Takiego zjawiska nie było od 75 lat. Ośmiornice przejęły fragment brytyjskiego wybrzeża
Boom populacji ośmiornic w Anglii stał się jednym z najbardziej niezwykłych zjawisk przyrodniczych w Europie. Masowy pojaw ośmiornicy zwyczajnej w wodach hrabstw Devon i Kornwalii przyciągnął uwagę naukowców, polityków i rybaków, bo podobnej sytuacji nie notowano od dekad.
W 2025 roku na południowo-zachodnim wybrzeżu Wielkiej Brytanii doszło do niezwykłego zjawiska przyrodniczego: gwałtownego i masowego wzrostu populacji ośmiornicy zwyczajnej (Octopus vulgaris). Rybacy operujący na wodach Devonu i Kornwalii byli świadkami scen, których nie widziano od dekad. Wyciągane z morza pułapki na kraby, przegrzebki i homary były pełne ośmiornic – w jednej z nich znaleziono ich aż 12. Ta niezwykła anomalia wywołała w brytyjskiej Izbie Gmin dyskusję na temat przyszłości połowów. „Najazd” ośmiornic na Anglię To pierwszy taki „zakwit” ośmiornic od 75 lat. Podobne anomalie odnotowano wcześniej jedynie w latach 1900 oraz 1950. Skala zjawiska w 2025 roku była jednak zdumiewająca – komercyjne połowy ośmiornicy zwyczajnej wzrosły blisko 65-krotnie w porównaniu do brytyjskiej średniej z ostatnich lat. Choć jej nazwa sugeruje powszechność, ośmiornica zwyczajna wcale nie występuje licznie w wodach brytyjskich, preferując cieplejsze regiony, np. Morze Śródziemne. Skąd wzięła się ta masa ośmiornic? Ośmiornice zwyczajne „żyją szybko i umierają młodo”. Mimo pokaźnych rozmiarów ich średni czas życia zwykle nie przekracza dwóch lat. Samice giną po złożeniu jaj, a samce – krótko po kopulacji. Taki cykl życia sprawia, że ich populacja wyjątkowo szybko reaguje na wszelkie zmiany w środowisku. Z monitoringu wynika, że epizody populacyjnego boomu zbiegają się w czasie z falami upałów zarówno w oceanach, jak i w atmosferze. Ciepłe warunki stymulują szybki wzrost populacji niezależnie od tego, czy ośmiornice są gatunkiem osiadłym, czy nowo przybyłym z południa. Drugim katalizatorem tych zmian jest obniżone zasolenie wód przybrzeżnych. Słodsza woda może napływać z dużych rzek francuskich (np. Loary) lub być wynikiem wschodnich wiatrów wiejących w chłodniejszych miesiącach, co pomaga w przemieszczaniu się larw ośmiornic przez Kanał La Manche. Wpływ na ekosystem i lokalną gospodarkę Eksplozja populacji ośmiornic mocno namieszała w lokalnych łańcuchach pokarmowych. Zaobserwowano na przykład, że sprytne ośmiornice celowo gromadziły przegrzebki w pułapkach rybackich, tworząc w nich „spiżarnie” na później. Dla sektora rybołówstwa zjawisko to jest jednocześnie kryzysem i szansą. Kluczowe łowiska odnotowały dramatyczne spadki: połowy homarów spadły o 30%, a krabów i przegrzebków o ponad 50%. Rybacy musieli szybko dostosować się do sytuacji i przestawić na łowienie ośmiornic zamiast krabów czy homarów. Ale nawet jeśli im się to udało – ośmiornice poławia się na całym świecie, a lokalne kraby od lat są uważane za wyjątkowy delikates i mają adekwatne do tego ceny. Poza tym w sierpniu 2025 połowy ośmiornic nagle się zmniejszyły, pozostawiając wielu rybaków z obawami o przyszłość. Co dalej z ośmiornicami w Anglii? Raporty wskazują, że ze względu na zmiany klimatyczne, obecność ośmiornic w wodach brytyjskich może stać się trwała. Rybołówstwo będzie musiało się do tego stanu rzeczy przystosować. A ośmiornice być może staną się nową podwodną atrakcją turystyczną Wielkiej Brytanii. Źródła: The Conversation, Marine Biological Association, South Devon & Channel Shellfishermen Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Pingwinom grozi wyginięcie. Największym zagrożeniem są kutry rybackie i rybołówstwo
Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu St. Andrews wykazały, że pingwiny przylądkowe żerują na tych samych obszarach, po których pływają kutry rybackie. Rybołówstwo przemysłowe na dużą skalę sprawia, że zwierzęta te coraz częściej muszą walczyć o przetrwanie.
Pingwin przylądkowy lub pingwin toniec (Spheniscus demersus) to samotnik. Zamieszkuje wybrzeża Afryki Południowej i wyspy od Namibii do południowego Mozambiku. Żeruje na morzu polując na małe ryby. Osobniki dorosłe prowadzą osiadły tryb życia. Młode, po uzyskaniu samodzielności, oddalają się od stada. Dopiero po okresie pierzenia wracają i rozmnażają się w kolonii rodzimej. Jest krytycznie zagrożony wyginięciem. Pingwinom przylądkowym grozi wyginięcie Szkoccy naukowcy z Uniwersytetu St. Andrews na łamach czasopisma „Journal of Applied Ecology” opublikowali właśnie niepokojącą pracę. W artykule po raz pierwszy opisali, jak gospodarka rybacka w bezpośredni sposób stwarza konkurencję i zagrożenie dla konkretnego gatunku, w tym przypadku właśnie pingwina przylądkowego. Badacze przypominają, że populacja tego gatunku spadła o prawie 80% w ciągu ostatnich trzydziestu lat. – Również z powodu konkurowania z lokalnymi rybakami, którzy poławiają sardynki i sardele (ryby szerzej znane jako anchois). To kluczowe pożywienie pingwinów przylądkowych – podkreślają autorzy badania w oświadczeniu. Pingwiny muszą konkurować z kutrami rybackimi o pożywienie Naukowcy w swoim badaniu po raz pierwszy wprowadzili nową miarę w analizie wpływu działalności człowieka na ekosystemy. Nazwali ją „intensywnością nakładania się”. Mierzy ona nie tylko wielkość wspólnej przestrzeni między pingwinami a kutrami rybackimi, ale także liczbę zwierząt faktycznie dotkniętych tym współwystępowaniem. – Chcieliśmy znaleźć lepszy sposób oceny, jak wiele pingwinów jest potencjalnie dotkniętych działalnością rybacką w pobliżu, a nie tylko miejsca, w którym występuje nakładanie się – powiedziała dr Jacqueline Glencross, główna autorka badania ze Szkockiego Instytutu Oceanicznego na Uniwersytecie St. Andrews. Zespół korzystał z danych zebranych na podstawie śledzenia pingwinów na wyspach Robbeneiland i Dassen. Okazało się, że w 2016 roku, czyli w okresie, gdy łączna masa populacji ryb w tamtejszym akwenie była wyraźnie niższa niż zwykle, ok. 20% pingwinów żerowało na tych samych obszarach, na których aktywne były kutry rybackie. Natomiast w latach, gdy populacja ryb była większa, konkurencja spadała do zaledwie 4%. Jak przemysł rybny powoli zabijają zwierzęta? Jest to poważny problem, ponieważ pingwinom bardzo trudno jest konkurować z przemysłem, który bardzo często odławia dużą część biomasy. W wodzie zostaje wówczas mniej ryb, więc ptaki te muszą dłużej szukać jedzenia i zużywają na to więcej energii. – To wszystko zwiększa presję na gatunek, który i tak już znajduje się w kryzysie – podkreślają uczeni. Z drugiej strony aktywność kutrów rybackich powodują znaczny hałas, a ruch statków może rozpraszać ławice i przepędzać ryby w głębsze lub dalsze rejony, które są mniej dostępne dla nurkujących pingwinów. – Odkrycia te sugerują, że konkurencja między rybakami a pingwinami może się nasilać, gdy brakuje ryb, co stanowi największe ryzyko w newralgicznych okresach, takich jak wychowywanie piskląt. Wtedyy dorosłe pingwiny muszą efektywnie żerować, aby wyżywić swoje młode – napisali badacze. Pingwiny kontra rząd RPA Autorzy podkreślają, że badanie to stanowi nowe narzędzie do oceny ryzyka ekologicznego i wspierania zarządzania zrównoważonym rybołówstwem. – Ma ono również praktyczne implikacje dla projektowania dynamicznych morskich obszarów chronionych i zamykania niektórych przestrzeni dla rybołówstwa – twierdzą naukowcy ze szkockiego uniwersytetu. Co ciekawe, sprawa pingwinów przylądkowych trafiła nawet do sądu najwyższego Republiki Południowej Afryki. Na początku tego roku działacze ochrony przyrody doszli do ugody z sektorem rybackim w sprawie konieczności zamknięcia łowisk w pobliżu kolonii pingwinów. Po tym wyroku rząd RPA przywrócił więcej biologicznie istotnych stref zakazu połowów wokół wyspy Robbeneiland, czyli jednej z tych, które były objęte badaniem. Źródło: PhysOrg Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Król Bałtyku zmalał, a jego populacja jest zagrożona mimo zakazu połowów. Czy uda się uratować dorsza?
Bałtyckie dorsze od 2020 roku chroni całkowity zakaz połowów. Jednak ich populacja z trudem się odbudowuje. Naukowcy zauważyli, że dorsze są nie tylko nieliczne, ale zaszły u nich trwałe zmiany genetyczne.
Spis treści Przełowienie zmieniło u dorsza nawet geny Jak badano geny bałtyckiego dorsza? Czy populację da się odbudować? Dorsz atlantycki niegdyś królował w Morzu Bałtyckim – był ogromny, bardzo liczny i kluczowy dla lokalnej gospodarki rybackiej. Największe osobniki osiągały ponad metr długości i ważyły do 40 kg. Dorsz, obok śledzia, stanowił fundament przemysłu i życia wielu społeczności. Przełowienie zmieniło u dorsza nawet geny Jednak dziś wschodniobałtycki dorsz niemal zniknął – przynajmniej w swojej pierwotnej formie. Od 2019 roku obowiązuje zakaz ukierunkowanego połowu dorsza, spowodowany załamaniem populacji gatunku w Bałtyku. Jednak problem nie ogranicza się tylko do spadku liczebności – dorsze zmalały. Zmiany w tym gatunku zaszły bardzo głęboko, sięgając poziomu genetycznego. Badacze z GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research w Kilonii (Niemcy) dowiedli, że dziesięciolecia intensywnych połowów nie tylko przetrzebiły populację dorsza wschodniobałtyckiego, ale również zmieniły jego kod genetyczny. Jak mówi główny autor badania, dr Kwi Young Han, nadmierna i wybiórcza eksploatacja doprowadziła do zmian ewolucyjnych – dorsze przestały rosnąć tak szybko jak kiedyś i nie osiągają już dawnych rozmiarów. Jest to pierwsze udokumentowane zjawisko ewolucyjnych zmian genetycznych wywołanych połowami w pełnomorskim gatunku ryb. Jak badano geny bałtyckiego dorsza? Zidentyfikowano konkretne warianty genów, które zmieniły częstotliwość występowania – wskazując na tzw. selekcję kierunkową. Geny te były związane z tempem wzrostu i rozmnażania. Szczególną uwagę zwrócono na fragment DNA, który pomaga organizmom adaptować się do stresu środowiskowego. W przypadku dorsza również ten obszar genomu uległ zmianie. Aby zbadać historyczne zmiany w populacji dorszy, naukowcy wykorzystali unikalne źródło danych: otolity, czyli struktury w uchu wewnętrznym ryb, które niczym słoje drzew zapisują roczny przyrost. Przeanalizowano 152 próbki z lat 1996–2019, łącząc analizę chemiczną z sekwencjonowaniem DNA. Wyniki wykazały, że dawniej dominowały dorsze szybko rosnące i duże. Obecnie przetrwały głównie te, które rosną wolniej, dojrzewają szybciej i są trudniejsze do złowienia – mają zatem przewagę ewolucyjną w środowisku bezustannych połowów. Jak zauważył dr Thorsten Reusch z GEOMAR, jest to żywy przykład ewolucji spowodowanej działalnością człowieka. Fascynujący z naukowego punktu widzenia, ale niepokojący ekologicznie. Co więcej, zmiany genetyczne mogą być trwałe. Nowe pokolenia dorszy wprawdzie dojrzewają wcześniej, ale są mniejsze i wydają mniej potomstwa. Równocześnie maleje różnorodność genetyczna dorsza, co ogranicza zdolność populacji do przystosowania się do zmian środowiskowych i zwiększa prawdopodobieństwo deformacji. Czy populację da się odbudować? Odbudowa dorsza nie jest pewna. Choć połowy zostały zakazane, dane z 2025 roku nie wskazują na poprawę – dorsze wciąż są małe. Zdaniem badaczy, przywrócenie dawnych cech może być niemożliwe, bo ewolucja działa wolno, a raz wywołane zmiany utrzymują się przez pokolenia. Badanie opublikowane w „Science Advances" to przestroga: nadmierne połowy nie tylko uszczuplają zasoby ryb, lecz także trwale zmieniają ich biologię. To dowód, że zrównoważone rybołówstwo to nie tylko kwestia gospodarcza, lecz także kluczowy aspekt ochrony bioróżnorodności. Źródło: Science Advances Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Satelity pozwalają śledzić piratów. Czy obserwacje z orbity pomogą rozwiązać ziemskie problemy?
Morza i oceany są przełowione, a kryzys rybołówstwa postępuje. Jednak regulacjom prawnym podlegają tylko jednostki zgłoszone. A jak się właśnie okazało, aż 75 procent działalności przemysłowej na morzach i oceanach nie podlegało kontroli i statystykom. To się właśnie zmienia dzięki połączeniu technologii kosmicznych, danych GPS oraz algorytmów uczenia maszynowego. Czy obserwacje z orbity są sposobem na szarą strefę?
W tym artykule: Monitoring morza z orbity Zlokalizować i oznaczyć Rewolucja dzięki teledetekcji Coraz dokładniejsze analizy Wsparcie dla rolników i ekologów – Obserwując i charakteryzując aktywność ekspansywnych „ciemnych flot”, możemy lepiej zrozumieć i określać ilościowo nie tylko nielegalne rybołówstwo, ale także dużą część działalności człowieka, która wpływa na nasze środowisko morskie – mówi Paul Woods, dyrektor ds. innowacji w Global Fishing Watch. To właśnie ta organizacja stoi za raportem pokazującym skalę ukrytej działalności na morzach i oceanach. Naukowcy związani z projektem wykorzystali szeroki przegląd zobrazowań satelitarnych z lat 2017–2021. Następnie połączyli je z danymi GPS statków i przepuścili informacje przez oprogramowania do uczenia maszynowego. Dzięki temu zespół kierowany przez Global Fishing Watch stworzył pierwszą światową mapę ruchu dużych statków i infrastruktury morskiej. Efekty tej pracy wydobywają na światło dzienne dużą liczbę nieoznaczonych jednostek. Lub takich, które wcześniej nie pojawiały się w publicznych systemach monitorowania. Raport jest poważnym krokiem w kierunku precyzyjnej oceny globalnego wpływu działalności człowieka na morzu. Monitoring morza z orbity Nowe, upublicznione mapy, oferują pełniejszy obraz uprzemysłowienia oceanów. Może to pomóc naukowcom w rozwiązywaniu globalnych problemów, takich jak zmiany klimatyczne. Bardziej kompleksowy obraz ruchu statków poprawi szacunki emisji gazów cieplarnianych na morzu i pociągnie do odpowiedzialności jednostki degradujące ekosystem. Zmiany klimatu doprowadzają do zmiany koloru Ziemi. Widać to na mapie Zmiany klimatu na całym świecie są odczuwalne inaczej. Wyraźnie pokazują je zdjęcia satelitarne. Przeprowadzona przez zespół analiza wykazała, że aż 75 proc. światowych przemysłowych statków rybackich i ponad 25 proc. statków transportowych i energetycznych nie jest publicznie śledzonych. Stanowi to wyzwanie dla zarządzania zasobami naturalnymi, takimi jak chronione obszary morskie. Zlokalizować i oznaczyć Większość nieoznaczonych na mapach przemysłowych statków rybackich znaleziono w okolicach Afryki i południowej Azji. Wiele z nich jest często zaangażowanych w nielegalne, nieraportowane i nieuregulowane połowy. Zespół był w stanie zlokalizować i zidentyfikować statki oraz infrastrukturę morską na wodach przybrzeżnych sześciu kontynentów. To właśnie tam koncentruje się ponad 75 proc. morskiej działalności przemysłowej. To z kolei ujawniło zmieniające się trendy w działalności połowowej. Spadła ona na całym świecie o około 12 procent podczas pandemii COVID-19. W tym samym czasie znacznie wzrósł rozwój energetyki morskiej, takiej jak odwierty naftowe i turbiny wiatrowe. Natomiast aktywność statków transportowych i energetycznych pozostała stabilna. Rewolucja dzięki teledetekcji – Historycznie rzecz biorąc, aktywność statków była słabo udokumentowana. To ograniczało nasze zrozumienie tego, w jaki sposób wykorzystywany jest największy na świecie zasób publiczny, jakim jest ocean – powiedział Fernando Paolo, współautor i starszy inżynier uczenia maszynowego w Global Fishing Watch. – Łącząc technologię kosmiczną z najnowocześniejszym uczeniem maszynowym, zmapowaliśmy nieujawnioną działalność przemysłową na morzu na niespotykaną dotąd skalę. – Żyjemy w erze rewolucji teledetekcji – komentuje dr hab. Edyta Woźniak z Centrum Badań Kosmicznych PAN. – Liczba cywilnych satelitów obserwacyjnych radykalnie wzrasta. W roku 2020 było ich 40, trzy lata później już 75. Od 2013, wraz z rozwojem infrastruktury komercyjnej, przeszliśmy z obserwacji zamawianych na życzenie, prowadzonych w paśmie widzialnym i podczerwonych z rozdzielczością trzech metrów, do regularnych, codziennych obserwacji. – W dodatku zebrane dane mogą być poddawane analizie bezpośrednio w chmurze, przy użyciu algorytmów uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji – wylicza wicedyrektor CBK PAN oraz szefowa projektu Earth Observation Training in Science and Technology (EOTiST). To inicjatywa zajmująca się usługami ekosystemowymi z wykorzystaniem danych satelitarnych. Coraz dokładniejsze analizy Dr Woźniak dodaje, że jeszcze pewien czas temu możliwości satelitów obserwacyjnych pozwalały co najwyżej na odróżnienie pola od lasu. Za to w tej chwili precyzja obserwacji pozwala na uzyskanie bardzo bogatych i różnorodnych danych. Japonia zamierza zanurzyć w morzu gigantyczną turbinę, by wykorzystywać energię prądów morskich Zakończył się trzy i pół letni test prototypowego urządzenia, które generuje energię z prądów morskich. Japonia chce wykorzystać jego pełnowymiarową wersję, by wytwarzać prąd dzięk... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/japonia-zamierza-zanurzyc-w-morzu-gigantyczna-turbine-by-wykorzystywac-energie-pradow-morskich-fot-ihi-corp-nedo-f6d560b.jpeg" width="938" height="380" alt="Japonia zamierza zanurzyć w morzu gigantyczną turbinę, by wykorzystywać energię prądów morskich (fot. IHI Corp./NEDO)" title="Japonia zamierza zanurzyć w morzu gigantyczną turbinę, by wykorzystywać energię prądów morskich (fot. IHI Corp./NEDO)" /> – Przy pomocy zdjęć hiperspektralnych jesteśmy w stanie wykrywać poszczególne gatunki roślin. Obrazowo można to wyjaśnić mówiąc, że kiedyś mieliśmy jedne duże okulary. Teraz mamy szereg precyzyjnych okularów do bardzo różnych celów. Przez to, że możemy regularnie pobierać dane dla całego świata, jesteśmy też w stanie przejść od klasyfikacji ogólnej do bardzo szczegółowej – wyjaśnia dr Woźniak. – Wykorzystując dane z satelitów Sentinel w CBK PAN przygotowaliśmy m.in. system wspierający rolnictwo. Został on zaimplementowany w Głównym Urzędzie Statystycznym oraz w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wykorzystując dane satelitarne jesteśmy w stanie dostarczyć statystyki, które na tym poziomie były wcześniej wykonywane raz na dekadę i kosztowało pracę dziesiątek ludzi przez wiele tygodni. Teraz dwie osoby w dwa tygodnie raz w roku mogą wykonać to samo – wylicza badaczka. Wsparcie dla rolników i ekologów O jakich statystykach mowa? Choćby o rodzajach upraw, okresowych zmianach zapotrzebowania na nawozy, chorobach roślin. Słowem o wszystkim tym, co wcześniej było widoczne jedynie w małym wycinku, a teraz da się zaobserwować w szerokiej skali. Teledetekcja pozwala śledzić zmiany klimatu i ich wpływ na faunę, oceniać ruch turystyczny, badać zmiany populacji zagrożonych gatunków i w wyjątkowo precyzyjny sposób wspierać rolnictwo. A to, zdaniem dr Woźniak, dopiero początek. – Raporty takie, jak wykonany przez Global Fishing Watch pokazują, że korzystając z teledetekcji możemy realnie ocenić wpływ człowieka na ekosystem. Oraz że kamery satelitów widzą znacznie więcej, niż dostrzegamy my z poziomu Ziemi. Wykorzystanie tych danych może pomóc w ograniczeniu niekontrolowanej i szkodliwej działalności człowieka – podsumowuje badaczka. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zabijamy rocznie 80 milionów rekinów – tylko dla ich płetw. Znaczna część z nich to gatunki zagrożone
Najnowsze dane pokazują, że wzrosła liczba połowów rekinów ze względu na ich płetwy. Ludzie zabijają ich aż o 4 miliony więcej niż przed 2012 r.
W tym artykule: Ile rekiny zabijają ludzi? Ludzie zabijają nawet 80 milionów rekinów dla samych płetw Znaczna część poławianych rekinów to gatunki zagrożone Chyba każdy kojarzy kultowy film „Szczęki” w reżyserii Stevena Spielberga. Muzyka, która towarzyszy nadpływającemu rekinowi, do dziś wzbudza grozę, a sceny z ludojadem w roli głównej powodowały niegdyś niepohamowany strach. Widok tej drapieżnej ryby w akcji niewątpliwie jest zatrważający. Zwłaszcza, że ataki rekinów na ludzi nie są fikcją. Ile rekiny zabijają ludzi? Problem polega na tym, że do niebezpiecznych interakcji człowieka z rekinem dochodzi niezwykle rzadko. Uważa się, że każdego roku dochodzi do ok. 70 niesprowokowanych ataków. Rocznie zwierzęta te zabijają ok. 10 osób. Oznacza to, że te drapieżne ryby w rzeczywistości są znacznie mniej niebezpieczne, niż np. lwy. Co ciekawe, do najbardziej niebezpiecznych ssaków zaliczamy… hipopotamy. Te uśmiercają nawet 500 ludzi każdego roku. Liczby te mówią same za siebie. Chociaż bezpośrednie spotkania z rekinami mogą skończyć się tragicznie, dochodzi do nich niezwykle rzadko. Nazywamy te zwierzęta ludojadami, lecz to tak naprawdę ludzie są rekinobójcami na gigantyczną skalę. Najnowsze badania wykazały, że rocznie zabijamy nawet 80 milionów rekinów, tylko ze względu na ich płetwy. To o 4 miliony więcej niż przed 2012 rokiem. Ludzie zabijają nawet 80 milionów rekinów dla samych płetw Naukowcy z Kanady przeanalizowali dane połowów z lat 2012–2019. To właśnie w tym okresie nastąpił gwałtowny wzrost rybołówstwa. Co więcej, badacze ustalili, że ponad 30% wszystkich rekinów to gatunki zagrożone. Wyniki badań opublikowano właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. – W ciągu ostatnich dwudziestu lat rekiny były coraz częściej uznawane za jedną z najbardziej zagrożonych grup dzikich zwierząt na świecie. W związku z tym były wielokrotnie były przedmiotem dyskusji o wzmożonej opieki nad losem tych zwierząt. Nie przeprowadzono jednak oceny wpływu przepisów ochronnych na śmiertelność w wyniku połowów rekinów w skali globalnej – czytamy w artykule. Niepokojące wieści z oceanu. Rekiny młoty znikają z niektórych swoich siedlisk W Zatoce Kalifornijskiej jest coraz mniej rekinów młotów. A przyczyną tego stanu rzeczy nie jest, jak przypuszczano, ani hałas wytwarzany przez łodzie, ani ingerencja nurków. Naukowcy odkryli, że śmiertelność rekinów wzrosła o 4% w wodach przybrzeżnych. Spadła natomiast o 7% w wyniku połowów pelagicznych, zwłaszcza na Atlantyku i zachodnim Pacyfiku. – Łącząc dane dotyczące śmiertelności połowowej z globalnym krajobrazem regulacyjnym pokazujemy, że szeroko rozpowszechnione ustawodawstwo mające na celu zapobieganie nadmiernym połowom nie zmniejszyło śmiertelności tych stworzeń – napisali badacze. Znaczna część poławianych rekinów to gatunki zagrożone – Natomiast regionalne zakazy połowów rekinów lub ich kontrola odniosły pewien sukces. Analizy te, w połączeniu z wywiadami z ekspertami, podkreślają oparte na dowodach rozwiązania pozwalające odwrócić ciągłą, nadmierną eksploatację rekinów – konkludują uczeni z Kanady. Dodają, że potrzebne są dodatkowe działania, aby ocalić szczególnie te 25 milionów osobników rocznie, które należą do gatunków zagrożonych. Rekiny najczęściej są poławiane ze względu na płetwy. W wielu krajach (głównie azjatyckich) ta część ciała uchodzi za przysmak. Główne rynki zbytów dla płetw to Chiny, Hongkong, Tajwan, Malezja, Singapur i Tajlandia. Innym problemem jest również sam proces ich pozyskiwania. Polega na odcinaniu płetw żywym rekinom. Ryba, której zostały odcięte płetwy, jest żywcem wyrzucana za burtę. Następnie umiera w męczarniach. Nie może pływać i powoli się wykrwawia. Aktywiści od lat apelują, aby powstrzymać ten proceder. Niestety, dane WWF pokazują, że wzrost połowów rekinów koreluje ze wzrostem wartości ich mięsa. Szacuje się, że globalny handel mięsem rekinów i płaszczek może być wart nawet 2,6 miliarda dolarów. Dla porównania, w 2000 roku było to „zaledwie” 157 mln dolarów. Eksperci przyznają, że potrzebne są głębokie zmiany systemowe. To nie tylko sprzedaż mięsa, ale również pamiątek, takich jak zęby lub kości rekina, które można kupić na lokalnych straganach w krajach Azji. Ekolodzy zwracają uwagę na to, że rekiny są kluczowe dla stabilizacji ekosystemów, w których żyją. To właśnie te zwierzęta dbają o zdrowie oceanów. Źródło: Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli starożytny haczyk sprzed 6000 lat. Służył do łowienia rekinów
To prawdopodobnie najstarszy haczyk, jaki odnaleziono w Izraelu. Naukowcy są jednak przekonani, że ze względu na jego rozmiar, był wykorzystywany do połowu rekinów.
W tym artykule: Historia rybołówstwa sięga nawet 800 tysięcy lat Naukowcy twierdzą, że hak był używany do połowu rekinów Najstarsze haki mają nawet 40 tysięcy lat Wioska mogła być w przeszłości zamieszkiwana przez wielu ludzi Historia rybołówstwa sięga odległych czasów paleolitu. Prehistoryczni ludzie już setki tysięcy lat temu zajmowali się połowem ryb, aby zapewnić sobie i swoim bliskim pożywienie. Początkowo człowiek wykorzystywał prymitywne narzędzia, które nie zawsze były skuteczne. Dowody archeologiczne wskazują, że dopiero w neolicie zaczęto wytwarzać sieci lub przedmioty przypominające wędki, które znacznie ułatwiły zdobywanie jedzenia. Historia rybołówstwa sięga nawet 800 tysięcy lat Co ciekawe, w 2022 roku naukowcy odkryli, że ryby były podstawą diety ludzi już nawet 800 tysięcy lat temu. Badacze dokonali wówczas analizy szczątek stworzenia z rodziny karpiowatych, które odnaleziono w Izraelu. Okazało się, że ryba została poddana procesowi obróbki termicznej, a dokładnie rzecz biorąc – została prawdopodobnie usmażona lub podgrzana nad ogniem. Było to również potwierdzenie tezy, że już w tym czasie człowiekowi udało się ujarzmić ogień. Izraelscy archeolodzy prowadzili ostatnio wykopaliska nieopodal miasta Aszkelon, które znajduje się nad Morzem Śródziemnym, na południowym zachodzie Izraela. Badaczom udało się odnaleźć dużej wielkość miedziany haczyk, który służył do połowu ryb. Datowanie radiowęglowe wykazało, że miał nawet 6000 lat. Oznacza to, że to prawdopodobnie najstarszy przedmiot tego typu, jaki odnaleziono w tym regionie. Naukowcy twierdzą, że hak był używany do połowu rekinów Naukowcy twierdzą, że ze względu na rozmiar haczyka, nie był używany do łowienia drobnych ryb. Badacze uważają, że wykorzystywano go do polowania na duże rekiny. Co ciekawe, archeolodzy w tym miejscu odkryli również ślady nieznanej wcześniej wioski, która najprawdopodobniej była zamieszkana przez rybaków z okresu chalkolitu, nazywanego również eneolitem. Był to czas przejściowy pomiędzy epokami kamienia i brązu, podczas którego ludzie wytwarzali przedmioty z metalu, głównie z miedzi. Największe ryby świata: odkryj 11 największych gatunków ryb Największe ryby świata mogą wprawić w osłupienie swoimi rozmiarami. Jakie są największe ryby na świecie? Poniżej wymieniamy 11 gatunków, przy których człowiek wydaje się być liliputem. Haczyk ma około 6,5 centymetra długości i ok. 4 cm szerokości. Eksperci twierdzą, że używano go do łowienia żarłaczy ciemnoskórych, żarłaczy brunatnych, a także innych większych ryb, takich jak tuńczyki. Archeolodzy przyznają, że odkrycie rzuca nowe światło na dietę ludzi, którzy żyli w tym regionie. Dotychczas naukowcy nie byli pewni, kiedy dokładnie ludzie zaczęli żywić się rekinami. Najstarsze haki mają nawet 40 tysięcy lat – To naprawdę wyjątkowe znalezisko, ponieważ prawie wszystkie inne haki rybackie, które pochodzą z tego okresu, są znacznie mniejsze i zazwyczaj były wykonane z małych kości zwierzęcych – podkreślał w oficjalnym oświadczeniu Yael Abadi-Reiss, archeolog z Israel Antiquities Authority. Najstarsze znane haki, które wykorzystywane były w rybołówstwie, pochodzą sprzed ok. 40 tysięcy lat. Odnaleziono je m.in. w Japonii oraz w Timorze Wschodnim. Naukowcy zwracają jednak uwagę na to, że najnowsze odkrycie jest wyjątkowe, ponieważ może być to pierwszy w historii hak, który został wykonany z miedzi. Wioska mogła być w przeszłości zamieszkiwana przez wielu ludzi – Możliwe, że jest to jeden z pierwszych metalowych przedmiotów stworzonych w tym regionie. Wykorzystywanie miedzi do produkcji narzędzi było wówczas nowością – dodaje archeolog. Chalkolit w Izraelu przypadał bowiem na okres 4500–3500 lat p.n.e. Abadi-Reiss uważa, że podobnych haczyków mogło być więcej, ale większość najpewniej uległa degradacji. Archeologom udało się również odnaleźć dowody na to, że starożytna wioska była ponad 6000 lat temu była zamieszkana przez wielu ludzi. Badania wykazały, że zajmowali się nie tylko rybołówstwem, ale również rolnictwem i hodowlą zwierząt. Odnaleziono tam również dowody, które potwierdzają, że w tym regionie od wielu tysięcy lat produkowano wino. Źródło: The Times of Israel, Haaretz Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Rybackie sieci widma, które zostają zgubione w oceanach tylko w ciągu roku, mogą opleść Ziemię 18 razy
Każdego roku rybacy na całym świecie gubią różnego rodzaju narzędzia połowowe. Utracone przypadkiem lub porzucone sieci stają się pułapkami, śmiertelnie niebezpiecznymi dla morskich zwierząt. Naukowcy policzyli, że w ciągu roku w oceanach zostaje 740 tys. km samych lin.
W tym artykule: Co to są sieci widma? Ile sprzętu co roku gubią rybacy? Jakie rodzaje lin gubią rybacy Jak zapobiec stratom rybackiego sprzętu? Żółwie, które zginęły zaplątane w porzucone sieci. Rekin o skrzywionym kręgosłupie, który rósł oplątany liną rybacką. Lew morski z nylonowym sznurem zaciągniętym wokół szyi. To tylko niektóre ofiary sieci widm, czyli porzuconych lub zgubionych narzędzi rybackich, które zalegają w morzach i oceanach. W 2019 r. roku ukazały się szacunki naukowców z Uniwersytetu Exeter. Naliczyli oni aż 1000 rekinów i płaszczek, które znaleziono zaplątane w różnego rodzaju plastikowe śmieci. Większość zwierząt ujętych w tym badaniu wpadła nie w plastikowe siatki czy inne opakowania, ale właśnie w sieci widma. Co to są sieci widma? Sieci widma, mimo że nie są już obsługiwane przez ludzi, nadal robią to, do czego zostały przeznaczone – łowią ryby i inne morskie zwierzęta. Szacuje się, że w zależności od tego, ile czasu spędziły w wodzie, ich wydajność wynosi od kilkunastu do kilku procent wydajności wyjściowej. A to oznacza, że każdego roku wielu mieszkańców oceanów ginie zupełnie bez sensu i często w okrutny sposób. Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror Miejscy eksplorerzy odkryli w Hiszpanii budynek porzuconego akwarium. A w nim prawdziwą galerię zmumifikowanych morskich potworów, przy których bledną nawet najstraszniejsze monstra z filmów ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zdjecia-z-opuszczonego-akwarium-przerazaja-martwy-rekin-osmiornica-i-kalmar-pobija-kazdy-horror-fot-youtube-juj-urbex-18c2f93.jpeg" width="938" height="380" alt="Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror (fot. YouTube, Juj' Urbex)" title="Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror (fot. YouTube, Juj' Urbex)" /> Utracony sprzęt rybacki – poza tym, że ciągle zagraża zwierzętom – zanieczyszcza również oceany. Szacuje się, że stanowi 10 proc. plastikowych śmieci, które gromadzą się w wodnym środowisku. Gdyby zaś wziąć pod uwagę dryfujący na powierzchni oceanów makroplastik – czyli duże gabarytowo śmieci, obejmujące przedmioty mające ponad 20 cm – różnego narzędzia rybackie stanowiłyby 70 proc. tego rodzaju zanieczyszczeń. Ile sprzętu co roku gubią rybacy? Ile narzędzi połowowych tracą co roku rybacy zajmujący się rybołówstwem komercyjnym? Odpowiedzi na to pytanie poszukali ekolodzy morscy z australijskiego Uniwersytetu Tasmanii. Zrobili to w najprostszy sposób: po prostu zapytali rybaków, ile zdarza im się tracić różnego rodzaju sprzętu. Badacze zwrócili się do 450 osób z siedmiu krajów, które przodują w rybołówstwie. Byli wśród nich m.in. Peruwiańczycy, Indonezyjczycy, Marokańczycy i Amerykanie. Na podstawie uzyskanych odpowiedzi zrobili szacunki dla całej branży. Okazało się, że każdego roku ginie 2 proc. sprzętu, jakie używany jest do komercyjnego połowy ryb i innych stworzeń morskich. Jakie rodzaje lin gubią rybacy Mogłoby się wydawać, że 2 proc. to niewiele. Jednak przełożenie tego na konkretne liczby daje wielkości, które robią wrażenie. Okazuje się, że co roku do oceanów trafia 740 tys. km lin rybackich. Czyli tyle, ile potrzeba, by ponad 18 razy owinąć Ziemię wzdłuż równika. Masowa śmierć zwierząt morskich z powodu plastiku. 90 proc. ofiar go połyka [NOWY RAPORT] Ekolodzy z organizacji Oceana zebrali i przedstawili, jak twierdzą, pierwsze wyczerpujące dane na temat saksów morskich i żółwi żyjących u wybrzeży USA, które albo zaplątały się w plas... Naukowcy szczegółowo policzyli również, jak wyglądają straty innych rodzajów narzędzi połowowych. Ustalili, że w ciągu dwunastu miesięcy do mórz i oceanów trafia przeciętnie: prawie 3 tys. km kw. sieci skrzelowych, 218 km kw. włoków (różnych rodzajów), 75 tys. km kw. niewodów (różnych rodzajów), 25 mln pułapek, 14 mld haków. Gdyby założyć, że tempo tracenia komercyjnego sprzętu rybackiego nie zmieni się, za 65 lat porzuconymi sieciami rybackimi będzie można pokryć całą Ziemię. Jak zapobiec stratom rybackiego sprzętu? Naukowcy postulują wykorzystanie zgromadzonych przez nich danych do stworzenia całego systemu zapobiegania gubieniu i wyrzucaniu rybackiego sprzętu. Powinien obejmować m.in. elektroniczny tracking sieci i korzystanie z lepszych prognoz pogody. Ale także np. wprowadzenie programów wykupywania sprzętu, który jest już stary i lada moment przestanie być użyteczny. To wszystko miałoby z jednej strony zapobiegać przypadkowemu gubieniu lin, sieci i haków np. podczas złej pogody. A z drugiej – zachęcać do oddawania zużytych narzędzi połowowych w ramach specjalnie przeznaczonych do tego programów. Źródła: Science Advances, EU, University of Exeter. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Bahrajn powiększa powierzchnię. Kraj buduje luksusowe, sztuczne wyspy
Położony nad Zatoką Perską Bahrajn planuje podwoić powierzchnię lądową kraju. To drastycznie wpłynie na bogate życie morskie.
W tym artykule: Budowa wysp w Zatoce Perskiej Skutki środowiskowe pogłębiania Ryby migrują do morza Północne wybrzeże Bahrajnu. Wioska rybacka Karranah. 72-letni Haji Saeed, jeden z najstarszych rybaków z lokalnej społeczności, brodzi w odpływie, żeby sprawdzić, co udało mu się złapać. Dwadzieścia lat temu rozpościerające się przed nim morze było domem dla wielu gatunków ryb, w tym hamour. Dziennie mógł ich złowić ponad 100 kilogramów. To skończyło się, kiedy rząd Bahrajnu zbudował dwie sztuczne wyspy. Wówczas zmieniły się warunki życia na dnie morza. Całe populacje ryb straciły swoje siedliska w płytkich wodach przybrzeżnych. Saeed wraca. W pięć klatek, nazywanych hadrami, złowił zaledwie trzy kilogramy ryb. Kolejnego dnia udaje mu się zebrać tylko trzy ryby ważące razem tylko pół kilograma. – Tak jest odkąd powstały wyspy – mówi. – Wcześniej mogliśmy łowić wszędzie… Obecnie rybołówstwo nie jest już źródłem wystarczających dochodów. Łowienie ryb może stać się jeszcze większym wyzwaniem. Do końca dekady w Zatoce Perskiej ma powstać pięć nowych sztucznych wysp z pięcioma miastami. Łącznie wyspy powiększą powierzchnię niewielkiego Bahrajnu o 60%. Rząd przekonuje, że budowa nowych nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla rozwoju gospodarczego kraju. Wiąże się to jednak również z ogromnymi kosztami środowiskowymi. W tej części świata, podobnie jak w innych, morskie stworzenia już teraz walczą o przetrwanie i przystosowanie się do zmian klimatu. – Cała Zatoka Perska (środowisko – przyp. red.) odczuwa presję, ponieważ woda jest słona i gorąca. Wszelkie dodatkowe obciążenia mają zwykle bardziej szkodliwy wpływ niż w innych miejscach – mówi Charles Sheppard, profesor nauk morskich na University of Warwick. Ten uczony spędził siedem lat na badaniu raf koralowych w tym regionie. Budowa wysp w Zatoce Perskiej Tak zwane odzyskiwanie ziemi z morza to proces dobrze znany w Bahrajnie. W 1963 r. wybrzeże kraju przeszło rekonstrukcję, a od tego czasu jego powierzchnia powiększyła się z 258 mil kwadratowych do ponad 300 mil kwadratowych w 2021 roku. Obecnie Bahrajn jest nieco większy od Singapuru. Już teraz mały archipelag tworzy ponad 30 naturalnych i sztucznych wysp. Muharrak, najbardziej wysunięta na północ wyspa-miasto w Bahrajnie, powoli się rozrasta od lat 60. XX wieku. Dzięki postępującej rekultywacji powiększyła się czterokrotnie. Budowanie wysp jest praktykowane od dziesięcioleci także przez sąsiednie kraje, często na większą skalę niż w Bahrajnie. Niektóre przykłady mocno się wyróżniają, jak na przykład Palma Jumeirah w Dubaju. Budowę przybrzeżnych wysp tworzących kształt palmy rozpoczęto w 1990 r. Obecnie znajdują się na nich luksusowe hotele i wille. Arabia Saudyjska buduje z kolei Oxagon, największą na świecie wolnonośną konstrukcję, która ma być centrum przemysłowym. Inne projekty były bardziej konwencjonalne. Przykładowo międzynarodowy port lotniczy New Doha w Katarze powstał na zrekultywowanym terenie w 2006 r. Budowa pięciu nowych wysp jest częścią ambitnego planu przekształcenia gospodarki Bahrajnu z opartej na ropie w napędzaną przez prywatne firmy, produkcję i turystykę. W 2020 r. Bank Światowy poinformował, że gospodarka kraju zmalała o 5%, głównie z powodu gwałtownego spadku popytu na ropę podczas pandemii. W tym roku Międzynarodowy Fundusz Walutowy szacuje wzrost na 3,3%. – Bahrajn wychodzi z pandemii z odważnymi ambicjami, które wykraczają poza ożywienie gospodarcze – powiedział szejk Salman bin Khalifa Al Khalifa, minister finansów i gospodarki narodowej, podczas briefingu w listopadzie ubiegłego roku. Wówczas opisał rządowy plan „Wizja Gospodarcza 2030”. Część kwoty opiewającej na 30 miliony dolarów sfinansuje 22 nowe projekty rozwojowe, w tym pierwszą linię metra w Bahrajnie i nową groblę o długości 24 km między Bahrajnem a Arabią Saudyjską. Już samo powiększenie powierzchni Bahrajnu to ambitne zadanie. Według prognoz nowe wyspy zajmą 288 km kwadratowych. Rada Rozwoju Gospodarczego Bahrajnu zachwala pięć miast jako projekty zrównoważone. Lotnisko, luksusowe rezydencje, i nadmorskie kurorty mają rzekomo nie szkodzić naturalnemu środowisku. Skutki środowiskowe pogłębiania Według badaczy historii budowy sztucznych wysp, odzyskiwanie ziemi z morza może wzbudzać niepokój. – Wydobyty materiał używany do tworzenia rekultywowanych gruntów często pochodzi z płytkich wód przybrzeżnych, gdzie łąki trawy morskiej zapewniają żywność i „żłobki” dla ryb i innych gatunków morskich – mówi Sheppard. Spośród pięciu nowych wysp, dwie największe mają zostać zbudowane i nazwane na cześć największych raf koralowych w Zatoce Perskiej: Fasht Al Adhm i Fasht Al Jarim. Obie rozciągają się w poprzek Zatoki Perskiej na ponad 64 km kwadratowych. To różnorodne tereny lęgowe i żywotne siedliska morskie dla setek gatunków tropikalnych, w tym błazenków i płaszczek. Opublikowany w 2000 r. status raf koralowych przygotowany przez Global Coral Reef Monitoring Network, wykazał, że długi proces pogłębiania dna w latach 1985–1992 znacznie uszkodził Fasht Al Adhm, największą z nich. – Wyobraź sobie zakopywanie pola kukurydzy pod trzema metrami ziemi i betonu. To śmierć – mówi Sheppard. Pogłębianie dna morskiego w okolicach miasta Muharrak doprowadziło do utraty 182 tys. metrów kwadratowych powierzchni rafy. Usunięcie osadów powoduje, że muł spływa bezpośrednio na koralowce. – Skutecznie spala i dusi polipy koralowe – mówi Hameed Al Alawi, biolog morski i konsultant wodny Bahrajnu. Mohammad Shokri, naukowiec zajmujący się koralowcami, który pracował nad badaniem rafy w Zatoce Perskiej i profesor biologii morskiej na Uniwersytecie Shahid Beheshti w Iranie, mówi, że ciągłe pogłębianie może również zwiększyć zmętnienie i sedymentację wokół raf. To spowoduje dalszą presję na środowisko naturalne. – Wysiłki muszą koncentrować się na tym, jak zachować to, co pozostaje. A także na aktywnych wysiłkach na rzecz przywrócenia zasobów rafy koralowej w Zatoce – mówi uczony. Wpływ na środowisko nie ogranicza się do raf. Autorzy artykułu opublikowanego w maju ubiegłego roku na łamach „Science Direct” zwrócili uwagę na to, że pogłębianie w ramach projektów rekultywacyjnych w latach 1967–2020 przyczyniło się do utraty 95% namorzynów w zatoce Tubli na północno-wschodnim wybrzeżu Bahrajnu. W tym miejscu zbudowano luksusowe domy nad brzegiem morza. – Zmiany te przekładają się na znaczną utratę bioróżnorodności i produktywności – mówi Alawi. Jedna ocena oddziaływania na środowisko, przeprowadzona przez Parlament Bahrajnu i Stowarzyszenie Ochrony Rybaków (FPS), w przypadku projektów rekultywacji gruntów przeprowadzonych między lutym 2008 r. a grudniem 2009 r. wykazała spadek różnorodności ryb z ponad 400 gatunków do mniej niż 50. – Oznacza to, że ludzie nic nie zauważą, dopóki szkody nie zostaną wyrządzone – mówi Alawi, szacując, że nowe wyspy oznaczają kolejne 10% straty bioróżnorodności. Sheppard uważa, że projekty rekultywacji w Bahrajnie i całej Zatoce Perskiej mogły być zarządzane inaczej. Zamiast wykorzystywać tereny bogate w dziką przyrodę, można była wybierać te ubogie ekologicznie. – Smutne jest to, że wielu wyrządzonych szkód można było uniknąć – mówi. – Istnieje kilka metod łagodzących, które można zastosować. Ministerstwo Robót, Departament Rybołówstwa i Najwyższa Rada ds. Środowiska, agencja rządowa, która udziela licencji i zatwierdza projekty rekultywacji gruntów, nie odpowiedziały na wielokrotne prośby o komentarz. W oświadczeniu na stronie internetowej rady urzędnicy przekazali, że program monitorowania rekultywacji i pogłębiania przez radę ma na celu sprawdzenie, czy projekty są budowane zgodnie z protokołami środowiskowymi określonymi w licencjonowaniu. Oraz że wokół działań na miejscu wznoszone są bariery, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się zmętnienia wody. Ryby migrują do morza Spadek zasobów rybnych zmusił rybaków do migrowania dalej w morze, co czasem doprowadza do śmiertelnych konfliktów z sąsiednimi państwami. W ciągu ostatniej dekady około 650 łodzi z Bahrajnu zostało zatrzymanych przez katarskie patrole przybrzeżne za wdzieranie się na ich wody. Dwa statki zatrzymano w kwietniu ubiegłego roku. Inni uciekają się do bardziej ryzykownych metod. Takich jak używanie nielegalnego sprzętu wędkarskiego, przykładowo pułapek z nylonowego drutu. Aktywnie ignorują zakazy połowów. – Rozumiemy, że piasek jest jak złoto – mówi Abdul Amir Al Mughani, dyrektor Stowarzyszenia Ochrony Rybaków, które reprezentuje ponad 500 rybaków. – Ale dla nas rekultywacja to atak na morze. Źródło: National Geographic. Opracowanie: Mateusz Łysiak
„To nowa strategia przetrwania”. Orki nauczyły się kraść jedzenie z łowisk i sieci
Orki uczą się od siebie nawzajem, jak kraść ryby i resztki z połowów z ludzkich łowisk i sieci rybackich. Do takich wniosków doszli naukowcy, którzy prześledzili zachowania tych ssaków żyjących na wodach Oceanu Indyjskiego.
W tym artykule: Orki oceaniczne kradną ryby od lat 90. Orki oceaniczne nauczyły się kraść od innych Rybacy pracujący u wybrzeży Wysp Crozeta od dawna wiedzą, że orki oceaniczne (Orcinus orca) nie boją się pływać w pobliżu terenów zamieszkanych przez ludzi. Nie odstraszają ich łodzie, ludzkie krzyki, ani zarzucane sieci. Co więcej, stały się na tyle śmiałe, że zaczęły podkradać ryby z lokalnych komercyjnych łowisk antara patagońskiego (Dissostichus eleginoides), a nawet porywać połowy rybaków. Nie gardzą też resztkami, które ci wrzucają do wody po oczyszczeniu ryb przeznaczonych na sprzedaż. Ponieważ liczba tego typu incydentów stale rośnie, kilku ekspertów z rożnych dziedzin postanowiło połączyć siły i sprawdzić, dlaczego tak się dzieje. Czy orki wykradają połowy rybaków, bo ich zwyczajowe źródła pożywienia się wyczerpały? A może powiększyła się ich populacja i potrzebują więcej jedzenia? Wyniki badań właśnie opublikowano w czasopiśmie naukowym „Biology Letters”. Losy tej orki opłakiwał cały świat. Teraz znowu się pojawiła, nie sama Historia orki o imieniu Tahlequah poruszyła tysiące serc na całym świecie. W 2018 roku zaobserwowano jak samica pływa unosząc swoje martwe młode, nie mogąc się z nim pożegnać. Teraz hist... Orki oceaniczne kradną ryby od lat 90. Aby dowiedzieć się, czemu liczba napadów orek-złodziei rośnie, naukowcy przeanalizowali dane z programu badawczego monitorującego lokalną populację tego gatunku. Zbadali też doniesienia rybaków o utraconych połowach. „Na wodach subantarktycznych ekspansja komercyjnych połowów antara patagońskiego już w latach 90. XX wieku została powiązana z grabieżą przez orki na większości łowisk, od południowego Chile po południowy Ocean Indyjski” – napisali autorzy badania. Do „kradzieży połowów” najczęściej dochodzi w rejonie Wysp Crozeta. Od czasu powstania w tym miejscu komercyjnych łowisk (w 1996 r.), orki oceaniczne pożerają ponad 180 ton ryb rocznie. W większości zabierają zdobycze z takli, czyli dryfujących sznurów wyposażonych w haki służące do łowienia ryb. Dane zgromadzone od rybaków i oceanologów wykazały, że od lat 90. liczba doniesień o orkach porywających połowy stale rosła, mimo że liczebność populacji orek nie uległa zmianie. To wykluczyło hipotezę, że kradzieży jest więcej, bo rośnie zapotrzebowanie orek na pożywienie. Humbaki chronią inne zwierzęta przed atakami orek. Jak to wyjaśnić? Możliwe, że robią to przez pomyłkę. Jednak jest także teoria, która mówi, że to prawdziwi altruiści. Orki oceaniczne nauczyły się kraść od innych Po odrzuceniu powyższego wyjaśnienia, naukowcy sformułowali kolejną teorię. Uznali, że rosnąca liczba incydentów może być spowodowana tym, że początkowo połowy podkradało tylko kilka orek, a później do procederu dołączyły kolejne, być może z innych, sąsiednich populacji. Aby sprawdzić potencjał nowego założenia, przestudiowali zdjęcia orek wykonane przez rybaków, naukowców i lokalnych turystów, które udało im się zdobyć. Ponieważ każda orka ma nieco inne ułożenie kolorów na skórze, dość łatwo jest je od siebie odróżnić. Badacze przejrzeli zdjęcia i odkryli, że za wszystkimi rabunkami stały „miejscowe orki”. Co więcej, liczba orek przeprowadzających naloty na łowiska w ciągu siedmiu lat wzrosła z 17 do 43. Tylko kilka ssaków przechodzi menopauzę. Orki, jak się okazuje, są wyjątkiem Rozmnażanie, obok m.in. oddychania i wydalania, to jedna z czynności życiowych łączących wszystkie istoty żywe. Co ciekawe, tylko ludzie i cztery z wielu gatunków waleni przechodzą menopau... Zdaniem naukowców to dowód, że orki nauczyły się od siebie nawzajem, jak w łatwy i pewny sposób pozyskiwać pożywienie, żerując na terenie łowisk i opróżniając rybackie sieci. Taka zdolność do uczenia się nowych umiejętności nie powinna dziwić. Orki należą bowiem do rodziny delfinowatych i są uważane za jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt. „Nasze odkrycia pokazują, w jaki sposób zmiany w dostępności zdobyczy, spowodowane działalnością człowieka, prowadzą do szybkich i postępujących innowacji u orek. To nowa strategia przetrwania, która prawdopodobnie wpłynie na zmianę roli tego drapieżnika w ekosystemie” - podkreślają autorzy badania. Źródło: Biology Letters.
System matriarchalny na wyspie Kihnu zakorzeniony jest od wieków. Obrona gospodarstw, podtrzymywanie tradycji rzemiosła: te obowiązki należą tu do kobiet!
Przez wieki izolacji, mieszkańcy estońskiej wyspy Kihnu wykształcili system społeczny, w którym kobiety są naturalnymi liderami. Ponieważ mężczyźni spędzają większość czasu na morzu, rola kobiet jest tutaj ważniejsza niż w pozostałych częściach kraju. Podczas gdy nowoczesny świat dąży do dominacji jednej płci nad drugą, na Kihnu przedstawiciele obydwu są jednakowo ważni dla życia wyspy. Większość dochodów na Kihnu pochodzi z rybołówstwa i żeglugi – dwóch tradycyjnie męskich zajęć. Wyspiarscy mężczyźni większość czasu spędzali na morzu. Z wyjątkiem młodych chłopców, byli oni nieobecni przez większość czasu. Zmieniło to rolę kobiet w tej społeczności. Od wieków kobiety rządzą i podejmują decyzje na Kihnu. To one bronią gospodarstw, pól, zwierząt, dzieci, ale także tradycji i rzemiosła. System matriarchalny wciąż jest żywy na wyspie i jest fenomenem na europejską skalę. Wyspiarska izolacja ochroniła ten element dziedzictwa kulturowego Kihnu przed wpływem nowoczesnego świata. Dzięki kobietom tradycje kulturowe na Kihnu, obejmujące m.in. rękodzieło, taniec, zabawy oraz muzykę. Przetrwały i są nadal kultywowane. Czerwone spódnice będące charakterystycznym elementem tradycyjnego stroju rzucają się w oczy szczególnie, gdy ubrane w nie kobiety jadą motocyklem lub traktorem. W Europie taki widok jest rzadkością, ale nie tutaj. Na wyspie znajduje się jedynie kilka samochodów, a ludzie poruszają się głównie na samodzielnie skonstruowanych motocyklach i rowerach. Fot. Materiały prasowe Najlepszymi miejscami na poznanie lokalnej kultury są Muzeum Kihnu oraz kościół św. Mikołaja. Miejscowa oferta turystyczna obejmuje możliwość zwiedzania wyspy na przyczepie samochodu. Ze względu na niewielką powierzchnię, Kihnu jest bezpiecznym miejscem na relaksującą wycieczkę z namiotem. Mieszkańcy są przyjaźni i pomocni, a przyroda urokliwa. Wiosną i latem dostępna dla turystów jest latarnia morska z 1863 roku. Mieszkańcy Kihnu mówią w dialekcie zawierającym wiele elementów języka szwedzkiego i uważanym przez niektórych Estończyków za oddzielny język. Muzyka również odgrywa ważną rolę w tradycji wyspy, towarzysząc m.in. wspólnej pracy nad wyrobami ręcznymi, świętom religijnym i innym wydarzeniom. Tradycyjne wesele trwa na Kihnu trzy dni i zdarza się niezwykle rzadko, zatem jedynie nieliczni szczęśliwcy mają okazję w nim uczestniczyć. W listopadzie 2003 roku przestrzeń kulturowa Kihnu została wpisana na listę Arcydzieł Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO. Wyspa ma w swojej historii również polski epizod – w latach 1565-1575 oraz 1582-1600 była częścią Królestwa Polskiego. Kihnu jest największą wyspą w Zatoce Ryskiej i siódmą pod względem powierzchni w Estonii - liczy 16,4 km²: jest długa na 7 km, a szeroka na 3,3 km. Jej najwyższy punkt znajduje się 8,9 m ponad poziomem morza. Dotrzeć do Kihnu można z Parnawy samolotem (15 minut) lub promem (trzy godziny) oraz z Manilaid promem (godzina). Zimą, gdy morze jest zamarznięte, można dojechać tam samochodem. Obecnie Kihnu zamieszkuje ok. 600 osób. Na wyspie nie ma hoteli, więc przed wyprawą warto skontaktować się z wybranymi gospodarstwami agroturystycznymi lub domkami gościnnymi, aby zarezerwować nocleg. Fot. Materiały prasowe Więcej informacji na stronie: www.visitestonia.com
Nie jest trudno podróżować, gdy się ma za co. A co zrobić, jeżeli nie posiada się pieniędzy w nadmiarze? W tym wydaniu Travelera nasi eksperci radzą, jak tanio zwiedzać świat. W dobie kryzysu najłatwiej przychodzi nam rezygnacja z wakacji. Ale czy na pewno warto? Jak dowodzą nasi autorzy, podróżowanie to pasja, stan umysłu, któremu nie są straszne: niewygody, tanie jedzenie, spanie pod namiotem, a nawet brak gotówki. Dla wielu z nas to nałóg, któremu nie sposób się oprzeć – wiem coś na ten temat, sama jestem uzależniona. Mam nadzieję, że w najnowszym numerze Travelera każdy znajdzie pomysł na własne ekonomiczne wakacje. Świat jest pełen atrakcji, a jego poznawanie dostarczy nam wrażeń, którymi będziemy się karmić w naprawdę ciężkie dni. Agnieszka Franus
Ekonomia w Podróży: Podróżnicy: Światek Wojtkowiak, Edi Pyrek, David Kaszlikowski, Mirek Osip-Pokrywka, Monika Witkowska i Anna Kobus ujawniają kulisy swoich wypraw Podróż życia- Indonezja Poznaj to miejsce: Zjednoczone Emiraty Arabskie W 48 godzin- Mińsk – stolica Białorusi Dookoła świata- Samoa Weekend w Polsce- Nad Bugiem, wokół mazurskich jezior, na szlakach Beskidu Niskiego Pomysł na: jak zostać wolontariuszem Adventure- Każdy ma swoje Kilimandżaro Niezbędnik- Nie oszczędzaj na zdrowiu Warto spróbować- Rolki Raport Specjalny- Kinga Choszcz Tanie podróżowanie- Wielka Brytania, Cypr, Szwecja, Bułgaria Pozdrowienia z... Indii Felieton Wojciecha Cejrowskiego
Coraz mniej rybaków z Rowów wypływa „na dorsza” w morze. Jeszcze przed 10 laty w tutejszym porcie cumowało, jedna przy drugiej, przeszło 20 łodzi. Było gwarno, całe rodziny wybierały ryby z sieci. – Za rok, dwa, łodzi będzie jeszcze mniej – wzdycha Jadwiga Fudala, sołtys Rowów, której ojciec i mąż byli rybakami.
Kto by pomyślał, że jeszcze w latach 60. Rowy były typową osadą rybacką? Dziś położona 17 kilometrów na północny wschód od Ustki miejscowość żyje przede wszystkim z letników. Pełno tu ośrodków wczasowych i pensjonatów i w szybkim tempie powstają kolejne. – 360 osób zameldowanych jest w Rowach na stałe, drugie tyle, związanych z turystyką, tymczasowo, latem bywa tu naraz 30 tys. osób – wylicza pani sołtys. – A rybołówstwem trudni się raptem dwudziestu kilku mieszkańców. Jednym z ostatnich tutejszych rybaków jest Józef Gajewski. Nawet w sztormową pogodę, gdy wypłynięcie w morze jest niemożliwe, nie usiedzi w domu. Idzie do portu rzucić okiem na swoją przerobioną z szalupy ratunkowej sześciometrową łódź z silnikiem Ursusa. Miejscowi rybacy używają motorów od ciągników, bo są niezawodne. A to na morzu najważniejsze. – Sprawdzam, czy nie brak oleju, czy wszystko na swoim miejscu – mówi 74-letni rybak. – Taki już jestem: dmucham na zimne. Gajewski w Rowach mieszka od 1945 roku, gdy jego rodzice przyjechali tu z centralnej Polski. W Rowach mieszkali wtedy Niemcy, których nie zdążono jeszcze wysiedlić. I to oni uczyli pierwszych Polaków rybaczenia. Stary rybak pływa prawie całe życie: najpierw łowił z ojcem, potem ze szwagrem. Gdy kolejni pomocnicy nie sprawdzali się, w 1960 r. wziął do pomocy żonę, Janinę. Na długie 10 lat. I choć morski przesąd mówi, że „baba na pokładzie to nieszczęście gotowe”, radziła sobie lepiej niż niejeden mężczyzna. – Wie pan, polubiłam tę „rybaczkę” – opowiada mi przy herbacie. – I teraz, gdybym tylko mogła, jeszcze bym popływała. Do dziś wspomina historię, jak to kiedyś na morzu pomachała do zbliżającego się samo-lotu. Lotnik, pewnie z uprzejmości, przeleciał tuż nad łodzią. – Podmuch silnika był tak straszny, że niemal wcisnęło nas w wodę – wspomina pani Janina. – Nigdy się tak nie wystraszyłam. Teraz wypływają we trójkę: Józef Gajewski, jego zięć Eugeniusz i syn Stanisław. Podobnie wygląda obsada pozostałych kutrów: rybołówstwo w Rowach to rodzinny interes. Rybacy wstają do pracy w nocy – o brzasku muszą już być na łowisku. Gdy noc krótka, ruszają w morze nawet o godzinie 2.00. W zależności od wielkości łodzi, wolno im łowić do 6 lub do 12 mil od brzegu (1 Mm = 1852 m). Choć nie ukrywają, że strefę czasem przekraczają. – A kto się kogo pyta? – przyznał jeden z nich. – Tam gdzie ryba jest, tam się płynie! Latem zdążą wypłynąć w morze dwa razy, zimą raz. Sieci stawiają „na haubryku”, „za górą”, „na korzeniach”, „na butach”... Tych zwyczajowych rybackich nazw łowisk próżno by szukać na mapach nawigacyjnych. Jeszcze kilkanaście lat temu praca rybaków przybrzeżnych była tak ciężka, że zazwyczaj umierali wcześnie, przed sześćdziesiątką. – Reumatyzm, kręgosłupy zniszczone od ręcznego wybierania sieci, do tego przepracowanie – wylicza Jadwiga Fudala. – Stąd w rodzinach rybackich mamy tak dużo wdów – tłumaczy i dodaje: – Jak zabieramy się do organizacji Dnia Seniora, to moje wdowy wołają do mnie: „Ściągnij nam tu tylko jakich chłopów do tańca!” Teraz praca na morzu jest lżejsza: sieci z wody wyciągają hydrauliczne wyciągarki, nowoczesne sieci, tzw. żyłkowe nie plączą się. Od kiedy na pokładach zamiast kompasów są odbiorniki satelitarnego systemu GPS, rybakom niestraszna już ciemność czy mgła: z dokładnością do kilku metrów wiedzą, jakie jest położenie łodzi. Inna sprawa, że dochody już nie takie, jak w latach 70., gdy rybak był w stanie zarobić nawet kilkukrotność średniej pensji. Wszyscy rybacy narzekają, że nie jest już tak dobrze, jak w latach 80., kiedy nie musieli martwić się ani o zbyt, ani o cenę ryb. Cały połów odbierały od nich spółdzielnie przetwórcze. Teraz sami muszą zabiegać o odbiorców. Rybakom z Rowów najbardziej opłaca się łowić dorsza: dostają za niego dobrą cenę i mają gwarancję zbytu. A jeszcze w latach 70. dorsz uchodził za raczej podły gatunek ryby. W Rowach żartowano: „Jedzcie dorsze, gówno gorsze”. – W ostatnich latach wszyscy jednak zaczęli go odławiać i teraz dorsza nie ma – stwierdza Józef Gajewski. – Wszystko przez przełowienie. Kiedyś wyciągało się 200–300 kg dorsza, a teraz bywa, że wracamy z 30. W dodatku od kilku lat obowiązują okresy ochronne – przez ponad 4 miesiące w roku. Po- zostają coraz bardziej opłacalne łososie i śledzie, ale na te ostatnie prawie nie ma zbytu. Trochę flądry udaje się sprzedać latem, na potrzeby sezonowych smażalni ryb, część kupują letnicy. – Ryb jest dużo mniej – potwierdza Wawrzyniec Wawrzyniak, prof. Akademii Rolniczej w Szczecinie, kierownik Zakładu Gospodarki Rybackiej na Wodach Otwartych. – Wynika to z przełowienia morza, ale i poważnego zanieczyszczenia Bałtyku. Okazuje się, że podczas gdy na początku lat 80. polscy rybacy łowili na Bałtyku ok. 220 tys. ton ryb, w ubiegłym roku już tylko połowę tego – 105 tyś ton. Jeszcze gorzej było z samym dorszem: gdy w pierwszej połowie lat 80. oficjalnie wyławiano 120 tys. ton, to w ostatnich latach zaledwie 15–20 tys. ton. I nie pomogło wcale, że już od lat 70. kraje bałtyckie ustalają limity połowowe na niektóre gatunki ryb. Pewnie byłoby jeszcze gorzej, gdyby Bałtyk nie był zarybiany. Jak tłumaczy profesor, o ile zarybianie morza łososiem i trocią jest dość skuteczne, to z cenionym, lecz mocno przetrzebionym dorszem jest już dużo trudniej. – Podczas tarła dorsze schodzą na głębokość 70–100 m, więc trudno jest sztucznie odtworzyć takie warunki – wyjaśnia naukowiec. – Od pewnego czasu eksperymenty nad zarybianiem dorszem prowadzą Duńczycy, ale na realne efekty tych działań przyjdzie jeszcze poczekać. Wyjściem z sytuacji byłoby ograniczenie potencjału połowowego na Bałtyku; w tym celu Unia Europejska współfinansowała program złomowania jednostek rybackich. W latach 2004–2006 spośród 1280 zarejestrowanych w Polsce statków rybackich różnej wielkości na złom poszło ok. 30 proc. – niemal wszystkie za odszkodowaniem dla właścicieli. Rybacy, którzy oddali statki, otrzymali łącznie prawie 312 mln złotych. – Ale nie ograniczyło to znacząco ilości złowionych ryb – zauważa dr Piotr Gruszka, członek Federacji Zielonych GAJA ze Szczecina i Polskiego Klubu Ekologicznego. – Po prostu te statki, które zostały na morzu, łowią teraz więcej. A do tego należy dodać ok. 40 proc. złowionych ryb nie ujętych w statystykach. Zdaniem dr Gruszki złomowanie jest krokiem w dobrym kierunku, bo przy nadmiernie rozrośniętej flocie rybackiej presja na przekraczanie limitów byłaby jeszcze większa. Ekolog przypomina też, że według ekspertyz Międzynarodowej Rady Badań Morza (ICES) obecne limity połowowe i tak są za duże. Ale prócz redukcji floty są jeszcze inne sposoby na odnowienie ławic ryb. – Na przykład Greenpeace postuluje, by duże obszary Bałtyku objąć całkowitym zakazem połowów – mówi dr Gruszka. – Inną propozycją jest obowiązkowe zwiększenie oczek sieci, tak by jak najdłużej w morzu żyły zdolne do tarła dojrzałe osobniki. Wtedy można by nawet zrezygnować z i tak nie zawsze przestrzeganych limitów. Mój rozmówca podkreśla, że cele ekologów nie są sprzeczne z interesem rybaków. – Gdy ławice ryb będą w stanie same się odnawiać, oni też na tym skorzystają – tłumaczy. – A chodzi tu przecież nie tylko o ten czy inny gatunek ryby, ale o cały ekosystem. Skoro dochód z rybactwa niepewny, rodziny rybackie dorabiają wynajmowaniem kwater letnikom. Gajewscy mają osiem pokoi, inni nawet więcej. Zarobek jest niezły, choć sezon turystyczny jest tu krótki – turyści gromadnie zjeżdżają do Rowów dopiero na początku lipca, od połowy sierpnia szybko ich ubywa. – Większy zarobek mamy teraz z pokojów niż z ryb – mówi Eugeniusz Zwierzchowski, zięć i wspólnik Józefa Gajewskiego. Z żoną Urszulą podzielił się robotą: ona pilnuje kwater, on zajmuje się łowieniem ryb. Ale gdy trzeba, żona przychodzi do portu, by pomagać mu wybierać śledzie z sieci. – Obcemu przy sieci pracować bym nie dał. Nie szanują cudzej własności, więc często je rwą – tłumaczy rybak. Józef Gajewski łodzi nie zezłomuje za żadne pieniądze. – Ta moja łódź, zdobyłem ją ciężką pracą – zarzeka się. – To jak się tu jej teraz pozbyć? I gdzie by poszedł syn? Tak czy inaczej, najlepsze czasy dla rybaków w Rowach już się skończyły. – Szkoda mi tego rybactwa – martwi się sołtys Fudala. – W porcie toczyło się całe nasze życie rodzinne i towarzyskie. Wesoło było przy nabrzeżach, kolorowo. Całe rodziny rybackie z dziećmi przychodziły rozplątywać sieci i wybierać rybę. A to żart ktoś rzucił, powtarzany od łodzi do łodzi, tak że całe nabrzeże się śmiało, a to imieniny się obchodziło. Czasem ktoś postawił pół litra. Było wśród nas jakieś poczucie wspólnoty... Niewiele lepsze nastroje panują wśród rybaków z Piasków. Ta położona na Mierzei Wiślanej osada jest najbardziej na wschód wysuniętą miejscowością polskiego wybrzeża – 2 km dalej mierzeję przecina granica z Federacją Rosyjską. Formalnie właściwie Piasków nie ma, są częścią odległej o 10 km Krynicy Morskiej. Nie-gdyś „diabeł mówił tu dobranoc” – asfaltową drogę doprowadzono dopiero w 1967 r., a pierwsze żarówki rozbłysły rok później. Mało kto na takim odludziu chciał osiąść, mieszkańców przybyło dopiero w latach 70., gdy Urząd Morski prowadził tu „osadnictwo rybackie”. Rybaków z innych części wybrzeża wabiono dobrymi zarobkami i pożyczkami na „urządzenie się”. Teraz jest odwrotnie: rybacy dostają pieniądze z UE i od rządu, byle zrezygnowali z łowienia. Sześciu już oddało łodzie do kasacji. Na mierzei łowi się po obu stronach – zarówno na morzu, jak i na Zalewie Wiślanym. Dom rybaka w Piaskach łatwo poznać, prawie przy każdym stoi terenowy uaz z demobilu. Tylko takim pojazdem da się wjechać na plażę, do samej łodzi, po rybę albo sieci. Od strony morza nie ma portu, łodzie są wciągane bezpośrednio na plażę. Auto terenowe przydaje się też rybakom, gdy dorabiają zbieraniem bursztynu. Po sztormach w wysokich gumowych butach, tzw. woderach, brodzą wśród „bursztynowych śmieci”. Tak nazywają naniesione przez sztorm wodorosty i patyki. Wybierają je kaszorkiem, czyli podbierakiem, szukając wśród nich bursztynu. Podobnej przystani jak w Piaskach nie ma chyba na całym polskim wybrzeżu: kilka łodzi, obskurne drewniane budy, na piasku bloki betonu i plastikowe beczki. Do tego cztery zdezelowane, częściowo wkopane w piasek, ciężarówki. Nic dziwnego, że ten malowniczy rozgardiasz niektórzy nazywają „Czeczenią”. Przed paroma laty, gdy zepsuła się stacjonarna wyciągarka, rybacy kupili stare ciężarówki z wyciągarkami. Nie musieli się starać o zezwolenia, bo ciężarówka nie jest żadną budowlą. I tak już zostało. 54-letni Krzysztof Gotkowski tryska energią, chętniej się chwali niż narzeka. Dużo mu się w życiu udało: dwie córki skończyły studiować turystykę w Sopocie, trzecia studiuje europeistykę na Uniwersytecie Warszawskim. Ma ładny dom, trzy samochody terenowe i dwie łodzie. Jedną łowi na morzu, drugą na Zalewie. To praktyczne rozwiązanie – gdy sztormowa pogoda nie pozwala łowić na morzu, można spróbować połowu po drugiej stronie mierzei. W Piaskach zdarza się, że dwóch rybaków dogaduje się i łowią razem. Jeden ma łódź na morzu, drugi na zalewie – wypływają raz tu, a raz tam. Rybacy z Piasków łowią więcej gatunków ryb niż ci z Rowów, dlatego nie przejmują się tak okresami ochronnymi na dorsza. Na zalewie „idzie” śledź, węgorz, troć, sandacz, leszcz, krąp, płoć i okoń, zaś na morzu: troć, flądra, śledź i dodatkowo – łosoś. W latach 90. w Piaskach rybacy mieli największe zyski z węgorza. A że łowisk było mniej niż rybaków, każdego ranka na zalewie odbywały się prawdziwe wyścigi. Gotkowski nie zatrudnia obcych, pływa z zięciem, czasem z siostrzeńcem. W początkach małżeństwa żona Danuta pomagała przy szyciu sieci i wybieraniu ryb – teraz zajmuje się domem. I letnikami. Bo, tak jak w Rowach, bez wynajmowania kwater wczasowiczom trudno wyżyć. Gotkowscy wynajmują siedem pokojów, które zajęte są przez jakieś 50 dni w roku. Mają z nich większy dochód niż z łowienia ryb. – Zyski mizerne, ceny paliwa idą w górę, opłaty w górę – wylicza rybak. – Aby utrzymać się w branży, przekwalifikowałem się: cały czas muszę trzymać rękę na pulsie, łowić to, na co akurat jest zbyt i dobra cena. A i tak ze sprzętu kupuję tylko ten absolutnie niezbędny. Na turystów stawia też kolejny rybak, Zbigniew Górnik, który z żoną Elżbietą prowadzi pensjonat. Od imienia półtorarocznej córeczki nazwali go „Willa Julia”. Mają już dziewięć pokojów, niedługo dobudują cztery kolejne. – Gdy jednego dnia nałożą się odjazdy i przyjazdy gości, to sprzątam – opowiada Zbigniew. Nawet gdyby mi przepadło łowienie, trudno. Wiadomo: jak gość zobaczy, że jest brudno, to przecież już do nas więcej nie przyjedzie. Zapowiada się, że w przyszłości rybactwo przybrzeżne będzie rodzajem hobby, dodatkiem do świadczenia usług turystycznych. Ale może chodzi o coś więcej niż tylko o pieniądze? – Kiedyś go spytałam, co by robił, gdyby był tak bogaty, że nie musiałby pracować – mówi żona Gotkowskiego. – Jak to co? Kupiłbym sobie łódź i łowił – odpowiedział.