Muzeum Przemysłu Naftowego w Bóbrce. Poznaj fascynującą historię pierwszej na świecie kopalni ropy
Muzeum w Bóbrce, zlokalizowane na terenie najstarszej na świecie czynnej kopalni ropy, to miejsce, gdzie poznasz nie tylko historię wydobycia tego naturalnego surowca. Dowiesz się także nieco więcej na temat Ignacego Łukasiewicza, uznawanego za pioniera przemysłu naftowego.
W tym artykule: Najstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie – historia Bóbrki Ignacy Łukasiewicz – prekursorskie osiągnięcia w przemyśle naftowym Muzeum Przemysłu Naftowego – wyjątkowe urządzenia i eksponaty W XIX w. niewielka wieś Bóbrka na południu Polski stała się światowym centrum wydobycia ropy. To właśnie tutaj, dzięki staraniom Ignacego Łukasiewicza, pioniera w tej dziedzinie, powstała pierwsza na świecie kopalnia naftowa. Obecnie pełni ona nie tylko funkcję historyczną, ale po dziś dzień umożliwia pozyskiwanie tego cennego surowca, co czyni ją prawdziwym unikatem w skali globalnej. W kopalni ropy naftowej w Bóbrce poznacie historię czarnego złota z Podkarpacia i wynalazcy lampy naftowej. Najstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie – historia Bóbrki Chłopi z Podkarpacia znali ropę. Smarowali nią wozy, czasami rany po odmrożeniach, robili z niej okłady, kiedy rwało ich w kręgosłupie. Wiedzieli, że jest dobra, by pozbyć się robactwa. Ale to dopiero Ignacy Łukasiewicz po raz pierwszy wydestylował z ropy naftowej naftę i zastosował ją do oświetlenia ulic i domów. To dzięki niemu Polska w XIX w stała się znaczącym w świecie ośrodkiem wydobycia ropy naftowej, a Polak – pionierem tej dziedziny. Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza, w którym można poznać historię odkrywcy lampy naftowej, a także zobaczyć, jak działa przemysł naftowy, znajduje się na terenie najstarszej na świecie czynnej kopalni ropy naftowej. To właśnie do niewielkiej Bóbrki przed wiekami przyjeżdżali przedsiębiorcy z całego świata, by poznać technologię wymyśloną przez Polaka. Wśród nich był ponoć sam John Rockefeller, który miał nawet nazwać Łukasiewicza wariatem, który dzieli się swoją wiedzą za bezcen. Ignacy Łukasiewicz – prekursorskie osiągnięcia w przemyśle naftowym Teren kopalni w Bóbrce został uznany w 2018 r. za Pomnik Historii i dziś jest jednym z najciekawszych polskich zabytków. To muzeum inne niż wszystkie. I nie tylko dlatego, że kopalnia ropy, na której powstało, wciąż działa. Położone jest na pięknym terenie, wśród lasów, gdzie wciąż wydobywa się czarne złoto. Unikatowe urządzenia, pochodzące z XIX i XX w., przenoszą nas w czasy, kiedy wydobycia doglądał sam Ignacy Łukasiewicz, kierownik fabryki. Mijamy drewnianą kuźnię kopalnianą z 1856 r., gdzie wciąż na palenisku tli się ogień, gdzie obejrzeć można miechy i narzędzia kowalskie, dalej jest zakład mechaniczny: wiertnice i pompy, które prowadzą w środek ziemi. Dobrze zacząć zwiedzanie od historii człowieka, który całą naftową machinę rozkręcił. Dzięki zdjęciom i materiałom muzealnym poznamy postać Łukasiewicza, który urodził się w 1822 r., był magistrem farmacji i zaczął wraz z Janem Zehem eksperymenty z ropą. Udało im się dzięki nim otrzymać naftę, którą Łukasiewicz zastosował do oświetlenia. Pierwsza nocna operacja w lwowskim szpitalu, która miała miejsce 31 lipca 1853 r., udała się tylko dzięki lampom naftowym Łukasiewicza. I właśnie ta data stała się symbolicznym momentem początku rozwoju przemysłu naftowego. Pod koniec 1853 r. Łukasiewicz przeniósł się do Gorlic, gdzie wkrótce dzięki niemu zapłonęła pierwsza na świecie lampa uliczna. Stała na skrzyżowaniu dróg i oświetlała kapliczkę z Chrystusem Frasobliwym. Łukasiewicz nie poprzestał jednak na oświetlaniu ulic. Wiedział, że w lesie bobrzeckim istniały złoża ropy, trzeba było wpierw zbudować kopalnię, by móc je wydobywać. Założycielami najstarszej kopalni na świecie byli: Ignacy Łukasiewicz, Tytus Trzecieski – ziemianin i inicjator założenia kopalni, oraz Karol Klobassa-Zrencki – właściciel wsi Bóbrka. Muzeum Przemysłu Naftowego – wyjątkowe urządzenia i eksponaty Dziś, kiedy spacerujemy po muzeum, możemy poznać krok po kroku jak rozrastał się przemysł naftowy w Polsce. Zaglądając do wnętrza maszyn wydobywczych, usłyszymy, jak bulgocze ropa i jak pachnie. Na terenie obiektu wciąż podziwiać można XIX-wieczne kopanki (studnie z ropą naftową) o imionach Franek i Janina, które nadal pracują. Zabytkowe eksponaty uzupełnia multimedialna część muzeum, która przybliża eksperymenty Łukasiewicza, jest też sala, która została zamieniona w dawne laboratorium, co umożliwia poznanie działania lampy naftowej, a także miejsce, w którym zgromadzono sporą kolekcję historycznych lamp. W Bóbrce odbędziecie więc fascynującą podróż nie tylko w przeszłość, ale także w głąb ziemi. Przypomnijmy, że w 2023 r. Muzeum Przemysłu Naftowego w Bóbrce zostało okrzyknięto jednym z 16 „Cudów Polski” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. podkarpackiego. Oprócz zwycięskiej kopalni wśród nominowanych znalazły się także Lasumiła, czyli najgrubsza jodła w Polsce oraz Park Gwiezdnego Nieba, gdzie bez teleskopu dostrzec można 7 tys. gwiazd „Polska jest najpiękniejsza” to stały cykl podróżniczy redakcji magazynu „National Geographic Traveler” i serwisu National-Geograpic.pl, w którym odkrywamy mniej znane, ale równie fascynujące miejsca w naszym kraju. Źródło: National Geographic Traveler.
Niedawno odkryty gatunek walenia jest zagrożony wyginięciem. Zostało tylko 51 osobników
Gatunek walenia został odkryty zaledwie w ubiegłym roku, a już okazuje się, że jest zagrożony. Zwierzę żyje w wodach Stanów Zjednoczonych, dlatego eksperci apelują do prezydenta Joe Bidena, aby ten podjął działania ochronne.
W tym artykule: Walenie Rice’a zidentyfikowano jako nowy gatunek dopiero w 2021 roku „Krytycznie zagrożony” gatunek Duży wpływ na spadek populacji miała eksplozja Deepwater Horizon Walka z czasem o przetrwanie Waleń Rice’a (Balaenoptera ricei) to endemiczny gatunek fiszbinowca, który żyje w Zatoce Meksykańskiej. Przez wiele lat był błędnie identyfikowany jako subpopulacja płetwala Bryde’a, którego pozycja taksonomiczna, swoją drogą, wciąż jest niejasna. Walenie Rice’a zidentyfikowano jako nowy gatunek dopiero w 2021 roku Dopiero w 2021 roku dokładna analiza szkieletowa oraz badania genetyczne pozwoliły wyodrębnić walenia Rice’a jako zupełnie nowy gatunek. Problem polegał na tym, że wieloryby Rice’a i Bryde’a wyglądają prawie identycznie. Okazało się jednak, że ten pierwszy miał znacznie szerszą kość nosową, unikatowy kształt kości czołowej, a dodatkowo zaobserwowano różnice na poziomie DNA. Walenie Rice’a dorastają do 12 metrów długości, ważą ok. 27 ton i mają jeden z najbardziej zróżnicowanych repertuarów dźwiękowych spośród wszystkich znanych waleni na świecie. Ponadto jest to jedyny wieloryb, który żyje tylko w wodach Stanów Zjednoczonych. „Krytycznie zagrożony” gatunek Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody wpisała walenia do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych i określiła jego status jako „krytycznie zagrożony”. Organizacja oceniła, że powodem, dla którego populacja gatunku drastycznie się zmniejszyła, jest industrializacja Zatoki Meksykańskiej (chodzi głównie o przemysł gazowy i naftowy). Zagrożeniem dla waleni są również porzucony sprzęt rybacki oraz zderzenia ze statkami, które pływają po zbiorniku. Niedawne badania wykazały , że pozostało tylko 51 osobników tego gatunku. Właśnie dlatego grupa 101 międzynarodowych ekspertów wystosowała list otwarty do administracji Joe Bidena, w którym apelują o pilne działania. Najnowsze badania pokazują, że światło słoneczne pomaga usuwać skutki wycieku ropy naftowej do oceanów Naukowcy odkryli, że światło słoneczne ma dużo większy wpływ na ratowanie oceanów, które ucierpiały wskutek wycieku ropy naftowej. Czy przyroda sama po nas posprząta? – Jeżeli nie zostaną podjęte pilne działania ochronne, wkrótce możemy być świadkami wyginięcia tego gatunku walenia – czytamy w liście. – Przy tak małej populacji, utrata nawet jednego osobnika zagraża przetrwaniu całego gatunku – dodają eksperci. Duży wpływ na spadek populacji miała eksplozja Deepwater Horizon Autorzy listu zwracają uwagę również na to, jak duży wpływ na populację waleni Rice’a miała eksplozja platformy wiertniczej Deepwater Horizon. Do katastrofy ekologicznej doszło 20 kwietnia 2010 roku w Zatoce Meksykańskiej. W wyniku wybuchu doszło do 87-dniowego wycieku ropy. Do wody dostało się wówczas ponad 600 tysięcy ton nafty. Naukowcy uważają, że bezpośrednim skutkiem tego wydarzenia było unicestwienie 20% populacji waleni Rice’a. Eksperci zwracają uwagę na to, że walenie są również niezwykle podatne na tzw. zanieczyszczenie hałasem, który jest emitowane przez m.in. rafinerie. Podczas badań sejsmicznych w poszukiwaniu złóż ropy, wytwarzane są potężne fale dźwiękowe, które zakłócają komunikację i nawigację waleni. Co więcej, walenie, które znajdą się w pobliżu takich prac, mogą zostać trwale ogłuszone. Walka z czasem o przetrwanie W liście podkreślono, że Stany Zjednoczone powinny zrezygnować ze wszelkiej działalności sejsmicznej na terenie Zatoki Meksykańskiej i wycofać się z najnowszego programu wydobycia ropy na tym obszarze. Zagrożone wyginięciem wieloryby są niepokojące chude. Dlaczego ma to znaczenie? Z nowego badania wynika, że północnoatlantyckie wieloryby właściwe są w gorszej kondycji niż ich południowi kuzyni, częściowo z powodu zaplątywania się w sprzęty rybackie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/samica-wieloryba-z-polnocnego-atlantyku-i-jej-nowe-ciele-plywaja-u-wybrzezy-florydy-na-ziemi-pozostalo-tylko-400-takich-ssakow-morskich-photograph-by-brian-j-skerry-nat-geo-image-collection-9312cb9.jpeg" width="938" height="625" alt="Samica wieloryba z Północnego Atlantyku i jej nowe cielę pływają u wybrzeży Florydy. Na Ziemi pozostało tylko 400 takich ssaków morskich (Photograph by Brian J. Skerry, Nat Geo Image Collection)" title="Samica wieloryba z Północnego Atlantyku i jej nowe cielę pływają u wybrzeży Florydy. Na Ziemi pozostało tylko 400 takich ssaków morskich (Photograph by Brian J. Skerry, Nat Geo Image Collection)" /> Eksperci twierdzą, że ważne jest również wprowadzenie ograniczeń prędkości statków oraz przekierowanie tras poza siedliska waleni Rice’a. Uczeni zaznaczają, że są to główne wymogi, które mogą uratować populację tych zwierząt. Naukowcy podkreślają, że wymienione w liście niebezpieczeństwa dotyczą tak naprawdę waleni na całym świecie. Jednak sytuacja w Zatoce Meksykańskiej jest bezprecedensowa, ponieważ rozgrywa się tam walka o przetrwanie gatunku. Walka, którą wciąż można wygrać. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najnowsze badania pokazują, że światło słoneczne pomaga usuwać skutki wycieku ropy naftowej do oceanów
Naukowcy odkryli, że światło słoneczne ma dużo większy wpływ na ratowanie oceanów, które ucierpiały wskutek wycieku ropy naftowej. Czy przyroda sama po nas posprząta?
W tym artykule: Badania rzucają nowe światło na naszą wiedzę o tym, co dzieje się z ropą po wycieku Długość fali światła ma bardzo duże znaczenie w całym procesie Naukowcom udało się ustalić, jakie czynniki mają największy wpływ w całym procesie W 2010 roku doszło do eksplozji platformy wiertniczej Deepwater Horizon w Zatoce Meksykańskiej. To największa katastrofa ekologiczna w historii USA. W ciągu 87 dni do wody dostało się prawie pięć milionów baryłek ropy. Zmarło wówczas 11 osób, a 17 zostało rannych. Po 12 latach od tych wydarzeń naukowcy wciąż próbują odkryć, co dzieje się z ropą, która wydostała się do oceanu. Interesuje ich zwłaszcza, jak szkodliwy wpływ na ekosystemy ma taki wyciek. Badania rzucają nowe światło na naszą wiedzę o tym, co dzieje się z ropą po wycieku Najnowsze badania opublikowano 16 lutego w czasopiśmie naukowym "Science Advances". Naukowcy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) opisali, w jaki sposób światło słoneczne miało pomóc w ratowaniu oceanu przed skutkami wycieku ropy z Deepwater Horizon. Według badaczy światło miało wpływ na usunięcie nawet 17 procent ropy, która wyciekła z platformy wiertniczej. Wyciek ropy w Oceanie Spokojnym. Odbudowa ekosystemów zajmie lata Gavin Newsom – gubernator Kalifornii – podkreślił, że katastrofa ekologiczna w Orange County to przypomnienie dla ludzi, jak „szkodliwe z wielu powodów mogą być paliwa kopalne”. W celu sprawdzenia wpływu światła słonecznego, badacze pobrali próbkę ropy naftowej pochodzącej z Deepwater Horizon. Następnie w warunkach laboratoryjnych naświetlali ją lampami LED, które emitowały fale o tej samej długości, co fale światła słonecznego. W etapie końcowym eksperymentu, naukowcy przeanalizowali skład chemiczny oleju naftowego. Promieniowanie wywołało reakcję, która wytworzyła nowe związki. One z kolei usprawniły proces rozpuszczenia ropy w wodzie. W zwykłych warunkach nie jest to możliwe, ponieważ ropa i woda nie mieszają się ze sobą. Te ciecze mają bowiem odmienne właściwości fizyczne. Długość fali światła ma bardzo duże znaczenie w całym procesie Naukowcy odkryli, że w całej reakcji chemicznej najważniejszymi zmiennymi były grubość warstwy oleju oraz długość fali światła. – W trakcie badań okazało się, że światło słoneczne ma równie istotny wpływ na procesy pozbywania się ropy z oceanów, takie jak biodegradacja czy osiadanie ropy na brzegach – mówił współautor badania, Collin Ward, chemik z WHOI. – To ekscytujące, ponieważ nasze badanie dostarcza nam nowych informacji na temat tego, co jeszcze może dziać się z ropą naftową po wycieku oraz jaki ma to wpływ na nasze ekosystemy – dodaje Danielle Haas Freeman, autorka badania z Massachusetts Institute of Technology. Głęboki dylemat - Zatoka Meksykańska Największe z odkrytych złóż ropy w USA leżą w głębinach Zatoki Meksykańskiej, gdzie wiercenia są niezwykle ryzykowne. Według naukowców, jeżeli znaczna część ropy naftowej ulega rozpuszczeniu w wodzie na skutek działania światła słonecznego, to oznacza, że mniej tej substancji trafia do wrażliwych miejsc w ekosystemach. Badacze podkreślają jednak, że potrzebne są dalsze obserwacje, jaki wpływ na organizmy mają efekty degradacji ropy na skutek promieniowania słonecznego. Nowe związki chemiczne mogą być przecież być równie szkodliwe. Naukowcom udało się ustalić, jakie czynniki mają największy wpływ w całym procesie – Proces rozpuszczania ropy pod wpływem światła jest znany chemikom już od wielu dekad – podkreśla Ward. – Natomiast w naszym najnowszym badaniu odkryliśmy, że proces ten znacznie zmienia się wraz ze zmianą długości fal świetlnych – dodaje chemik. Naukowcy zaznaczają, że ta wiedza umożliwiła im oszacowanie, jakie znaczenie ma światło słoneczne w procesie rozpuszczania ropy, która wyciekła z Deepwater Horizon. W Zatoce Meksykańskiej nadal stosuje się szkodliwe dla środowiska metody wydobycia ropy Wiosną 2010 r. w Zatoce Meksykańskiej doszło do katastrofy ekologicznej, której symbolem stały się pelikany z posklejanymi ropą naftową skrzydłami. Ponad 10 lat później w tym samym miejs... W warunkach laboratoryjnych duet badaczy wziął pod uwagę zróżnicowanie warunków, które mają wpływ na cały proces. To między innymi grubość warstwy ropy, pora roku, lokalizacja na świecie, skład chemiczny wody oraz wspomniana wcześniej długość fal światła. Na tej podstawie zauważyli, że każdy z tych czynników ma inne znaczenie dla całej reakcji. Uczeni podkreślają, że ta wiedza jest szczególnie istotna dla środowiska arktycznego, które jest szczególnie narażone na wycieki ropy. Naukowcy są zdania, że ich odkrycie jest krokiem ku lepszej reakcji na tego typu katastrofy ekologiczne. Im więcej będziemy wiedzieć, co dzieje się ze szkodliwymi substancjami, które trafiają do oceanów, tym skuteczniej będziemy w stanie zwalczać szkody, które wyrządzamy. Źródło: Science Advances
Ignacy Łukasiewicz - twórca przemysłu naftowego
Rok 2022, w którym przypada 200. rocznica urodzin i 140. rocznica śmierci twórcy przemysłu naftowego, został ogłoszony przez Sejm rokiem Ignacego Łukasiewicza. Warto więc nieco bliżej przyjrzeć się historii życia tego wspaniałego Polaka, który zasługuje na pamięć kolejnych pokoleń.
W tym artykule: Ignacy Łukasiewicz - życiorys Ignacy Łukasiewicz - wynalazek Ignacy Łukasiewicz - działalność społeczna i filantropijna Ignacy Łukasiewicz - śmierć Ignacy Łukasiewicz to postać, która na dobre wpisała się w historię naszego kraju. Niezwykle inteligentny i przedsiębiorczy wynalazca, jednocześnie był wyjątkowo skromnym człowiekiem dbającym o innych. Ignacy Łukasiewicz - życiorys Ignacy Łukasiewicz urodził się 23 marca 1822 roku w Zadusznikach koło Mielca. Miał czwórkę rodzeństwa, a jego ojciec zasłużył się w Powstaniu Kościuszkowskim. W 1832 r. Łukasiewicz rozpoczął naukę w rzeszowskim gimnazjum, ale już niespełna cztery lata później musiał zrezygnować z dalszej edukacji. Po śmierci ojca sytuacja finansowa rodziny była na tyle zła, że Ignacy podjął pracę pomocnika aptekarskiego w Łańcucie i potem w Rzeszowie. To właśnie tam, a następnie we lwowskiej aptece Piotra Mikolascha zdobył wiedzę i umiejętności, które pozwoliły mu rozwijać swoje zainteresowania podczas studiów farmaceutycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Większość paliw kopalnych na świecie jest „nie do wydobycia”. Kraje Bliskiego Wschodu mogą zbankrutować Nawet jeżeli zastosujemy się do wytycznych naukowców, mamy tylko 50 proc. szans na powstrzymanie wzrostu średniej temperatury powietrza. W swoich młodzieńczych latach Ignacy Łukasiewicz nie zajmował się jednak tylko nauką i pracą. Aktywnie uczestniczył w procesie planowania i organizacji powstania krakowskiego w 1846 r. Władze austriackiego nie dały się jednak zaskoczyć, przez co Łukasiewicz trafił do lwowskiego więzienia, gdzie spędził niemal dwa lata. Nie zmniejszyło to jednak jego patriotycznych zapędów, gdyż już po swoim sukcesie, Ignacy Łukasiewicz wspierał też finansowo powstanie styczniowe przeciwko Rosjanom. Ignacy Łukasiewicz - wynalazek Prace nad swoim niezwykłym wynalazkiem Łukasiewicz rozpoczął w aptece Piotra Mikolascha we Lwowie. Wówczas celem jego doświadczeń, które przeprowadzał razem z Janem Zehem, było jednak pozyskanie z ropy naftowej środka leczniczego. Nie miało to więc początkowo żadnego związku z przemysłem naftowym. Dopiero gdy sprzedaż destylowanej ropy w aptekach okazała się mało dochodowa, Łukasiewicz wpadł na pomysł, aby wykorzystać ją do oświetlania. Oczywiście konieczne było dokładne oczyszczenie ropy z frakcji ciężkich, powodujących kopcenie. Ostatecznie jednak udało się tego dokonać i dzięki pomysłowi oraz pracy Ignacego Łukasiewicza uzyskano naftę. Bardzo ważne było też zaprojektowanie i wykonanie lampy, w której można było wykorzystać naftę. Znane wszystkim dotychczas lampy olejne zupełnie się nie sprawdzały i wybuchały pod wpływem działania nafty. Dlatego Łukasiewicz zwrócił się po pomoc do blacharza Adama Bratkowskiego, który słynął we Lwowie z wykonywanych przez siebie lamp olejnych. Na podstawie pomysłu Łukasiewicza udało mu się skonstruować lampę, która pozwoliła na powszechne korzystanie z właściwości nafty. A za symboliczny początek jej ery uważa się datę 31 lipca 1853 r., kiedy to po raz pierwszy użyto lampy naftowej nocą na lwowskiej sali operacyjnej, na której udało się uratować życie pacjenta. Górnicy wśród fal. Jak się pracuje na bałtyckiej platformie wydobywczej? [FOTOREPORTAŻ] Choć Bałtyk to nie zatoka meksykańska, wśród jego fal stoją platformy wydobywcze ropy naftowej. Przedstawiamy fotoreportaż Mikołaja Nowackiego, który ukazał się w jubileuszowym wydaniu m... Jak wiemy, sukces samej nafty, jak i lamp naftowych był błyskawiczny. Już rok po jej debiucie Ignacy Łukasiewicz otworzył z Tytusem Trzecieskim i Karolem Klobassą pierwszą kopalnię ropy naftowej w Bóbrce koło Krosna, która działa do dzisiaj. Z kolei w Ulaszowicach pod Jasłem stworzono rafinerię oczyszczającą surowiec z kopalni. Kiedy strawił ją pożar, Łukasiewicz zbudował dużą przetwórnię ropy w Chorkówce koło Krosna. Ignacy Łukasiewicz szybko stał się sławny. Na całym świecie doceniano doskonałą jakość nafty otrzymywanej w rafinerii w Chorkówce. Z powodzeniem konkurowała ona z naftą z Rumunii czy USA. Nic więc dziwnego, że do tej pory powtarza się opowieść o tym, jak pracownicy słynnego Johna D. Rockefellera przyjechali do Łukasiewicza, by poznać jego techniki uzyskiwania tak dobrej jakościowo nafty. A warto podkreślić, że wynalazca nie zamierzał przed nikim zatajać swojej wiedzy. Ignacy Łukasiewicz uważał, że nafta powinna służyć wszystkim ludziom. Dlatego chętnie dzielił się opracowaną przez siebie technologią z innymi. Warto podkreślić, że nafta nie była jedynym produktem wytwarzanym przez Ignacego Łukasiewicza. W rafinerii produkowano również smary, oleje, asfalt czy gudrinę (rodzaj parafiny). Świat doceniał osiągnięcia polskiego wynalazcy, dzięki czemu w 1873 r. otrzymał on medal i dyplom uznania za zasługi dla przemysłu naftowego. Miało to miejsce w trakcie Wystawy Powszechnej w Wiedniu. Kilka lat później sam Łukasiewicz zorganizował niezwykle ważne wydarzenie, jakim był kongres naftowy w Lwowie. Rezultatem tego spotkania było stworzenie Towarzystwa Naftowego dla Opieki i Rozwoju Przemysłu i Górnictwa Naftowego w Galicji z siedzibą w Gorlicach. Nieco później zmieniło ono swoją nazwę na Krajowe Towarzystwo Naftowe. Ignacy Łukasiewicz - działalność społeczna i filantropijna Dla Ignacego Łukasiewicza zysk z prowadzonej przez niego działalności z pewnością nie był najważniejszy. Dużo uwagi kierował za to na swoich pracowników oraz ich rodziny. Dbał nie tylko o bezpieczeństwo robotników w trakcie pracy w kopalni, ale także o ich dobrobyt. W ramach swoich działań założył kasę bratniej pomocy, do której wszyscy robotnicy wpłacali minimalną kwotę. Dzięki temu mogli liczyć na świadczenia socjalne, takie jak pomoc lekarza, emerytury i renty. Dziś jest to dla nas oczywiste, ale w XIX wieku była to rzadkość. Wraz ze swoimi wspólnikami Łukasiewicz przyczyniał się również do rozbudowy sieci dróg w okolicy oraz do zakładania szkół ludowych. To najgłębsza na świecie trasa turystyczna. Zejdź z nami do wnętrza ziemi [FOTOREPORTAŻ] Nie Wieliczka, nie Bochnia, ale właśnie Kłodawa może pochwalić się największą i najgłębszą kopalnią soli w Polsce. Zaglądamy do jej wnętrza. Wynalazca interesował się też polityką i został posłem w galicyjskim Sejmie Krajowym. Wybrany jako przedstawiciel chłopstwa, dbał nie tylko o rozwój przemysłu naftowego, ale także lokalnej społeczności. Łukasiewicz nie szczędził też środków na wsparcie działań niepodległościowych. Oprócz pieniędzy oferował schronienie w swoim dworku w Chorkówce wszystkim, którzy tego potrzebowali. Jak już wiemy, pieniądze nigdy nie były dla Ignacego Łukasiewicza priorytetem. Dlatego chętnie przekazywał najróżniejsze darowizny, zarówno na rzecz kościoła, jak i dla potrzebujących. Wspierał też finansowo powstanie kas gminnych, dzięki którym mieszkańcy mogli pożyczać pieniądze na uczciwych warunkach. Ignacy Łukasiewicz - śmierć Ostatnie lata życia upłynęły Ignacemu Łukasiewiczowi na intensywnej pracy. Wynalazca nie miał czasu na odpoczynek, gdy było tak dużo do zrobienia. Wiele osób uważa, że takie podejście było właśnie jednym z czynników, który doprowadził do jego śmierci. Codziennie muszą natlenić 9000 litrów krwi! Jak działają płuca Wdech i wydech, wdech i wydech... Statystycznie, jedna osoba przez całe życie wdycha ponad 300 ton powietrza, więc czyż nie warto poznać lepiej narząd, który to umożliwia? Pod koniec 1881 roku Łukasiewicz się przeziębił, co znacząco osłabiło jego organizm. Mimo zdiagnozowanego zapalenia płuc nadal wykonywał swoje obowiązki i nie zwalniał tempa pracy. Nic więc dziwnego, że na początku nowego roku zupełnie podupadł na zdrowiu. Mimo ciężkiego stanu, gorączki i utraty przytomności ciągle mówił o planowanych przez siebie inwestycjach na przyszłość. Niestety nie miał możliwości wprowadzenia ich w życie. Ignacy Łukasiewicz zmarł 7 stycznia 1882 roku. Słynny wynalazca, przedsiębiorca, polityk i wielki społecznik został pochowany w kościele w Zręcinie, który sam ufundował.
Wyciek ropy w Oceanie Spokojnym. Odbudowa ekosystemów zajmie lata
Gavin Newsom – gubernator Kalifornii – podkreślił, że katastrofa ekologiczna w Orange County to przypomnienie dla ludzi, jak „szkodliwe z wielu powodów mogą być paliwa kopalne”.
W tym artykule: Katastrofa ekologiczna w Kalifornii Tragiczne skutki wycieku ropy Część plaż położonych na południu Kalifornii została zamknięta po wycieku ropy w weekend. Ekipy sprzątające od kilku dni oczyszczają linię brzegową. Szkodliwa ciecz dostała się również do wrażliwych na zmiany i zróżnicowanych biologicznie mokradeł Talbert Marsh położonych na terenie rezerwatu przyrody. W katastrofie ekologicznej ucierpiało wiele gatunków zwierząt. Eksperci ostrzegają, że odnowa dzikiej przyrody i ekosystemów może potrwać całe lata. Ptaki wędrowne „widzą” pole magnetyczne Ziemi. Ludzie też na nie reagują! Jak to możliwe, że ludzkie komórki reagują na pole magnetyczne? Badacze twierdzą, że zdolność ta wynika z unikalnej reakcji kwantowej z udziałem fotoreceptorów nazywanych kryptochromami. Katastrofa ekologiczna w Kalifornii Udostępnione przez ratowników zdjęcia i nagrania w pewnym stopniu oddają skalę tragedii. Ptaki morskie, ryby inne dzikie zwierzęta zostały pokryte trującą, ciemną cieczą. W miarę możliwości zwierzęta są zabierane z plaż i udziela im się pomocy weterynaryjnej. – Konsekwencje tej tragedii wykraczają poza przykry widok ropy i zapach, z którym obecnie borykają się mieszkańcy. Wpływ na środowisko jest nieodwracalny – poinformowała w oficjalnym oświadczeniu Katrina Foley, inspektor Orange County. View oEmbed on the source website Niektóre populacje flory i fauny odbudują się szybko, jednak większości z nich zajmie to całe lata. – Praca już nie interesuje się tym problemem, ale skutki będą długo odczuwalne – komentuje Andrea Bonisoli Alquati, profesor biologii w rozmowie z serwisem NPR. USA. Po ulewie na powierzchnię wyszły krewetki-dinozaury Współczesne okazy niewiele różnią się od swoich przodków sprzed milionów lat, przez co błędnie są określane jako „żywe skamieliny”. Tragiczne skutki wycieku ropy Miejscowe władze zamknęły linie brzegowe oraz wody należące do miast Huntington Beach i Laguna Beach. Miasteczka portowe Newport i Dana Point również zostały częściowe zamknięte. W czyszczenie plaż zaangażowała się już wystarczająca liczba ratowników, dlatego biolodzy zamiast o dodatkowych wolontariuszy zwracają się z prośbą o przekazywanie darowizn na konto organizacji non-profit Wetlands & Wildlife Care Center. Gavin Newsom – gubernator Kalifornii – podkreślił, że katastrofa ekologiczna w Orange County to przypomnienie dla ludzi, jak „szkodliwe z wielu powodów mogą być paliwa kopalne”. Z raportu opublikowanego na początku lipca przez Center for Biological Diversity w USA dowiadujemy się, jak powszechne i szkodliwe dla środowiska stały się ekstremalne metody wydobywania ropy naftowej i gazu w Zatoce Meksykańskiej. Jak dobrze pamiętamy, to właśnie w tym miejscu wiosną 2010 r. doszło do katastrofy ekologicznej po eksplozji platformy wiertniczej Deepwater Horizon. Plama ropy dotarła wówczas aż do wybrzeży stanu Luizjana. Wymownym symbolem tej tragedii stały się pelikany z posklejanymi ciekłą kopaliną piórami. Powody wycieku ropy w Orange County zostaną ustalone w toku śledztwa. Nieoficjalnie mówi się, że rurociąg uszkodziła kotwica przepływającego statku.
Paliwowy gigant chce chłodzić Alaskę. Bo ocieplenie klimatu uniemożliwia wydobywanie ropy
Ocieplenie klimatu prowadzi do topnienia wiecznej zmarzliny na Alasce, a to może utrudniać proces wydobywania ropy naftowej. Jak temu zaradzić? Na kontrowersyjny pomysł wpadli inżynierowie koncernu ConocoPhillips, odpowiedzialnego za złoża ropy w tym rejonie. Zamierzają chłodzić teren ogromnymi agregatami.
Projekt noszący nazwę Willow Oil ma polegać na użyciu agregatów chłodniczych do zamrożenia arktycznej tundry pod drogami i polami wiertniczymi – wynika z opublikowanego w ubiegłym tygodniu planu środowiskowego. – Tam, gdzie jest to konieczne, użyjemy urządzeń chłodzących (termosyfonów), które mogą schłodzić ziemię na tyle, aby pozostawała zamarznięta przez całe lato – powiedziała rzeczniczka ConocoPhillips Alaska, Natalie Lowman. Projekt ma objąć północną część Alaski, a w szczególności tereny podatne na gwałtowne ocieplenie, na których ma stanąć infrastruktura niezbędna do wydobywania ropy. ConocoPhilips twierdzi, że złoża na tym terenie pozwalają na prowadzenie wydobycia przez ok. 30 lat. Jednocześnie przewiduje, że w tym czasie średnia temperatura w regionie wzrośnie o ok. 4 stopnie Farenheita (ok. 2,2 st. Celsjusza), co uniemożliwi całoroczne wydobywanie ropy. Aby nie doprowadzić do zakłóceń w procesie wydobywczym, koncern zaproponował „przełomowe rozwiązanie”. Firma planuje dostosować swój projekt do postępującego ocieplenia klimatu, budując głęboko wykopane drogi żwirowe i platformy wiertnicze, aby zrównoważyć szkody spowodowane rozmarzaniem i przemieszczającą się wieczną zmarzliną. Jednak analiza opublikowana przez departament ds. środowiska ostrzega, że sama budowa dróg żwirowych również może przyczynić się do dalszego topnienia wiecznej zmarzliny. Żwir użyty do wypełnienia wykopów – także tych przygotowanych pod termosyfony – może przenosić ciepło z powierzchni ziemi i stopić lód znajdujący się pod nią. Trump daje zielone światło Projekt Willow zakłada budowę prawie 800 km dróg i mostu nad rzeką Colville oraz wskazuje na silną zależność od trwałej wiecznej zmarzliny w celu budowy platform wiertniczych, żwirowych dróg i pasów powietrznych. Stąd pomysł utworzenia „gigantycznych lodówek” chłodzących ocieplający się teren. Mimo obiekcji rządowa agencja Departamentu Zasobów Wewnętrznych Stanów Zjednoczonych jest gotowa zatwierdzić projekt jako część programu administracji Trumpa poświęconego energii i deregulacji związanej z paliwami kopalnymi. ConocoPhilips Alaska spodziewa się wyprodukować łącznie nawet 590 milionów baryłek ropy do 2050 roku w ramach głównego projektu Willow. Projekt stanowiłby niewielki ułamek całkowitej produkcji ropy w USA w porównaniu z obecnymi poziomami. W 2019 roku Stany Zjednoczone wyprodukowały 4,47 miliarda baryłek ropy – podaje Energy Information Administration. Ekolodzy alarmują Obecnie agencja czeka na komentarze do projektu ze strony opinii publicznej. Organizacje ekologiczne mają na to 30 dni od daty ogłoszenia decyzji. Projekt już spotkał się z krytyką ze strony ekologów zaniepokojonych jego wpływem na siedliska niedźwiedzi polarnych i karibu. Ale szybko postępujące ocieplenie klimatu Arktyki zagraża wiecznej zmarzlinie w całym regionie, a nie tylko w badanym rejonie – twierdzą naukowcy. – Naprawdę obserwujemy przyspieszenie tempa odwilży wiecznej zmarzliny, przekraczające oczekiwania naukowców – przestrzega Merritt Turetsky, naukowiec i dyrektor Uniwersytetu Kolorado, Boulder’s Institute of Arctic and Alpine Research. Zmiany klimatyczne spowodowane przez człowieka sprawiają, że Arktyka ociepla się dwa razy szybciej niż reszta Ameryki Północnej. Topnienie wiecznej zmarzliny jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń na Ziemi związanych ze zmianami klimatu, ponieważ topniejąca tundra uwalnia duże ilości metanu do atmosfery, potęgując globalne ocieplenie. W swojej analizie agencja Departamentu Zasobów Wewnętrznych twierdzi, że wzrost temperatury zagraża wiecznej zmarzlinie na północnym zboczu, gdzie prowadzony ma być projekt Willow. A samo wiercenie ropy naftowej jako część projektu także przyczyni się do stopienia Arktyki. „Obudowy studni produkcyjnych i wtryskowych przenosiłyby ciepło do otaczających gleb i mogłyby zmienić reżim termiczny wiecznej zmarzliny i stworzyć obszary głębokich roztopów” – wynika z analizy biura. „Odmarzanie wiecznej zmarzliny i nierównomierne osiadanie gleby może spowodować uszkodzenie infrastruktury, takiej jak płyty żwirowe, drogi i rurociągi. Krótszy sezon lodowych dróg wpłynąłby na transport materiałów i personelu zależnego od dróg” – stwierdza raport. Rzecznik biura Derrick Henry powiedział, że wydobywanie ropy jest „niezbędne” dla zapewnienia, że Ameryka zaspokoi swoje potrzeby energetyczne. Agencja zapewnia, że ConocoPhillips odpowiednio rozważy „wyzwania związane ze skutkami zmian klimatu”.
Gorączka naftowa w Dakocie Północnej poprawiła zaopatrzenie USA w paliwa płynne. Ale jakim kosztem?
Susan Connell podjeżdża pod szyb naftowy. Modne okulary odkłada na półeczkę pod deską rozdzielczą swojej 18-kołowej ciężarówki, wysiada z szoferki i zaciąga suwak ognioodpornego kombinezonu. Jest początek lipca, godzina 7 rano. Znajdujemy się w rezerwacie indiańskim Fort Berthold na zachodzie Dakoty Północnej. Susan Connell ma 39 lat i dwie córki; na tych roponośnych obszarach jest jedną z niewielu kobiet kierowców. Jej pojazd to ciągnik siodłowy z cysterną do przewozu wody. Wody, czyli – oficjalnie – „płynu pozabiegowego”. Kierowcy mówią na to brudna woda. W początkowych dniach wydobycia z nowego odwiertu wypływają oprócz surowca zanieczyszczone ciecze używane podczas wiercenia, a także słona woda, która obficie występuje w warstwach roponośnych. Później zanieczyszczeń technologicznych jest mniej, ale słona woda zostaje. Pięć spośród wysokich na trzy piętra zbiorników, które mamy przed sobą, zawiera ropę, a szósty – zanieczyszczenia. Susan przyjechała właśnie po jego zawartość; przewiezie ją do szybu odbiorczego. – Tylko mi tu nie zemdlej – mówi półżartem. Znajdujemy się na schodkach do kładki biegnącej 9m nad ziemią, ale nie chodzi jej o lęk wysokości, tylko o opary. – Gdy pierwszy raz otworzyłam klapę na zbiorniku z brudną wodą, osunęłam się na kolana – wspomina. Nikt jej nie ostrzegł, że woda zawiera dziesiątki lotnych substancji chemicznych, w tym siarkowodór, gaz o zapachu zgniłych jaj towarzyszący złożom ropy naftowej. W dużym stężeniu jest trujący. Paradoksalnie najbardziej niebezpieczny jest wtedy, gdy przestaje się czuć jego odór; to użyteczna zasada BHP, której Susan musiała nauczyć się sama. W końcu ktoś dał jej wykrywacz siarkowodoru przypinany do kołnierza. Kiedyś przepompowywała brudną wodę do swojej cysterny, gdy wykrywacz zapiszczał. Odeszła na bok, myśląc, że już nic jej nie grozi. Ale po kilku godzinach dostała silnych bólów brzucha, a potem przez tydzień nękały ją wymioty. Po tym doświadczeniu kupiła sobie maskę przeciwgazową. Connell każe mi stanąć po nawietrznej, po czym ostrożnie podnosi klapę. Oparów nie ma. Spodziewała się tego, bo wywoziła stąd wodę już wielokrotnie, ale – jak powiada – nigdy nie wiadomo, jakie niespodzianki na człowieka czyhają. Susan już zeszła ze schodków i zdejmuje przyczepiony z boku cysterny ciężki sześciometrowy wąż. Mimo że jest drobna, radzi sobie doskonale. Jeden koniec podłącza z tyłu cysterny, drugi u podstawy zbiornika. Następnie pociąga dźwignię zaworu spustowego. Pół godziny później wyjeżdżamy obciążoną już cysterną. Na polu naftowym o powierzchni równej mniej więcej Belgii posada kierowcy to praca najłatwiejsza do znalezienia. Postępy w technice wierceń umożliwiły eksploatację rozproszonych, niedostępnych dotąd złóż. Od początku 2006 r. wydobycie z pokładów formacji geologicznej Bakken wzrosło 150-krotnie, osiągając poziom 660 tys. baryłek dziennie, wskutek czego Dakota Północna znalazła się pod względem dostaw ropy na drugim miejscu wśród stanów USA, za Teksasem, a przed Alaską. Nikt poza garstką specjalistów się tego nie spodziewał. Optymistyczne przewidywania mówią teraz o dogonieniu Teksasu, czyli osiągnięciu poziomu 2 mln baryłek dziennie. Liczba czynnych odwiertów ma wzrosnąć z dzisiejszych 8 tys. do 40–50 tys. Zanim ta gorączka się skończy, czyli przypuszczalnie za 20 lat, z ziemi zostanie wydobyte 14 mld baryłek ropy. Póki nie powstanie sieć rurociągów, większość surowca i wody trzeba transportować samochodami. Wożą one też wszystko inne, co potrzebne na szybko rozwijających się obszarach: piasek, materiały budowlane, sprzęt, maszyny. Preria się industrializuje. Transformacja potrzebuje symbolu, a najlepszym kandydatem do tej roli wydaje się 18-kołowiec. Oczywiste jest, że przemiany o takim tempie i skali wywołują problemy. Na tereny naftowe ściągnęło tysiące ludzi szukających pracy i przygody. A pracy tu nie brak. W Williston, sercu pola naftowego, bezrobocie spadło poniżej 1 proc. Dla miejscowych wsi i miasteczek to prawdziwy ludzki potop. Inny problem to degradacja środowiska. Największe obawy wzbudza technika szczelinowania hydraulicznego polegająca na wtłaczaniu wody z piaskiem i dodatkami chemicznymi (wśród których mogą być substancje szkodliwe dla zdrowia) w głębokie pokłady łupków. Dzięki temu w skałach tworzą się szczeliny, którymi uwięziona dotąd ropa i gaz ziemny mogą się dostać do odwiertu. Ale skąd wziąć tyle czystej wody? Jak uchronić się przed zanieczyszczeniem wód gruntowych płynem technicznym, zwłaszcza że były już przypadki skażenia warstw wodonośnych w innych rejonach kraju? [nastepnastrona] Patrząc na problem szerzej: czy w wyniku żywiołowego rozwoju napędzanego żądzą zysku, która nakazuje wydobyć jak najwięcej ropy jak najszybciej, możliwe jest uratowanie wartości prerii – ciszy, spokoju, odosobnienia? Konsekwencje tego, co się tu dzieje, wykroczą daleko poza granice Dakoty Północnej. Pokłady łupkowe zbliżone geologicznie do formacji Bakken występują w wielu miejscach nie tylko w USA, ale praktycznie na całym świecie. Nowe, zdumiewające same w sobie rozwiązania techniczne oraz zmiany sytuacji rynkowej, które coraz bardziej sprzyjają wydobywaniu surowców energetycznych ze złóż trudno dostępnych (a zatem droższych w eksploatacji), przekonały niektórych specjalistów, że gospodarka światowa będzie się opierała na paliwach kopalnych znacznie dłużej, niż dotąd prognozowano. Pionier wydobycia ropy z formacji Bakken, miliarder Harold Hamm, przekonuje, że obawy, iż zasoby ropy i gazu się kończą, są bezpodstawne. Na polach naftowych nie usłyszymy nawet wzmianki o tym, jakie jest ryzyko nieograniczonego korzystania z paliw kopalnych. – Zmiana klimatu? O tym tu nie rozmawiamy – przyznaje Susan. Dakota Północna przeżywała już okresy hossy, ale obecny boom jest znacznie silniejszy i potrwa zapewne znacznie dłużej niż poprzednie. I różni się jeszcze jednym: nadszedł w erze kryzysu ekonomicznego, który ogarnął cały kraj. Dla uciekinierów przed recesją praca na polu Bakken to szansa, często ostatnia, ratunku przed finansową ruiną. Tak właśnie jest w przypadku Susan Connell. Gdy jedziemy do zlewni odpadów szosą zapchaną ciężarówkami, opowiada mi, jak znalazła się za kółkiem ciągnika siodłowego Kenworth T600. Zaczęło się od kłopotów, które pojawiły się w 2009 r., gdy w Montanie, gdzie mieszkali, skończyła się praca dla robotników budowlanych. I ona, i jej mąż zostali bez zajęcia. Jesienią mieli już trzymiesięczny poślizg w spłacie rat za dom. Bank zaczął przysyłać pisma z pogróżkami. Wtedy Susan usłyszała, że w Dakocie Północnej szukają kierowców. Miała już pewne doświadczenie: prowadziła autobus rejsowy z Filadelfii do Atlantic City, woziła też autobusem wahadłowym pasażerów na lotnisko w Portland w Oregonie. Czy prowadzenie ciągnika siodłowego z naczepą może być dużo trudniejsze? Musiała jednak zdobyć wyższą kategorię prawa jazdy. Koszt kursu: 4 tys. dolarów. [nastepnastrona] Susan i jej mężowi ledwie starczało na jedzenie dla dzieci, ale opłacili kurs, zadłużając się jeszcze bardziej. – Postawiliśmy wszystko na jedną kartę – przyznaje. Ryzyko polegało nie tyle na tym, czy dostanie pracę, lecz czy da sobie radę w męskim środowisku, „w oparach testosteronu”, jak to ujęła. Jako nastolatka Susan występowała z satyrycznymi skeczami w kawiarniach Filadelfii. Przez sześć lat była wokalistką zespołu rockowego. Te doświadczenia uczyniły z niej osobę nieskłonną do lęku i umiejącą postępować z ludźmi. Teraz miała wziąć udział w castingu do nowej roli. I tak pewnego mroźnego ranka w połowie grudnia usmażyła córkom naleśniki, pożegnała się i ze łzami w oczach wyruszyła w siedmiogodzinną drogę z północno-zachodniej Montany do granicy ze stanem Dakota Północna. Sypiała w samochodzie albo w nędznych motelach, gdy mróz nocą był większy. Za dnia chodziła od jednej firmy transportowej do drugiej i pytała o pracę. Niezmiennie ją zbywano. Słyszała, że pole naftowe to nie miejsce dla kobiet. Kierownik jednej bazy powiedział jej, że grzeszy, nie siedząc w domu przy dzieciach. Wściekła się. – Nie pozwalali mi zarobić na życie – mówi. Pierwsza pozytywna odpowiedź przyszła po Bożym Narodzeniu. Chodziło o przewożenie ziarna, nie wody czy ropy, więc za znacznie mniejsze pieniądze. Zima 2010/2011 była wyjątkowo ostra, co nie ułatwiło Susan startu. Ani to czas, ani miejsce na pierwsze doświadczenia za kierownicą 18-kołowego giganta. I to w samotności. – Tak się bałam, że omal nie umarłam – przyznaje Susan, opowiadając o swojej pierwszej jeździe. Drogi były wszędzie oblodzone. – Praktycznie nie zdejmowałam łańcuchów śniegowych – wspomina. Metodą prób i błędów, czasami przy akompaniamencie przekleństw farmerów, nauczyła się cofać ciągnikiem siodłowym z naczepą na zasypanych śniegiem polach, sypać ziarno z silosu na platformę, stojąc na dachu szoferki w mrozie, często w ciemności, z marznącą mżawką i pyłem z ziarna miotanymi wiatrem w twarz. Przez pierwsze miesiące 2011 r. nadal próbowała znaleźć pracę przy nafcie. Nie traciła nadziei, bo zapotrzebowanie na kierowców wzrastało szybko. Od lat 90. technikę szczelinowania łączono z metodą wykonywania odwiertów kierunkowych, czyli otworów prowadzących poziomo w bok od głównego pionowego odwiertu do cienkich warstw skał zawierających ropę lub gaz. Punktem zwrotnym okazała się końcówka roku 2009, gdy przedsiębiorstwo Brigham Oil & Gas zamiast jednej odnogi w odwiercie koło Williston wykonało 25 bocznych otworów kierunkowych, a w każdym z nich odrębne szczelinowanie, co sprawiło, że wydajność otworu osiągnęła setki baryłek dziennie. Lynn Helms, szefowa Departamentu Surowców Mineralnych Dakoty Północnej, obliczyła, że w pierwszym roku działania każdego nowego odwiertu, od początków wiercenia, przez szczelinowanie, aż po początkowy etap wydobycia, trzeba wykonać 2 tys. kursów ciężarówką. Do tego dochodzi wywóz ogromnych ilości ropy i słonej wody odpadowej w ciągu następnych lat funkcjonowania odwiertu. Władze stanowe już muszą planować w kategoriach dziesiątków tysięcy nowych szybów. Większość z nich stanie w czterech zaledwie hrabstwach. Wszystkie leżą nad Missouri – Williams, Mountrail, McKenzie oraz Dunn. Konsekwencje są ogromne. – Zaczął się wyścig – mówi Helms. Potrzeba więcej wszystkiego: siły roboczej, szos, tras kolejowych, linii energetycznych, cierpliwości. To przedsięwzięcie górnicze na wielką skalę i ja je z całego serca popieram – oznajmia Brent Sanford, burmistrz Watford City, miasteczka w hrabstwie McKenzie, które boom przekształcił całkowicie. Burmistrz ma 40 lat, a jego rodzina mieszka tu od czterech pokoleń. Rozmawia ze mną w biurze firmy S & S Motors, założonej przez jego dziadka w 1946 r. Podczas rozmowy zerka na ekran komputera, wyszukując okazje w samochodowym serwisie aukcyjnym. – To miasteczko umierało – mówi, chcąc mi wyjaśnić swój entuzjazm dla najnowszych zmian. Umierających miasteczek były tu dziesiątki, dlatego jakiś czas temu pojawiły się głosy, by cały ten rejon oddać na powrót bizonom. Takich pomysłów lepiej nie przypominać Sanfordowi ani nikomu z jego sąsiadów, chyba że się szuka okazji do zwady. Dakota Północna z każdym rokiem się wyludniała. Nie tylko ludzi, lecz i perspektyw było coraz mniej. Gorączka naftowa rozwiała widmo upadku. – Nareszcie możemy znów pracować – cieszy się Sanford. Chcąc się tej pracy przyjrzeć dokładniej, pojechałem zobaczyć szyb naftowy znajdujący się niedaleko Williston, na północnym wschodzie. Na dnie pionowego odwiertu, mniej więcej 3 km pod powierzchnią, doszło do wycieku. Żeby wyciągnąć uszkodzoną rurę na powierzchnię, należało postawić wieżę, podobną do wiertniczej, ale mniejszą. Czterech robotników w kaskach pracuje na platformie ustawionej na wysokości 9 m i wyciąga całe 3275 m rury, jeden segment po drugim. Każdy taki odcinek ma 9,75 m długości i waży 225 kg. Robota jest nie tylko ciężka, ale i niebezpieczna. Urządzenie stojące pod platformą utrzymuje segmenty na miejscu, aby te 3 km rury, ponad 76 ton stali, nie wystrzeliło w niebo pod ciśnieniem ropy. Jakby chcąc nam przypomnieć, że to nie przelewki, z otworu tryska nagle fontanna, oblepiając czarną mazią robotników, ich twarze, hełmy, wszystko. Cuchnie gazem. Fontanny się powtarzają. Tu pracują faceci, którzy wiedzą, co robią, i wiedzą, na co się narażają. Dlatego zarabiają dobrze i mogą się nosić dumnie. Wykwalifikowani pracownicy fizyczni, niebezpieczne warunki – to w naszych czasach, gdy zdawało się, że wszyscy zarabiają na życie w białych kołnierzykach, pełna egzotyka, niemal bohaterstwo. Burmistrz nie przymyka oczu na trudności, jakie Watford City przeżywa w związku z gorączką nafty. Liczba ludności w ciągu dwóch lat skoczyła z 1,7 do 6 tys., a może nawet, jak szacuje Sanford, 10 tys. Brak mieszkań jest tak dojmujący, że ludzie muszą spać w kabinach ciężarówek lub motelach, które zdzierają z nich skórę, albo płacić jak za zboże za miejsce na placu dla przyczep kempingowych czy w osiedlach prefabrykowanych baraków. Ulice zapchane są dudniącymi ciężarówkami: cysternami, wywrotkami, platformami, betoniarkami, a także samochodami „osobowymi”, których rolę odgrywają tu wielkie, chlające paliwo pikapy. Rośnie przestępczość, jest coraz więcej wypadków drogowych. Miejscowi, jeśli ich dochody nie wzrosły, muszą się wyprowadzać, bo nie stać ich na płacenie astronomicznych czynszów. Wodociągi i kanalizacja są przeciążone. Szerzy się prostytucja. Roi się od osób skazanych za przestępstwa na tle seksualnym. Sanford, z zawodu biegły księgowy, uważa, że media przerysowują negatywne skutki naftowego boomu. Jego zdaniem nie dość, że Watford City wyjdzie z tego obronną ręką, to jeszcze przyszłe korzyści z nawiązką wyrównają koszty. Problem mieszkań z czasem da się rozwiązać. Szkoła podstawowa już się powiększyła. Powstał nowy ośrodek sportu i rekreacji, przedszkole ze żłobkiem, a wkrótce zostanie oddany do użytku szpital. Remontuje się, poszerza, ulepsza drogi. A wszystkie stare biznesy w mieście, w tym i jego firma S & S Motors, kwitną. Powstają też nowe. Jedną z najbardziej dochodowych dziedzin jest transport samochodowy. Siedem lat temu firma Power Fuels z Watford City, specjalizująca się w przewozie towarów ciekłych, zatrudniała 50 osób. Dziś ma 1,2 tys. pracowników w czterech miejscowościach i buduje dla nich osiedle mieszkaniowe. Jeden 18-kołowy ciągnik siodłowy z cysterną pozwala zarobić 40 tys. dolarów na miesiąc – jeśli wszystko idzie dobrze. Pewnego wieczoru na początku kwietnia 2011 r. enta zamieć tej zimy uwięziła Susan Connell na stacji benzynowej w Parshall wraz z dziesiątkami innych kierowców ciężarówek. Susan zagadywała kolegów, pytając o możliwości zmiany pracy i zapisując numery telefonów firm transportowych. Ktoś ją zapytał, ile razy jej naczepa zjechała dziś do rowu. Okazało się, że ona, jedyna kobieta w tym towarzystwie, była też jedynym kierowcą, którego w czasie zamieci nie zrzuciło z drogi. Nazajutrz wstała o 5 rano, odśnieżyła swego 18-kołowca i była pierwsza ze wszystkich na szosie. Nie umknęło to uwadze jej nowych wielbicieli. Był wśród nich facet, z którym rozmawiała poprzedniego wieczoru, właściciel małego przedsiębiorstwa transportowego z Killdeer, posiadacz jednej cysterny do przewozu wody. Potrzebny mu był ktoś do pomocy. Dlatego zaraz potem zadzwonił i zaproponował jej pracę. Zarobki Susan skoczyły z 600 do 2 tys. dolarów tygodniowo. Nie będzie więcej ponagleń z banku. Uratowała rodzinny dom. Na zachodzie Dakoty Północnej słyszy się wiele takich historii – z ust kierowców, wiertaczy, robotników budowlanych, dostawców towarów i usług, geologów, inżynierów. Ale jeśli przyjrzeć się z bliska tej z pozoru solidnej hossie, to niekiedy wychodzi na jaw, że składa się ona z kruchych i niepewnych minihoss. Pół roku po szczęśliwym spotkaniu w Parshall nowemu szefowi Susan zabrakło zleceń, by ją nadal zatrudniać. Co pozostanie trwałym dziedzictwem zachodzących dziś zmian i rozwoju? I czy ich efektem będzie to, co jest najbardziej pożądane? Takie pytania nawiedzają Dana Kalila, przewodniczącego rady hrabstwa Williams. – Ropa to tutaj chwilowy biznes – mówi, mając na myśli to, że odwierty powstają i działają pewien czas, potem wydobycie przenosi się w inne miejsce. Ludzie związani z przemysłem naftowym nie czują więzi z tutejszym stylem życia opartym na uprawie ziemi i hodowli bydła. Właśnie rolnictwem zajmuje się od ponad stu lat rodzina Kalila; ich gospodarstwo znajduje się na zachód od Williston, stolicy hrabstwa. – Gdy skończy się naftowa gorączka, wszyscy się stąd zmyją – ostrzega Kalil. – Trzeba zwolnić tempo – twierdzi, powtarzając głosy, które rozlegają się na nowych terenach naftowych coraz głośniej. Wziąć rozwój w karby, nim zniszczy zwarte i zżyte społeczności, zanim unicestwi spokojny styl życia, który cechował te obszary. Ale nawet gdyby było możliwe zwolnienie tempa – a Kalil stracił już na to nadzieję – jedyną skuteczną metodą byłoby ograniczenie liczby wydawanych na wiercenia koncesji. Przedstawiciele władz lokalnych nie mają na to ochoty. – Płakać się chce – skarży się Kalil. – Rozwój to błogosławieństwo czy przekleństwo? – pytam Susan, która już parę razy była na wozie i pod wozem, ale ostatnio, po tym jak zabrakło roboty u przewoźnika z Killdeer, znalazła stałe zatrudnienie w dużej firmie przewozowej w Fort Berthold. Susan właśnie kończy 12-godzinną szychtę. Wracamy do szybu w rezerwacie i, mając przed oczami zapierające dech w piersiach widoki na Missouri, zabieramy kolejną porcję brudnej wody. – Jak ja to wytrzymałam? – zastanawia się, mając na myśli pijackie bójki, bezdomność, wycieki ropy i rozlewającą się brudną wodę. – Nie było łatwo. Ale w końcu się z tym pogodziłam – mówi. Bijący w niebo płomień gazowej pochodni za naszymi plecami nagle strzela wyżej i jaśniej, hucząc. Rurociągów na obszarze Bakken jest za mało, więc gazu ziemnego nie ma jak zagospodarować i w takich pochodniach wypala się nie mniej niż jedną trzecią gazu, który towarzyszy złożom ropy. Nocą na całych połaciach prerii jest jasno od wielkich pochodni. To widok niesamowity, ale niepokojący. Susan zapisuje, ile wody pobrała ze zbiornika: znów sto baryłek. – Wszystko ma swoje dobre i złe strony – stara się znaleźć słowa na określenie czegoś, co trudno wyjaśnić. – Ja to po prostu przyjmuję. Choć wolałabym, aby było inaczej. Próbowałam to rzucić – ciągnie – bo to robota ciężka, w samotności. Tęsknota staje się coraz trudniejsza do zniesienia dla całej rodziny. Za każdym razem, gdy wyjeżdża z domu, córki błagają, by została. No i te „opary testosteronu”. Tak często spotyka się z próbami molestowania seksualnego, że nie rusza się bez broni. Trzyma się tej roboty dla pieniędzy, bo w miejscu zamieszkania dobrze płatnej pracy nie znajdzie. No i jest z siebie dumna. – Po całym dniu ciężkiej roboty mam ochotę rozrabiać jak faceci – chichocze. Gdy jechałem do Jorgensonów, w północno-zachodni zakątek hrabstwa Mountrail, preria mnie zauroczyła. Na północ od Tiogi zjechałem z szosy nr 40 na wschód. Po obu stronach szutrówki ciągnęły się po horyzont pola pszenicy, lucerny i słoneczników. W tych okolicach, jeśli tylko się człowiek nie spieszy, nie może nie zwrócić uwagi na dźwięki. Po pierwsze jest ich mało. Wydaje je głównie wiatr: szumi, gwiżdże albo – jak tego właśnie ranka – cicho szepce, jakby przesiewał się przez zielone jeszcze pola. Przejechałem 13 km bez jednego zakrętu, krainą płaską jak stół, i to, co zobaczyłem u celu, zaskoczyło mnie zupełnie. White Earth Valley – głęboka, trawiasta niecka, której urok bierze się z kontrastu z otaczającymi ją równinami. Tu właśnie, na skraju urwiska opadającego w dolinę, mieszkają od z górą 30 lat Richard i Brenda Jorgensonowie, para 59-latków. Gdy przyjechałem, Richard pracował kombajnem na pobliskim polu, zbierając lucernę na paszę, więc Brenda zabrała mnie na przejażdżkę po terenie gospodarstwa quadem. Towarzyszyła nam dwójka jej wnuków, siedmiolatek Ashle, który siedział Brendzie na kolanach, i pięcioletni urwis Kyle, który cisnął się obok mnie na tylnym siodełku. Najpierw pojechaliśmy z domu na północ, mijając fragmenty dziewiczej prerii, gdzie rosną jeżówki, miecznice i gailardie. Dna dolin zajmowały jesionowe łęgi i zarośla świdośliwy. Brenda była jeszcze studentką, gdy Richard pokazał jej White Earth Valley. – To była miłość od pierwszego wejrzenia – wspomina. Ale utrzymanie się tutaj nigdy nie było łatwe. Minęło osiem lat, nim zdołali zbudować dom, a uczynili to własnoręcznie. Przenieśli się w Wielkanoc 1980 r. Rolnictwo na tym terenie nie bardzo pozwala zarobić na utrzymanie rodziny, dlatego Richard miał dodatkową pracę poza gospodarstwem aż do emerytury. Brenda dorabiała na pół etatu. Dotarliśmy do miejsca, skąd roztaczał się widok na rzekę White Earth, strugę wijącą się wśród najżyźniejszych ziem Jorgensonów. Dnem tej właśnie doliny firma Alliance Pipeline chce przeprowadzić gazociąg o średnicy 30 cm, który połączy istniejącą rafinerię gazu w Tiodze z głównym rurociągiem przesyłowym odległym o 128 km. Dziś mają kończyć robotę geodeci, którzy kręcą się po terenach farmy od jakiegoś czasu. Jorgensonowie i ich sąsiedzi ostro sprzeciwiają się budowie. – Nie chcę mieć bomby w ogródku – mówi Richard, który obawia się eksplozji gazu. Ale firma Alliance wystąpiła do sądu o wszczęcie procedury wywłaszczeniowej. Przymusowe wywłaszczenie to kontrowersyjne rozwiązanie umożliwiające przejęcie przez państwo własności prywatnej w imię dobra publicznego – np. zaspokojenia potrzeb energetycznych USA. Jorgensonowie wciąż walczą o utrzymanie własności swojej ziemi, a już dotykają ich negatywne konsekwencje wierceń. Ćwierć kilometra od ich domu stanęła pompa typu kiwon pracująca dzień i noc, z czym wiążą się nieustanny hałas, ruch ciężarówek i ryzyko zanieczyszczeń. Jorgensonowie nie mieli tu nic do powiedzenia. Według prawa stanu Dakota Północna własność surowców podziemnych jest niezależna od własności gruntu. Wielu właścicieli ziemskich w okresach trudności finansowych, lub gdy musieli poczynić jakieś inwestycje, ulegało pokusie sprzedaży czy wydzierżawienia prawa do surowców mineralnych. Ojciec Richarda dawno temu kupił 400 ha od kogoś, kto nie powiedział mu, że choć zatrzymał sobie własność gruntu, to podzielił na dwuhektarowe parcele i posprzedawał prawa do eksploatacji zasobów podziemnych nabywcom z całego kraju. Sprawa jest pogmatwana, bo prawa do tych działek w wyniku dziedziczenia i sprzedaży zmieniały potem wielokrotnie właścicieli. Przekopawszy się przez księgi w hipotece stanowej, Brenda dowiedziała się ku swemu przerażeniu, że 110 obcych osób jest właścicielami zasobów mineralnych pod 16 hektarami ziemi otaczającej jej dom. Jeśli firma naftowa przekona 51 proc. właścicieli praw do zasobów podziemnych, by je odstąpili – a zwykle jej się to udaje, bo tacy właściciele dostają pieniądze, a żadnego ryzyka nie ponoszą, mieszkając daleko stąd – to może prowadzić wiercenia na gruntach, które do niej nie należą. Ta sytuacja pokazuje prawdę szerszą: korzyści z naftowej gorączki są w dużej mierze rozproszone. Owszem, miejscowi właściciele ziemscy, którzy byli równocześnie posiadaczami praw do surowców, zarabiają teraz krocie na dzierżawie tych praw. Ale znacznie więcej pieniędzy stąd ucieka. Kierowcy ciężarówek i inni tymczasowo zatrudnieni spłacają długi w stanach macierzystych. Zyski płyną do siedzib koncernów naftowych w Kanadzie, Teksasie i Oklahomie oraz do właścicieli akcji wszędzie na świecie. Koszty zaś przeciwnie, ponoszone są na miejscu. Każdy medal ma dwie strony, tego nie da się uniknąć. Najgorzej, gdy dobra strona jest krótkotrwała, a interes „publiczny” tak naprawdę jest bardziej prywatny. W zachodniej Dakocie Północnej stałym mieszkańcom przypada głównie zła strona medalu. To oni mają najwięcej do stracenia, więc uczciwy rachunek ryzyka powinien uwzględniać ich interesy przed wszystkimi innymi. W sierpniu Susan po raz pierwszy w życiu prowadziła 18-kołową platformę z gigantyczną rurą do ropociągu. Cieszyła się, że ma szansę spróbować czegoś nowego. Chciałaby zostać przewoźnikiem rur pełną gębą, bo następnym etapem rozwoju w Bakken będzie budowa sieci rurociągów. Skończy się wożenie ropy cysternami. Gubernator Jack Dalrymple, chcąc zmniejszyć uciążliwość nadmiernego ruchu ciężarowego i obniżyć koszty transportu ropy, apeluje do przedsiębiorstw kładących rurociągi o przyspieszenie prac. Władze stanowe przewidują, że do przesyłu każdego z czterech podstawowych ładunków związanych z wydobyciem – czyli ropy, zużytego płynu szczelinującego, gazu ziemnego i słonej wody ze złóż – powstanie do 13 tys. kilometrów rurociągów. Trwałym dziedzictwem naftowej gorączki będzie też kilka zbiorczych rurociągów dalekiego zasięgu, o wielkiej średnicy, służących do wytransportowania ropy z tego regionu, a także 50 tys. głębokich na 3 km odwiertów, setki szybów odbiorczych do odpadów oraz nieznana liczba instalacji do przerobu i magazynowania produktów odpadowych. Roponośne łupki leżą na dużej głębokości i między nimi a warstwami wodonośnymi znajduje się gruba warstwa nieprzepuszczalnych skał, więc zanieczyszczenie płycej leżących wód gruntowych płynem szczelinującym jest mało prawdopodobne. Ale nikt tego nie jest pewien do końca. Im śmielej eksperymentujemy z techniką wiertniczą, tym bardziej okazuje się, że „nieprzepuszczalne” warstwy skał okazują się zaskakująco „przemakalne”, a szczeliny potrafią prowadzić w zupełnie niespodziewanych kierunkach i na niewiarygodne odległości. Szczególną troskę budzą dziesiątki substancji dodawanych do płynu szczelinującego, o niektórych z nich wiadomo, że mają działanie rakotwórcze lub trujące (lub podejrzewa się je o to). Na zwiększanie się prawdopodobieństwa niekorzystnego działania na środowisko naturalne wpływa luka prawna zwana „luką Halliburtona”, od nazwy przedsiębiorstwa, które opatentowało najwcześniejszą wersję metody szczelinowania. Polega ona na tym, że uchwalone za rządów Busha i Cheneya prawo wyłącza przemysł wydobywczy gazu i ropy spod wymagań ustawy o ochronie ujęć wody pitnej. Co więcej, ani producenci, ani użytkownicy płynów szczelinujących nie muszą ujawniać publicznie wszystkich składników tych płynów, co motywowane jest ochroną tajemnicy handlowej. Ponieważ federalny nadzór kuleje, próby uregulowania sytuacji podejmują poszczególne stany. Jednak w 2011 r. legislatura Dakoty Północnej uchwaliła prawo, które – w największym skrócie – potwierdza, że szczelinowanie jest metodą bezpieczną. Koniec, kropka. Patrząc dalej w przyszłość, nie mamy pewności, na ile odporne na upływ czasu okażą się zabezpieczenia odwiertów – rury osłonowe i czopy. Służba geologiczna Stanów Zjednoczonych przeprowadziła niedawno we wschodniej Montanie badania odwiertów naftowych sprzed kilkudziesięciu lat. Okazało się, że strumienie słonej wody przedostały się do warstw wodonośnych i zanieczyściły ujęcia wody, która przestała nadawać się do picia. No i zawsze może dojść do katastrofalnego wycieku wskutek rozszczelnienia osłony odwiertu. Agencja Ochrony Środowiska Stanów Zjednoczonych prowadzi obecnie dochodzenie w sprawie awarii, do której doszło w 2011 r. podczas szczelinowania odwiertu koło Killdeer. Jego skutkiem było przebicie warstwy wodonośnej będącej źródłem wody pitnej dla całego miasta. Jeśli idzie o liczącą tysiące kilometrów sieć rurociągów transportujących surowiec, to jest to jeszcze jeden eksperyment na wielką skalę. Projektuje je i buduje wiele różnych firm, jedne solidniejsze, inne mniej – ale nawet najlepiej zaprojektowany i położony rurociąg może pęknąć czy się rozszczelnić. Władze stanowe nie mają środków, by prowadzić nadzór nad ruchem budowlanym na taką skalę. Gorączka naftowa na polach Bakken to dramat, którego drugi akt właśnie się rozpoczyna. Warto wiedzieć: Według prognoz Dakota Północna dogoni Teksas, wydobywający 2 mln baryłek ropy dziennie. Liczba odwiertów ma wzrosnąć z dzisiejszych 8 tys. do nawet 50 tys. Negatywne skutki boomu naftowego? Watford City przyniósł on brak mieszkań, ulice pełne ciężarówek, wzrost przestępczości, przeciążenie kanalizacji i szerzącą się prostytucję. Dla kobiety jeżdżącej ciężarówką jest to robota w oparach testosteronu. Susan tak często spotyka się z próbami molestowania seksualnego, że nie rusza się bez broni. „Nieprzepuszczalne” warstwy skał okazują się zaskakująco „przemakalne”, a szczeliny prowadzą w zaskakujących kierunkach i na niewiarygodne odległości. Preria dziurawa jak sito Szczelinowanie hydrauliczne to metoda zwiększenia wydajności złoża za pomocą wpompowywania pod wielkim ciśnieniem płynu głęboko w warstwy skalne w celu ułatwienia przepływu surowca. Jest to proces przebiegający w trzech podstawowych etapach. Pokazany tu odwiert to Iverson 21-14H na zachodzie Dakoty Północnej. Sięga on 3200 m w głąb ziemi, do warstwy piaskowcowo- -łupkowej zwanej formacją Bakken. Wydobycie na tym obszarze dochodzi do 660 tys. baryłek ropy dziennie, co wywołało boom gospodarczy w całym stanie, ale równocześnie budzi pytania o koszty ekologiczne i społeczne tej hossy.
Największe z odkrytych złóż ropy w USA leżą w głębinach Zatoki Meksykańskiej, gdzie wiercenia są niezwykle ryzykowne.
Był upalny czerwcowy dzień. W lokalnej kwaterze BP w Houma w Luizjanie tłoczyli się zasępieni mężczyźni i kobiety w jaskrawych kamizelkach. Na ścianach największego „pokoju dowodzenia” wielkie ekrany pokazywały mapy rozlewu oraz lokalizację statków ratowniczych. Konsultant Mark Ploen, zastępca dowódcy sztabu kryzysowego, w ciągu 30 lat kariery uczestniczył w zwalczaniu skutków katastrof na całym świecie – od Alaski po deltę Nigru. Teraz otaczali go ci sami ludzie, z którymi przed 20 laty pracował przy likwidacji gigantycznego wycieku z tankowca Exxon Valdez u wybrzeży Alaski. Należący do BP odwiert Macondo – zlokalizowany 80 km od brzegu, milę pod powierzchnią morza – w ciągu czterech dni wypluwał tyle ropy, ile wyciekło z Exxon Valdez. Pod koniec kwietnia eksplozja wydobywającego się z niego gazu zmieniła Deepwater Horizon, jedną z najnowocześniejszych platform wiertniczych na świecie, w stertę stopionego, pogiętego żelastwa. Nic podobnego nie zdarzyło się w Zatoce Meksykańskiej od 1979 r., kiedy na płytkich wodach zatoki Campeche doszło do wybuchu meksykańskiej platformy Ixtoc I. Od tamtej pory technika wiertnicza tak się rozwinęła, a popyt na ropę stał się tak wielki, że kompanie naftowe nie mogły oprzeć się pokusie i wierciły poza szelfem, na coraz głębszych wodach. Agencja BOEMRE (Bureau of Ocean Energy Management, Regulation and Enforcement) dawna Służba Zarządzania Minerałami (MMS), agencja rządowa sprawująca nadzór nad wierceniami u wybrzeży USA, utrzymywała, że prawdopodobieństwo eksplozji nie przekracza jednego procenta, a nawet gdyby doszło do wybuchu, dużego wycieku nie będzie. W kwaterze BP w Houma ponad tysiąc osób zajmowało się organizacją akcji oczyszczania. W terenie dziesiątki tysięcy przemierzały plaże w białych kombinezonach, z samolotów i helikopterów wypatrywały zmian na powierzchni wody, walczyły z rozprzestrzeniającą się plamą ropy za pomocą skimmerów (zgarniaczy ropy), specjalnie przystosowanych łodzi rybackich i deszczu chemicznych dyspersantów. Na morzu ropy, wokół miejsca nazywanego przez Ploena po prostu „źródłem”, unosiła się na falach mała armada. Ze statku wiertniczego Discoverer Enterprise dobiegał ogłuszający huk towarzyszący spalaniu metanu wyłapywanego ze zbuntowanego szybu. W pobliżu dwa kutry do połowu krewetek ciągnęły zaporę przeciwolejową i wypalały ropę na powierzchni wody, w wyniku czego utworzyła się łukowata ściana płomieni i olbrzymi pióropusz czarnego dymu. Wody zatoki poniżej 300 m pod poziomem morza to jedno z najtrudniejszych na ziemi miejsc do wiercenia. Łagodnie nachylony szelf kontynentalny nagle opada, przechodząc w silnie urzeźbiony teren z głębokimi kanionami, grzbietami oceanicznymi i wulkanami błotnymi wyrzucającymi błoto na wysokość 150 m. Z naturalnych wypływów w morskim dnie wycieka ponad 2 tys. baryłek ropy dziennie. Ale złoża o znaczeniu gospodarczym leżą głęboko pod dnem, często poniżej pokładów plastycznej soli, wrażliwych na trzęsienia ziemi. Temperatury na dnie morza są bliskie zera, podczas gdy złoża ropy mogą mieć temperaturę 150OC – są jak butelki wody sodowej po wstrząśnięciu, tylko czekają, by wystrzelić, gdy ktoś je otworzy. Także złoża gazu ziemnego magazynujące metan i hydraty metanu (naturalne struktury wody i metanu) – zamarznięte, ale niestabilne termodynamicznie – czają się w podmorskich osadach, zwiększając ryzyko wybuchu. Przez dziesiątki lat astronomiczne koszty głębokich wierceń sprawiały, że platformy wiertnicze nie oddalały się daleko od brzegu. Lecz kurczące się zasoby, skaczące w górę ceny i spektakularne odkrycia złóż na pełnym morzu zapoczątkowały globalną gorączkę morskiej ropy. Nowe pola pojawiły się w samą porę, by zrównoważyć postępujący spadek wydobycia z płytkich akwenów. Obecnie eksploatacja ropy w Zatoce Meksykańskiej stanowi 30 proc. produkcji USA, z czego połowa pochodzi z wód głębokich (305–1524 m), a jedna trzecia z bardzo głębokich (1525 m lub więcej). Należący do BP szyb Macondo, przebijający słup 1525 m wody i 3960 m skał pod dnem morza, nie był szczególnie głęboki. Przemysł naftowy ma na swoim koncie odwierty na morzu o głębokości 3048 m oraz wiercenia na łączną głębokość 10 683 m. Od pierwszych lat XXI w. raporty sporządzane przez branżę naftową i instytuty naukowe ostrzegały o rosnącym ryzyku eksplozji głęboko pod wodą, zawodności głowic przeciwerupcyjnych i trudnościach w zatamowaniu ewentualnego wycieku. Podkreślano przede wszystkim fakt, że szyby na głębokim morzu poddawane są ogromnym ciśnieniom, mogą więc wypluwać nawet 100 tys. baryłek ropy dziennie. Agencja MMS takie obawy rutynowo bagatelizowała. Studium opracowane przez nią w 2007 r. stwierdzało, że w latach 1992–2006 w Zatoce Meksykańskiej miało miejsce jedynie 39 eksplozji na ponad 15 tys. pracujących tam szybów. Tylko niektóre wybuchy spowodowały większy wyciek ropy, zaledwie jeden przyniósł skutek śmiertelny. Z Macondo od początku były kłopoty. Do wywiercenia tego szybu BP wynajęło Transocean – firmę z siedzibą w Szwajcarii. Pierwsza platforma wiertnicza Transoceanu przestała być zdatna do użytku po uderzeniu huraganu Ida, zaledwie po miesiącu. Deepwater Horizon rozpoczął swe pechowe działanie w lutym 2010 r. Na początku marca przewód wiertniczy utkwił w otworze, taki sam los spotkał urządzenie wysłane na dół, aby zlokalizować miejsce awarii. Trzeba było się wycofać i wiercić wokół przeszkody. E-mail wysłany przez BP wspominał, że w czasie wykonywania odwiertu wystąpiły problemy z „opanowaniem szybu”. Na tydzień przed eksplozją inżynier wiertnik pisał: To jest pechowy szyb. 20 kwietnia Deepwater Horizon miał sześciotygodniowe opóźnienie w stosunku do planu, co kosztowało BP pół miliona dolarów dziennie. Planując odwiert, BP zdecydowało się wiercić w najszybszy możliwy sposób – wybrano model otworu z długą kolumną rur wiertniczych umieszczonych pomiędzy złożem ropy a głowicą szybu. Taki otwór ma dwie bariery oddzielające ropę od głowicy przeciwerupcyjnej na dnie morza: cementowy korek na dnie szybu i metalowe szczęki przy samej głowicy. Kiedy eksplodował szyb Macondo, nie były one zaciśnięte. W dodatku kongresowi śledczy i eksperci twierdzą, że przy cementowaniu BP cięło koszty. Nie wtłoczono cieczy buforującej w przestrzeń pomiędzy rurami okładzinowymi i ścianą otworu. Taka praktyka pozwala cementowemu zaczynowi porządnie stwardnieć. Nie wprowadzono do środka wystarczającej ilości centralizatorów – elementów, które dają pewność, że cement utworzy pełne uszczelnienie dookoła rur okładzinowych otworu. Nie przeprowadzono też testu sprawdzającego, czy cement związał właściwie. A tuż przed wypadkiem, podczas przygotowań do zakończenia prac i odłączenia platformy od szybu, zastąpiono ciężką płuczkę wiertniczą w szybie znacznie lżejszą wodą morską. BP odmówiło komentarza na ten temat. Niewykluczone, że wszystkie decyzje były legalne, na pewno zaoszczędziły BP czasu i pieniędzy – jednak każda z nich zwiększała ryzyko wybuchu. Śledczy przypuszczają, że w nocy 20 kwietnia wielka poduszka gazu jakoś przedostała się przez obudowę, być może przez puste przestrzenie w cemencie, i wystrzeliła w górę. Głowica przeciwerupcyjna winna była powstrzymać to uderzenie na dnie morza; jej tarany hydrauliczne powinny zgiąć rurę wiertniczą jak słomkę do lemoniady, blokując wytrysk i chroniąc znajdującą się powyżej platformę. Ale ten automatyczny mechanizm bezpieczeństwa był w kiepskim stanie. Gdy na platformie trysnął gejzer płuczki, nie udało się uruchomić zaworów bezpieczeństwa. Według obliczeń BP sprzed wypadku w najgorszym razie wyciek z szybu miał objętość 162 tys. baryłek dziennie. Plan przeciwdziałania jego ewentualnym skutkom dla całej zatoki zakładał, że koncern jest w stanie odzyskać prawie 500 tys. baryłek ropy dziennie przy użyciu standardowych technologii, tak więc nawet najgorszy scenariusz nie powinien wyrządzić większych szkód rybołówstwu i dzikim zwierzętom, w tym morsom, wydrom i uchatkom. Tyle że w Zatoce Meksykańskiej nie ma morsów, wydr ani uchatek. Poza tym plan BP wymieniał nazwisko morskiego biologa, który od lat nie żyje, jako osoby mającej w razie potrzeby pełnić rolę eksperta. Był też japoński adres rozrywkowej strony internetowej, który miał być adresem dostawcy sprzętu do zwalczania ewentualnego wycieku. Te szeroko komentowane gafy występowały także w planach reagowania kryzysowego innych firm naftowych. Najwyraźniej mechanicznie skopiowano je z dawniejszych planów opracowanych dla Arktyki. Kiedy doszło do wycieku, podjęte przez BP działania tylko w niewielkim stopniu spełniły obietnice koncernu. Na początku sierpnia naukowcy stwierdzili, że zniszczony szyb po eksplozji codziennie wyrzucał 62 tys. baryłek ropy – to ogromna ilość, niemniej daleko poniżej najbardziej pesymistycznego scenariusza założonego przez BP. W czerwcu Mark Ploen szacował, że jego ludzie używający skimmerów zbierają 15 tys. baryłek. Zwyczajne wypalanie ropy, metoda zastosowana po wycieku z Exxon Valdez, było bardziej skuteczne. Flota BP do spalania liczyła 23 statki, w tym łodzie poławiaczy krewetek, które ogradzały plamy ropy, a potem podpalały ciecz za pomocą napalmu. Środek Zatoki Meksykańskiej. W czerwcu Discoverer Enterprise zaczął zbierać ropę bezpośrednio przy zniszczonej głowicy przeciwerupcyjnej, do połowy lipca zwiększając wydajność do 25 tys. baryłek dziennie. To ilość wciąż zdecydowanie mniejsza od deklarowanych przez BP przed katastrofą niemal 500 tys. baryłek. W połowie lipca kompania zdołała umieścić szczelną kopułę na szybie, po 12 tygodniach tamując wytrysk ropy. Do środowiska dostało się 4,9 mln baryłek ropy. Naukowcy obliczyli, że BP udało się usunąć czwartą jej część. Druga ćwiartka wyparowała lub rozpuściła się i rozpierzchła, tworząc drobne cząsteczki. Trzecia pozostaje rozproszona w wodzie w postaci kropelek, które mogą być toksyczne dla niektórych organizmów. I wreszcie ostatnia ćwierć – prawie pięciokrotnie większa niż wyciek z Exxon Valdez – pozostaje w środowisku w postaci plam ropy na powierzchni wody albo w formie kul smoły na plażach. Katastrofa Deepwater Horizon stała się największym w dziejach przypadkowym wyciekiem ropy do oceanu. Rozmiarami przewyższa go tylko świadomie spowodowany przez człowieka wypływ w Kuwejcie w 1991 r. podczas wojny w Zatoce Perskiej. W maju naukowcy zaczęli monitorować chmury metanu i kropelki ropy dryfujące na głębokości 900–1200 m na odległość do 48 km od uszkodzonego szybu. Jednym z nich jest biogeochemik Mandy Joye z Uniwersytetu Stanu Georgia. Odkryła ona „chmurę” ropy o rozmiarach Manhattanu, w której stężenie metanu było najwyższe, jakie kiedykolwiek wykryła w zatoce. Bakterie ucztujące na rozlanej ropie i metanie pozbawiają wodę tlenu – w jednym miejscu pomiary Joye w warstwie wody o grubości 180 m, na głębokości, gdzie normalnie żyją ryby, wykazały niebezpiecznie niską, groźną dla życia zawartość tlenu. Ponieważ w głębi zatoki mieszanie wód zazwyczaj przebiega powoli, takie ubogie w tlen strefy mogą utrzymywać się przez dziesiątki lat, twierdzi Joye. Podczas czerwcowego rejsu zespół Joye pobierał próbki wody w promieniu mili od Discoverer Enterprise – dość blisko, by słychać było apokaliptyczny ryk ogromnego płomienia metanu. Gryzące opary ropy, oleju i asfaltu paliły płuca. Wszędzie w zasięgu wzroku kobaltowobłękitne głębiny zatoki pokryte były brązowawoczerwonymi plamami. Joye wróciła do kabiny zamyślona. – Przypadek Deepwater Horizon jest konsekwencją globalnego uzależnienia od ropy – powiedziała. – Takie wypadki są nieuniknione, bo wiercimy w coraz głębszych akwenach. Prowadzimy niebezpieczną grę. Jeśli to nie jest sygnał, by przestawić się na zieloną energię, to ja nie wiem, co by to mogło być.