe, natomiast wzdłuż jej brzegów ciągną się rozległe torfowiska. Rzeka ma niski stopień nachylenia i mało osadów. Zawiera natomiast ogromne ilości rozpuszczonego węgla organicznego, który zabarwia ją na ciemno. Skąd ten węgiel bierze się w rzece? Z otaczającej ją puszczy. Jej powierzchnię pokrywa dedrytus, czyli martwe szczątki roślin i zwierząt, a także ich odchody. Ulewne deszcze wymywają tę bogatą w węgiel, martwą materię organiczną do rzeki. Ale to nie wszystko. W porze deszczowej rzeka wylewa, a jej warstwa stojąca w lasach może mieć nawet ponad metr głębokości. Powódź utrzymuje się tygodniami, po czym woda bardzo powoli wraca do koryta rzeki, zabierając ze sobą rozdrobnione martwe rośliny i rozkładające się szczątki zwierząt. – Ruki to zasadniczo dżunglowa herbata – mówi Travis Drake. Ukryte zagrożenie w sercu Afryki. Jak torfowiska Ruki mogą wpłynąć na klimat? Analizy składu chemicznego wody z Ruki potwierdziły to, co naukowcy spostrzegli na pierwszy rzut oka. – Ten system rzeczny jest jednym z najbogatszych w rozpuszczony węgiel organiczny na świecie – mówi Matti Barthel, współautor pracy o Ruki opublikowanej w czasopiśmie „Limnology and Oceanography”. W wodzie z Ruki znajduje się cztery razy więcej związków węgla organicznego niż w Kongo i półtora raza więcej niż w Rio Negro. I chociaż zlewnia Ruki stanowi tylko jedną dwudziestą Kotliny Konga, aż jedna piąta rozpuszczonego węgla organicznego w rzece Kongo pochodzi właśnie z tego dopływu. Naukowcy badali też obieg węgla w całej zlewni Ruki. Szczególnie interesowały ich ciągnące się wzdłuż rzeki torfowiska. Są one wielkimi rezerwuarami nierozłożonej materii organicznej, a przez to – węgla. – Torfowiska w Kotlinie Konga zawierają aż 29 mld ton węgla – mówi Matti Barthel. Kluczowe jest, by nie doszło do ich wysuszenia. Mokre torfowiska są niegroźne: nie emitują dwutlenku węgla. Jednak gdy zaczynają schnąć i się degradują – np. w rezultacie poszukiwań zasobów naturalnych i zmiany gospodarki wodnej w okolicy – torf zasiedlają bakterie i grzyby, które bardzo szybko rozkładają składającą się na niego materię organiczną. W rezultacie dochodzi do uwolnienia do atmosfery ogromnych ilości CO2. Na szczęście w zlewni Ruki na razie nic takiego nam nie grozi – badacze ustalili, że tamtejsze torfowiska ciągle mają się dobrze. Źródła: ETH Zurich, Limnology and Oceanography Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ganges wysycha w bezprecedensowym tempie. Jaka będzie przyszłość świętej rzeki?
Ganges to święta rzeka hinduizmu, od której zależne są miliony mieszkańców Indii. I zarazem temat rzeka. Duże emocje wzbudza jej ogromne zanieczyszczenie, za które odpowiadają trafiające do nurtu tysiące ton odpadów przemysłowych czy niedopalone ciała zmarłych. Największa rzeka płynąca w Indiach ma też jednak inny problem: wysycha w bezprecedensowym tempie, co przeraża lokalną ludność.
Od Gangesu zależy przetrwanie niemal 600 milionów ludzi w Indiach i krajach sąsiednich. W dolinie położonej wzdłuż 2500-kilometrowej rzeki od stanu wody uzależnione jest życie nie tylko ludzi – to najgęściej zaludnione dorzecze na świecie – ale także całej fauny i flory. Doświadcza ona obecnie najgorszego okresu suszy od 1300 lat, a naukowcy z Uniwersytetu Arizony i IIT Gandhinagar udowodnili, że przyczyną tego stanu rzeczy jest działalność człowieka. Tak źle jeszcze nie było Badania na temat Gangesu zostały opublikowane w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Naukowcy najpierw zrekonstruowali przepływ rzeki przez ostatnie 1300 lat. Pracy było sporo, bo na tapet wzięli okres od 700 do 2020 roku n.e. W oszacowaniu jej przebiegu pomogły im słoje starych drzew. Następnie porównali dane z udokumentowanymi historycznie suszami czy klęskami głodu w Indiach. Okazało się, że wysychanie rzeki z lat 1991–2020 jest zdecydowanie bardziej intensywne niż wszystkie dotychczasowe. Susza jest o 76% gorsza niż ta z XVI wieku, czyli do tej pory największa w historii pomiarów. Nie chodzi tylko o skalę suszy, ale także o częstość jej występowania i długość trwania. Bardziej suche okresy zdarzały się zawsze, ale nigdy jeszcze nie były tak dotkliwe. Jaki jest powód wysychania Gangesu? Wysychanie świętej rzeki zdaniem naukowców ma podłoże antropogeniczne, czyli spowodowane jest przez człowieka. Głównym powodem jest między innymi ocieplenie Oceanu Indyjskiego i zanieczyszczenie aerozolami – kropelkami cieczy z drobnymi cząstkami stałymi pochodzącymi z setek okolicznych fabryk, pojazdów czy elektrowni. Te hamują monsunowe opady deszczu, od których zależny jest region. – Ostatnie susze wykraczają poza zakres zmienności klimatu ostatniego tysiąclecia. Nasze odkrycia podkreślają pilną potrzebę głębszego zbadania interakcji między czynnikami kontrolującymi opady monsunowe w okresie letnim – ostrzegają autorzy badania. Jak zapobiec wysychaniu rzeki? Badacze apelują, by korzystając z ich badań, tworzyć bardziej wiarygodne modele klimatyczne. Obecne nie przewidywały bowiem skali suszy, z jaką mamy dziś do czynienia. Według nich uwzględnienie regionalnego wpływu działalności człowieka umożliwi skuteczniejszą walkę z żywiołem. W dolinie Gangesu jest to szczególnie ważne, bo od stanu rzeki zależą miliony istnień. To źródło wody pitnej, ale wód z Gangesu korzysta także rolnictwo i przemysł. Naukowcy zalecają jak najszybsze wdrożenia nowych, lepiej zaadaptowanych strategii zarządzania w celu złagodzenia niedoborów wody. Jeśli to się nie wydarzy, dolina Gangesu może się wkrótce bardzo zmienić. Źródło: PNAS, WWF Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Wołga to rzeka zakorzeniona w rosyjskiej historii i kulturze. Jest najdłuższa w Europie
Wołga, rzeka zajmująca pierwsze miejsce na liście najdłuższych w Europie, pojawiała się na kartach powieści, płótnach wielkich i mniej znanych artystów i w ludowych pieśniach. Dla Rosjan była i nadal jest symbolem narodowego ducha i historii kraju. Nieodłącznie związana z tamtejszą kulturą i tożsamością narodową, dziś króluje także w przewodnikach turystycznych.
Spis treści: Caryca europejskich rzek Głęboki związek Rosjan z Wołgą Turystyczne oblicze Wołgi Już we wczesnym średniowieczu Wołga była ważnym szlakiem handlowym i komunikacyjnym, łączącym północ z południowym wschodem. Do dziś stanowi najważniejszą śródlądową arterię wodną Rosji. Należy jednak podkreślić, że dla Rosjan jest czymś więcej niż tylko ogromnym ciekiem, łączącym miasta i jednostki geograficzne. Na przestrzeni wieków, była dla nich żywicielką i świadkinią wielu tragicznych wydarzeń. Caryca europejskich rzek Rosja ma wiele imponujących rzek, ale w przeduralskiej części kraju niepodzielnie rządzi tylko jedna. Wołga mierzy aż 3531 km długości. To czyni ją nie tylko najdłuższą rzeką w europejskiej części macierzystego kraju, ale także rekordzistką Europy. Drugi na tej liście Dunaj jest krótszy o niemal 650 km. Należy też wspomnieć, że Wołga dzierży jeszcze jeden rekord. Jest największą i najdłuższą rzeką świata uchodzącą do jeziora. Jej źródła znajdują się na wzgórzach Wałdaj (w pobliżu wsi Wołgowierchowje), na wysokości 229 metrów n.p.m. Stamtąd Wołga płynie na wschód. Jeszcze na obszarze Wyżyny Wałdajskiej przecina wiele niewielkich jezior, w tym Wsieług, Pieno i Wołgo, poniżej którego napotyka wybudowaną w 1843 roku zaporę. Dalej wypływa na Nizinę Środkoworosyjską, skąd wąską doliną płynie na wschód, przecinając dwie wyżyny: Uglicko-Daniłowską i Galicko-Czuchłomską, a dalej – niziny Unżeńską i Bałachnińską, by w okolicy Kazania skręcić na południe i przejąć Kamę, swój największy dopływ. Poniżej Wołgogradu płynie na południowy wschód. 21 km dalej oddziela się jej odnoga – Achtuba. Miejscem ujścia rzeki jest Morze Kaspijskie. Tworzy tam największą deltę w Europie. Jej powierzchnia wynosi około 19 tys. kilometrów kwadratowych. Głęboki związek Rosjan z Wołgą Wołga to jednak nie tylko suche dane. Jako matka, żywicielka i świadkini dziejów, dla Rosjan, jest prawdziwym symbolem Matuszki Rosiji. Serce i dusza Rosji Ze swoimi długimi nurtami i żyznymi dolinami, przez wieki była dosłownie żywicielką milionów Rosjan. Dostarczała im wodę, ryby, była szlakiem handlowym i komunikacyjnym, a także czynnikiem, bez którego nie byłaby możliwa uprawa roli. Łączyła i do dziś łączy różne regiony, a co za tym idzie – także kultury. Wzdłuż jej brzegów rozwijały się ośrodki handlowe, klasztory i miasta, jak Twer, Jarosław, Niżny Nowogród, Kazań, Samara czy Wołgograd. Wołga natchnieniem artystów Dla ludzi kultury i sztuki, jest niewyczerpanym źródłem inspiracji. Rzeka jest obecna w ludowych pieśniach, jak „Wołga, Wołga, mat’ rodnaia” czy „Ej, uchniem!”. Pojawia się w dziełach wielu znakomitych pisarzy. W tym miejscu wypada wskazać na tytuły takie jak „Burza” Aleksandra Ostrowskiego, „Dzieciństwo” Maksima Gorkiego czy „Wołga-Missisipi” Konstantina Fiedina. Była natchnieniem malarzy. Ilja Riepin na słynnym obrazie „Burłacy na Wołdze” utrwalił trudny los rosyjskiego ludu. Świadkini dziejów Można wymienić wiele historycznych wydarzeń, które rozegrały się nad Wołgą. Tym, które na kartach historii zapisało się największymi literami, była bitwa pod Stalingradem, jeden z przełomowych momentów II wojny światowej. Miasto nad Wołgą stało się symbolem bohaterskiego oporu i triumfu nad nazistowskimi Niemcami. Turystyczne oblicze Wołgi Dziś Wołga to nie tylko ważny szlak handlowy i arteria komunikacyjna. Rzeka stała się też jednym z kluczowych elementów turystyki w Rosji. Nic dziwnego. Ogromna rzeka przyciąga turystów z taką samą łatwością, z jaką magnes przyciąga opiłki żelaza. Wołgą pływa wiele statków wycieczkowych, w tym luksusowe jednostki, oferujące wszelkie możliwe udogodnienia. Rzeka jest żeglowna na długości 3500 km. Niektóre wycieczki trwają kilka, a inne kilkanaście dni, zwłaszcza te, które są połączone ze zwiedzaniem miast wzdłuż Wołgi. A jest co zwiedzać. Jarosław, Kostroma, Suzdal, Kazań czy Niżny Nowogród – to tylko niektóre perły. Wiele miast nad Wołgą, zwłaszcza te, w których zachowały się unikatowe zabytki historii i kultury ruskiej, należy do szlaku Złotego Pierścienia Rosji. Wołga wraz ze swoimi rozległymi terenami zalewowymi jest też prawdziwym rajem dla miłośników przyrody. Rozległe lasy, wspaniałe jeziora i tereny podmokłe stwarzają idealne warunki do długich wędrówek, kajakarstwa czy wędkarstwa. Nie można nie wspomnieć, że wzdłuż rzeki nadal można znaleźć tereny, które są niemal całkowicie dzikie. O takie najłatwiej w obszarze delty. Dzika delta Wołgi Może wydawać się to nieprawdopodobne, ale obszar o powierzchni 19 tys. kilometrów kwadratowych w około 90% pozostaje niezamieszkały. To prawdziwie pierwotna kraina, gdzie rządzi nie człowiek, a przyroda. Tysiące rozlewisk, mokradeł i kanałów tworzy idealne warunki dla flory i fauny, czyniąc ten obszar niezwykle różnorodnym. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Udana renaturyzacja delty rzeki Nidy – powrót rzadkich gatunków i lepsza ochrona przed suszą
Od dziesięcioleci meandrująca delta Nidy coraz bardziej obumierała, tracąc swoją faunę i florę. Naprzeciw pogarszaniu się jakości rzecznych wód wyszli naukowcy z Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych, którzy podjęli się próby przywrócenia naturalnego stanu rzece. Obecnie możemy podziwiać efekty tych działań, dzięki którym Nida ponownie tętni życiem.
Proces renaturyzacji to szereg przyrodniczych działań mających na celu przywrócenie naturalnych cech rzece, które zostały utracone wskutek działalności człowieka. Przywraca się rzece jej naturalny bieg, odnawiając meandry oraz likwidując sztuczne umocnienia. Rzeka odzyskuje również dawne rozlewiska i tereny zalewowe, które działają jak naturalny magazyn wody. Całość prowadzi do stworzenia odpowiednich warunków dla powrotu ryb, płazów, ptaków wodnych i roślin związanych z terenami podmokłymi. Dlaczego Nida zaczęła obumierać? Nida przez lata meandrowała pośród świętokrzyskich łąk. Tworzyła starorzecza, mokradła i torfowiska, które były domem dla rzadkich gatunków zwierząt (np. traszki czy żółwie błotne). Całość zaczęła obumierać wraz z nasileniem się procesów melioracji i regulacji rzeki prowadzonych przez człowieka. Aby pozyskać więcej terenów rolniczych, odcinano rzeczne zakola oraz prostowano koryto Nidy. Władze PRL w ten sposób prowadziły swoją politykę zwiększenia produkcji rolnej kosztem „nieużytków”. Pobliskie bagna i łąki zalewowe zaczęły więc się osuszać – przeobraziły się w rolnicze pastwiska, przez co przestały być domem dla niektórych płazów, ptaków i owadów. Mogłoby się wydawać, że rozwój rolnictwa na tych terenach doprowadzi do całkowitego przeobrażenia rzeki. Na szczęście przyrodnicy w porę zaczęli zwracać uwagę na ekologiczną destrukcje zapoczątkowaną w latach 70 XX wieku, co skutkowało rozpoczęciem procesu renaturyzacji. Renaturyzacja delty Nidy Sam proces odbudowy delty Nidy składa się z kilku prac mających na celu przywrócenie terenowi jego pierwotnego kształtu. Całe przedsięwzięcie obejmuje około 400 ha w gminach Kije, Pińczów i Imielno (woj. świętokrzyskie). Na działania prowadzone w terenie składają się m.in.: udrożnienie cieków i odtworzenie starorzeczy – odbudowano 12 km cieków i 5 km dawnych zakoli rzeki, dzięki czemu woda może swobodniej krążyć i nie odpływa już tak szybko, jak po regulacjach XX wieku. przywrócenie rozlewisk i mokradeł – odtworzono 10 ha naturalnych rozlewisk – woda ponownie wylewa się w dolinę. odtwarzanie siedlisk i reintrodukcja gatunków – płazy takie jak traszka grzebieniasta i kumak nizinny już się pojawiły. Planowane jest wprowadzenie 150 osobników żółwia błotnego wyposażonych w nadajniki GPS, aby monitorować ich wędrówki. Jakie efekty możemy już dostrzec? Kierownik projektu Piotr Wilk mówi w rozmowie z PAP: „Widzimy gołym okiem, że dzięki naszym działaniom ten teren jest bardziej zielony i odporny na suszę niż inne. Renaturyzacja okazała się realnym wsparciem w retencji”. Wszystko dzięki przywróceniu mokradeł, które magazynują wodę. Ekosystem znów działa jak gąbka – zatrzymuje H2O, co ma znaczenie w walce z kryzysem klimatycznym. Wilk zwraca również uwagę na znaczenie renaturyzacji w przypadku innych polskich rzek. Przy panującej suszy hydrologicznej istotne jest tworzenie jak największej liczby terenów retencyjnych, które mogłyby gromadzić wodę. Należy więc zwiększać potencjał retencyjny poprzez odnawianie starorzeczy wraz ze wszystkimi rozlewiskami rzek. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tajowie traktują te ryby jak świętość. Prywatne stawy skrywają coś wyjątkowego
Pangaz, uznawany za jedną z największych słodkowodnych ryb na świecie, zanika w naturze. W Tajlandii zyskuje jednak nowe życie jako symbol duchowości, prestiżu i ochrony zagrożonych gatunków.
Spis treści: Sumy i karpie jako symbole religijne i duchowe Tajlandia: prywatne hodowle przejmują rolę rezerwatów Ryby jako pasja, biznes i dziedzictwo Dlaczego liczenie ryb to dopiero początek Genetyczne pułapki hodowli – zagrożenie dla przyszłości Czy prywatne kolekcje mogą pomóc w ratowaniu gatunków? Powrót do rzeki – największe wyzwanie ochrony Gigantyczne ryby znikają z rzek i jezior, ale świetnie odnajdują się w prywatnych stawach i ogrodach. Naukowcy widzą w tym szansę na odbudowę zagrożonych gatunków. Kiedy w zeszłym roku na zalanej stacji kolejowej w Chiang Mai w Tajlandii pojawił się pangaz ważący około 90 kilogramów, ludzie dosłownie stanęli jak wryci. Widok ryby długiej na ponad dwa metry, uwięzionej przy kasie biletowej, wydawał się surrealistyczny. Pojawiło się oczywiste pytanie: jak się tam znalazła? Na pewno nie przybyła ze swojego naturalnego środowiska – rzeki Mekong, która przepływa przez kilka krajów Azji Południowo-Wschodniej. Ten krytycznie zagrożony gatunek należy do największych ryb słodkowodnych na świecie i w Tajlandii stał się już niemal niespotykany. Ryba ze stacji niemal na pewno pochodziła z hodowli – prawdopodobnie uciekła z prywatnego stawu, świątynnej sadzawki albo zarybionego zbiornika, gdy powódź przerwała ogrodzenia. To wydarzenie dało rzadki wgląd w ukryty świat. W całej Tajlandii megaryby, takie jak pangaz (Pangasianodon gigas) oraz równie zagrożony karp syjamski, zwany też karpiem olbrzymim (Catlocarpio siamensis), są masowo rozmnażane w niewoli. Hodują je państwowe wylęgarnie, komercyjne farmy i prywatni właściciele. Ryby trafiają do łowisk wędkarskich, do świątyń jako obiekty kultu, a także do ogrodowych stawów jako egzotyczne ozdoby. W ten sposób powstała ogromna, w dużej mierze nieudokumentowana populacja, która wielokrotnie przewyższa liczebnością to, co pozostało jeszcze w naturze. Dziś naukowcy stawiają pytanie: czy te stada hodowlane mogą pomóc w zatrzymaniu spadku liczebności megaryb w rzekach? – Zasoby hodowlane mogą być czymś więcej niż tylko ostatnim zabezpieczeniem – mówi Zeb Hogan, biolog z Uniwersytetu Nevady w Reno, od lat badający megaryby Mekongu. – Odpowiednio prowadzone hodowle i skuteczna ochrona mogą wzmocnić dzikie populacje i uratować te ikoniczne ryby przed całkowitym wyginięciem. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-18-120602-How-600-lb.-megafish-became-a-collectors-item-in-Thailand--National-Geographic-c544c36.png" width="1125" height="799" alt="W Delcie Mekongu hodowla ryb jest zjawiskiem powszechnym, a szczególną popularnością cieszą się sumy (na zdjęciu z 2008 roku). Ich więksi krewni, olbrzymie pangazy z Mekongu, również dobrze odnajdują się w warunkach hodowlanych." title="W Delcie Mekongu hodowla ryb jest zjawiskiem powszechnym, a szczególną popularnością cieszą się sumy (na zdjęciu z 2008 roku). Ich więksi krewni, olbrzymie sumy z Mekongu, również dobrze odnajdują się w warunkach hodowlanych." /> Sumy i karpie jako symbole religijne i duchowe Pangaz dorasta do ponad 270 kilogramów. Dawniej jego populacja była liczna, był ceniony zarówno jako źródło mięsa, jak i obiekt kultu ze względu na swoje rozmiary. Na początku XX wieku tajscy rybacy odławiali setki osobników rocznie. Później liczba ta spadła do dziesiątek. – Szedłem nad rzekę się wykąpać i przy okazji łapałem rybę na kolację – wspomina 79-letni Boonrian Jinarat, który przez dziesięciolecia łowił w Chiang Khong. Tamte czasy minęły. Nie ma dokładnych danych o populacji dzikiej, ale od lat w Tajlandii nie odnotowano ani jednego połowu. Dziś w Chiang Khong stoi ogromny, złoty pomnik suma – monument upamiętniający to, co w naturze zostało utracone. Tajlandia: prywatne hodowle przejmują rolę rezerwatów Świadomy zagrożenia, tajski rząd na początku lat 80. rozpoczął program hodowli ochronnej. Okazało się, że gatunek dobrze znosi techniki stosowane w wylęgarniach i jego liczba w niewoli systematycznie rosła. Z czasem olbrzymy trafiły także w ręce prywatne. Kolekcjonerzy, opiekunowie świątyń i hodowcy zaczęli trzymać je obok innych symbolicznych gatunków, jak karp syjamski.– Ich rozmiar sprawia, że przypisuje się im niemal święty status, często łączony z wierzeniami religijnymi – mówi Chaiwut Grudpan, ichtiolog z Uniwersytetu Ubon Ratchathani. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-18-120908-How-600-lb.-megafish-became-a-collectors-item-in-Thailand--National-Geographic-4a97bed.png" width="1122" height="801" alt="W północnotajskim Chiang Khong, w buddyjskiej świątyni Wat Pla Buek, stoi złoty posąg suma, który upamiętnia pangaza z Mekongu." title="W północnotajskim Chiang Khong, w buddyjskiej świątyni Wat Pla Buek, stoi złoty posąg suma, który upamiętnia olbrzymiego suma z Mekongu." /> Ryby jako pasja, biznes i dziedzictwo Ryby trafiają też w gusta kolekcjonerów. Sittitam Ruengcharungpong dorastał w Bangkoku, gdzie jego ojciec hodował ryby hobbystycznie. Dziś rozmnaża komercyjnie arowany (zwane smoczymi rybami) i arapaimy, ale w dwóch przydomowych stawach trzyma też kilka tajskich megaryb. – Chcę je odchować do pełnych rozmiarów, takich, jakie pamiętam z dzieciństwa. Chcę też, by moje dzieci mogły zobaczyć, jak ogromne potrafią być – mówi. Dla Jirawata „Organa” Sangphoo fascynacja Tajów dużymi rybami stała się biznesem. Pod Bangkokiem wynajmuje dawną farmę krewetek wielkości boiska piłkarskiego. Trzyma tam setki ryb – od egzotycznych importowanych, po rodzime megaryby. Klientami są prywatni kolekcjonerzy, akwaria i parki wędkarskie. Zainteresowanie stale rośnie. Najcenniejszy jest karp syjamski, czyli karp olbrzymi – gatunek wolno rosnący, występujący w dorzeczach Mekongu i Czao Phrayi, uważany za symbol dostatku i szczęścia. „Organ” sprzedał kiedyś jednego karpia ważącego 121 kilogramów parkowi wędkarskiemu za 1,7 miliona bahtów, czyli około 52 tysiące dolarów. – Przy takiej wartości i krótkim czasie, kiedy mam je w rękach, dbam o nie jak o własne zwierzęta – mówi. Dlaczego liczenie ryb to dopiero początek Aby myśleć o ochronie, trzeba wiedzieć, ile takich ryb jest, gdzie są trzymane i jak wygląda ich różnorodność genetyczna. Analiza DNA obecnego w wodzie może pomóc w wykrywaniu megaryb w prywatnych stawach i hodowlach. Hogan wraz ze współpracownikami chce prześledzić pochodzenie hodowlanych ryb i zebrać próbki do badań genetycznych, zaczynając od pangaza. Dokładne policzenie może się nie udać, ale Hogan, kierujący projektem „Wonders of the Mekong”, szacuje, że w całej Tajlandii żyje w hodowlach ponad milion pangazów – czyli co najmniej tysiąc razy więcej niż w naturze. Ogromna liczba wynika z odporności gatunku na warunki hodowlane. – Wkładasz olbrzymią rybę do małego stawu i ona ma się świetnie – mówi Hogan, który jest także Eksploratorem National Geographic. Dla porównania, inne słodkowodne giganty nie radziły sobie w niewoli. Chińska ryba-miecz z Jangcy – niegdyś jedna z największych ryb świata – nie przetrwała w hodowlach i prawdopodobnie wyginęła w naturze na początku lat 2000. Przy odpowiedniej ilości pożywienia i przestrzeni inne tajskie megaryby mają się lepiej, ale rozmnażanie w niewoli to dodatkowe wyzwanie. Genetyczne pułapki hodowli – zagrożenie dla przyszłości Sama zdolność do przeżycia w stawach to nie wszystko. Kluczowa jest genetyka. Dziesięciolecia rozmnażania w zamkniętych populacjach prowadzą do wąskich gardeł genetycznych i osłabienia cech niezbędnych w naturze. Ryby takie jak pangaz składają tysiące jaj w jednym tarle. W wylęgarniach para dorosłych może dać dziesiątki tysięcy młodych. Bez ścisłej kontroli szybko zawęża to pulę genetyczną, zwiększa ryzyko chowu wsobnego i osłabia odporność populacji. – Wypuszczanie takich ryb może osłabić genetycznie dzikie populacje, czyniąc je mniej odpornymi na choroby, zmiany środowiska i nowe zagrożenia – mówi Apinun Suvarnaraksha, wykładowca rybactwa z Uniwersytetu Maejo w Chiang Mai. Dochodzi jeszcze brak naturalnej selekcji. W hodowli ryby rozwijają cechy, jak łagodność i zależność od człowieka, które obniżają ich szanse przeżycia w naturze. – Samo posiadanie ryb nie wystarczy – mówi Hogan. – Muszą być genetycznie na tyle silne, by dały sobie radę w rzece. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-18-121305-How-600-lb.-megafish-became-a-collectors-item-in-Thailand--National-Geographic-04c99b4.png" width="1064" height="800" alt="Pangazy z Mekongu należą do największych ryb słodkowodnych na świecie. Na początku XX wieku rybacy łowili ich setki rocznie, dziś jednak dzikie okazy spotyka się niezwykle rzadko." title="Olbrzymie sumy z Mekongu należą do największych ryb słodkowodnych na świecie. Na początku XX wieku rybacy łowili ich setki rocznie, dziś jednak dzikie okazy spotyka się niezwykle rzadko." /> Czy prywatne kolekcje mogą pomóc w ratowaniu gatunków? Rola prywatnych kolekcjonerów w ochronie przyrody budzi spory. Krytycy twierdzą, że to normalizuje posiadanie dzikich zwierząt. Inni uważają, że dla niektórych gatunków to jedyna szansa przetrwania. Dla części kolekcjonerów udział w ochronie stanowi powód do dumy. Nantarika Chansue, weterynarz z Uniwersytetu Chulalongkorn w Bangkoku, trzyma około 20 pangazów w stawie z liliami przy domu. Opiekuje się też dwoma tuzinami słodkowodnych płaszczek olbrzymich, odebranych rybakom. – Jestem dumna, że mogę dbać o gatunki tak rzadkie na świecie – mówi. W stolicy sąsiedniego Laosu, Wientianie, pewien przedsiębiorca postanowił działać samodzielnie. Prosi o anonimowość, bo nie chce drażnić władz. Zbudował staw dla krytycznie zagrożonych brzanek Luciocyprinus striolatus, zwanych „rybami zjadającymi małpy”. Odłowił je z dopływu Mekongu, który może być ich ostatnim schronieniem, a który zagrożony jest budową tamy. – Kiedy tama powstanie, wilcza brzanka zniknie z natury – mówi. Patrząc, jak szybkie ryby przecinają wodę, dodaje: – To ostatnia możliwość. Po prostu próbuję ocalić gatunek – podsumowuje. Powrót do rzeki – największe wyzwanie ochrony Największe wyzwanie zaczyna się poza stawami. Wypuszczanie zwierząt, które świetnie radzą sobie w hodowli, z powrotem do natury jest wyjątkowo trudne, zwłaszcza w przypadku wielkich ryb słodkowodnych. Megarybom Mekongu zagrażają tamy, przełowienie i coraz częściej także zmiany klimatu. Wiele z nich, jak sum olbrzymi, odbywa dalekie wędrówki i potrzebuje drożnych rzek. W Tajlandii próbowano wypuszczać narybek do zbiorników zaporowych, ale nie udało się odtworzyć populacji w samym Mekongu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/08/2025-08-18-121543-How-600-lb.-megafish-became-a-collectors-item-in-Thailand--National-Geographic-c490086.png" width="786" height="797" alt="W Kambodży rybacy wciąż czasami spotykają pangazy w naturalnym środowisku. Na zdjęciu kambodżańscy urzędnicy wypuszczają jednego z nich z powrotem do rzeki." title="W Kambodży rybacy wciąż czasami spotykają olbrzymie sumy z Mekongu w naturalnym środowisku. Na zdjęciu kambodżańscy urzędnicy wypuszczają jednego z nich z powrotem do rzeki." /> – Trzeba podejść całościowo: nie tylko rozmnażać i wypuszczać, ale też chronić i odtwarzać siedliska – mówi Suvarnaraksha. – To oznacza walkę z kłusownictwem, ograniczanie skutków budowy tam i współpracę z lokalnymi społecznościami. W Tajlandii od lat nie ma połowów dzikiego pangaza, ale nadzieję daje Kambodża, której system rzeczny zachował się najlepiej. Pod koniec ubiegłego roku rybacy złowili i wypuścili 17 pangazów w Tonle Sap i Mekongu. To największa liczba od ponad dwóch dekad. Kilka ryb przekraczało 90 kilogramów, a ich wiek wskazywał na naturalne rozmnażanie. Jakąkolwiek rolę odegrają prywatne kolekcje megaryb, jedno jest pewne: rzeki muszą ponownie stać się miejscem, w którym te ryby mogą żyć i się rozmnażać. – To nie jest rozwiązanie, ale też nie problem – podsumowuje Hogan. – Problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś uważa, że samo trzymanie ryb w hodowlach wystarczy. To nie wystarczy. Prawdziwa ochrona to oddać im rzekę, do której będą mogły wrócić. Źródło: National Geographic
Podziemne rzeki to prawdziwe cuda natury. Skrywają unikatowe skarby przyrody
Podziemne rzeki to rzadkie i wyjątkowe zjawisko geologiczne. Ta specyficzna forma przepływu wód podziemnych stanowi prawdziwy cud natury, skrzętnie ukryty przed ludzkim wzrokiem. Tworzy unikatowy ekosystem, zapewniający warunki bytowe dla równie unikatowych gatunków fauny i flory, przystosowanej do życia w tym niezwykłym środowisku. Jak powstają podziemne rzeki? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Magia chemii i fizyki, czyli złożony proces powstawania podziemnych rzek Rozwój podziemnych rzek to proces wieloetapowy Unikatowe środowisko dla unikatowej przyrody Natura rozsiała swoje cuda po całym świecie Mówiąc o podziemnej rzece, na myśli trzeba mieć ciek płynący pod powierzchnią ziemi. W tym miejscu należy zaznaczyć, że takie twory mogą mieć pochodzenie zarówno naturalne, jak i antropogeniczne. Te stworzone przez człowieka służą przede wszystkim celom gospodarczym, przemysłowym, rolniczym i retencyjnym i mimo że stanowią prawdziwy popis inżynieryjny, to prawdziwym cudem są ich naturalne odpowiedniki. Magia chemii i fizyki, czyli złożony proces powstawania podziemnych rzek Podziemne rzeki powstają w następstwie złożonych procesów hydrologicznych i geologicznych. Te są nierozerwalnie związane ze zjawiskami krasowymi. Rola procesów krasowych Gdy mowa o krasowieniu, na myśli trzeba mieć proces rozpuszczania skał – wapieni, dolomitów, soli kamiennych i gipsów – przez wody powierzchniowe i podziemne. Kluczową rolę odgrywa tu dwutlenek węgla. Rozpuszczony w wodzie, tworzy kwas węglowy, który wchodzi w reakcję ze składnikami skał i w ten sposób doprowadza do ich rozpuszczenia. Powstaje wówczas kwaśny węglan wapnia, który łatwo rozpuszcza się w wodzie i dalej rozprasza się w postaci roztworu. Wsiąkając w istniejące szczeliny i pęknięcia w skałach, woda drąży je i rozpuszcza, w ten sposób powiększając sieć podziemnych kanałów. Zachodzą tu zatem dwa procesy – erozja chemiczna, w następstwie której skała zostaje rozpuszczona i odprowadzona w postaci roztworu, i erozja mechaniczna, czyli obejmująca usuwanie cząstek skał, żłobienie dna koryta i eworsję (pogłębianie odcinków dna w następstwie ruchu wirowego wody obciążonej materiałem okruchowym). Rozwój podziemnych rzek to proces wieloetapowy W jaki sposób proste szczeliny przekształcają się w złożone jaskinie, tworzące równie skomplikowane systemy rzeczne? To długotrwały i dynamiczny proces. Początkowo woda poszerza istniejące szczeliny, tworząc w ten sposób system odwodnienia podziemnego. Wraz z rozwojem systemu krasowego, objętość kanałów (korytarzy jaskiniowych) może przekroczyć ilość dopływającej wody. W rezultacie powstają puste przestrzenie i rozległe jaskinie, w których woda „wybiera” najbardziej dogodne ścieżki przepływu. W ten sposób powstają koryta rzeczne. Etapy rozwoju rzek podziemnych Biorąc pod uwagę cykliczność i dynamikę procesów krasowych, rozwój podziemnych rzek należy dzielić na trzy etapy. etap szczelinowy – to początkowy etap, na którym dominującą rolę odgrywają procesy erozji szczelin w masywie skalnym. Formują się wówczas główne ciągi przyszłych korytarzy jaskiniowych. etap przepływowy – to stadium, w którym woda aktywnie kształtuje jaskinie. W korytarzach tworzą się różnorodne formy jaskiniowe, jak kotły eworsyjne, kaskady, progi i rampy. etap akumulacyjny – w miejscach, w których rzeka płynie wolniej, dochodzi do gromadzenia osadów, które tworzą namuliska. Powstają kręte meandry i rozlewiska w formie jeziorek. W najwyższych i najsuchszych partiach jaskini gromadzą się osady nacieków wapiennych, które zaczynają tworzyć charakterystyczne formacje: stalaktyty, stalagmity i stalagnaty. Unikatowe środowisko dla unikatowej przyrody Podziemne rzeki i związane z nimi jaskinie tworzą unikatowe ekosystemy, w których żyją gatunki fauny i flory, przystosowane do występujących tam specyficznych warunków – stałej temperatury, braku światła czy ograniczonej dostępności pożywienia. Wymieniając organizmy, które zamieszkują te środowiska, należy wskazać na: stygobionty – organizmy wodne żyjące wyłącznie w środowiskach podziemnych, do których zaliczane są niektóre skorupiaki z rodzaju Niphargus i Proasellus, troglobionty – organizmy lądowe, które całe swoje życie spędzają w jaskiniach, do których zaliczane są m.in. pająki jaskiniowe i niektóre owady, stygokseny i troglokseny – organizmy okresowo pojawiające się w jaskiniach, które jednak nie spędzają tam całego cyklu życiowego. Do tej grupy zaliczają się m.in. nietoperze. Natura rozsiała swoje cuda po całym świecie Podziemne rzeki występują na całym świecie. Wszędzie przybierają różnorodne formy i odgrywają unikatową rolę w środowisku naturalnym. Najbardziej znana w Polsce płynie w Jaskini Wielkiej Śnieżnej, najdłuższej i najgłębszej jaskini w Polsce. Mówimy tu o złożonym systemie rzecznym. Licznie nagromadzone tam cieki łączą się w niższych partiach w ciągi wodne, doprowadzające wodę aż do końcowych syfonów. To niezwykłe dzieło natury charakteryzuje się krystalicznie czystą wodą i bogactwem unikatowych formacji naciekowych. Bez wątpienia jest jednym z najbardziej imponujących zjawisk hydrologicznych w polskich górach. Wymieniając przykłady podziemnych rzek na świecie, należy wskazać na następujące twory: Puerto Pricesa na Filipinach – rozciąga się na długości 8,2 km i z systemu jaskiń wapiennych uchodzi do Morza Południowochińskiego. Wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO; podziemna rzeka San José w Hiszpanii – płynie w kompleksie Grutas de San José. Jest jedną z niewielu żeglownych rzek podziemnych w Europie. Mierzy 2750 m długości; Sac Actun w Meksyku – podziemny system rzeczny na półwyspie Jukatan, tworzący największy podwodny system jaskiń na świecie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Żona barona Rothschilda nie chciała tego prezentu. Dziś to skarb Górnej Odry
Kraina Górnej Odry to miejsce pełne tajemnic, spektakularnych obiektów i zapomnianych historii. Od egipskiej mumii aż po Białą Damę – sprawdź, co czeka na odwiedzających ten region.
Spis treści: Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jezus na Odrze i diabeł w budce Tworków i cudowna pszenica Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Śląski obiad z widokiem na XIX wiek Choć druga co do wielkości polska rzeka, Odra, ma źródło na zboczu najwyższego szczytu Gór Odrzańskich, Fidluv Kopec w Czechach, to wpływa zaraz do nas przez Bramę Morawską, wąskie zapadlisko między Sudetami a Karpatami. Dostrzegam je z czubka wieży widokowej w formie ostro zakończonej piramidy. Stalową konstrukcję zakotwiczono wśród szachownicy pól położonej na polodowcowym, wydłużonym wzgórzu wsi Pogrzebień pod Raciborzem. – Przez Bramę Morawską wędrowały plemiona celtyckie, germańskie i słowiańskie, uczniowie Cyryla i Metodego niosący chrześcijaństwo, kupcy z Południa, a Sobieski poszedł na Wiedeń – przypomina mi Grzegorz Wawoczny, wicedyrektor Zamku Piastowskiego w Raciborzu, gdzie dziś nocuję. Widzimy stąd bohatera jesiennej powodzi. Czas poznać go z bliska. Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Największy zbiornik hydrotechniczny w Polsce, Racibórz Dolny, znajduje się w Krainie Górnej Odry, której „podbój” właśnie rozpoczęłam. – Ma 185 mln m³ pojemności i ubiegłej jesieni wraz z sąsiednim polderem Buków przyjął w ciągu kilkudziesięciu godzin całą falę powodziową, gromadząc ok. 147 mln m³ wody, czyli zapełnił się w 80% – opisuje Grzegorz Kawalec z Urzędu Miasta Racibórz. Teraz jest pusty – to jeden z największych suchych polderów na świecie – jego dno pokryte jest na przemian wyspami trawy i pól uprawnych należących do rolników z pobliskich miejscowości. Pracujące koparki wybierają żwir, stale pogłębiając zbiornik do docelowej objętości 300 mln m³. Polder jest tak ogromny (26,3 km²), że jego kres rozmywa się na horyzoncie. Potężna betonowa konstrukcja budowli przelewowo-spustowej zapory czołowej zbiornika, niczym wielkie szare zębiska wbite w dno, przypomina mi film „Totalna zagłada” z 2007 r. o fikcyjnym zalaniu Londynu. Dzięki zbiornikowi analogicznego losu uniknęły m.in. Opole i Kędzierzyn-Koźle. – Amatorzy dwóch kółek mogą legalnie dookoła objechać koronę zbiornika – podkreśla Grzegorz Kawalec, wskazując grupę cyklistów na porośniętym trawą wale. Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem „Mówi Amonet – ona będzie żyć” – tebańska wyrocznia, nadając kobiecie takie imię, najwyraźniej „zobaczyła” jej swoistego rodzaju nieśmiertelność – myślę, wpatrując się zafascynowana w mumię Dzed-Amonet-ius-anch, „gwiazdę” Muzeum w Raciborzu. To jedyna na Śląsku wystawa egipska. Bandaże spowijają kobietę tylko do piersi. Widzę wyschnięte, sczerniałe ramiona i twarz, której zrekonstruowany komputerowo wizerunek dowodzi, że była piękna i najwyżej 20-letnia. Teraz leży sobie wygodnie na łóżku w szklanej gablocie, a obok, w tym samym pomieszczeniu, wyeksponowano kartonaż zdobiony postaciami bóstw czuwających nad zmarłą oraz dwa sarkofagi. Zmumifikowana kobieta, urodzona 800 lat p.n.e., została wyjęta z grobowca w Tebach w XIX w., kupiona przez barona Anselma von Rothschilda i podarowana jako prezent… ślubny żonie Charlotte, też z Rothschildów, która miała go odrzucić, stąd w końcu trafiła do raciborskiej placówki. Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Opuszczam muzeum zlokalizowane oryginalnie w średniowiecznym budynku pokościelnym, aby przebiec się po starym mieście. PRL-owskie szpetne „pudełka” nie są w stanie zniweczyć uroku przedwojennych, pięknie odrestaurowanych poniemieckich kamieniczek zdobionych mozaikami – jak te ze Ślązaczką i Ślązakiem czy koszem kwiatów otoczonym wieńcem na ulicy Długiej. Na ryneczku zaskakuje mnie pierzeja odbudowana w stylu renesansu… lubelskiego, efekt popularnej po II wojnie światowej propagandy polskości Ziem Odzyskanych. Przed snem na Zamku Piastowskim, wzmiankowanym już przez Galla Anonima, zwiedzam działającą w nim warzelnię piwa Raciborskiego z obowiązkową degustacją (polecam Klasyczne!) i liczę gwiazdy na krzyżowo-żebrowym, błękitnym sklepieniu gotycko-strzelistej kaplicy, porównywanej z paryską Sainte-Chapelle. Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jaki musiał być piękny, zwłaszcza że zbudowany z miłością – spoglądam ze smutkiem na szkielet pałacu w Sławikowie, stojący na niewysokiej skarpie. Poszarpane gdzieniegdzie wojennymi kulami nagie ceglane mury i ziejące pustką otwory okienne – tyle pozostało z monumentalnej trzypiętrowej rezydencji pruskiego rodu von Eickstedtów. – Legenda mówi, że baron Ernest von Eickstedt wygrał pałac w karty od hazardzisty barona Adolfa von Eichendorffa, ojca Josepha – poety niemieckiego romantyzmu – opowiada Sławomir Pazderyn z Fundacji „Gniazdo”. – Ernest rozpoczął rozbudowę rodowej siedziby, a po jego śmierci podjął się jej brat Adalbert, architekt, który z pobytu w Italii, gdzie leczył się „na nerwy”, przywiózł do Sławikowa żonę, piękną Beatrice. I dla ukochanej kobiety stworzył neoklasycystyczne palazzo – dodaje. Wchodzimy do środka. Gruz chrzęści pod stopami, brak tynków, podłóg. – Potomkowie Ernesta wyjechali stąd w 1945 r., zniszczeń nie dokonali Rosjanie po odbiciu pałacu z rąk Wehrmachtu ani urzędujący tu potem PGR. Degradacja rozpoczęła się od zdjęcia miedzianego dachu będącego pochodną decyzji Rady Powiatu Raciborskiego o rozbiórce pałacyków „po Niemcach”. Podziwiam efekty przeprowadzonych prac: na tyle zabezpieczoną ruinę, że można ją zwiedzać (pod opieką przewodnika z Fundacji). Szykowana jest trasa turystyczna w niedostępnych jeszcze podziemiach. W wielohektarowym przypałacowym parku zostanie odtworzony ogród różany. Przykryty nowym dachem spichlerz obok pałacu już wynajmowany jest na imprezy. – Tylko trzeba uważać na tutejszą Białą Damę – gdy się ukaże, Boże broń nie zapalać jej świecy mimo próśb ducha, bo wtedy zabija, jak ongiś lokaja! – żartuje Zygmunt Kandora z Urzędu Gminy Rudnik. Według legendy służący towarzyszyć miał wspomnianemu poecie Josephowi Eichendorffowi w nocnym poszukiwaniu owej zjawy w podziemiach rezydencji. Gdy się na nią natknęli, lokaj nagle wyprzedził ducha, skręcając w korytarz, który ten mu wskazał. Wtedy zgasło światło, poeta usłyszał potworny krzyk... Sługa padł martwy, a Biała Dama zniknęła. Jezus na Odrze i diabeł w budce Z Grzegorzem Utrackim, wójtem gminy Krzyżanowice, jedziemy krętą drogą w kierunku Obszaru Chronionego Krajobrazu Granicznych Meandrów Odry. To 7,5-kilometrowy odcinek rzeki od dawnego przejścia granicznego Chałupki-Bogumin – tam ponoć sam diabeł wystawiał osmoloną łapę do pocałowania z budki strażniczej – do ujścia Olzy na północy. Granica między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czeską przebiega dosłownie przez środek i zmienia swój przebieg wraz z nieuregulowanym korytem rzeki: dzikiej, nieokiełznanej przez człowieka, kapryśnej zatem – tak jak dziś odbijającej w sobie stalową szarość nieba. Parkujemy pod wieżą widokową w Chałupkach – 114 stopni spiralnie pnących się 27 m w górę. Poniżej ścielą się, należące do rzadkości w całej Europie, lasy nadrzeczne z olszą czarną i jesionem, łęgi wierzbowo-topolowe i fragmenty wilgotnych łąk, na których „pasą się” sarny. Z wartkim nurtem suną kajakarze podczas jednego z wielu organizowanych na meandrach spływów, omijając pnie pogryzione przez bobry, a wójt pokazuje mi gniazdo – wykopaną na brzegu norę rybożernych zimorodków o wręcz nienaturalnie niebieściutkich skrzydłach. Tworków i cudowna pszenica I zabiera do Tworkowa, wsi na lewym brzegu Odry. Prężne osadnictwo, udokumentowane znaleziskami sprzed 200 tys. lat, te tereny mają zawdzięczać samemu… Jezusowi, który płynąc łodzią po rzece, pobłogosławił je. Tutejszy zamek, choć podpalony w 1931 r. przez samego właściciela Saurmę von der Jeltscha celem wyłudzenia ubezpieczenia, w efekcie przejęcia przez gminę jest dziś dostępną dla każdego, bezpieczną, efektowną ruiną z odbudowaną wieżą zegarową otoczoną zadbanym parkiem ze stawem. To na nim miała przed 200 laty wyrosnąć osobliwość przyrodnicza – samotna łodyga pszenicy z 83 kłosami po 60 ziaren każde, uwieczniona na zachowanym malowidle w zamku. Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Wraz z przewodniczką z Krainy Górnej Odry, Natalią Hołyk, ląduję w Rudach, których nazwę wieś i cała gmina zawdzięcza płynącej tędy rzeczce o rudawym odcieniu (za sprawą rud darniowych). Śpię w Pocysterskim Zespole Klasztorno-Pałacowym dźwigniętym z ruiny przez obecnego zarządcę, ks. Jana Rośka, laureata wielu nagród w dziedzinie konserwacji zabytków. Mnisi rezydujący tu od XIII w. stworzyli obecną do dziś sieć dróg do najbliższych miast. Zarządzali też młynami, hutami, browarem, fabryką szkła dającymi pracę ludności. Pewnie byliby dumni, widząc swój obiekt znów działający według ich motta „módl się i pracuj”. W otynkowanych z zewnątrz na żółto romańsko-gotyckich murach działają dom pielgrzyma – łóżka proste, ale komnaty przepastne – restauracja oraz sklepik. U cystersów balował Sobieski, a w podzięce za utrzymanie 15 tys. żołnierzy wysłał im pozłacany rydwan! O klasztor zahacza jedna z odnóg największego w Europie szlaku pątniczego – Drogi Świętego Jakuba. Przecina też zabytkową stację Kolejki Wąskotorowej, skąd następnego dnia telepiącą się drezyną będę eksplorować pełne uroczysk i tajemnic Lasy Rudzkie. Śląski obiad z widokiem na XIX wiek „Ślonski łobiod”, czyli rolada wołowa w sosie, gumiklyjzy – okrągłe kluski z charakterystyczną dziurką, i modro kapusta drażnią moje nozdrza kuszącą symfonią zapachów docierającą ze stołu. Za szybą przeszklonej oranżerii – restauracji klasycystycznego Pałacu Baranowice w Żorach – po żwirowych alejkach parku suną z wolna ubrane w długie suknie damy z parasolkami, jakby katapultowane tu sprzed wieku. Ich stroje są dziełem pracowni krawieckiej działającego w placówce centrum kultury dla lokalnej społeczności. To mój pożegnalny obiad w Krainie Górnej Odry w towarzystwie pomysłodawcy i zarządcy liczącej zaledwie 5 lat marki, Adama Wawocznego. Wspominam mu o porannej wizycie na polsko-czeskim, granicznym szlaku węgla i stali, w dawnej Kopalni Ignacy, gdzie zdumiały mnie gabaryty ponad 100-letniej wyciągowej maszyny parowej oraz multimedialna wystawa z informacjami o odkrywcach ery przemysłowej. – Zorganizowaliśmy czterokrotnie Festiwal Górnej Odry, największe tego typu wydarzenie w Polsce, otrzymaliśmy cztery certyfikaty na najlepsze produkty turystyczne w kraju oraz tytuł Polskiej Marki Turystycznej. Jesteśmy więc krainą naj i chcemy nią pozostać – podsumowuje dyrektor. źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Anna Kłossowska Od blisko dwóch dekad (z przerwą) współpracuję z National Geographic Traveler, byłam nawet częścią redakcji magazynu. Na jego łamach piszę najczęściej o Bel Paese, Pięknym Kraju, czyli o Włoszech. Italii poświęciłam kilka moich przewodników. Są wśród nich bestsellerowe „Włochy, jakich nie znacie” opatrzone żółtą ramką i wyróżnione w konkursie Granice.pl Choć z wykształcenia jestem muzykiem i polonistką, dziennikarskie (studia podyplomowe polskie i francuskie) i włoskie pasje zaszczepił we mnie Dziadek, w międzywojniu korespondent IKC z Rzymu i Adwokat Świętej Roty Rzymskiej. Wcześniej pracowałam m.in. w Prawie i Gospodarce oraz Życiu Warszawy. Pilotuję wycieczki do Italii i oprowadzam Włochów po Warszawie. Prowadzę bloga https://italiannawdrodze.blogspot.com/ Uwielbiam antyk, podróże ad hoc, gotowanie i naturalnie espresso.
Leonardo DiCaprio uratował tę rzekę przed zagładą. Dziś to prawdziwy cud natury
Rzeka Wjosa w Albanii jako pierwsza w Europie otrzymała status parku narodowego. W jej obronie stanął sam Leonardo DiCaprio, a dziś przyciąga turystów spragnionych kontaktu z dziką naturą.
W tym artykule: Co miało powstać, a co dziś możemy zobaczyć Wjosa dla każdego – spacer, kajaki i gorące źródła Festiwal, cerkwie i kawa z gliko, czyli Wjosa po albańsku Wjosa – informacje praktyczne Kamienny łukowaty most nie ma barierek i stoi tu od kilkuset lat. Siedzimy na jego krawędzi, machając nogami w powietrzu, i plujemy pestkami wiśni do turkusowej wody. Pod nami przetacza się Shushicë – dopływ przecinającej południe Albanii Wjosy, jednej z ostatnich nieuregulowanych rzek w Europie. Dwa lata temu została ona, wraz z dopływami, objęta ochroną Parku Narodowego Rzeki Wjosy. – Czekaliśmy na to całe lata – mówi Gent Mati z firmy Outdoor Albania, który pokazuje mi okolice rzeki. – I dalej byśmy czekali, gdyby nie wsparcie Leonarda DiCaprio. Trzeba było głosu słynnego aktora, by albański rząd porzucił plany projektów górniczych i hydroinżynieryjnych i przychylił się do pomysłu wyznaczenia tu obszaru chronionego. Wjosa jako pierwsza rzeka w Europie zyskała parkowy statut. – Wcześniejsze plany zakładały postawienie na rzece i strumieniach ponad osiemdziesięciu zapór i pięciu elektrowni wodnych – mówi Gent. Park ma powierzchnię 12 727 ha i obejmuje niemal całą rzekę Wjosę na terytorium Albanii oraz trzy dopływy: Drino, Bënçe i Shushicë. Władze prowadzą teraz rozmowy ze stroną grecką, by rozszerzyć ochronę także na tamten kraj (Wjosa ma źródło w górach Pindos) i stworzyć transgraniczny park Aoos-Vjosa. Co miało powstać, a co dziś możemy zobaczyć Dzień wcześniej wybrałem się w okolice wioski Queserat, gdzie miała powstać największa, wysoka na 50 m tama. Wizyta pozwoliła mi się rozeznać, o co tak naprawdę toczyła się walka aktywistów – wzgórza po obu stronach rzeki pocięte są głębokimi, ogołoconymi z zieleni tarasami. Wciąż stoi tam jeszcze kilka koparek pozostawionych przez włoską firmę, która prowadziła prace budowlane, zanim je porzuciła. Krajobraz przypomina scenę z filmu postapokaliptycznego. Wiatr unosi pył, zranione wzgórza tkwią w ciszy – ptaki, zwierzęta, ale nawet i ludzie omijają to miejsce szerokim łukiem. Gdyby nie wymuszona działaniami aktywistów zmiana planów władzy, dziś stałaby tu betonowa zapora. Obecny brzeg Vjosy znajdowałby się dobre 30 m pod wodą. – Bioróżnorodność tych okolic ma swoje źródło w tym, jaki jest stan rzeki – tłumaczy Gent Mati. – To skomplikowany system, w którym wszystko jest od siebie zależne. Małże filtrują wodę, dzięki czemu ryby mają dobre warunki do życia, a skoro jest dużo ryb, to dobrze mają się też drapieżniki, takie jak na przykład wydry. Postawienie zapory zakłóciłoby równowagę, która kształtowała się przez tysiące lat. Wjosa dla każdego – spacer, kajaki i gorące źródła Gdy później siedzimy na krawędzi rozciągniętego na rzeką Shushicë mostu weneckiego z XVII w., mam poczucie, że takie chwile beztroskiej bezczynności najpełniej pozwalają docenić bogactwo tych terenów. Nasz wzrok nie napotyka miast, wiosek czy domów, zahaczając jedynie o poszarpane sylwetki gór, kamienistą drogę biegnącą między zaroślami oraz wstęgę turkusowej wody omijającej skalne bloki. Wjosa oraz jej dopływy są obrazem niezmienności. Ten most i prowadząca do niego droga, dokładnie tak jak trzysta lat temu, pomieści co najwyżej wędrowca lub jeźdźca na koniu. Siedzimy w milczeniu, wypatrując co jakiś czas w górze sylwetki Leonardo DiCaprio pomógł ocalić rzekę Wjosa. Co go do tego skłoniło? (zwany też ścierwnikiem). To zagrożony w Europie drapieżnik, który w tych górach występuje jednak dość regularnie. – Zawsze mnie dziwi to, że Wjosa jest tak mało znana – mówi mój przewodnik. – Ta rzeka jest przecież ewenementem na skalę światową. Podobne warunki zachowały się niemal wyłącznie na niezamieszkanych terenach Arktyki, w dorzeczu Amazonki czy Konga. Umiarkowana rozpoznawalność, jaką cieszy się albańska rzeka, ma dobre strony. Dolina Wjosy, choć dziś rozwija się coraz szybciej, pozostaje miejscem niezadeptanym. Powołanie parku narodowego (i zainteresowanie tym regionem Leonarda DiCaprio) z pewnością przyciągnie jednak uwagę świata. Turystyka jest tutejszej społeczności potrzebna, równocześnie jednak – jeżeli wymknie się spod kontroli – może się stać źródłem problemów. Zarówno aktywiści, jak i władze parku wierzą jednak, że da się temu zaradzić. Masowy ruch turystyczny skupia się na wybrzeżu kraju. W góry i dolinę rzeki zapuszczają się głównie indywidualni podróżnicy szukający kontaktu z przyrodą, lokalnych produktów i kultury. Wjosa nie sprzyja pospiesznej turystyce. Żeby w pełni docenić zalety tego regionu, trzeba dać sobie czas na to, by w spokoju pobyć pośród natury. Festiwal, cerkwie i kawa z gliko, czyli Wjosa po albańsku Wybieram się więc na zorganizowany spływ kajakiem 13-kilometrowym odcinkiem rzeki biegnącym przez wąwóz Këlcyrë. Nurt nie jest specjalnie wartki, płynę więc spokojnie, lekko korygując tylko kierunek wiosłem i unikając lejących się z góry rześkich strumieni. Po skałach pną się gęste trawy, ze szczelin wychylają się kwiaty, a samosiejki drzew na kamiennych półkach wyginają się w przedziwne formy, prąc w kierunku światła. W oddali, na szczycie wysokiego wzgórza, widzę ruiny twierdzy stojącej tu od niemal 2,5 tys. lat i wyznaczającej punkt, z którego wypatrywano niegdyś najeźdźców. W połowie spływu docieramy do kamienistej plaży, przy której robimy postój na przekąskę. Czeka tu, przywieziony przez pracownika wypożyczalni kajaków, czajnik z gorzką kawą oraz gliko – gotowane w gęstym syropie owoce i orzechy z pobliskich sadów. Ta glukozowa bomba stawia nas na nogi, podobnie jak kieliszek raki, winogronowego destylatu. Pomimo popularności tego mocnego alkoholu rzadko widuje się jednak kogoś pijanego. Dzień kończę w Bënjë, wiosce leżącej kilka kilometrów na północ od Wjosy. Tuż obok kamiennych domów toczy się rzeka Lengarica, również podlegająca ochronie parku narodowego. Z sześciu źródeł po obu stronach rzeki wybija bogata w siarczany woda w temperaturze od 26 do 32 st. C. Wieczorami baseny pustoszeją, a dzięki większej różnicy temperatur między wodą a powietrzem kąpieliska wydają się jeszcze cieplejsze. Pławimy się więc skryci w kłębach pary i gadułamy, pokazując sobie co jakiś czas sylwetki przelatujących nisko nietoperzy. Miłośnicy Wjosy prędzej czy później trafiają do miasteczka Përmet leżącego nad zakolem rzeki. Miejsce przyjęło na siebie rolę głównej bazy wypadowej i gospodarza festiwalu Vjosa n’Fest. Muzyka, lokalna kuchnia i wspólne wędrówki promują region. Następnego dnia wybieram się na krótką przechadzkę do XVIII-wiecznej cerkwi w wiosce Leusë. Wjosa wciąż jest terenem niemal dziewiczym, w którym obecność człowieka jest ledwie zaznaczona. Wjosa – informacje praktyczne Dojazd Jeżeli za bazę wypadową obierzecie miasteczko Përmet, będziecie mogli dojechać do niego autobusem z Tirany za 65 zł. Podróż trwa ponad 4,5 godz., a połączenie obsługuje linia Tisa Travel, autobus odjeżdża raz dziennie. Dobrze też wypadnie auto – ze stolicy do celu dotrzecie w 3,5 godz. Najtańszy będzie samochód w wypożyczalni na miejscu. Ceny zaczynają się już od 80–100 zł za 3 dni (szukaj w ofercie takich firm jak Rent Motors). Nocleg Ferma Albankik, położona 20 km od Kelcyrë, oferuje zarówno miejsca noclegowe, jak i restaurację oraz sklepik. Właściciele promują zrównoważony rozwój. Dobra baza wypadowa, jeżeli planujecie wycieczki po górach, rafting lub wyprawy offroadowe. Pokój dla 2 os. kosztuje 55 euro za noc, śniadanie wliczone w cenę. Hotel Kaso Ervehe w samym centrum Përmet to nie tylko schronienie dla tych którzy lubią tradycyjne budynki, ale też doskonała baza do długodystansowych wędrówek. Dwugodzinne offroadowe wyprawy po wąwozie Vjosë pod wodzą przewodnika, kosztują ok. 300 zł. Noclegi podawane są z domowym serem, jogurtem i świeżo upieczonymi śniadaniami. Cena za dwójkę od 150 zł za dobę. Warto wiedzieć Rafting na rzece Vjose trwa ok. 2 godz., a większość spływów rusza z okolic Përmetu! Ceny oscylują wokół 40 euro za osobę (w cenie jest też transport na miejsce startu i powrót do bazy, opiekun, wiosła i profesjonalna uprząż). Szukajcie wyprawowego tego typu wycieczek – polecamy Albanię Rafting Group. Organizują też offroadowe wyprawy całodzienne, kolacje oraz różne atrakcje, których główną oś stanowi natura (wraz ze śniadaniem – 99 euro za osobę). Źródło: National Geographic Traveler
Wodospady Kravica. Urokliwa „bałkańska Niagara” ma sporo do zaoferowania
Położone wśród gęstego lasu i dzikiej przyrody wodospady Kravica w Bośni i Hercegowinie oferują spektakularną feerię barw i dźwięków. Tej perły przyrody nie można pominąć w czasie wizyty na Bałkanach.
Spis treści: Gdzie znajdują się wodospady Kravica? Jak wyglądają wodospady Kravica? Czy w wodospadach Kravica można się kąpać? Aktywności na terenie wodospadów Ciekawostki na temat wodospadów Kravica Ile kosztuje wejście na wodospady Kravica? Wodospady są wspaniałym celem podróży i magnesem przyciągającym ruch turystyczny. Często te wcale nie najdłuższe i największe są ciekawszym celem podróży niż te najbardziej popularne. Podobnie jest z wodospadami Kravica w Bośni i Hercegowinie. Gdzie znajdują się wodospady Kravica? Wodospady Kravica położone są na rzece Trebižat w południowej części Bośni i Hercegowiny, około 40 km od Mostaru. Niedaleko położone jest też Medziugorie. Z tego powodu ten cud natury powinien znaleźć się na trasie każdego turysty wizytującego ten bałkański kraj. Od 2014 roku niedaleko wodospadów przebiega autostrada A1, dlatego dojazd jest zdecydowanie szybszy. Jak wyglądają wodospady Kravica? Wodospady – w zależności od natężenia przepływu wody – rozciągają się na szerokości do 150 metrów w naturalnie ukształtowanym amfiteatrze. Powstały w wyniku akumulacji trawertynu. Woda opada z wysokości 25–30 metrów, więc są to jedne z najwyższych wodospadów w tym kraju. Można powiedzieć, że jest to bałkański odpowiednik słynnego wodospadu Niagara w Ameryce. Najlepszą porą roku na odwiedziny jest wiosna, kiedy wodospadów jest najwięcej, a suchy latem krajobraz zmienia się nie do poznania – wszędzie widać bujną i nasyconą zieleń. Kiedyś krajobraz wyglądał inaczej, bo woda była wykorzystywana przez wiele zlokalizowanych na rzece młynów. Czy w wodospadach Kravica można się kąpać? Aktywności na terenie wodospadów Nie ma zakazu kąpania przy wodospadach Kravica, ale można to robić na własną odpowiedzialność. Jest to ulubione lokalne kąpielisko miejscowych mieszkańców z miejscem piknikowym. Większość turystów podziwia wodospady z kawiarni lub restauracji, z których roztacza się doskonały widok na ten cud natury. Specjalnością są ta, serwowane na różny sposób ryby. Obszar wodospadów szczególnie latem często jest odwiedzany przez miłośników raftingu i kajakarstwa. Na rzece Trebižat wyznaczono trasę o długości 10 km. Taka przyjemność kosztuje około 35 euro za osobę, a w cenię jest wliczony przewodnik, kajak i niezbędne oprzyrządowanie. Niedaleko wodospadu położna jest niewielka jaskinia, w której można zobaczyć stalagmity z węglanu wapnia. Nieopodal jest też stary młyn, symbol zmieniających się czasów. Ciekawostki na temat wodospadów Kravica Z tymi znanymi wodospadami na Bałkanach związane są również ciekawe fakty. Oto kilka z nich: wodospady były plenerem filmowym w jugosłowiańskiej produkcji „Orlovi Rano Lete” z 1966 roku. Była to opowieść o młodzieży, która w czasie II wojny światowej utworzyła partyzancki oddział; wiosną i latem, w południe, nad wodospadami tworzy się mgła, która daje naturalny cień i przyjemną ochłodę; zwolenników dzikiej przyrody powinien zainteresować jeden z najstarszych i największych parków narodowych w Bośni i Hercegowinie, który znajduje się w pobliżu wodospadu. Park Narodowy Sutjeska to idealne miejsce dla łazików; pod wodospadem żyje sporo pstrągów. Ile kosztuje wejście na wodospady Kravica? Wstęp na teren wodospadów Kravica jest biletowany. Cena wstępu dla odwiedzających wodospady Kravica dzieli się na trzy kategorie: dorośli – 20 KM (około 43 PLN); dorośli mieszkający w Bośni i Hercegowinie – 10 KM (ok. 22 PLN); dzieci od 7 do 18 lat – 10 KM (ok. 22 PLN); dzieciom do lat 7 przysługuje bezpłatny wstęp. Dla grup liczących 25 osób lub więcej bezpłatny wstęp jest dla przewodnika oraz kierowcy autokaru. Zdarzają się zniżki dla agencji, które współpracują z operatorem parku i wynoszą 20%. Bezpłatny wstęp do wodospadów Kravica mają dziennikarze z ważną akredytacją ze zdjęciem. Dodatkowe opłaty są za fotografowanie w celach komercyjnych. Mimo że wstęp jest biletowany, to w sezonie bywa bardzo tłoczno.
Tama Wielkiego Odrodzenia miała rozwiązać problemy energetyczne Etiopii. Stała się kością niezgody z sąsiadami
Tama Wielkiego Odrodzenia jest największą w Afryce instalacją hydroenergetyczną. Kolos wybudowany kosztem 4,6 mld dolarów powstał, by zwiększyć produkcję energii w Etiopii i poprawić sytuację lokalnej ludności. Inne zdanie na ten temat mają władze państw zlokalizowanych w dolnym biegu Nilu. Rząd Egiptu stoi na stanowisku, że śmiała inwestycja zagraża dostawom wody z Nilu, a władze Sudanu dodatkowo wyrażają obawę o bezpieczeństwo zapory, która znajduje się w odległości zaledwie kilkunastu kilometrów od granicy. W rezultacie, Tama Wielkiego Odrodzenia stała się zarzewiem konfliktu, który do dziś nie doczekał się rozwiązania.
Spis treści: Informacje o Tamie Wielkiego Odrodzenia Geneza budowy Tamy Wielkiego Odrodzenia Tama Wielkiego Odrodzenia może zagrozić bioróżnorodności Tama Wielkiego Odrodzenia kością niezgody z Egiptem Każda inwestycja, której przedmiotem jest budowa tamy, wzbudza kontrowersje i obawy. Każdorazowo istnieje bowiem ryzyko, że tego typu obiekt doprowadzi do zaburzenia stosunków wodnych na obszarach znajdujących się poniżej. Emocje towarzyszące Wielkiej Tamie Odrodzenia są proporcjonalne do wielkości samej budowli i zbiornika, który zasila. Trudno się temu dziwić. Egipt jest dosłownie uzależniony od podaży słodkiej wody, którą zapewnia Nil. Informacje o Tamie Wielkiego Odrodzenia Tama Wielkiego Odrodzenia jest największą hydroelektrownią w Afryce. Mierzy 1780 metrów długości i 145 metrów wysokości. Po spiętrzeniu Nilu Błękitnego powstał ogromny zbiornik wodny o pojemności 74 mld metrów sześciennych i długości 246 km, największy na całym kontynencie. Zasilana dwiema turbinami elektrownia na zaporze docelowo ma osiągnąć moc 6000 MW. Potężna budowla stanęła na Nilu Błękitnym. Jest zlokalizowana w zachodniej części Etiopii, w regionie Benishangul-Gumuz, w odległości zaledwie 15 km od granicy z Sudanem. Wypływający z jeziora Tana Nil Błękitny jest najdłuższym i najzasobniejszym w wodę dopływem Nilu. Ponad 70 proc. wód dopływowych pochodzi właśnie z tej rzeki. Geneza budowy Tamy Wielkiego Odrodzenia Etiopia, drugi najludniejszy kraj Afryki, od lat zmaga się z poważnym deficytem energetycznym. Jak wynika z danych Banku Światowego, około dwie trzecie Etiopczyków nie ma dostępu do energii elektrycznej. By poprawić sytuację ludności, a jednocześnie wspomóc rozwój gospodarczy kraju, etiopski rząd zdecydował się na budowę ogromnej zapory grawitacyjnej, mającej wytwarzać energię na użytek wewnętrzny i eksportową. Śmiała inwestycja ma ma zapewnić dostęp do energii ponad 60 milionom mieszkańców. Plan budowy Tamy Wielkiego Odrodzenia został ogłoszony w 2010 roku. Rok później (w kwietniu 2011 roku) inwestycja wkroczyła w fazę realizacji. Budowę zapory powierzono włoskiemu koncernowi Salini Imregilo. Pierwotny plan zakładał, że w 2017 roku obiekt zostanie ukończony. Dość szybko stało się jednak jasne, że nie uda się dotrzymać tego terminu, więc finał prac przesunięto na rok 2019. 20 lutego 2022 roku hydroelektrownia zaczęła wytwarzać prąd. Uruchomiona została wówczas pierwsza turbina. Tama Wielkiego Odrodzenia może zagrozić bioróżnorodności O ile inwestycja nie ma wpływu na wpływu na bezpieczeństwo wodne Etiopii, to na bezpieczeństwo energetyczne już tak. Należy jednak podkreślić, że etiopski projekt może mieć poważne konsekwencje środowiskowe. Przykładów nie trzeba szukać daleko. W 1971 roku zakończyła się budowa Tamy Asuańskiej w Egipcie. Po pewnym czasie liczba gatunków ryb słodkowodnych zmalała z 72 do 25. Jakby tego było mało, deficyt mułu, który wystąpił po uruchomieniu zapory, wpłynął negatywnie na żyzność terenów otaczających koryto rzeki. Możliwe konsekwencje inwestycji Ze względu na lokalizację, Tama Wielkiego Odrodzenia stwarza poważne zagrożenie dla Sudanu i Egiptu. W przypadku ewentualnego przerwania zapory doszłoby do wystąpienia wielkiej fali powodziowej, która byłaby realnym zagrożeniem dla Chartumu, stolicy Sudanu. Nie można też nie wspomnieć o innych możliwych konsekwencjach. Niektórzy eksperci podnoszą, że całkowite napełnienie rezerwuaru może w przyszłości naruszyć stabilność sejsmiczną w Sudanie. Równie poważne konsekwencje mogą spaść na Egipt, który będzie zmuszony uzupełniać niedobory wody w Nilu zasobami zgromadzonymi w sztucznym Jeziorze Nasera. To doprowadzi do zmniejszenia rezerw, co będzie najbardziej odczuwalne w okresach susz i narazi kraj na poważne konsekwencje. Tama Wielkiego Odrodzenia kością niezgody z Egiptem Nil Błękitny jest kluczowym dopływem Nilu, a najdłuższa rzeka Afryki i jedna z najdłuższych na świecie ma fundamentalne znaczenie dla Egiptu. Dla kraju w północno-wschodniej Afryce jest głównym źródłem wody. Zaspokaja potrzeby bytowe, gospodarcze, a także utrzymuje przy życiu rolnictwo w kraju zamieszkanym przez ponad 112 milionów osób. Zbyt niski stan wody w rzece oznacza prawdziwą katastrofę dla Egipcjan. Egipski rząd wyraził swoje zaniepokojenie w tej sprawie, gdy w 2010 roku władze Etiopii ogłosiły swoje zamiary. Sytuacja zaczęła się pogarszać wraz z postępem prac. Politycy z kraju nad Nilem zgłaszali swoje zastrzeżenia co do tempa napełniania zbiornika. Kilkukrotnie padły nawet groźby zbrojnej interwencji w rejonie zapory. Etiopia ignorowała stanowisko Egiptu. Mało tego, by uzasadnić słuszność przedsięwzięcia, tamtejszy rząd wysunął kontrargument o niesprawiedliwym zagospodarowaniu zasobów Nilu. Z kolei egipskie władzę nazwały wielką inwestycję „egzystencjalnym zagrożeniem”. Nic nie wskazywało, że zwaśnione kraje osiągną w tej sprawie porozumienie. Prawne podstawy sporu Egipt sankcjonuje swoje stanowisko porozumieniem egipsko-sudańsko-brytyjskim, podpisanym w 1959 roku. Na mocy poczynionych wówczas postanowień, krajowi nad Nilem przysługuje przydział 55,5 mld metrów sześciennych wody rocznie, natomiast Sudanowi – 18,5 mld. Akt ten daje Kairowi także prawo weta wobec projektów hydrotechnicznych realizowanych w górnym biegu Nilu. Zdaniem egipskich władz, zawarte w ubiegłym stuleciu porozumienie jest obowiązujące nakłada obowiązki także na Etiopię. Rzecz w tym, że druga strona sporu nie jest stroną egipsko-sudańsko-brytyjskiego porozumienia, podobnie zresztą jak państwa, które dziś nie znajdują się już pod brytyjskim zwierzchnictwem. Tym samym etiopski rząd nie przyjął argumentów Egiptu. Próby znalezienia wspólnego stanowiska Wobec braku poparcia dla zbrojnego rozwiązania spornej kwestii, Egipt zgodził się na powołanie etiopsko-sudańsko-egipskiego panelu ekspertów. W 2014 roku władze Sudanu i Egiptu postanowiły wystąpić o zagraniczną ekspertyzę na temat wpływu napełnienia zbiornika na poziom Nilu. Zwróciły się w tej sprawie do dwóch francuskich firm konsultingowych. Negocjacje w kwestii napełnienia rezerwuaru były prowadzone od listopada 2016 roku, ale upadły w następstwie braku wspólnego stanowiska w tej kwestii. Na początku 2018 roku rozmowy wznowiono. Tym razem Egipt zwrócił się o mediację do Banku Światowego. Trzy lata później negocjacje zostały ponownie zawieszone. Strony wznowiły próby znalezienia wspólnego stanowiska w sierpniu 2023 roku, jednak Etiopia nie podpisała wiążącego porozumienia, które dawałoby Egiptowi gwarancję dostępu do wody. Konflikt dyplomatyczny przerodzi się w konflikt zbrojny? Na początku 2024 roku napięcie na linii Etiopia-Egipt sięgnęło zenitu. Oliwą dolaną do ognia stało się porozumienie Addis Abeby z Somalilandem. Abiy Ahmed porozumiał się z władzami samozwańczej republiki w kwestii dostępu do portu Berbera na Morzu Czerwonym. Za 50-letnią dzierżawę mierzącego 20 kilometrów pasa morskiego, Etiopia zgodziła się uznać w nieokreślonej przyszłości niepodległość Somalilandu. Somalia, która uważa Somaliland za cześć swojego terytorium, zwróciła się o pomoc do Egiptu (i do Turcji). Kair zaoferował swoje wsparcie. W sierpniu 2024 roku podpisano pakt o bezpieczeństwie. Egipt wysłał do Somalii swoje wojska i transport amunicji. Zaplanowano wspólne ćwiczenia, co zdaniem niektórych politologów jest niczym innym, jak demonstracją siły i ostrzeżeniem wysłanym Etiopii w sprawie spornej zapory na Nilu Błękitnym. Obie strony nie szczędzą sobie wzajemnych gróźb. W rezultacie nie można mieć żadnej pewności, że spór dyplomatyczny o Wielką Tamę Odrodzenia nie przerodzi się w bezpośredni konflikt zbrojny w Rogu Afryki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najdłuższa rzeka w Hiszpanii była świadkiem krwawej bitwy. Dziś jest jednym z najsłynniejszych łowisk
Najdłuższa rzeka w Hiszpanii w przeszłości była świadkiem ważnych wydarzeń historycznych. To właśnie nad jej brzegiem rozegrała się największa bitwa hiszpańskiej wojny domowej. Dziś kojarzona jest przede wszystkim z wędkarskim rajem, który ściąga tam miłośników tego sportu z najodleglejszych zakątków Europy i świata. Jaka jest najdłuższa rzeka w Hiszpanii? Dlaczego wędkarze uwielbiają zarzucać tam haczyk? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
W tym artykule: Jaka jest najdłuższa rzeka w Hiszpanii? Skąd wypływa najdłuższa rzeka w Hiszpanii? Gdzie uchodzi najdłuższa rzeka w Hiszpanii? Dlaczego wędkarze uwielbiają najdłuższą rzekę w Hiszpanii? Bitwa nad Ebro Hiszpanię charakteryzuje gęsta, dobrze rozbudowana sieć rzeczna. Najwięcej cieków wodnych skupia się w północno-wschodniej i zachodniej części kraju. Większość głównych rzek uchodzi do Atlantyku. W tym miejscu wypada wskazać choćby na rzekę Tag (731 km długości), Gwadianę (778 km długości), Duero i Gwadalkiwir (657 km długości). Mimo że każda jest imponująca, żadna z tych rzek nie dzierży statusu najdłuższej. Jaka jest najdłuższa rzeka w Hiszpanii? Ten tytuł dzierży Ebro – rzeka przecinająca północną część kraju. Mierzący 910 kilometrów długości ciek rozpoczyna bieg w Górach Kantabryjskich, skąd płynie przez Kotlinę Aragońską i nadbrzeżne góry Katalońskie, aż do swojego ujścia. Powierzchnia dorzecza Ebro to 83,5 tysiąca kilometrów kwadratowych. Średni przepływ przy ujściu wynosi 426 metrów sześciennych na sekundę. Średnia głębokość najdłuższej rzeki Hiszpanii zamyka się w przedziale od sześciu do dziewięciu metrów. Ciek największą szerokość osiąga w Saragossie. Po przekroczeniu granicy Katalonii Ebro staje się węższa. Odkryto zaginione miasto na Półwyspie Iberyjskim. Ma ponad 2000 lat Archeolodzy odnaleźli w Hiszpanii celtoiberyjskie miasto sprzed 2000 lat. Badacze uważają, że to prawdopodobnie zaginiona osada Titiakos, która była potężną twierdzą z czasów wojny ser... Ebro charakteryzuje się dużymi sezonowymi wahaniami stanów wody. Nie zmienia to jednak faktu, że mówimy tu o najbardziej zasobnej w wodę rzece całego Półwyspu Iberyjskiego. Główne dopływy Ebro i najważniejsze miasta nad rzeką Wymieniając najważniejsze dopływy najdłuższej rzeki w Hiszpanii, należy wskazać przede wszystkim na: Jalón (prawy dopływ), Guadalope (prawy dopływ), Aragón (lewy dopływ), Segre (lewy dopływ). Kluczowe miasta to: Miranda de Ebro, Logroño, Saragossa, Flix, Tortosa, Amposta. Skąd wypływa najdłuższa rzeka w Hiszpanii? Jak już wspomnieliśmy, Ebro rozpoczyna bieg w malowniczych Górach Kantabryjskich, w okolicy Fontibre w prowincji Kantabira. Według miejscowej legendy, można tam dotrzeć, idąc po śladach wilków. W rzeczywistości to zadanie jest prawie niemożliwe. Obszar ten przykrywa gruba warstwa śniegu, która zalega tam nawet wiosną. Rzekę, podobnie jak kilka innych, zasilają wody roztopowe z Pico Tres Mares – jednego z najwyższych, bo mierzącego 2175 metrów n.p.m. (dla porównania, najwyższy szczyt Rumunii – Moldoveanu – mierzy 2544 m n.p.m.) wierzchołków łańcucha wznoszącego się w północnej części Hiszpanii. Gdzie uchodzi najdłuższa rzeka w Hiszpanii? Górzysta rzeźba terenu sprawia, że Ebro obiera południowo-wschodni kierunek. W górnym biegu przepływa przez wyżynę Starej Kastylii. W środkowym wije się na obszarze Kotliny Aragońskiej. Dalej przełamuje się przez Góry Katalońskie, a po pokonaniu 930 km, w prowincji Tarragona, wpływa do Morza Śródziemnego. Delta Ebro U ujścia tworzy długą na ok. 24 kilometry i szeroką na ok. 18 kilometrów deltę, która jest jednym z najważniejszych terenów podmokłych na Starym Kontynencie. Bytuje tam ponad czterysta gatunków ptaków. To właśnie tam mieszczą się jedne z największych kolonii lęgowych ptactwa wodnego w całym basenie Morze Śródziemnego. Należy wspomnieć, że ten cenny obszar wykazuje wyjątkową wrażliwość na postępujące zmiany klimatu. Wzrost poziomu mórz i osiadanie terenu doprowadzają do jego degradacji, podobnie zresztą jak erozje przybrzeżna i wycofanie spowodowane deficytem osadów fluwialnych. Dlaczego wędkarze uwielbiają najdłuższą rzekę w Hiszpanii? Na Ebro wyznaczono wiele łowisk, które ściągają tam wędkarzy z najodleglejszych zakątków. Co sprawia, że najdłuższa rzeka Hiszpanii cieszy się tak dużą popularnością? Odpowiedź jest prosta – można tam złapać na haczyk wspaniałe okazy, a malownicze widoki są dodatkowym bonusem. Okolice Playa de Chacon to znane miejsce połowu sandaczy. Najczęściej z wody wyciąga się okazy o masie od 1 do 4 kg. Często można też złapać tam dużego, bo mierzącego ok. 60 cm okonia. To jednak nie sandacze ani okonie są największą wędkarską atrakcją Ebro. Najdłuższa rzeka w Hiszpanii jest królestwem olbrzymiego suma – jedynej słodkowodnej ryby, która osiąga masę powyżej 100 kg. Ebro (wraz ze zbiornikiem zaporowym Caspe) uchodzi za najlepsze europejskie łowisko tej ryby. Wystarczy powiedzieć, że jeden z największych okazów wyciągniętych z wód rzeki mierzył ponad 250 cm długości i ważył ponad 150 kilogramów. Bitwa nad Ebro Mówiąc o najdłuższej rzece Hiszpanii, nie sposób nie nawiązać do wydarzeń z 1938 roku. 28 lipca nad Ebro rozpętała się największa bitwa hiszpańskiej wojny domowej. Starcie miało powstrzymać ofensywę nacjonalistów na Walencję przez związanie ich sił na północy. Długa potyczka doprowadziła jednak do wyczerpania republikańskich zasobów i w konsekwencji – do strategicznego zwycięstwa obozu nacjonalistycznego. Operacja trwała do 16 listopada 1938 roku. W historii zapisała się jako najkrwawsza bitwa hiszpańskiej wojny domowej. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rejs po Wiśle pychówką to niezapomniana przygoda. Pozwala oderwać się od codzienności
Przy odrobinie wyobraźni rejs po Wiśle może być przygodą porównywalną z tą na Amazonce czy Orinoko. Zwłaszcza, gdy płyniemy pychówką, czyli drewnianą łodzią z wiosłem.
W tym artykule: Wisła, dzika rzeka Jezioro Włocławskie Rejs po Wiśle Plaże i śmieci Flota wiślana Jak przygotować pychówkę Rejs po Wiśle – informacje praktyczne – Kupujemy łódź. Drewnianą, siedmiometrową pychówkę. – Pychówkę? Co to jest pychówka? – Taka długa. Na pych. Odpychasz się od dna długim wiosłem i płyniesz. Kiedyś rybacy pływali po Wiśle właśnie takimi. Tak rozmawialiśmy zimą 2018 r. Teraz mogę zdradzić, że wiosłem po Wiśle można się odpychać, ale skoro są małe silniczki pozwalające po prostu płynąć – pod prąd i z prądem, patrzeć, dobijać do pustych brzegów, rozbijać namiot na bezludnych wyspach z wyłączeniem tych, które są rezerwatami przyrody, kąpać się na golasa (tak, woda jest czysta i ciepła), palić ogniska, gotować i – teraz użyję wyświechtanego, ale do tej opowieści bardzo pasującego określenia – odrywać się od codzienności… Wisła, dzika rzeka W grudniu wyciągnęliśmy ją na brzeg, to znaczy czterech silnych facetów wyciągało, bo łódka waży ze trzysta kilo. Stoi pod daszkiem w porcie, tuż przy jednym z warszawskich mostów. Odwrócona do góry dnem czeka na pierwszy flis 2019 r. Nie, to my czekamy. Na to, aż popłyniemy naszą dziką rzeką. Znawcy Wisły zaraz mnie poprawią, że nie dziką, tylko zdziczałą. Że te wszystkie kamienie w Wiśle to zasługa człowieka, a nie natury, że naturalne są tu tylko piach i żwir. I że te kamienie to stąd, że najpierw w latach 50. próbowano użeglowić Wisłę, a potem w 70., za Gierka, ją ucywilizować. Miało powstać siedem tam, zbudowano jedną. Ale to właśnie przez tę jedną przestały płynąć jesiotry i łososie. Nie miały jak się dostać na tarło do morza. Jezioro Włocławskie Teraz, żeby przepłynąć przez Włocławek, najpierw wpływa się na Jezioro Włocławskie. To największy sztuczny zbiornik wodny w Polsce, jego długość to 58 km. Tama zmieniła tu wszystko; różnica poziomów to aż 12 m, a żeby przedostać się na drugą jej stronę, trzeba wpłynąć do śluzy i wziąć udział w skomplikowanej operacji. Otwierają się stalowe wrota, mijamy je, zamykają się za nami. Jesteśmy w otwartej tylko od góry betonowej przestrzeni. Miejsca jest sporo, nawet dla potężnej barki. Woda zaczyna opadać. Szybko, tak szybko, że nasza łódź chybocze się na wszystkie strony. Odgłosy chlupania, skrzypienia. Śpiewamy, bo akustyka tu jak w najlepszym greckim teatrze. Nagle ktoś z łódki obok zaczyna grać na trąbce. I tak gra i gra, aż otwierają się kolejne wrota – to znak, że jesteśmy 12 m niżej i możemy płynąć dalej – prawdziwą, prawie dziką Wisłą. Rejs po Wiśle Pamiętacie państwo „Rejs” Marka Piwowskiego? Kręcono go w 1970 r. na rzece w Osieku. Wtedy pływały tu barki handlowe, stateczki, promy turystyczne. Teraz nie pływa prawie nic. W każdym razie żadne większe jednostki. Za płytko, za kamieniście. Cieszą się z tego wszyscy posiadacze małych kryp. Mówią, że mają swoją Amazonkę, do tego swoje prywatne Karaiby z białym mięciutkim piaseczkiem, latem nagrzewającym się tak, że jak stanąć bosą stopą, to zaraz trzeba skoczyć, i zaraz znowu, i znowu. My też tak mówimy. Po pierwszym bardzo długim sezonie pływania możemy powiedzieć, że to były najlepsze i najdłuższe wakacje w życiu. Nasze córeczki (9 i 11 lat) uważają tak samo. A pies Lutek już sam wskakuje na łódkę, zajmuje miejsce na dziobie, nieruchomieje i patrzy w dal. Skarby sprzed wieków na dnie Wisły Najniższy w historii poziom wody w Wiśle na odcinku warszawskim pozwolił zajrzeć w karty historii miasta. Te sprzed kilkudziesięciu, a także kilkuset lat <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/2b4d76548b87f395035fc07f6cb81100b7518cef-00913b9.jpeg" width="600" height="400" alt="Najniższy w historii poziom wody w Wiśle na odcinku warszawskim pozwolił zajrzeć w karty historii miasta. Te sprzed kilkudziesięciu, a także kilkuset lat" title="Najniższy w historii poziom wody w Wiśle na odcinku warszawskim pozwolił zajrzeć w karty historii miasta. Te sprzed kilkudziesięciu, a także kilkuset lat" /> Najpierw spanie pod namiotem. Potem już tylko pod przeciwdeszczową płachtą wspartą na kijach i ustawioną tak, żeby mieć widok na wodę, a w chłodniejsze noce pod płachtą rozciągniętą nad łódką. Były dni, kiedy na Wiśle nie spotykaliśmy nikogo, były takie, że machali do nas tylko wędkarze siedzący przy brzegach na swoich rybackich krzesełkach. Zdarzało się też tak, że wypływaliśmy w trzy czy cztery zakolegowane łódki na parę godzin, tylko po to, żeby się przepłynąć, odetchnąć. Niemal codziennie po południu wyskakiwaliśmy na naszą pychówkę – popływać, poopalać się, zjeść coś dobrego... Na jedzenie trzeba płynąć w dół rzeki. Czyli do ludzi, do miasta, pod mostami – Siekierkowskim (stąd centrum Warszawy wygląda imponująco), Łazienkowskim, Poniatowskiego. Trzeba patrzeć na znaki pod mostami i przepływać pod żółtym, wskazującym nurt rzeki. I zaraz na łachę, piaszczystą wysepkę na środku rzeki. Tu kocyki i jedzenie na telefon. Nie, nie dowożą. Trzeba podpłynąć do jednej z przybrzeżnych knajpek i odebrać. W górę, w stronę źródła, w stronę Baraniej Góry... Wystarczy kilka minut, by znaleźć się w kompletnej dziczy. Uspokajam, do samego źródła nie da się dopłynąć. Wisła staje się żeglowna dopiero na wysokości Oświęcimia, tuż przy ujściu rzeki Przemszy. Plaże i śmieci Mija się plaże – dla rodzin z dziećmi, dla naturystów i taką, którą od lat zajmują stołeczni geje. Na każdej z nich wszyscy machają. Wpływa się w świat, w którym nie widać i nie słychać cywilizacji. Jest tylko pustka, woda, jej szum. Co jakiś czas świat przypomina o swoim istnieniu płynącą plastikową butelką, klapkiem, kaloszem, puszką po piwie, pudełkiem styropianowym. Trzeba zbierać, podpływać, czasami zakręcić kilka razy łódką, nim się dorwie śmiecia. Zdarza się, że po kilku godzinach ma się zebrany spory wór wiślanych brudów. Szczególnie wtedy, gdy dużo pada i idzie tzw. fala, Wisła się poszerza, wylewa i zbiera z brzegów pozostawione rzeczy. Tego lata padało tylko kilka dni. Do tego upał. Z tego powodu często na środku rzeki trzeba było wyłazić z łodzi i przepychać, przeciągać ją po piaszczystej mieliźnie. A potem uważnie patrzeć, by płynąć z nurtem, który się ciągle zmienia. Momentami rwącym jak w górskiej rzece. Po kilku dniach pływania już rozpoznaje się wodne stopnie, załamania, przykosy, czyli nagłe spadki, wiry i wirki, z daleka nie zawsze widać kamienie i konary. Taki trochę tor przeszkód. Dość niebezpieczny. Potrafi obrócić łódkę, przewrócić ją, można wypaść za burtę. Ważne więc, żeby uczyć się czytać wodę. Flota wiślana Na Wiśle dają radę tylko łódki, no i jeszcze, ale z trudnościami – szkuty i galary budowane na wzór historycznych konstrukcji pływających w dół rzeki, transportujących przez stulecia sól i zboże do Gdańska. Po dotarciu na miejsce flisacy sprzedawali drewno, z którego galar był zbudowany, i wracali lądem do Czerwińska, Kazimierza Dolnego czy Solca. Teraz galary wyposażone są w silniki spalinowe, więc z powrotem pod prąd nie ma problemu. Trzeba tylko pamiętać, by na rejs z Gdańska do Warszawy zarezerwować sobie co najmniej tydzień. Na samo płynięcie. Bez atrakcji, biesiadowania na brzegach i wyspach, zwiedzania Polski od strony Wisły, bez kąpieli. A przecież dzieciaki w upalny dzień chcą się kąpać co chwilę. Dorośli zresztą też. Jak przygotować pychówkę Skąd się bierze pychówki? Zagłębiem pychowym jest wieś Basonia położona w województwie lubelskim, w gminie Józefów na Wisłą. Tam wciąż pracuje kilku szkutników budujących łodzie na wzór tych starych tradycyjnych, które do 50. lat pływały po Wiśle. Wszystko jest robione ręcznie, bez żadnych skomplikowanych narzędzi. Deski zakrzywiane, najczęściej akacja albo dąb. Wystarczy piła spalinowa, siekiera, gwoździe, hebel. No i jeszcze wiedza i talent. W Warszawie szkutniczym mistrzem jest Dominik Wichman, którego ojciec, dziadek i pradziadek byli szkutnikami. Rzemieślnik najwyższej próby. Jego łodzie to perfekcyjnie wypolerowane, nieprzeciekające i w zasadzie niewywrotne skorupy. My kupiliśmy używaną, do remontu. Zaczęło się szlifowanie, wymienianie spróchniałych części, polerowanie, zabezpieczanie przed wilgocią, smołowanie. Potem wodowanie. I chrzest. Emocje jak przy Darze Młodzieży, Pomorza, Sołdku. W końcu płyniemy. W kapokach, każdy trzyma się kurczowo burty. Trochę strach, trochę zdziwienie, że można tak po prostu płynąć, tak samemu, niezależnie. Potem rozluźnienie, relaks, spokój, przyjemność. I wstąpienie do wiślanej rodziny, sekty nawet. Grupy flisaków, kilkudziesięciu osób, które każdego roku całymi rodzinami biorą udział w Festiwalu Wisły, z góry i dołu rzeki spływają pychówkami, galerami i szkutami do Torunia. Tam przez dwa sierpniowe dni są turystyczną atrakcją i mówią o Wiśle, o tym, jak jest nieznana, nieodkryta, dzika i zdziczała, jakim jest skarbem narodowym. Najdłuższa rzeka Francji jest krótsza od Wisły. Mimo to stanowi jedną z największych atrakcji w kraju Malownicze i urozmaicone krajobrazy, miasta pamiętające odległą historię, niesamowite zamki, wspaniałe winnice – atrakcje Francji można wymieniać i wymieniać. Warto wiedzieć, że więks... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f58d9abc4edf3927b35dba7dd874fe6be5d41ae6-cd5ba4f.jpg" width="938" height="682" alt="Najdłuższa rzeka Francji jest krótsza od Wisły, ale stanowi jedną z największych atrakcji w kraju (fot. Shutterstock)" title="Najdłuższa rzeka Francji jest krótsza od Wisły, ale stanowi jedną z największych atrakcji w kraju (fot. Shutterstock)" /> – A może jeszcze teraz, zimą, póki jeszcze nie ma lodu na rzece, też będziemy pływać? – Jak zimą? W taki ziąb? – Zacząłem robić piecyk na łódkę. Już prawie skończony. Jeszcze tylko komin dopracuję. Możemy nawet przy nim spać. – Spać? Na łódce? – Nie, na plaży. Szyję namiot, taki z wojskowych pałatek. Gdzie jest ta maszyna do szycia, którą Helenka dostała w prezencie? Tak rozmawialiśmy tej zimy, przed świętami Bożego Narodzenia. Teraz mamy już piecyk, zielony, na nóżkach i prawie uszyty namiot przypominający kształtem mongolską jurtę. I czekamy, aż mróz trochę zelżeje. Rejs po Wiśle – informacje praktyczne Pozwolenia Jeśli moc silnika nie przekracza 10 KW, a łódź jest krótsza niż 10 m, nie trzeba mieć żadnych pozwoleń. Niewymagany też jest patent sternika czy żeglarza. Jedzenie Zapas jedzenia i wody zabrać należy najwyżej na dwa dni. Nad Wisłą leży całkiem sporo wsi i miasteczek, w których są sklepy. Trzeba pamiętać, że nie zawsze można tam płacić kartą. Warto też podpływać do wędkarzy i rybaków. Można od nich kupić albo dostać świeże ryby. Leszcze wiślane pieczone w folii nad ogniskiem to prawdziwy przysmak. Radzę mieć turystyczną kuchenkę gazową, garnki, talerze, kubki termiczne. Nocleg Na brzegach, łachach i wyspach wiślanych nie ma oficjalnych pól namiotowych. Ale namiot można rozbić na piaszczystych plażach, w kępach krzaków, przybrzeżnych lasach. Najbezpieczniej jest oczywiście na wyspach. Nie dostanie się tam żaden przypadkowy przechodzień. Uwaga na rezerwaty przyrody – oznaczone na mapach. Tam nie można rozbijać obozowiska ani nawet dobijać do nich łódką. Źródło: archiwum NG.
Najdłuższy dopływ Dunaju ma ponad 900 km długości. Przepływa przez pięć krajów
Najdłuższy dopływ Dunaju płynie przez terytorium pięciu państw, a jego wody zasilają także inne ważne cieki. Mówimy tu o dziewiętnastej najdłuższej rzece Europy, która pod tym względem tylko nieznacznie ustępuje Wiśle. Jaki jest najdłuższy dopływ Dunaju? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jaki jest najdłuższy dopływ Dunaju? Źródło najdłuższego dopływu Dunaju Przebieg Cisy Wezbrania i powodzie Geografia zlewni Cisy Dunaj jest długą najdłuższą rzeką Europy. Pod tym względem ustępuje jedynie Wołdze. Wstęga o długości 2888 km przepływa przez dziesięć państw, od Niemiec, gdzie wypływa w górach Schwarzwaldu, aż po Ukrainę i Rumunię, gdzie rozbudowaną deltą uchodzi do Morza Czarnego. Po drodze zasila ją 31 jeden dopływów o długości powyżej 140 km, czternaście lewo- i siedemnaście prawobrzeżnych. Który z nich jest najdłuższy? Jaki jest najdłuższy dopływ Dunaju? Tytuł najdłuższego dopływu Dunaju dzierży Cisa – dziewiętnasta pod względem długości rzeka Europy. Mierzy 966 kilometrów i przebiega przez terytorium pięciu państw: Ukrainy, Rumunii, Słowacji, Węgier i Serbii. Jest więc ponad trzy razy dłuższa niż Wieprz i ponad osiem razy dłuższa niż Krzna – rzeki, które łączy najdłuższy kanał w Polsce. Powierzchnia zlewni to 157218 km kw., a średni przepływ u ujścia wynosi 776 m3/s. Do drugiej najdłuższej rzeki Europy uchodzi w okolicach serbskiej wsi Novi Slankamen, między Nowym Sadem a Belgradem. Cisa jest najdłuższym dopływem Dunaju, ale pod względem objętości niesionej wody plasuje się na drugim miejscu. W tej kategorii ustępuje tylko Sawie, która dostarcza 1513 m3/s. Źródło najdłuższego dopływu Dunaju Cisa rozpoczyna swój bieg w odległości około 4 km na północ od miasteczka Rachów na Zakarpaciu (w Beskidach Połonińskich). Powstaje z połączenia dwóch potoków źródłowych, Czarnej Cisy i Białej Cisy. Pierwszy bierze początek w Gorganach, natomiast drugi – Czarnohorze. Przebieg Cisy Rzeka dzieli się na trzy odcinki: górny, środkowy i dolny. Pierwszy jest mierzony do ujścia Samoszu, drugi – do ujścia Maruszy, a trzeci – do ujścia. Odcinek górny Wstęga najdłuższego dopływu Dunaju początkowo wije się przez góry i zmierza na południe. Załamuje się u ujścia Vișeu i tam skręca na zachód. Na tym odcinku wyznacza 62-kilometrową granicę między Ukrainą a Rumunią. W okolicach Sihotu Marmaroskiego wpływa do Kotliny Marmaroskiej. Dalej w okolicach Chustu (między masywem Tupego a górami Oaș) wkracza do Kotliny Panońskiej. Początkowo przepływa przez Nizinę Zakarpacką (ukraińską część kotliny), by dalej wpłynąć na Równinę Satmarsko-Berehowską po stronie węgierskiej. Tam zawija się na północ i właśnie na tym odcinku przyjmuje swój pierwszy duży dopływ, czyli rzekę Samosz. Chiny znoszą wizy dla Polaków. Teraz podróżowanie stanie się łatwiejsze Kurczy się lista państw świata, które wymagają od obywateli Polski posiadania wizy, niezbędnej do przekroczenia ich granicy. Rząd Chin podjął decyzję o włączeniu Polski do programu ruch... Odcinek środkowy W pobliżu miast Czop i Zakośny osiąga najdalej wysunięty na północ punkt. Stamtąd skręca na południowy zachód i przepływa między dwiema równinami: Bodrogköz i Rétköz. Na tym odcinku wyznacza odcinek węgiersko-słowackiej granicy o długości 6,5 kilometra. Dalej dociera do podnóża góry Tokaj i tam przyjmuje kolejny wielki dopływ – rzekę Bodrog. Dalej na południowym zachodzie przecina wielki sztuczny zbiornik wodny Cisa i zaczyna skręcać na południe. W miejscu, w którym uchodzi do niej Zagyva, przyjmuje bieg równoległy do Dunaju. Łączy się z dwoma kolejnymi wielkimi dopływami, Kereszem i Maruszą. Odcinek dolny Za ujściem Maruszy przecina granicę Węgier i Serbii. Na tym odcinku oddziela dwie historyczne krainy: Baczkę i Banat. Mniej więcej w połowie drogi między Nowym Sadem a Belgradem uchodzi do Dunaju. Wezbrania i powodzie Przez długi czas rzeka tworzyła szeroką terasę zalewową i przyczyniała się do występowania niszczycielskich powodzi. Nie miała wówczas stałego koryta, bo podczas wezbrań nurt swobodnie przemieszczał się po terasie. By temu zapobiec, w XIX wieku przystąpiono do regulacji Cisy. Współcześnie jest uregulowana na większości swojego biegu. Wezbrania występują wczesną wiosną i mają związek z topnieniem pokrywy śnieżnej w Karpatach. Zdarzają się także wczesnym latem, w okresie zintensyfikowanych opadów deszczu. Niekiedy na górnej Cisie zdarza się trzecie maksimum opadowe – w październiku. Powodzie najczęściej powodowało pierwsze wezbranie, które spotykało się z wezbraniem Dunaju. Rzeka nie mogła przyjąć wód Cisy. W związku z tym ta zaczynała gwałtownie przybierać, co powodowało katastrofalne w skutkach powodzie. W tym miejscu warto przypomnieć o powodzi z 1879 roku, która zniszczyła Segedyn, największe miasto położone nad Cisą. Geografia zlewni Cisy Cisa na prawie całej długości jest rzeką nizinną. Jedynym wyjątkiem jest odcinek źródłowy. Spadek wynosi zaledwie kilka centymetrów na kilometr, co przekłada się na powolny i spokojny nurt rzeki. Na odcinku między Dombrádem na Węgrzech a ujściem jest dostępna dla żeglugi. Cisa jest niezwykle ważnym dopływem Dunaju, nie tylko z uwagi na jej długość i objętość niesionej wody, ale także ze względu na położenie geograficzne. W obszarze zlewni Cisy leży wiele dużych miast, w tym: Użhorod (Ukraina), Preszów (Słowacja), Koszyce (Słowacja), Kluż-Napoka (Rumunia), Timisoara (Rumunia), Târgu Mureș (Rumunia), Arad (Rumunia), Oradea (Rumunia), Miszkolc (Węgry), Debreczyn (Węgry), Segedyn (Węgry), Subotica (Serbia), Zrenjanin (Serbia). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Prawdziwa polska sielanka. Do tego regionu jeździmy dla wody i ptaków
O poranku budzi mnie ptasi koncert. Z oddali słychać porykiwania krów. Właściwie mógłbym ponarzekać, że ledwie co nastał świt i pora zbyt wczesna, by wstawać, ale przecież właśnie po to udałem się do tej części Polski.
W tym artykule: Deska po desce Królestwo ptaków Przy wspólnym stole Wirujący świat i wyciszony umysł Jeśli prawdziwe jest powiedzenie, że każdy ma taki raj, na jaki zasłużył, nie mogę narzekać. Wychodzę na taras i cieszę się chwilą, gdy po nocnej przerwie świat budzi się do życia. Zza unoszącego się nad ziemią mlecznego obłoku coraz wyżej wznosi się słońce. Wkrótce poranny opar rozpłynie się i świat odzyska kształty. W Domu nad Wierzbami nad brzegiem starorzecza Bugu w Jackowie Dolnym trafię na prawdziwe cuda. Jak to w raju. Deska po desce Wita mnie Synek, wesoły pies i pupil właścicielki. Merdając ogonem, prowadzi mnie w stronę drzwi do domu. A to nie byle jaki dom! Drewniany, z werandą porośniętą winoroślą, której liście latem zapewniają ożywczy cień i chłód. Na ganku stoi już gospodyni, pani Barbara Polak, która za sprawą mieszkającej w okolicy koleżanki odkryła przed laty Jackowo Dolne i tę położoną nad starorzeczem parcelę. I choć tego nigdy nie planowała, przeprowadziła się tutaj z Warszawy. – Ten dom ma już ponad 100 lat – wyjaśnia, gdy siadamy na werandzie. – Pochodzi z Wysokiego Mazowieckiego. Po rozłożeniu ekipa podlaskich cieśli i zdunów z Tykocina złożyła go tutaj na nowo, deska po desce. Było to w 2003 r. Pani Barbara nazwała swoje nowe miejsce Domem nad Wierzbami. I nie jest to rzecz jasna nazwa przypadkowa. U stóp skarpy, na której stoi, wznoszą się rozłożyste wierzby. – Wystrój domu zaprojektowaliśmy z synem architektem – mówi gospodyni, zapraszając mnie do środka. Zanurzamy się w przytulnym, ciepłym i przestronnym wnętrzu. W chłodniejsze dni w kominku trzaskają płomienie. Salon, kuchnia i jadalnia tworzą wspólną przestrzeń. Centralne miejsce zajmuje zaś solidny stół. To tutaj celebruje się posiłki i radości wspólnie spędzanego czasu. W wazonie świeże polne kwiaty, w wiklinowych koszykach warzywa i owoce. Na ścianach wiszą obrazy, które pozostawili artyści z całego świata, podczas organizowanych tutaj plenerów malarskich. Jest też stary zegar. – Meble i wyposażenie zdobywaliśmy na targach staroci i jarmarkach – dodaje właścicielka. Weekend nad Bugiem to za mało. Sprawdzamy, dlaczego warto się tam wybrać Bug przepływa przez zachodnią Ukrainę, wschodnią Polskę oraz zachodnią Białoruś. Ciągnie się przez 772 km. Spędzenie weekendu nad tą wspaniałą rzeką to zdecydowanie za krótko. Dlacz... Królestwo ptaków Wychodzę przed dom. Nadbużańskie powietrze jest świeże, rześkie i intensywnie pachnie. Czuć w nim zapach traw i kwitnących kwiatów, ale też wodę, której tu pod dostatkiem. Trudno uwierzyć, że to zaledwie 40 km w linii prostej (i niecałe 60 km drogami) od Warszawy. W pogodny dzień czasem nawet widać w oddali stołeczne wieżowce. Niby niedaleko, ale czuję się tak, jakbym znalazł się na innej planecie. U stóp skarpy, na której stoi Dom nad Wierzbami, rozlewa się starorzecze Bugu, jednej z ostatnich dzikich rzek w Europie. Rzeka właściwa toczy swe wody nieco dalej. Jest w tej okolicy kręta i ma wiele odnóg. Wiosna bywa tu trudna. Bo wraz z nią przychodzą roztopy, a Bug potrafi wystąpić z koryta i zalać łąki. Wody podchodzą wówczas niekiedy do samego ogrodzenia gospodarstwa pani Basi. Mijam wierzby i rząd huczących uli, trawiastą skarpą schodzę na drewniany pomost. Przede mną rozlewa się granatowa toń. Woda tutaj nie płynie, jedynie wiatr marszczy od czasu do czasu gładką taflę, w której odbijają się błękitne niebo i chmury. W oddali wędkarze moczą kije. Co rusz słychać stukot kołowrotka i odgłos szarpnięcia. Do siatki trafia kolejny lśniący okaz. Wsiadam do kajaka i ruszam przed siebie, nawigując pomiędzy szuwarami i gęstą roślinnością. Wokół mnie krążą ważki. W górze kwilą skowronki, na łąkach klekoczą bociany. Tu i ówdzie na moment wyskoczy nad wodę z pluskiem ryba, by po chwili zniknąć w głębinie. Czasem zanurkuje za nią kormoran. A wszystkiemu przygląda się nieruchoma czapla. – Podróż po starym Bugu jest jak bezkrwawe safari – przypominam sobie słowa gospodyni. – Rzeka jest ostoją ptaków, a człowiek jest tutaj tylko gościem. Nie ma w tym żadnej przesady. Wszystko wokół wydaje się na właściwym miejscu. Odkładam wiosła. Zamykam oczy. Cieszę się ciszą. Słyszę, jak wiatr szeleści w przybrzeżnych szuwarach. Delikatne fale kołyszą kajakiem. Gonitwa myśli ustępuje. Otwieram oczy i przyglądam się chmurom. Mija mnie stado kaczek i para żurawi. Łapię za wiosła i po chwili cumuję przy zielonej wyspie pośrodku starorzecza. Pasące się na niej krowy są tak samo zaskoczone moją obecnością jak ja ich. To w końcu niecodzienny widok. Jak się tutaj dostały?! – Co roku przychodzą z wioski i przepływają rzekę na pastwisko. Doskonale pamiętają drogę – opowiada wieczorem pani Basia i dodaje: – Czasem dostrzec też można płynące łosie. Zwierzęta wiedzą, że nie muszą w tym miejscu martwić się bystrym nurtem. Od właściwego koryta Bugu rozdziela mnie pas ziemi. Docieram też tam, by za radą właścicielki poszukać głogu, którego owoce zbiera ona zawsze po pierwszych przymrozkach, gdy zawierają najwięcej cukrów. Przy wspólnym stole Wtem rozlega się dźwięk ceramicznego dzwonka. To znak, że gospodyni zaprasza na obiad. Wiosłuję do przystani i po chwili znów zanurzam się w przytulnym wnętrzu. W wazie czeka już sezonowa zupa. Na drugie danie kosztuję leszcza z tymiankiem i cebulą. Jest też sandacz, który wręcz rozpływa się w ustach. Na deser ciasto własnej roboty, fafernuchy, czyli ciasteczka z pieprzem i miodem, oraz domowe wino głogowe. – Na trawienie! – zachęca gospodyni. Nikt nie odmawia i z każdą chwilą rozmowa toczy się coraz żywiej. Przy stole czas mija szybko, niepostrzeżenie robi się późno i ciemno. Z kubkiem gorącej herbaty wymykam się na pomost. Rozkładam koc i patrzę, jak słońce opada za horyzont, a na tafli wody rozlewa się pomarańczowa, a potem karminowa plama światła. W końcu zapada zmrok. Milkną ptaki. Nie słychać już też brzęczenia pszczół. Trwa za to koncert żab. Prawdziwa symfonia. Wtórują im świerszcze. Głośno tak, że aż w uszach dźwięczy. Chlupocze woda. Patrzę na gwiaździste niebo i łapię się na tym, że zapomniałem o wszystkich ważnych sprawach, o planach, celach i zmartwieniach. Odkąd tu przyjechałem, jestem całkowicie „tu i teraz”. Wirujący świat i wyciszony umysł Umysł jest już wyciszony. Pora ukoić ciało. Postanawiam skorzystać z sauny. Stoi tuż obok brzegu starorzecza. Z komina unosi się strużka dymu. Właścicielka woła, że już czas. Sauna nagrzana. Wchodzę do środka i zanurzam się w błogim gorącu. Za sprawą dużej szyby na ścianie mam wrażenie, jakbym wciąż był na zewnątrz. Gdy wzrok przyzwyczaja się do ciemności, dostrzegam jasną tarczę księżyca na niebie, srebrzącą się od jego blasku taflę wody i czarne sylwetki wierzb. Krople potu spływają mi po plecach. Zmęczenie znika. Rozgrzany wybiegam na zewnątrz i zanurzam się w chłodnej wodzie. Świat dosłownie wiruje mi przed oczami. Zgodnie ze zwyczajem po trzykroć powtarzam cały rytuał. O poranku wita mnie zapach świeżego chleba. Gospodyni własnoręcznie go wypieka. Schodzę po schodach do jadalni. Stół ugina się od przysmaków: świeże wędliny od okolicznych wytwórców, kozie i krowie sery od sąsiadów, warzywa z domowego ogrodu, własnoręcznie robione przetwory. Gdy po posiłku kołyszę się na hamaku z kubkiem kawy i książką w ręce, wiem już, po co tu przyjechałem w tę część Polski. I po co z pewnością znowu tutaj wrócę.
Zagadka budowy egipskich piramid wyjaśniona. Pomogły potężne siły przyrody
Potężne siły przyrody miały pomóc w budowie kilkudziesięciu największych egipskich piramid. Naukowcy wykryli na pustyni pozostałości po wyschniętym korycie najdłuższej rzeki świata. Wody Nilu umożliwiały transport części kamiennego budulca.
W tym artykule: Nil i piramidy. Jaki jest związek? Starorzecze pod pustynią Jak ujrzeć niewidoczne? Wodna autostrada pomocna w budowie piramid W wielu przewodnikach po Egipcie można natknąć się na cytat z greckiego podróżnika żyjącego w czasach starożytnych, Herodota: „Egipt jest darem Nilu”. Jest to co prawda parafraza, ale trafnie opisuje egipską cywilizację. Gdyby nie Nil, państwo faraonów raczej by nie powstało. Ta potężna, życiodajna rzeka już tysiące lat temu przyciągała na swoje brzegi ludzi. Po zmianach klimatu i osuszaniu północno-wschodniej Afryki było to jedyne miejsce oprócz oaz, gdzie istniały odpowiednie warunki do życia. Takie są początki cywilizacji egipskiej przeszło 5 tysięcy lat temu. Nil i piramidy. Jaki jest związek? Świat faraonów nawet na ówczesnych robił niesamowite wrażenie. Już ponad 2 tysiące lat temu do tej krainy zmierzali greccy „turyści”, by obejrzeć monumentalne świątynie, obeliski i piramidy. Napisy pozostawione przez nich na zabytkach można „podziwiać” do dziś. Wszystko to było możliwe dzięki Nilowi. Niektóre bloki skalne używane do budowy niebosiężnych monumentów sprowadzono z kamieniołomów odległych nawet o kilkaset kilometrów. Ówczesną „autostradą”, którą je spławiano, był właśnie Nil. Znamy płaskorzeźby, na których widać ważące dziesiątki ton bloki umieszczone na barkach rzecznych, na przykład w świątyni Hatszepsut. Jednak obecnie Nil w wielu przypadkach jest oddalony od egipskich piramid czy świątyń nawet o kilka kilometrów. Dotyczy to również kilkudziesięciu piramid w północnym Egipcie w rejonie Kairu. Ciągną się one w wielokilometrowym pasie na pustyni po zachodniej stronie Nilu. W jaki sposób część z bloków użytych do wzniesienia piramid i otaczających je świątyń docierało na plac budowy? Odpowiedź na to pytanie długo pozostawała zagadką. Starorzecze pod pustynią 31 piramid w Egipcie, w tym kompleks słynnych, ikonicznych piramid w Gizie, mogło pierwotnie zostać zbudowanych wzdłuż 64-kilometrowej odnogi Nilu. Dzisiaj na powierzchni nie ma po niej żadnego śladu. Od dawna leży pogrzebana pod polami uprawnymi i pustynią – to ustalenie zespołu amerykańskich, australijskich i egipskich badaczy. Taką koncepcję opublikowali na łamach „Communications Earth & Environment”. Naukowcy proponują nazwać hipotetyczną odnogę z arabska Ahramat, czyli po polsku „piramidy”. Takie ustalenie wyjaśnia, dlaczego piramidy wzniesiono na wąskim, niegościnnym dzisiaj pasie pustyni. Jak ujrzeć niewidoczne? Wykrycie koryta nieistniejącej rzeki to spore wyzwanie. Badacze najpierw zapoznali się ze zobrazowaniami satelitarnymi i mapami sprzed setek lat. Na tej podstawie wytypowali miejsca przypuszczalnego przebiegu odnogi Nilu. Tam wykonali badania geofizyczne i odwierty, z których pobrali długie rdzenie geologiczne. Okazało się, że odnoga Nilu docierała niemal pod piramidy znajdujące się w pasie od miejscowości Liszt po Płaskowyż Giza. Budowle te wznoszono tam przez prawie 1000 lat. Już wcześniej naukowcy wskazywali, że Egipcjanie na szeroką skalę korzystali z transportu wodnego na potrzeby wielkich projektów budowlanych. Podobnie miało być w przypadku egipskich piramid. Jednak do tej pory brakowało solidnych dowodów dla całego kilkudziesięciokilometrowego pasa, w którym wznoszono grobowce dla faraonów. Kres odnóg lub odnogi przyniosły zmiany klimatu około 4200 lat temu. Intensywnie nawiewany z pustyni piach i potężna susza miały przyczynić się do ich zamulenia i w konsekwencji wyschnięcia. Wcześniej zbadano tylko obszar w rejonie Gizy. Wiadomo, że przed trzema wielkimi piramidami znajdowały się dwa gigantyczne baseny portowe, gdzie przeładowywano bloki. O tym można przeczytać w odkrytych niedawno dziennikach Merera. Należy przypomnieć, że piramidy wznoszono głównie z kamieni wydobytych z lokalnych kamieniołomów, przylegających do tych budowli. Sprowadzono głównie granit i wapień lepszej jakości do prac wykończeniowych. Kim był Cheops? Twórca najpotężniejszej egipskiej piramidy i wielki faraon Cheops był jednym z najpotężniejszych władców starożytnego Egiptu. Mimo że wzniósł największą egipską piramidę, to do naszych czasów zachowała się tylko jedna figurka, która go prz... Wodna autostrada pomocna w budowie piramid Autorzy najnowszych badań odkryli, że do wielu piramid przylegały groble wiodące na wschód. Te konstrukcje kończyły się na proponowanych brzegach odnogi Ahramat. Jednoznacznie wskazuje to, że rzeka była wykorzystywana do transportu materiałów budowlanych. Po groblach ciągnięto zaś bloki kamienne rozładowane z barek. Warto jednak zauważyć, że aż do polowy XX wieku Nil wylewał raz do roku. Dopiero wraz z wzniesieniem Wielkiej Tamy Asuańskiej już się tak nie dzieje. Na zdjęciach z przełomu XIX i XX wieku widać, że wody Nilu podchodziły wówczas w okolicę wielkich piramid w Gizie. Trafiały tam za pośrednictwem licznych kanałów, które przekopano w celu nawodnienia pól. Z najnowszych analiz wynika zatem, że być może skala wykonywania kanałów była mniejsza, bo naturalna odnoga Nilu docierała bliżej pustyni, niż do tej pory sądzono. Egipcjanie mieli zatem więcej czasu na precyzyjne wykonanie piramid i nie musieli trudzić się przekopywaniem dodatkowych kanałów. Potężne siły przyrody sprzyjały faraonom. Źródło: Communications Nature and Environment. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najdłuższa rzeka Francji jest krótsza od Wisły. Mimo to stanowi jedną z największych atrakcji w kraju
Malownicze i urozmaicone krajobrazy, miasta pamiętające odległą historię, niesamowite zamki, wspaniałe winnice – atrakcje Francji można wymieniać i wymieniać. Warto wiedzieć, że większość z nich rozciąga się wzdłuż doliny największej rzeki tego kraju. Ciek, o którym mowa, już w starożytności miał ogromne znaczenie komunikacyjne i handlowe. Nic dziwnego, że przyczynił się do rozwoju regionu, a przy jego brzegach powstały liczne miasta. Jaka jest najdłuższa rzeka Francji? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
W tym artykule: Jaka jest najdłuższa rzeka Francji? Czy najdłuższa rzeka Francji wysycha? Najdłuższa rzeka Francji to jedna z największych atrakcji tego kraju Najdłuższa rzeka świata – Amazonka – mierzy 7040 km i przepływa przez trzy kraje. Natomiast najdłuższa rzeka Francji nie może równać się z tym gigantem. Bądźmy szczerzy, pod względem długości żaden z europejskich cieków nawet nie zbliża się do tego giganta, bo największy – Wołga – ma „zaledwie” 3688 km (według niektórych źródeł 3530 km). Największa rzeka Francji jest ponad trzykrotnie krótsza. Jaka jest najdłuższa rzeka Francji? Wymieniając główne rzeki Francji, należy wskazać przede wszystkim na Sekwanę i Loarę. Która z tej pary dzierży status najdłuższej? Poprawna odpowiedź to Loara. Sekwana mierzy niemal 775 km. Długość Loary to natomiast 1020 km (według niektórych źródeł 1006 km). Zwycięzca może być tylko jeden. Loara a Wisła Warto zauważyć, że największa rzeka Francji ustępuje Wiśle. O włos, ale jednak. Od punktu początkowego aż do ujścia królowa polskich rzek mierzy 1022 km (do 2009 roku GUS podawał długość 1047 km). Loara musi uznać nie tylko wyższość Wisły, ale także szesnastu innych europejskich rzek, bo w zestawieniu najdłuższych cieków Starego Kontynentu plasuje się na osiemnastej pozycji. Powierzchnia dorzecza Loary wynosi 120,5 tys. km kw. Także pod tym względem górą jest Wisła. Dorzecze najdłuższej rzeki w Polsce ma powierzchnię przekraczającą 194 tys. km kw. Na terenie Polski znajduje się 87 proc. tej wartości (169 tys. km kw.). Skąd wypływa najdłuższa rzeka Francji? Źródła Loary wybijają ze stoków malowniczego Gerbier-de-Jonc – szczytu w Masywie Centralnym. To piękna wyżynno-górska kraina w środkowej i południowej Francji, zajmująca powierzchnię około 85 tysięcy km kw. Gdzie uchodzi największa rzeka Francji? Największa rzeka we Francji znajduje ujście w Zatoce Biskajskiej (zatoka Oceanu Atlantyckiego). Ma formę estuarium, czyli poszerzonego lejka. Takie ujście powstaje w następstwie oddziaływania silnych pływów lub prądów przybrzeżnych. W takich warunkach ruchy wody morskiej nie pozwalają na akumulację osadów rzecznych. Woda wdziera się w górę koryta rzeki i nieustannie je poszerza, a fale dopływu zabierają niesiony materiał skalny w głąb zatoki. Loara nie jest jedyną francuską rzeką, której ujście ma formę estuarium. Do tej kategorii zalicza się także Sekwana i Garonna. Czy najdłuższa rzeka Francji wysycha? Loara już w czasach starożytnych miała ogromne znaczenie dla rozwoju gospodarki regionu. Także dzisiaj rola rzeki w tym obszarze jest nieoceniona. Tym bardziej niepokoi fakt, że postępujące zmiany klimatyczne rokrocznie przyczyniają się do obniżenia poziomu wody w najdłuższej rzece Francji. Najgorszy pod tym względem był rok 2022, kiedy Loara osiągnęła rekordowo niski poziom (niewiele lepiej przedstawiała się sytuacja w 2023 roku, kiedy swoje zrobiła ciepła i sucha zima). Światowe media obiegły wówczas fotografie przedstawiające wysuszone koryto rzeki. W niektórych miejscach można było przejść z brzegu na brzeg i nie zamoczyć stopy. Jeszcze gorsza była sytuacja dopływów najdłuższej rzeki Francji. Tego feralnego roku większość z nich wyschła całkowicie. Wysychanie Loary to tragedia dla środowiska naturalnego. Znaczne obniżenie poziomu wody doprowadziło do wzrostu jej temperatury, co w konsekwencji zmniejszyło poziom tlenu i przyczyniło się do skurczenia siedlisk ryb rzecznych. Ucierpiała nie tylko przyroda, ale także gospodarka. Susza nie pozostała bez wpływu na rolnictwo, sadownictwo, przemysł energetyczny, a także na sektor turystyczny. Najdłuższa rzeka Francji to jedna z największych atrakcji tego kraju Kiedy pozwalają na to warunki hydrologiczne, Loarą regularnie odbywają się rejsy wycieczkowe. Ta atrakcja cieszy się dużą popularnością. Nic dziwnego. Dolina Loary, nazywana Ogrodem Francji, to prawdziwe zagłębie pomników historii i kultury. Zamki i pałace, czyli wizytówka krainy Wzdłuż najdłuższej rzeki Francji znajduje się ponad 300 średniowiecznych i renesansowych zamków i pałaców, a każdy jest usytuowany w niezwykle malowniczej okolicy. Château de Chambord, château de Blois, château de Saumur, château de Chenonceau – to tylko kilka przykładów niesamowitych zabytkowych budowli, które warto zobaczyć. Nie tylko zamki, pałace i krajobrazy stanowią o wyjątkowości tego miejsca. Dolina Loary słynie też z wyśmienitej kuchni i wybornego wina. W tym kontekście nie jest specjalnie zaskakujące, że ta malownicza kraina (a dokładnie jej fragment, między ujściami Maine i Sully-sur-Loire) w 2000 roku doczekała się wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Nie tylko statkiem i autokarem, ale także rowerem Dolinę Loary można zwiedzać nie tylko z pokładu statku wycieczkowego i kursując autokarem od miasta do miasta. Ciekawym sposobem na aktywne spędzenie urlopu jest wycieczka trasą rowerową La Loire à Vélo, biegnącą wzdłuż koryta najdłuższej rzeki Francji. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.