Zapomnij o wakacjach za granicą. „Niebiańska kraina” w Polsce rozkochała w sobie turystów
Roztocze od lat oczarowuje turystów z Polski i ze świata niepowtarzalnym krajobrazem, klimatem i historią. Dla wielu stało się miejscem, do którego wracają co roku. Czy to możliwe, że „małe Bieszczady” przebijają wakacje za granicą?
Spis treści: „Nieuleczalnie chorzy na Roztocze”. Co sprawia, że ludzie zakochują się w tej krainie? Dzika przyroda i sekrety II wojny światowej – niezwykłe oblicze Roztocza Roztoczański Park Narodowy i ukryte skarby regionu Roztocze wyróżnia się spośród innych regionów Polski przede wszystkim walorami przyrodniczymi, kulturowymi i historycznymi. Pagórkowatym krajobrazem rozciąga się od Kraśnika aż po Lwów. W Polsce obejmuje części województwa podkarpackiego i lubelskiego. Oprócz lasów, oblanych słońcem pagórków i rzadkiej zabudowy jest tu także pewna magiczna, nieuchwytna cząstka. O największe atrakcje Roztocza spytaliśmy okolicznych mieszkańców i turystów. „Nieuleczalnie chorzy na Roztocze”. Co sprawia, że ludzie zakochują się w tej krainie? Dla miłośników sielanki, cykania świerszczy na wieczornym spacerze i niekończących się połaci zieleni Roztocze to istny raj. Czas płynie wolniej, zgiełk miasta nie zakłóca swobodnego biegu myśli, a lokalna kuchnia pobudza zmysły. – Roztocze to niebiańska kraina. Pełna dobrych ludzi, pięknej przyrody i czarownych miejsc. Kto przyjedzie tu raz, ten wróci z pewnością. Jestem nieuleczalnie chora na Roztocze. Bywam tu każdego roku minimum raz i za każdym razem odkrywam coś nowego – mówi nam pani Anna. Podobnych głosów jest więcej. Pani Katarzyna dorastała wśród zielonych pagórków i gęstych lasów. – Jako dziecko nie doceniałam zupełnie tego, gdzie mieszkałam. Pochodzę ze Szczebrzeszyna, więc Roztocze środkowe znam bardzo dobrze – opowiada. – Teraz, kiedy mija 17 lat, odkąd mieszkam na Mazowszu, widzę, jaki specyficzny klimat ma to miejsce. Jestem nauczycielką i w każde wakacje wracam w rodzinne strony, żeby zwyczajnie odetchnąć, odpocząć od hałasu, naładować baterie. Oprócz pięknych lasów, wąwozów czy rzek, to właśnie usposobienie ludzi przyciąga mnie jak magnes. Odnoszę wrażenie, że ludzie tutaj są milsi, bardziej pomocni i bezinteresowni – dodaje pani Katarzyna. Dzika przyroda i sekrety II wojny światowej – niezwykłe oblicze Roztocza Pan Jan Roztoczem zachwyca się już od 40 lat. Jest przewodnikiem i pilotem, przez 26 lat ujeżdżał konie w stajniach na Roztoczu i Równinie Puszczańskiej. Jego zdaniem istotne jest również zaplecze historyczne tej krainy. – Roztocze to przede wszystkim wspaniała, dzika przyroda w niesamowity sposób spleciona z historią, kulturą i zabytkami. Piękne widokowo tereny, szczególnie na Roztoczu Zachodnim – wąwozy. Na Roztoczu Wschodnim pozostałości po ludności ukraińskiej wysiedlonej w latach 1945–47 – stare cmentarze z pięknymi nagrobkami (Stare Brusno), cerkwie – wylicza nasz rozmówca. – Można odkryć tajemnice II wojny światowej – bunkry linii Mołotowa, pozostałości po bunkrach UPA, miejsca, gdzie stacjonowały oddziały partyzanckie (w części są oznakowane), miejsca bitew. Wpływ na dziedzictwo kulturowe terenu wywarła działająca kilkaset lat Ordynacja Zamoyskich. Z kolei obszary leśne w niezwykle malowniczy sposób współgrają z terenami rolniczymi – zauważa pan Jan. Jego zdaniem podróżnym w pierwszej kolejności zapiera dech w piersi barwna mozaika pól uprawnych, które mienią się różnymi kolorami w zależności od pory roku. Z kolei życzliwość okolicznych mieszkańców sprawia, że z trudem opuszcza się tę „baśniową krainę”. Roztoczański Park Narodowy i ukryte skarby regionu Wyjątkową przyrodę tego regionu można podziwiać między innymi w Roztoczańskim Parku Narodowym. Punktem obowiązkowym dla wielu podróżnych odwiedzających to miejsce są Stawy Echo. Położenie akwenów w dolinie strumienia Świerszcz, wśród lasów i u podnóża wydm sprzyja pełnemu relaksowi. to także początek ścieżki poznawczej „Na Piaseczną Górę”, prowadzącej do punktu widokowego, który szczególnie spodoba się miłośnikom ornitologii. Zdaniem podróżnych region skrywa jeszcze wiele innych skarbów i niespodzianek. – To takie małe Bieszczady. Jest jeszcze mnóstwo dzikości. Puszcza z jej zapachem i bogactwem, bardzo życzliwi ludzie, brak nachalnej komercji. Jako pamiątki kupuje się tu miody, zioła. Są ścieżki rowerowe, punkty widokowe – opowiada nam pani Joanna. – Tam można odpocząć, jeszcze jest spokój – podsumowuje. Z kolei, jak zauważa pani Sylwia, na Roztoczu nic jeszcze nie jest banalne i komercyjne. – Chociaż wiele się zmieniło od dwudziestu lat, nadal to jest miejsce, w którym ładuję baterie o każdej porze roku. Cudowna przyroda, nieodkryte szlaki turystyczne, zarówno piesze, jak i rowerowe. Wschodu słońca na Dahanach nie można porównać z żadnym innym. Miasteczka i wsie emanują niezwykłą energią – zachwyca się pani Sylwia. – Jak mam wybierać urlop za granicą czy na Roztoczu, to wybieram to drugie. Jest piękne o każdej porze roku. Zachwycam się nim nieustannie. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Atrakcje tego regionu są związane przede wszystkim z przyrodą. Tu można uciec do natury
Jest tu najwięcej słonecznych dni w roku w Polsce. Zachwyt budzą tutejsze lasy. A rzeka Wieprz to taka mała Amazonka. Oto atrakcje na Roztoczu.
Spis treści: Zagroda Guciów Spływ po Wieprzu Zwierzyniec Rowerem przez puszczę Roztocze – informacje praktyczne Z mgielnego woalu wyłaniają się drzewa na łące. U ich stóp – ule. To widok z okolicy Zagrody Guciów w dolinie Wieprza. Fani „Leśniczówki” rozpoznają go z czołówki. Otwiera i kończy każdy odcinek serialu. Wita mnie klekot bocianów, które uwiły sobie gniazdo na latarni przy wejściu. Przechodzę przez zadaszoną bramkę, która wieńczy zbudowany z konarów płot. Wśród gęstej zieleni stoją zabudowania zagrody: kryta strzechą chałupa o ścianach pomalowanych na jasny błękit z XIX w., stodoła i obora o konstrukcji zrębowej na jaskółczy ogon z początku ubiegłego wieku. Zagroda Guciów – Przyjechaliśmy do Guciowa jako studenci geografii w latach 80. Tu mieściła się stacja badawcza – zaczyna Stanisław Jachymek, który wraz z żoną Anną założył to magiczne miejsce. – Zauroczył nas tak bardzo, że kupiliśmy najstarszą chatę we wsi i postanowiliśmy tu zostać – dodaje. – To było jak powrót do sielskiego dzieciństwa – wtóruje mu pani Anna. Zdecydowali, że chcą się podzielić swoim odkryciem ze światem. Tak powstała Zagroda Guciów. Z biegiem lat na wiejskim podwórku wyrastały kolejne budynki. – Sprowadzaliśmy je z okolicznych wsi – ciągnie swą opowieść gospodarz, prowadząc mnie do najstarszego zabudowania. – Tak trafił tu drewniany, kryty dranicą lamus z 1762 r. Prywatne muzeum Zanurzam się w jego wnętrzu i przecieram oczy ze zdumienia. Pan Stanisław zgromadził tu niesamowitą kolekcję meteorytów, tektytów i innych skał. Wśród nich wypatruję skałę w kształcie ostrosłupa. Ma rdzawy kolor i waży ponad 5 kg. To słynny meteoryt Zakłodzie. – Wiedziałem, że w 1897 r. zaobserwowano przelatujący nad Lubelszczyzną świetlisty meteor – opowiada pan Jachymek – więc jego odłamki musiały też gdzieś tutaj trafić. Od dawna marzyłem, by je odszukać. No i udało się. We wrześniu 1998 r. na poboczu lessowej drogi w Zakłodziu dostrzegłem dużą rdzawo-burą skałę. Nie wyglądała wyjątkowo, ale czułem, że to może być to. Naukowcy potwierdzili, że odnalazł osiemnasty „polski” meteoryt. Słuchając opowieści, podziwiam pozostałe eksponaty w jego kolekcji: skamieniałe amonity i paproć drzewiastą w kredzie sprzed 70 mln lat. Ale także imponujący zbiór starych narzędzi, mebli oraz przedmiotów codziennego użytku. Są tu więc piły, słomiane buty, sanie do kuligów i tornister, który należał do dziadka pana Stanisława. Szary i niewielki, bo jak tłumaczy gospodarz, w tamtych czasach, uczniowie nie używali zeszytów ani książek, tylko tabliczek i rysików. Na podwórku zaś stoi stary wóz. – To nim mój tata zwoził do zagrody zboże i ziemniaki. Kolekcję uzupełniają przedmioty z okresu PRL-u: radioodbiorniki tranzystorowe, meble, a nawet motocykl. – To już zasługa naszego syna Jana – wyjaśnia pani Anna. Niesamowite wrażenie robi również XVIII-wieczny spichlerz z okolic Tarnogrodu. To najstarszy, po lamusie, budynek w zagrodzie. Do środka prowadzą dębowe drzwi, a ściany powstały z solidnych bali. Warsztaty garncarskie Nie przyjechałem tutaj jednak tylko zwiedzać. Biorę udział w warsztacie garncarskim. Zakasuję rękawy i zanurzam ręce w glinie. Kręcę kołem i próbuję nadać jej kształt. Powoli rośnie mój wazonik. Nawet nie zauważam, jak mija 90 min i warsztat dobiega końca. Nic tak nie odpręża jak lepienie. W zimnej wodzie myję ręce i podziwiam swoje pierwsze w życiu dzieło. Gospoda w Guciowie Zanim ruszę w dalszą drogę, posilam się w gospodzie. Wygląda jak dawna karczma. Serwuje się tu dania kuchni regionalnej. – Częstujemy gości kuchnią chłopską – mówi gospodyni. – Kuchnią naszego dzieciństwa. Prostą, pożywną i smaczną. Na pierwszy ogień idzie zupa z pokrzyw zerwanych po sąsiedzku, w dolinie rzeki. Palce lizać. Potem kolej na podpłomyki z ręcznie zagniatanego ciasta pieczone na fajerkach. Przepis jest banalnie prosty. Wystarczą cztery składniki: mąka pszenna, zsiadłe mleko, szczypta soli i sody. Gospodyni ugniata ciasto, a ja wsłuchuję się w kojący trzask płomieni, cieszę wzrok widokiem z okna i podziwiam tradycyjne wnętrze: grube belki stropowe, pobielone ściany i piec chlebowy z okapem. Pełno tu zieleni, kwitną żółte kwiaty dziewanny, brzęczą pszczoły. Prawdziwa sielanka. Po chwili placki lądują na talerzu przede mną. Skądś znam ten zapach i smak… Tak, jadłem je dawno temu u babci. Z masłem, ręcznie robioną konfiturą i kubkiem ciepłego mleka. Niebo w gębie! Spływ po Wieprzu W doskonałym nastroju wsiadam w samochód i ruszam rzez gęsty las na zachód. Po kilku minutach drzewa rozstępują się i wjeżdżam do Obroczy. Na łące tuż obok drogi piętrzą się kolorowe kajaki. Kwadrans później meandruję już niesiony spokojnym nurtem i siłą własnych mięśni. Wiosłuję bez pośpiechu. Otacza mnie rozkoszna cisza, którą zakłócają jedynie bzyczenie owadów, śpiew ptaków i plusk zanurzających się w wodzie wioseł. W nurcie rzeki wypatruję pstrągów i lipieni, w koronie drzew zauważam wiewiórki. To z perspektywy kajakarza najlepiej widać, jak malownicza jest dolina Wieprza. Zatrzymuję się na krótki postój na jednej z przystani. Gdy ruszam w dalszą drogę, żegnają mnie łabędzia rodzina i stadko cyranek. Wkrótce docieram do Zalewu Rudka. Już nie niesie mnie nurt. Chwytam mocniej za wiosła i prę do przodu. Na przeciwległym brzegu czeka mnie przenoska. Potem znów płynę rzeką wśród drzew. Wkrótce wpływam do Zwierzyńca. Czas znów zejść na ląd. Zwierzyniec Zwierzyniec uważany jest za stolicę Roztocza, krainy wciąż jeszcze dzikiej, nieokiełznanej. Miasto jest nieduże, skąpane w zieleni i ciche. Gwarno robi się tylko w sierpniu, kiedy Zwierzyniec we władanie biorą kinomani. Letnia Akademia Filmowa to nie tylko pokazy starych i nowych hitów filmowych, ale także warsztaty, spotkania z twórcami, lekcje mistrzowskie i dyskusje do późnej nocy czy wreszcie koncerty. Wieczorem ruszam w stronę jednego z symboli miasta – browaru Zwierzyniec. Z ustawionej na jego dziedzińcu sceny płynie muzyka. Trafiam na występ zespołu Hańba. „Zbuntowana orkiestra podwórkowa” rozgrzewa publiczność do czerwoności. Wystarczą do tego jedynie bandżo, akordeon, tuba, no i głos wokalisty. Teksty znanych poetów wykrzykiwane z punkowymi aranżacjami niosą się echem przez uliczki. Rozciągam się na łące i poddaję urokowi chwili. Na czarnym niebie podziwiam morze gwiazd. Spacer po mieście Kolejny dzień zaczynam od spaceru po Zwierzyńcu. W 2023 roku miasto świętowało 430-lecie. Na początku powstał tu dwór myśliwski, potem założyciele – rodzina Zamoyskich – wybudowali tu pałacyk, a także przenieśli siedzibę ordynacji Zamoyskich. Do dziś przetrwał budynek jej zarządu. Z daleka widać jego klasycystyczną bryłę. Tuż obok, na niewielkiej wyspie na urokliwym stawie, stoi słynny Kościół na wodzie. Jego barokowa sylwetka z białą fasadą i czerwonym dachem odbija się w tafli stawu. Jak mówi legenda, zbiornik wykopać mieli jeńcy tatarscy i tureccy na polecenie królowej Marysieńki, żony Jana III Sobieskiego. Browar Zwierzyniec Zamoyscy w Zwierzyńcu założyli także tartak, manufakturę bryczek oraz browar. Z daleka widać białą sylwetkę głównego budynku tego ostatniego, wybudowanego na planie podkowy i przykrytego dwuspadowym blaszanym dachem, a także wieżę dawnej słodowni z czerwonej cegły. Dołączam do wycieczki, która zwiedza wnętrza zakładu. Browar powstał na początku XIX w., a pierwszy pracujący tu piwowar, John McDonald, pochodził ze Szkocji. Słuchając opowieści o krętych losach zakładu, przechodzimy przez kolejne pomieszczenia. Olbrzymie kotły w warzelni i lśniące kadzie w fermentowni robią niesamowite wrażenie. Rowerem przez puszczę Następnego dnia przesiadam się na rower. Moim celem jest Florianka. To tam żyją potomkowie wymarłych tarpanów, które niegdyś zamieszkiwały okoliczną puszczę i lasy Europy Środkowej. Do przejechania mam 15 km. Trasę, która należy do szlaku rowerowego Green Velo, wyznaczają żółte znaki. Jazda aleją przez las to czysta przyjemność. Jest ciepło, słonecznie. Pięknie. Roztocze jest zresztą znane z tego, że doświadcza największej liczby słonecznych dni w roku w Polsce. Pierwszy przystanek to stawy Echo. Pokryta złotym piaskiem plaża kusi, ale tym razem wybieram szybką, odświeżającą kąpiel w chłodnej wodzie i jadę dalej. Mijam wiekowe klony i jawory i po 45 minutach docieram na miejsce. Idę do Izby Leśnej. W odrestaurowanej leśniczówce należącej niegdyś do ordynacji Zamoyskich pieczołowicie odtworzono dawne wnętrze. Spaceruję po kancelarii, kuchni i sypialni leśniczego. W stodole oglądam używany dawniej sprzęt leśny i rolny. Stąd jadę do Ostoi Rezerwatowej Hodowli Konika Polskiego. Hodowane są tu rumaki wywodzące się od legendarnych tarpanów. Te ostatnie trafiły na Roztocze w 1780 r. z Puszczy Białowieskiej – oczywiście za sprawą Zamoyskich. Wkrótce konie przekazane zostały okolicznym rolnikom i przez następne stulecie wykorzystywano je w pracach na roli. W drugiej dekadzie XX w. odkrył je profesor Uniwersytetu Poznańskiego Tadeusz Vetulani. To on nazwał je konikami polskimi. W roztoczańskich lasach żyje ich kilkadziesiąt. Co roku rodzi się kilka źrebiąt. Zwierzęta żyją tu w naturalnym środowisku. Same zdobywają pokarm, z wyjątkiem zimy, gdy dokarmiają je pracownicy. Wytrawni obserwatorzy wypatrzeć mogą je w lesie. We Floriance możemy zaś stanąć z nimi twarzą w pysk, a nawet ich dotknąć. Hasają po rozległym wybiegu. Są przyjazne i towarzyskie. Głaszcząc ich grzywy, czuję, że niczego więcej mi w tym momencie nie potrzeba. Roztocze – informacje praktyczne Noclegi Gościniec w Zagrodzie Guciów – w drewnianym domu znajdują się 4 pokoje. Agroturystyka Siedlisko Łozowica. Można tutaj zapalić ognisko i skorzystać z wędzarni. Kemping Echo w Zwierzyńcu to dobre miejsce na namiot. W sezonie bywa tu dość tłoczno, za to blisko stąd nad Staw Kościelny i do Browaru. Atrakcje Jedną z głównych atrakcji wypadu na Roztocze jest spływ kajakiem po Wieprzu. Kajaki wypożyczymy od ręki np. na przystani w Obroczy, gdzie operuje wiele firm. W lipcu i sierpniu warto wcześniej dokonać rezerwacji. W Zagrodzie Guciów warto również wziąć udział w pokazie pieczenia podpłomyków czy warsztatach tkackich, podczas których poznać można stare techniki i stworzyć własny kilim. Roztoczańska przyroda od wieków nie tylko żywiła, ale także chroniła mieszkańców. Bartnicy zbierali w lasach naturalny miód, drwale pozyskiwali drewno. Zielarki i znachorzy wyszukiwali składniki swoich receptur. Jak wyglądała dziewicza przyroda, dowiemy się, wędrując ścieżką przez Rezerwat Szum. Źródło: archiwum NG
Na twojej twarzy żyją mikroskopijne roztocza. Są pasożytami, ale chcą zostać twoimi przyjaciółmi
Naukowcy zsekwencjonowali genom roztocza, który bytuje wyłącznie na ludzkiej twarzy. To stworzenie tak dobrze przystosowało się do swojego gospodarza – czyli do nas – że ma szansę zamienić się w organizm symbiotyczny, podobny do bakterii żyjących w jelitach.
W tym artykule: Gdzie żyje pasożyt nużeniec? Blaski i cienie żerowania na człowieku Czy roztocza nużeńce przetrwają? Nasze wnętrzności są środowiskiem życia dużej ilości mikroskopijnych organizmów symbiotycznych, głównie bakterii tworzących mikroflorę jelitową. Jednak nie tylko one. Również nasza skóra przyciąga stworzenia, które żerują na niej ku swojemu pożytkowi. Naukowcy odkryli właśnie, że jedno z takich stworzeń z pasożyta zamienia się w symbionta. Swoje badania opisali w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Molecular Biology and Evolution”. O jakim stworzeniu mowa? O nużeńcu ludzkim (Demodex folliculorum). Jest to niewielki roztocz, mający mniej niż pół milimetra długości. Nużeniec żyje bardzo krótko, bo tylko dwa tygodnie. W ciągu tego okresu jest związany tylko i wyłącznie z ludźmi. Gdzie żyje pasożyt nużeniec? Demodex folliculorum za środowisko życia wybrał sobie ludzką twarz. A na niej – mieszki włosowe i gruczoły łojowe, wewnątrz których chowa się w dzień. Nocą wychodzi na żer na powierzchnię skóry. Tam zdobywa pokarm (łój i martwe komórki skóry) oraz się rozmnaża. Pamiętasz film "Obcy". Nie potrzeba nam kosmitów. Mamy własne potwory Obecnie pasożyty stanowią około 40 procent gatunków zwierząt. Zwierzęta przekształciły się w formy pasożytnicze co najmniej 200 razy. Wygląda na to, że to rozwiązanie po prostu się op... Do kopulacji nużeńców dochodzi na naszych włosach. Roztocza te mają wyjątkowo prostą budowę ciała. Jest ono obłe i wydłużone, z kończynami na jednym końcu. Nietypowo umiejscowiony jest penis: samiec ma go w górnej części ciała na plecach. By kopulacja była możliwa, musi znajdować się pod samicą. Blaski i cienie żerowania na człowieku Naukowcy, którzy zsekwencjonowali genom nużeńca, odkryli zaskakującą rzecz. Środowisko życia tego roztocza – czyli ludzka twarz – powoduje nietypowe zmiany w jego genomie, specyficzne wyłącznie dla tego gatunku. Jakie to zmiany? Po pierwsze, okazało się, że genom Demodex folliculorum został zredukowany do minimum. To zdaniem badaczy efekt tego, że roztocza te żyją w środowisku pozbawionym wyzwań. Nie mają naturalnych wrogów, konkurencji ani kontaktu z innymi roztoczami. Po drugie, naukowcy odkryli, że nużeńce poruszają nogami tylko dzięki trzem pojedynczym komórkom, pełniącym rolę mięśni. Po trzecie, że produkują minimalną ilość białek – tylko takie, które są niezbędne do przeżycia. Po czwarte, że utraciły geny odpowiedzialne za ochronę przed promieniowaniem UV. A także geny pozwalające produkować melatoninę. U ludzi melatonina reguluje cykl dobowy. U małych bezkręgowców jest związana z mobilnością i z reprodukcją. Nużeńce poradziły sobie inaczej z jej brakiem – wykorzystują tę melatoninę, którą znajdują na skórze człowieka. Czy roztocza nużeńce przetrwają? Badania wykazały, że pula genetyczna tego roztocza jest bardzo mała. Nużeńce mają niewielką szansę wymienić geny z innymi osobnikami swojego gatunku, z którymi nie są spokrewnione. To może oznaczać, że znajdują się na prostej drodze do wyginięcia. Co jednak ciekawe, jest też znak, że zmieniają się organizm symbiotyczny. Ich forma nimfy – czyli ostatnie stadium larwalne – zawiera znacznie większą liczbę komórek ciała niż organizm dorosły. Zdaniem naukowców to krok ewolucyjny wskazujący, że nużeńce będą wkrótce symbiontami. Powinien być wdzięczny, czy się obrazić? Nazwali pasożyta na cześć Baracka Obamy Naukowcy nazwali niedawno odkrytego pasożyta imieniem i nazwiskiem amerykańskiego prezydenta. Autorzy odkrycia przekonują, że to jednak zaszczyt, bo pasożyt jest "długi, chudy i fajny jak dia... Jeśli tak się stanie, co zyska człowiek z nieustającej obecności nużeńców na jego twarzy? Badanie przynosi odpowiedź również na to pytanie. Przez lata naukowcy sądzili, że te roztocza nie mają w ogóle odbytu i że wszystkie produkty przemiany materii pozostają w ich ciele aż do śmierci danego osobnika. Kiedy następowała, miały uwalniać się i wywoływać choroby skóry. Okazało się jednak, że to nieprawda. Naukowcy odkryli teraz, że nużeńce jednak mają otwór odbytowy. – Nużeńce obwiniano o wiele rzeczy – mówi zoolog Henk Braig z Uniwersytetu Bangoru i Narodowego Uniwersytetu San Juan w Argentynie, jeden z autorów pracy. – Jednak to, że od dawna związane są człowiekiem, sugeruje, iż możemy odnosić korzyści z ich obecności. Na przykład to nużeńce mogą sprawiać, że nie zatykają nam się pory w skórze – podsumowuje naukowiec. Źródło: Molecular Biology and Evolution. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Roztocze i jego atrakcje. Co warto zobaczyć w krainie aktywnego wypoczynku?
Powiedzieć, że czeka tu na was wiele, to jakby nic nie powiedzieć. Roztocze, położona na Wschodzie Polski kraina, skrywa całe mnóstwo przyrodniczych atrakcji. Przeczytajcie, jakie miejsca warto zobaczyć, wybierając w tamte rejony.
W tym artykule: Atrakcje Roztocza Co warto zobaczyć na Roztoczu? Szlaki rowerowe na Roztoczu Gdzie zatrzymać się na Roztoczu? Roztocze, czyli prawdziwy raj dla miłośników aktywnego wypoczynku. To nie tylko kilometry szlaków pieszych i rowerowych, ale także unikatowe krajobrazy dziewiczej, roztoczańskiej przyrody. Nic więc dziwnego, że łącząca Wyżynę Lubelską z Podolem kraina od lat cieszy się dużą popularnością wśród turystów i jest obowiązkowym punktem wyprawy po wschodniej Polsce. Szukacie pomysłu na wycieczkę? Oto najciekawsze zamki na lubelszczyźnie Z punktu widzenia turysty, województwo lubelskie to jeden z najatrakcyjniejszych obszarów w Polsce. Nie brakuje tam atrakcji, które na długo pozostają w pamięci. Piękne parki narodowe i kraj... Atrakcje Roztocza Roztocze to region wręcz stworzony do aktywnego wypoczynku. Większość atrakcji dopasowana jest do zróżnicowanych wymagań turystów. Znajdą tu coś dla siebie zarówno miłośnicy turystyki pieszej, jak i poszukiwacze mocnych wrażeń. Region oferuje mnóstwo atrakcji przez okrągły rok. Miłośnikom dwóch kółek do gustu przypadnie szczególnie Centralny Szlak Rowerowy Roztocza, który jest główną trasą rowerową regionu. Prowadzi przez najciekawsze miejsca Roztocza w Polsce i na Ukrainie. Podzielony jest na trzy główne odcinki: Kraśnik – Zwierzyniec, Zwierzyniec – Hrebenne, Hrebenne – Lwów i daje możliwość obejrzenia różnorodnej rzeźby terenu, ciekawej szaty roślinnej oraz występujących tu zabytków kultury. Polska Organizacja Turystyczna uznała go najlepszym produktem turystycznym 2004 roku. Co warto zobaczyć na Roztoczu? Planując wyprawę na Roztocze, nie sposób pominąć Narola i Zwierzyńca. Korzystne położenie czyni bowiem z tych miejscowości idealne bazy wypadowe dla tych, którzy chcą odpocząć wśród roztoczańskiej zieleni. Walory turystyczne są tu wręcz idealne dla osób preferujących turystykę pieszą, rowerową czy konną. Każdy znajdzie tu coś dla siebie – ścieżki poznawcze, piesze szlaki turystyczne i urozmaicone trasy rowerowe. Nie można również pominąć wielu tras idealnych do spływów kajakowych, przejażdżek bryczką czy kuligów. Korzystny, prozdrowotny mikroklimat, nieskazitelnie czyste powietrze i walory przyrodnicze wynikające z położenia wśród kompleksów leśnych, zachęcają do uprawiania aktywnej turystyki w Zwierzyńcu. Odwiedzający mogą skorzystać z kąpieliska na stawach „Echo”, wypożyczalni sprzętu pływającego nad zalewem w Rudce, czy spływów kajakowych po Wieprzu. 6 najlepszych tras kajakowych w Polsce Meandrujące rzeki, gęste lasy, do tego wszechobecna cisza. Z dala od telewizora, samochodu, klimatyzacji, za to w bliskim kontakcie z naturą. Kajaki to świetny pomysł na weekend! Szlaki rowerowe na Roztoczu Można także wypożyczyć rowery oraz pojeździć konno. Szczególnie polecana jest trasa rowerowa do Florianki – to łatwa droga, dogodna dla wypraw rodzinnych, przebiegająca przez tereny Roztoczańskiego Parku Narodowego. Przez gminę przebiegają również piękne i doskonale oznaczone szlaki piesze, w tym Szlak Krawędziowy Roztocza, Roztoczański Szlak Centralny, Szlak im. A. Wachniewskiej oraz Szlak Łącznikowy (wariant Szlaku Centralnego). Dodatkowo do wędrówek zachęca 9 ścieżek poznawczych. Także Narol jest idealnym miejscem na wycieczki piesze i rowerowe. Urozmaicone i dosyć łagodne trasy nadają się dla turystów w każdym wieku. Na terenie gminy wytyczonych zostało 6 tras rowerowych o łącznej długości 120 km. Trasy poprowadzono drogami o niewielkim ruchu samochodowym, przebiegającym przez urokliwe okolice. Warte uwagi są również ścieżki przyrodnicze, w tym m.in. ścieżka „Bukowy Las” usytuowana na terenie rezerwatu „Las Bukowy” pod Narolem, położonego w obrębie Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej oraz wytyczone w Południoworoztoczańskim Parku Krajobrazowym ścieżka „Kobyle Jezioro” prowadząca przez torfowiskowy rezerwat „Źródła Tanwi” oraz pieszo-rowerowa ścieżka dydaktyczno-przyrodnicza „Źródła Tanwi”. Niewątpliwą atrakcją gminy są również organizowane na Tanwi spływy kajakowe. Magurski Park Narodowy – perła Beskidu Niskiego. Najpiękniejsze atrakcje, zabytki i szlaki Magurski Park Narodowy to idealne miejsce dla osób, które chcą odpocząć od cywilizacyjnego zgiełku. To jeden z nielicznych obszarów w Polsce, który wciąż jeszcze nie został skażony maso... Gdzie zatrzymać się na Roztoczu? Roztocze dysponuje dobrze rozwiniętą bazą noclegową i gastronomiczną. Turyści mogą wybierać spośród ośrodków wypoczynkowych, pensjonatów, zajazdów, pól biwakowych, campingów oraz kwater prywatnych. W samym Zwierzyńcu do dyspozycji jest około 2500 miejsc noclegowych w różnych obiektach, zaś oferta noclegowa Narola i okolic to hotel, dwa schroniska turystyczne, ośrodki rekreacyjno-wypoczynkowe i gospodarstwa agroturystyczne. Beskid Niski jakiego nie znacie. W czym tkwi fenomen tego miejsca? Większość z nas zapewne kojarzy Beskid Niski z licznymi szlakami turystycznymi i trekkingowym rajem dla miłośników pieszych wypraw. Na tym jednak nie kończą się atrakcje i wyjątkowość t...
Kajakiem przez Roztocze – perłę Lubelszczyzny. Co zobaczysz na trasie?
Startujemy wcześnie z Obroczy, malowniczej roztoczańskiej wioski, parę kilometrów za Zwierzyńcem. Świeci słońce, woda odbija świetlne refleksy. Jest nas piątka: dwoje dorosłych, troje dzieci. Wsiadamy do dwóch kajaków i ruszamy. Płyniemy Wieprzem, jedną z najbardziej przyjaznych dla kajakarzy rzek w Polsce.
Płytko i wąsko. Nurt niespieszny. Rozglądamy się dookoła. Dzikość krajobrazu urzeka i fascynuje. Zamojszczyznę czasem nazywa się polską Toskanią. To wygodna szuflada i uproszczenie, ale jeśli chodzi o atrakcyjność krajobrazu, okolice np. pomiędzy Zamościem a Tomaszowem Lubelskim w niczym włoskiemu regionowi nie ustępują. Gdy jechaliśmy tu samochodem, co chwilę zatrzymywaliśmy się w pół drogi. A to różowa cerkiewka w Babicach, a to barokowy kościół w Tarnogrodzie z dwoma obrazami weneckiego malarza Domenica Tintoretta. A to imponująca rozmachem cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Hrubieszowie. Przed wojną w regionie było około 70 cerkwi. Później w ramach akcji „Wisła” wielu prawosławnych zostało przesiedlonych na Mazury i ziemie zachodnie, cerkwie nierzadko zaadaptowano na kościoły katolickie. Dziś powoli prawosławie się odradza. Licząca sobie zaledwie stu wiernych parafia w Tomaszowie Lubelskim krok po kroku restauruje swoją świątynię. Ale już dziś naprawdę warto tam zajrzeć (i wrzucić skromną ofiarę do puszki, na remont). Kto w raju zerwał jabłko? Nurt nie jest szybki, ale trzeba być cały czas skupionym. Wieprz na tym odcinku meandruje niewiarygodnie i czasem trudno zmieścić się w zakręcie. Chwila nieuwagi i jesteśmy w tataraku. Dopływamy do zalewu Rudka. Przylega do niego miejscowość Zwierzyniec. To prawdziwe serce Roztocza, a także brama do Roztoczańskiego Parku Narodowego. Swoją nazwę miasto zawdzięcza hodowli zwierząt, m.in. konika polskiego, jaką prowadzili tu Zamoyscy. Miasto powstało u schyłku XVI w. jako część Ordynacji Zamojskiej, czyli wielkiego majątku ziemskiego, który aż do czasów PRL pozostawał niepodzielony; z czasem była to nawet siedziba ordynacji. Był tu dwór myśliwski i letnia rezydencja magnatów. A wokół wybudowano m.in. tartak, browar oraz fabrykę mydła i porcelany. Wszystko to na tle niekończących się roztoczańskich lasów. Po latach chudych ostatnio Zwierzyniec odzyskuje dawny wdzięk. Zachwyca przepiękny miejski park Zwierzyńczyk z licznymi oczkami wodnymi (a także strefą darmowego wi-fi i liną tyrolską rozpiętą nad stawami) i kościół pw. Jana Nepomucena zbudowany na wyspie, intryguje budynek browaru. Co roku w sierpniu odbywa się tu Letnia Akademia Filmowa, świetna plenerowa impreza dla wszystkich. Po Zwierzyńcu warto przejechać się rowerem. Np. do Florianki, gdzie można obserwować hodowlę koników polskich, a potem nad Stawy Echo – uwielbiane w tych okolicach kąpielisko. Jego nazwa pochodzi od doskonałego echa, które da się tu słyszeć. Gdy krzyknąć: „Kto w raju zerwał jabłko z drzewa”, echo zawsze – zgodnie z prawdą – odpowiada: „Ewa, Ewa, Ewa”. Płyniemy dalej. Wpierw jednak musimy przenieść kajak przez śluzę, nieopodal tutejszej elektrowni. Przecinamy dawny Ogród Skarbowy, czyli park miejski w Zwierzyńcu, zaraz potem przepływamy pod dwoma niewielkimi mostkami i mijamy odnogi potoku Świerszcz. Wieprz pięknie wygląda w słońcu, otoczony soczyście zielonym lasem i łąkami. W takich miejscach naprawdę nietrudno uwierzyć, że „Polska jest najpiękniejsza”. Na wysokości wsi Bagno przyspieszamy. W drodze do Turzyńca, a następnie Żurawnicy trzeba znów przenieść kajak na starej śluzie. Wreszcie przy tzw. moście Pstrągowym w Żurawnicy robimy sobie przerwę. Jedząc kanapki, wspominamy wycieczkę do innego roztoczańskiego cudu natury, tzw. szumów nad rzeką Tanew. Pod tą nazwą kryje się cała seria mikrowodospadów. Na Tanwi jest ich kilkanaście, a może i kilkadziesiąt. Każdy jak mała Niagara – widowiskowo spieniony. Rzeka ma niezwykły rdzawy kolor, a wije się wśród lasów i łąk. Od czasu do czasu przecina ją niewielki mostek. Tanwią można spłynąć również kajakiem. Trasa przez Puszczę Solską jest równie urokliwa, co ta na Wieprzu. Ale warto pamiętać, że kończy się w miejscowości Huta Szumy, a więc tam, gdzie zaczynają się „wodospady”. Chrząszcz brzmi Po posiłku znów ruszamy Wieprzem. Za Żurawnicą przecinamy sporą dolinę, wpływając na tereny Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego. Brzegi są tu strome i piaszczyste. Co jakiś czas trafiamy na niewielkie progi. Kolejny most. Przed Brodami rzeka staje się płytsza i szersza. Ale widoki są równie niezwykłe. Porośnięte trawą wzgórza, malowniczo pochylone drzewa. Z Brodów do Szczebrzeszyna płyniemy nieco ponad godzinę. Przed miastem koryto się zwęża, nurt staje się szybszy. Po blisko ośmiu godzinach od startu dopływamy do miasta. Jak powszechnie wiadomo, tutaj „chrząszcz brzmi w trzcinie i Szczebrzeszyn z tego słynie”, o czym powiadomił świat Jan Brzechwa, a upamiętnia do dziś pomnik, a w zasadzie kilka pomników chrząszcza w różnych częściach miasta. Hasło „Szczebrzeszyn” budzi uśmiech na twarzy, ale warto wiedzieć, że to miasto o długiej i ciekawej historii. Niegdyś było ważnym grodem obronnym na trakcie kijowskim. Prawa miejskie nadał mu już Kazimierz Wielki w 1352 r., potem obok siebie żyli tu ludzie różnych narodowości i religii: katolicy, prawosławni, żydzi, unici, kalwini i arianie. Do dziś zachowały się w mieście ślady ich bytności: synagoga i kirkut, cerkiew o charakterze obronnym czy barokowy kościół św. Katarzyny. W zagrodzie Kolejnego dnia cofamy się i ruszamy z Kaczórków. Naszym celem jest Guciów. Rzeka wije się na tym odcinku nie mniej niż w okolicach Zwierzyńca. Na liczącej sobie 10 km trasie sporo zwalonych pni drzew i gałęzi. W miejscowości Bondyrz musimy przenieść kajak. Na miejscu jesteśmy po sześciu godzinach. I szybko orientujemy się, że to znakomite miejsce na spędzenie nawet całego dnia. Turystyczną atrakcją jest tu znakomicie zachowana, blisko dwustuletnia zagroda chłopska w stylu roztoczańskim. Tysiąc lat temu we wsi stał jeden z Grodów Czerwieńskich, w których żyli głównie Rusini. Osada rozwijała się do XII w., do czasu najazdu tatarskiego. Tatarzy zrównali ją z ziemią, a odrodziła się dopiero w XIX w. Teraz mieści się tu muzeum etnograficzno-przyrodnicze wpisane do rejestru zabytków. Oglądamy więc dawną chłopską izbę z paleniskiem, łóżkiem, stołem, piecem chlebowym i obowiązkowym zapieckiem czy stodołę – z cepem, żarnami, chomątem, maszyną do czyszczenia konopi czy wreszcie ligawką, a więc tutejszą trąbą, która służyła do komunikacji międzyludzkiej, np. do przywoływania rolnika na obiad przez żonę, tudzież umawiania się na randki (każda ligawka podobno brzmi inaczej). Potem wpadamy do tutejszej gospody na zupę z pokrzyw, łupcie z olejem konopnym, czyli, powiedzmy: gołąbki z kaszą gryczaną, reczczoniaka (piróg z kaszy, ziemniaków i sera), pierogi ruskie oraz jaśka z warzywami i kaszą jęczmienną. Popijamy zsiadłym mlekiem i piwem żurawinowym. Tradycyjna chłopska kuchnia z tych okolic w upalny letni dzień smakuje wybornie. Miasto idealne Na koniec Zamość. Już nie kajakiem, a samochodem. Mówi się o nim „perła renesansu”, „miasto arkad”. Nie bez przyczyny od ponad 20 lat miasto jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Wrażenie robi zwłaszcza tutejszy Rynek Wielki na planie kwadratu o boku długości 100 m, przez niektórych uważany nawet za najpiękniejszy w Polsce (podobno wyjątkową estymą cieszy się wśród Japończyków). Równie imponujący jest cały układ architektoniczno-urbanistyczny Starego Miasta, pamiętający jeszcze czasy Wazów czy Sasów. Ulubionym miejscem turystów, a zwłaszcza nowożeńców, jest manierystyczno--barokowy ratusz z wachlarzowymi schodami. Nie ma weekendu, by nie powstała tam sesja zdjęciowa. Miasto założył w 1580 r. kanclerz koronny i doradca królów – Zygmunta II Augusta i Stefana Batorego – Jan Zamoyski, a zaprojektował włoski architekt Bernardo Morando. Ideą było stworzenie miasta idealnego, nawiązującego do koncepcji polimorficznych, którego głową miał się stać pałac Zamoyskich, kręgosłupem ulica Grodzka, a ramionami ulice poprzeczne. Do dziś robi to wrażenie. A tuż za miastem znów cisza i spokój. Nastrój sielanki. Jest dziko, dziewiczo. Sąsiedztwo niemal idealne.
Kajaki na Roztoczu. "W takich miejscach nietrudno uwierzyć, że Polska jest najpiękniejsza”
Łagodne wzgórza, gęste lasy, meandrujące rzeki. Do tego wszechobecna cisza. Kajakiem ruszamy po Wieprzu!
Startujemy wcześnie z Obroczy, malowniczej roztoczańskiej wioski, parę kilometrów za Zwierzyńcem. Świeci słońce, woda odbija świetlne refleksy. Jest nas piątka: dwoje dorosłych, troje dzieci. Wsiadamy do dwóch kajaków i ruszamy. Płyniemy Wieprzem, jedną z najbardziej przyjaznych dla kajakarzy rzek w Polsce. Płytko i wąsko. Nurt niespieszny. Rozglądamy się dookoła. Dzikość krajobrazu urzeka i fascynuje. Zamojszczyznę czasem nazywa się polską Toskanią. To wygodna szuflada i uproszczenie, ale jeśli chodzi o atrakcyjność krajobrazu, okolice np. pomiędzy Zamościem a Tomaszowem Lubelskim w niczym włoskiemu regionowi nie ustępują. Gdy jechaliśmy tu samochodem, co chwilę zatrzymywaliśmy się w pół drogi. A to różowa cerkiewka w Babicach, a to barokowy kościół w Tarnogrodzie z dwoma obrazami weneckiego malarza Domenica Tintoretta. A to imponująca rozmachem cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Hrubieszowie. Przed wojną w regionie było około 70 cerkwi. Później w ramach akcji „Wisła” wielu prawosławnych zostało przesiedlonych na Mazury i ziemie zachodnie, cerkwie nierzadko zaadaptowano na kościoły katolickie. Dziś powoli prawosławie się odradza. Licząca sobie zaledwie stu wiernych parafia w Tomaszowie Lubelskim krok po kroku restauruje swoją świątynię. Ale już dziś naprawdę warto tam zajrzeć (i wrzucić skromną ofiarę do puszki, na remont). Kto w raju zerwał jabłko? Nurt nie jest szybki, ale trzeba być cały czas skupionym. Wieprz na tym odcinku meandruje niewiarygodnie i czasem trudno zmieścić się w zakręcie. Chwila nieuwagi i jesteśmy w tataraku. Dopływamy do zalewu Rudka. Przylega do niego miejscowość Zwierzyniec. To prawdziwe serce Roztocza, a także brama do Roztoczańskiego Parku Narodowego. Swoją nazwę miasto zawdzięcza hodowli zwierząt, m.in. konika polskiego, jaką prowadzili tu Zamoyscy. Miasto powstało u schyłku XVI w. jako część Ordynacji Zamojskiej, czyli wielkiego majątku ziemskiego, który aż do czasów PRL pozostawał niepodzielony; z czasem była to nawet siedziba ordynacji. Był tu dwór myśliwski i letnia rezydencja magnatów. A wokół wybudowano m.in. tartak, browar oraz fabrykę mydła i porcelany. Wszystko to na tle niekończących się roztoczańskich lasów. Po latach chudych ostatnio Zwierzyniec odzyskuje dawny wdzięk. Zachwyca przepiękny miejski park Zwierzyńczyk z licznymi oczkami wodnymi (a także strefą darmowego wi-fi i liną tyrolską rozpiętą nad stawami) i kościół pw. Jana Nepomucena zbudowany na wyspie, intryguje budynek browaru. Co roku w sierpniu odbywa się tu Letnia Akademia Filmowa, świetna plenerowa impreza dla wszystkich. Po Zwierzyńcu warto przejechać się rowerem. Np. do Florianki, gdzie można obserwować hodowlę koników polskich, a potem nad Stawy Echo – uwielbiane w tych okolicach kąpielisko. Jego nazwa pochodzi od doskonałego echa, które da się tu słyszeć. Gdy krzyknąć: „Kto w raju zerwał jabłko z drzewa”, echo zawsze – zgodnie z prawdą – odpowiada: „Ewa, Ewa, Ewa”. Płyniemy dalej. Wpierw jednak musimy przenieść kajak przez śluzę, nieopodal tutejszej elektrowni. Przecinamy dawny Ogród Skarbowy, czyli park miejski w Zwierzyńcu, zaraz potem przepływamy pod dwoma niewielkimi mostkami i mijamy odnogi potoku Świerszcz. Wieprz pięknie wygląda w słońcu, otoczony soczyście zielonym lasem i łąkami. W takich miejscach naprawdę nietrudno uwierzyć, że „Polska jest najpiękniejsza”. (…) Miasto idealne Na koniec Zamość. Już nie kajakiem, a samochodem. Mówi się o nim „perła renesansu”, „miasto arkad”. Nie bez przyczyny od ponad 20 lat miasto jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Wrażenie robi zwłaszcza tutejszy Rynek Wielki na planie kwadratu o boku długości 100 m, przez niektórych uważany nawet za najpiękniejszy w Polsce (podobno wyjątkową estymą cieszy się wśród Japończyków). Równie imponujący jest cały układ architektoniczno-urbanistyczny Starego Miasta, pamiętający jeszcze czasy Wazów czy Sasów. Ulubionym miejscem turystów, a zwłaszcza nowożeńców, jest manierystyczno-barokowy ratusz z wachlarzowymi schodami. Nie ma weekendu, by nie powstała tam sesja zdjęciowa. Miasto założył w 1580 r. kanclerz koronny i doradca królów – Zygmunta II Augusta i Stefana Batorego – Jan Zamoyski, a zaprojektował włoski architekt Bernardo Morando. Ideą było stworzenie miasta idealnego, nawiązującego do koncepcji polimorficznych, którego głową miał się stać pałac Zamoyskich, kręgosłupem ulica Grodzka, a ramionami ulice poprzeczne. Do dziś robi to wrażenie. A tuż za miastem znów cisza i spokój. Nastrój sielanki. Jest dziko, dziewiczo. Sąsiedztwo niemal idealne.
Wsiąść do pociągu byle jakiego, nie dbać o bagaż, nie dbać o bilet. Ile razy śpiewałam za Marylą Rodowicz tę piosenkę i marzyłam, żeby wyruszyć w taką romantyczną, długą i pełną przygód podróż, jeżeli nie dookoła świata to przynajmniej dookoła Europy. Bez celu, bez planów, przed siebie, z minimalnym bagażem. Pociągi w większym stopniu niż samoloty dają nam kontakt z otaczającym światem, pozwalają pełniej doświadczyć podróży, zmieniających się nieustannie krajobrazów albo wręcz przeciwnie – ich monotonii. Atrakcje w postaci torów wijących się między górami, ułożonych na kilkuset metrowych wiaduktach lub mostach przerzuconych nad rzekami, biegnących przez wydrążone w skale wielometrowe, a nawet kilometrowe tunele. Wreszcie jazda pociągiem to możliwość poznania ciekawych ludzi, zanurzenia się głębiej w kulturę danego kraju. Dlatego w tym wydaniu Travelera przygotowaliśmy dla Was 26 najpiękniejszych tras kolejowych świata. Piszemy o najbardziej stromej trasie Europy, która przebiega przez płaskowyż, gdzie kręcono Gwiezdne Wojny. O tym, jak na jednym bilecie przejechać z Wrocławia aż do Aten. O oszałamiającej widokowo kolei na Alasce czy ekstremalnej podróży przez Indie. Czasem warto zwolnić tempo, by do celu dotrzeć wolniej, ale ciekawiej. Agnieszka Franus REDAKTOR NACZELNA TEMAT NUMERU | 26 najpiękniejszych tras kolejowych świata Pomysł był prosty. Odbyć podróż tak jak Paul Theroux, amerykański pisarz, który w Londynie wsiadł do pociągu i, zupełnie się nie spiesząc, skończył przygodę dopiero w Japonii. Kto z nas nie marzy o takiej romantycznej wyprawie! Joanna Lamparska, autorka cytowanych słów, wsiadła do pociągu we Wrocławiu, a podróż skończyła w Atenach, kolebce cywilizacji europejskiej. Jest to jedna z 26 wspaniałych tras kolejowych, którym poświeciliśmy wrześniowego Travelera. Przygotowaliśmy propozycje niemal z każdego kontynentu. PODRÓŻ ŻYCIA | Malezja Malezja to mieszanka tradycji i nowoczesności, gdzie prastara dżungla spotyka się ze współczesną architekturą pisze Arkadiusz Lorenc w tekście pt. „Planeta małp”. Ten magiczny kraj zasługuje jednak nie tylko na podziw, ale także na szczególną opiekę, aby to, co w nim najpiękniejsze (czyli natura), nie zostało ani zadeptane przez nas – turystów, ani wycięte pod plantacje palmy olejowej. LUDZIE W DRODZE | Andrzej Bargiel Utytułowany skialpinista z Łętowni od kilku lat regularnie wprawia świat sportów zimowych w osłupienie. Wystarczy wymienić, że na liście jego ostatnich osiągnieć są zjazdy na nartach z ośmiotysięczników Sziszapangma i Broad Peak, rekordowo szybkie zdobycie pięciu siedmiotysięczników składających się na tzw. Śnieżną Panterę i w końcu pierwszy w historii zjazd na nartach z K2. Tam, gdzie dla innych wyprawa się kończy i już jest sukcesem, dla mnie się zaczynała, mówi Andrzej w wywiadzie z Katarzyną Kachel, który publikujemy w tym numerze. INDEKS GŁÓWNYCH TEMATÓW | Malezja, Oman, Chiang Mai - Tajlandia, Boliwia, Ludzie w drodze – Andrzej Bargiel, Mjanma, Norwegia, Grecja, Alaska - USA, Indie, Szwajcaria, Serbia i Czarnogóra, Stawy Milickie - Polska, Wspinaczka skałkowa, Przylądek Horn. Poznaj ofertę prenumeraty>>
Ukrywają się w twoim łóżku i rozmnażają na twojej twarzy. Są mniejsze niż kropka na końcu tego zdania.
Kilka lat temu poczyniłem zakład dotyczący nużeńców, czyli roztoczy żyjących w mieszkach włosowych. Są tak maleńkie, że cały tuzin tych stworzeń mógłby zatańczyć na główce szpilki. Jednak bardziej prawdopodobne jest, że będą tańczyć na twojej twarzy, co też robią nocami, kiedy spółkują, zanim wpełzną z powrotem do twoich mieszków włosowych, by żerować. W tych jaskiniach mamusie-roztocze wydają na świat niewielką liczbę stosunkowo dużych jajeczek. Z jajeczek wykluwają się maleństwa przechodzące potem wylinki, w trakcie których zrzucają szkielety zewnętrzne i stają się nieco większe. Gdy już osiągną pełne rozmiary, ich dorosłe życie trwa zaledwie kilka tygodni. Śmierć przychodzi w chwili, gdy roztocze, którym brak odbytu, wypełniają się kałem i ulegają rozkładowi. Obecnie znane są dwa gatunki nużeńców. I wydaje się, że co najmniej jeden z nich występuje na wszystkich dorosłych osobnikach rodzaju ludzkiego. W ramach wspomnianego zakładu twierdziłem, że nawet na niewielkiej próbce dorosłych ludzi można by znaleźć więcej gatunków tych roztoczy całkowicie nieznanych nauce. Biolodzy często dokonują zakładów, które nazywają przewidywaniami, by brzmiały bardziej naukowo. Moje założenie opierało się na zrozumieniu tendencji ewolucji oraz znajomości człowieka. Ewolucja na ogół rodzi największe bogactwo niewielkich istot. Natomiast ludzie zazwyczaj ignorują małe rzeczy. Wodne roztocze, na przykład, żyją w większości jezior, sadzawek, kałuż, często w ilościach sięgających setek tysięcy na m3. A przecież niewielu ludzi o nich słyszało. Ja też, do niedawna, choć przecież zarabiam na życie badaniem tych stworzeń. Prawdziwe potwory świata roztoczy zamieszkują glebę. Można tam znaleźć drapieżne roztocze, których aparaty gębowe są uzbrojone w cały średniowieczny arsenał. Jedne mają szczęki najeżone zębami podobnymi do rekinich. Inne wymachują gładkimi ostrzami, które zatrzaskują się z ogromną siłą. Jeszcze inne dźgają ostrymi, zabójczymi szablami. Te bestie czają się w tunelach wydrążonych przez większe stworzenia i maleńkich przestrzeniach między ziarenkami piasku. Kolejny typ roztoczy zasiedla korony lasów deszczowych, żyjąc na liściach oraz w ziemi gromadzącej się w zakamarkach i szczelinach pomiędzy konarami i pniami, a także w zagłębieniach epifitycznych roślin. Nie ma przesady w stwierdzeniu, że roztocze zmieniają świat. Mogą sprawić, że gleba będzie powstawać szybciej albo wolniej, że rozkład będzie następował mniej lub bardziej sprawnie, że uprawy będą chore lub zdrowe. Maleńkie odnóża tych stworzeń zadają ciosy znacznie przerastające ich wagę. Nie do końca wiadomo, ile gatunków roztoczy istnieje dziś na świecie. Muzealne kolekcje są pełne próbek roztoczy, których nikt dotąd nie miał okazji przebadać. To tylko fragment artykułu Rob Dunn z lutowego wydania "National Geographic Polska" – całość już w kioskach!
Niewielkie naturalne wodospady zwane są na Roztoczu szumami, szypotami, sopotami lub porohami.
Gdy docieramy do Górecka Kościelnego, jest zupełnie ciemno. W poświacie księżyca witają nas potężne dęby, pamiętające najazdy Chmielnickiego. Prowadzą aleją prosto do kapliczki na wodzie, ustawionej na palach wbitych w koryto rzeki Szum i dalej do cudownego źródła. Jesteśmy w centrum pątniczym! W pobliżu, na skarpie strzelają do nas iskry z ogniska – dojechaliśmy na miejsce. Rano budzi nas ostre słońce, a po chwili czujemy niesamowity zapach unoszący się w powietrzu – to sosnowy las hojnie dzieli się swoimi olejkami. Wieje lekki wiatr, pod stopami przesypuje się złocisty, ciepły piasek, słychać szum wody. Wyruszamy w kojąco spokojny dziś, zielony świat. Wioski witają i żegnają nas przydrożnymi kapliczkami wotywnymi. Przed nami Rezerwat „Czartowe Pole”. Za chwilę zanurzamy się w dzikie ostępy rzeki Sopot. Zimne wody bystro płyną prawie kilometrowym przełomem i rozbryzgują na niewielkich wodospadach. W rezerwacie „Nad Tanwią” na długości 400 metrów jest ich aż 26. Kazik Wójcik, uprawiający rowerową jazdę bez trzymanki, opowiada o szlaku prowadzącym bezpośrednio z Janowa Lubelskiego do Biłgoraja, na azymut. Droga jest praktycznie nieprzejezdna – część prowadzi przez bagna, część w naturalny sposób została wchłonięta przez las. – W wielu miejscach trzebiliśmy trasę siekierami, a rowery ciągaliśmy na linach albo na barana w bagnie po pas – wspomina. Jak dotąd pokonało tę trasę zaledwie kilku rowerzystów. Roztocze wysyła zaproszenia do wszystkich – można wędrować pieszo szlakami turystycznymi lub ścieżkami edukacyjnymi, rowerem wyznaczonymi trasami, konno, autem terenowym czy zwykłą osobówką. W części biegu Wieprza i Tanwi organizowane są spływy kajakowe. W czasie wędrówek, wśród 50-metrowych, monstrualnych jodeł, mamy okazję podglądać jelenie i sarny. Żyją tu także dziki, wilki, rysie, lisy, kuny, borsuki, bobry i... suseł perełkowany – relikt fauny stepowej. W Zwierzyńcu zatrzymujemy się na kufel warzonego tu pysznego piwa i rzut oka na dawną rezydencję Ordynacji Zamoyskich. Niedaleko stawów Echo jest ostoją konika polskiego. W uzdrowiskowym Krasnobrodzie, w klasztorze dominikanów, polecam cuda ze słomy – wystawę wieńców dożynkowych i bliższe kontakty z wodą – święte źródełko przy kapliczce św. Rocha, w którym należy pobrodzić i obowiązkowo zaczerpnąć wody na wszelkie problemy, i mniej święty zalew, służący letnikom za kąpielisko. A w pobliskim Szczebrzeszynie, jak wiadomo, chrząszcz brzmi w trzcinie. I aby go usłyszeć trzeba się wyciszyć... Roztocze, kraina na sporych wzniesieniach, ciągnących się od Kraśnika do Lwowa (180 km), od zawsze dzieliła. Tutejsi powiedzą – roztaczała. Dorzecze Wisły i Dniestru, zlewisko Morza Bałtyckiego i Czarnego. W sensie historyczno-etnicznym Roztocze – już od Piastów – jest granicą między Polską i Rusią. Tu też przebiegały granice zaborów. W tyglu Wschodu i Zachodu – we Lwowie, Zamościu, Żółkwi – mieszkali prócz Polaków: Żydzi, Ormianie, Tatarzy, Węgrzy, Niemcy, Grecy, Włosi, Hiszpanie, Anglicy i Szkoci. Popijam kawę na rynku w Zamościu i chłonę renesansowy przepych miasta doceniony przez UNESCO. W pobliskiej księgarni kupuję znakomitą książkę do dalszych rozmyślań: „Własną drogą. Osobliwe dzieje Polaków i ich kultury” Adama Zamoyskiego. Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com