Zamknęła się w buddyjskim ośrodku na 10 dni. To doświadczenie zmieniło jej życie
Samotne podróże kojarzą się z wolnością, przygodą i odkrywaniem świata, ale rzadko mówi się o ich mniej oczywistych stronach. Anna Małysa, znana w sieci jako „Anka Śmietanka”, w rozmowie z Sabiną Ziębą opowiedziała o dziesięciu dniach spędzonych w całkowitym milczeniu w buddyjskim ośrodku, znaczeniu intuicji podczas samotnych wypraw oraz sytuacjach, w których bezpieczeństwo okazywało się ważniejsze niż realizacja podróżniczych planów.
Podróżowanie solo budzi skrajne emocje. Dla jednych jest symbolem niezależności i wolności, dla innych źródłem niepokoju oraz niekończących się pytań o bezpieczeństwo. Anna Małysa należy do osób, które od dawna wybierają własną drogę. W podcaście National Geographic Polska podróżniczka opowiedziała Sabinie Ziębie nie tylko o odwiedzonych miejscach, lecz także o doświadczeniach, które najmocniej wpłynęły na jej sposób patrzenia na świat. Wśród nich znalazły się zarówno wymagające wyprawy po Azji, jak i dziesięciodniowe odosobnienie medytacyjne w Birmie, które okazało się jedną z najważniejszych lekcji w jej życiu. Dziesięć dni w ciszy. Czego Anna Małysa nauczyła się podczas medytacji w Birmie? Jednym z najbardziej niezwykłych doświadczeń, o których Anna Małysa opowiedziała w podcaście „Solo przez świat”, był dziesięciodniowy pobyt w buddyjskim ośrodku medytacyjnym w Birmie. To właśnie tam zdecydowała się wziąć udział w praktyce Vipassana – formie medytacji zakładającej całkowite wyciszenie i odcięcie od bodźców zewnętrznych. Przez dziesięć dni uczestnicy nie mogą korzystać z telefonów, książek, notatników ani prowadzić rozmów z innymi osobami. Dla kogoś, kto przez lata pozostawał w ciągłym ruchu i regularnie zmieniał miejsca pobytu, było to doświadczenie wyjątkowo wymagające. – Zamknęłam się na 10 dni w ośrodku buddyjskim, gdzie milczałam i medytowałam. To było hardcorowe doświadczenie. (…) Ja się ciągle kręciłam. Czułam się, jakbym brała udział w jakimś eksperymencie społecznym, na który sama się zapisałam – wspominała. Jak przyznała, największym wyzwaniem nie okazał się brak kontaktu ze światem, lecz konieczność pozostania sam na sam z własnymi myślami. Gdy z dnia na dzień znikają wszystkie rozpraszacze, człowiek zaczyna inaczej postrzegać siebie, swoje emocje i problemy. Anna zwróciła uwagę, że wielu uczestników podobnych odosobnień doświadcza również specyficznego lęku przed tym, co dzieje się poza murami ośrodka. – Każdy po pierwszej Vipassanie ma takie poczucie, że świat się na pewno kończy, jest wojna albo apokalipsa, a ja o tym nie wiem – mówiła. Powrót do codzienności przynosi jednak zwykle zaskakującą refleksję: świat funkcjonuje dokładnie tak samo jak wcześniej. Dla podróżniczki był to moment, który pozwolił jej spojrzeć z dystansem na wiele spraw i nauczył większej uważności, cierpliwości oraz świadomego przeżywania codziennych doświadczeń. „Po prostu jestem niemiła”. Jak solo podróżniczka dba o swoje bezpieczeństwo? Rozmowa dotyczyła również tematu, który regularnie pojawia się przy okazji samotnych podróży kobiet – bezpieczeństwa. Anna Małysa nie ukrywała, że podczas wieloletnich wypraw wypracowała własne zasady, które pomagają jej odnajdywać się w nieznanych miejscach i sytuacjach. Jedną z najważniejszych jest zaufanie do intuicji. Jak przyznała, zdarzało się, że rezygnowała z pozornie dobrych okazji transportu lub zmieniała plany tylko dlatego, że coś wzbudzało jej niepokój. – Zdarzyło mi się wysiąść kilka razy z auta albo nie wsiąść do niego, bo miałam po prostu złe przeczucie. Nie wiem, czy wydarzyłoby się coś złego, ale wolę dmuchać na zimne – opowiadała. Podróżniczka podkreślała również znaczenie asertywności, która w wielu sytuacjach okazuje się skuteczniejsza niż próba bycia uprzejmym za wszelką cenę. Jej zdaniem kobiety zbyt często obawiają się stanowczo postawić granice, nawet wtedy, gdy czują dyskomfort. – Jeśli ktoś do mnie zagaduje raz, dwa, trzy razy, a ja mówię, że nie chcę rozmawiać, to po prostu jestem niemiła. I to skutkuje – tłumaczyła. W rozmowie pojawił się także wątek różnic kulturowych oraz doświadczeń z krajów takich jak Indie, gdzie normy dotyczące przestrzeni osobistej bywają inne niż w Europie. Zdaniem Anny kluczowe jest zachowanie czujności, ale równie ważne pozostaje budowanie pewności siebie i świadomości własnych granic. To właśnie połączenie doświadczenia, intuicji i umiejętności reagowania na niepokojące sygnały sprawia, że samotne podróże mogą być nie tylko bezpieczne, ale również niezwykle rozwijające. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bliski Wschód bez filtra. Jak wygląda kobieca podróż przez kraje arabskie z dala od luksusowych kurortów?
Samotna podróż kobiety na drugi koniec świata to przejaw odwagi czy szaleństwa? Anna Małysa, znana w sieci jako „Anka Śmietanka”, w najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska „Solo przez świat” szczerze opowiada o przełamywaniu barier, lękach solo podróżniczki oraz o tym, dlaczego najtrudniejsza wyprawa to zawsze ta w głąb własnego umysłu. Ta rozmowa to inspiracja dla każdego, kto boi się zrobić pierwszy krok.
Podróżowanie w pojedynkę zyskuje na popularności, jednak wciąż budzi mnóstwo kontrowersji – zwłaszcza, gdy w drogę rusza kobieta. Sabina Zięba gościła w studiu Annę Małysę, która od lat udowadnia, że świat jest znacznie bezpieczniejszy i bardziej otwarty, niż przedstawiają to media. Od studenckich czasów w Danii, przez niskobudżetowe Tokio, aż po spanie w aucie na Półwyspie Arabskim – „Anka Śmietanka” dzieli się swoimi autentycznymi doświadczeniami bez instagramowego filtra, pokazując prawdziwe blaski i cienie życia w nieustannym ruchu. Strach przed samotnością i podróż w głąb siebie. Dlaczego największą barierą są nasze własne myśli? Większość z nas na hasło „samotna wyprawa” reaguje fascynacją wymieszaną z paraliżującym lękiem. Bo choć świat wydaje się dziś na wyciągnięcie ręki, to bariery psychologiczne i strach przed samotnością wciąż skutecznie zatrzymują ludzi na kanapie. Anna Małysa bez owijania w bawełnę przyznaje, że ten paraliż nie jest jej obcy, a za kulisami jej wypraw często kryły się wątpliwości. – Ja miałam ogromne obawy przed Egiptem i jeżeli mam wymienić jedną podróż, przed którą naprawdę czułam ścisk w żołądku lecąc, to właśnie była to solo podróż do Egiptu – przyznała w rozmowie. Przełamywanie takiego wewnętrznego impasu nie wymaga jednak natychmiastowego rzucania się na głęboką wodę i kupowania biletu na drugi koniec globu. Odwagę i sprawczość można dawkować metodą małych kroków, zaczynając od lokalnych mikro-podróży. – Ostatnio wybrałam się na dwa dni w góry, w Karkonosze. I totalnie zachęcam każdego do robienia solo rzeczy – przekonuje „Anka Śmietanka”. Weekend spędzony sam na sam ze sobą potrafi bowiem zadziałać jak najlepsza terapia. – Uważam, że każda kobieta powinna chociaż raz w życiu wyjechać gdzieś sama... Chociażby do Kazimierza Dolnego na weekend, bo wtedy można zauważyć taką sprawczość w sobie – dodała Sabina Zięba. Bo w samotnym podróżowaniu to wcale nie skomplikowana logistyka czy odległość geograficzna stanowią największe wyzwanie. Prawdziwym testem jest moment, w którym cichną zewnętrzne bodźce. – Jak rozmawiam z ludźmi, to największym strachem nie jest paradoksalnie podróż, tylko „solo” – stwierdziła Ania, dodając, że polubienie własnego towarzystwa to najbardziej uwalniający krok, jaki można zrobić dla swojej niezależności. Odczarować Bliski Wschód. Jak wygląda podróżowanie kobiet po krajach arabskich bez filtra? Jednym z bardziej interesujących wątków rozmowy było zderzenie zachodnich wyobrażeń z rzeczywistością, jakiej doświadczają kobiety podróżujące po krajach Półwyspu Arabskiego. Oman czy Arabia Saudyjska wciąż budzą w Europie wiele obaw, często wzmacnianych przez medialne przekazy i utrwalone stereotypy. Tymczasem doświadczenia Anny Małysy pokazują znacznie bardziej złożony obraz tych miejsc. Podróżniczka odwiedzała kraje arabskie wspólnie z koleżanką, świadomie rezygnując z luksusowych kurortów na rzecz bliższego kontaktu z lokalną kulturą. Korzystały z niewielkich guesthouse’ów, poznawały mieszkańców i podróżowały w sposób daleki od standardowej turystyki. – Podróżując w tego typu regiony, staram się korzystać z lokalnych hosteli, nie jechać na all inclusive do Dubaju. Spotykamy się z lokalnymi ludźmi i korzystamy z guesthousów – mówiła. Takie podejście pozwala jej zobaczyć codzienne życie mieszkańców z bliska, a nie jedynie przez pryzmat atrakcji przygotowanych dla zagranicznych turystów. Jak podkreśliła, właśnie podczas takich podróży najłatwiej dostrzec różnicę pomiędzy medialnym obrazem regionu a rzeczywistością. Zamiast nieufności czy wrogości podróżniczki spotykały się z autentyczną życzliwością oraz gotowością do pomocy ze strony zupełnie obcych osób. – Gościnność arabska to jest inny level. Tam jest po prostu top of the top – przyznała, dodając, że ludzie bezinteresownie proponowali im wsparcie, pytali, czy wszystko jest w porządku, a czasem nawet interesowali się dalszym przebiegiem podróży. – Mężczyzna ma tam poczucie, że powinien się zaopiekować. Fajnie poznać kogoś, kto się po prostu zapyta: „Czy wszystko okej, czy potrzebujesz pomocy?” – mówiła, zaznaczając, że takie sytuacje zdarzały się wielokrotnie i często pozostawiały większe wrażenie niż najbardziej spektakularne atrakcje turystyczne. Jednocześnie Anna Małysa zwróciła uwagę, że kluczowe znaczenie ma szacunek wobec lokalnych norm kulturowych. Dotyczy to również ubioru, który w wielu krajach regionu pozostaje ważnym elementem komunikacji społecznej. – Jeżeli ja mogę się tym zabezpieczyć, to robię to dla własnego komfortu. Zakładam m.in. hidżab, czyli zakrywam włosy. Mam wrażenie, że to robi taką barierę psychiczną: „Okej, ta dziewczyna rozumie trochę miejsce, w którym się znalazła” – tłumaczyła. Jak podkreślała, nie chodzi o rezygnację z własnej tożsamości, lecz o okazanie szacunku wobec zasad obowiązujących w odwiedzanym miejscu. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak Czesi widzą Polaków? Rozmawiamy z Hanką z Moraw
„Jestem typową Czeszką" mówi o sobie Hanka. Nam opowiada, jak u naszych południowych sąsiadów wspomina się czasy Czechosłowacji, skąd się bierze czeski ateizm i dlaczego język polski jest taki zabawny.
W tym artykule: Jaki jest „czeski" stosunek do religii? Czy Czesi tęsknią za Czechosłowacją? Jak zapamiętałaś aksamitną rewolucję? Uważasz się za Czeszkę czy Morawiankę? Bo rozwód ze Słowakami był dla Czechów wzorowy... A polski też śmieszy? Jak Czesi widzą Polaków? A wiesz, jak Polacy mówią na Czechów? Gdzie się urodziłaś? Ale z Pragi jesteście dumni? Co ty najczęściej robisz na obiad? A czym kojarzy ci się kuchnia polska? Hanka pochodzi z Republiki Czeskiej. Urodziła się, wychowała i mieszka na Morawach, co – jak tłumaczy podczas naszej rozmowy – stanowi o jej odrębności wobec choćby mieszkańców arcyczeskiej Pragi. Nie znaczy jednak, że nie czuje się typową Czeszką. A jak Czesi widzą Polaków? Już niedługo wyznawcy chrześcijaństwa będą obchodzić Wielkanoc. Jakie święta w kalendarzu są ważne dla Czechów? Nie mamy tu tak dużo świąt religijnych jak wy w Polsce. Poza Bożym Narodzeniem i Wielkanocą obchodzi się też 28 września Dzień Świętego Wacława. Co się wtedy robi? Nic. Nie pracujemy i jesteśmy w domu. Nie jesteśmy zbyt ceremonialnym narodem. Na początku lipca obchodzone jest jeszcze Święto Cyryla i Metodego, czyli dzień, w którym wspomina się świętych, którzy przynieśli wiarę chrześcijańską na nasze ziemie. Wtedy też się nie pracuje, a nieliczni wierzący wybierają się na pielgrzymkę do Velehradu. Nie wiem, czy znasz to miejsce – na południu Moraw jest taka znana bazylika. Uważa się, że w 863 roku – o ile dobrze pamiętam tę datę – dotarli tam Cyryl z Metodym. Jaki jest „czeski" stosunek do religii? A o Polsce jeszcze nikt wtedy nie słyszał. Jak na najbardziej ateistyczne państwo Europy wciąż jednak macie kilka świąt religijnych w kalendarzu. Rzeczywiście, uznaje się nas za społeczeństwo świeckie. I naprawdę obserwujesz, że twoi znajomi czy sąsiedzi uznają się za niewierzących i nie praktykują żadnych rytuałów? Ja myślę, że każdy jednak w coś wierzy, tylko nie potrafi tego nazwać. Trochę na zasadzie „to jest moje sumienie i niech nikt nie waży się mi mówić, co mam robić”. Dla Czechów taka niezależność jest niezwykle ważna. Prawda jest jednak taka, że na Wielkanoc i Boże Narodzenie wiele z tych osób pojawia się na mszy. Nie chcą się jednak przyznać do żadnej wiary, byle by Kościół i księża nie wtrącali się do ich życia. Słyszałaś o Mariuszu Szczygle, polskim mistrzu reportażu? Tak. Jest u nas znany. Napisał kilka książek o Czechach. Zgadza się. W jednym ze swoich tekstów Szczygieł pisał, że „kiedy większość społeczeństwa nie widzi przed sobą perspektywy życia wiecznego, życie doczesne wygląda trochę inaczej”. Czy to nie właśnie to twarde stąpanie po ziemi nie odróżnia Czechów od Polaków, którzy z kolei częściej myślą o tym, co ich czeka po śmierci? Najciekawsze w Europie jaskinie. Czechy mają powody do dumy Jaskinie w Czechach uchodzą za jedne z najpiękniejszych i najciekawszych w Europie. Ich duży plus to też odległość od Polski. Zobacz, co warto zobaczyć podczas krótkiego wypadu do Czech. Nie znam wielu Polaków, więc nie mogę być pewna. Prawdą jest jednak, że w Czechach ten religijny pragmatyzm przejawia się w ciągłym poszukiwaniu łatwej wiary. Młodzi ludzie też potrzebują w coś wierzyć, stąd coraz większa popularność buddyzmu czy ruchów New Age. Z tej nowej wiary wyciągają jednak tylko to, co wydaje się im interesujące i co można jakoś połączyć ze znanymi im doświadczeniami chrześcijańskimi. Grunt jednak, aby takie zaadaptowane na ich potrzeby wierzenie niczego od nich nie wymagało. Z moich obserwacji wynika też, że mimo wszytko ludzie w Czechach są otwarci duchowo – interesują się medytacjami, świętują fazy Słońca i coraz częściej chodzą do wróżek. Jakąś wiec perspektywę życia po śmierci starają się zachować. Mimo wszystko tytuł najmniej religijnego państwa świata, w którym od 75% do 79% mieszkańców nie deklaruje żadnego wyznania, robi wrażenie. Coś musi być w naszym czeskim charakterze, że jesteśmy tacy racjonalni. Może trochę bardziej od innych. Sama jestem osobą wierzącą i mam potrzebę zrozumienia świata i znalezienia w nim jakiegoś sensu. Ten masowy ateizm na pewno po części wynika z doświadczenia komunizmu. Pokolenie moich rodziców to generacja, w której najwięcej się zmieniło. Słyszałam, że w Czechosłowacji ten ustrój był jeszcze bardziej zamordystyczny niż w innych krajach bloku wschodniego. Podobno w Polsce nie trzeba było wszystkiego oddawać państwu. Czy Czesi tęsknią za Czechosłowacją? Polska Rzeczpospolita Ludowa rzeczywiście była jedynym krajem komunistycznej Europy, w którym tzw. inicjatywa prywatna nie była zabroniona. Mój tata miał zakład szewski, a potem razem z mamą prowadzili mały sklep. U nas o niczym takim, jak własny biznes, nie było wówczas mowy. Ludzie musieli oddawać ziemię, plony i zwierzęta. Na początku lat 50. kto nie chciał oddać krowy państwu, musiał codziennie udostępniać ileś litrów mleka. Jeżeli krowa dawała mniej litrów, gospodyni musiała dokupić brakujące litry, aby móc spłacić zobowiązanie wobec Czechosłowacji. Podobnie było z mięsem, z jajkami. Koniec końców, nikomu nie opłacało się trzymać tych zwierząt, lepiej było je oddać. Ludzie byli bardzo biedni. Nie mieli ani zwierząt, ani niczego co można było uzyskać z ich hodowli. Moi rodzice wspominają, że w ludziach rodziło się poczucie dużej niesprawiedliwości i okropnej bezradności. 35 lat po upadku komunizmu w Polsce wciąż są ludzie, którzy pozytywnie wspominają tamte czasy. W Czechach też powszechna jest nostalgia za dawną Czechosłowacją? Tak, tak, jest. Wielu ludzi tęskni za tymi czasami. Uważają, że wtedy było łatwiej, każdy miał pracę i nikt nie musiał się niczym martwić, bo państwo opiekowało się obywatelami i wszystko za nich robiło. Za pracą szły jakieś pieniądze, jakieś mieszkanie. Wszyscy mieli podobnie – to samo dostawaliśmy i tego samego nam brakowało. Prawda jest natomiast taka, że w latach 80. w sklepach brakowało podstawowych produktów, jak papieru toaletowego czy pasty do zębów, albo że były słoiki, ale brakowało wieczek. Przed świętami można było kupić tylko jedno opakowanie kakao i orzechów dla rodziny. Po banany czy pomarańcze trzeba było stać w długich kolejkach. Pamiętam, jak całą rodziną staliśmy w kolejce po mięso – ja, mama, tata i mój brat. Udawaliśmy, że się nie znamy, bo jednej osobie można było sprzedać tylko ćwierć kilograma mięsa, a moi rodzice planowali zrobić domowe kiełbasy. Co ciekawe, Republika Czeska to chyba jedyny kraj w naszym regionie, w którym do parlamentu regularnie dostaje się partia komunistyczna. Komunistyczna Partia Czech i Moraw długo trafiała do parlamentu. Do niedawna wspierała rządzącą partię Ano Andreja Babiša. Na szczęście sytuacja zmieniła się po wyborach w 2021 roku. Komunistów w naszym parlamencie już nie ma. Hurra! Jakie hasła ma taka XXI-wieczna partia komunistyczna? Trudno mi sobie bowiem dzisiaj wyobrazić sierp i młot oraz Marksa i Lenina na sztandarach. Uważają się za nowoczesnych komunistów. Na pewno unikają odwołań do Stalina, a o przeszłości właściwie w ogóle nie mówią. Nie potrafię chyba jednak wymienić żadnych z ich postulatów, bo mnie po prostu nie interesują. W Czechach jest tak dużo partii, że i komunistyczna się jakoś uchowała. Jak Czesi dzisiaj oceniają przemiany po 1989 roku? W Polsce pierwsze lata po przełomie były kolorowe, wydaje się, że zachłysnęliśmy się wolnością i zachodem. Tymczasem mimo happy endu był to dla wielu ludzi bardzo trudny okres – przedsiębiorstwa bankrutowały, ludzie nie potrafili się odnaleźć w kapitalizmie. Pomijając nostalgię starszych ludzi, myślę, że ta zmiana jest odczuwana pozytywnie. Jest takie piękne czeskie słowo – vnímání. Znasz? Nie, co to znaczy? Percepcja, albo postrzeganie. Otóż w Czechach to vnímání, ta ocena transformacji jest raczej pozytywna. Był to przecież jednak okres, który dał nam mnóstwo możliwości. Przed aksamitną rewolucją – bo tak nazywamy wydarzenia, które w 1989 roku doprowadziły do obalenia władzy ludowej – ludzie mieli mnóstwo pomysłów, ale nie mógł ich realizować. Chcieli podróżować, zakładać biznesy, ale nie było to możliwe. W Czechach wymyślono bardzo ciekawy sposób na prywatyzację. Każdy obywatel mógł kupić akcję jakiegoś państwowego przedsiębiorstwa. Ryzyko polegało na tym, że nie można było mieć pewności, jak ta firma będzie prosperowała. Czechy: Mały kraj pełen wielkich skarbów W kraju cztery razy mniejszym od Polski jest aż 12 zabytków UNESCO, czyli tylko o jeden mniej niż u nas. W Czechach dwa najdalsze są oddalone od siebie raptem o kilka godzin jazdy samochodem, w... Jak zapamiętałaś aksamitną rewolucję? Miałam wtedy zaledwie 16 lat. To na tyle dużo, że mogłaś wyczuć panujący nastrój. Co to było? Optymizm, czy raczej niepokój i przerażenie? Muszę powiedzieć, że w tym czasie panował chyba taki nasz czeski spokój. Kiedy dotarło do nas, co się dzieje w Pradze, że policja bije tam studentów, że ktoś tam zginął, oczywiście trochę się martwiliśmy. Musieliśmy jednak czekać – nie mieliśmy przecież pojęcia, o wydarzeniach w Polsce i w innych krajach regionu. W telewizji nie mówiono wam o przemianach demokratycznych w Polsce? Może ktoś w Pradze wiedział. Ktoś, kto miał kontakty. My tutaj, w tym małym miasteczku w ogóle nie odczuwaliśmy żadnej atmosfery, nie wiedzieliśmy, że idą zmiany. Myślę, że starsi ludzie, pamiętający jeszcze odwilż Praskiej Wiosny i rok 1968 byli sceptyczni i szczególnie się bali. Moi rodzice żyli w ciągłym strachu, że coś pójdzie nie tak i powtórzy się inwazja wojsk Układu Warszawskiego. Pewnie czuli się już zmęczeni wszystkimi niespełnionymi dotychczas marzeniami. To z kolei jedno z najbardziej wstydliwych wydarzeń w historii Polski... Z relacji rodziców wiem, że wcześniej na ulicach panował optymizm i wszyscy mieli dobry humor. Aż nagle przyjechało wojsko i wszystko zmieniło się na jeszcze gorsze niż przed Praską Wiosną. A te słynne zdjęcia Vaclava Havla z 1989 roku, kiedy stoi na balkonie na Placu Wacława i wiwatują mu tysiące ludzi – tego też nie pokazywali w telewizji? To już było później po wydarzeniach 17 listopada, kiedy pobito studentów w Pradze. o tych tragicznych zdarzeniach nie wiedzieliśmy. Docierały do nas tylko strzępki informacji od dzieci sąsiadów, którzy uczyli się w stolicy. Bardzo powoli to się rozchodziło po kraju. Pamiętam, że krok po kroku ludzie stawali się coraz bardziej odważni. Zaczęli organizować demonstracje na rynkach małych miast. Tu gdzie mieszkam ludzie też szybko się skrzyknęli. W moim mieście zawsze mieszkali tacy alternatywni ludzie. Również dzisiaj popularne są tutaj nowoczesne idee, nie tylko wolność, ale też ekologia. Jak dziś w Czechach wspomina się Havla? Bo wiesz, w Polsce Lech Wałęsa dla wielu jest bohaterem, ale jest też grupa ludzi, która bardzo go krytykuje. Czechy są tak samo podzielone jak Polska. Jeśli chodzi o Vaclava Havla, połowa ma go za bohatera, a druga połowa go nienawidzi. Za co właściwie? Że wprowadził Czechy z powrotem Europy. Uważasz się za Czeszkę czy Morawiankę? Zawsze mówię o sobie, że jestem Czeszką. Trochę mam problem z nazywaniem siebie Morawianką. Oczywiście urodziłam się na Morawach, ale bardziej czuję się Walaszką. Mój niewielki region w północnych Morawach to Wałachy. Czym się różnią Walasi od Morawian i Czechów? Dużych różnic nie ma. Mamy lokalną kulturę ludową, tradycyjne stroje, muzykę i piosenki. Język też jest trochę inny, choć już nie w moim pokoleniu. Niestety, nie znam dialektu wałaskiego. Jestem więc Walaszką, potem Morawianką, a potem Czeszką. Tak blisko i tak pięknie! Odwiedź czeskie Skalne Miasta - Traveler Skalne Miasto w czeskim Adršpach posłużyło filmowcom z Hollywood za plan filmowy podczas ekranizacji powieści fantasy C.S. Lewisa. I fakt - jest tu fantastycznie. Do tego na tyle blisko, że ... Morawy to nie to samo co Czechy? To trochę skomplikowane. Tradycyjnie Republikę Czeską tworzą trzy krainy – Czechy na zachodzie, Morawy na wschodzie i Czeski Śląsk na północnym wschodzie. Sama kiedy myślę o swoim kraju, mówię oczywiście o Czechach. Ale kiedy mam na myśli coś bardziej dokładnego, na przykład gdzie leży jakieś miasto, wymienię właśnie Czechy lub Morawy. Morawianie nie chcieliby się uniezależnić od Czechów? W Polsce jest grupa Ślązaków, która uważa, że ma własną odrębną od Polaków kulturę i język i chciałaby pójść własną drogą. Rzeczywiście, zdarzają się podobne ruchy na Morawach. Prawda jest jednak taka, że pozostają na marginesie i nie mają właściwie żadnego znaczenia. Bo rozwód ze Słowakami był dla Czechów wzorowy... To prawda. Teraz oddalamy się od siebie. Jeszcze w czasach, kiedy tworzyliśmy jedno państwo, było więcej kontaktów międzyludzkich. Gdy byłam dzieckiem, zawsze jeździliśmy na wakacje na Słowację, choć nie mieliśmy tam jakichś bliskich przyjaciół. Co ciekawe, teraz mam więcej znajomych z tego kraju. Poznaję ich w internecie – to moi partnerzy językowi do praktykowania angielskiego. W szkole również nie miałaś koleżanek ani kolegów ze Słowacji? Mimo że skończyłam dwie szkoły średnie, w żadnej z nich nie było Słowaków. Była za to jedna Polka z Czeskiego Cieszyna. Mówiła po polsku? Z nami oczywiście rozmawiała po czesku, ale to polski był jej językiem ojczystym. A czy słowacka kultura, muzyka, literatura są obecne w Czechach? Oglądacie słowacką telewizję i jesteście na bieżąco z wydarzeniami w Bratysławie? Czy jednak jest to już dla przeciętnego Czecha zagranica? Oczywiście słowacka telewizja jest u nas odbierana, ale nie sądzę, aby wielu Czechów ją oglądało. Słowackie książki, nawet jeżeli są czytane, to raczej po czesku, choć rozumiemy się bardzo dobrze. Najbardziej obecna jest chyba muzyka – słowackie zespoły są u nas naprawdę popularne. Po drugiej stronie granicy sprawa wygląda zupełnie inaczej. Rozmawiałam ze znajomą Słowaczką, która twierdzi, że w ich telewizji emituje się dużo czeskich programów w oryginale, bez tłumaczenia. Również za pośrednictwem radia i książek Słowacy są w ciągłym kontakcie z językiem czeskim. Nie wiem właściwie, dlaczego u nas jest inaczej. Sama przyznaję, że też nie chciało mi się słuchać słowackiego, dopóki nie zaczęłam interesować się językami obcymi. Jestem typową Czeszką. A język słowacki was śmieszy? Myślę, że nie śmieszy. Jesteśmy do niego na tyle przyzwyczajeni, że jest dla nas neutralny. A polski też śmieszy? Oczywiście, że polski nas śmieszy! (śmiech) I które słowa są takie śmieszne? No wiesz, wczoraj rozmawiałam z pewną Polką przez internet. Powiedziała mi, że w pokoju, w którym przebywa, jest tak zimno, że mogłyby tam wisieć sople. Bardzo mnie to rozbawiło. Wiesz, co to są sople po czesku? Nie... Gile z nosa! Ach ci fałszywi przyjaciele! Andrzej Jagodziński, który tłumaczył m.in. Milana Kunderę na język polski, powiedział, że „trudność w tłumaczeniu z czeskiego sprawiają właśnie te słowa, które brzmią w naszych językach identycznie lub bardzo podobnie, a znaczą coś znacznie innego, a czasem wręcz przeciwnego. Bliskość naszych języków jest dla tłumacza strasznie niebezpieczna. Na opanowanie języka czeskiego na tyle, by zrozumieć kontekst i nie być skazanym na tłumacza, potrzeba kilku miesięcy intensywnej nauki. Dopiero wtedy jednak zaczynają się schody. Polski i czeski wyrosły z jednego pnia, a potem się rozeszły i nie można ufać ich pozornej bliskości, diabeł tkwi tutaj w szczegółach” . Tak, dużo w tym prawdy. Sama się o tym przekonuję każdego dnia, ucząc się polskiego. Z jednej strony język wydaje się prosty z powodu podobieństwa, a z drugiej na uczącego się czeka wiele pułapek. Trzeba być ostrożnym. Jak Czesi widzą Polaków? Na Polaków mówicie „Pšonci”? Jak tak nie mówię, bo to jest trochę obraźliwie. A co to znaczy? Właściwie nic szczególnego ani nic wulgarnego. To takie naśladowanie języka polskiego i tych szeleszczących dźwięków. Myślę jednak, że tak na Polaków wołają ludzie, którzy mieszkają blisko granicy z Polską. W mojej rodzinie i w moim otoczeniu nigdy tego określenia nie słyszałam. Może właśnie dlatego, że nie mamy zbyt wielu bezpośrednich kontaktów z Polakami. A wiesz, jak Polacy mówią na Czechów? Nie. Jak? Jeżeli żartujemy, mówimy „Pepiki", choć właściwie nigdy nie sprawdziłem, skąd się wzięło to określenie. Naprawdę nie wiesz, co znaczą Pepíci? To forma imienia Josef. Na Morawach rzadko jej używamy, ale w Czechach na Josefa woła się Pepik. Podobnie zresztą jak na Jana często mówimy Honza. Myślę, że ten Pepik wywodzi się od włoskiego Giuseppe. Jeszce jeden cytat z Mariusza Szczygła: „czeski to nie język, to masaż dla mózgu”. Co sądzisz? To bardzo ładne! Ta opinia pewnie wynika z tego, że mamy bardzo dużo spółgłosek i bardzo mało samogłosek. Nie ukrywam, że to może być wyzwanie dla obcokrajowca mierzącego się z czeskim. Znalazłem takie zdanie, ale ni odważę się go przeczytać: „Strč prst skrz krk”. To bardzo znany czeski łamaniec językowy – nie ma w nim ani jednej samogłoski. Rozmawiałam kiedyś na ten temat z pewnym Szwedem, który uczył się czeskiego. On w ogóle nie potrafił zrozumieć, jak my jesteśmy w stanie to wymówić. Przeczytałam jednak kiedyś, że to nie do końca jest tak, że my nie używamy samogłosek, po prostu one czasami są tak krótkie, że ich nie zapisujemy. Byłaś kiedyś w Polsce? Tylko raz. Dwa tygodnie temu odwiedziłam Cieszyn. Gdzie się urodziłaś? W pobliskim miasteczku Valašské Meziříčí. Po polsku to się nazywa Międzyrzecze Walaskie. Tam jest najbliższy szpital, a w Czechach większość dzieci przychodzi na świat w szpitalu. Co widzisz z okna swojego domu? Las i góry. Beskidy. Chodzisz na grzyby? Słyszałem, że to jedno z ulubionych zajęć Czechów. Mówi się nawet, że to nasz sport narodowy. Oczywiście lubię chodzić do lasu, ale nie jestem dobra w grzybobraniu. Czasami coś znajdę, ale nie żebym jakoś szczególnie szukała… Ach i to nieszczęsne słowo „szukać”. Pewnie wiesz, co „šukat” znaczy po czesku? Wiem, wiem… Wszyscy Polacy wiedzą. Ale muszę ci powiedzieć, że dzisiaj rozmawiałam z pewną Polką. która mieszka w Czechach. Jej mąż jest Czechem i pochodzi z takiej rodziny trochę „ą–ę”, wiesz, co mam na myśli, prawda? Ta czeska rodzina organizowała jakieś rodzinne przyjęcie, na które zaproszono również polską rodzinę mojej znajomej. Ta przed wizytą w Czechach przygotowywała swojego ojca, aby pod żadnym pozorem niczego nie szukał, a najlepiej w ogóle unikał tego słowa. Ojciec zapamiętał te uwagi i podczas kolacji podziękował czeskim gospodarzom, mówiąc, że „Czechy to piękny kraj, że żyje tu wiele narodów – Czesi, Morawianie, Słowacy. I że wszystko to wydaje mu się takie zamerdane”. Przy stole zapanowała cisza. Mężczyzna nie miał pojęcia, że „zamerdany” to jeden z najcięższych czeskich wulgaryzmów. Z czego są dumni Czesi? Wiesz, my Polacy jesteśmy z siebie bardzo dumni. Niektórzy powiedzą, że nawet za bardzo – z naszej historii, wielkich Polaków. U nas narodowa duma jest jak wielki nadmuchany balon. Też jesteście dumni z takich wielkich rzeczy? Najbardziej chyba jesteśmy dumni z piwa. (śmiech). Oczywiście żartuję. Jest to stereotyp, z którym nie do końca się zgadzam. Jesteśmy też dumni z naszej historii, z kultury, architektury i z naszych ludzi. No tak, ten czeski pragmatyzm… A ty pijesz piwo? Ja w ogóle nie piję alkoholu. A piwo to w ogóle napój alkoholowy dla Czechów? Faktycznie, u nas piwo jest powszechnie tolerowane i właściwie nikt się nie zastanawia, że może być szkodliwe. Nastolatkom podaje się piwo? Myślę, że kiedy chłopak lub dziewczyna kończy 15 lat, jest raczej normalne, że może napić się piwa z rodzicami, choć w mojej rodzinie tego nie akceptujemy. Mimo wszystko to alkohol i może być niebezpieczny. Znam historię pewnej rodziny, w której dorosła już córka alkoholika przywoziła z podróży swoim małym dzieciom piwo w prezencie. Naprawdę byłam zaskoczona, że nie widziała w tym nic złego. W ostatnim spisie powszechnym w Czechach aż 25% mieszkańców nie przyznało się do żadnej narodowości. To jedna czwarta całego społeczeństwa? Jak to możliwe? Nie jestem ekspertką od socjologii. Z moich przypuszczeń może to wynikać z kilku rzeczy. Po pierwsze, wielu młodych ludzi otwarcie nie lubi naszego państwa i się z nim nie utożsamia. Wolą być postrzegani jako mieszkańcy świata, a nie jakiegoś malutkiego państewka gdzieś w środku Europy. Po drugie, mieszka u nas dużo Romów, którzy często nie chcą się przyznać do swojej narodowości, więc nie zaznaczają żadnej opcji. Ale z Pragi jesteście dumni? Jesteśmy dumni ze wszystkiego, co podoba się u nas innym. Praga to z pewnością jest coś interesującego w oczach obcokrajowców. W Czechach Praga i Brno to tak naprawdę jedyne duże i ważne metropolie. Jak stolica jest widziana z innych regionów kraju? Jako miejsce, gdzie żyje się szybciej i zarabia więcej. Prawie wszyscy mamy tam jakąś rodzinę lub przyjaciół, więc kontakt z Pragą jest nieustanny. Ach, no i mówią tam z naprawdę okropnym akcentem. Naprawdę? Jak mówią w Pradze? Nie wiem nawet, czy jestem w stanie to powtórzyć. Na pewno trochę przeciągają końcówki. Mój mąż powie – jsem mladý, a Prażak powie bardziej śpiewnie – jsem mladeeej. Co ty najczęściej robisz na obiad? Kiedyś zapytałem cię, czy lubisz smażony ser, zaprotestowałaś, że to polski stereotyp i że Czesi wcale nie jedzą tak często smażonego sera. Co jest zatem typowo czeskim daniem? Nie wiem, czy to jest najlepszy przykład czeskiej kuchni, bo ja najczęściej piekę dla rodziny mięso wieprzowe. Z czym je podajesz? Z ziemniakami? Bo wiesz, my w Polsce jemy ziemniaki do wszystkiego. Również z ziemniakami, bo tu na Morawach są powszechne i lubiane. W Pradze z kolei jedzą więcej knedlików i przygotowują więcej sosów. A czym kojarzy ci się kuchnia polska? Z pierogami! U was nie ma czegoś takiego jak pierogi? Nie ma. Nie jest to jednak twoje ulubione polskie słowo? Jeśli pytasz mnie o moje ulubione słowo, to mogę podać jedno z pierwszych, którego się nauczyłam i którego znaczenie musiałam sprawdzić w słowniku, bo nigdy nie przyszło by mi do głowy. To słowo to „kobieta”. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Nie tylko bułki ze śledziem, czyli co zjeść w Hamburgu
O nowoczesnej kuchni północnych Niemiec, ale także o zmieniających się trendach kulinarnych u naszych zachodnich sąsiadów rozmawiamy z Thomasem Samplem, jednym z najpopularniejszych szefów kuchni w Niemczech.
W tym artykule: Nowoczesny koncept gastronomiczny Na tropie zapomnianych warzyw i owoców Co zjeść w Hamburgu? Thomas Sampl pochodzi z Nadrenii. Swoje kulinarne umiejętności kształtował jednak na północny Niemiec. W Hamburgu wraz z dwojgiem przyjaciół opracował koncepcję nowoczesnej kuchni portowej (Hobenköök w dialekcie języka dolnoniemieckiego). Utalentowane trio to restauratorzy z sercem i duszą przepełnionymi pasją do swojego pomysłu. Ten z kolei polega na połączeniu w jednym miejscu restauracji i hali targowej ze świeżymi owocami i warzywami. Wszystko po to, by ograniczyć marnowanie jedzenia. Produkty, które się nie sprzedadzą, są przez kucharzy na bieżąco wykorzystywane w kuchni. Nowoczesny koncept gastronomiczny Restauracja i hala Hobenköök znajdują się w dawnym budynku dworca w nowoczesnej i tętniącej życiem dzielnicy portowej Hafencity w centrum Hamburga. [Więcej o tym, jak Hamburg zmienia się w najbardziej zielone miasto Niemiec, przeczytasz tutaj]. Z Thomasem Samplem spotykam się na miejscu. Obiecał opowiedzieć więcej, co zjeść w Hamburgu i jak zmiany klimatyczne na świecie wpływają na zmiany trendów kulinarnych. Hobenköök nie jest typową restauracją. Na czym dokładnie polegał wasz pomysł? Przede wszystkim jesteśmy halą targową, w której od poniedziałku do soboty przez cały dzień można dostać świeże warzywa i owoce. Co szczególnie ważne, wszystkie oferowane tu produkty pochodzą bezpośrednio o lokalnych rolników i producentów. Unikamy pośredników. Pod tym samym dachem znajduje się też restauracja. Nasi goście siedzą i jedzą właściwie tuż obok półek i koszy pełnych świeżych produktów. Skąd pochodzi nazwa tego konceptu? Hobenköök to słowo w dialekcie północoniemieckim, którego używa się w Hamburgu. Czasami może bardziej przypominać język duński lub niderlandzki. Zależało nam, aby już w samej nazwie podkreślić, że odnosimy się do lokalnych korzeni. Samo słowo „Hobenköök" oznacza „kuchnię portową", co również nawiązuje do tradycji Hamburga. Jak odkrywać świat poprzez kuchnie? Rozmowa z Karolem Okrasą W kolejnym odcinku podcastu „National Geographic Traveler: Zjawiskowo” wybieramy się w podróż po świecie pełnym smaków, zapachów i aromatów. Na tropie zapomnianych warzyw i owoców Sam jednak nie pochodzisz z tych regionów? Urodziłem się w środkowych Niemczech. Do Hamburga przyjechałem już jako szef kuchni w poszukiwaniu nowych smaków. I właśnie tu – w północnych Niemczech – odkryłem prawdziwą tradycyjną kuchnię. Co ciekawe, moja fascynacja kulinariami tego regionu zaczęła się od przypadkowego znaleziska. Zaraz po przyjeździe wpadła mi w ręce stara XIX-wieczna książka kucharska pisana w lokalnym dialekcie. W środku znalazłem wiele przepisów na zapomniane już dania, do przyrządzenia których potrzebne były owoce i warzywa, o których nigdy nie słyszałem. Zacząłem wypytywać tutejszych rolników, czy uprawiają któreś z produktów, które znalazłem w starej książce kucharskiej. Pomogli mi zidentyfikować kilka z nich, m.in. złotą rzodkiew, i opowiedzieli, że to typowe wiosenne warzywo z tych okolic. I tak zaczęła się moja podróż po kulinarnych tradycjach Hamburga. W wyniku tych poszukiwań i odkryć powstał Hobenköök. W naszej kuchni używa się wyłącznie lokalnych i świeżych produktów, dostarczanych przez ponad 200 rolników, piwowarów czy wytwórców serów. Sądzisz, że jest dzisiaj potrzeba takich miejsc jak Hobenköök? Jestem o tym przekonany. Jeszcze 15 lat temu, kiedy przyjechałem do Hamburga, trudno było tu znaleźć ziemniaki, które by smakowały jak ziemniaki. A warto pamiętać, że to warzywo jest podstawą tutejszej kuchni. Z czasem coraz więcej rolników zaczęło zwracać uwagę na jakość swoich upraw. Więcej ludzi też pyta o produkty z okolic i szuka takich potraw, które są przygotowywane w zrównoważony sposób z wykorzystaniem świeżych produktów. Co ciekawe, kiedy pytałem rolnika o złotą rzodkiew, ten zauważył, że jestem pierwszym od przynajmniej 40 lat kucharzem, który interesuje się pochodzeniem warzyw i owoców. Teraz takie relacje z farmerami to właściwie część naszej pracy. I nie jest to tylko tymczasowa moda? O tym, że nie jest, najlepiej świadczy liczba tego typu restauracji w Hamburgu. Kilka lat temu można je było policzyć na palcach jednej ręki. W tym roku miejsc, w których dba się o świeże i lokalne jedzenie, jest w mieście ponad 20. Hamburg pod tym względem wyróżnia się na tle całych Niemiec. To tutaj Michelin odznaczył największą w naszym kraju liczbę restauracji swoimi „zielonymi gwiazdkami". Próbowałeś odtworzyć wszystkie dania z tej starej książki kucharskiej? Początkowo tak, ale z czasem zacząłem z niej korzystać jak z inspiracji. Te dania sprzed ponad stu lat pozwoliły mi lepiej zrozumieć zarówno typowe jedzenie z Hamburga, jak i z okolic. Najdroższy burger na świecie kosztuje 23 tys. złotych. Co jest w środku? Umieszczenie tego typu dania w menu z pewnością przekłada się popularność restauracji, choć rekordowo drogiego burgera zamawia niewielu. Co zjeść w Hamburgu? Czym na kulinarnej mapie Niemiec wyróżnia się Hamburg? Typowym daniem kojarzonym z naszym miastem jest labskas. To pożywne mięsne danie z wołowiną, ziemniakami, burakami, cebulą i śledziem. Labskas najczęściej podaje się z ogórkami kiszonymi, rolmopsem i jajkiem sadzonym. To stare danie portowe. Było i jest serwowane marynarzom na statkach. Za sukces labskasa odpowiada prosty sposób przyrządzenia go na statku. Innym przysmakiem jest prosta bułka ze śledziem (Fischbrötchen) oraz – na deser – mleczny przysmak z leśnymi owocami (rote grütze). Podobno miałeś zostać matematykiem? To prawda. Cała moja rodzina tradycyjnie zajmowała się przetwórstwem mięsa. Ja bardzo nie chciałem tego robić. Dość szybko jednak zacząłem pracę jako szef kuchni i tak już zostało. A w kuchni jesteś bardziej artystą czy matematykiem trzymającym się precyzyjnie przepisów? Jestem trochę artystą i trochę matematykiem. W kuchni staram się pozwalać sobie na więcej szaleństwa i kreatywności. Liczby i matematyka przydają mi się bardziej w biznesie, czym tak naprawdę jest prowadzenie restauracji. Restauracji Hobenköök szukajcie w dzielnicy portowej Hafencity w Hamburgu przy Stockmeyerstraße 43. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Nawet jej zdarza się płakać ze strachu. Nasza rozmowa z Olą Taistrą [GALERIA]
Ola Taistra to jedna z najlepiej wspinających się kobiet w Polsce. O swoich pierwszych chwilach w Tatrach, strachu i ekscytacji oraz apetycie na... Kapitana - opowiada Barbarze Żukowskiej.
Niedawno na swoje konto dodała pierwsze samodzielne kobiece przejście w ciągu jednego dnia całej Metalliki – jednej z najpiękniejszych klasycznych dróg na Mnichu w Tatrach. I na tym nie koniec. Najciekawsze jest to, że Ola jest znana ze swoich przejść sportowych (czyli po już ubezpieczonych drogach) w skałach, a nie z dróg wielowyciągowych jaką jest Metallica. Na przykład w 2012 r. przeszła Cosi fan tutte o trudności 8c+ w Rodellar w Hiszpanii. Było to najtrudniejsze polskie kobiece przejście, które przesunęło Olę do czołówki światowej. Do czego można porównać trudność poruszania się po takiej drodze? – To tak, jakby się szło, trzymając się tylko jednym palcem, po podwieszonej pod sufitem drabinie, w której brakuje większości szczebli – tłumaczyła Ola podczas rozmowy z Travelerem po swoim osiągnięciu w Hiszpanii. Teraz, ku zaskoczeniu wielu osób, zwróciła się w stronę Tatr i dróg wielowyciągowych oraz na tzw. własnej asekuracji. Realizuje projekt "3 Skały", który zakłada przejście, oprócz połączenia dwóch dróg: Metalliki i Misterium w Tatrach [kilka pierwszych wyciągów jest dla nich ta sama], także drogi Era Vella w Hiszpanii (9a) i Hotel Supramonte na Sardynii (8b). Ale na tym nie zamierza poprzestać. Już myśli o wspinaniu się za oceanem – w Yosemite, słynnym rejonie wspinaczkowym w Stanach Zjednoczonych. Barbara Żukowska: Do tej pory dużo czasu spędzałaś na wspinaniu w skałach w Hiszpanii. Co cię sprowadziło w Tatry? Ola Taistra: W zeszłym roku spontanicznie pojechałam na Sardynię, żeby zmierzyć się z drogą Hotel Supramonte. To droga sportowa [z istniejącymi punktami do asekuracji] długości 400 m. Jest uważana za jedną z najpiękniejszych na świecie dróg wielowyciągowych. Moim partnerem wspinaczkowym był Szwajcar Roger Schaeli. Nie udało nam się jej zrobić, ale po tym doświadczeniu przekonałam się, że sportowe wspinanie plus wielka ściana to jest to, co mnie kręci. Zdaniem Rogera mam predyspozycje do wielkich ścian. Na świecie jest wiele świetnych miejsc do wspinaczki wielkościanowej, ale najbliżej jest w Tatry. Z ekonomicznego punktu widzenia to był najlepszy wybór. Po powrocie do Polski od razu tam pojechałam. I od razu rzuciłaś się na najtrudniejszą drogę? Zakochałam się we wspinaniu wielowyciągowym. Po Sardynii wiedziałam, że jestem w stanie pokonać sama wiele wyciągów jednego dnia. Znajomi Słowacy podpowiedzieli mi sportowe drogi w Tatrach, m.in. Metallikę na Mnichu. Nie znałam tych gór, wcześniej tylko raz byłam w Zakopanem na wycieczce szkolnej z podstawówki. Na początku nie wiedziałam nawet, którędy się tam podchodzi ze schroniska w Morskim Oku. Już na Mnichu pogubiłam drogi, pomyliłam wyciągi, przeszłam jeden z nich uważany za najtrudniejszy, nie wiedząc o tym. Ale całej Metalliki nie przeszłam od razu, załamała się pogoda i musieliśmy z moim partnerem wspinaczkowym wycofywać się do schroniska. Uzmysłowiłam sobie wtedy, że w Tatrach może być niebezpiecznie, że przy fatalnej pogodzie z Mnicha można się nie wydostać. Wcześniej nie miałam takich sytuacji. Kiedy w skałach, np. w Hiszpanii, nadciągała burza, w każdej chwili można było zjechać do podstawy ściany. Na drogach wielowyciągowych tak szybko ewakuować się nie da. Nie tylko warunki pogodowe były inne od tych, do jakich jesteś przyzwyczajona, ale też skały. Po raz pierwszy wspinałaś się w granicie. Jak wrażenia? Nie spodziewałam się, że niższym osobom jest tam dużo trudniej się wspinać. Wysoka osoba bez problemu sięgnie do kolejnych chwytów, ale niska już nie i na dodatek nie znajdzie pomiędzy nimi nic, czego mogłaby się złapać. Taka jest specyfika granitowej skały. I to jest problem. Kiedy wybierałam się w Tatry, wszyscy pukali się w głowę i pytali, czy wiem, na co się porywam. Sama później przyznałam, że z moim wzrostem drogi są dużo trudniejsze niż wskazuje ich wycena. Do niektórych chwytów musiałam skakać. Dlatego zrealizowałam w Tatrach jedynie część planu, jaki zakładał projekt „3 skały”. Nie udało mi się zrobić wyciągów z drogi Misterium, a jedynie samą Metallikę. Oprócz Metalliki przeszłaś też w Tatrach kilka łatwych dróg, na których jednak musiałaś sama zakładać punkty asekuracyjne. To dla ciebie także nowość. Jak sobie z tym radziłaś? Dla wspinaczy sportowych zakładanie własnej asekuracji jest wielkim stresem, choć do samej wspinaczki są świetnie przygotowani. Nie ufałam sobie i na łatwych drogach czułam się jakbym się wspinała free solo [bez żadnej asekuracji]. Powtarzałam sobie w myślach, że ja w takich łatwych miejscach nie odpadam. Raz nawet się popłakałam ze strachu. Ale w połowie października w Sokolikach przeszłaś Sekretną rysę, jedną z najtrudniejszych dróg poprowadzonych przez kobietę na własnej asekuracji. Bardzo mi w tym pomogło wielu doświadczonych wspinaczy. Poziom stresu, ekscytacji i emocji był tam tak wysoki, że nigdy czegoś takiego nie przeżyłam wspinając się sportowo. Psychicznie było to bardzo trudne, ciągle nie do końca wierzyłam swojej asekuracji i przez to początkowo nie byłam w stanie uporać się z trudnościami drogi. Przejście Sekretnej Rysy dało mi niesamowite wzmocnienie psychiczne. To mnie rozwija. Nie zamierzasz poprzestać na Tatrach? Jestem zafascynowana wspinaniem na własnej asekuracji. Chciałabym pojechać w Yosemite w USA i tam na łatwych drogach nauczyć się dobrze zakładać własne punkty asekuracyjne. Poza tym najbliższe miesiące planuję spędzić w Hiszpanii na wzmocnieniu formy fizycznej, którą z pewnością wykorzystam w Stanach. Nie ukrywam, że chciałabym w przyszłości zrobić kilometrowej długości drogę na El Capitan w Yosemite. Ktoś, kto zna to miejsce, powie, że jestem szalona. Wiem, że we wspinaniu na własnej asekuracji jestem dopiero na etapie pieluch – nie umiem zakładać punktów, nie umiem też wspinać się w rysach, co tam jest podstawą. Dlatego jest to duże wyzwanie. Ale ja zawsze wysoko stawiam sobie poprzeczkę.
Spuszczasz oczy w czasie rozmowy? Żaden wstyd, twój mózg "nie nadąża"
Rozmowa z szefem czy osobą rekrutującą do pracy jest trudniejsza niż pogawędka z kimś bliskim. Świadczy o tym choćby problem z utrzymaniem wzroku na rozmówcy. Gdy stawką jest nasze zatrudnienie rozsądek nakazuje patrzeć w oczy. Często jednak mechanicznie spuszczamy wzrok. Problemem nie jest nasze skrępowanie (nawet, gdy je odczuwamy) a wydajność pracy mózgu, tłumaczą naukowcy.
W niektórych sytuacjach nasz mózg zwyczajnie nie daje rady pogodzić podpowiadania nam prawidłowych słów i skupiania się na twarzy osoby, do której je kierujemy. I jak to dzieje się w przywołanym przypadku rozmowy o pracę, im lepiej chcemy wypaść dobierając trudniejsze zwroty, tym więcej zasobów myślowych zużywamy. Naukowcy z uczelni w Kyoto udowodnili to testem na 26 ochotnikach. Kazano im prowadzić na głos grę w skojarzenia zmuszając jednocześnie do utrzymywania wzroku na wyświetlanych na monitorze twarzach. Im bardziej skupiali uwagę na ekranach, tym trudniej przychodziły im do głowy właściwe związki między wyrazami. - Choć kontakt wzrokowy i przetwarzanie mowy wydają się niezależnymi od siebie procesami, ludzie często odwracają wzrok od swoich rozmówców. To każe sądzić, że na jakimś etapie procesy te wpływają na siebie – uważają japońscy badacze. W czasie testu na ekranie wyświetlano raz twarze osób patrzących w oczy, raz odwracających wzrok. W przypadku gry słownej uczestnicy czasami musieli podać skojarzenie do wyrazu dość oczywistego, jak np. nóż. Można nim albo ciąć albo go w coś wbić. - Innym razem słyszeli wyraz ”teczka” i tu już sprawa skojarzeń nie jest tak oczywista. Można ją otworzyć, zamknąć albo czymś wypełnić – wyjaśnia sciencealert.com. Ochotnicy biorący udział w teście dłużej myśleli nad właściwym słowem tylko w sytuacji gdy patrzyli w oczy na ekranie a skojarzenia nie były oczywiste. Gdy mieli problem z dobraniem właściwego wyrazu, to spuszczali na moment oczy. - Wynikało to - twierdzą badacze - z chwilowego przeciążenia ich mózgów. O ile więc zwykle mamy zasoby mentalne by jednocześnie prowadzić rozmowę i utrzymywać wzrok na rozmówcy, to czasem po prostu ich braknie. Japończycy w swoich doświadczeniach posłużyli się garstką osób, co każe wyniki ich prac traktować z pewną dozą nieufności. Nie zmienia to faktu, że nieprzerwane utrzymywanie wzroku na kimś nie jest sprawą błahą. Rok przed testami na Kyoto University, włoski psycholog Giovanni Caputo udowodnił, że 10 minut intensywnego wpatrywania się w oczy drugiej osoby siedzącej metr przed nami w ciemnym pokoju może wywołać halucynacje. - W miejsce twarzy drugiej osoby widziano oblicza potworów, kogoś z rodziny a nawet lustrzane odbicia siebie samego – czytamy na stronie Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego. Zadziałał tam proces tzw. adaptacji sensorycznej, gdzie mózg stopniowo zmienia swoją reakcję na stały bodziec. W przypadku doświadczeń w Kyoto mogło być podobnie, choć to tylko robocza hipoteza. Wiedząc to wszystko powinniśmy pamiętać, że gdy nasz rozmówca będzie odwracał wzrok, nie należy z gruntu zakładać, że jest nieuprzejmy. Może mieć po prostu przepracowany mózg.​ Jan Sochaczewski
Podróże okiem kierowcy rajdowego. "To zupełnie inna perspektywa" [WYWIAD]
Zwiedził spory kawałek świata z perspektywy kierownicy wyczynowego samochodu. Martin Kaczmarski opowiedział nam o swoich doświadczeniach, obserwacjach z drogi i reakcjach kibiców w różnych częściach globu.
Martin Kaczmarski, polski kierowca rajdowy oraz biznesmen, w swojej karierze startował w różnych dyscyplinach motorsportu. Począwszy od rozgrywanych na bezdrożach i pustkowiach rajdów Pucharu Świata Cross Country, przez ciągnący się przez Amerykę Południową Dakar, torowe zmagania w Porsche GT, a na rallycrossie kończąc. Dzięki temu zwiedził spory kawałek Świata i miał okazję poznać go od bardzo nietypowej strony, czyli z perspektywy kierownicy wyczynowego samochodu. Rozmawialiśmy z Martinem o tym, jakie doświadczenia najbardziej zapadły mu w pamięć. Startowałeś w zawodach w bardzo odległych zakątkach globu. Co najbardziej zapamiętałeś z tych wyjazdów? Bardzo duże wrażenie zrobiła na mnie Australia. Zarówno pozytywne, jak i negatywne. Podoba mi się dzikość tego kraju, krajobrazy momentami bardziej przypominające marsjańskie niż ziemskie oraz pełny luz i otwartość jego mieszkańców. Z drugiej strony rzuciła mi się w oczy zatrważająca liczba rozjechanych kangurów. W Australii jest dużo „sierocińców” dla tych zwierząt, ponieważ młode kangury schowane w torbie lęgowej matek zazwyczaj przeżywają zderzenie z autem, a bez pomocy człowieka prawdopodobnie by sobie nie poradziły. Zresztą nie tylko na kangury trzeba uważać – ze względu na dużą różnicę temperatur, w czasie zimnych nocy na rozgrzany dziennym słońcem asfalt wychodzą przeróżne gady. Zdarzało mi się jeździć bardzo ostrym slalomem, czy gwałtownie hamować, żeby nie rozjechać np. warana. Podobnie wygląda sytuacja na Madagaskarze. Tam z kolei po gwałtownych ulewach na drogach pojawiają się kraby, które bardzo łatwo rozjechać, co zazwyczaj kończy się przebitą oponą. Punkty wulkanizacyjne muszą mieć tam pełne ręce roboty. Ogromne wrażenie zrobiły na mnie oazy w Maroku. To jest niepowtarzalne przeżycie, kiedy nagle w dość monotonnym i pustynnym krajobrazie wyrasta oaza z bardzo bogatą i gęstą roślinnością, intensywnymi zapachami przypraw. W Katarze zaś najbardziej uderzył mnie kurz. Ma on bardziej formę pyłu i wbija się dosłownie wszędzie. Doha w niektórych okresach roku sprawia wrażenie kompletnie wymarłej właśnie przez to zapylenie – jeździ mało samochodów, ludzie zamykają się w domach, wszystko sprawia wrażenie zamkniętego i wymarłego miasta, a krajobraz jest wyłącznie szary. Biorąc udział w Rajdzie Dakar, dużo czasu spędziłeś w Ameryce Południowej. Przejechałem w rajdówce 10 tys.km w w dwa tygodnie. Głównie po pustyniach i bezdrożach, niemal wszystko obserwowałem zza kierownicy samochodu. Długo nie mogłem pojąć, co robią ludzie, którzy mieszkają w domach, a może bardziej chałupach oddalonych o kilkaset kilometrów od jakiejkolwiek cywilizacji, a do tego położonych na kompletnym pustkowiu. A jak się okazuje mieszkają tak nawet całe rodziny. Z kolei w bardziej niebezpiecznych regionach na podobnych odludziach od czasu do czasu wyrastały przed nami domy z pełną fortyfikacją, murami, drutem kolczastym i przechadzającą się po okolicy ochroną z bronią. Brutalne napady to podobno bardzo częste zjawisko w tamtych rejonach. Moją uwagę zwróciły też domy w Chile dokończone tylko w pewnym stopniu, z wystającymi drutami, bez jakiejkolwiek elewacji i wykończenia. Utrzymywanie statusu budowlanego budynku jest tam podobno popularną formą ucieczki od podatków i opłat. A Europa? Nasz kontynent też potrafi być zaskakujący. We Włoszech ludzie budują domy na wzgórzach bez żadnych dróg dojazdowych, dostać można się do nich jedynie pieszo albo na zwierzętach, zazwyczaj na koniach lub osłach. Sytuacja ekstremalna, kompletnie oderwana od standardów XXI wieku. Okazuje się jednak, że te domy mają naprawdę wysoki standard i mieszkają tam ludzie, którzy świadomie wybrali takie, a nie inne położenie swojego domostwa. W trakcie Pucharu Świata Cross Country miałem też okazję jeździć po Rosji, czyli kraju, który dla mnie jest jednym z najbardziej zagadkowych i interesujących. Równiny ciągną się tam przez setki kilometrów, nie ma tam dosłownie niczego, żadnych drzew, domów, zwierząt, nic... Naprawdę można odnieść wrażenie, że coś się zacięło i że krajobraz stoi w miejscu. Uderzająca jest też zmiana rysów twarzy wśród ludności. Po wyjechaniu z jednej wioski, w której miejscowi wyglądali jak najbardziej europejsko, po przejechaniu 50 km dojechaliśmy do miejsca, gdzie wszyscy mieli już zdecydowanie mongolskie czy azjatyckie rysy. Lubisz kulinarnie eksperymentować? Kuchnia też bardzo dobrze pokazuje, jak bardzo różnią się od siebie różne części świata. To, co jest przysmakiem w jednym miejscu, może być uznawane za odpad w innymi i z miejsca jest wyrzucane. Chyba najbardziej polubiłem kuchnię argentyńską i japońską. Lubię owoce morza i tu najodważniej eksperymentuję – te rzeczy po prostu często im gorzej wyglądają, tym lepiej smakują. Obok ostryg, krewetek, ośmiornic i tym podobnych, które raczej z łatwością można dostać nawet u nas w kraju, niedawno miałem okazję próbować Langusty, czyli naprawdę dużego, blisko dziesięciokilogramowego skorupiaka, który żyje wyłącznie w czystych wodach tropikalnych. Genialny smak, nieporównywalny z niczym. A nawiązując do Twojej pracy, czy może bardziej pasji, czyli ścigania się za kierownicą - gdzie ludzie najbardziej entuzjastycznie reagowali na kierowców rajdowych i samochody? Z bardzo gorącym kibicowaniem spotkałem się na trasach rajdowych w Maroku i w Argentynie. Ludzie często stoją tam w upale, na kompletnych pustkowiach i żywiołowo dopingują. Jeśli zaś chodzi o skalę zainteresowania motorsportem to największe wrażenie zrobiła na mnie Szwecja. Na zawody rallycrossowych Mistrzostw Świata i Mistrzostw Europy, w których startuję przychodzi tam nawet 50-60 tys. fanów i są to całe rodziny, które przez cały weekend, od rana do wieczora oglądają zmagania wszystkich klas samochodów i przeżywają to bardzo entuzjastycznie. Trzeba przy tym pamiętać, że miejscowość Holjes, w której rozgrywane są te zawody, położona jest w odległości kilkuset kilometrów od najbliższego większego miasta, a na co dzień mieszka tam 700 osób. Sama atmosfera wokół takiego toru dodaje bardzo dużo energii. W ogóle Skandynawia pod kątem zainteresowania sportami motorowymi jest wyjątkowa. Często na rajdy czy wyścigi przychodzi tam więcej osób, niż na mecze piłki nożnej. I takich właśnie emocji życzymy ci jak najczęściej!
Planeta Travelera: już dziś spotkaj się z nami w Plażowej!
Uwaga, Travelerowcy! Rozpoczynamy cykl niezwykłych spotkań podróżniczych pod hasłem PLANETA TRAVELERA. Będziecie mieli okazje poznać inspirujące osoby, które opowiedzą Wam o swoich pasjach, podróżach i wyzwaniach
Pierwsze spotkanie odbędzie się już 11 czerwca (środa) o godz. 20:00 w kawiarni Plażowa w Warszawie. Naszym gościem będzie MARTYNA WOJCIECHOWSKA – redaktor naczelna Travelera, dziennikarka i podróżniczka, zdobywczyni Korony Ziemi i pierwsza Polka w historii na mecie Rajdu Dakar. Temat spotkania: KULISY PRACY NA KRAŃCU ŚWIATA Zapraszamy serdecznie do kawiarni Plażowa (plaża przy Moście Poniatowskiego, po praskiej stronie Wisły, Warszawa)! Wstęp wolny :)
Kuba Niziński i Janek Mela zapraszają na kolejny program Między Biegunami. Początek programu w Radiu Kraków w sobotę (5 grudnia) o 14.05. Można słuchać w internecie. Nagrodą w konkursie jest bilet lotniczy!
Będziemy rozmawiać o Kambodży, o egzotycznym kraju, który jest daleko, w którym podobno są palmy, białe plaże, rajska dżungla i słynne świątynie Angkor Wat. O tym będziemy rozmawiać najmniej. Opowiemy o ciekawszych sprawach. Kambodża jest jedynym krajem na świecie, w którym wielka rzeka raz w roku zmienia kierunek biegu - zawraca. W takim miejscu może zdarzyć się wszystko. Andrzej Muszyński opowie o swoich podróżach do Kambodży, podczas których odkrywał jej tajemnice, eksplorując ostatnie mało zbadane tereny kraju i najciemniejsze zakamarki jej tragicznej historii. Mimo, że to program podróżniczy opowiemy o bolesnej historii Kambodży i postaramy się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego człowiek powinien wstydzić się, za to, co wydarzyło się tam w latach 1975-1979. Podróże do Kambodży uczą, że czasem sama podróż to za mało. Gość: Andrzej Muszyński