National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-06T12:54:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Przerażeni Włosi i Węgrzy. Uprawy pomidorów i papryki mają nowego, niszczycielskiego wroga
items: Humus i falafel z kosmosu? Naukowcy wyhodowali ciecierzycę na księżycowej glebie
items: Kobiety nauczyły łowców i zbieraczy uprawy roli? Tak sugerują badania DNA w Zachodniej Europie
items: Ptasie odchody napędziły rozwój potężnego królestwa Chincha w Peru
items: 104-letnia Azi Begum nie pamięta takiej tragedii. Co się stało z szafranem?
items: Zdumiewające odkrycie z Wysp Kanaryjskich. Badacze tłumaczą, jak starożytne nasiona przetrwały ponad 1800 lat
items: Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
items: Gdy samica przestaje pachnieć – jak genetycznie zmodyfikowane ćmy mogą uratować nasze sady
items: Nie tylko pszenica. Pierwsi rolnicy Europy mieli bardziej różnorodne pola
items: Wilki wracają do europejskich lasów. Naukowcy sprawdzają, jak rolnicy planują sobie z nimi radzić
items: Ślimaki bez skorupy są prawdziwym utrapieniem. Występują w całym kraju
items: Odkryto prekursorów rolnictwa poza Żyznym Półksiężycem. Zbierali plony prawie 10 tys. lat temu
items: Ani arabica, ani robusta. Przyszłością kawy jest zupełnie nowy gatunek
items: To prawdziwy koszmar rolników. Niewielki owad potrafi wyrządzić ogromne szkody w uprawach
items: Odkrycie w Michigan: starożytne pola uprawne zmieniają nasze spojrzenie na historię
items: Grzyby zombie w walce ze szkodnikami: Polak w międzynarodowym projekcie badawczym
items: Za starzenie się ludzi i dojrzewanie pomidorów odpowiada ten sam proces
items: Zmiany klimatu wpływają na smak francuskich serów. Przyczyny leżą w diecie krów
items: Polscy naukowcy wykazali, że wilki wolą polować na dzikie zwierzęta, niż żywić się tymi hodowlanymi
items: Warzywa i owoce z Czarnobyla? Taki scenariusz wkrótce może się ziścić
items: Stworzono baton energetyczny dla pszczół. Ma za zadanie im pomóc, gdy zabraknie kwiatowego pyłku
items: Święte miasto Mezopotamii zdradza tajemnice. Setki kilometrów kanałów
items: Globalny Bank Nasion jest jednym z najlepiej zabezpieczonych obiektów. Zgromadzony w nim depozyt ma przetrwać tysiące lat
items: Jak udomowiono owce? Nowa analiza DNA pokazuje 11 tys. lat wspólnej historii owiec i ludzi
items: Ślady po zaawansowanym rolnictwie w Amazonii. Archeolodzy zaskoczeni

Przerażeni Włosi i Węgrzy. Uprawy pomidorów i papryki mają nowego, niszczycielskiego wroga
type: item
date: 2026-03-06T12:53:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: pomidory
subject: rolnictwo
subject: warzywa
subject: wirusy
description: W krajach, w których pomidory i papryka są symbolem kuchni i tradycji, dzwony biją na alarm. Rolnicy zauważyli, że ich rośliny – dotychczas zdrowe – zaczęły więdnąć, na liściach pojawiły się niepokojące plamy, a owoce straciły swój apetyczny wygląd. Na razie daleko nam do katastrofy, ale naukowcy wskazali, co chce pozbyć się ulubionych warzyw Europejczyków.
encoded: Nowy wirus na uprawach pomidorów i papryki dziesiątkuje plony. Pojawił się już w Europie, a korzystają na nim szkodniki, które omijają dotychczasowe bariery odporności. Naukowcy próbują znaleźć lekarstwo, które pomoże rolnikom. Co dokładnie zagraża warzywom? Nowe wirusy wśród pomidorów i papryki Wirusy roślinne od dawna towarzyszą ludzkości, ale ich aktualne odmiany zaskakują odpornością i sprytem. Przykłady? ToBRFV, którego ogniska wykryto m.in. we Włoszech i w Niemczech, ToMMV kryjący się w nasionach oraz PeWBVYV przenoszony przez szkodniki. ToBRFV to zabójca uniwersalny ToBRFV (ang. tomato brown rugose fruit virus) sieje postrach, ponieważ atakuje zarówno pomidory, jak i paprykę. Powoduje mozaikowe plamy na liściach, deformacje i brązowienie owoców, a co najgorsze – plony przestają nadawać się do sprzedaży. Wirus przenosi się błyskawicznie: przez nasiona, narzędzia, wodę i dotyk ludzi. Rolnicy zgodnie przyznają, że pierwszy raz mają do czynienia z tak agresywną chorobą. Uśpiony agresor i wirus z własną armią: ToMMV i PeWBVYV Nie mniej groźny jest wirus ToMMV (ang. tomato mottle mosaic virus) znany najpierw z Meksyku, a obecnie notowany także w Hiszpanii i Europie Środkowej. ToMMV prowadzi do zniekształceń i mozaikowatości liści oraz znacznej utraty plonów. Co ciekawe, potrafi przetrwać w nasionach przez wiele sezonów, czekając na właściwy moment, by uderzyć. Na południu Hiszpanii z kolei pojawił się nowy wróg papryki – PeWBVYV (ang. Pepper whitefly-borne vein yellows virus) . Jego pojawienie się sprawiło, że setki hektarów upraw w krótkim czasie stały się nieopłacalne. Główną rolę w przenoszeniu wirusa odgrywa niewielki, lecz bardzo liczny owad – mączlik ostroskrzydły. Dlaczego dotychczasowe strategie zawodzą? Czy wirusy są „inteligentne”? Wielu rolników sądziło, że naprzemienne sadzenie pomidorów i papryki oraz korzystanie z nowych, odpornych odmian pozwoli spać spokojnie. Niestety, wirusy błyskawicznie się „uczą” i ewoluują. Najnowsze badania prowadzone przez z…

GettyImages-53287619-de1f8e8.jpg
width: 3000
height: 2000

Humus i falafel z kosmosu? Naukowcy wyhodowali ciecierzycę na księżycowej glebie
type: item
date: 2026-03-05T14:01:23.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: księżyc
subject: loty w kosmos
subject: NatGeoBN
subject: rolnictwo
subject: rośliny
description: Naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin po raz pierwszy na świecie wyhodowali ciecierzycę w symulowanym księżycowym gruncie. Przełomowe badanie pokazuje, że uprawa roślin na Księżycu może stać się rzeczywistością. Jednak czy zebrane plony są bezpieczne dla zdrowia?
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Teksańskiego w Austin, współpracując z Texas A&M University, przeprowadzili eksperyment, który może zmienić przyszłość załogowych misji kosmicznych. Po raz pierwszy w historii udało się wyhodować i zebrać ciecierzycę w podłożu naśladującym skład księżycowego gruntu (lunar regolith simulant). Badania prowadzono pod kierownictwem Sary Santos, głównej badaczki z Institute for Geophysics na University of Texas oraz Jessiki Atkin, pierwszej autorki publikacji. Ciecierzyca (znana też jako „groch włoski” lub „barani groch”) to bardzo odżywcza roślina strączkowa, uprawiana w basenie Morza Śródziemnego od czasów starożytnych. Zawiera dużo białka. Jej nasiona stanowią bazę takich dań jak hummus czy falafel. Z ciecierzycy można uzyskać mąkę oraz płyn stosowany jako roślinny zamiennik jajek. Jak wyglądał eksperyment? Podłoże użyte przez zespół naukowców zostało przygotowane przez Exolith Labs na bazie próbek księżycowego gruntu przywiezionych przez astronautów misji Apollo. Ten specjalny symulant nie zawiera naturalnych mikroorganizmów ani materii organicznej, które są niezbędne do wzrostu roślin na Ziemi. Zawiera jednak ważne minerały i składniki odżywcze, ale również ciężkie metale, które mogą być toksyczne dla roślin. Do eksperymentu wybrano ciecierzycę odmiany „Myles” ze względu na jej niewielkie rozmiary i odporność na trudne warunki. Te cechy są kluczowe dla misji kosmicznych o ograniczonej przestrzeni. Podłoże wzbogacono wermikompostem – produktem ubocznym wytwarzanym przez dżdżownice, bogatym w mikroelementy i mikrobiom. Wermikompost może być pozyskiwany w zamkniętych ekosystemach kosmicznych z odpadków organicznych, takich jak resztki jedzenia czy tekstylia na bazie bawełny. Kolejnym krokiem było zastosowanie arbuskularnych grzybów mikoryzowych. Grzyby te współżyją z roślinami, wspierając ich wzrost i ograniczając pobieranie toksycznych metali z podłoża. Odkryto, że pojedyncza dawka takich grzybów wystarcza do kolonizacji gleby, co stanowi ogrom…

ciecierzyca-1-fbc2e5d.jpg
width: 2932
height: 1955

Kobiety nauczyły łowców i zbieraczy uprawy roli? Tak sugerują badania DNA w Zachodniej Europie
type: item
date: 2026-02-17T12:15:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: belgia
subject: genetyka
subject: holandia
subject: kobiety
subject: niemcy
subject: pradzieje
subject: rolnictwo
description: Rola kobiet w rozwoju rolnictwa w Europie okazała się większa, niż dotąd sądzono. Analiza kopalnego DNA z Belgii i Holandii pokazuje, że to właśnie one przekazywały wiedzę o uprawach i hodowli. Zmiany zachodziły powoli i bez gwałtownej wymiany ludności. To jeden z najciekawszych wniosków najnowszych badań genetycznych.
encoded: Europa od dawna była areną olbrzymich migracji. Jedną z nich była ta, która miała miejsce około 6500 lat p.n.e., kiedy z Anatolii zaczęli napływać pierwsi rolnicy. Przynieśli ze sobą udomowione zboża i zwierzęta hodowlane. To zjawisko nazywane jest neolityzacją. Nie we wszystkich miejscach ten proces przebiegał szybko. Na przykład na obecnych terenach Polski pierwsze osady rolników pochodzą z już z drugiej połowy VI tysiąclecia p.n.e. Ale były w Europie enklawy, gdzie dawne społeczności łowiecko-zbierackie uchowały się zdecydowanie dłużej. Kobiety jako ambasadorki nowej wiedzy Analiza DNA ujawniła, że kiedy około 4500 lat p.n.e. rolnictwo dotarło do dzisiejszej Belgii i Holandii, nie wywołało ono genetycznego trzęsienia ziemi. Zamiast gwałtownej wymiany populacji, doszło do powolnego przenikania się dwóch grup – zastanej łowiecko-zbierackiej i imigrantów-rolników. Kluczową rolę w tym procesie odegrały kobiety z rolniczych społeczności. Badania chromosomu X oraz mitochondrialnego DNA wykazały, że to imigrantki „wżeniały się” z lokalnie żyjącymi mężczyznami. W ten sposób – zdaniem naukowców – dzieliły się nie tylko swoimi genami, ale przede wszystkim bezcenną wiedzą na temat upraw i hodowli. – Badanie to ujawniło również kluczową rolę, jaką kobiety odegrały w przekazywaniu wiedzy od napływających społeczności rolniczych lokalnym łowcom-zbieraczom. Dzięki badaniom kopalnego DNA możemy nie tylko odkryć przeszłość, ale także dać wyraz nieocenionej, choć często pomijanej roli, jaką kobiety odegrały w kształtowaniu ewolucji człowieka – skomentowała współautorka badania, dr Maria Pala z University of Huddersfield. Powolne zmiany wśród łowców W regionie dolnego Renu i Mozy wysoki poziom domieszki genetycznej od łowców-zbieraczy (wynoszący około 50%) utrzymywał się wyjątkowo długo, bo aż do końca neolitu, czyli do około 2500 r. p.n.e. Był to ewenement na skalę europejską, gdyż w innych częściach kontynentu geny te zostały znacznie szybciej zdominowane przez rolników. Do takie…

rola-65b18b9.jpg
width: 7008
height: 4672

Ptasie odchody napędziły rozwój potężnego królestwa Chincha w Peru
type: item
date: 2026-02-12T07:01:16.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: guano
subject: NatGeoBN
subject: peru
subject: rolnictwo
description: Archeolodzy odkryli, że sukces królestwa Chincha na peruwiańskim wybrzeżu opierał się na ptasich odchodach! Nowe badania dowodzą, że guano z Wysp Chincha było kluczem do rozwoju rolnictwa, handlu i sojuszu z Inkami, przekształcając państwo w potęgę regionu.
encoded: Zespół archeologów pod kierunkiem dr. Jacoba Bongersa z University of Sydney przeprowadził badania, które zmieniły obraz starożytnych cywilizacji Ameryki Południowej. Analizy chemiczne kukurydzy wydobytej z grobowców w Dolinie Chincha wykazały niespotykanie wysokie stężenia azotu, wskazując jednoznacznie na intensywne nawożenie ptasim guanem. Ten niezwykle bogaty w składniki pokarmowe nawóz pozyskiwano z pobliskich Wysp Chincha, słynących z ogromnych złóż ptasich odchodów. 100 tys. osób korzystało z bogactwa wysp Królestwo Chincha, zamieszkiwane przez około 100 tys. ludzi, rozwinęło się na jednym z najbardziej suchych wybrzeży świata. Sukces ekonomiczny, rolniczy i handlowy tego społeczeństwa na terenie dzisiejszego Peru możliwy był tylko dzięki nowatorskiemu podejściu do zarządzania zasobami. Żaden inny czynnik nie wpłynął tak silnie na ich wzrost, jak dostęp do ptasiego guana. Naukowcy podkreślają, że to właśnie ta substancja pozwoliła rolnikom uzyskać plony kukurydzy niemożliwe do osiągnięcia na ubogich naturalnie glebach regionu. Analiza grobowców i ikonografia potwierdzają kluczową rolę guana Wyniki badań, opublikowane w czasopiśmie „PLOS One”, opierają się na analizie 35 próbek kukurydzy z grobowców Doliny Chincha. Ich biochemiczne cechy dowodzą, że uprawy nawożone były guanem o pochodzeniu morskim, a potwierdzają to również historyczne źródła pisane z okresu kolonialnego. Badacze przebadali również regionalną ikonografię – tekstylia, ceramikę i malowidła – gdzie widać wyraźne powiązania symboliczne między ptakami morskimi, rybami i rozwijającą się kukurydzą. To wskazuje, że znaczenie guana było nie tylko praktyczne, ale również głęboko zakorzenione w kulturze. Sojusz Chincha z Imperium Inków Praca zespołu podkreśla, że inkaskie imperium, położone w wysokich Andach, również marzyło o dostępie do tych cennych zasobów. Inkowie nie byli w stanie produkować tyle kukurydzy, ile potrzebowali do własnych celów rytualnych i spożywczych. Właśnie dlatego strategiczny so…

guano-peru-58ee3a6.jpg
width: 1575
height: 1050

104-letnia Azi Begum nie pamięta takiej tragedii. Co się stało z szafranem?
type: item
date: 2026-02-01T09:44:32.000Z
creator: Matt Stirn
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: azja
subject: przyprawy
subject: rolnictwo
subject: szafran
subject: zmiany klimatyczne
description: Szafran z Kaszmiru, najdroższa przyprawa świata, może zniknąć na zawsze. Rolnicy w Pampore, miejscu od wieków słynącym z jego uprawy, przeżywają dramat po rekordowo niskich zbiorach. Klimat się zmienia, a z nim cała historia i przyszłość kaszmirskiego szafranu.
encoded: Spis treści: Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn Z jakiego powodu kaszmirski szafran uznawany jest za najlepszy na świecie? Dlaczego zbiór szafranu wymaga zaangażowania całej wioski? Jak zmiany klimatu dewastują kaszmirskie pola szafranu? Czy technologia uratuje szafran? Kaszmir balansuje między innowacją a tradycją Szafran to więcej niż przyprawa – to dusza Kaszmiru Po jednym z najgorszych sezonów zbiorów w historii rolnicy z Doliny Kaszmiru coraz głośniej wyrażają obawy o przyszłość swojego najcenniejszego skarbu – szafranu. Tylko przez trzy dni w roku tysiące fioletowych kwiatów zakwitają jesienią, ukazując ukryte wewnątrz ciemnoczerwone nitki – znamiona słupka kwiatu krokusa. Po zerwaniu i wysuszeniu przekształcają się one w najdroższą przyprawę świata, cenioną zarówno za intensywny smak, jak i właściwości lecznicze. Tysiące rolników każdego roku wracały na należące do rodzin poletka, by w listopadzie zrywać delikatne kwiaty krokusa. Tradycyjnie zbiory trwały od świtu do zmierzchu i kończyły się dopiero, gdy słońce znikało za zachodnimi górami, w stronę granicy z Pakistanem. Jednak w czasie wyjątkowo suchego sezonu ostatniej jesieni, który przypadł na przełom października i listopada, dzienne zbiory ograniczyły się do zaledwie kilku godzin. Dla wielu mieszkańców był to najgorszy sezon zbiorów, jaki są w stanie sobie przypomnieć. Dlaczego kaszmirski szafran znika z pól? Naukowcy i rolnicy szukają przyczyn W latach 2024 i 2025 produkcja szafranu w Kaszmirze osiągnęła rekordowo niski poziom. W ciągu dwóch dekad jego uprawy w regionie zmniejszyły się aż o 68%. Lokalni rolnicy i eksperci wskazują, że główną przyczyną są zmieniające się opady i temperatury w zachodnich Himalajach. Przyszłość kaszmirskiego szafranu staje się coraz bardziej niepewna, dlatego wielu producentów stara się łączyć tradycyjne metody z nowoczesną wiedzą, by ratować uprawy. Pampore, miejscowość położona w administrowanej przez Indie części Kaszmiru, znaj…

2026-01-21-125006-The-uncertain-future-of-the-worlds-most-expensive-spice--National-Geographic-i-8356bf3.png
width: 1329
height: 884

Zdumiewające odkrycie z Wysp Kanaryjskich. Badacze tłumaczą, jak starożytne nasiona przetrwały ponad 1800 lat
type: item
date: 2025-12-01T09:22:50.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: dna
subject: rolnictwo
subject: rośliny
subject: wyspy kanaryjskie
description: Zespół naukowców z Hiszpanii i Szwecji prześledził losy uprawy soczewicy na Wyspach Kanaryjskich. Wyniki badań nie tylko przedstawiają niezwykłe umiejętności adaptacyjne rośliny, która od wieków hodowana jest na hiszpańskim archipelagu, ale również ukazują potencjał badań nad DNA w odtwarzaniu historii upraw i zmian rolniczych.
encoded: Soczewica od wieków pozostaje związana z dziejami Wysp Kanaryjskich. Stanowi popularny produkt spożywczy nie tylko na samym archipelagu, lecz także w kontynentalnej części Hiszpanii. Nowe badania, przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Linköping oraz Uniwersytetu w Las Palmas (Gran Canaria), rzucają nowe światło na kanaryjską historię tej strączkowej rośliny. Prace z wykorzystaniem analizy DNA dowodzą m.in., że soczewica trafiła na Kanary ponad 1800 lat temu. Soczewica ze starożytnych silosów – skąd naukowcy pobrali próbki DNA? Aby przeanalizować kod genetyczny starożytnych roślin strączkowych, naukowcy musieli sięgnąć do miejsc, w których soczewica była magazynowana ponad tysiąc lat temu. Silosy wykuwane w skałach wulkanicznych przez lata służyły mieszkańcom Wysp Kanaryjskich za naturalne spichlerze do przechowywania pożywienia. Odizolowanie skrytek od warunków klimatycznych panujących na wyspach sprawiło, że materiał genetyczny magazynowanych soczewic zachował się w bardzo dobrym stanie. Dodatkowo warunki wewnątrz skalnych silosów pozwoliły DNA roślin przetrwać aż do dziś. Skąd na Kanary przypłynęła soczewica? Międzynarodowy zespół naukowców porównał kod genetyczny odzyskanej kanaryjskiej soczewicy z tą uprawianą w Hiszpanii oraz Maroku. Zestawienie obu odmian ukazało cechy wspólne, co oznacza, że wiele gatunków rośliny strączkowej z Kanarów wywodzi się od nasion przyniesionych przez rdzennych osadników z Afryki Północnej. Oznacza to, że soczewica trafiła na archipelag około 200 roku n.e., a nie - jak wcześniej zakładano - dopiero w XIV wieku wraz z pierwszą europejską kolonizacją. Adaptacyjne zdolności rośliny Mamy więc do czynienia z gatunkiem rośliny, który od ponad tysiąca lat jest uprawiany na archipelagu Wysp Kanaryjskich. Mimo zmian klimatycznych oraz tych wywołanych europejską kolonizacją wysp, roślina przetrwała do dziś i nadal stanowi niezwykle istotny element hiszpańskiej diety. Biolożka genetyczna prof. Jenny Hagenblad z Uniwersytetu w Linköpi…

shutterstock1939752913-42ac707.jpg
width: 3840
height: 2160

Niepokojące wyniki badań: interwencja klimatyczna nie ocali kawy, wina i czekolady
type: item
date: 2025-11-04T10:00:43.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: czekolada
subject: kawa
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: rolnictwo
subject: wino
subject: zmiany klimatyczne
description: Nowe badanie wykazało, że zaawansowane strategie walki ze zmianami klimatu, takie jak Stratospheric Aerosol Injection, nie wystarczą, by uratować uprawy winorośli, kawy i kakao w obliczu globalnego ocieplenia.
encoded: Stratospheric Aerosol Injection (SAI) to metoda geoinżynierii , która zakłada wprowadzenie do stratosfery odbijających światło słoneczne cząsteczek, mających na celu ochłodzenie powierzchni Ziemi. Mechanizm ten inspirowany jest naturalnymi procesami, takimi jak erupcje wulkaniczne, które poprzez emisję związków siarki do atmosfery wywołują okresowe spadki temperatur. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Environmental Research Letters”, naukowcy przeanalizowali, czy SAI może złagodzić skutki zmian klimatu w najważniejszych regionach uprawy winorośli, kawy i kakao – w Europie Zachodniej, Ameryce Południowej i Afryce Zachodniej. Eksperci skupili się na latach 2036–2045, używając symulacji klimatycznych w 18 kluczowych lokalizacjach. Dramatyczna przyszłość luksusowych upraw: tylko 6 z 18 regionów z poprawą Wyniki okazały się alarmujące. Spośród 18 badanych regionów, tylko 6 wykazało stabilną poprawę warunków uprawy przy zastosowaniu scenariusza SAI, w porównaniu do sytuacji bez tej interwencji klimatycznej. Oznacza to, że dwie trzecie obszarów, które obecnie dostarczają kluczowe produkty luksusowe – wino, kawę i czekoladę – może nie być w stanie utrzymać produkcji nawet przy zastosowaniu zaawansowanych technologii geoinżynieryjnych. Choć SAI skutecznie obniżyło temperatury, nie zagwarantowało to optymalnych warunków dla wzrostu roślin. Winorośl, kawa i kakao są wyjątkowo wrażliwe na zmiany temperatur i wilgotności, co przekłada się na jakość i ilość plonów. Dlaczego interwencja klimatyczna zawiodła? Kluczowa rola opadów i wilgotności Pomimo obniżenia temperatur, zmienność opadów i wilgotności skutecznie osłabiła potencjalne korzyści płynące z SAI. Autorzy badania zauważyli, że niestabilność klimatyczna – głównie w postaci nieprzewidywalnych opadów deszczu i zmian wilgotności – wpłynęła negatywnie na uprawy. Dr Ariel Morrison, współautorka badania, podkreśliła, że samo obniżenie temperatury nie wystarcza. – Na przykład gatunki kakao są bardziej odporne na wysokie tempe…

klimat-uprawy-8fc8bdd.jpg
width: 1777
height: 1000

Gdy samica przestaje pachnieć – jak genetycznie zmodyfikowane ćmy mogą uratować nasze sady
type: item
date: 2025-10-20T08:55:24.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ćmy
subject: owady
subject: rolnictwo
description: Chemiczne pestycydy, mające chronić zbiory przed szkodnikami, zabijają niezbędne do trwania życia zapylacze. Co w takim razie zrobić, by zapylacze przetrwały, a szkodniki nie niszczyły zbiorów? Prowadzona przez d Marie Inger Dam z Uniwersytetu w Lund grupa badawcza znalazła na ten problem zaskakujące rozwiązanie.
encoded: Spis treści: Genetyczna sztuczka na „nieatrakcyjne” ćmy Jak ćmy „rozmawiają” o miłości? Jak odkryto gen odpowiedzialny za zapach ćmy? Czy drożdże będą produkować feromony dla rolnictwa? Jeśli lubisz obserwować tańczące wokół żarówki ćmy, już zetknąłeś się z jednymi z najbardziej destrukcyjnych szkodników niszczących sady. Wszystko dlatego, że właśnie te owady w swoim stadium larwalnym drążą korytarze w jabłkach, brzoskwiniach i innych owocach. Rolnicy bronią się przed ćmami używając pestycydów. Ale te nie dość, że nie są obojętne dla innych owadów, ze szczególnym uwzględnieniem pszczół, to w dodatku ich nadużywanie doprowadziło do rozwinięcia się odporności na pestycydy u dużej grupy szkodników. Konieczna jest inna, bardziej zielona metoda. Genetyczna sztuczka na „nieatrakcyjne” ćmy I tutaj na scenę wkracza dr Marie Inger Dam, szwedzka ekspertka od biotechnologii z Uniwersytetu w Lund. Wraz ze swoim zespołem badawczym usunęła u samic ciem konkretny gen, przez co nie były one w stanie produkować feromonów przyciągających samce. A tam, gdzie nie dochodzi do kopulacji — nie ma potomstwa. Choć rozwiązanie wydaje się zaskakująco proste, stworzenie „nieatrakcyjnej” ćmy okazało się prawdziwym wyzwaniem. – Usuwając gen, który pozwala samicom ciem wytwarzać zapach przyciągający partnerów, moi współpracownicy i ja stworzyliśmy „nieatrakcyjnego” motyla — i pokazaliśmy, jak można wykorzystać naturalne instynkty owadów do skuteczniejszej i bardziej ekologicznej ochrony upraw – napisała badaczka w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Dodała, że potrzebujemy nowych, bardziej zrównoważonych metod ochrony roślin, takich jak jabłka, kukurydza, pomidory czy ryż — które często padają ofiarą gąsienic motyli. Jak ćmy „rozmawiają” o miłości? Motyle odnajdują partnerów dzięki wydzielanym przez samice feromonom. Ta forma komunikacji chemicznej jest wyjątkowo popularna w świecie owadów. Wykorzystują ją m.in. pszczoły, trzmiele, a nawet muszki owocówki. Każdy gatunek wytwarza …

cma-shutterstock2233176221-3e3ad80.jpg
width: 3050
height: 2030

Nie tylko pszenica. Pierwsi rolnicy Europy mieli bardziej różnorodne pola
type: item
date: 2025-10-06T07:32:05.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rolnictwo
description: Mit o ubogiej diecie starożytnych cywilizacji należy włożyć między bajki. Najnowsze badania dowodzą, że wcześni rolnicy zaczęli włączać do swoich upraw nowe odmiany zbóż już 7000 lat temu. Jak naukowcom udało się zajrzeć im do garnka?
encoded: Chociaż pierwsi rolnicy w Europie Środkowej hodowali ograniczoną liczbę zbóż, to pierwsza restrukturyzacja rolnictwa mogła zacząć się już 7000 lat temu – znacznie wcześniej, niż jeszcze do niedawna sądziliśmy. Jak wzbogaciła ona dietę dawnych cywilizacji i czym była spowodowana? Niewielkie poletko do popisu Pierwsi rolnicy w Europie Środkowej należeli do tzw. kultury ceramiki wstęgowej rytej i zasiedlili kontynent około roku 5000 p.n.e. Ich uprawy nie były zbyt zróżnicowane: hodowali niemal wyłącznie starożytne odmiany pszenicy pochodzące od orkiszu, takie jak samopsza. Sytuacja musiała się zmienić, bo zboża te wymagały przed obróbką kłopotliwego usunięcia zewnętrznej łuski, co marnowało czas i energię. W późniejszych latach w jadłospisie rolników pojawiły się udoskonalone gatunki, takie jak pszenica nagoziarnista i jęczmień. Sądzono jednak, że wydarzyło się to dużo później. Badacze z Uniwersytetu w Kolonii i Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie nad Menem udowodnili, że innowacje w rolnictwie nastąpiły dużo wcześniej, niż zwykliśmy sądzić. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Science”. Rewolucja neolityczna zapoczątkowała rolnictwo Zespół badaczy zebrał i przeanalizował szczątki archeobotaniczne z 72 stanowisk neolitycznych w Nadrenii w zachodniej części Niemiec. Jak wyglądają takie próbki? To najczęściej zwęglone i przez to zakonserwowane szczątki nasion wydobyte z jam osadniczych pierwszych neolitycznych rolników. Datuje się je na okres od końca VI do początku IV tysiąclecia p.n.e. Dzięki wykorzystaniu statystyk wieloczynnikowych naukowcom udało się wykazać istotne różnice pomiędzy poszczególnymi fazami neolitu – ostatniego okresu epoki kamienia, który trwał od ok. IX tysiąclecia do około 2500 r p.n.e. (w Europie). To ważny czas w dziejach ludzkości, bo wtedy wydarzyła się tzw. rewolucja neolityczna, czyli przejście od koczowniczego trybu życia łowców-zbieraczy do modelu opartego na rolnictwie, hodowli zwierząt i skupionego wokół sta…

GettyImages-2184400983-f2368fd.jpg
width: 5760
height: 3840

Wilki wracają do europejskich lasów. Naukowcy sprawdzają, jak rolnicy planują sobie z nimi radzić
type: item
date: 2025-09-30T12:29:14.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: hodowla
subject: lasy
subject: rolnictwo
subject: wilki
description: W europejskich lasach – także polskich – coraz częściej spotkać można wilki. Od kiedy zostały objęte ochroną, ich liczebność wzrosła kilkukrotnie. Chociaż często zastępują one myśliwych i pełnią ważną rolę w ekosystemie, to dla rolników hodujących zwierzęta stanowią wyzwanie. Naukowcy sprawdzili, jak farmerzy chcą chronić swoje trzody przed drapieżnikami. Czy eksperci są w stanie im jakoś pomóc?
encoded: Jeszcze niedawno wilki były krytycznie zagrożone wyginięciem. Ich powrót do natury cieszy, jednak powoduje trudności dla rolników. Naukowcy przeprowadzili badania, które badały nastroje społeczne hodowców i podejście do nowoczesnych rozwiązań, które mogą pomóc chronić zwierzęta hodowlane. Wi(e)lki powrót Liczba wilków w Europie znacząco się zwiększyła. Wpływ na tę sytuację miały rozliczne programy ochrony tych niezwykłych zwierząt. W Polsce w 2001 roku szacowano, że ich populacja wynosi mniej niż 600 osobników. W 2024 roku jest to już ponad 5000. Zamiast Karpat czy Puszczy Białowieskiej występują także w swoich naturalnych siedliskach w Polsce centralnej i zachodniej. Wiele osób uważa to za cud: w Szkocji wilki całkowicie wyginęły już 250 lat temu, więc o ich powrót dużo trudniej. Wzrost jest wyraźny, ale to wciąż za mało w porównaniu do innych dzikich zwierząt. Dla porównania populacja saren w 2023 roku liczyła 893 000, jeleni 282 000 a dzików – 53 000. Kilka tysięcy wilków nie jest w stanie regulować ich liczebności, więc potrzebni są… myśliwi. Wielu z nich krytycznie wypowiada się o obecności drapieżników. Zagrożenie dla zwierząt hodowlanych Jednym z naczelnych argumentów przeciwko wilkom jest to, że polują na zwierzęta hodowlane (głównie kozy i owce), działając na szkodę rolników. Badacze z międzynarodowej grupy zrzeszających uniwersytety z Niemiec, Węgier czy Szwajcarii sprawdzili, co rolnicy myślą o nowoczesnych mechanizmach odstraszania drapieżników i czy zamierzają w je zainwestować. Chodziło głownie o specjalne ogrodzenia elektryczne, które należałoby zainstalować na pastwisku. Według nich jest to tańsze, niż szkolenie i zatrudnianie myśliwych. Badanie opublikowano w czasopiśmie „People and Nature”. Przebadali wiele czynników, ale udało im się dowieść, że na rolników najbardziej oddziałuje… presja społeczna. Jeśli sąsiad stosuje ogrodzenia elektryczne, dużo bardziej prawdopodobne jest, że zdecyduje się na nie kolejny hodowca. Presja miała większy wpływ niż …

GettyImages-2212824565-d32ca1e.jpg
width: 3778
height: 2519

Ślimaki bez skorupy są prawdziwym utrapieniem. Występują w całym kraju
type: item
date: 2025-08-31T10:58:09.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: mięczaki
subject: rolnictwo
subject: ślimaki
subject: zwierzęta
description: Ślimaki bez skorupy, czyli mięczaki pozbawione zewnętrznej skorupy, stanowią powszechny element wielu ekosystemów. Niepozorne w kontekście biologicznym, okazują się być poważnym przeciwnikiem dla człowieka, zdolnym do wyrządzenia niemałych szkód. Dlaczego te niewielkie stworzenia zyskały status wielkiego szkodnika? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Tych ślimaków nie sposób nie rozpoznać Gdzie można spotkać ślimaki bez skorupy? Dlaczego ślimaki bez skorupy zyskały reputację szkodników? Jakie gatunki występują w Polsce? Nie każdy ślimak „nosi na plecach swój dom”. W Polsce występuje kilkanaście gatunków, które nie mają muszli. Występują w różnych miejscach, od zarośli i lasów, po ogrody i foliowe tunele. Określa się je jako ślimaki nagie. Wydają się nieszkodliwe, ale niektóre są prawdziwym utrapieniem ogrodników, działkowców i rolników. Tych ślimaków nie sposób nie rozpoznać Jak wskazuje na to sama nazwa, główną cechą ślimaków nagich jest brak zewnętrznej muszli. Ich asymetryczne ciało ma walcowaty, zwężający się ku końcowi kształt. Na wyraźnie zaznaczonej głowie znajdują się dwie pary czułków – dłuższe, oczne, i krótsze czułki drugiej pary. Pomiędzy niemi zlokalizowany jest otwór gębowy. Gdzie można spotkać ślimaki bez skorupy? Te charakterystyczne mięczaki preferują różne siedliska. Można je spotkać dosłownie wszędzie – w miastach i na wsiach, w lasach i na łąkach, w przydomowych ogrodach, na obszarach rolniczych. Jest jeden warunek – ich siedlisko musi być wilgotne. Niektóre gatunki szczególnie upodobały sobie miejsca skrajnie wilgotne, jak brzegi stawów, potoków czy uprawy szklarniowe. Deszczowe dni nie są im straszne Ślimaki bez skorupy są aktywne przede wszystkim nocą. Swoje schronienia opuszczają też podczas pochmurnych i deszczowych dni. Wynika to z faktu, że taka pogoda sprzyja ich rozwojowi. Są wyjątkowo wrażliwe na promieniowanie słoneczne i utratę wilgoci. Podczas słonecznych dni, gdy warunki nie są dla nich sprzyjające, chronią się w ziemi lub wilgotnych i zacienionych miejscach: pod kamieniami, cegłami i deskami, w gęstej roślinności, ściółce. Wszystko, co zapewnia cień i wilgoć, jest dla nich potencjalnym schronieniem. Dlaczego ślimaki bez skorupy zyskały reputację szkodników? Może się wydawać, że te niepozorne mięczaki nie są w stanie zagrozić człowiekowi. O ile ślimak nagi rzeczywiś…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/beb759ed9aca43135c0d71e26d86f35f07a41432-957b96e.jpg
width: 760
height: 384

Odkryto prekursorów rolnictwa poza Żyznym Półksiężycem. Zbierali plony prawie 10 tys. lat temu
type: item
date: 2025-08-26T09:00:43.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rolnictwo
subject: uzbekistan
description: Nowe badanie wykazało, że co najmniej 9200 lat temu ludzie zamieszkujący m.in. południowy Uzbekistan zbierali plony za pomocą sierpów. Naukowcy twierdzą, że rozwój rolnictwa był w tym okresie bardziej powszechny, niż wcześniej zakładano.
encoded: Spis treści: Gdzie i kiedy rozwinęło się rolnictwo? Nowe ślady prehistorycznego rolnictwa w Azji Zespół będzie kontynuował swoje badania Rozwój rolnictwa to jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach ludzkości. To właśnie wtedy człowiek przeszedł ze zbieracko-łowieckiego na osiadły styl życia. Była to kolosalna zmiana, która sprawiła, że ludzie zaczęli budować osady i kładli podwaliny pod pierwsze cywilizacje. Proces ten nazywamy rewolucją neolityczną. Rozpoczęła się ok. 11–12 tysięcy lat temu na obszarze tzw. Żyznego Półksiężyca, czyli regionu ciągnącego się od Egiptu, poprzez Palestynę i Syrię, po Mezopotamię. Gdzie i kiedy rozwinęło się rolnictwo? Rolnictwo w różnych okresach rozwijało się jednak niezależnie w innych częściach świata, czyli w Afryce, Chinach, Afryce czy obu Amerykach. – Mimo to pochodzenie wielu kluczowych upraw, takich jak pszenica, jęczmień i rośliny strączkowe, a także zbiorów dziko rosnących zbóż przez przedstawicieli kultury natufijskiej, wywodzi się z Żyznego Półksiężyca – wyjaśniają naukowcy w badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences”. Badanie to zostało przeprowadzone przez interdyscyplinarny zespół badawczy. Autorzy wykazują w swojej pracy, że co najmniej 9200 lat temu ludzie zamieszkujący odległe obszary na północy i wschodzie, jak np. południowy Uzbekistan, zbierali dziki jęczmień również za pomocą sierpów. – Badanie pokazuje, że rozwój kulturowy, który prowadził do rozwoju rolnictwa, był bardziej powszechny, niż wcześniej sądzono. Podważa to argumenty, że uprawa rozpoczęła się jako reakcja jednej grupy na presję demograficzną lub zmiany klimatu – twierdzą uczeni. Nowe ślady prehistorycznego rolnictwa w Azji Podczas wykopalisk w jaskini Toda w dolinie Surkandarya w południowym Uzbekistanie, naukowcy odnaleźli kamienne narzędzia, węgiel drzewny i szczątki roślin z najstarszych warstw jaskini. Analiza archeobotaniczna wykazała, że mieszkańcy tej groty zbierali dziki jęczmi…

rolnictwo-uzbekistan-1-c63f190.jpg
width: 3200
height: 2400

Ani arabica, ani robusta. Przyszłością kawy jest zupełnie nowy gatunek
type: item
date: 2025-08-20T06:03:35.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: genetyka
subject: kawa
subject: rolnictwo
description: Większość miłośników kawy doskonale zna jej dwa gatunki i różnice w smaku między nimi – ale naukowcy proponują coś zupełnie innego. Liberica, czyli trzeci gatunek kawy i jego krewni, mogą zmienić rynek i odpowiedzieć na wyzwania klimatyczne.
encoded: Niemal cała produkcja kawy na świecie opiera się na dwóch gatunkach: arabice (Coffea arabica) i robuście (Coffea canephora). Każdy miłośnik kawy wie, że arabica jest łagodniejsza w smaku i droższa, a robusta – bardziej wyrazista i tańsza. Zarówno rolnicy, jak i handlowcy poszukują jednak alternatyw. Na horyzoncie jest już kolejna kandydatka. Dlaczego arabica i robusta przestają wystarczać? Uzależnienie światowego rynku od tylko dwóch gatunków kawy i wąskiej bazy genetycznej staje się coraz poważniejszym problemem. Jak w przypadku wielu upraw, winne są zmiany klimatu. Rosnące temperatury, susze i nieprzewidywalne zjawiska pogodowe powodują spadki plonów i zwiększają ryzyko przy uprawie. Kawa jest tak kluczowym towarem, że globalny handel nie może sobie pozwolić, by stała się dobrem rzadkim i drogim. Dlatego badacze poszukują gatunków bardziej odpornych, którymi rolnicy mogliby w razie czego zastąpić uprawy i zapewnić stabilność dostaw. Liberica i jej krewni – kawa przyszłości Jednym z takich kandydatów jest kawa liberica (Coffea liberica). Póki co jest uprawiana w bardzo małej skali m.in. w Ugandzie, Sudanie Południowym, Indiach, Wietnamie, Malezji, na Filipinach i w Indonezji. Liberica stanowi mniej niż 1% światowej produkcji. Systematyka tego gatunku była do tej pory niejasna – przez lata uznawano, że to jeden gatunek z dwoma podgatunkami: var. liberica i var. dewevrei. Nowe badania genetyczne opublikowane właśnie na łamach czasopisma „Nature Plants” podważają tę klasyfikację. Zespół naukowców przeanalizował sekwencje 353 genów z 55 próbek kawy i zestawił je z pomiarami morfologicznymi i mapami rozmieszczenia geograficznego. Wynik wskazuje jednoznacznie, że tzw. liberica to tak naprawdę trzy odrębne gatunki: Coffea liberica (potocznie zwana Liberica), C. dewevrei (Excelsa) i C. klainei. Każdy z nich ma unikatowe właściwości, mogące się bardzo przydać w uprawie. C. dewevrei wykazuje dużą odporność na suszę, C. liberica lepiej znosi sezonowość pory deszczowej i suche…

new-study-shows-liberi-24eb064.jpg
width: 1972
height: 1188

To prawdziwy koszmar rolników. Niewielki owad potrafi wyrządzić ogromne szkody w uprawach
type: item
date: 2025-06-21T06:28:38.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: motyle
subject: owady
subject: rolnictwo
subject: zwierzęta
description: Tantniś krzyżowiaczek jest uznawany za najbardziej rozpowszechnionego szkodnika z rzędu motyli. Dzięki niezwykłym zdolnościom adaptacyjnym, ten niewielki owad zdołał opanować niemal cały świat. Pojawia się wszędzie, gdzie występują jego rośliny żywicielskie, a straty, które wywołuje globalnie, są liczone w miliardach dolarów. Jak wygląda tantniś krzyżowiaczek? Na jakich roślinach żeruje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Jak rozpoznać tantnisia krzyżowiaczka? Cykl życiowy tantnisia krzyżowiaczka Na jakich roślinach żeruje tantniś krzyżowiaczek? Niezwykłe zdolności adaptacyjne uczyniły go globalnym szkodnikiem Zwalczanie tantnisia krzyżowiaczka Cenny obiekt badań Ciepła i sucha jesień to dla rolników znak, że w następnym roku przyjdzie im zmierzyć się z niewielkim, za to żarłocznym wrogiem. Gdy tantniś krzyżowiaczek, bo o nim mowa, przepoczwarzy się w motyla, staje się całkowicie nieszkodliwy. Jednak w stadium larwalnym jest prawdziwym pogromcą upraw. Należy jednak podkreślić, że dzięki swoim naturalnym cechom, ten niewielki owad jest nie tylko szkodnikiem, ale także cennym obiektem badań naukowych. Jak rozpoznać tantnisia krzyżowiaczka? Tantniś krzyżowiaczek, czyli Plutella xylostella, to owad zaliczany do rzędu motyli, reprezentujący rodzinę tantnisiowatych. Gatunek ten przechodzi pełne przeobrażenie, czyli w jego cyklu życiowym należy wyróżnić cztery stadia rozwojowe, którymi są: jajo, larwa, poczwarka, imago. Jaja tantnisia krzyżowiaczka Samice opisywanego gatunku składają jaja pojedynczo lub w niewielkich skupiskach, liczących do ośmiu sztuk. Następuje to na spodniej części lub w naturalnych zagłębieniach, występujących na powierzchni liści roślin żywicielskich. Płaskie, owalne jaja o błyszcząco żółtym kolorze mierzą zaledwie 0,5 mm długości. W praktyce trudno je zauważyć. O tym, że rośliny zostały zaatakowane przez szkodniki, często świadczy dopiero obecność larw. Larwy tantnisia krzyżowiaczka Larwy, nazywane gąsienicami, przechodzą przez cztery stadia rozwojowe. W najwcześniejszym, czyli tuż po wykluciu, są szare, a ich główki mają żółtą barwę. Wraz z postępem rozwoju stają się jasnozielone, a ich główki przybierają ciemnobrązowy kolor. Starsze osobniki są szaro-, jasno– lub jaskrawozielone, a na ich ciele widoczne są żółte znaczenia. Ich zwężające się na obu końcach ciało składa się z wyraźnie zaznaczonych segmentów, na których odznaczają się krótkie włoski. Na o…

tantnis-krzyzowiaczek-dad198f.jpg
width: 1000
height: 667

Odkrycie w Michigan: starożytne pola uprawne zmieniają nasze spojrzenie na historię
type: item
date: 2025-06-10T08:45:56.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: indianie
subject: rolnictwo
description: Skomplikowany system pól uprawnych o powierzchni blisko 300 hektarów odkryli archeolodzy w stanie Michigan w USA. Pochodzi sprzed 1000 lat. Nikt nie przypuszczał, że rdzenne społeczności trudniły się rolnictwem.
encoded: Spis treści: Zagadkowe garby wśród lasów Dlaczego rolnictwo Indian to zaskoczenie? Gdy myślimy o rdzennych mieszkańcach Ameryki Północnej, przed oczami stają nam wielkie prerie, bizony i ich mieszkańcy – trudniący się polowaniem i zbieractwem. Stereotypowi Indianie nie trudnili się rolnictwem. To miało być ograniczone jedynie do bardziej scentralizowanych cywilizacji, na przykład Majów w Ameryce Środkowej, które rozkwitały w tym czasie. Zagadkowe garby wśród lasów W odkryciu pól uprawnych pomocne było wykorzystanie LiDAR-u. Na zobrazowaniach z terenu Półwyspu Górnego w stanie Michigan, a więc w północno-wschodniej części USA, naukowcy dostrzegli zagadkowe grzbiety, układające się w pasma. Jest to stanowisko archeologiczne Sixty Islands, obecnie zagrożone zniszczeniem przez przemysł wydobywczy. Zaintrygowani badacze udali się w teren. Przeprowadzili wykopaliska, a wnioski z nich opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma „Science”. Okazało się, że są to pozostałości po polach o powierzchni blisko 300 hektarów! Uprawiano na nich kukurydzę, fasolę i dynię. Badania potwierdziły, że rolnicy używali kompostu i prawdopodobnie zbierali żyzną glebę z pobliskich terenów podmokłych, aby poprawić jakość ziemi. Datowanie radiowęglowe węgla drzewnego wykazało, że pola funkcjonowały między 1000 a 1600 r. n.e. A zatem uprawy kwitły pół tysiąca lat przed przybyciem Europejczyków. Z kolei charakterystyczne grzbiety, o wysokości od 10 do 35 centymetrów, pełniły funkcję podwyższonych grządek, które zatrzymywały wilgoć i ciepło. To z kolei zapewniało nieco dłuższy i bardziej produktywny sezon wegetacyjny niż w przypadku tradycyjnych pól. Zdaniem badaczy fakt, że grzbiety miały różną długość i orientację sugeruje, że stworzyły je różne grupy na przestrzeni kilku stuleci. Dlaczego rolnictwo Indian to zaskoczenie? Wyniki badań ujawniają rozległy przedkolonialny krajobraz rolniczy na Półwyspie Górnym stanu Michigan. Oznacza to, że społeczności rdzennych Amerykanów intensywnie uprawiały …

shutterstock2428800349-7d7dc6c.jpg
width: 5188
height: 3366

Grzyby zombie w walce ze szkodnikami: Polak w międzynarodowym projekcie badawczym
type: item
date: 2025-05-13T14:15:16.000Z
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: grzyby
subject: rolnictwo
description: Grzyby zombie, znane m.in. z popkultury, istnieją naprawdę i mogą stać się sprzymierzeńcem rolników. Naukowcy szukają sposobu, by zmienić te niewielkie organizmy w precyzyjną broń przeciw szkodnikom.
encoded: Grzyby pasożytnicze potrafią przejmować kontrolę nad owadami i wpływać na ich zachowanie. Niektóre z tych organizmów zamiast szkodzić — wspierają swoich gospodarzy. Te niezwykłe zdolności mogą pomóc w walce z niszczycielskimi szkodnikami roślin. Grzyby zombie zyskały złą sławę Dzieje się tak szczególnie za sprawą nagrań, na których wyrastają z ciał mrówek i innych organizmów. Dziś naukowcy chcą pokazać ich drugie oblicze – jako potencjalnych sprzymierzeńców rolników. Chociaż wiemy o nich wciąż niewiele, niektóre gatunki mogą pomóc w walce z takimi insektami jak wełnowce i mszyce. Zmiany klimatyczne sprzyjają rozprzestrzenianiu się szkodników, a te powodują coraz większe straty. João Araújo, mykolog z Uniwersytetu w Kopenhadze, bada grzyby zombie, by w przyszłości stworzyć z nich precyzyjną broń biologiczną. Dzięki grantowi o wartości 1,2 mln euro od fundacji Villum Fonden i zespołowi badawczemu, Araújo rusza w tropiki – od Brazylii po Borneo – by szukać zainfekowanych owadów i sekwencjonować ich genomy. Jak działają grzyby zombie? Grzyby z rodzaju Ophiocordyceps atakują mrówki, a następnie sterują ich zachowaniem. Zakażona mrówka wspina się na liść, gdzie z jej głowy wyrasta owocnik, który uwalnia zarodniki. Grzyby mogą infekować także pająki i osy. – Najdziwniejsze jest to, że tworzą całe cmentarzyska – mówi w rozmowie z National Geographic mykolożka Charissa de Bekker. – Nie wiemy dokładnie, dlaczego tak się dzieje – dodaje. Ewolucja związała każdy gatunek grzyba z jednym konkretnym gatunkiem stawonoga. Naukowcy odkryli, że niektóre z tych pasożytów przekształciły się w symbionty, wspomagające swoich gospodarzy. Broń biologiczna przyszłości? Mszyce przez miliony lat współpracowały z bakteriami, które dostarczały im składniki odżywcze. Dziś ich rolę pełnią grzyby Ophiocordyceps. Araújo proponuje nową strategię: zabij grzyba — zabij szkodnika. Jeśli symbiont jest niezbędny do życia owada, jego eliminacja prowadzi do śmierci gospodarza. Ponieważ również same grzyby m…

GetFile-e85d030.jpeg
width: 3867
height: 2443

Za starzenie się ludzi i dojrzewanie pomidorów odpowiada ten sam proces
type: item
date: 2025-05-07T14:30:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: pomidory
subject: rolnictwo
subject: żywność
description: Autofagia – proces biologiczny oczyszczający komórki, wciąż kryje sporo tajemnic. Najnowsze badania dowodzą, że pełni też ważną rolę w dojrzewaniu pomidorów. Zrozumienie autofagii dają nadzieję zarówno na wyleczenie wielu chorób, jak i na efektywniejsze przechowywanie owoców.
encoded: Spis treści: Autofagia to powszechny proces biologiczny Dojrzewanie pomidorów też jest regulowane przez autofagię Choć brzmi dość makabrycznie, autofagia to zjawisko kluczowe dla zdrowia wszystkich organizmów eukariotycznych (czyli posiadających komórki zawierające jądro). Dzięki niej komórki oczyszczają się z toksyn i przerabiają uszkodzone białka na związki, które mogą być ponownie użyte. Według najnowszych badań autofagia pełni kluczową rolę także w dojrzewaniu owoców. Potwierdziły to eksperymenty na pomidorach. Autofagia to powszechny proces biologiczny Autofagia to proces, w którym komórki „trawią” własne składniki w celu ich regeneracji, usunięcia lub odzyskania zasobów. Słowo „autofagia” pochodzi od greckich słów „autos” i „fagein” i dosłownie oznacza „samozjadanie”. Proces ten jest niezbędny do utrzymania homeostazy, umożliwia też organizmowi eliminację uszkodzonych białek, organelli lub patogenów. Autofagia jest szczególnie ważna w warunkach stresu komórkowego, takich jak głód, infekcja czy fizyczne uszkodzenia. Ten niezwykły proces odtruwania i recyklingu zachodzi w komórkach wszystkich organizmów eukariotycznych – od drożdży po człowieka. Z wiekiem proces autofagii ulega stopniowemu osłabieniu, co ma bezpośredni wpływ na starzenie się organizmu. Komórki zaczynają gromadzić uszkodzone białka i organelle, co prowadzi do zaburzeń w ich funkcjonowaniu. Zanieczyszczone komórki stają się mniej sprawne, co przyspiesza procesy degeneracyjne. Niska aktywność autofagii jest wiązana z rozwojem np. choroby Alzheimera, Parkinsona czy Huntingtona. Dojrzewanie pomidorów też jest regulowane przez autofagię Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie New Phytologist dowodzą, że proces dojrzewania pomidorów także reguluje autofagia. Zespół badaczy z Volcani Institute w Izraelu oraz Uniwersytetu w Tybindze w Niemczech stworzył sadzonki pomidora, w których czasowo wyciszono proces autofagii. Zmodyfikowane pomidory posiadały już owoce (bo pomidor jest owocem), lecz jeszcze n…

AdobeStock4549622651-85815cc.jpeg
width: 8708
height: 5102

Zmiany klimatu wpływają na smak francuskich serów. Przyczyny leżą w diecie krów
type: item
date: 2025-05-06T10:22:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: francja
subject: klimat
subject: krowy
subject: rolnictwo
subject: ser
subject: zmiany klimatyczne
description: Sery z francuskiego Masywu Centralnego zmieniają się wraz ze zmianami klimatu – niestety, na gorsze. Francuscy naukowcy przeanalizowali jakość serów z mleka krów karmionych różną dietą. Naturalna trawa i siano dają znacznie lepsze sery niż karma oparta na kukurydzy.
encoded: Spis treści Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Francja to kraj słynący ze swoich serów. Stanowią one dobro narodowe i są nieodłączną częścią niemal każdego posiłku. Według słynnej, acz niepotwierdzonej anegdoty, Charles de Gaulle stwierdził nawet, że „trudno jest rządzić krajem, który ma 300 gatunków sera”. W rzeczywistości jest ich o wiele więcej. O jakości i walorach smakowych francuskich serów decydują tradycyjne, regionalne metody wytwarzania. W wielu miejscach nie zmieniły się od setek lat. Jednak zmiany klimatu nieubłaganie wpływają także na regiony słynące z serów. Jak? Prześledzili to francuscy naukowcy. Zmiana klimatu, zmiana diety i zmiana smaku serów Artykuł opublikowany właśnie w naukowym czasopiśmie „Journal of Dairy Science” omawia wpływ zmian klimatycznych na jakość sera w jednym z ważnych regionów Francji: Masywie Centralnym. To rozległa, wyżynno-górska kraina w środkowo-południowej części kraju. Słynie z serów, w tym m.in. Cantal, Fourme d’Ambert, Saint-Nectaire, Salers i Bleu d’Auvergne. Czteromiesięczne badanie zostało przeprowadzone przez francuskie instytuty INRAE i VetAgro Sup. Wykazało, że coraz częstsze i intensywniejsze susze ograniczają dostępność świeżej trawy dla krów, co zmusza rolników do zmiany ich diety i coraz częstszego karmienia kiszonką z kukurydzy. W eksperymencie cztery grupy krów otrzymywały różne racje pokarmowe: od 75% świeżej trawy, przez mieszanki z sianem, aż po diety oparte w 100% na kiszonce kukurydzianej. Mleko od każdej grupy krów wykorzystano do produkcji sera typu Cantal. Wyniki wykazały, że mleko od krów karmionych głównie trawą zawierało więcej korzystnych dla zdrowia kwasów omega-3. Ser z tego mleka charakteryzował się intensywniejszym smakiem, żółtym kolorem i delikatną teksturą. Natomiast diety oparte na kukurydzy dawały sery o bledszym kolorze, twardsze i o mniej wyrazistym smaku. Jak zmienia się rolnictwo w Masywie Centralnym Dotychczas rolnicy w ty…

AdobeStock826952381-62dc17c.jpeg
width: 6912
height: 4096

Polscy naukowcy wykazali, że wilki wolą polować na dzikie zwierzęta, niż żywić się tymi hodowlanymi
type: item
date: 2025-05-02T13:20:55.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dzikie zwierzęta
subject: parki narodowe
subject: rolnictwo
subject: wilki
description: Obserwacje biologów z Uniwersytetu Warszawskiego wskazują, że wilki zdecydowanie preferują polowanie na dzikie gatunki ssaków, niż na udomowione krowy lub konie. Analizy przeprowadzono na terenie Parku Narodowego Ujście Warty, gdzie wciąż wypasane są duże stada zwierząt gospodarskich.
encoded: Spis treści Wilki wolą polować na dzikie gatunki Metoda wypasu ma znaczenie W ostatnich latach mamy do czynienia z powiększaniem się populacji wilka w różnych częściach Europy. W Polsce wciąż pozostaje on zwierzęciem niezwykle rzadkim, jednak nie ma dobrej prasy. Wilka oskarża się przede wszystkim o czynienie szkód w pogłowiu zwierząt gospodarskich. Tym ważniejsze jest nowe badanie przeprowadzone przez polskich naukowców. Wynika z niego, że nawet przy wysokiej dostępności wolno wypasanych zwierząt gospodarskich, wilki i tak wybierają polowanie na dzikie gatunki. Wilki wolą polować na dzikie gatunki Naukowcy z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego przeanalizowali dietę wilków zamieszkujących tereny Parku Narodowego Ujście Warty. Wyniki opublikowano właśnie na łamach czasopisma European Journal of Wildlife Research. Badania objęły teren o powierzchni 500 kilometrów kwadratowych, na którym stwierdzono występowanie dwóch wilczych grup rodzinnych, których terytoria częściowo na siebie zachodziły. Wykorzystano różnorodne metody: analizy DNA, nagrania z fotopułapek, badania składu wilczych odchodów. 109 przebadanych próbek odchodów zawierało jednoznaczne wskazówki. Niemal 82 proc. składu diety lokalnych wilków stanowiły dzikie zwierzęta kopytne (np. sarny). Kolejne ponad 14 proc. to mniejsze zwierzęta roślinożerne: bobry i zające. Zwierzęta domowe były zjadane niezwykle rzadko, stanowiły tylko 3 proc. diety wilków. Metoda wypasu ma znaczenie Naukowcy z UW wskazują kilka możliwych przyczyn tego stanu rzeczy – nie tylko samą biologię wilków. W Ujściu Warty zwierzęta gospodarskie wypasane są w dużych stadach. Po ogromnych terenach wolno i bez barier pasie się około 4 tysięcy krów i kilkaset koni. To właśnie ten sposób wypasu ma duże znaczenie. Krowy i konie mogą wykazać naturalne zachowania: gromadzić się w duże stada i bronić przed wilkami. Niebagatelne znaczenie ma też to, że obecne w Ujściu Warty stada krów nie są pozbawiane rogów. Usuwanie rogów bydłu zmniejsza jeg…

AdobeStock1087745342-145c4c5.jpeg
width: 4001
height: 2667

Warzywa i owoce z Czarnobyla? Taki scenariusz wkrótce może się ziścić
type: item
date: 2025-04-30T11:21:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: czarnobyl
subject: rolnictwo
subject: ukraina
description: Według nowych badań tysiące hektarów gruntów rolnych w okolicach Czarnobyla są już wystarczająco bezpieczne, by powrócić pod uprawy. Pola na terenie Poleskiego Państwowego Rezerwatu Radiacyjno-Ekologicznego przebadali naukowcy z Ukrainy i Wielkiej Brytanii.
encoded: Spis treści Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Strefa wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej cieszy się ponurą sławą. Ściągają do niej wielbiciele tzw. „dark tourism”, w poszukiwaniu mocnych wrażeń. Ten postapokaliptyczny krajobraz nie jest jednak aż tak niebezpieczny, jak się powszechnie sądzi. Nowe badania naukowców z Ukrainy i Wielkiej Brytanii dowodzą, że ogromny teren mógłby już być z powrotem wykorzystywany jako pola uprawne. Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Strefa wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w Ukrainie to obszar o promieniu około 30 km wokół miejsca katastrofy nuklearnej z 26 kwietnia 1986 roku, w reaktorze nr 4. Po wybuchu reaktora doszło do uwolnienia ogromnych ilości promieniotwórczych izotopów, w tym cezu-137, jodu-131 i strontu-90. Ówczesne władze radzieckie ewakuowały ludność z pobliskich terenów – najpierw z miasta Prypeć, a potem z niemal setki okolicznych wsi. W ciągu kilku dni ewakuowano ok. 116 tys. osób. Z czasem liczba przesiedlonych wzrosła do około 350 tys. Niektórzy z nich nielegalnie wrócili i zostali tzw. samosiołami. Wkrótce wokół Czarnobyla ustanowiono strefę wykluczenia – teren uznany za zbyt skażony do zamieszkania. Objęła ona teren w promieniu 30 km wokół elektrowni, ale obszar ten był później modyfikowany w zależności od poziomu skażenia. Strefa szybko stała się siedliskiem dzikiej przyrody – zaobserwowano wzrost liczebności wielu gatunków, w tym wilków, żubrów i rysi. W ciągu kolejnych lat była przedmiotem badań naukowych z zakresu radiobiologii, ekologii i ochrony środowiska. Prowadzili je naukowcy z Ukrainy i wielu innych krajów. Dziś strefa wykluczenia jest zarządzana przez ukraińskie władze jako obszar chroniony. Utworzono tam rezerwat przyrody: Poleski Państwowy Rezerwat Radiacyjno-Ekologiczny. Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Nowe badania przeprowadzone pr…

GettyImages-1194419249-c660815.jpg
width: 4813
height: 3209

Stworzono baton energetyczny dla pszczół. Ma za zadanie im pomóc, gdy zabraknie kwiatowego pyłku
type: item
date: 2025-04-28T13:09:21.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: ekologia
subject: odkrycia
subject: owady
subject: pszczoły
subject: rolnictwo
description: Naukowcy opracowali pierwszą w pełni syntetyczną karmę dla pszczół. Odżywczy baton można umieszczać w ulach podczas kryzysowych sytuacji, na przykład gdy w pobliżu brakuje odpowiedniego pożywienia, lub zimą.
encoded: Spis treści Innowacyjny „baton energetyczny” dla pszczół Dlaczego trzeba dokarmiać pszczoły? Dokarmianie pszczół to konieczność w dzisiejszym komercyjnym pszczelarstwie. Ale dotychczas brakowało odpowiedniej karmy, spełniającej wszystkie – niemałe – potrzeby tych pracowitych owadów. Naukowcy ze Stanowego Uniwersytetu w Waszyngtonie we współpracy z firmą APIX Biosciences opracowali „baton energetyczny” dla pszczół. Wynalazek ten może pomóc między innymi w walce z tzw. colony collapse disorder (CCD) – masowym wymieraniem pszczelich rodzin. Innowacyjny „baton energetyczny” dla pszczół Dotychczas pszczoły były jedynymi zwierzętami hodowlanymi, dla których nie opracowano zbilansowanej, sztucznej karmy. To się właśnie zmieniło. Naukowcy ze Stanowego Uniwersytetu w Waszyngtonie i firma APIX Biosciences z Belgii wspólnie stworzyli pierwsze syntetyczne „batony energetyczne” przeznaczone dla pszczół. Produkt pozytywnie przeszedł testy terenowe na pszczelich rodzinach wykorzystywanych do zapylania borówek amerykańskich i słoneczników w stanie Waszyngton, gdzie naturalny pyłek jest niskiej jakości. Pszczoły dokarmiane batonem żyły dłużej i rosły szybciej od karmionych standardową dietą bez suplementacji. Kluczowy składnik nowej karmy to izofukosterol – związek naturalnie występujący w pyłku kwiatowym. Różne sterole, m.in. 24-metylenocholesterol licznie występują w pyłkach roślin. Autorzy projektu podkreślają, że chociaż syntetyczna karma nie zastąpi naturalnego pyłku, to w sytuacjach kryzysowych — takich jak masowe utraty siedlisk czy susze — może odegrać kluczową rolę w utrzymaniu zdrowych kolonii pszczół. „Baton energetyczny” jest efektem ponad 10 lat badań i współpracy naukowców z pszczelarzami. Trwają przygotowania do wprowadzenia go na rynek amerykański, planowanego na połowę 2026 roku. Badania te to odpowiedź na globalny kryzys trapiący owady zapylające, w tym m.in. dramatyczne spadki populacji pszczół. Zapylają one około 75% upraw na świecie oraz 90% dziko rosnących rośl…

bees-l-a450e67.jpg
width: 1200
height: 675

Święte miasto Mezopotamii zdradza tajemnice. Setki kilometrów kanałów
type: item
date: 2025-03-06T12:30:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: irak
subject: mezopotamia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rolnictwo
subject: rzeki
subject: woda
description: Wokół jednego z najstarszych miast Mezopotamii, Eridu, naukowcy odkryli gęstą siatkę kanałów nawadniających. To dzięki nim już tysiące lat temu możliwe było intensywne rolnictwo i rozwój cywilizacji.
encoded: Spis treści: Cywilizacja wyrosła na zbożu Eridu – najświętsze miasto Mezopotamii Setki kilometrów starożytnych kanałów Pierwsze cywilizacje rozkwitły na Bliskim Wschodzie w Egipcie i w Mezopotamii. Naukowcy od lat wskazują na ścisły związek intensywnego rolnictwa z rozwojem osiadłego życia, a w konsekwencji urbanizacji. Cywilizacja wyrosła na zbożu Kluczową rolę w uprawie ziemi odegrały sztuczne kanały nawadniające lub odprowadzające nadmiar wody. To o nich przeczytamy w każdym podręczniku na temat początków wielkich cywilizacji. Ale co na ich temat tak naprawdę wiemy? Niewiele, bo archeolodzy od XIX wieku skupiali się głównie na badaniu wspaniałych świątyń i bogatych grobowców. Tam można było znaleźć cenne artefakty i przewieźć do muzeów. Od kilku dekad to się zmienia. Teraz badacze koncentrują się m.in. na analizowaniu dawnych krajobrazów. W tym celu korzystają ze zobrazowań satelitarnych i analiz geomorfologicznych. Eridu – najświętsze miasto Mezopotamii Tak też było w przypadku najnowszych badań wykonanych w rejonie świętego miasta Eridu w Mezopotamii w dzisiejszym Iraku. Istniało tutaj wiele świątyń, w tym ta poświęcona bogowi Enki i ziggurat. Szeroko zakrojone analizy starożytnego krajobrazu wykonano dzięki wykorzystaniu map geologicznych czy prac terenowych. Wyniki opublikowano na łamach „Antiquity”. Autorami są badacze z Iraku, Wielkiej Brytanii i Szwajcarii. Jeśli chodzi o zdjęcia satelitarne, użyto tych archiwalnych pochodzących ze zbioru wykonanego w ramach szpiegowskiego programu USA – CORONA z czasów zimnej wojny. To nie pierwszy raz, gdy są wykorzystywane przez badaczy pierwszych cywilizacji i to z sukcesem. Setki kilometrów starożytnych kanałów W ramach badania w regionie Eridu odkryto ponad 200 głównych i dużych kanałów długości od 1 do 9 km każdy i od 2 do 5 m szerokości. Bezpośrednio łączyły się ze starożytną rzeką Eufrat. Poza tym zidentyfikowano również ponad 4000 mniejszych kanałów długości od 10 do 200 metrów każdy. Oznacza to, że w sumie udało…

eridu-49e6825.png
width: 1200
height: 630

Globalny Bank Nasion jest jednym z najlepiej zabezpieczonych obiektów. Zgromadzony w nim depozyt ma przetrwać tysiące lat
type: item
date: 2025-02-02T13:25:50.000Z
creator: Artur Białek
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: genetyka
subject: rolnictwo
subject: rośliny
description: Globalny Bank Nasion powstał, by zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe ludziom na całym świecie. Stanowi największe bezpieczne zaplecze światowej różnorodności upraw, co staje się szczególnie istotne w czasach, gdy uprzemysłowione rolnictwo zmniejsza swoją różnorodność, a Ziemię coraz częściej nawiedzają kataklizmy. Gdzie znajduje się ten obiekt? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Gdzie znajduje się Globalny Bank Nasion? Jak powstał Globalny Bank Nasion? Jak wygląda Globalny Bank Nasion? Co przechowywane jest w Globalnym Banku Nasion? Globalny Bank Nasion – ta nazwa brzmi niewinnie, prawda? Tylko pozornie. Mówimy tu o jednym z najlepiej zabezpieczonych obiektów na świecie, który został zaprojektowany w taki sposób, by zgromadzony w nim depozyt przetrwał katastrofy naturalne i związane z działalnością człowieka. Pozornie może się wydawać, że stosowanie tak daleko idących środków bezpieczeństwa nie ma sensu. Przecież to „tylko” magazyny, w których przechowywane są „jedynie” próbki nasion. To wszystko ma jednak swoje uzasadnienie. Gdzie znajduje się Globalny Bank Nasion? Globalny Bank Nasion powstał na oddalonej o 1300 km od bieguna północnego wyspie Spitsbergen, należącej do norweskiego archipelagu Svalbard. Obiekt znajduje się w odległości ok. 4 km od Longyearbyen, najdalej wysuniętej na północ osadzie ludzkiej. Kiedyś niewielkie miasteczko było ważnym ośrodkiem wydobycia węgla kamiennego. Dziś przemysł wydobywczy odgrywa w Longyearbyen marginalną rolę. Nie brakuje tam natomiast placówek instytucji badawczych z wielu krajów świata. Jak powstał Globalny Bank Nasion? Każdy kraj dysponuje genebankami, których zadaniem jest ochrona bioróżnorodności upraw. Należy jednak podkreślić, że żaden kraj nie jest w stanie w stanie utrzymać pełnej samowystarczalności w kwestii utrzymania zasobów genetycznych roślin. Żeby podołać temu zadaniu, niezbędna jest ich skuteczna wymiana, choćby na potrzeby hodowli i badań. Zaczęło się w 1984 roku, gdy Nordic Genebank złożył zapasowy magazyn nasion w nieczynnej kopalni na Svalbardzie i zdeponował tam pierwsze próbki nasion. Taka forma zabezpieczenia roślinnych zasobów genetycznych skupiła na sobie międzynarodową uwagę. Projekt szybko zaczął ewoluować. Z norweskiego depozytu miał stać się obiektem międzynarodowym. Negocjacje w tej sprawie były prowadzono do 2001 roku. Ogłoszono wówczas „Międzynarodowy tra…

Globalny-Bank-Nasion-bbf4717.jpg
width: 1000
height: 667

Jak udomowiono owce? Nowa analiza DNA pokazuje 11 tys. lat wspólnej historii owiec i ludzi
type: item
date: 2025-01-31T07:56:44.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: genetyka
subject: owce
subject: rolnictwo
description: Analiza genetyczna starożytnych owczych kości uzmysławia, jak wielką rolę pełniły te zwierzęta w historii ludzkości. Najprawdopodobniej to dzięki nim ludzie mogli migrować na wielkie odległości tysiące lat temu.
encoded: Spis treści: Badanie starożytnego DNA owiec Udomowienie owiec Wielkie migracje owiec i ludzi Znaczenie owiec dla cywilizacji Wiadomo już, że owce towarzyszą ludziom od ponad 11 tys. lat. Ich udomowienie dało ludziom bogate w białko mięso, mleko i ser oraz materiały na doskonałe, ciepłe i wodoodporne okrycia, czyli wełnę oraz skóry. Wpływ, jaki te zwierzęta wywarły na wczesne populacje pasterskie trudno przecenić. Badanie starożytnego DNA owiec Najnowsze badanie DNA historycznych szczątków owiec rzuca nowe światło na historię tego gatunku, nierozerwalnie związaną z człowiekiem. Międzynarodowy i interdyscyplinarny zespół badaczy złożony genetyków z Trinity College w Dublinie oraz zooarcheologów z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium i Państwowych Zbiorów Historii Naturalnej w Bawarii (SNSB), wziął pod lupę 118 genomów, pozyskanych z eksponatów archeologicznych. Przebadano kości owiec o wieku aż do 12 tysiącleci, żyjących na olbrzymich terenach, rozciągających się od Mongolii po Irlandię. Z badania wyłania się fascynujący obraz wspólnej, ludzko-owczej historii. Udomowienie owiec Najstarsze przebadane owcze szczątki pochodzą ze stanowiska archeologicznego Aşıklı Höyük w środkowej Turcji. Analizy genetyczne wskazują, że zwierzęta te były przodkami późniejszych populacji owiec tym regionie. Udomowienie owiec, co także potwierdziły badania genetyczne, rozpoczęło się od odławiania dzikich muflonów ponad 11 tys. lat temu. Zwierzęta te żyły w północno-zachodniej części tzw. Żyznego Półksiężyca. Tym terminem określa się urodzajne ziemie Bliskiego Wschodu, obejmujące Egipt, Palestynę, Syrię i Mezopotamię. To tereny leżące m.in. w granicach dzisiejszej północnej Turcji, Izraela, Libanu, Jordanii, Cypru, Egiptu, Iraku i Iranu. Jeśli chodzi o najwcześniejsze owcze populacje w Europie, ich historia sięga 8 tys. lat. Zespół naukowców znalazł dowody na to, że ówcześni rolnicy celowo dobierali osobniki do swoich stad – co widać po analizie genów kodujących kolor wełny. Oprócz…

udomowienie-owiec-1-d9e9895.jpg
width: 3072
height: 2304

Ślady po zaawansowanym rolnictwie w Amazonii. Archeolodzy zaskoczeni
type: item
date: 2025-01-30T13:03:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: amazonia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: boliwia
subject: rolnictwo
description: Bardzo wydajny system pól, na których uprawiano na masową skalę kukurydzę, odkryli archeolodzy w Amazonii w Ameryce Południowej. Setki lat temu tworzyły go liczne kanały, groble i stawy. Naukowcy się tego nie spodziewali.
encoded: Spis treści: Zaawansowany system uprawy kukurydzy Nie tylko melioracja. System na każdą porę Zagadkowa społeczność Casarebe Bez kukurydzy nie byłoby wielkich cywilizacji Ameryki Środkowej i Południowej. To zboże odegrało kluczową rolę w ich rozwoju. Trwają jednak dyskusje na temat tego, kiedy tę roślinę zaczęto uprawiać na masową skalę. Zaawansowany system uprawy kukurydzy Swoje trzy grosze w kwestii upraw kukurydzy w Ameryce Południowej przed przybyciem Europejczyków dorzucił międzynarodowy zespół naukowców m.in. z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie i Uniwersytetów w Exeter, Nottingham, Oksfordzie, Reading i Southampton (Wielka Brytania). Wnioski opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”. Badacze przyjrzeli się temu, w jaki sposób zdobywali pożywienie przedstawiciele społeczności Casarabe z równin Llanos de Moxos w dzisiejszej Boliwii. Wnioski wyciągnięte na podstawie szerokie zakrojonych badań są dla badaczy dość zaskakujące: ta prekolumbijska społeczność Amazonii opracowała wyrafinowany system inżynierii rolniczej. Odkrycie to zaprzecza wcześniejszym teoriom, które odrzucały możliwość intensywnego rolnictwa monokulturowego w regionie. Nie tylko melioracja. System na każdą porę Region zamieszkany przez lud Casarabe między 500 a 1400 r. n.e. był tropikalną, równinną sawanną. To obszar ok. 4500 km kw., czyli miej więcej tyle, ile mają polskie Kujawy. Równina Llanos de Moxos charakteryzowała się intensywnymi porami deszczowymi i powodziami, a także bardzo suchymi okresami. Uprawa roli nie była tam łatwa. Dlatego niezbędne było stworzenie odpowiednich warunków pod wysianie kukurydzy. Zespół naukowców pod kierunkiem archeologa środowiskowego dr. Umberto Lombardo z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie zlokalizował w terenie unikatową infrastrukturę rolniczą. Taki typ nie był znany do tej pory z żadnej innego miejsca na świecie. System ten umożliwiał odprowadzanie nadmiaru wody z zalanych pól w porze deszczowej oraz doprowadzenie wody – …

kukurydza-bca03bb.png
width: 1055
height: 587