Szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Ludzie mają naturalne zdolności do rozumienia muzyki
Okazuje się, że muzyka nie jest zarezerwowana wyłącznie dla wąskiego, wybranego grona specjalnie wykształconych ludzi. Nowe badania ujawniają, że nawet osoby bez jakiegokolwiek treningu muzycznego potrafią sprawnie rozpoznawać nawet zaawansowane struktury tonalne. Naukowcy są zaskoczeni wynikami eksperymentów.
Badacze z Uniwersytetu Rochester sprawdzili, jak ludzie bez formalnego wykształcenia muzycznego postrzegają muzykę. Czy laicy mogą rozumieć jej złożone struktury? Okazało się, że rozumienie tonacji i przewidywanie melodii to naturalna, ludzka zdolność. Czy więc szkoła muzyczna jest niepotrzebna? Zaskakujące zdolności muzycznych laików Zespół naukowców z Nowego Jorku opublikował w czasopiśmie „Psychological Sciene” badanie, które rzuca nowe światło na postrzeganie muzyki przez osoby bez wykształcenia muzycznego. Odkryli oni, że ludzie bez treningu potrafią intuicyjnie rozpoznawać złożone struktury tonalne – podobnie jak wykształceni muzycy. Może to przedefiniować wieloletnią debatę dotyczącą potrzeby treningu muzycznego w celu zrozumienia zaawansowanych struktur harmonicznych. Elise Piazza – autorka badania i profesor Uniwersytetu Rochester – zauważyła, że choć trening muzyczny wyostrza słuch na wzorce tonalne, to ludzie bez jakiegokolwiek szkolenia potrafią je przyswajać nieświadomie po prostu przez… wieloletnie słuchanie muzyki. Cztery eksperymenty na bazie utworów Czajkowskiego Badacze przeprowadzili cztery eksperymenty badające zapamiętywanie, przewidywanie, segmentację wydarzeń i kategoryzację. Uczestnicy słuchali fragmentów utworu z cyklu „Album dla młodzieży” op. 39 autorstwa Piotra Czajkowskiego. Dla przykładu, w eksperymencie sprawdzającym umiejętność przewidywania, muzyka prezentowana była na 3 różne sposoby ze zwiększającą się trudnością: 8B (gdzie odtwarzano 8 taktów, czyli miar, w nienaruszonym kontekście), 2B (gdzie co 2 takty występowało pomieszanie) i 1B (gdzie każdy 1 takt był pomieszany). Podczas eksperymentu przewidywania uczestnicy byli proszeni o wskazanie, która fraza powinna nastąpić po usłyszanym fragmencie. Zarówno osoby z wykształceniem muzycznym, jak i bez niego, wykazały zbliżoną skuteczność w przewidywaniu kolejnych części utworu – zwłaszcza, gdy dostępna była większa ilość kontekstu tonalnego. Laicy radzą sobie podobnie jak profesjonaliści Uczestnicy bez formalnego treningu muzycznego wykonywali zadania z pamięci, przewidywania i segmentacji wydarzeń z podobną skutecznością jak wykształceni muzycy. To sugeruje, że integracja tonalnego kontekstu w percepcji muzyki nie wymaga zaawansowanego treningu. W badaniu wykazano również, że ilość formalnego szkolenia muzycznego nie miała wpływu na ogólną skuteczność uczestników w zadaniach. Oznacza to, że już samo wieloletnie słuchanie muzyki wystarcza, aby ludzie zaczęli intuicyjnie przetwarzać złożone struktury tonalne. Elise Piazza zauważyła, że przetwarzanie kontekstu w muzyce przypomina to, co dzieje się w przypadku przetwarzania języka. Tak jak mózg przewiduje kolejne słowa w zdaniu, bazując na wcześniejszych, tak samo może przewidywać nuty lub frazy muzyczne. Czy szkoła muzyczna jest niepotrzebna? To nie do końca prawda i nie o to chodzi w badaniu. Chodzi nie tyle o deprecjonowanie wykształcenia muzycznego, a wykazanie, że muzyczne przetwarzanie kontekstu może być uniwersalną cechą ludzkiego mózgu, rozwijaną nieświadomie przez całe życie. Liczne badania potwierdzają, że nauka gry na instrumencie czy śpiewu korzystnie wpływa na rozwój intelektualny oraz umiejętności poznawcze uczniów. Nauka muzyki sprzyja rozwojowi zdolności matematycznych, umiejętności logicznego myślenia oraz pamięci. Według raportów Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz licznych analiz psychologicznych, dzieci uczące się muzyki szybciej przyswajają abstrakcyjne pojęcia, wykazują lepszą koncentrację i potrafią skuteczniej rozwiązywać złożone problemy. Edukacja muzyczna wzmacnia również umiejętność planowania i przewidywania, co przekłada się na lepsze wyniki w nauce innych przedmiotów. Sam się jej uczyłem, więc część z tego zdecydowanie mogę potwierdzić. Warto więc kształcić się muzycznie. Wydaje się jednak, że chcąc lub nie chcąc – w jakimś sensie robimy to także przez całe życie. Choćby nieświadomie. Źródła: Psychological Science, MEN Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Mózg starzeje się skokowo. W ciągu Twojego życia zmienia się 4 razy i naukowcy wreszcie wiedzą, kiedy
Naukowcy z Cambridge odkryli, że mózg człowieka wcale nie rozwija się liniowo – przechodzi przez 5 drastycznie różniących się od siebie „epok”, rozdzielonych 4 punktami zwrotnymi w wieku 9, 32, 66 i 83 lat. Starzejemy i dojrzewamy skokowo, a nie każdego dnia po trochu.
Analiza skanów ludzkich głów wykazała, że mózgi – wbrew naszej intuicji – nie rozwijają się w sposób liniowy. Badacze oszacowali 4 punkty zwrotne w naszych życiach, które przenoszą nas do kolejnej „epoki” funkcjonowania mózgu. Odkrycie naukowców ujawnia kolejne tajemnice najbardziej skomplikowanego organu ludzkiego ciała. 5 epok życia mózgu – jak i kiedy się zmieniamy? Naukowcy pod kierownictwem dr Alexy Mousley przeanalizowali skany mózgu 3802 osób w wieku od 0 do 90 lat. Wykorzystali technikę MRI z opcją dyfuzji (rezonansu magnetycznego, która obrazuje ruch cząsteczek wody w tkankach) i odkryli, że mózg człowieka nie rozwija się w sposób liniowy. Zamiast tego przechodzi przez pięć wyraźnie różnych od siebie epok. Badania zostały opublikowane w czasopiśmie „Nature Communications” i potwierdzają to, że zmiany w strukturze mózgu wcale nie są stopniowe. Jakie przeżywamy „epoki” i kiedy starzeje się mózg? 1. Dzieciństwo. Do 9. roku życia trwa konsolidacja sieci neuronowych Pierwsza „epoka” obejmuje okres od narodzin do około 9. roku życia. W tym czasie nasze sieci neuronowe się konsolidują – nadmiar synaps, charakterystyczny dla niemowlęcego mózgu, zostaje stopniowo zredukowany, a najaktywniejsze połączenia (czyli intensywnie pobudzane w dzieciństwie) są wzmacniane. To kluczowy etap rozwoju mózgu, który później ciężko jest nadrobić. Dlaczego? W tym czasie gwałtownie rośnie objętość istoty szarej i białej, co prowadzi do osiągnięcia maksymalnej grubości kory mózgowej. Cały mózg reorganizuje się w jednolity sposób aż do 9. roku życia. Wtedy następuje radykalna zmiana zdolności poznawczych, ale także zaczynają pojawiać się zmiany związane z ryzykiem zaburzeń psychicznych 2. Dorastanie, które trwa aż do… 32. roku życia Kolejny etap rozwoju mózgu trwa długo, bo aż do wczesnych lat 30. Okazuje się, że w kontekście pracy mózgu młodzi dorośli niewiele różnią się od nastolatków. Etap ten charakteryzuje się znacznym wzrostem efektywności w połączeniach nerwowych. Struktura mózgu staje się lepiej zorganizowana i zoptymalizowana, dopasowuje się do wyzwań. – Era adolescencji to jedyny okres, w którym wydajność struktur mózgowych tak dynamicznie wzrasta – tłumaczy Dr Alexa Mousley. Rozwijające zmiany osiągają szczyt średnio w wieku 30 lat, który według naukowców jest „najsilniejszym punktem zwrotnym w całym życiu”. 3. Dorosłość to pełna moc, która trwa do 66. urodzin. Po 32. roku życia mózg wchodzi w fazę dorosłości, która jest najdłuższą z pięciu epok – trwa ponad 3 dekady. Koniec poszukiwań i badania terenu: w tej epoce struktura mózgu stabilizuje się. Zauważalne jest zjawisko „segregacji” – poszczególne obszary mózgu coraz bardziej się specjalizują i działają w ramach wydzielonych jednostek funkcjonalnych. W trakcie trwania tego okresu nie zaobserwowano wyraźnych punktów zwrotnych, co koresponduje z wynikami innych badań, które wskazują na plateau w zakresie inteligencji i cech osobowości. Korzystamy z tego, czego wcześniej się nauczyliśmy i szukamy schematów. 4. Starzenie się mózgu – zmiany po 66. i 83. roku życia Punkt zwrotny w wieku 66 lat, chociaż subtelny, wskazuje na początek kolejnej epoki – wczesnej starości. W tym czasie struktura sieci mózgowej ulega stopniowej reorganizacji. Pogarsza się spójność połączeń, szczególnie ze względu na degenerację istoty białej. Dr Mousley zauważa, że w połowie lat 60. możemy zaobserwować reorganizację sieci neuronowych, co prawdopodobnie związane jest ze starzeniem i chorobami, takimi jak nadciśnienie. Ostatni punkt zwrotny ma miejsce w wieku około 83 lat i wprowadza mózg w ostatnią epokę: późną starość. W tej fazie następuje drastycznie ograniczenie łączności globalnej w obrębie całego organu, a struktura mózgu zaczyna polegać na bardziej lokalnych połączeniach i wybranych regionach. Co daje nam ta wiedza o mózgu? Wiele zaburzeń rozwojowych, psychicznych i neurologicznych związanych jest z tym, jak mózg jest połączony. Zrozumienie, że struktura mózgu nie zmienia się stopniowo, lecz podlega nagłym przełomom, może pomóc w identyfikowaniu momentów największej podatności na zaburzenia. Odkrycie to może mieć istotne znaczenie dla diagnostyki i leczenia chorób takich jak demencja czy zaburzenia rozwojowe u dzieci. Źródło: Nature Communications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przez AI stajemy się gorszymi pracownikami? Tak twierdzi ekonomista z Poznania
W coraz większej liczbie miejsc pracy normą staje się wykorzystywanie sztucznej inteligencji. W końcu odciąża ona mózgi i uwalnia od mozolnych, rutynowych zadań. Eksperci są jednak zdania, że nadużywanie AI może sprawić, że cenne ludzkie umiejętności będą powoli zanikać. Co należy pielęgnować i jak nie zatracić się w cyfrowej rzeczywistości?
Według dr Piotra Gaczka, ekonomisty z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, korzystanie z narzędzi AI sprawia, że stajemy się bardziej bierni. Bada on wpływ sztucznej inteligencji na procesy decyzyjne u ludzi. Chociaż AI to kuszące narzędzie, wciąż jest bardzo młode. W związku z tym tak do końca nie wiemy, jak wpływa na długofalowe kompetencje pracowników. Wstępne badania są jednak niepokojące. AI odbiera nam kompetencje Regularne korzystanie ze sztucznej inteligencji – nie tylko w pracy – zmniejsza aktywność sieci neuronowych i osłabia zaangażowanie poznawcze. Pojawiają się już badania, które starają się dokładnie zmierzyć wpływ AI na nasze mózgi. I chociaż nieuczciwe byłoby napisanie, że nowe narzędzie ogłupia pracowników, to widzimy, że ich wyniki zdecydowanie się pogarszają, gdy nagle tracą oni dostęp do sztucznej inteligencji. Spadają poniżej poziomu przed używaniem AI. – Mniej skrupulatnie przetwarzamy informacje i jesteśmy mniej zaangażowani, ponieważ delegujemy zadania i część odpowiedzialności na sztuczną inteligencję – wyjaśnia PAP dr Gaczek. Według badacza gdy dana czynność jest długo delegowana na maszynę, człowiek po prostu… zapomina, jak się ją wykonuje. To sprawia, że nie może przekazać swojej wiedzy kolejnym pokoleniom pracowników, a know-how firmy powoli zanika. Bezrefleksyjne wpadnięcie w cyfrowe ramiona jest szczególnie ryzykowne, ponieważ modele językowe często popełniają błędy i pozwalają sobie na tzw. halucynacje – podają fałszywe, chociaż przekonujące brzmiące informacje. Wielokrotnie pytane o to samo mogą podawać zupełnie różne wyniki. Jak przeciwdziałać zanikowi umiejętności? Dla tych, którzy chcą bronić się przed zanikiem kompetencji, dr Gaczek ma trzy rozwiązania. Pierwszym jest korzystanie z takiej sztucznej inteligencji, która prezentuje nie tylko gotowe rozwiązania, ale także ich wytłumaczenie. Przedstawia, jak po kolei doszła do określonych wniosków, dzięki czemu użytkownicy mogą prześledzić cały proces jej pracy. Można zaprogramować taki model językowy lub po wykonaniu przez niego pracy poprosić, by wszystko wyjaśnił. Drugim są mechanizmy kontroli uwagi. Jak miałoby to działać? Sztuczna inteligencja co jakiś czas powinna zadawać użytkownikowi pytania, a dopiero po udzieleniu odpowiedzi umożliwiać dalszą pracę. Powinna także informować o konieczności nadzoru i przypominać o ograniczonym zaufaniu. Trzecie rozwiązanie to utworzenie w firmach stanowisk specjalnych ekspertów: superwizorów ds. AI. Mieliby oni służyć pomocą pracownikom w kontekście sztucznej inteligencji, a także dbać o to, by korzystali oni z dobrodziejstw technologii w sposób odpowiedzialny. Jak używamy AI? W Polsce większość osób korzysta ze sztucznej inteligencji w modelu tzw. inteligencji hybrydowej. Wspomaga ona pracę człowieka, a nie całkowicie ją zastępuje. Polega na wymianie wiedzy pomiędzy człowiekiem a maszyną, a AI w tym nurcie przejmuje głównie zadania rutynowe. W takim modelu użytkownik nadzoruje pracę i jest w pełni odpowiedzialny za jej ostateczny wynik. To ważne, ponieważ zaczniemy, tracić nasze kompetencje dopiero wtedy, gdy oddamy całą władzę w ręce komputera. Będzie to jednak coraz bardziej kuszące wraz z rozwojem tego rodzaju narzędzi. – To, że ja, pomagając sobie AI, zapomnę, jak pisze się artykuł naukowy, to pół biedy. Gorsze jest to, że nie będę umiał nauczyć mojego doktoranta, jak pisać – alarmuje dr Gaczek. Jak dalej rozwinie się sztuczna inteligencja? Tego nie wiemy. Według ekspertów należy bacznie obserwować jej ewolucję i nie pozwalać przejmować jej całkowicie naszych kompetencji. Ryzykujemy bowiem nie tylko utratą umiejętności czy pracy, ale także… oddaniem się całkowicie w ręce wielkich korporacji – właścicieli AI. Źródło: PAP, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Rozbudowa Polskiej Stacji Antarktycznej. Powstają laboratoria, kwatery i… siłownia
Rozbudowa Polskiej Stacji Antarktycznej trwa pełną parą. Już niebawem wzbogaci się ona o nowe kwatery dla naukowców, nowoczesne laboratoria umożliwiające zaawansowane badania oraz inne obiekty zwiększające komfort pracy. To dla badaczy drugi dom 14 tys. kilometrów od kraju.
Polska misja na Antarktydzie trwa już niemal 50 lat. Prawie pół wieku temu powstała tam Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego, a od kilku lat baza ta ulega unowocześnieniu. Powstaną nowe laboratoria i kwatery, do których stworzenia zobowiązują Polskę traktaty międzynarodowe. Jak idą prace w tym niezwykle trudnym środowisku? Ekstremalne warunki nie sprzyjają budownictwu Pół wieku funkcjonowania Polskiej Stacji Antarktycznej w skrajnie niekorzystnych warunkach klimatycznych doprowadziło do zużycia budynków. Mimo starań pracujących tam naukowców stacja wymagała rozbudowy, by nie tylko stworzyć możliwość nowoczesnych badań, ale także zapewnić bezpieczeństwo uczestnikom wypraw. – Budynek mieszkalny stacji znalazł się zaledwie 2 metry od brzegu. To zaczęło stwarzać realne zagrożenie dla przebywających tam ludzi oraz dla infrastruktury – powiedziała PAP zarządzająca stacją Agnieszka Kruszewska z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN. Nowoczesne polskie centrum badań Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, pięćdziesiąte urodziny stacji (a te wypadają w lutym 2027 roku) naukowcy będą już świętować w nowym budynku. Baza całej konstrukcji, która będzie wynosić budynek na 3 metry ponad poziom gruntu, jest już gotowa. Uczestnicy misji czekają jeszcze na moduły, które mają dopłynąć w listopadzie. Dzięki temu przez najbliższe arktyczne lato (czyli polską jesień i zimę) uda się osiągnąć stan surowy zamknięty. Agnieszka Kruszewka podaje, że nowy budynek ma powierzchnię ok. 1,5 tys. metrów kwadratowych, jest nowoczesny i spełnia wszelkie kryteria potrzeb badawczych i bytowych XXI wieku. Szczególną poprawę odczują naukowcy zimujący na stacji: ich kwatery zostaną wyposażone w budzące zachwyt okna wychodzące na zatokę, a cały obiekt w siłownię i bibliotekę. Sala jadalna wreszcie ma umożliwiać jednoczesne wydawanie posiłków dla wszystkich mieszkańców, którzy wciąż są rekrutowani. Budżet modernizacji stacji wynosi ponad 170 milionów złotych. Polska w Układzie Antarktycznym Polska Stacja Antarktyczna jest całoroczną jednostką naukowo-badawczą usytuowaną nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych. Jej rozbudowa nie była związana jedynie z potrzebą przeprowadzania skomplikowanych badań czy komfortem pracy naukowców, ale także z Układem Antarktycznym, którego nasz kraj jest sygnatariuszem. Polska znajduje się bowiem w gronie 29 państw konsultatywnych, które mają prawo do podejmowania decyzji w kwestii działalności człowieka na terenie Antarktyki. Warunkiem pozostania w tej prestiżowej grupie jest nieustanna praca naukowo-badawcza, która możliwa jest jedynie dzięki odpowiedniej infrastrukturze. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy przypadkiem wyhodowali sześcionogą mysz. Dodatkowa para nóg wyrosła jej zamiast genitaliów
Zamiast narządów rozrodczych u myszy pojawiły się zalążki nóg. Biolodzy z portugalskiego Instytutu Naukowego Gulbenkiana prowadzili badania nad rozwojem rdzenia kręgowego. Okazało się, że wystarczy wyłączyć zaledwie jeden gen, by instrukcję „stwórz zewnętrzne organy płciowe” zmienić na „stwórz kończyny dolne”.
W tym artykule: Mysz z dodatkową parą nóg Wspólny związek dla nóg i genitaliów Przepis na nogi Lepsze zrozumienie rozwoju ciała Wyłączenie na wczesnym etapie rozwoju myszy genu Tgfbr1 przypadkowo doprowadziło naukowców do stworzenia embrionu sześcionożnego ssaka. Ten nieoczekiwany wynik to efekt badań nad rdzeniem kręgowym, prowadzonych przez biologów z Instytutu Naukowego Gulbenkiana. Gryzoń z dwiema dodatkowymi kończynami zamiast genitaliów pokazuje kluczową rolę szlaku genowego w określaniu rozwoju pierwotnej struktury zawiązka. – Nie wybrałem tego projektu, to on wybrał mnie – powiedział w rozmowie z „Nature News” dr Moisés Mallo z Instytutu Naukowego Gulbenkiana. Dr Mallo jest współautorem przełomowego artykułu „Tgfbr1 kontroluje plastyczność rozwojową między kończyną tylną a zewnętrznymi narządami płciowymi poprzez przebudowę ich krajobrazu regulacyjnego”, opublikowanego na łamach czasopisma naukowego „Nature Communications”. Mysz z dodatkową parą nóg Zespół badaczy z portugalskiego instytutu porównał 10–17-dniowe embriony myszy z funkcjonującymi wersjami omawianego genu Tgfbr1, który koduje białko receptora, z embrionami myszy pozbawionymi genu Tgfbr1. Tgfbr1 przyczynia się do powstania sygnału, który nadaje formującemu się ciału orientację od tułowia do ogona. Można powiedzieć, że aktywuje instrukcje mówiące „stwórz kończynę tylną” lub „stwórz zewnętrzne narządy płciowe” dla rozwijających się komórek. Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym Naukowcy wyhodowali mysz, który ma dwóch biologicznych ojców. Badania mogą pomóc opracować nowe terapie dla osób zmagających się z niepłodnością. A także dla związków jednopłciowych... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/na-swiat-przyszla-mysz-ktora-ma-dwoch-ojcow-technologia-moze-w-przyszlosci-pomoc-parom-jednoplciowym-fot-whitney-hayward-portland-portland-press-herald-via-getty-images-2e57ebe.jpg" width="938" height="628" alt="Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym (fot. Whitney Hayward/Portland Portland Press Herald via Getty Images)" title="Na świat przyszła mysz, która ma dwóch ojców. Technologia może w przyszłości pomóc parom jednopłciowym (fot. Whitney Hayward/Portland Portland Press Herald via Getty Images)" /> Zarodek w trakcie wzrostu buduje struktury sekwencyjnie od głowy do ogona. Na wczesnym etapie rozwoju mechanizmy genetyczne przesuwają się z koncentrowania się na głowie na powiększanie tułowia i kładzenie podwalin pod główne układy narządów. Dopiero po zakończeniu tej fazy dochodzi do kolejnego etapu, w którym aktywacja genów w wielu warstwach tkanki wydłuża tułów, tworząc ogon. To właśnie ten moment okazał się kluczowy dla omawianych właśnie wyników badań. Wspólny związek dla nóg i genitaliów Uważa się, że kończyny tylne i zewnętrzne genitalia współczesnych czworonogów wywodzą się ze wspólnej grupy tkanek. Wyewoluowała ona, aby wytworzyć szeroką gamę struktur przystosowanych do wydajnego poruszania się w środowisku zajmowanym przez dany gatunek. Podczas gdy tylne i przednie nogi mają wiele wspólnych genów, na tak wczesnym etapie procesu kończyny tylne i genitalia mają ze sobą jeszcze więcej wspólnego. Pojawiły się pewne sugestie, że wywodzą się one z tej samej początkowej struktury zwanej zawiązkiem. Tą nazwą określa się w biologii część organizmu we wczesnej fazie rozwoju. Zwykle to skupisko tkanek, z których rozwinie się narząd. – Ciekawi nas, czy mechanizm związany z plastycznością rozwojową odkryty w naszej pracy pozwoli wyjaśnić brak kończyn tylnych u węży, mimo że są one obecne u większości jaszczurek – zastanawiają się badacze. Przepis na nogi Oba zawiązki – zarówno te, które mogą przekształcić się w genitalia, jak i te dające początek kończynom – wyrastają ze środka trzeciej warstwy tkanki tworzącej wczesny zarodek. Czyli z tzw. mezodermy. Naukowcy podejrzewają, że komórki zamieniające się w kończyny przepychają się przez otaczającą je tkankę. Możliwe, że otrzymują wówczas więcej komunikatów „stań się nogami”. Naukowcy nadal nie znają dokładnego mechanizmu sprawiającego, że supresja, czyli blokowanie genu Tgfbr1 prowadzi do powstania dodatkowej pary nóg. Lepsze zrozumienie tych podstawowych procesów zapewni naukowcom dodatkowe narzędzia do radzenia sobie z wadami rozwojowymi i chorobami. Lepsze zrozumienie rozwoju ciała – Wykazaliśmy, że pomimo dużej odległości ewolucyjnej, wczesne zawiązki zewnętrznych genitaliów myszy zachowały zdolność do przekształcania się w kończyny tylne. W przypadku braku Tgfbr1 mezoderma generuje dodatkową parę kończyn tylnych kosztem zewnętrznych narządów płciowych – napisali badacze. Dzięki temu udało się wykazać, że kończyny tylne i zawiązki narządów płciowych mają wiele wspólnych kluczowych czynników regulacyjnych. A gen Tgfbr1 kontroluje odpowiedź na te czynniki. – Nasza praca odkrywa niezwykłą plastyczność tkanek z potencjalnymi implikacjami dla ewolucji kończyn tylnych i genitaliów czworonogów. Identyfikuje też dodatkowy mechanizm aktywności Tgfbr1, który może również przyczyniać się do kontroli innych procesów fizjologicznych lub patologicznych – podsumowują badacze. Źródło: Nature Communications. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jak sztuczna inteligencja może pomóc nauce? Tak będzie wyglądała nasza przyszłość
Rozwój sztucznej inteligencji jest coraz szybszy. Wraz z nim pojawia się więcej obaw o to, czy AI w przyszłości zastąpi człowieka nie tylko na rynku pracy, ale także w nauce. Czy rzeczywiście tak będzie? Na te pytania odpowiadał gość najnowszego podcastu National Geographic Polska, Marcin Kruczyk.
W tym artykule: Czy sztuczna inteligencja jest zagrożeniem dla ludzi? Jak sztuczna inteligencja może pomóc nauce? W ciągu ostatnich miesięcy kilkukrotnie dochodziło do napięć na linii ludzie-sztuczna inteligencja. Część środowisk i grup zawodowych wychodziła na ulicę, aby protestować przeciwko wykorzystaniu AI. Niektórzy eksperci stwierdzili wprost – Rozwój sztucznej inteligencji może doprowadzić do zdarzeń zagrażających istnieniu ludzkości – tak przestrzegali specjaliści, wśród których byli m.in. pracownicy z OpenAI (twórcy ChatGPT) i Google Deepmind, a także laureaci Nagrody Turinga z 2018 r. Czy sztuczna inteligencja jest zagrożeniem dla ludzi? – Zmniejszenie ryzyka, że dojdzie do zagłady ludzkości z powodu sztucznej inteligencji powinno być priorytetem dla świata, tak jak jest to w przypadku innych porównywalnych zagrożeń w rodzaju pandemii czy wojny nuklearnej – tak jeszcze niedawno ostrzegali specjaliści od AI. To brzmi jak wstęp do post-apokaliptycznej opowieści, jednak takie nastroje dominowały w 2023 roku. Czy sztuczna inteligencja odkryje życie pozaziemskie? Na razie znalazła osiem nietypowych sygnałów, które wcześniej przeoczono Model AI opracowany przez naukowców przejrzał dane z radioobserwacji gromadzone w ramach poszukiwania życia pozaziemskiego. Sztuczna inteligencja znalazła aż osiem interesujących sygnałów, ... Czy jednak rzeczywiście mamy się czego obawiać? Czy sztuczna inteligencja może przejąć kontrolę nad ludźmi? – Sztuczna inteligencja niesie pewne zagrożenia, ale ma też wiele możliwości. Uważam, że tego rozwoju nie da się już zatrzymać. Żadne regulacje nie zmienią już tego, że wykorzystujemy dziś sztuczną inteligencję w wielu dziedzinach – mówi mówi Marcin Kruczyk, doktor bioinformatyki, dyrektor w zespole Artificial Intelligence & Data, odkrywca oraz podróżnik i zdobywca niezdobytych wcześniej szczytów. Jak sztuczna inteligencja może pomóc nauce? Od wielu lat pojawia się również coraz więcej obaw, że AI znacznie wpłynie na rynek pracy. – Niektórzy uważają, że sztuczna inteligencja zabierze ludziom pracę. Czy to naukowcom, czy marketingowcom lub dziennikarzom. Ja uważam, że tak samo jak wynalezienie aparatu fotograficznego nie zabiło sztuki, tak rozwój AI będzie tylko nowym narzędziem. Niektóre rzeczy będziemy mogli robić szybciej i lepiej, ale nadal sztuczna inteligencja nie zastąpi w pełni człowieka – dodaje Marcin Kruczyk. AI już dziś jest takim narzędziem, które pomaga naukowcom. Tylko w tym roku sztuczna inteligencja pomogła rozszyfrować tabliczki z pismem klinowym sprzed 5 tysięcy lat. Model wypracowany przez izraelskich uczonych potrafił przetłumaczyć starożytny język akadyjski na angielski. Z kolei japoński naukowcy wykorzystali AI do odkrycia nowych rysunków z Nazca. Czy sztuczna inteligencja i zaawansowane techniki obliczeniowe mogą być przydatne w ekspedycjach badawczych? Tak i udowadnia to Marcin Kruczyk w najnowszym odcinku podcastu. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
To niezwykle rzadki przypadek medyczny. Roczne dziecko miało w mózgu nierozwinięty płód swojego bliźniaka
W mózgu rocznej dziewczynki lekarze znaleźli nierozwinięty płód jej bliźniaczki. Neurochirurgom udało się go usunąć. Miał zaczątki kończyn, kręgosłup i kości.
Opis niezwykle rzadkiego medycznego przypadku znalazł się w numerze czasopisma naukowego „Neurology”. To historia rocznej dziewczynki, której personaliów nie ujawniono. Wiadomo tylko, że pochodzi z Chin. Dziecko trafiło pod opiekę lekarzy, ponieważ jego funkcje motoryczne nie rozwijały się tak szybko, jak powinny. Nie było w stanie samo siedzieć. Rodzice spostrzegli również, że obwód głowy dziewczynki jest powiększony – wynosił 56,3 cm. Dziecko nie wykazywało jednak żadnych symptomów nadciśnienia śródczaszkowego (jak zawroty głowy czy wymioty). Skany mózgu wskazały na przyczynę problemu. W mózgu dziecka znajdował się nierozwinięty płód jej bliźniaczki. Miał ok. 10 cm. Bardzo rzadka anomalia Masa w głowie dziecka była przykładem tzw. fetus in fetu – rzadkiej anomalii, pojawiającej się w rozwoju płodowym. Dochodzi do niej, gdy rozwija się ciąża mnoga. Może się wówczas zdarzyć, że na bardzo wczesnym etapie rozwoju jeden zarodek zostaje wchłonięty przez drugi. Urodziło się pierwsze na świecie dziecko z współdzielonej ciąży Donna i Jasmine Francis-Smith właśnie powitały na świecie swojego synka Otisa i nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie fakt, iż jest to pierwszy przypadek współdzielonej ciąży na ś... Fetus in fetu występuje średnio raz na pół miliona urodzeń. Najczęściej „pasożytniczy bliźniak” zostaje wykryty w obrębie jamy brzusznej dziecka. Znalezienie go w mózgu zdarza się ekstremalnie rzadko. Według artykułu opublikowanego w 2021 roku w czasopiśmie „World Neurosurgery”, nauka zna mniej niż dwadzieścia takich przypadków – na 200 wszystkich fetus in fetu opisanych w literaturze. Genetyczny bliźniak w mózgu Jak powiedział dr Li Chunde z Beijing Tiantan Hospital, jeden z współautorów pracy z „Neurology”, masa usunięta z głowy dziecka to zdeformowany bliźniak jednojajowy z ciąży dwuowodniowej. Badania DNA wykazały, że płód miał identyczny materiał genetyczny jak mała pacjentka. To oznacza, że powstał na skutek nieprawidłowo rozwijającej się ciąży bliźniaczej. W ciąży mnogiej jednojajowej zapłodniona zostaje tylko jedna komórka jajowa. Już po zapłodnieniu, na bardzo wczesnym etapie, rozwijająca się grupa komórek dzieli się na dwie. Naukowcy przypuszczają, że w tym przypadku do wchłonięcia jednego zarodka przez drugi doszło na samym początku ciąży. Wtedy, gdy zapłodniona komórka jajowa znajdowała się w stadium zwanym blastocystą. Jak napisali autorzy artykułu „wewnątrzczaszkowy fetus in fetu prawdopodobnie rozwinął się z nierozłączonych blastocyst (...). Połączone części rozwinęły się w przodomózgowie gospodarza i otoczyły drugi embrion”. W ten sposób nierozwinięty płód znalazł się w mózgu dziecka. Zaczątki rąk i nóg Płód miał zaczątki kończyn górnych i dolnych. Między innymi wykryto nierozwinięte kości piszczelowe i udowe. Lekarze rozpoznali również rozszczep kręgosłupa. To wada rozwojowa polegające na nieprawidłowym rozwoju kręgosłupa. Powoduje ją niedomknięcie kanału kręgowego. Wada ta powstaje już w ok. 3 tygodniu ciąży. Artykuł, w którym opisano przypadek, nie wyjaśnia, jaki był stan dziewczynki po operacji. Nie jest jednak wykluczone, że wyzdrowieje i będzie się poprawnie rozwijać. Najbardziej kontrowersyjne eksperymenty medyczne w historii Począwszy od nazistowskich eksperymentów medycznych po próby genetycznej modyfikacji dzieci, nieetyczne badania naukowe budzą kontrowersje. Czy współcześni uczeni powinni się do nich odwoł... Tak wynika z opisu jednego z kilkunastu znanych przypadków wewnątrzczaszkowego fetus in fetu. Wykryto go w 1982 roku. Wówczas w ręce lekarzy trafiło sześciotygodniowe dziecko. Miało nietypowo powiększoną głowę. Po otwarciu jego czaszki okazało się, że miało w niej nierozwinięty płód bliźniaka. Mierzył aż czternaście centymetrów. Miał kończyny, korpus, głowę i inne rozpoznawalne cechy anatomiczne. Jak podaje „The Miami Herald”, który przypomniał tamtą historię, po operacji usunięcia masy dziecko wróciło do zdrowia. Źródła: Medpage Today, Neurology, World Neurosurgery. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Już w łonie matki płody reagują na smaki. I nie wszystkie im się podobają
Naukowcy skorzystali ze skanów 4D, by zobaczyć, jak płody reagują na smaki tego, co ich matki jedzą. Odkryli, że jeszcze przed narodzinami każdy z nas ma swoje preferencje, jeśli chodzi o smak.
W tym artykule: Jak sprawdzono, w jaki sposób płody reagują na smaki? Co jest smaczniejsze dla płodu: marchewka czy jarmuż? Jak zachęcić dzieci do jedzenia warzyw? Lubisz marchewkę, a nie cierpisz jarmużu? A może wprost przeciwnie? Od czego zależy, co nam smakuje, a co nie? W czasopiśmie naukowym „Psychological Science” ukazał się zaskakujący artykuł szukający odpowiedzi na ostatnie z powyższych pytań. Jego autorzy – badacze z Uniwersytetu Durham, Université de Bourgogne w Dijon i Uniwersytetu Aston w Birmingham – sugerują, że nasze preferencje żywieniowe kształtują się jeszcze przed narodzinami. Oraz że wpływ na nie miały nasze matki i ich dieta w czasie ciąży. Dlaczego? Bo już płody reagują na smaki. Jak sprawdzono, w jaki sposób płody reagują na smaki? Czy dzieciom jeszcze przed porodem smakuje – lub nie – to, co jedzą ich matki? – Kilka przeprowadzonych wcześniej badań sugerowało, że płody już w macicy mogą odczuwać smak – zauważa Beyza Ustun, jedna z autorek nowej pracy. – Jednak wszystkie one prowadzone były na noworodkach. My po raz pierwszy przebadaliśmy reakcje dzieci na pokarm jeszcze przed narodzeniem – dodaje. Jak to zrobiono? W badaniach wzięło udział 100 ciężarnych kobiet z Wielkiej Brytanii. Testy odbywały się między 32. a 36. tygodniem ciąży. Kobiety dostawały kapsułki ze smakami marchewki oraz jarmużu. Dwadzieścia minut po ich połknięciu naukowcy zapraszali je pod ultrasonograf i robili skany 4D, pokazujące ruch płodów. Kluczowa była jakość otrzymanego w ten sposób obrazu. Widać na nim ze szczegółami buzię dziecka. Naukowcy mogą więc obserwować, jakie płody robiły miny. Wcześniej USG 4D posłużyło m.in. do badań, jak dzieci reagują na to, że ich matki w czasie ciąży palą. A także do sprawdzania reakcji na stres, niepokój czy depresję matki. Smak - jak się go nauczyć? Ocena smaku zawsze jest subiektywna, a wrażenia ulotne, niełatwe do opisania i jeszcze trudniejsze do odtworzenia w pamięci Tym razem na podstawie skanów 4D próbowano wywnioskować, co z zestawu – marchewka i jarmuż – płodom smakowało bardziej, a co mniej. Nie okazało się to trudne. Co jest smaczniejsze dla płodu: marchewka czy jarmuż? – To było naprawdę zdumiewające obserwować, jak dzieci reagowały na smak marchewki i jarmużu przed narodzeniem i dzielić te chwile z ich rodzicami – zauważa Beyza Ustun. Jak to zwykle bywa, w pracy naukowej te wrażenia zostały ubrane w oszczędny język. Naukowcy odnotowali, że po marchewce dzieci częściej unosiły kąciki ust i robiły minę śmieszka (w org. „laugher-face”). Natomiast, gdy ich mama spróbowała smaku jarmużu, rozciągały usta, opuszczały dolną wargę i częściej wyglądały tak, jakby miały się rozpłakać („cry face”). Jak zachęcić dzieci do jedzenia warzyw? Naukowcy uważają, że ich badania rzucają światło na to, jak rozwijają się ludzie receptory smaku i zapachu. W sumie to one decydują o tym, w jaki sposób odbieramy daną potrawę. – Można zaryzykować stwierdzenie, że powtarzająca się ekspozycja w okresie prenatalnym na dany smak sprawi, że również po narodzinach smak ten będzie preferowany – zauważa prof. Jackie Blissett z Uniwersytet Aston, jedna z naukowczyń zaangażowana w badania. Potem zaś wyciąga z powyższego ciekawy wniosek. – Innymi słowy, zapoznawanie płodów z mniej popularnymi smakami – takimi jak smak jarmużu – może sprawić, że przyzwyczają się do nich jeszcze w łonie matki – zauważa badaczka. Czy to nie wskazuje, że zdrowe nawyki żywieniowe u dzieci mamy mogą wyrabiać, jeszcze będąc z nimi w ciąży? Jedzenie rękami wpływa na smak pożywienia. I na to, ile zjadamy Naukowcy twierdzą, że możliwość fizycznego dotknięcia żywności wzmacnia jej zmysłowe postrzeganie przez mózg. Oznacza to, że jeszcze zanim pożywienie dotrze do ust, mózg myśli, że b.. By odpowiedzieć na to pytanie, naukowcy zamierzają kontynuować badania. Chcą teraz sprawdzić, czy jeszcze w macicy reakcje dzieci na dany smak mogą się z czasem zmieniać. Oraz jak dzieci już po narodzinach reagują na smaki, z którymi zapoznawały się dzięki mamie w czasie ciąży. Źródło: Psychological Science, Aston University. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ma wdzięk wspaniałego wczoraj, choć jest zaskakująco młoda. Delikatna, a jednak składa bogom koźlęta w ofierze. Jeśli chcecie poczuć, czym są Indie, odwiedźcie właśnie ją
W przeciwieństwie do Delhi, które przypomina brutalnie rozpychającego się mężczyznę, czy Bangaluru, któremu bliżej do nastolatka wpatrzonego w ekran smartfona, Kalkuta jest kobieta. Stateczna dama, która nosi stare koronki, choć już zmurszały i przydałoby się cerowanie. Jest najmłodszym z wielkich indyjskich miast, ale tylko ona ma w sobie wdzięk wspaniałego wczoraj. Inni pędzą ku przyszłości. Delhi się rozrasta, buduje satelickie miasta. Bombaj pnie się wzwyż, bo nowoczesność musi się pomieścić z biedą. A Kalkuta drepcze, próbując dogonić postęp. Przeszła ostatnio rozległy lifting i kilka zabiegów upiększających. Wzdłuż centralnej alei Chowringhee leżą nowe chodniki, pyszni się kwitnący park, w którym jeszcze kilka lat temu na ubitej ziemi przysypiały bezpańskie psy. Lśniący gmach Victoria Memorial, pamiątka po brytyjskim panowaniu, jest onieśmielający i obcy – jak obiekt pozostawiony przez kosmitów. Przed odrestaurowanym ceglanym budynkiem głównego targowiska New Market szumią nowe fontanny – zadziwiający dowód troski o komfort mieszkańców w mieście, w którym trudno o bieżącą wodę. Dawne rezydencje Brytyjczyków, o pałacowych kopułach zdobionych zegarami, przechodzą metamorfozę. Otoczone rusztowaniami z bambusa cierpliwie czekają, aż bosonodzy mężczyźni odmalują ich frontony. Robota ciągnie się miesiącami, a odzyskana uroda i tak uleci z pierwszym atakiem monsunu. Mimo to sprawa została przesadzona – Kalkuta zdecydowała się na nowoczesność. By szybciej ku niej iść, wszczepiła sobie endoprotezę – w dzielnicy Salt Lake, niedaleko sennego lotniska i wiecznie zakorkowanej obwodnicy, przyjął się nowy byt: osiedle podzielone na numerowane sektory, z centrami handlowymi i multipleksami. Również w śródmieściu, przy Park Street i Esplanade, przybywa klimatyzowanych salonów z telefonami i kawiarni z mrożoną kawą. Jedno, czego Kalkuta nie odmładza, to jej serce, bijące w najstarszej, północnej części. Tu zegary wciąż pokazują XIX wiek, w wąskich uliczkach rzemieślnicy wykuwają metalowe dzwonki dla rikszarzy, którzy pobiegną z drewnianym wózkiem nawet w najcięższą ulewę. W małych świątyniach tlą się kadzidła, a handlarze przekrzykują się, negocjując ceny. Wysyłają tragarzy, by na głowach przenieśli kopy twardych guaw i delikatnych, czerwieniejących mango. Wokół poczty głównej przy dawnym placu Dalhousiego kucają pakowacze – obszywają przesyłki płótnem, kaligrafują adres, lakują, stemplują. Staromodne pakunki, przesiąknięte zapachem pleśni, lecą dokądś w zimnych ładowniach odrzutowców. Wokół domu Rabindranatha Tagorego, nagrodzonego Noblem geniusza literatury i muzyki, rozciąga się nieregularna siec uliczek. Zabłądzić w którakolwiek to zanurzyć się w opowieść, która toczy się od wieków. W małych knajpach ze stołami z surowego drewna leżą umyte liście bananowca. Wąsaty kelner wyrzuca na nie gorę sypkiego ryżu, kawałki ryby w marynacie, duszone warzywa – wszystko, co bengalska kuchnia ma najlepszego. Obok, w gęstym syropie, pływa gorący gulab dźamun albo biała roszogula – życie jeszcze nigdy nie było tak słodkie. Nieopodal, w położonej nad brzegiem Hugli dzielnicy Kumartuli, rzeźbiarze budzą do życia ukochane bóstwa. Słomiany szkielet otulają miękką gliną – spod ich dłoni wyłaniają się krągłe piersi, słoniowe trąby i ostre tygrysie kły. Kiedy wyschną, zostaną pomalowane na jaskrawe barwy widoczne nawet nocą, podczas upojnych religijnych festiwali. Szybki przejazd metrem na południe to podroż po jeszcze silniejsze przeżycia. W świątyni Kali, sąsiadującej z najstarszym wciąż działającym przytułkiem założonym przez Matkę Teresę, drżą młode kozy. Jeszcze chwila i zostaną złożone w ofierze. Znużeni kwiaciarze wyplatają girlandy – czerwone kwiaty przypominają krople krwi. Przed świątynią zamieszanie – trwa handel nadzieją na lepsze jutro. Z dachu restauracji w jedynym wieżowcu przy New Market widać miasto, które właśnie się przebudziło. Zrzuca z siebie pleśń i upalny letarg. Warto je zobaczyć, zanim gorączka przyszłości wszystko tu zmieni. 3. Sposoby na tanie Indie 1. Loty z Europy do Kalkuty są drogie. Lepiej w Delhi przesiąść się na linie indyjskie lub kolej. 2. Jeden kurs żółtą taksówką wystarczy, by poczuć urok jazdy słynnym ambasadorem. Potem polecam autobusy i tramwaje (całe miasto za 10 rupii). 3. Tanią i dobrą knajpkę najłatwiej znaleźć w porze lunchu, podążając za tłumem. Je się w tłoku, ale zdrowo. I bez sztućców.
Elektroniczne zabawki dla dzieci? Lepiej im poczytać
Świecące i hałaśliwe elektroniczne zabawki mogą raczej przeszkadzać, niż pomagać w rozwoju umiejętności językowych u małych dzieci – informują naukowcy na łamach pisma medycznego „JAMA Pediatrics”.
Okazuje się, że w rozwoju umiejętności językowych u niemowląt i małych dzieci lepsze są tradycyjne zabawki i książki, w przeciwieństwie do elektronicznych, nawet jeśli te drugie mówią i śpiewają. Oprócz książek zdecydowanie lepiej sprawdzają się drewniane klocki, układanki czy zabawki do przyporządkowywania kształtów. Zespół pod kierunkiem dr Anny V. Sosa z Northern Arizona University (USA) prowadził badania, w które zaangażowanych było 26 par rodzic-dziecko. Dzieci były w wieku 10-16 miesięcy. Naukowcy nie obserwowali bezpośrednio zabaw rodziców z dziećmi, które odbywały się w domach. Nagrywano jednak dźwięk w domu. Dzieci mogły bawić się trzema rodzajami zabawek: elektronicznymi (imitacje laptopów czy telefonów komórkowych), tradycyjnymi (drewniane układanki czy sortowanie kształtów) i kolorowymi książkami. Podczas zabaw elektronicznymi zabawkami zarejestrowano mniejszą liczbę słów osób dorosłych i mniej prób konwersacji oraz nauki mówienia niż w przypadku zabawy tradycyjnymi zabawkami i książkami. Dzieci również wydawały mniej dźwięków w trakcie zajmowania się elektronicznymi zabawkami. Naukowcy podkreślają, że badania mają swoje ograniczenia, np. badano niewielką próbkę rodzin. Pozwalają się jednak zastanowić, czy zabawki reklamowane jako edukacyjne, rzeczywiście spełniają taką funkcję. Ponadto dołączają do dużej grupy badań wskazujących, że na rozwój nawet bardzo małych dzieci pozytywny wpływ ma czytanie im książek. Źródło: PAP
Mózg nigdy nie zapomina pierwszego języka, z jakim miał kontakt za młodu. Nawet jeśli człowiek na poziomie świadomym nie zdaje sobie z tego sprawy.
Badacze z Uniwersytetu McGill (Kanada) wykazali, że mózg osób, które jako małe dzieci miały kontakt z określonym językiem, ale w późniejszych latach całkowicie go utraciły, bo wychowywały się w zupełnie odmiennym środowisku lingwistycznym, nadal zachowuje właściwości charakterystyczne dla osób dwujęzycznych. Oznacza to, że ludzie przetwarzają dźwięki mowy na podstawie pierwszego, zasłyszanego w życiu języka, pomimo że, na co dzień w ogóle się nim nie posługują, a nawet go nie pamiętają. Naukowcy poprosili grupę francuskojęzycznych dzieci w wieku 10-17 lat o wysłuchanie nagrania i zidentyfikowanie słów, które brzmieniowo przypominały francuski, ale tak naprawdę nie występowały w tym języku, np. vapagne albo chansette. Grupa badanych dzieci składała się z osób posługujących się wyłącznie językiem francuskim i wychowanych we francuskojęzycznych rodzinach; osób, które pochodziły z Chin, ale przed ukończeniem 3. roku życia zostały adoptowane przez francuskie rodziny i obecnie posługiwały się tylko językiem francuskim oraz osób, które były dwujęzyczne i płynnie mówiły zarówno po francusku, jak i po chińsku. Podczas gdy uczestnicy wykonywali zadanie, badacze mierzyli aktywność ich mózgu za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI). Okazało się, że wszystkie dzieci poradziły sobie z zadaniem równie dobrze, ale ich mózgi odmiennie reagowały na przetwarzane informacje. U dzieci urodzonych i wychowanych we francuskich rodzinach, zgodnie z przewidywaniami, aktywacji ulegały ośrodek Broki (lewy dolny zakręt czołowy) i przednia część wyspy. Z kolei u dzieci, które miały za młodu kontakt z językiem chińskim oraz u tych, które również obecnie mówiły po chińsku, dodatkowo występowało pobudzenie prawego środkowego zakrętu czołowego, środkowej kory czołowej oraz zakrętu skroniowego górnego po obu stronach mózgu. Wyniki wskazywały na to, że osoby, które kiedyś miały kontakt z językiem chińskim, ale już go nie pamiętały i teraz posługiwały się wyłącznie językiem francuskim funkcjonowały tak samo, jak osoby mówiące po chińsku i po francusku. Ich mózg zachował właściwości typowe dla osób dwujęzycznych. Badacze chcą obecnie przeprowadzić podobne badania nad bardziej zbliżonymi do siebie językami, np. francuskim i hiszpańskim. Źródło: PAP