National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-06T16:01:12.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Te drzewa w Dolomitach miały przewidzieć zaćmienie Słońca. Prawda okazała się jednak inna
items: Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
items: Skąd rośliny wiedzą czym jest zima? Mają ukrytą „pamięć”, która pozwala im zakwitnąć w idealnym momencie
items: Śnieg działa nie tylko jak magazyn wody – także jako „kołderka” dla roślin. Bardzo go potrzebujemy
items: Naukowcy odkryli „roślinę kosmitę”. Nie pasuje do żadnego znanego gatunku na Ziemi
items: Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
items: Zdumiewające odkrycie z Wysp Kanaryjskich. Badacze tłumaczą, jak starożytne nasiona przetrwały ponad 1800 lat
items: Eksperyment na Międzynarodwej Stacji Kosmicznej obala kolejne przekonania o granicach życia. Co może przeżyć w kosmosie?
items: Licząca 400 milionów lat ziemska roślina potrafi wytwarzać „kosmiczną” wodę
items: Wciornastki pod lupą – fascynujące życie mikroskopijnych stworzeń
items: Nieznany grzyb sprzed 400 milionów lat. Tworzył nierozerwalny związek z innym gatunkiem
items: Czy produkty roślinne zapewniają większe bezpieczeństwo niż mięsne? „Panuje naiwne przekonanie”
items: Gigantyczna lilia wodna – nowo odkryty gatunek zaskoczył botaników
items: Na ratunek podwodnym łąkom Bałtyku – naukowcy przywracają życie morskim roślinom
items: Tych roślin zostało tylko 150. Dlaczego australijscy urzędnicy chcą wyciąć aż 40 z nich?
items: Stokrotka afrykańska to egzotyczna roślina, która nie jest zbyt wymagająca w uprawie
items: Arboretum Wojsławice to niezwykłe miejsce. Próżno szukać drugiej tak imponującej kolekcji roślinnej
items: Z pomidora do ziemniaka – naukowcy odkryli zaskakujące pochodzenie ulubionego warzywa Polaków
items: Botaniczna sensacja w Warszawie. Dziwidło olbrzymie zakwita po raz pierwszy od czterech lat
items: Szmaragdowy intruz w Polsce. Błyszczący owad pojawił się nieproszony i niszczy
items: Jak rośliny rosną w upały? Odkryto ich ukryty „termostat”
items: „Królowa jednej nocy” zakwitła w Krakowie
items: Naukowcy odkryli nowy gatunek rośliny. Jest mięsożerna i poluje w nieznany dotąd sposób
items: Czy tuje są szkodliwe dla zdrowia? Fakty i mity o wpływie żywotnika na bezpieczeństwo ludzi i zwierząt
items: Naukowcy biją na alarm: inwazyjne gatunki obce panoszą się w Polsce. Na wolność wydostał się „biegnący bambus”, a w Sanie zaobserwowano nawet piranię

Te drzewa w Dolomitach miały przewidzieć zaćmienie Słońca. Prawda okazała się jednak inna
type: item
date: 2026-02-06T16:00:32.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: drzewa
subject: NatGeoBN
subject: rośliny
subject: zaćmienie słońca
description: Międzynarodowy zespół naukowców podważa sensacyjne twierdzenia o zdolnościach drzew do przewidywania zaćmienia. Badacze ujawniają, że synchronizacja aktywności elektrycznej świerków była skutkiem lokalnej burzy, a nie „leśnej telepatii”.
encoded: W 2025 roku zespół naukowców z Włoch, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii i Australii, kierowany przez prof. Alessandro Chiolerio z Italian Institute of Technology i University of the West of England, opublikował badanie sugerujące, że świerki w Dolomitach potrafią przewidzieć zaćmienie Słońca. W pracy opublikowanej w czasopiśmie „Royal Society Open Science” autorzy twierdzili, że 14 godzin przed częściowym zaćmieniem słońca nad Dolomitami świerki wykazywały zsynchronizowany wzrost aktywności bioelektrycznej. Badacze odczytali to jako oznakę „leśnej inteligencji”. Wskazywali, że drzewa zachowywały się jak jeden organizm, komunikując się ze sobą i wspólnie przygotowując na nadchodzące zjawisko. Szczególnie podkreślano, że starsze drzewa wykazywały silniejszą reakcję, co miało sugerować, że posiadają one „pamięć” poprzednich zaćmień i przekazują wiedzę młodszym. Co naprawdę spowodowało synchronizację drzew w Dolomitach? Te kontrowersyjne tezy nie wytrzymały jednak zderzenia z naukową krytyką. W czasopiśmie „Trends in Plant Science” właśnie opublikowano artykuł autorstwa prof. Ariela Novoplansky’ego z Ben-Gurion University of the Negev i jego zespołu. Nowa praca całkowicie podważa wcześniejsze twierdzenia. Badacze przedstawili dowody, że obserwowana synchronizacja aktywności elektrycznej była wynikiem lokalnej burzy z piorunami, która miała miejsce dokładnie w czasie wzmożonej reakcji drzew. Według prof. Novoplansky’ego, zamiast odwoływać się do egzotycznych i niesprawdzonych teorii, należy brać pod uwagę dobrze znane czynniki środowiskowe. To klasyczny przykład tzw. brzytwy Ockhama. „Zamiast rozważać proste, dobrze udokumentowane czynniki, takie jak intensywna burza z piorunami w pobliżu miejsca badań, autorzy poszli w stronę atrakcyjnej narracji, że drzewa przygotowywały się na zaćmienie” – stwierdził uczony w artykule. Dlaczego teoria o „leśnej inteligencji” została odrzucona? Naukowcy obalający teorię zespołu prof. Chiolerio wskazali na wiele luk metodologicznych. Przede …

swierki-dolomity-420c977.jpg
width: 1598
height: 1200

Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
type: item
date: 2026-02-05T07:34:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: rośliny
subject: zmiany klimatyczne
description: Obce rośliny coraz śmielej zbliżają się do jednego z najbardziej surowych regionów świata. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta planety, co otwiera nowe możliwości dla gatunków, które wcześniej nie miały tam szans. Badacze wskazują tysiące potencjalnych „najeźdźców”. Konsekwencje mogą być nieodwracalne.
encoded: Arktyka to obszar wokół bieguna północnego, który tradycyjnie definiuje się jako krainę ekstremalnego zimna i krótkiego lata. Przez tysiące lat ten region był jak niedostępna forteca dla licznych gatunków roślin z południa. Tylko najbardziej wytrzymałe, rodzime gatunki potrafiły tam przetrwać. Sytuacja z obcymi gatunkami była stabilna, ponieważ mróz skutecznie eliminował wszelkich „gości”. Dzisiaj te „mury” zaczynają pękać pod wpływem zmian klimatu. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta świata, co sprawia, że gatunki, które wcześniej nie miałyby tam szans, teraz zaczynają się rozgaszczać. Cyfrowy radar przepowie przyszłość Jak sprawdzić, co zagraża tak ogromnemu regionowi, zanim dojdzie do ekologicznej katastrofy? Naukowcy z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) postanowili przeprowadzić tzw. skanowanie horyzontu. To metoda przypominająca użycie cyfrowego radaru, który ma wyłapać potencjalnych najeźdźców, zanim zdążą się osiedlić. W skrócie: przeszukali oni bazy danych obejmujące 51 milionów roślin na świecie. Do szczegółowej analizy wybrali 14 000 gatunków skłonnych do ekspansji. Naukowcy sprawdzili, które z tych roślin pasują do obecnego i przyszłego klimatu Arktyki. Wnioski opublikowano właśnie na łamach czasopisma „Neobiota”. Ilu jest „najeźdźców” u bram? Wyniki tego śledztwa są alarmujące dla ekosystemu. Z analiz badaczy wynika, że ponad 2500 gatunków mogłoby dziś przeżyć na dalekiej północy. Jeśli tylko te nasiona tam trafią, prawdopodobnie wykiełkują i przeżyją. Eksperci wyznaczyli także „gorące punkty” inwazji. Teorię opartą o modele teoretyczne potwierdzili, znajdując inwazyjne, kwitnące rośliny podczas wypraw terenowych. Pasażerowie na gapę W jaki sposób mogą rozprzestrzeniać się w Arktyce nieznane do tej pory rośliny? Głównym środkiem transportu dla nich jest sam człowiek. Nasiona podróżują jako pasażerowie na gapę przyklejone do ubrań, sprzętu naukowego lub podeszew butów turystów. – Nasze wyniki pokazują, że gatunki obce z praktycznie ca…

arktyka-6b81267.png
width: 1575
height: 1050

Skąd rośliny wiedzą czym jest zima? Mają ukrytą „pamięć”, która pozwala im zakwitnąć w idealnym momencie
type: item
date: 2026-01-30T08:39:57.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: pamięć
subject: rośliny
subject: zima
description: Większość roślin kwitnie dopiero wiosną, po długim okresie chłodu. Skąd jednak tak właściwie wiedzą, że chłód się kończy i nadszedł czas wzrostu? Naukowcy uważają, że rośliny mogą „pamiętać” zimę w swoich komórkach. Do tej pory trudno było to jednak udowodnić.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu w Yorku opracowali nowatorski mikroskop, który ujawnił niewidoczną do tej pory „pamięć zimy” ukrytą w komórkach roślin. Dzięki temu umieją one odpowiednio zareagować na nadejście wiosny, a my lepiej rozumiemy ten proces oraz możemy skuteczniej dbać o ogrody i uprawy. Niezwykły mikroskop, który pozwala zajrzeć w głąb roślin Przełomowa technologia mikroskopowa nazwana „SlimVar” działa jak ultraczuła kamera zdolna do śledzenia pojedynczych cząsteczek aż do głębokości 30 mikrometrów w korzeniach roślin. Jest to znaczące osiągnięcie, ponieważ tradycyjne mikroskopy nie są w stanie przeniknąć tak głęboko ze względu na rozpraszanie światła. SlimVar wykorzystuje zmienny kąt padania światła i zaawansowane przetwarzanie komputerowe, by „przebić się” przez rozmycie optyczne i zobaczyć ruchy cząsteczek w czasie rzeczywistym. Dzięki tej innowacji naukowcy po raz pierwszy mogli obserwować, jak rośliny „pamiętają” na poziomie molekularnym. „Cała naprzód – rozpocząć kwitnienie” – Udało nam się zaobserwować dwa białka, VIN3 i VRN5, które pomagają roślinom wyłączyć gen blokujący kwitnienie. Są one swoistymi miniaturowymi „hubami pamięci”, które pozwalają roślinom zapamiętać zimę i uruchomić mechanizm kwitnienia po ustaniu mrozów – tłumaczy prof. Mark Leake z Wydziału Biologii na Uniwersytecie w Yorku. W niskich temperaturach białka te gromadzą się w jądrze komórkowym roślin, tworząc trwałe skupiska wokół genu odpowiadającego za kwitnienie. Te skupiska nie rozpadają się nawet po ociepleniu – zamiast tego utrzymują się, chociaż nieco zmniejszają swoją objętość. Pełnią tym sposobem funkcję zapisu historii środowiska rośliny. Czy rośliny naprawdę pamiętają zimę? Poprzez skupiska białek VIN3 i VRN5 rośliny są w stanie „odczytać” swoje środowisko i odpowiednio na nie reagować. Otwiera to nowe możliwości badania tego, jak rośliny dostosowują się do stresów środowiskowych – np. suszy czy zmian temperatury. To szczególnie istotne w kontekście globalnych zmian klimatyczn…

GettyImages-2206416066-9980e75.jpg
width: 5760
height: 3840

Śnieg działa nie tylko jak magazyn wody – także jako „kołderka” dla roślin. Bardzo go potrzebujemy
type: item
date: 2026-01-10T12:49:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: mróz
subject: rośliny
subject: śnieg
subject: zima
description: Przez ostatnie tygodnie z wielu stron da się usłyszeć narzekania: a to na odśnieżanie samochodów, a to na pokryte puchem drogi czy na zaspy, przez które trzeba przedzierać się w drodze na przystanek. Nie wszyscy jednak wiedzą, że to bezśnieżne zimy są poważnym zagrożeniem dla roślin, a obecność śniegu powinna nas cieszyć.
encoded: Prof. Zuzanna Sawinska z Wydziału Rolnictwa, Ogrodnictwa i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu przypomina, że obecność śniegu to nie tylko element zimowego krajobrazu, ale przede wszystkim niezbędny czynnik wpływający na funkcjonowanie środowiska i rolnictwa. Pokrywa śnieżna pełni wiele ważnych funkcji. Dlaczego brak śniegu zimą jest tak niebezpieczny dla roślin? To jak spanie bez pościeli Badaczka ostrzega, że brak śniegu zimą znacząco zwiększa ryzyko wymarznięcia roślin. Pokrywa śnieżna jest jednym z najskuteczniejszych naturalnych izolatorów, które chronią przed niską temperaturą. Nawet 5-centymetrowa warstwa śniegu jest w stanie uchronić rośliny przed temperaturą sięgającą minus 15 stopni Celsjusza. A w 2026 roku boleśnie przekonujemy się, że taka też się zdarza. Gruba warstwa śniegu ogranicza wahania temperatury przy powierzchni ziemi, chroniąc rośliny przed szokiem termicznym i uszkodzeniami powodowanymi przez mróz. Rośliny uprawne, takie jak zboża ozime czy rzepak, są szczególnie wrażliwe na silne mrozy, jeśli nie chroni ich śnieg. W latach, w których zimą jest bardzo chłodno, ale brakuje śniegu, w uprawach występują bolesne dla rolników straty. Co zmieniło się w polskich zimach od lat 80.? Sawinska przedstawiła dane, z których wynika, że w latach 80. XX wieku średnia grubość pokrywy śnieżnej w Polsce wynosiła 15–25 cm, a śnieg utrzymywał się od połowy listopada do końca stycznia lub nawet początku lutego. W latach 90. nastąpił wyraźny spadek – pokrywa śnieżna miała już tylko 7–10 cm grubości, a jej obecność ograniczała się głównie do stycznia. Od końca lat 90. obserwuje się coraz więcej zim bez śniegu, w czasu których średnia dobowa temperatura często nie spada nawet poniżej zera. Oznacza to nie tylko brak ochrony przed mrozem, ale także zaburzenie naturalnego cyklu wegetacyjnego roślin. Jak to wygląda teraz? Prof. Sawinska wskazuje, ze obecnie trudno obliczyć średnią grubość pokrywy śnieżnej w naszym kraju. W trakcie zim mamy tak naprawdę …

FABRIC-KOLAZ-32-49-2209991.jpg
width: 2700
height: 1800

Naukowcy odkryli „roślinę kosmitę”. Nie pasuje do żadnego znanego gatunku na Ziemi
type: item
date: 2025-12-30T11:45:24.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: nowy gatunek
subject: odkrycia
subject: paleologia
subject: rośliny
subject: utah
description: Najnowsze analizy skamieniałości sprzed 47 milionów lat wprawiły badaczy w osłupienie. Okazało się, że tajemnicza roślina nie posiada żadnych krewnych wśród gatunków żyjących obecnie ani wymarłych.
encoded: Spis treści: Co jeszcze znaleziono w okolicy opuszczonego miasteczka? Gdzie natrafiono na nowych przedstawicieli gatunku z Utah? „Roślina kosmita” – co na pewno o niej wiemy? Miasteczko Rainbow w stanie Utah istniało tylko 27 lat. W okresie swojej świetności, w latach 30. XX wieku, składało się z kilkudziesięciu drewnianych domów stojących po dwóch stronach prostej drogi. Miało własną szkołę i stację kolejową. To właśnie dzięki niej do odbiorców trafiał asfaltyt, osadowa skała wydobywana w kopalniach otaczających Rainbow. W 1937 roku kopalnie w Rainbow zamknięto, a wydobycie asfaltytu przeniesiono do pobliskiej Bonanzy. Górnicze miasteczko przestało istnieć. Dzisiaj interesują się nim głównie paleolodzy. Rainbow znajduje się niedaleko rozległej formacji geologicznej Green River, jednego z najważniejszych miejsc zawierających skamieniałości z epoki eocenu (czyli z okresu między 56 a 34 mln lat temu). Najistotniejsze naukowo znalezisko pochodzące z Green River Formation to bez wątpienia szczątki najstarszego znanego latającego ssaka. Był nim nietoperz z gatunku Icaronycteris index. Zachował się nie tylko jego szkielet, ale też chrząstki, błony oraz cała zawartość przewodu pokarmowego. Nietoperz ten żył około 52 miliony lat temu. Co jeszcze znaleziono w okolicy opuszczonego miasteczka? Green River Formation okazało się miejscem wyjątkowo bogatym w różnego rodzaju skamieniałości. Odkrywano tam nie tylko szczątki kręgowców i bezkręgowców, ale również roślin. Trzy lata po wyjątkowym nietoperzu paleobotanicy pracujący w pobliżu Rainbow znaleźli skamieniałość liści nieznanej rośliny. Było to w 1969 roku. Same liście nie pozwalały wyciągnąć bardzo zaawansowanych wniosków na temat odkrytego gatunku. Naukowcy nazwali go Othniophyton elongatum, co można przetłumaczyć jako „roślina-kosmita”. Analiza unerwienia liści naprowadziła jednak badaczy na pewien trop. Ponieważ przypominały liście gatunków należących do istniejącej współcześnie rodziny araliowatych (Araliaceae), uznano, ż…

roslina-kosmita-5ddb459.jpg
width: 1600
height: 900

Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
type: item
date: 2025-12-04T07:58:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: epoka kamienia
subject: jedzenie
subject: mięso
subject: paleolit
subject: rośliny
subject: żywność
description: Wielu zwolenników tzw. diety paleo wierzy, że opiera się ona na wiernym odwzorowaniu jadłospisu naszych paleolitycznych przodków – mieli oni rzekomo preferować mięso i unikać „przetworzonych” produktów roślinnych. Ale najnowsze badania archeologiczne chyba właśnie pogrzebały ich teorię.
encoded: Ludzie ewoluowali przez tysiące lat, a jedną z części naszego globalnego sukcesu było stanie się naprawdę elastycznymi konsumentami – jesteśmy w stanie czerpać węglowodany i tłuszcze zarówno ze źródeł roślinnych, jak i zwierzęcych. Nowe badania archeologiczne opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Research” ujawniają, że wczesnym ludziom z epoki kamienia daleko było jednak do paleolitycznych mięsożerców, jak niektórzy próbują ich przedstawiać. A pożywali oni szeroką gamę pokarmów roślinnych, które sprytnie „przetwarzali”. Czy powinniśmy zrewidować pogląd na dietę paleo? Przetwarzanie i spożywanie roślin przez ludzi epoki kamienia Dieta paleo, w jej popularnym współczesnym rozumieniu, kładzie nacisk na mięso i ogranicza spożycie produktów roślinnych, co według jej zwolenników ma być zdrowsze, bo lepiej przystosowane do naszej ewolucji. Jednak badania archeologiczne prowadzone w ostatnich latach wyraźnie pokazują, że nasi przodkowie byli niezwykle elastyczni pod względem wyboru pokarmów. Badacze wykazują, że już setki tysięcy lat temu ludzie nie tylko zbierali, ale i aktywnie przetwarzali rozmaite produkty roślinne: od dzikich zbóż, przez bulwy, orzechy czy pestki. Przetwarzanie to obejmowało między innymi mielenie, gotowanie oraz usuwanie toksyn, co pozwalało na pozyskiwanie większej ilości kalorii oraz składników odżywczych. – Często rozmawiamy o użytkowaniu roślin tak, jakby nabrało ono znaczenia dopiero wraz z pojawieniem się rolnictwa – zaznacza dr Anna Florin, jedna z autorek badania. Zwraca ona uwagę, że odkrycia archeologiczne z całego świata dowodzą przetwarzania „dzikiej” żywności roślinnej już tysiące lat przed rozwojem upraw. Mit mięsożernego człowieka pierwotnego Archeologiczne analizy kamienia nazębnego z jaskini Qesem (Izrael, 400–300 tys. lat temu) wykazały obecność mikroskopijnych granulek skrobi. Pochodziły one między innymi z dzikich migdałów i lilii wodnej, a także orzechów piniowych bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Skrob…

shutterstock1162627036-b6448e0.jpg
width: 8495
height: 5663

Zdumiewające odkrycie z Wysp Kanaryjskich. Badacze tłumaczą, jak starożytne nasiona przetrwały ponad 1800 lat
type: item
date: 2025-12-01T09:22:50.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: dna
subject: rolnictwo
subject: rośliny
subject: wyspy kanaryjskie
description: Zespół naukowców z Hiszpanii i Szwecji prześledził losy uprawy soczewicy na Wyspach Kanaryjskich. Wyniki badań nie tylko przedstawiają niezwykłe umiejętności adaptacyjne rośliny, która od wieków hodowana jest na hiszpańskim archipelagu, ale również ukazują potencjał badań nad DNA w odtwarzaniu historii upraw i zmian rolniczych.
encoded: Soczewica od wieków pozostaje związana z dziejami Wysp Kanaryjskich. Stanowi popularny produkt spożywczy nie tylko na samym archipelagu, lecz także w kontynentalnej części Hiszpanii. Nowe badania, przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Linköping oraz Uniwersytetu w Las Palmas (Gran Canaria), rzucają nowe światło na kanaryjską historię tej strączkowej rośliny. Prace z wykorzystaniem analizy DNA dowodzą m.in., że soczewica trafiła na Kanary ponad 1800 lat temu. Soczewica ze starożytnych silosów – skąd naukowcy pobrali próbki DNA? Aby przeanalizować kod genetyczny starożytnych roślin strączkowych, naukowcy musieli sięgnąć do miejsc, w których soczewica była magazynowana ponad tysiąc lat temu. Silosy wykuwane w skałach wulkanicznych przez lata służyły mieszkańcom Wysp Kanaryjskich za naturalne spichlerze do przechowywania pożywienia. Odizolowanie skrytek od warunków klimatycznych panujących na wyspach sprawiło, że materiał genetyczny magazynowanych soczewic zachował się w bardzo dobrym stanie. Dodatkowo warunki wewnątrz skalnych silosów pozwoliły DNA roślin przetrwać aż do dziś. Skąd na Kanary przypłynęła soczewica? Międzynarodowy zespół naukowców porównał kod genetyczny odzyskanej kanaryjskiej soczewicy z tą uprawianą w Hiszpanii oraz Maroku. Zestawienie obu odmian ukazało cechy wspólne, co oznacza, że wiele gatunków rośliny strączkowej z Kanarów wywodzi się od nasion przyniesionych przez rdzennych osadników z Afryki Północnej. Oznacza to, że soczewica trafiła na archipelag około 200 roku n.e., a nie - jak wcześniej zakładano - dopiero w XIV wieku wraz z pierwszą europejską kolonizacją. Adaptacyjne zdolności rośliny Mamy więc do czynienia z gatunkiem rośliny, który od ponad tysiąca lat jest uprawiany na archipelagu Wysp Kanaryjskich. Mimo zmian klimatycznych oraz tych wywołanych europejską kolonizacją wysp, roślina przetrwała do dziś i nadal stanowi niezwykle istotny element hiszpańskiej diety. Biolożka genetyczna prof. Jenny Hagenblad z Uniwersytetu w Linköpi…

shutterstock1939752913-42ac707.jpg
width: 3840
height: 2160

Eksperyment na Międzynarodwej Stacji Kosmicznej obala kolejne przekonania o granicach życia. Co może przeżyć w kosmosie?
type: item
date: 2025-11-21T13:30:18.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Przyroda
subject: kosmos
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
subject: rośliny
description: Życie z Ziemi po raz kolejny udowodniło, że jest gotowe na wszystko. Zarodniki mchu przetrwały ekstremalne warunki panujące w przestrzeni kosmicznej. To nie pierwszy przypadek, gdy organizmy poradziły sobie poza ziemską atmosferą. Naukowcy zaczynają na nowo definiować granice życia.
encoded: Trzy lata temu astronauci pracujący na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) umieścili na jej zewnętrznej części zasobnik z 20 tysiącami zarodników mchu. Zarodniki przebywały w ekstremalnie trudnym środowisku przez równo 283 dni, po czym zostały zebrane i wysłane na Ziemię. A tam, jakby kosmiczny spacer nigdy nie miał miejsca, wykiełkowały i rozwinęły się. Tym samym dołączyły do wydłużającego się szeregu materiałów biologicznych potrafiących przetrwać w kosmosie. Filmy science-fiction od lat przekonują nas, że życie powinno wyewoluować nie tylko na planetach lub księżycach, lecz również w przestrzeni międzyplanetarnej i międzygwiezdnej. Jak na razie nie odnaleźliśmy kosmicznych ameb czy wielorybów, nie wiemy też nic o kosmicznej sieci grzybni, po której nawigują galaktyczne niesporczaki, za to regularnie okazuje się, że kolejny organizm ekstremofilny może przetrwać próżnię i wahania temperatury od -100 do +100 stopni Celsjusza. Niezłomni kolonizatorzy Jednym z takich organizmów okazały się zarodniki mchu Physcomitrella patens, czyli czareczki otwartej. Ten gatunek mchu wykorzystywany jest często jako tzw. organizm modelowy w badaniach naukowych, szczególnie w biologii komórki i genetyce. – Mchy są jednymi z najwcześniejszych roślin lądowych i są dobrze znane z kolonizowania najtrudniejszych środowisk na Ziemi – Antarktydy, pól wulkanicznych i pustyń – powiedział Tomomichi Fujita z Uniwersytetu Hokkaido w Japonii, członek zespołu prowadzącego eksperyment. Właśnie dlatego badacze chcieli sprawdzić, czy zarodniki mchu mogą przetrwać również ekspozycję na przestrzeń kosmiczną – jedno z najbardziej ekstremalnych środowisk, jakie można sobie wyobrazić. Biologiczna kapsuła czasu 4 lipca 2022 roku zarodniki Physcomitrella patens zostały umieszczone po zewnętrznej stronie ISS. Na Ziemi pozostała grupa kontrolna charakteryzująca się wysokim, aż 97-procentowym wskaźnikiem kiełkowania. Co ciekawe identyczny wynik uzyskała grupa zarodników wystawionych na działanie przestrzeni…

iss-925b90b.jpg
width: 1913
height: 1275

Licząca 400 milionów lat ziemska roślina potrafi wytwarzać „kosmiczną” wodę
type: item
date: 2025-11-18T10:05:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: chemia
subject: rośliny
subject: tlen
subject: woda
description: Equisetum laevigatum to wyrastająca współcześnie do nawet półtora metra wysokości roślina z rodziny skrzypów. Analizujący ją amerykańscy badacze zauważyli, że jest ona naturalnym destylatorem, generującym wzorce izotopowe uznawane dotąd za niemożliwe do uzyskania na Ziemi w sposób naturalny. Przefiltrowana przez skrzyp woda najbardziej przypomina... tę pochodzącą z meteorytów.
encoded: – To metrowej wysokości cylinder z milionem równomiernie rozmieszczonych otworów, prawdziwy cud inżynieryjny. Nie dałoby się stworzyć czegoś takiego w laboratorium – mówi o Equisetum laevigatum, czyli skrzypie gładkim prof. Zachary Sharp z Wydziału Nauk o Ziemi i Planetach Uniwersytetu Nowego Meksyku w USA. Prof. Sharp jest głównym autorem badania opublikowanego niedawno na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences”, jednego z najbardziej prestiżowych i najczęściej cytowanych czasopism naukowych na świecie. W artykule „Extreme triple oxygen isotope fractionation in Equisetum” grupa badaczy pod jego przewodnictwem opisuje skrzypy – rośliny o pustych łodygach, istniejące na Ziemi od ponad 400 mln lat. Badacze odkryli, że woda przemieszczająca się przez te rośliny ulega naturalnej filtracji tak intensywnej, iż jej sygnatury izotopowe zaczynają przypominać te obserwowane w meteorytach i innych pozaziemskich materiałach. Naturalny destylator z Rio Grande Izotopy tlenu pełnią funkcję „znaczników” pozwalających ustalić źródła wody, procesy transpiracji oraz właściwości wilgoci atmosferycznej. Cięższe izotopy są rzadkie, co utrudnia przewidywanie zmian ich proporcji w rzeczywistych warunkach środowiskowych. Chcąc zbadać ten proces, zespół Sharpa zebrał skrzypy gładkie rosnące wzdłuż Rio Grande w Nowym Meksyku. Śledzono zmiany wartości izotopowych od dolnych części łodyg do ich szczytów. Najwyższe próbki wykazały ekstremalne wartości, które wcześniej wydawały się wykraczać poza jakikolwiek znany ziemski zakres. Autorzy badania wyjaśniają, że skrzypy działają jak naturalne wieże destylacyjne, wytwarzając niezwykle nietypowe sygnatury izotopowe tlenu – bardziej ekstremalne niż jakiekolwiek dotąd zarejestrowane na Ziemi, czasem przypominające wodę z meteorytów. – Gdybym znalazł próbkę takiej wody poza skrzypem, powiedziałbym, że pochodzi z meteorytu – stwierdził Sharp. 400 milionów lat zmian ziemskiego klimatu Ale odkrycie nie jest tylko ciekawostką. Przede wszyst…

skrzyp-filtruje-wode-513698b.jpg
width: 1802
height: 1200

Wciornastki pod lupą – fascynujące życie mikroskopijnych stworzeń
type: item
date: 2025-11-15T09:01:49.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: owady
subject: pasożyty
subject: rośliny
description: Przecinki, a właściwie wciornastki, to małe owady, które warto poznać z bliska. Choć część gatunków należących do tego rzędu owadów szkodzi roślinom, wciornastki pełnią także istotne funkcje w ekosystemach – są drapieżnikami, zapylaczami i rozkładaczami materii organicznej. Dla miłośników przyrody i ogrodników obserwacja tych drobnych stworzeń staje się okazją do nauki i zrozumienia naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie. Wciornastki udowadniają, że nawet najmniejsze organizmy mają ogromne znaczenie i fascynujące życie, którego warto być świadomym.
encoded: Spis treści: Jak wyglądają przecinki robaczki? Czy przecinki gryzą? Domowe sposoby na wciornastki Znaczenie wciornastków w przyrodzie Przecinki robaczki, czyli wciornastki, należą do rzędu Thysanoptera i obejmują około 6 tysięcy opisanych gatunków, z czego obecność 226 gatunków stwierdzono w Polsce. Można je spotkać na wszystkich kontynentach, od tropików po Antarktydę, są więc zwierzętami kosmopolitycznymi. Ich niewielkie rozmiary, zwykle od 1 do 2,5 mm, sprawiają, że łatwo je przeoczyć, a jednak potrafią w znaczący sposób wpływać na rośliny, na których żerują. Wciornastki występują w różnych środowiskach: na liściach, kwiatach, w ściółce leśnej, pod korą drzew, a nawet na glonach, grzybach i porostach. Niektóre gatunki są drapieżne i polują na inne małe bezkręgowce, inne zaś (fitofagi) żywią się sokami roślin, powodując ich odbarwienia, deformacje liści i pąków. Jak wyglądają przecinki robaczki? Wciornastki nie należą do najbardziej kolorowych owadów. Ich wygląd jest raczej stonowany i dyskretny, co pozwala im łatwo ukrywać się na liściach i łodygach roślin. Charakteryzują się wydłużonym ciałem z dwiema parami wąskich skrzydeł o strzępionych brzegach. Ich aparat gębowy jest asymetryczny i kłująco-ssący – prawe szczęki są zredukowane, a lewe przekształcone w sztylet, którym przebijają tkanki roślin, by wysysać sok. Na głowie znajdują się oczy złożone i przyoczka, a czułki składają się z kilku segmentów, co ułatwia owadom orientację w otoczeniu. Nie wszystkie wciornastki mają skrzydła – zdarzają się formy krótkoskrzydłe i bezskrzydłe. Ich odnóża są kroczne, zakończone pazurkami (w stadium larwalnym) lub przylgami (u dorosłych osobników). Wciornastki żyją zazwyczaj 2–4 tygodnie, a liczba pojawiających się w jednym roku pokoleń waha się od 1 do aż 15. Najłatwiej zauważyć wciornastki na liściach, gdzie pojawiają się charakterystyczne srebrzyste lub białe plamki, a czasem ciemniejsze ślady odchodów. Obserwacja ich zachowań pozwala dostrzec fascynujące aspekty życia tych…

przecinki-wciornastki-fa8ebd6.jpg
width: 2250
height: 1500

Nieznany grzyb sprzed 400 milionów lat. Tworzył nierozerwalny związek z innym gatunkiem
type: item
date: 2025-11-13T13:45:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: grzyby
subject: prehistoria
subject: rośliny
description: Nieznany grzyb sprzed 400 milionów lat odkryto w skale z malowniczej Szkocji. Okazało się, że żył wspólnie z prastarą rośliną. To odkrycie może rzucić nowe światło na ewolucję życia na lądzie. Naukowcy ujrzeli związek tych organizmów w trójwymiarze, dzięki zastosowaniu zaawansowanych metod badawczych.
encoded: To ważne znalezisko pochodzi z Windyfield Chert Unit w Rhynie w Szkocji – miejsca zlokalizowanego około 50 km na północny zachód od Aberdeen. W tej formacji już wcześniej dokonywano ciekawych odkryć paleontologicznych. Można je wręcz nazwać geologiczną kapsułą czasu. Skamieniałości pod niezwykłą „lupą” Zespół badaczy skupił się na analizie bloku skalnego odkrytego w 1988 roku i przechowywanego w National Museum of Scotland w Edynburgu. Dostrzeżenie w skale struktur organicznych nie było łatwe, dlatego zastosowano specjalistyczny sprzęt. Użyto m.in. skanującego laserowego mikroskopu konfokalnego i spektroskopii ramana. Po zebraniu wszystkich danych wykonano trójwymiarową rekonstrukcję skomplikowanych struktur biologicznych. Dowód na mikoryzę arbusklarną Oczom naukowców ukazał się nie jeden organizm, ale dwa, które 400 mln lat temu żyły zespolone ze sobą. Był to nieznany nauce grzyb, który nazwano Rugososporomyces lavoisierae, i wczesna roślina lądowa Aglaophyton majus. Anatomiczne detale grzyba i rośliny są idealnie zachowane. Odkryte skamieniałości są dowodem na mikoryzę arbuskularną. To rodzaj symbiozy, w której grzyb pomaga roślinie pobierać składniki odżywcze z gleby. Dziś taka współpraca występuje u około 85% roślin. – To niezwykłe znaleźć tak odległe dowody symbiotycznej relacji. Wydaje się, że symbioza była niezbędnym elementem umożliwiającym roślinom adaptację do życia na lądzie. Symbioza ta przypomina tę obserwowaną u współczesnych wątrobowców i rogatek. Rośliny te, podobnie jak wczesne rośliny lądowe, nie mają korzeni – opowiada dr Paul Kenrick, ekspert ds. roślin kopalnych w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Kluczowe odkrycie sprzed setek milionów lat Skamieniałość z Windyfield Chert w Szkocji dostarcza jak dotąd najbardziej szczegółowych dowodów na to, że wczesne rośliny lądowe nawiązywały złożone relacje symbiotyczne z wieloma gatunkami grzybów ponad 400 milionów lat temu. – Mikoryzy są bardzo rzadkie w zapisie kopalnym i nigdy wcześniej nie zostały…

grzyb-be28d16.jpg
width: 1575
height: 1050

Czy produkty roślinne zapewniają większe bezpieczeństwo niż mięsne? „Panuje naiwne przekonanie”
type: item
date: 2025-11-13T10:45:42.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Lifestyle
subject: choroby
subject: rośliny
subject: wegetarianizm
subject: żywność
description: Choć dieta roślinna jest coraz popularniejsza, naukowcy apelują o większą ostrożność. Produkty roślinne mogą być siedliskiem niebezpiecznych patogenów – takich samych, jakie występują w mięsie czy rybach. Dr Schelin z Uniwersytetu w Lund obala mit „czystej” diety wege. Wskazuje też, gdzie najczęściej czyhają zagrożenia.
encoded: Wśród naukowców panuje konsensus, że dieta roślinna jest generalnie zdrowsza od tej obfitującej w produkty pochodzenia zwierzęcego, a zwłaszcza mięso. Dieta jest ściśle powiązana z klimatem. Wytworzenie produktów pochodzenia zwierzęcego wiąże się z bardzo dużą emisją gazów cieplarnianych. Jednak dieta roślinna ma też swoje wady. Przyjrzała się im adiunkt w Katedrze Mikrobiologii Stosowane na Uniwersytecie w Lund w Szwecji, dr Jenny Schelin. Jad kiełbasiany nie tylko w… kiełbasie Zdaniem dr Schelin aktualna wiedza na temat bezpieczeństwa żywności opiera się na tradycyjnych produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego. Bezpieczeństwo produktów pochodzenia roślinnego nie jest równie dobrze przebadane. – Panuje naiwne przekonanie, że żywność pochodzenia roślinnego jest bezpieczniejsza niż żywność pochodzenia zwierzęcego. Niestety tak nie jest – podkreśla badaczka bezpieczeństwa żywności. Według niej żywność pochodzenia roślinnego jest podatna na te same patogeny, które występują w mięsie, rybach, mleku i jajach. W ostatnich latach na całym świecie odnotowano kilka przypadków poważnych zatruć pokarmowych związanych ze spożyciem żywności roślinnej skażonej klasycznymi patogenami pojawiającymi się w żywności, takimi jak listeria, salmonella i Clostridium botulinum (laseczka jadu kiełbasianego). Więcej roślin w diecie – więcej nierozpoznanych zagrożeń Zmiany na talerzu wiążą się zatem z nowymi wyzwaniami. Dr Schelin zaznacza, że musimy zwiększyć naszą wiedzę i świadomość ryzyka związanego z żywnością roślinną. – Wiemy dużo o żywności pochodzenia zwierzęcego i jesteśmy świadomi ryzyka obecności patogenów. Ta wiedza nie jest tak rozległa, jeśli chodzi o surowce roślinne, procesy produkcyjne i produkty gotowe do spożycia, co czasami prowadziło do niedoszacowania ryzyka, w tym poważnych zachorowań – opisuje dr Schelin. Na przykład – jak wskazuje ekspertka – należy w odpowiedni sposób gotować fasolę, by nie zatruć się zawartymi w niej lektynami. Dotyczy to też popularnych wśró…

shutterstock2352650337-568a6c8.jpg
width: 2677
height: 1971

Gigantyczna lilia wodna – nowo odkryty gatunek zaskoczył botaników
type: item
date: 2025-09-23T11:38:29.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: boliwia
subject: ogród botaniczny
subject: rośliny
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Największa lilia wodna na świecie przez miliony lat pozostawała niezauważona przez człowieka. Spektakularne odkrycie ogromnej rośliny zadziwiło świat nauki i miłośników przyrody.
encoded: Spis treści: Odkrycie trzeciego gatunku olbrzymiej lilii wodnej — nowe fakty Rekordowe rozmiary i Victoria boliviana Botaniczna sensacja z Boliwii – odkrycie Victoria boliviana Gdzie występuje Victoria boliviana i czy grozi jej wyginięcie? Lilie wodne w Polsce – piękno, symbolika i literatura To jedna z najdziwniejszych roślin świata. Jej liście rośliny osiągają imponujące rozmiary, mogące pomieścić małe dziecko, a mimo to tak długo uchodziła uwadze badaczy. Nowo zidentyfikowana lilia z rodzaju Victoria to nie tylko cud botaniczny, ale również symbol tego, jak wiele tajemnic wciąż kryje przyroda. Odkrycie gatunku stanowi jeden z najważniejszych przełomów w botanice ostatnich lat. Odkrycie trzeciego gatunku olbrzymiej lilii wodnej — nowe fakty Do tej pory znaliśmy dwa gatunki olbrzymich lilii wodnych z rodzaju Victoria — Victoria amazonica oraz Victoria cruziana. Naukowcy z Royal Botanic Gardens w Kew w Londynie od lat podejrzewali jednak, że może istnieć jeszcze trzeci, nieznany gatunek. Te przypuszczenia zostały potwierdzone — nowa roślina, oficjalnie nazwana Victoria boliviana, została opisana naukowo dopiero w 2022 roku. Co istotne, choć nie była wcześniej sklasyfikowana, występowała naturalnie w swoim środowisku już od około miliona lat. Rekordowe rozmiary lilii Victoria boliviana Nowo opisany gatunek Victoria boliviana to obecnie największa lilia wodna na świecie – liście mogą osiągać aż 3,20 metra szerokości, co czyni je największymi i niepodzielonymi liśćmi znanymi w świecie roślin. Liście są nie tylko ogromne — ich spodnia część przypomina szkielet z bardzo mocnych żeber, co sprawia, że mogą utrzymać ciężar dochodzący do około 80–81 kg, pod warunkiem że obciążenie jest równomiernie rozłożone. Kwiaty tego gatunku – uznawane za najpiękniejsze kwiaty świata – są równie imponujące: otwierają się nocą, przez dwa kolejne wieczory, najpierw jako białe, a następnie zmieniają kolor na różowy, osiągając rozmiar około 36 cm średnicy. Badania genetyczne wykazały, że Vic…

najwieksza-lilia-na-swiecie-GettyImages-1241694014-7e68ad1.jpg
width: 1350
height: 900

Na ratunek podwodnym łąkom Bałtyku – naukowcy przywracają życie morskim roślinom
type: item
date: 2025-09-22T07:03:01.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: morze
subject: morze bałtyckie
subject: rośliny
description: Fundacja MARE wraz z Uniwersytetem Gdańskim rozpoczęła nowy projekt naukowy w Zatoce Puckiej. Celem tych działań jest wspomaganie regeneracji łąk trawy morskiej na obszarach jej dawnego zasięgu. Przywrócenie występowania tych podwodnych organizmów może pozytywnie wpłynąć na ekosystem morza Bałtyckiego.
encoded: Spis treści: Dlaczego łąki podwodne są potrzebne? Wpływ człowieka na łąki podwodne Na czym polega rewilding Bałtyku? Łąki podwodne to bardzo ważny element morskiego ekosystemu, składający się z wielu gatunków roślinności. W Polsce, łąki są tworzone przede wszystkim przez trawę morską Zostera marina i inne rośliny naczyniowe. Funkcjonowanie łąk podwodnych może do złudzenia przypominać sposób życia ich lądowych odpowiedników. Morskie rośliny wytwarzają nasiona, systemy korzeniowe, które utrzymują je na dnie, a nawet kwitną. Rozwój roślin podwodnych (tak samo jak lądowych) uzależniony jest od procesu fotosyntezy, dlatego płytkie wody Zatoki Puckiej stają się idealnym środowiskiem dla występowania tego typu łąk. Promienie słoneczne mogą bezpośrednio docierać do roślin, bez większych strat na etapie przenikania przez wodę. Dlaczego łąki podwodne są potrzebne? Podwodne łąki na wiele sposobów wpływają pozytywnie na funkcjonowanie Morza Bałtyckiego. Ich obecność oddziałuje zarówno na stan i jakość samej wody, jak i na warunki życia organizmów zamieszkujących morski ekosystem. Łąki morskie działają m.in. jak naturalne filtry. Gęste liście zatrzymują zawiesiny i osady, przez co woda staje się bardziej przejrzysta. Dodatkowo pochłanianie wodnych składników odżywczych (takich jak azot czy fosfor) przez łąki zmniejsza występowanie glonów, które swoją obecnością ograniczają dopływ światła oraz pogarszają warunki życia w morzu. Innym pozytywnym działaniem podwodnych systemów roślinnych jest ich funkcja schronienia i miejsca rozrodu dla wielu gatunków ryb, mięczaków i skorupiaków. W gęstwinie roślin młode ryby znajdują ochronę przed drapieżnikami, a liczne bezkręgowce mają tam optymalne warunki do życia. Utrata łąk oznacza więc także spadek liczebności wielu gatunków zależnych od tego siedliska. Podwodne łąki przeciwdziałają również negatywnym skutkom ocieplenia klimatu. Rośliny podwodne prowadzą fotosyntezę, pochłaniając dwutlenek węgla z atmosfery i wody. Łąki stają się ważnym ma…

podwodna-laka-d50b8dd.jpg
width: 2000
height: 1333

Tych roślin zostało tylko 150. Dlaczego australijscy urzędnicy chcą wyciąć aż 40 z nich?
type: item
date: 2025-09-08T10:58:35.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: australia
subject: ekologia
subject: rośliny
description: Pomaderris vacciniifolia to niezwykle rzadka, endemiczna roślina z Australii. Mimo że przetrwało zaledwie 150 okazów, lokalne władze planują inwestycję, która grozi wycięciem aż 40 z nich. Decyzja wywołała sprzeciw ekologów i obawy o całkowite wyginięcie gatunku.
encoded: Ta roślina jest tak rzadka, że ma tylko łacińską nazwę. Pomaderris vacciniifolia to występujący w Australii krzew z rodziny szakłakowatych. Choć to liczna i kosmopolityczna rodzina roślin, ten akurat krzew jest krytycznie zagrożony. Roślina ta, o charakterystycznych kremowych kwiatach, rośnie tylko w kilku miejscach stanu Wiktoria w Australii. Według szacunków ekologów pozostało już zaledwie około 150 krzewów. A jednak urzędnicy chcą wyciąć aż 40 z nich. Dlaczego planuje się wycinkę? Agencja Forest Fire Management Victoria (departament Straży Pożarnej zapobiegający pożarom lasów), zapowiada budowę pasa przeciwpożarowego o długości 23 kilometrów i szerokości 20 metrów. Choć „budowa” to w tym przypadku niewłaściwe słowo. Chodzi po prostu o wycinkę roślinności, aby uniemożliwić szerzenie się ewentualnym pożarom w tym rejonie. Ekolodzy biją na alarm Organizacja ekologiczna Kinglake Friends of the Forest zapowiada pozew przeciw strażakom. Prezeska grupy, Sue McKinnon, podkreśla, że prace powinny być ocenione i zatwierdzone na szczeblu federalnym zgodnie z ustawą Environment Protection and Biodiversity Conservation Act. W lipcu członkowie stowarzyszenia stwierdzili w planowanym miejscu robót ponad 40 krzewów Pomaderris vacciniifolia. Eksperci ostrzegają, że skutki mogą być katastrofalne. Irene Proebsting z organizacji Latrobe Valley Field Naturalists zaznacza, że krzew i tak został już wypchnięty poza swoje siedliska i obecnie występuje głównie przy drogach i ścieżkach – dokładnie tam, gdzie samorząd planuje wycinkę. W jej opinii nie ma dowodów, że takie pasy istotnie zwiększają bezpieczeństwo pożarowe. Pewne jest natomiast to, że mogą doprowadzić do dalszej utraty siedlisk. To nie pierwszy protest ekologów przeciwko pasom przeciwpożarowym w Australii – organizacja Warburton Environment założyła w sądzie federalnym sprawę przeciw programowi ich budowy. Zdaniem przyrodników niszczą one stare drzewa będące siedliskiem gatunków zagrożonych. Departament Energii, Środowiska i …

original-56852ab.jpeg
width: 1024
height: 768

Stokrotka afrykańska to egzotyczna roślina, która nie jest zbyt wymagająca w uprawie
type: item
date: 2025-09-07T10:59:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: kwiaty
subject: rośliny
description: Stokrotka afrykańska to efektowna, a przy tym niezbyt wymagająca roślina. Jej nazwa jednoznacznie wskazuje na egzotyczne pochodzenie, ale bez obaw. Ta piękna bylina wykazuje dość dużą odporność na zmienne warunki atmosferyczne. Jak wygląda stokrotka afrykańska? Jak długo kwitnie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Piękna roślina o wielu obliczach Egzotyczny rodowód Popularne odmiany stokrotki afrykańskiej Jak pielęgnować stokrotkę afrykańską? Stokrotka afrykańska, znana także jako stokrotka przylądkowa i niebieskooka, wyewoluowała w suchym, umiarkowanym klimacie. Z biegiem czasu odbyła globalną podróż, trafiając do ogrodów na całym świecie. To nie tylko zasługa jej naturalnych zdolności adaptacyjnych i odporności. Ogrodnicy pokochali tę roślinę za jej niezaprzeczalnie piękne kwiaty i obfite kwitnienie. Piękna roślina o wielu obliczach Stokrotka afrykańska, czyli Osteospermum, należy do rodziny astrowatych – tej samej, do której zaliczane są m.in. „pospolite” stokrotki i słoneczniki. Cechuje się krzaczastym, rozłożystym pokrojem i zróżnicowaną wysokością i szerokością. To czyni ją niezwykle elastyczną w zastosowaniach ogrodniczych. Wymiary stokrotki afrykańskiej Niektóre odmiany osiągają 15 cm wysokości, ale są też takie, które dorastają nawet do 150 cm. Przeciętnie, stokrotka afrykańska osiąga wysokość od 30 do 90 cm i rozpiętość od 30 do 60 cm. Liście stokrotki afrykańskiej Lancetowate liście tej rośliny mają różną barwę, od zielonej do szarozielonej. Brzegi mogą być całe, klapowane lub ząbkowane. Niektóre odmiany cechują się liśćmi pstrokatymi. Kwiaty stokrotki afrykańskiej Tym, czym ta wspaniała roślina w największej mierze przyciąga uwagę, są jej piękne kwiaty. Duże i wyraziste, osiągają średnicę od 5 do 10 cm i występują w wielu kolorach. Paleta barw obejmuje różne odcienie różu, bieli, żółci, niebieskiego i fioletu. W niektórych odmianach występuje fioletowy lub ciemnoniebieski środek kwiatu. Właśnie stąd wzięła się nazwa „stokrotka niebieskooka”. Interesującą cechą kwiatów stokrotki afrykańskiej jest ich „zachowanie” – w pochmurne dni i po zapadnięciu zmierzchu zamykają się, a otwierają ponownie dopiero, gdy oświetlą je promienie słoneczne. To zjawisko jest rezultatem sprytnego mechanizmu adaptacyjnego. W ten sposób roślina oszczędza energię i chroni pyłek…

stokrotka-afrykanska-dc9a521.jpg
width: 1000
height: 667

Arboretum Wojsławice to niezwykłe miejsce. Próżno szukać drugiej tak imponującej kolekcji roślinnej
type: item
date: 2025-08-16T09:32:47.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: dolny śląsk
subject: drzewa
subject: ogrody
subject: parki
subject: rośliny
description: Arboretum Wojsławice to wyjątkowe miejsce, które cieszy się ogromną popularnością wśród turystów. Jest tłumnie oblegane, ale nie sposób odczuć tam ścisku. Wspaniały ogród dendrologiczny ma powierzchnię aż 60 ha, więc każdy zwiedzający może przechadzać się tam z dużą swobodą. Swobodą i przyjemnością, bo panuje tam iście bajkowa atmosfera. Co do zaoferowania ma ten wspaniały ogród? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Od romantycznego ogrodu do arboretum Arboretum Wojsławice to miejsce stworzone do odpoczynku Co jeszcze można zobaczyć w Wojsławicach? Niemcza, niewielkie miasto w województwie dolnośląskim, rozciąga się wśród ukształtowanych południkowo pasm Wzgórz Gumińskich, Krzyżowych i Dębowych, wchodzących w skład chronionego krajobrazu Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich. Wśród wspaniałej przyrody, w dzielnicy Wojsławice, znajduje się niesamowity twór ludzkich rąk – Arboretum Wojsławice. Wprost trudno uwierzyć, że to zapierające dech w piersiach miejsce jest oddalone od Wrocławia o zaledwie 50 km. Od romantycznego ogrodu do arboretum Pierwsze pisemne wzmianki o parku w Wojsławicach pochodzą z księgi adresowej, datowanej na 1880 rok. Zachowane mapy topograficzne z 1827 roku sugerują jednak, że taki obiekt istniał tam już w latach 20. XIX wieku. To właśnie wtedy przy parku wzniesiono pałac, który uległ zniszczeniu w latach 60. XIX wieku. Początki parku w Wojsławicach Od 1848 roku wojsławickim majątkiem zarządzali przedstawiciele rodu von Aulock. Tuż przy folwarku utworzono wtedy dwa przedzielone groblą stawy. Na wale ziemnym posadzono dęby szypułkowe, co sugeruje, że niemieccy szlachcice chcieli wykorzystać wyjątkowe walory przyrodnicze tego terenu do założenia ogrodu o charakterze romantycznym. Właścicielom Wojsławic z rodu von Aulock przypisuje się też uprawę drzew obcego pochodzenia: sosny wejmutki, kasztanowca zwyczajnego, tulipanowca amerykańskiego i dębu czerwonego. Pod tym względem, wojsławicki park był ewenementem na całym Śląsku. Dzieło życia Fritza von Oheimba Swój obecny charakter ogród zawdzięcza Fritzowi von Oheimbowi, botanikowi, który w 1880 roku został właścicielem dóbr wojsławickich. Dysponując odpowiednią wiedzą na temat miejscowego mikroklimatu i panujących tam warunków glebowych, śląski ziemianin przystąpił do przebudowy parku, powiększając jego teren i wytyczając kręte alejki. Uzbroił teren w instalację wodną i przystąpił do realizacji swojej wizj…

Arboretum-Wojslawice-d9f20f0.jpg
width: 1000
height: 667

Z pomidora do ziemniaka – naukowcy odkryli zaskakujące pochodzenie ulubionego warzywa Polaków
type: item
date: 2025-08-01T13:47:20.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: pożywienie
subject: rośliny
description: Ziemniak tak często gości na naszych stołach, ale czy wiemy, skąd pochodzi? Okazuje się, że powstał w wyniku wyjątkowego romansu dwóch roślin sprzed wielu milionów lat. Co wykazały najnowsze badania?
encoded: Spis treści: Współczesny ziemniak pod lupą genetyków Ziemniak i pomidor – genetyczna niespodzianka z przeszłości Bulwa, która powstała przypadkiem Ziemniak jako bohater globalnej rewolucji żywieniowej Opublikowane w czasopiśmie „Cell” badania pozwalają prześledzić genetyczne pochodzenie ziemniaków. Wyniki są jednoznaczne: zarówno one, jak i pomidory… mają wspólnego przodka! Analiza wykazała, że początek bulwiastej przygody rozpoczął się od skrzyżowania protoplastów współczesnych pomidorów z inną, nieco mniej popularną pradawną rośliną z Ameryki Południowej. Ten wyjątkowy i zaskakujący mariaż dał początek temu, co obecnie tak często gości na naszych stołach. Współczesny ziemniak pod lupą genetyków Dzisiejsze ziemniaki to nieco delikatne warzywa. W celu ich uprawy należy zasadzić w gruncie już wyrośniętą bulwę, czyli niejako sklonować samą roślinę, narażając gatunek na powielanie niekorzystnych mutacji. – Chcieliśmy się ich pozbyć – mówi dr Sanwen Huang, biolog z Agricultural Genomics Institute w Shenzhen w Chinach, członek zespołu badawczego. Naukowcy z jego grupy chcieli przede wszystkim opracować ziemniaka hybrydowego, którego – w przeciwieństwie do odmiany występującej obecnie – można uprawiać z nasion. Odkryli jednak coś innego! Ziemniak i pomidor – genetyczna niespodzianka z przeszłości Z Huangiem siły połączyła taksonomka roślin z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, dr Sandra Knapp. Wspólnie, dzięki sekwencjonowaniu genomów 450 gatunków ziemniaków uprawnych i 56 dzikich, odkryli, że w każdym z nich występuje stała mieszanka genów pomidora i Etuberosum – niezbyt popularnej, niewielkiej grupy roślin wywodzących się z Ameryki Południowej. Badania wykazały, że ziemniak, którego znamy dzisiaj, powstał w wyniku hybrydyzacji przodków pomidorów właśnie z Etuberosum. Miała ona miejsce 8 milionów lat temu na terenie dzisiejszego Chile. Żadna z tych roślin nie wykształcała jednak tak charakterystycznych dla ziemniaka bulw. Jak więc doszło do ich uformowania? Bulwa, któ…

GettyImages-2216667581-419c6f2.jpg
width: 5760
height: 3840

Botaniczna sensacja w Warszawie. Dziwidło olbrzymie zakwita po raz pierwszy od czterech lat
type: item
date: 2025-07-23T08:40:14.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: ogród botaniczny
subject: rośliny
subject: warszawa
description: Ostatnie kwitnięcie dziwidła olbrzymiego w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego miało miejsce w czerwcu 2021 roku. Była to sensacja dla mieszkańców stolicy Polski. Po czterech latach znów będziemy mogli cieszyć się rozkwitem tej egzotycznej rośliny.
encoded: Spis treści: Trupi kwiat Historia warszawskiego dziwidła Za enigmatyczną nazwą tej rośliny kryje się największy kwiatostan na świecie. Gatunek, który naturalnie występuje w tropikalnych lasach deszczowych indonezyjskiej wyspy Sumatra, może osiągać nawet 3 metry wysokości i wagę ponad 70 kilogramów. Kwiatostan dziwidła wyrasta ze znajdującej się pod ziemią bulwy, która jest najcięższą częścią całej rośliny. Rozkwit dziwidła jest zjawiskiem szczególnym nie tylko ze względu na wyjątkowy wygląd rośliny, ale i niezwykle specyficzny zapach. Dzięki swojej woni dziwadło zyskało potoczną nazwę „trupi kwiat”. Zwiedzającym ogrody botaniczne może on przypominać odór gnijącego mięsa lub zepsutych jajek. Trupi kwiat Proces kwitnięcia, mimo że ze względu na woń odpychający dla większości ludzi, ma za zadanie przyciągnąć stworzenia zdecydowanie istotniejsze dla funkcjonowania rośliny. Ponieważ indonezyjskie lasy tropikalne są ubogie w tradycyjnych zapylaczy takich jak pszczoły, dziwidło musi kusić swoim zapachem owady, które normalnie szukają martwych zwierząt, by złożyć swoje jaja. Woń dziwidła wprowadza te owady w błąd, imitując rozkładające się mięso. Insekty wlatują do wnętrza kolby, gdzie oblepia je pyłek, a potem przenoszą go na kolejne rośliny. Dziwidło nie tylko wydziela kuszącą owady woń, ale również przeprowadza proces termogenezy, mający na celu rozprzestrzenienie zapachu w powietrzu. Roślina aktywnie wytwarza ciepło, a temperatura w kolbie może być nawet o 5–10°C wyższa niż otoczenie. Ciepło pomaga cząsteczkom zapachowym szybciej się ulatniać, rozchodzić w tropikalnej dżungli i przyciągać owady z dużych odległości – nawet kilku kilometrów. Historia warszawskiego dziwidła Bulwa została przekazana Ogrodowi Botanicznemu Uniwersytetu Warszawskiego przez prywatnego kolekcjonera, który nie był w stanie zapewnić jej optymalnych warunków wzrostu. Od kilku lat dziwidło znajduje się w tropikalnej szklarni ogrodu, przechodząc przez kolejne fazy wzrostowe. Co kilka lat wypuszczało …

dziwidlo-4ff6e9e.jpg
width: 862
height: 483

Szmaragdowy intruz w Polsce. Błyszczący owad pojawił się nieproszony i niszczy
type: item
date: 2025-07-11T12:25:18.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Przyroda
subject: owady
subject: rośliny
description: Wygląda jak ozdoba – działa jak szkodnik. Nowy gatunek chrząszcza sieje spustoszenie w parkach i ogrodach. Szczególnie upodobał sobie ulubione rośliny Polaków.
encoded: Spis treści: Dumek jałowcowy w Polsce Nowe zagrożenie dla roślin ozdobnych Kampinoski Park Narodowy bije na alarm. W polskich ogrodach, parkach i miejskich terenach zielonych pojawiło się nowe zagrożenie. To dumek jałowcowy (Lamprodila festiva), czyli inwazyjny gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych. Jego żerowanie może prowadzić do masowego zamierania popularnych roślin ozdobnych, takich jak tuje, cyprysiki czy jałowce. Dumek jałowcowy w Polsce Na pierwszy rzut oka wygląda jak mały cud natury. Swoim metalicznie zielonym ubarwieniem i błyszczącymi niebieskimi plamkami dumek jałowcowy przyciąga uwagę przyrodników. Jednak każdy, kto wie o nim nieco więcej, ma świadomość, że to szkodnik. Owad ten pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, ale na skutek zmian klimatu zaczął szybko rozprzestrzeniać się na północ Europy. Dumek jałowcowy trafia do nowych krajów również przez przypadek – wraz z transportem sadzonek. W Polsce po raz pierwszy został wykryty w 2019 roku. Dziś obecny jest już m.in. na Podkarpaciu. Bardzo możliwe, że pojawił się też w rejonach Mazowsza. Właśnie dlatego Kampinoski Park Narodowy opublikował w mediach społecznościowych wpis ze zdjęciem autorstwa profesora Dawida Marczaka. Dumek jałowcowy szczególnie upodobał sobie rośliny z rodziny cyprysowatych. Chętnie sadzimy je m.in. w przydomowych ogródkach. Dorosłe chrząszcze nie są może agresywne, ale ukryte pod korą larwy drążą spiralne korytarze, niszcząc tkanki przewodzące. Skutek? Z czasem całe krzewy zasychają, żółkną i obumierają. Objawy żerowania – takie jak pęknięcia kory, niewielkie, soczewkowate otwory i wyraźne pogorszenie kondycji roślin – widać od razu. Nowe zagrożenie dla roślin ozdobnych Jak podają pracownicy Głównego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa (GIORiN), na Podkarpaciu potwierdzono obecność wszystkich stadiów rozwojowych szkodnika – od larw po świeżo wyklute, dorosłe osobniki. Rośliny zaatakowane przez chrząszcze muszą zostać jak najszybciej wycięte i zutylizowane. Trzeba tak zr…

Szmaragdowy-intruz-w-Polsce-dd21d5b.jpg
width: 900
height: 600

Jak rośliny rosną w upały? Odkryto ich ukryty „termostat”
type: item
date: 2025-07-02T11:52:23.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: klimat
subject: rośliny
subject: upał
description: Rośliny posiadają własny system wykrywania temperatury. Dotychczas sądzono, że opiera się on na wyspecjalizowanych białkach i działa głównie po zapadnięciu zmroku. Nowe badania odkrywają jednak drugi, nieznany wcześniej roślinny „termostat” oparty na cukrach.
encoded: Spis treści: Jak działa system kontroli temperatury w roślinach? Rośliny mają dwa „termostaty”: białka i cukry Wielopoziomowy roślinny system rozpoznawania temperatury Rośliny posiadają nieznany wcześniej mechanizm reagowania na temperaturę. Naukowcy odkryli, że w ciągu dnia to cukry, a nie białka, przejmują rolę „termostatu”, wspierając wzrost i adaptację do panujących warunków. Jak działa system kontroli temperatury w roślinach? Dotychczas uważano, że rośliny wykrywają temperaturę głównie nocą, za pomocą wyspecjalizowanych białek takich jak fitochrom B i ELF3. Nowe badania kierowane przez Meng Chena z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Riverside (USA), opublikowane właśnie w „Nature Communications”, przynoszą nowe odkrycie. Wykazano, że rośliny posiadają więcej niż jeden system wykrywania ciepła, a cukier (produkt fotosyntezy) odgrywa kluczową rolę w reagowaniu na temperaturę w dzień, szczególnie podczas silnego nasłonecznienia. Naukowcy badali siewki rzodkiewnika (Arabidopsis) – gatunku często stosowanego jako tzw. organizm modelowy w laboratoriach, ze względu na niewielkie rozmiary, odporność i krótki cykl rozwojowy. Obserwowano wzrost roślinek w temperaturach od 12 do 27 ° C , w różnych warunkach świetlnych. Mierzono wydłużanie się hypokotyla, czyli pierwszego fragmentu łodygi, jaki wychyla się z kiełkującego nasienia. Hypokotyl wydłuża się pod wpływem ciepła. Rośliny mają dwa „termostaty”: białka i cukry Okazało się, że fitochrom B działa jako czujnik temperatury tylko przy niskim natężeniu światła. W silnym świetle jego funkcja termiczna zanikała, mimo to rośliny nadal rosły pod wpływem ciepła. To sugerowało istnienie jeszcze jednego, ukrytego mechanizmu. Naukowcy część siewek pozbawili fitochromu B. Rośliny bez niego reagowały na ciepło tylko w obecności światła, czyli wtedy, gdy zachodziła fotosynteza. Bez niej po prostu nie rosły, nawet w cieple. Jednak po dodaniu cukru do podłoża wzrost się pojawił. To oznaczało, że cukier pełni nie tylko rolę źródła energii…

AdobeStock931628821-23de79f.jpeg
width: 5760
height: 3840

„Królowa jednej nocy” zakwitła w Krakowie
type: item
date: 2025-06-18T10:11:48.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: kraków
subject: obserwacje
subject: ogród botaniczny
subject: rośliny
description: W Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, w nocy z 16 na 17 czerwca, miał miejsce wyjątkowy spektakl natury: zakwitł kaktus Selenicereus grandiflorus. Ta osobliwa roślina kwitnie tylko raz w roku, w jedną noc.
encoded: Spis treści Transmisja na żywo – kaktus w centrum uwagi Niezwykłe życie „królowej jednej nocy” „Królową” można hodować w domu Ogród Botaniczny Uniwersytetu Jagiellońskiego podzielił się z miłośnikami roślin nie lada atrakcją. Kaktus z gatunku Selenicereus grandiflorus zakwitł, a proces ten trwał tylko przez jedną noc. To spektakularne widowisko powtarza się co roku – rozłożyste, puszyste, śnieżnobiałe kwiaty pojawiają się nagle, przyciągając uwagę nie tylko pasjonatów botaniki. Transmisja na żywo – kaktus w centrum uwagi Roślina ta na co dzień jest niepozornym, poskręcanym kaktusem z pnącymi się łodygami. Jednak na jedną noc w roku zamienia się w prawdziwą piękność: wytwarza wyjątkowe, wielkie białe kwiaty. Pracownicy Ogrodu Botanicznego UJ w Krakowie skutecznie określili tę jedną noc, kiedy kaktus zakwitnie i faktycznie tak się stało. Kwitnienie kaktusa można było oglądać „za żywo” – ogród zorganizował transmisję online. Widzowie mogli obserwować proces otwierania się ogromnych, białych kwiatów niemal od pierwszego pąka aż po pełen rozkwit. Kulminacyjny moment kwitnienia przypadł wieczorem, około godz. 19. Krótko po rozkwicie kwiaty zaczęły nieubłaganie, powoli więdnąć. Transmisja trwała niemal 8 godzin. Niezwykłe życie „królowej jednej nocy” Selenicereus grandiflorus to gatunek kaktusa epifitycznego, występujący w krajach Ameryki Środkowej, np. w Meksyku i na Kubie. Jego „jednonocne” kwiaty są duże, białe, silnie pachnące i osiągają do 30 cm średnicy. To roślina pnąca się po innych roślinach lub obiektach – ma płożące, wąskie łodygi z żeberkami i delikatnymi cierniami. W naturze porasta skały i drzewa, wykorzystując korzenie powietrzne do podpierania się. Egzemplarz z ogrodu UJ wyrasta z jednej niezbyt dużej donicy, ale pnie się w górę i rozgałęzia w wielką roślinę. Królowa jednej nocy wytwarza kwiaty nocą, bo polega na nietypowych zapylaczach: ćmach lub nietoperzach. Białe kwiaty są dobrze widoczne w świetle księżyca, przyciągają też swoim silnym zapachem. „Królo…

AdobeStock511120505-8e09513.jpeg
width: 6720
height: 4480

Naukowcy odkryli nowy gatunek rośliny. Jest mięsożerna i poluje w nieznany dotąd sposób
type: item
date: 2025-06-12T10:29:50.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: Dom
subject: ewolucja
subject: odkrycia
subject: owady
subject: przyroda
subject: rośliny
description: Podczas ekspedycji na Borneo naukowcy natrafili na zupełnie nową roślinę mięsożerną. To nieznany wcześniej gatunek dzbanecznika, który poluje w wyjątkowo nietypowy sposób.
encoded: W tym artykule: Jak odżywiają się rośliny mięsożerne? Jak polują dzbaneczniki? Przypadkowe odkrycie nowego dzbanecznika Odkrycie nowej rośliny mięsożernej zdarza się bardzo rzadko. Dotychczas znamy tylko ok. 650 gatunków należących do tej grupy. W 2021 roku naukowcy z kanadyjskiego Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej natrafili w Ameryce Północnej na Triantha occidentalis. To nieznana wcześniej, niewielka mięsożerna roślina, która chwyta swoje ofiary za pomocą drobnych, białych kwiatków. Było to pierwsze odkrycie rośliny mięsożernej od dwudziestu lat. Równie zaskakujące jest znalezisko z indonezyjskiej części wyspy Borneo. W 2012 r., podczas wyprawy terenowej w prowincji Kalimantan Północny, naukowcy z Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu napotkali zupełnie nowy gatunek dzbanecznika. Został nazwany Nepenthes pudica. Pudica to po łacinie „wstydliwy” lub „skromny”. Nazwa idealnie pasuje do rośliny, która realizuje swoje drapieżne instynkty pod ziemią. Odkrycie zostało opisane w artykule naukowym opublikowanym właśnie w czasopiśmie „Phytokeys”. Jak odżywiają się rośliny mięsożerne? Rośliny mięsożerne polują przede wszystkim na owady. By je schwytać, stosują bardzo różne strategie. Występująca w Polsce rosiczka ma włoski na liściach pokrytych lepką wydzieliną. Przyciąga ona komary i meszki. Gdy owad usiądzie na liściu, grzęźnie w mazi, a włoski zamykają się, unieruchamiając go. Ofiara zaczyna być powoli trawiona. Z kolei muchołówki amerykańskie stosują mechaniczne pułapki. Ich wklęsłe liście podzielone są na dwie części. Gdy między nimi znajdzie się owad, liście zamykają się w błyskawicznym tempie. Trawienie ofiary trwa kilkanaście dni. Gdy się zakończy, liście otwierają się ponownie. Uwaga, złe kwiaty! Są piękne, zabójcze i... jedna z nich może być Twoja - Festiwal Roślin Owadożernych Dla tych, którzy zdecydują się długi weekend w Warszawie mamy całkiem egzotyczną propozycję. Odwiedźcie Ogród Botaniczny w Powsinie, gdzie będzie się odbywał Festiwal Roślin Owadożern... Inneg…

nowy-gatunek-rosliny-a1e3bf1.png
width: 1080
height: 720

Czy tuje są szkodliwe dla zdrowia? Fakty i mity o wpływie żywotnika na bezpieczeństwo ludzi i zwierząt
type: item
date: 2025-05-03T11:02:00.000Z
subject: Przyroda
subject: Czas na naturę
subject: ogrody
subject: rośliny
subject: Zdrowie
description: Tuja to jedna z najpopularniejszych roślin w polskich ogrodach. W ostatnim czasie pojawia się jednak wiele wątpliwości dotyczących jej bezpieczeństwa. Czy tuje są szkodliwe dla zdrowia? Czy są trujące dla psów i kotów? Czy są toksyczne dla ludzi? Czy warto mieć tuje koło domu? Wyjaśniamy.
encoded: Spis treści: Czy tuje to iglaki? Czy tuje są toksyczne? Czy kleszcze żyją w tujach? Czy tuje są szkodliwe w ogrodzie (dla drzew owocowych)? Tuje, znane również jako żywotniki, to jedne z najczęściej sadzonych roślin w polskich ogrodach. Estetyczne, zimozielone i łatwe w pielęgnacji, szybko zyskały popularność jako żywopłoty i naturalne ogrodzenia. Coraz częściej jednak w sieci pojawiają się pytania: czy tuje są szkodliwe dla zdrowia człowieka? Czy tuje są trujące dla psów i kotów? Czy bezpiecznie jest mieć tuje w koło domu? W tym artykule rozwiewamy wątpliwości i analizujemy fakty. Czy tuje to iglaki? Zacznijmy od podstaw. Tuje, czyli żywotniki, to iglaki należące do rodziny cyprysowatych, które przez cały rok zachowują intensywny, zielony kolor. Charakteryzują się zwartym pokrojem, gęstymi łuskowatymi igłami i szybkim wzrostem, co czyni je idealnymi roślinami na żywopłoty. Ponadto tuje są odporne na mrozy i nie mają wygórowanych wymagań glebowych, dlatego tak chętnie sadzi się je w ogrodach przydomowych. W Polsce najczęściej spotykamy tuje z gatunków: żywotnik zachodni (Thuja occidentalis) i żywotnik olbrzymi (Thuja plicata). Choć pochodzą z Ameryki Północnej, doskonale zadomowiły się w naszym klimacie. Czy tuje są toksyczne? Mówiąc krótko i na temat: tuje zawierają w sobie tujon – związek chemiczny, który może wpływać negatywnie na układ nerwowy ludzi i zwierząt. Tujon to substancja należąca do grupy terpenów, występująca naturalnie w niektórych roślinach – takich jak wrotycz, piołun, szałwia i tuja właśnie. Działa psychoaktywnie i w większych dawkach może wywoływać: niepokój, pobudzenie, drażliwość, bóle głowy, zawroty głowy, mdłości. W skrajnych przypadkach zatrucie tujonem może prowadzić do drgawek, skurczów mięśni, a nawet zgonu. Należy jednak zaznaczyć, że trucizna nie działa poprzez sam kontakt ze skórą. Zagrożenie dotyczy wyłącznie spożycia dużych ilości tej substancji. Czy tuje są szkodliwe dla człowieka? Przed zakupem drzewek do ogrodu, wiele osób zastana…

tuja-683c5de.jpg
width: 1000
height: 666

Naukowcy biją na alarm: inwazyjne gatunki obce panoszą się w Polsce. Na wolność wydostał się „biegnący bambus”, a w Sanie zaobserwowano nawet piranię
type: item
date: 2025-04-28T10:51:18.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: gatunki
subject: inwazja
subject: rośliny
subject: środowisko naturalne
subject: województwo podkarpackie
description: Biolodzy z Polski na łamach „Scientific Reports” ostrzegają przed „ucieczką” roślin ozdobnych do środowiska naturalnego. W pobliżu rzek na południu Polski, Magierki i Lubatówki, stwierdzono dwie groźne rośliny nie występujące naturalnie ani w Polsce, ani w Europie.
encoded: Spis treści Gatunki inwazyjne – jak się rozprzestrzeniają? „Biegnący” bambus i miskant olbrzymi: nowe groźne rośliny Świadomość na temat inwazyjnych gatunków obcych w Polsce rośnie. Jednak rośnie głównie dlatego, że co chwila odkrywamy ogromną skalę, na jaką występują w naszym kraju. Zarówno rośliny, jak i zwierzęta obce dla naszych ekosystemów potrafią mocno w nie ingerować i wypierać rodzime gatunki. Najnowsze doniesienia polskich naukowców opisane w czasopiśmie „Scientific Reports” mówią o dwóch kolejnych niebezpiecznych roślinach. Gatunki inwazyjne – jak się rozprzestrzeniają? Inwazyjne gatunki obce w Polsce i na świecie rozprzestrzeniają się przede wszystkim dzięki działalności człowieka, który świadomie lub przypadkowo przenosi je na nowe tereny. Na przykład jako rośliny ozdobne, zwierzęta hodowlane lub podczas transportu towarów. Mogą też migrować naturalnie, wykorzystując korytarze ekologiczne, takie jak rzeki czy drogi. Częste są „ucieczki” roślin ozdobnych z ogrodów do środowiska naturalnego. Tak było m.in. w przypadku niezwykle żywotnego rdestowca japońskiego. To samo dotyczy dwóch nowo stwierdzonych gatunków: bambusa Bisseta i miskanta olbrzymiego. Roślin tych jeszcze nie wpisano na listę gatunków inwazyjnych, ale naukowcy z Polski uważają że najwyższy czas to zrobić. „Biegnący” bambus i miskant olbrzymi: nowe groźne rośliny Polscy naukowcy zaobserwowali na południu Polski ogniska występowania dwóch ekspansywnych roślin. W pobliżu dwóch rzek: Magierki i Lubatówki, stwierdzono dwie rośliny nie występujące naturalnie ani w Polsce ani w Europie: bambus Bisseta i miskant olbrzymi – bardzo żywotne rośliny trzymane w ogrodach dla ozdoby. Bambus Bisseta to krewniak bambusów znanych np. z Japonii. Dobrze zimuje w Polsce i znosi mrozy, więc jest coraz popularniejszą rośliną ogrodową. Należy do rodzaju Phyllostachys, określanego jako „running bamboos” – biegnące bambusy. Rozprzestrzeniają się tak szybko, że dorobiły się takiego właśnie przydomka. Miskant olbrzymi …

AdobeStock710416944-e75447d.jpeg
width: 4898
height: 3265