Byłam w ośrodku, który gościł Mistrzostwa Świata w narciarstwie. Warto go odwiedzić nie tylko zimą
Saalbach – bo o nim mowa – to tylko część ogromnego kompleksu narciarskiego, obejmującego aż cztery austriackie miejscowości na pograniczu Tyrolu i Ziemi Salzburskiej. To także największa w całych austriackich Alpach sieć tras rowerowych.
Spis treści: Stolica luzu, wieś i narciarska karuzela Alpejskie centrum rowerowe Sportowe emocje Austria to bez wątpienia najważniejszy kierunek dla polskich narciarzy udających się w Alpy. Ilość i jakość ośrodków, doskonała infrastruktura a także względna bliskość tego kraju to główne powody. Do Austrii Polacy jadą przede wszystkim samochodami. Dlatego warto wiedzieć, który austriacki region narciarski leży najbliżej Polski. Palmę pierwszeństwa dzierży kraj związkowy Ziemia Salzburska, w którym leży m.in. Saalbach. Z Warszawy do Saalbach jest „tylko” (jak na podróż w Alpy) 1054 km. Mieszkańcy południa Polski mają jeszcze łatwiej. Stolica luzu, wieś i narciarska karuzela Saalbach to największa miejscowość w kompleksie o zbiorczej nazwie Skicircus. Ponadto w jego skład wchodzą: Fieberbrunn, Hinterglemm i Leongang. Są oczywiście połączone wyciągami, których jest w sumie 70, pozwalających na dostęp do zawrotnych 270 km tras narciarskich. O to, żeby było po czym jeździć, oprócz natury dba też ponad 1500 różnego typu urządzeń naśnieżających. Dodajmy do tego 60 schronisk i chat, w których można zatrzymać się by coś wypić i zjeść. Cały kompleks leży na pograniczu dwóch alpejskich krajów związkowych, których nazwy zna każdy narciarz: Tyrolu i Ziemi Salzburskiej. Ale to tylko suche fakty. Ważniejsze jest ogólne wrażenie, jakie to miejsce robi na turyście. Kiedy tam dotrzecie od razu zrozumiecie, dlaczego Saalbach reklamuje się sloganem „Home of lässig”, co można przetłumaczyć mniej więcej jako „stolicę luzu”. Bo tu jeździ się na luzie. Miejscowości Skicircus położone są względnie nisko, poniżej granicy lasu. Najwyższe punkty na które możemy wjechać wyciągami niewiele przekraczają 2000 m.n.p.m. Trudno tu nie poczuć się niemal wiejsko, choć przecież infrastruktury nie brakuje. Trasy dostosowane są do wszystkich poziomów umiejętności, więc także początkujący oraz – co ważne – dzieci, poczują się bezpiecznie. W sumie 140 km tras, a więc większość, to trasy łatwe, oznaczone kolorem niebieskim. Ambitni narciarze mogą sobie zrobić całodniową wycieczkę objeżdżając region dookoła, trochę jak w przypadku słynnej Sella Rondy we Włoszech. Tutejsza karuzela narciarska nazywa się „The Challenge”, ma w sumie 65 km, trzeba skorzystać z 32 wyciągów i pokonać 12400 m. różnicy wzniesień. Taka wycieczka zajmuje mniej więcej 7 godzin. Z obiadem – trochę więcej. Nie bez znaczenia, przynajmniej dla mnie, jest wiejski urok tych okolic. Nawet największa miejscowość Skicircus, czyli Saalbach, nie została oszpecona wielkimi hotelami. Jest tu za to dużo drewnianej tradycyjnej architektury. Podobnie jest na stokach. Swojski klimat tutejszych chat i schronisk potrafi zachwycić – mnie najbardziej urzekło pełne starych reklam i dawnego sprzętu narciarskiego wnętrze Berggasthof Wildalpgatterl, w którym można także zanocować. Oraz domowa, rodzinna atmosfera Berggasthaus Ferchlstadl. Region ma bardzo ciekawą ofertę dla jeżdżących często i dużo – to ważny przez cały sezon karnet Alpin Card, obejmujący także położone w pobliżu kompleksy narciarskie: Kitzsteinhorn Kaprun oraz Schmittenhöhe Zell am See. Kosztuje 963 Euro. Saalbach i okolice stawiają nie tylko na sporty zimowe. Coraz ważniejszą częścią tutejszej turystyki są letnie pobyty, szczególnie rowerowe. Region ma ambicję zostać alpejskim centrum kolarstwa górskiego. Miłośnicy dwóch kółek też mogą kupić karnet na cały sezon – to Gravity Card, za 659 euro. Alpejskie centrum rowerowe Latem region oferuje rowerzystom 105 km górskich tras i szlaków, położonych na 7 szczytach górskich. Można się na nie dostać dziewięcioma nowoczesnymi wyciągami (6 w Saalbach-Hinterglemm, 2 w Leogang, jedna w Fieberbrunn). Ale prawdziwy skarbiec otwiera się przed miłośnikami rowerów turystycznych, elektrycznych i gravelowych: to już setki kilometrów tras rowerowych, górskich i szutrowych, trudnych i łatwych, dłgich i krótkich. Region będzie gościł w tym roku wielkie imprezy rowerowe, m.in. GlemmRide Bike Festival i World Games of Mountainbiking. Sezon letni rozpoczyna się już 29 maja. Sportowe emocje Saalbach ma ambicje być gościem wielkich imprez sportowych. I udaje mu się to bardzo dobrze. W tym roku gmina gościła Mistrzostwa Świata w narciarstwie alpejskim – najważniejszą sportową imprezę zimową po Olimpiadzie. Na tak prestiżowe wydarzenia nie wybiera się miejsc przypadkowych. Między 7 a 16 lutego aż 175 tys. widzów śledziło zmagania najlepszych narciarzy, a w centrum Saalbach wybudowano Home of Snow – specjalny obiekt w którym rozgrywały się imprezy towarzyszące. Z kolei Od 7 do 13 marca region stał się centrum międzynarodowej sceny freeride – odbyły się zawody z cyklu FIS Freeride World Tour. Najlepsi freeriderzy na świecie spotkali się w Fieberbrunn. Zjeżdżali po zboczu szczytu Wildseeloder, o nachyleniu sięgającym 70 stopni. Stojąc 12 lutego na ogromnych trybunach w Saalbach podczas zawodów Mistrzostw Świata zrozumiałam dlaczego to właśnie Austria była ich gospodarzem. W tym kraju narciarstwo to religia. Jeździć na nartach uczy się każde dziecko w szkole, a jakiś związek z górami ma większość mieszkańców. Austriacy są tez wspaniałą publicznością – mimo, że tym w dniu nie zdobyli żadnego medalu, kibicowali równie entuzjastycznie wszystkim zawodnikom. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Rowerem przez Himalaje. Jak przejechać przez najwyższe przełęcze świata
Wyprawa rowerem w Himalaje to niezapomniane przeżycie. Spełniłem marzenie i przejechałem rowerem przez najwyższe przełęcze świata.
Spis treści: Przygotowania Przełęcz Zoji La w Kaszmirze Lakdah i przełęcz Namika La Przełęcz Fatu La Przełęcz Khardong La Przełęcz Chang La Tanglang La i cztery inne przełęcze Przejechanie na rowerze drogi w indyjskim Tybecie to marzenie prawie każdego doświadczonego podróżnika rowerowego. Jest ona uznawana za jedną z najniebezpieczniejszych na świecie. Prowadzi przez przełęcze o wysokości ponad 5 tys. m. Kiedy 18 lat temu autobusem pokonałem drogę Manali-Leh, wiedziałem, że muszę tam wrócić na rowerze. Mój apetyt był jednak większy – dlatego za cel postawiłem sobie przejechanie trasy Śrinagar-Leh-Manali oraz wjechanie na słynne przełęcze Tanglang La, Khardong La i Chang La, każda o wysokości ponad 5300 m. W sumie 1300 km po najwyższych drogach świata. Przygotowania Byłem dobrze przygotowany na moją wyprawę „Kross The Himalaya”. Tygodnie intensywnych treningów i perfekcyjnie dobrany sprzęt w sakwach miały być gwarancją sukcesu wyprawy. Zanim jednak moje nogi wprawiły w ruch koła, żołądek odmówił współpracy po kolacji w ulicznym obskurnym barze. Dobrze, że zabrałem solidnie wyposażoną apteczkę. Na 434-kilometrowej drodze ze Śrinagaru w Kaszmirze do Lehu znajdują się trzy oficjalne przełęcze, z których najwyższa mierzy 4109 m n.p.m. Wiedziałem, że największym wyzwaniem na tej wyprawie będzie wysokość. Dlatego pierwsze siedem dni poświęcam na aklimatyzację. Stopniowo przyzwyczajam organizm do pracy w rozrzedzonym powietrzu. Przełęcz Zoji La w Kaszmirze Ruszam z poziomu 1600 m. Po dwóch dniach jazdy docieram do Sonamargu leżącego na wysokości 2800 m. Ta ostatnia wioska, a właściwie skupisko hoteli, przed przełęczą to popularne miejsce odpoczynku Hindusów. Widoki na pięciotysięczne himalajskie szczyty oraz lodowce są imponujące. Stąd jest już tylko 15 km do Zoji La – pierwszej przełęczy na mojej trasie, budzącej grozę wśród miejscowych, którzy nazywają ją Zozilla. Nie jest wysoka, bo mierzy sobie tylko 3530 m, ale ostatnie kilometry to wąska szutrowa półka skalna niczym nie odgrodzona od przepaści. W Indiach obowiązuje ruch lewostronny – więc dopóki strome zbocze mam po tej stronie ręki, czuję się bezpiecznie. Sytuacja zmienia się po ostrym 180-stopniowym zakręcie, wówczas muszę jechać na skraju urwiska. Naprawdę gorąco robi mi się, kiedy wyprzedza mnie olbrzymia ciężarówka. Gdy jednak do tego wszystkiego dochodzi kolejny samochód, który zjeżdża w dół i mijamy się na tym wąskim skrawku drogi – oblewa mnie pot. Do tej drogi trzeba mieć stalowe nerwy i ręce pewnie trzymające kierownicę. Przełęcz złą sławę zyskała za sprawą ulewnych deszczów, które często padają w okresie monsunowych dwóch miesięcy lata. Wtedy droga robi się ekstremalna: jest błotniście, ślisko, a ze zbocza potrafi osunąć się ziemia, przerywając i blokując przejazd. Nic więc dziwnego, że rząd indyjski rozpoczął w zeszłym roku budowę 14-kilometrowego tunelu, który ma skrócić przeprawę z 3 godz. do 15 min. Na zakończenie inwestycji mieszkańcy muszą jednak poczekać. Ja mam szczęście do pogody. Ulewny deszcz łapie mnie dopiero na szczycie, gdy posilam się pod kawałkiem plandeki służącej jako bar. Lakdah i przełęcz Namika La Przełęcz Zoji La stanowi formalnie granicę między muzułmańskim Kaszmirem a buddyjskim Ladakhem. Jednak w oddalonym o 100 km Kargilu 95 proc. mieszkańców to muzułmanie. Dopiero kolejna wioska Mulbekh, w której znajduje się wysoka na 9 m tysiącletnia płaskorzeźba Buddy Majtrei – następcy Buddy Siakjamuniego – jest uważana za bramę do buddyjskiego świata. Krajobraz zupełnie się zmienił od czasu, gdy pięć dni temu opuściłem Śrinagar. Zalesione i zielone trawiaste zbocza zostały zastąpione surową pustynną scenerią. Droga wije się serpentynami. Wdrapuję się na kolejną przełęcz Namika La leżącą trzysta metrów wyżej niż poprzednia. W międzyczasie zjechałem jednak tysiąc metrów niżej, w końcu Himalaje to najwyższe góry świata. Przełęcz Fatu La Droga prawie zawsze prowadzi doliną rzeki w górę lub w dół, przedzierając się przez kolejne pasma górskie. Na Fatu La (4109 m) – najwyższej przełęczy na trasie do Lehu – spotyka mnie miła niespodzianka: z powitaniem czeka polska wycieczka. Widzieli mnie, jak podjeżdżałem, i rozpoznali rodaka dzięki małej fladze, którą mam przytroczoną do sakwy. W nagrodę za pozowanie do zdjęć dostaję zaproszenie na kolację w hotelu w Lehu – muszę tylko zdążyć dojechać w ciągu dwóch dni... Zjazd z przełęczy to jeden z najładniejszych fragmentów na tej trasie. Najpierw mijam Lamayru – małą wioskę z przyklejonym do skalnego zbocza buddyjskim klasztorem. Następnie wjeżdżam do głębokiego kanionu Moon Valley, w którym w zależności od rodzaju skały fragmenty ścian mają kolor zielony, fioletowy oraz żółty. Wizja hotelowej wielodaniowej kolacji działa niczym kolarski doping. Gdy droga wpada do szerokiej doliny Indusu, jestem pewien, że jeszcze tego samego dnia dojadę do stolicy Ladakhu. Nie przewidziałem tylko, że kartografom nie chciało się zaznaczyć na mapie dwóch przełęczy o wysokości, bagatela, 3500 m. Kiedy po kolacji padam na hotelowe łóżko, jest już zupełnie ciemno. Mój licznik pokazuje prawie 100 km przejechane tego dnia. Przełęcz Khardong La Przez wiele lat przełęcz Khardong La leżąca w północnych Indiach była uznawana za najwyżej położone miejsce na świecie, gdzie znajduje się droga. Z czasem dokładne pomiary wykazały, że jej wysokość jest aż o 300 m niższa, niż początkowo zmierzono. Wynosi „tylko” 5360 m n.p.m. Palmę pierwszeństwa straciła, ale sława pozostała. Nasycony obiecaną kolacją, dobrze zaaklimatyzowany ruszam na 40-kilometrowy podjazd na przełęcz marzeń. Początkowe kilometry to niezłej jakości asfalt. Dopiero 10 km przed celem, na wysokości 4800 m, ustępuje on miejsca szutrowi. Tutaj rozpoczynam walkę o każdy oddech, w której nie pomaga mi waga roweru wynosząca z bagażami ponad 50 kg. Z zazdrością patrzę na mijające mnie samochody. W niektórych dostrzegam, że pasażerowie mają na twarzy maskę tlenową. Najważniejsze to regularny rytm pedałowania i w miarę spokojny oddech – powtarzam sobie w myślach. Słowo „w miarę” jest tutaj kluczowe. Bo jak normalnie oddychać w miejscu, gdzie znajduje się prawie o połowę mniej tlenu niż na wysokości, na jakiej mieszkamy? Na ostatnich metrach droga jest fatalnej jakości z luźnymi kamieniami i piachem. Motocykliści czasami proszą innych o popchnięcie – silnik traci większość mocy w tak rozrzedzonym powietrzu. Kiedy wtaczam się na przełęcz, jestem zdziwiony tym, jaki tu panuje ruch. Jest posterunek wojskowy, kawiarnia, sklepik i gabinet lekarski z butlami tlenowymi. Czuję się zaskakująco dobrze i pomimo ostrzeżeń, aby nie przebywać tutaj dłużej niż 30 minut, odpoczywam prawie 2 godz. Przełęcz Chang La Dolina rzeki Shyok, do której zjeżdżam, to już inny świat. Z drogi zniknęły konwoje ciężarówek oraz tabuny głośnych motocyklistów. Nareszcie jestem prawie sam, a droga – mam wrażenie – jest bardziej stroma. Z każdym kilometrem zbliżającym mnie do przełęczy Chang La (5360 m) nabieram wątpliwości co do mojej kondycji i aklimatyzacji. Na ostatnich kilometrach walczę o każdy haust powietrza, głęboko dysząc. Można mieć ponad 40 lat na karku i tysiące kilometrów doświadczenia, ale góry zawsze uczą pokory. Chyba muszę naprawdę marnie wyglądać. Kiedy melduję się na szczycie, podchodzą do mnie ludzie i najpierw pytają, czy dobrze się czuję. Dopiero później proszą o wspólne zdjęcie. Z rowerem, oczywiście. Tanglang La i cztery inne przełęcze Trzeci etap mojej wyprawy to najsłynniejsza i najczęściej odwiedzana przez rowerzystów oraz motocyklistów droga w tym regionie. Jadąc z Lehu do Manali, muszę się wspiąć na pięć przełęczy, w tym słynną Tanglang La o wysokości 5359 m. Tym razem walczyć muszę nie tylko o każdy oddech, ale także z pogodą. Ladakh słynie z bardzo suchego klimatu i bezchmurnego nieba prawie cały rok. Padający przez kilka dni deszcz oraz temperatura w dzień poniżej 10°C i spadająca nocą poniżej zera jest anomalią, która mocno mnie zaskoczyła. Na wysokości ponad 5 tys. m pojawia się śnieg i marznący deszcz. Dla rowerzysty to koszmar. Spotkany Hindus, który zjeżdża już z przełęczy Lachulung La (5059 m), mimo założonych worków foliowych na dłoniach też telepie się z zimna. Długą, 490-kilometrową trasę z Lehu umila mi codzienne czytanie haseł na charakterystycznych żółtych betonowych tablicach. Mają one walory edukacyjne i odnoszą się przede wszystkim do bezpieczeństwa jazdy: „Lepiej później niż nigdy”, „Czas to pieniądz, ale życie jest bezcenne”. Moja ulubiona: „Eksperci spodziewają się niespodziewanego”. Ich autorami jest BRO – Border Road Organization, należąca do indyjskiej armii, która zbudowała i zarządza oboma drogami prowadzącymi do Lehu. Zarówno Kaszmir, jak i Ladakh graniczące z Pakistanem i Chinami mają dziesiątki kilometrów spornych granic. Stąd tak powszechna obecność wojska w tym regionie – od posterunków checkpoint, uzbrojonych patroli, szczególnie w Kaszmirze – przez koszary w wioskach, aż po wojskowych robotników stale czuwających nad przejezdnością tej strategicznej drogi. Bramą do ciepłych tropikalnych Indii jest ostatnia przełęcz – Rothang La o wysokości prawie 4 tys. m. Nazwa oznacza „stos trupów” i cieszy się podobnie złą sławą wśród miejscowych jak diaboliczna Zozilla. Dla mnie jednak 50-kilometrowy zjazd, w czasie którego tracę 2 tys. m wysokości, to doskonałe zakończenie mojej wielkiej przeprawy przez Himalaje. Źródło: archiwum NG.
Historia roweru – ciekawostki o jednym z popularniejszych środków transportu na świecie
Dla jednych jest codziennym środkiem transportu, inni traktują go jako narzędzie do uprawiania sportu, jeszcze inni widzą w nim pojazd rekreacyjny na bliższe lub dalsze wycieczki. Ilu rowerzystów, tyle zastosowań roweru. W swojej ponad 200-letniej historii, wyewoluował od maszyn biegowych do pojazdów wspomaganych silnikiem elektrycznym. Jak przedstawia się historia roweru? Ciekawostki i zaskakujące fakty na temat tych pojazdów wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Celerifere – pierwszy znany rower czy mistyfikacja? Laufmaschine – rower bez pedałów Welocyped, czyli „trzęsacz kości” Rowery wojskowe – używane podczas II wojny światowej Pierwszy rower elektryczny Rowery miejskie, turystyczne, terenowe, szosowe, gravelowe – to tylko niektóre kategorie oferowanych współcześnie dwukołowców. Mogłoby się wydawać, że w konfrontacji z maszynami napędzanymi silnikiem spalinowym, rowery są skazane na wymarcie. Tymczasem ropa naftowa jest w odwrocie, a obszary miejskie stają się coraz ciaśniejsze. To wszystko sprawia, że europejskie metropolie promują rower jako najlepszy i najbardziej ekologiczny środek transportu. Producenci dwukołowców co rusz wprowadzają nowe segmenty, odpowiadając na potrzeby różnych grup odbiorców. Powstają nowoczesne drogi rowerowe i velostrady, umożliwiające sprawne i bezpieczne przemieszczanie, nawet na długich dystansach. Nie ulega wątpliwości, że wynalazek, który liczy sobie ponad 200 lat, ma przed sobą świetlaną przyszłość. Jak to się zaczęło? Celerifere – pierwszy znany rower czy mistyfikacja? Wskazanie autora koncepcji roweru jest właściwie niemożliwe. Pierwszy znany projekt pojazdu przypominającego współczesne dwukołowce sygnował swoim nazwiskiem sam Leonardo da Vinci. Jednak trzeba podkreślić, że niektórzy naukowcy mają poważne wątpliwości w kwestii autentyczności szkicu. Rowerem po Polsce. Oto 8 najciekawszych tras rowerowych, które musisz poznać Zima powoli dobiega końca, pora odkurzyć swój jednoślad i zacząć sezon kolarski. Nasuwa się zatem pytanie – gdzie się wybrać rowerem po Polsce? Prezentujemy 8 tras rowerowych o różnym ... Szukając najdawniejszych przodków roweru, należy jednak cofnąć się nie do XV wieku, a do starożytności. Datowane na 1300 rok p.n.e. (okres Nowego Państwa) egipskie reliefy przedstawiają dwukołowe urządzenia, które nieco przypominają współczesne jednoślady. Czy to oznacza, że na rowerach jeździli już przedstawiciele pierwszych cywilizacji? Nie, bo te maszyny służyły najprawdopodobniej do transportu towarów, nie ludzi. Nie zmienia to jednak faktu, że sama koncepcja dwukołowca sięga starożytności. Pierwszym znanym rowerem miał być tzw. celerifere. W 1891 roku francuski dziennikarz Louis Baudry de Saunier opisał w swojej publikacji maszynę biegową, rzekomo wynalezioną w 1790 roku przez hrabiego Mède de Sivrac. Miało być to proste urządzenie, składające się z drewnianej ramy i dwóch drewnianych kół, które napędzał zasiadający na konnym siodle jeździec (w sposób przypominający wprawianie w ruch dzisiejszych rowerków dziecięcych). Wynalezienia roweru biegowego nie można jednak przypisać hrabiemu Mède de Sivrac, bo taka osoba nigdy nie istniała. W XX wieku wyszło na jaw, że cała sprawa jest mistyfikacją. Tę fikcyjną postać stworzył sam de Saunier, podobnie jak szkice maszyny biegowej. Patent na urządzenie określane jako celerifere rzeczywiście został złożony, ale dopiero 4 czerwca 1817 roku. Kolejna rzecz, wynalazek nie był maszyną biegową, a... powozem konnym. Opatentował go Jean-Henri Siévrac. Laufmaschine – rower bez pedałów Czemu miało służyć to oszustwo? Prawdopodobnie pokrzepieniu wizerunku Francji po przegranej dwadzieścia lat wcześniej wojnie z Prusami. Należy bowiem wspomnieć, że szkice i opis rzekomej maszyny biegowej pojawiły się już po tym, jak swój wynalazek zaprezentował i opatentował Karl von Drais. Niemiecki konstruktor przedstawił swoją maszynę biegową 12 czerwca 1817 roku. Siedząc na pojeździe okrakiem i odpychając się od ziemi, pokonał 14-kilometrową trasę ze swojego domu w Mannheim do Schwetzingen. Przejazd miał trwać niecałą godzinę. Wynalazki XVIII wieku zrewolucjonizowały świat. Pamiętasz, kto za nimi stoi? Wynalazki XVIII wieku są nam znane do dziś. Niektóre w takiej samej, inne w zmienionej formie. Co wynaleziono ponad 300 lat temu? 12 stycznia 1818 roku, na mocy książęcego przywileju, wynalazek Driasa został objęty ochroną prawną. Gwarantowało to twórcy, że przez 10 lat będzie czerpał zyski z tytułu opłaty licencyjnej za każdą laufmaschine wyprodukowaną na terenie Badenii. Nieco później, pojazd został opatentowany we Francji, w Prusach, Anglii i Stanach Zjednoczonych. Welocyped, czyli „trzęsacz kości” Drais nie rozwijał swojego wynalazku, ale robili to inni konstruktorzy. W ciągu kolejnych dziesięcioleci maszyna biegowa wielokrotnie zmieniała swój kształt, ale nadal nie była wyposażona w napęd mechaniczny. Zmieniło się to dopiero w 1839 roku, gdy Kirkpatrick MacMillan opracował pojazd, który nie wymagał od jeźdźca odpychania się stopami od ziemi. Mechanizm skonstruowany przez Szkota składał się z przymocowanych wahadłowo do kierownicy dwóch pionowych prętów połączonych z tylną piastą. Wykonując naprzemienne ruchy nogami do przodu i do tyłu, jeździec wprawiał maszynę w ruch. Ten wynalazek nie spotkał się jednak z uznaniem. Znacznie większy sukces odniósł welocyped, który w 1860 roku opracował Pierre Michaux. Serwisant powozów wyposażył rower biegowy w pedały korbowe. Przymocowane do przedniej piasty, wprawiały koło w ruch. Niebawem opracował autorski projekt, w którym drewnianą ramę zastąpił stalową. Wykonane z drewna koła zaopatrzył w metalowe obręcze, a siodło przymocował do sprężystego pręta. To rozwiązanie miało amortyzować wstrząsy, jednak nie zdało się na wiele. Opasane stalą koła nie pochłaniały drgań, za to skutecznie przenosiły je na jeźdźca. Z tego względu welocyped, uznawany za pierwszy rower w historii, zyskał przydomek „boneshaker” czyli „trzęsacz kości”. Rowery wojskowe – używane podczas II wojny światowej Na przełomie XIX i XX wieku świat stanął u progu transportowej rewolucji. Automobile skutecznie odwracały uwagę od rowerów, jednak proste jednoślady nie wyginęły. Zamiast tego, wciąż udowadniały swoją przydatność, nie tylko na co dzień, ale także w najbardziej ekstremalnych sytuacjach, nawet na frontach II wojny światowej. Rowerem turystycznym na kilkudniową wyprawę rowerową? Zwiedzanie z perspektywy siodełka rowerowego stało się ostatnio bardzo popularnym sposobem spędzania urlopu. Wyprawy rowerowe są w modzie, więc dużo mówi się również na temat odpowiednie... Może się wydawać, że z rowerów korzystały przede wszystkim oddziały partyzanckie. Nic bardziej mylnego. Proste jednoślady miały na wyposażeniu także regularne armie – od jednostek piechoty, aż po dywizje zmotoryzowane. Jako dyskretny i szybki środek transportu, rower umożliwiał prowadzenie skutecznego rozpoznania w terenie, a na korzyść tych maszyn przemawiał także fakt, że nie wymagały zasilania paliwem, co było szczególnie ważne pod koniec działań wojennych. Pierwszy rower elektryczny Pierwsze rowery były prostymi i, bądźmy szczerzy, niezbyt bezpiecznymi urządzeniami. Dziś kolarze i rowerzyści mają do dyspozycji zaawansowane maszyny, których cena nierzadko równa się cenie nowego samochodu. Co więcej, rynek wyraźnie zmierza w stronę elektryfikacji, a eksperci nie mają wątpliwości, że udział e-rowerów będzie rósł w kolejnych sezonach. Należy jednak podkreślić, że e-bike nie jest współczesnym wynalazkiem. Pierwsze próby połączenia roweru z napędem elektrycznym sięgają XIX wieku. Za przełomowy należy uznać rok 1895 roku, kiedy powstał pierwszy dwukołowy rower z napędem (wcześniejsze konstrukcje miały trzy koła). Maszyna była napędzana bezprzekładniowym silnikiem, który umieszczono w kole. Rok później Charles Theryc opatentował silnik w kole o przełożeniu 5,6:1. Ten standard jest wykorzystywany do dziś. Współczesna historia e-rowerów zaczyna się 1932 roku, gdy firma Philips zaprezentowała model Simplex. Maszyna zasilana 12-voltowym akumulatorem kwasowo-ołowiowym mogła przejechać do 40 km. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Aktywny wypoczynek w Trentino. Trekking czy e-rowery? Sprawdzamy!
Pierwszy wyjazd zagraniczny od wybuchu pandemii. Pierwszy raz w Trentino i, jak okazuje się na miejscu, pierwszy dziennikarz spoza Włoch w tym sezonie. Jestem gotów poznać miejsce, o którym słyszę już od dawna.
W tym artykule: Leśna kąpiel w Parco del Respiro Trekking w Dolomiti di Brenta Jezioro Molveno z perspektywy dwóch kółek Jedz, delektuj się, smakuj i… nie grzesz w kuchni Praktyczne informacje Na lotnisku Bergamo-Orio al Serio ląduję punktualnie o 8 rano. Już kilka minut później jadę samochodem w kierunku Trentino – miejsca, gdzie spędzę najbliższe dni. Butelka chłodnej wody pozwala mi zapomnieć o krótkiej nocy i porannym locie. – Wiesz, Trentino ma bardzo bogatą historię – zagaja kierowca. – Przed laty region leżał na terytorium panowania monarchii austro-węgierskiej. Te wpływy widać do dziś, nie tylko w kuchni, ale też w mentalności. Często powtarzam, że Trentino to most do innych kultur – dodaje. Wkręcam się jego w opowieść. – To bardzo włoski region, ale pod pewnymi względami różni się od reszty kraju. Na przykład, mój dziadek miał bardzo jasne blond włosy – śmieje się mój rozmówca. Po krótkiej drzemce w aucie widzę, że otoczenie nie wygląda już tak, jak jeszcze pół godziny temu. Płaskie tereny ustąpiły miejsca górom. Kierowca z wyraźnym entuzjazmem wita mnie w Trentino. Czas rozpocząć włoską przygodę! Leśna kąpiel w Parco del Respiro O leśnych kąpielach po raz pierwszy usłyszałem kilka miesięcy temu. Wtedy nie była to jeszcze szczególnie popularna aktywność. Za chwilę będę miał okazję dowiedzieć się, na czym tak naprawdę polega. Wprowadza mnie Stefania. – Możesz wybrać dowolny kamień i zostawić w nim dręczące cię myśli. Nie ma sensu zabierać ich do lasu – zachęca. Chwilę później przechodzimy przez symboliczną „bramę między światami”. Kątem oka widzę, że Stefania wykonuje coś na wzór wycierania butów. Sam przykucam, dotykam ściółki i dziękuję drzewom za to, że są. Za tlen, za cień i za wszystkie inne dary, których na co dzień nie doceniam. Leśna kąpiel składa się z 5 ćwiczeń. Najpierw oboje skupiamy swoją uwagę na cieniu i padających na ziemię snopach światła. Po rozbudzeniu wzroku pora na słuch. Przez kilkaset metrów idziemy w absolutnej ciszy, koncentrując się na dochodzących z różnych stron dźwiękach. Stefania przerywa milczenie specjalnym dzwonkiem w momencie, kiedy dochodzimy do miejsca z „wyjątkową energią”. Siadam pod największym z drzew. Moja przewodniczka inicjuję krótką medytację. – Skup się na oddechu. Wdech i wydech... Powietrze przechodzi kolejno przez wszystkie części ciała – mówi spokojnie. Takie ćwiczenie, nawet jeśli trwa tylko kilka minut, potrafi być bardzo relaksujące. Zwłaszcza na łonie natury. Po medytacji nawet szyszki pod nogami kują jakby mniej. Wyciszeni ruszamy dalej doświadczać las. Kolejno przez dotyk, a następnie przez serce. – Idź nie tam, gdzie prowadzi cię wzrok, a tam gdzie czujesz. Po drodze zbieraj gałązki, szyszki i inne dary lasu, które przykuwają twoją uwagę – instruuje mnie Stefania. Oboje nieco chaotycznie chodzimy między drzewami. Dzwonek ponownie oznacza koniec ćwiczenia, a przynajmniej jego pierwszej części. Z zebranych darów lasu robimy autorską mandalę. Z pozornie przypadkowych przedmiotów udało nam się stworzyć coś intrygującego. Parco del Respiro leży na skraju wioski Fai della Paganella. Dlaczego właśnie w tym lesie warto zażyć leśnej kąpieli? Oczywiste atuty estetyczne to nie wszystko. Gęsto rosnące w lesie buki są dodatkowo źródłem monoterpenów – związków chemicznych o silnych właściwościach zapachowych. Razem z sosnami i świerkami drzewa tworzą wyjątkowy mikroklimat polecany szczególnie osobom, które borykają się z chorobami kardiologicznymi. Kto lubi poczuć, jak serce bije mocniej, powinien rozważyć spacer jedną z pieszych tras w Parco del Respiro. Szlaki nie są bardzo wymagające i żaden z nich nie jest dłuższy niż kilka kilometrów. Ze względu na sąsiedztwo znanych na całym świecie Dolomitów, inne, mniejsze wzniesienia w regionie nie są tak tłumnie oblegane. Możemy zatem w spokoju nacieszyć się panoramą okolicznych miast i miasteczek, w tym Trydentu. Trekking w Dolomiti di Brenta Pierwszy pełny dzień w Trentino. Wypoczęty i podekscytowany czekam na przewodnika. Dziś będzie aktywnie. Wiem tylko tyle, że wybieramy się w góry. Nauczony doświadczeniem własnym oraz znajomych piechurów wkładam wygodne buty trekkingowe. Do plecaka zabieram tylko to, co najważniejsze (w tym m.in.: dwie butelki wody, batonik, krem z filtrem i kapelusz, gdyby słońce jednak zechciało wyjść zza chmur). Zbędne kilogramy na plecach to ostatnie, co będzie mi potrzebne po kilkunastu kilometrach marszu. Samuele już na mnie czeka. To on pokaże mi dziś najpiękniejsze miejsca w Dolomiti di Brenta. Nazwa tego pasma górskiego jest myląca. Paganella (2,124 m n.p.m.), na którą się wybieramy, nie leży w Dolomitach, tylko w górach, które mają podobną budową geologiczną. Szczyt zdobywamy „na leniucha”, czyli wjeżdżając dwoma kolejkami z miasta Andalo. Druga z nich to wyciąg narciarski, z którego zimą tłumnie korzystają turyści – również z Polski. Oczywiście na Paganellę można wejść też pieszo lub wjechać rowerem, co wcale nie musi być tak męczące, jak się wydaje. O tym jednak później. Im wyżej, tym chłodniej, a górskie widoki robią się coraz ciekawsze. – Zobacz, świstak. Jest tu prawie za każdym razem, kiedy rano wjeżdżam na górę – mówi Samuele. Rzeczywiście, pod nogami widzę charakterystycznego futrzaka, który do dziś wielu Polakom kojarzy się z zawijaniem w sreberka. Trekking zaczynamy od Sentiero delle Aquile. Szlak ma swój początek na szczycie Paganella, a jego całkowite przejście, zgodnie z drogowskazami, powinno zająć około godziny i 15 minut. Jednym z ciekawszych miejsc, jakie widzimy po drodze, jest naturalna jaskinia. Mój przewodnik opowiada, że bije w niej źródło wody, dzięki której ludzie są młodsi. Obaj uzupełniamy bidony do pełna. W porównaniu do mijanej via ferraty trasa nie jest trudna, ale i tak trzeba być ostrożnym. Zwłaszcza na odcinku ze stalowym łańcuchem. Za nim czeka na nas... dzwonek. – Możesz pomyśleć marzenie i zadzwonić – wyjaśnia Samuele. Nie zastanawiając się dwa razy, szybko chwytam za sznurek. Kolejny etap trasy jest już o wiele prostszy. Co prawda wspinamy się coraz wyżej (w sumie przewyższenie na trasie wynosi około 155 metrów), ale droga jest coraz szersza. Strome krawędzie oddalają się na bezpieczną odległość od moich stóp, ale widoki nie tracą na jakości. Jest pięknie, po prostu. Po dotarciu do rozwidlenia dróg nie wracamy na szczyt. I dobrze, bo nie chcę jeszcze wracać do miasta. Zamiast tego kontynuujemy wycieczkę, idąc szlakiem z numerem 602. – To stare oznakowanie. Przed rozpowszechnieniem nawigacji GPS służyło przede wszystkim ratownikom górskim – dowiaduję się od Samuele. Jezioro Molveno z perspektywy dwóch kółek Na wycieczkę rowerową czekam z ekscytacją i pewnymi obawami. Jak wiele osób w pandemii mocno ograniczyłem aktywność fizyczną i forma już nie ta, co jeszcze półtora roku temu. Na miejscu moje obawy znikają. Przygodę z jednośladem zaczynam w centrum miasteczka Andalo. Tuż obok kolejki, którą wjeżdża się na Pagenellę, mieści się wypożyczalnia rowerów Pagenella Bike Academy. Okazuje się, że razem z Eleną, moją przewodniczką, będziemy jeździć elektrycznymi rowerami górskimi eMTB. Już sam silnik sprawia, że jazda jest przyjemniejsza, a przed stromymi podjazdami mogę nie tylko zmienić przerzutki, ale też włączyć wspomaganie. Kiedy jedziemy w kierunku jeziora Molveno, przypominam sobie rowerzystów mijanych wczoraj. Już wiem, że wcale nie musieli być aż tak bardzo wysportowani, jak mi się wydawało. Trasa jest pełna wzniesień i wyboista. Nie odczuwam tego jednak na moim rowerze. Szlakiem poruszają się zarówno cykliści, jak i piesi turyści. Mijamy się bezkolizyjnie. Wygląda na to, że przez kilka sezonów obie grupy nauczyły się żyć ze sobą w zgodzie. – Rowery elektryczne cieszą się ogromną popularnością. Zwłaszcza teraz, kiedy ludzie chcą wrócić do formy po długich miesiącach spędzonych w domu – mówi Elena. Jak dodaje, latem uczy dzieci i młodzież szusowania na dwóch kółkach, a zimą prowadzi lekcje jazdy na nartach i snowboardzie. To kolejne potwierdzenie tego, że w Trentino sezon na aktywny wypoczynek trwa cały rok. Po około 30 minutach dojeżdżamy do jeziora Molveno. – Przepięknie – tylko tyle jestem w stanie powiedzieć. Turkusowa woda bajecznie komponuje się, z otaczającymi ją górami. Samo jezioro jest ogromne i, jak się potem dowiaduję, dość chłodne. To dlatego, że choć sztuczne, to jest zasilane wodą z lodowca. Niska temperatura nie odstrasza jednak plażowiczów i amatorów sportów wodnych. Po drodze mijamy kilka osób pływających na deskach SUP. Naprzeciwko niewielkiej plaży mieści się pole campingowe. Widzę całkiem sporo kamperów i namiotów. Wcale nie dziwię się przyjezdnym. Sam chciałbym wstawać co rano z widokiem na takie jezioro. Kiedy okrążamy Molveno droga jest już płaska. Na chwilę zjeżdżamy z trasy, żeby zobaczyć drugi, mniejszy ale równie urokliwy akwen – jezioro Nembia. Nie widzę żadnej wypożyczalni ze sprzętem sportowym. Ludzi też jest znacznie mniej. Drewniany pomost za to aż prosi się, żeby usiąść z książką i wdychać rześkie, górskie powietrze. Na to nie mamy jednak czasu. Jedziemy dalej, w kierunku miasta. Na obiad. Jedz, delektuj się, smakuj i… nie grzesz w kuchni Pamiętacie film „Jedz, módl się, kochaj” z Julią Roberts w roli głównej? Grana przez nią Liz rozpoczyna swoją podróż po świecie od Włoch, gdzie oddaje się przyjemności jedzenia. W Trentino wielokrotnie przypominam sobie sceny z knajpek i restauracji. Na moich talerzach kolejno ląduje wszystko to, co powinno: pizza, spaghetti, gnocchi... W kieliszku oczywiście wino. Jak się dowiaduję, pasta nie jest najpopularniejszym przysmakiem na północy Włoch, ale i tu praktycznie w każdym menu znajduję tagliatelle z różnymi dodatkami, najczęściej dziczyzną i regionalnymi serami. Za każdym razem, kiedy zastanawiam się, co zamówić na obiad lub kolację słyszę, że specjałem kuchni Trentino jest polenta. Przedostatniego dnia wyjazdu decyduję się właśnie na gotowaną kaszę z mąką. Lokalny przysmak okazuje się lekkim, a zaraz sycącym dodatkiem do mięs, serów lub grzybów. Lubię to! Polenta zawdzięcza swoją popularność temu, że jest bardzo prosta w przygotowaniu, a składniki są łatwe do zdobycia. Każdy posiłek w towarzystwie Włochów jest okazją do rozmów o lokalnej kuchni i grzechach, jakich dopuszczają się zagraniczni restauratorzy. – Najbardziej dziwią mnie Amerykanie, kiedy w filmach zamawiają jedną pizzę na paczkę znajomych. Przecież to danie dla jednej osoby – burzy się moja przewodniczka. Jak dodaje, niedopuszczalna jest też pizza z ananasem (niestety) albo jeszcze gorzej z keczupem. Kolejne poważne przewinienie to dodawanie mleka do carbonary. Kawa to już oddzielna kwestia. Niemalże świętość. Choć sam na co dzień jej nie pijam, w Trentino robię wyjątek. Serwowana w maleńkich filiżankach rzeczywiście pobudza i co dla mnie ważniejsze, jest bardzo smaczna. Z początku symboliczne porcje napitku mnie dziwią, ale szybko poznaję metodę. – Są małe, ale mocne. Wiesz, że to prawdziwa kawa. Za granicą zamawiam tylko espresso. Przecież wszystko inne to czarna woda – śmieje się Elena. Jako laik nie mam odwagi wchodzić z nią w dyskusję. Praktyczne informacje W Trentino sezon trwa praktycznie cały rok. Od wiosny do jesieni region odwiedzają głównie miłośnicy trekkingu, wycieczek rowerowych, ale też sportów wodnych – w tej kwestii prym wiedzie jezioro Garda. Zimą z kolei bardzo chętnie przyjeżdżają narciarze, także z Polski. Większość wypożyczalni sprzętu oferuje lekcje z profesjonalnymi nauczycielami. Wielu mieszkańców Trentino pracuje w branży turystycznej. Miejscowe hotele w dużej mierze nie należą do globalnych koncernów, a są od pokoleń prowadzone przez rodziny. Dojazd na własną rękę samochodem lub tanimi liniami lotniczymi. Wizz Air (Lotnisko Chopina) i Ryanair (Lotnisko Warszawa-Modlin) latają bezpośrednio z Warszawy na lotnisko Bergamo-Orio al Serio.
Szwajcaria: Czasem z góry, czasem pod górkę
Myślisz Szwajcaria, widzisz góry. No pewnie. W końcu to jeden z najbardziej alpejskich krajów w Europie.
Właściwie co jest miarą alpejskości? Najwyższe szczyty. Ponad połowa wszystkich czterotysięczników trafiła się Szwajcarii, mimo że jej granice obejmują stosunkowo niewielki obszar Alp. Są wśród nich takie sławy jak Matterhorn, przystojniak z opakowań szwajcarskich czekoladek, oraz Dufourspitze, o którym mało kto wie, że jest najwyższy w kraju. Nie będziemy jednak zapuszczać się tak wysoko. W czerwcu na przełęczach leży jeszcze śnieg, a sezon turystyczny dopiero się zaczyna. Wybieramy opcję wędrówek raczej bliżej ziemi niż nieba, ale w zasięgu wzroku zawsze będziemy mieć ośnieżone szczyty. Mamy szczęście, że trafiliśmy na takiego entuzjastę. Na pytanie, którą porę najbardziej lubi na odwiedzanie parku, nasz przewodnik Martin odpowiada: „Każdą”. Idziemy głęboką doliną Trupchun w Szwajcarskim Parku Narodowym. Martin zna ją jak własną kieszeń. Kiedy mówi, że strażnicy nazywają to miejsce Serengeti ze względu na obfitość zwierzyny niczym w afrykańskim parku narodowym, wydaje mi się to przesadą. Nie jest. Pnąc się wolno szlakiem, oglądamy stada jeleni z młodymi, kozice, świstaki. Po cichu liczyłam na to, że zobaczę może jednego koziorożca, a tu mamy niemal całą defiladę. Nie możemy odmówić sobie z Mikołajem przyjemności zrobienia zdjęć przez lunetę. Wychodzą zaskakująco dobre i zdradzę dlaczego. Po pierwsze to oczywiście wrodzony talent, po drugie to luneta firmy Swarovski – bentley wśród sprzętu optycznego. Ale jesteśmy przecież w Szwajcarii, tu wszystko jest z górnej półki. Nawet wrażenia. Jak z Tatr do potęgi piątej, bo doliny dłuższe, szczyty wyższe, zwierzyny mnóstwo, śmieci wcale, a ludzie przestrzegają przepisów. A te są bardzo restrykcyjne, ponieważ cały park jest objęty ścisłą ochroną. Od momentu jego założenia, czyli od blisko stu lat, nie prowadzi się tu żadnej gospodarki, nie wycina drzew, nie poluje. Dlatego zwierzyna nie boi się paść na otwartej przestrzeni w ciągu dnia. Dlatego wokół rosną modrzewie i sosny limby tak stare i grube, że potrzeba kilku osób, żeby je objąć. Patrzę na nie jak zaczarowana. Są wspaniałe, wiem, co mówię, w końcu jestem leśnikiem z wykształcenia. Najwięcej ludzi odwiedza dolinę wczesną jesienią, a rekordowa liczba to około tysiąca osób jednego dnia. I pomyśleć, że rekord szlaku nad Morskie Oko to 13 tys. Rzut beretem na zachód (ok. 30 km w linii prostej) rozciąga się Alp Flix, teren równie wyjątkowy co park. Jak na Alpy jest stosunkowo płaski. To mozaika łąk, lasów, torfowisk, jeziorek i skał. Miejsce jest szczególne także dlatego, że hodowla krów nie ogranicza się tu do letniego wypasu. Przez cały rok na plateau mieszkają cztery rodziny, mimo że zimą warunki są naprawdę ciężkie (w końcu to 2000 m n.p.m.). My przez plateau właściwie przebiegamy, zjadamy coś szybko, ale pysznie w schronisku Piz Platta i pędzimy dalej. W pamięć zapada mi jeden z okolicznych szczytów. Jest pęknięty na pół i wygląda jak rozczapierzone nożyce do strzyżenia owiec. Dowiaduję się, że taką właśnie nosi nazwę – Nożyczki. Szwajcaria też ma swoje trójmiasto, górskie oczywiście. We Flims, Laax, Falera zimą rządzą narciarze i snowboardziści, a przez resztę roku rowerzyści. To prawdziwe bicyklowe eldorado: 330 km oznakowanych szlaków o wszystkich stopniach trudności, od rodzinnych po bardzo wymagające. Rowerem górskim można tam wjechać wyżej niż na wysokość naszych Rys, aż pod lodowiec, który spływa z jednego z okolicznych trzytysięczników. Na taką wyprawę nie mamy jednak ani czasu, ani kondycji. Wybieramy więc Runca Trail, szlak downhillowy (do zjazdu)o średnim stopniu trudności (według naszego przewodnika). Kiedy patrzę, z czym przyjdzie się zmierzyć, mam śmierć w oczach. Zapowiada się istny rowerowy rollercoaster! Szlak na kilkuset metrach składa się z ciągów drewnianych kładek, wyprofilowanych wiraży i garbów. Wkoło las. Przy moim zerowym doświadczeniu mam prawo się obawiać. Już widzę siebie rozsmarowaną na którymś drzewie. Na początku częściej prowadzę rower, niż na nim siedzę. Później oswajam bestię i końcowy odcinek szlaku pokonuję w niezłym stylu. O pięknym stylu można mówić w Laax. Działa tam Freestyle Academy, pierwsza taka placówka w Europie, gdzie niezależnie od pogody można ćwiczyć ewolucje na nartach, rowerach i deskach. W Laax w czasie deszczu dzieci się nie nudzą. Więcej – dzięki treningom przez okrągły rok wyrastają z nich mistrzowie w dyscyplinach freestyle’owych. Są tam trampoliny, halfpipe’y, ścianka do wspinaczki i ogromny basen wypełniony gąbkami. Nawet najcięższa osoba po najbardziej szalonym skoku na rowerze z najwyższego halfpipe’a nie ma szansy sięgnąć jego dna. Jest głęboki na 4,5 m, a gąbki wyhamowują impet. Ich skuteczność muszę sprawdzić na własnej skórze. Opróżniam kieszenie – jeśli coś wypadnie, będzie jak przysłowiowa igła w stogu siana. Skaczę ze ścianki wspinaczkowej. Zapadam się po pas. Kiedy usiłuję się wydostać, gąbki podstępnie ściągają mi skarpetki. Trójmiasto ma jeszcze inne atrakcje. Na przykład obłędnie turkusowe jezioro Cauma, które wygląda jak wyjęte z folderu reklamującego wyspy tropikalne, oraz Wielki Kanion, czyli przełom Renu. Rockresort w Laax trudno nazwać atrakcją, to raczej sposób rozwiązania pewnego problemu. W wielu znanych ośrodkach zamożni Szwajcarzy budują domy, które później przez większość roku stoją puste. Z Rockresortem jest inaczej. Właściciele apartamentów mogą przyjechać w określonych tygodniach, a w pozostałym czasie są one wynajmowane. Dochód jest sprawiedliwie rozdzielany pomiędzy wszystkich. Kiedy dowiedziałam się, że na przesiadki mamy minutę, pomyślałam, że to się nie może udać. W kraju, w którym proporcje gór i nizin są z grubsza odwrotne niż w Polsce, istnieje jedna z najgęstszych na świecie sieci kolejowych. Inżynierowie dokonali cudów i pociągiem można się dostać w wiele miejsc (odwrotnie niż w Polsce). Na dodatek punktualnie. Wszystko zadziałało więc jak w szwajcarskim zegarku. Nawet wtedy, gdy wsiedliśmy nie w ten pociąg, co trzeba. Był nim Glacier Express. Do dziś pozostaje dla mnie tajemnicą, jakim cudem w tym „nie naszym” pociągu wiedziano, że na tej trasie tego dnia będą podróżować dziennikarze z Polski. Glacier Express reklamuje się jako najwolniejszy pociąg ekspresowy na świecie. U nas takie hasło zakrawałoby na smutną ironię, w Szwajcarii jest jak najbardziej na miejscu. To nie środek lokomocji, to czysta przyjemność. Obsługa kelnerska, audioprzewodnik w kilku językach i panoramiczne szyby. Naprawdę jest co przez nie oglądać. „Ekspress Lodowcowy” kursuje między dwoma słynnymi kurortami – St. Moritz w Gryzonii i Zermatt w kantonie Valais. To tak, jakby dojechać pociągiem bezpośrednio jednego dnia na przykład ze Szklarskiej Poręby do Zakopanego (sprawdziłam, nie da się). Glacier Express przejeżdża na całej trasie przez blisko setkę tuneli i niemal trzy setki mostów, z których najbardziej imponującym jest Landwasserviadukt. Zanim się na niego wtoczy, zwalnia do żółwiego tempa, tak żeby pasażerowie mogli zrobić zdjęcia. To trochę tłumaczy, dlaczego 300 km dzielące St. Moritz i Zermatt pokonuje w 7 godz. Drugim miejscem, gdzie jego prędkość bardzo spada, jest Oberalppass, przełęcz na wysokości 2033 m, na którą musi się wdrapać. To się nazywa podroż koleją! Wsiadaliśmy do pociągu w Gryzonii, wysiedliśmy w mieście Sierre. Właściwie stacja mogłaby nosić nazwę Inna Bajka, choć to przecież ten sam kraj. Tu mówi się po francusku, stoki są pokryte hektarami winnic, ludzie zdają się być bardziej wyluzowani. – Wino i krowy definiują mieszkańców kantonu Valais – tłumaczy Valerie, nasza przewodniczka, kiedy degustujemy lokalne trunki i zajadamy się raclette, tutejszym specjałem z sera. No to już wiemy, co trzeba tu zobaczyć. Najpierw krotka wyprawa szlakiem winnym w okolicach miasta Sion. Pewnie wyobrażacie sobie, że odwiedzamy kolejne piwnice i idziemy coraz bardziej chwiejnym krokiem. Otóż nie. Maszerujemy dziarsko wzdłuż kamiennych murków i kanałów irygacyjnych zwanych bisse, które pamiętają czasy średniowiecza. Dziś już nie służą do nawadniania winnic, ale wyznaczają szlaki turystyczne. Ciągną się kilometrami i nadal płynie nimi woda, dają więc orzeźwienie. Co jakiś czas mijamy szyldy restauracji działających w winnicach. Jest więc wszystko, czego potrzeba do szczęścia tym, co kochają słońce, dobre jedzenie i ośnieżone Alpy, ale te ostatnie najchętniej z daleka. Zanim ujrzymy krowy, dumę mieszkańcow kantonu Valais, jedziemy zobaczyć w górach coś, czym szczyci się cała Szwajcaria. To Grande Dixence, największa na świecie zapora grawitacyjna. Samą masą jest w stanie utrzymać miliony metrow sześciennych wody. Mam mieszane uczucia. Taka zapora oznacza ogromną ingerencję w otoczenie. Ale kiedy stoję na jej koronie i gapię się na malachitowe jezioro w górskiej scenerii, muszę przyznać, że to jedno z najbardziej imponujących dzieł człowieka. Z przewodnikiem można się zapuścić w labirynt korytarzy w środku zapory. Wchodzę z oporem, 15 mln ton betonu użytych do budowy zdaje się napierać ze wszystkich stron. Na ścianach są wyświetlane informacje na temat tej konstrukcji. Większość liczb ją opisujących jest tak olbrzymia, że aż trudna do ogarnięcia. Może dlatego największe wrażenie robi na mnie skromne 11 cm. Przynajmniej mogę sobie odmierzyć. O tyle wygina się korona tamy, kiedy zbiornik jest maksymalnie wypełniony wodą. Coś jeszcze może zaskoczyć w kantonie Valais? Może. Słyszałam o walkach byków, kogutów, psów, ale żeby bitwy toczyły ze sobą krowy? W taki sposób ustalają hierarchię czarne krowy hodowane tylko w dolinie Herens. Mają krótkie nogi, co ułatwia im poruszanie się po górskich pastwiskach, i długie rogi, które upodabniają je do afrykańskiego bydła. Co roku odbywają się zawody, na których hodowcy wystawiają najlepsze (czytaj: najwaleczniejsze) sztuki. My ich waleczność poznajemy w Evolene. Miejscowość, podobnie jak inne w dolinie, zdaje się wyrastać wprost z gór – tak doskonałą harmonią drewna, kamienia i ziemi są tutejsze domy. Tradycyjna zabudowa przyciąga do Evolene wielu turystów, choć jej popularność raczej nie przebije położonego kilka dolin dalej kurortu Zermatt. Tam magnesem jest Matterhorn, najbardziej rozpoznawalna góra Szwajcarii. Ale mieszkańcy Evolene nie mają powodów do „kompleksu Matterhornu”. Cenią spokój i kameralność swojej doliny, poza tym natura obdarzyła ich równie szczodrze. Mają Dent Blanche, gorę o pięknym regularnym kształcie i podobnej wysokości. A Matterhorn? To tylko mały kamyk, mówią złośliwie. I rzeczywiście – wygląda stamtąd niepozornie.
Wspinaczka, kolarstwo górskie, freeriding, canyoning – wszystkie te dyscypliny sportowe Tyrol ma w zanadrzu i to w najprzedniejszym wydaniu. Mogą je tu uprawiać nie tylko nieustraszeni śmiałkowie o ponadprzeciętnej kondycji, ale także rodziny z dziećmi i „zwykli” urlopowicze.
Area 47 – poligon dla miłośników przygody Na początku doliny Ötztal, dokładnie na 47 stopniu szerokości geograficznej, otwarty zostanie w Zielone Świątki 2010 r. zupełnie nowy „park przygód”, coś na kształt „placu zabaw” dla zwolenników mocnych wrażeń, „stacja do tankowania adrenaliny“. Park zlokalizowany jest w miejscu, gdzie rzeka Ötztaler Ache wpada do rzeki Inn, pośród wspaniałej alpejskiej scenerii. W jego sercu znajduje się RIVER HAUS, lokal gastronomiczny w stylu saloon. Obok wznosi się AREA DOME, hala imprez, będąca w stanie pomieścić do 8000 (!) osób. Oba budynki tworzą część noszącą nazwę „Event AREA“. Nieco wyżej bierze początek zjeżdżalnia linowa o długości 620 m. Nieustraszeni lecą z zawrotną prędkością na Flying Fox przez „Water AREA“ o powierzchni 7000 m2. Snowboarderzy, freeskieerzy i mountainbikerzy zjeżdżają po olbrzymiej skoczni prosto do wody. Sympatycy boulderingu spadają z dwunastometrowej ściany wspinaczkowej typu Deep-Water-Soloing do jeziora. Amatorzy slackliningu balansują na taśmie ponad wodą. Wielki ruch panuje także w miejscu spotkań żądnych adrenaliny miłośników wody, w parku z sześcioma olbrzymimi zjeżdżalniami wodnymi. Jedna z nich uchodzi za najbardziej stromą w Europie. Na brzegu stoi ponadto 27-metrowa wieża, z której można wykonywać brawurowe skoki do wody. Orlando Duque, zwycięzca serii „Red Bull Cliff Diving“ zapowiedział już swój przyjazd na trening. Zapierające dech w piersi atrakcje mnożą się bez końca: na ścianach wspinaczkowych, w parku linowym rozpiętym - jak zresztą wszystko w AREA 47 - na wysokości przyprawiającej o zawroty głowy, a także na licznych boiskach, np. do siatkówki plażowej oraz piłki nożnej plażowej. Jak u siebie w domu poczują się tu z pewnością zapaleni fani ekstremalnych sportów wodnych ze wszystkich zakątków świata! W tym bowiem miejscu kajakarski raj, Ötztaler Ache, łączy się z raftingowym El Dorado, rzeką Inn. Areał na 47 stopniu długości i 11 stopniu szerokości geograficznej tworzy idealny poligon dla wszystkich, którzy w sportach nie uznają granic. Osiedle drewnianych tipi i drewnianych domków zaprasza aż 300 osób do pozostania na noc (http://www.area47.at oraz http://www.oetztal.com). Area 47 utwierdza pozycję Tyrolu jako krainy sportów ekstremalnych i niszowych. W całej prowincji już od lat profesjonalni organizatorzy oferują sporty typu outdoor. Teraz poligon sportów typu fun & xtrem znajdzie tu szeroka publiczność. Więcej informacji: http://www.trendsport.tirol.at W górę bez granic – Climbers Paradise Mówimy o wspinaczce sportowej, a mamy na myśli skały. Mówimy o skałach, a mamy przed oczami Tyrol! Tutaj bowiem znajdziemy wymarzone tereny wspinaczkowe i niezwykle aktywną społeczność wspinaczkową. Climbers Paradise to 14 tyrolskich ośrodków, które z zaangażowaniem promują ten sport: St. Anton am Arlberg, Ötztal, Mieminger Plateau, Pillerseetal, Osttirol, Imst-Gurgltal, Tiroler Oberland, Achensee, Tiroler Zugspitz-Arena, Reutte, Tirol Mitte, Tannheimer Tal, Paznaun-Ischgl oraz Wilder Kaiser. Na specjalistycznym portalu internetowym http://www.climbers-paradise.com znajdziemy wszystkie ważne informacje odnośnie możliwości uprawiania wspinaczki w poszczególnych ośrodkach oraz o rodzajach wspinaczki. Przeczytamy tu o wspinaczce sportowej, trasach kilkuwyciągowych, żelaznych perciach, boulderingu, obiektach wspinaczkowych i wspinaczce lodowej. Na portalu znajdziemy również mnóstwo praktycznych i ważnych informacji, takich jak: podstawowe zasady wspinaczki, adresy szkółek, informacje o komunikacji publicznej oraz o bazie noclegowej w każdym z ośrodków. Sporo miejsca ma na portalu społeczność wspinaczkowa. Po zarejestrowaniu się możemy dodawać posty z naszymi doświadczeniami, oceniać tereny wspinaczkowe, wrzucać zdjęcia itp. Oczywiście znajdziemy tu też wiadomości o imprezach oraz wszelkie newsy. Tyrolskie bikeparki – dla przysłowiowych „dzikich psów“ Mówi się, że Tyrolczycy to „dzikie psy“! Karkołomne ewolucje na rowerze górskim, na nartach, na ściance wspinaczkowej i w każdym innym miejscu wykonają z nonszalanckim uśmiechem na ustach. Warto też zobaczyć free biking w ich wykonaniu w tyrolskich bikeparkach! Trzeba przyznać, że to niezły materiał na film! Singletrail na Nordkette w Innsbrucku to faktycznie trasa wyłącznie dla „dzikich psów“. Przeplatają się na niej ostre zakosy, skalne uskoki, korzenie i pnie drzew. Do tego dochodzą: idealnie zintegrowany north shore i dropy. Ta wąska, trudna ścieżka, zaliczająca się do hot spotów międzynarodowej społeczności downhillowców, posiada długość 4,2 km i różnicę wysokości 1030 m. Informacje: http://www.nordketten-singletrail.at Ischgl postawiło na rozbudowę sieci trudnych ścieżek rowerowych, czyniąc z tego przedsięwzięcia sprawę priorytetową. Dzięki temu ta niewielka wioska w regionie Silvretta zasłynęła jako mekka miłośników kolarstwa ekstremalnego. Liczne ścieżki w okolicach Ischgl są dziełem legendy MTB - Hansa Reya, który zakłada je, korzystając z wieloletniego doświadczenia. A to cieszy wymagającą freebikeową brać, gdyż ścieżki w Ischgl zaliczają się do najtrudniejszych w Alpach. Amatorom długich zjazdów polecamy spektakularną trasę Schmuggler Freeride o dł. 31 km. Kto woli krótkie zjazdy, powinien wypróbować Pardatsch Freeride o dł. 6,5 km. Pomiędzy nimi istnieje cała gama tras freeride’owych i wąskich ścieżek o najrozmaitszej długości – na nudę nie można narzekać! Informacje: http://www.ischgl.com W regionie Zugspitzarena, przy Lermoos koło hali Grubigalm, wymagający freeriderzy znajdą nietuzinkowy singltrail o długość 2,8 km i różnicy wysokości 360 m. Najpierw przebiega on stromą drogą szutrową, a następnie wąskim przesmykiem obfitującym w naturalne przeszkody. Również tę ścieżkę polecamy wyłącznie mountainbikerom z dużym doświadczeniem. Informacje: http://www.zugspitarena.com